vin13t.nrf.htm 1.0 MB

123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434435436437438439440441442443444445446447448449450451452453454455456457458459460461462463464465466467468469470471472473474475476477478479480481482483484485486487488489490491492493494495496497498499500501502503504505506507508509510511512513514515516517518519520521522523524525526527528529530531532533534535536537538539540541542543544545546547548549550551552553554555556557558559560561562563564565566567568569570571572573574575576577578579580581582583584585586587588589590591592593594595596597598599600601602603604605606607608609610611612613614615616617618619620621622623624625626627628629630631632633634635636637638639640641642643644645646647648649650651652653654655656657658659660661662663664665666667668669670671672673674675676677678679680681682683684685686687688689690691692693694695696697698699700701702703704705706707708709710711712713714715716717718719720721722723724725726727728729730731732733734735736737738739740741742743744745746747748749750751752753754755756757758759760761762763764765766767768769770771772773774775776777778779780781782783784785786787788789790791792793794795796797798799800801802803804805806807808809810811812813814815816817818819820821822823824825826827828829830831832833834835836837838839840841842843844845846847848849850851852853854855856857858859860861862863864865866867868869870871872873874875876877878879880881882883884885886887888889890891892893894895896897898899900901902903904905906907908909910911912913914915916917918919920921922923924925926927928929930931932933934935936937938939940941942943944945946947948949950951952953954955956957958959960961962963964965966967968969970971972973974975976977978979980981982983984985986987988989990991992993994995996997998999100010011002100310041005100610071008100910101011101210131014101510161017101810191020102110221023102410251026102710281029103010311032103310341035103610371038103910401041104210431044104510461047104810491050105110521053105410551056105710581059106010611062106310641065106610671068106910701071107210731074107510761077107810791080108110821083108410851086108710881089109010911092109310941095109610971098109911001101110211031104110511061107110811091110111111121113111411151116111711181119112011211122112311241125112611271128112911301131113211331134113511361137113811391140114111421143114411451146114711481149115011511152115311541155115611571158115911601161116211631164116511661167116811691170117111721173117411751176117711781179118011811182118311841185118611871188118911901191119211931194119511961197119811991200120112021203120412051206120712081209121012111212121312141215121612171218121912201221122212231224122512261227122812291230123112321233123412351236123712381239124012411242124312441245124612471248124912501251125212531254125512561257125812591260126112621263126412651266126712681269127012711272127312741275127612771278127912801281128212831284128512861287128812891290129112921293129412951296129712981299130013011302130313041305130613071308130913101311131213131314131513161317131813191320132113221323132413251326132713281329133013311332133313341335133613371338133913401341134213431344134513461347134813491350135113521353135413551356135713581359136013611362136313641365136613671368136913701371137213731374137513761377137813791380138113821383138413851386138713881389139013911392139313941395139613971398139914001401140214031404140514061407140814091410141114121413141414151416141714181419142014211422142314241425142614271428142914301431143214331434143514361437143814391440144114421443144414451446144714481449145014511452145314541455145614571458145914601461146214631464146514661467146814691470147114721473147414751476147714781479148014811482148314841485148614871488148914901491149214931494149514961497149814991500150115021503150415051506150715081509151015111512151315141515151615171518151915201521152215231524152515261527152815291530153115321533153415351536153715381539154015411542154315441545154615471548154915501551155215531554155515561557155815591560156115621563156415651566156715681569157015711572157315741575157615771578157915801581158215831584158515861587158815891590159115921593159415951596159715981599160016011602160316041605160616071608160916101611161216131614161516161617161816191620162116221623162416251626162716281629163016311632163316341635163616371638163916401641164216431644164516461647164816491650165116521653165416551656165716581659166016611662166316641665166616671668166916701671167216731674167516761677167816791680168116821683168416851686168716881689169016911692169316941695169616971698169917001701170217031704170517061707170817091710171117121713171417151716171717181719172017211722172317241725172617271728172917301731173217331734173517361737173817391740174117421743174417451746174717481749175017511752175317541755175617571758175917601761176217631764176517661767176817691770177117721773177417751776177717781779178017811782178317841785178617871788178917901791179217931794179517961797179817991800180118021803180418051806180718081809181018111812181318141815181618171818181918201821182218231824182518261827182818291830183118321833183418351836183718381839184018411842184318441845184618471848184918501851185218531854185518561857185818591860186118621863186418651866186718681869187018711872187318741875187618771878187918801881188218831884188518861887188818891890189118921893189418951896189718981899190019011902190319041905190619071908190919101911191219131914191519161917191819191920192119221923192419251926192719281929193019311932193319341935193619371938193919401941194219431944194519461947194819491950195119521953195419551956195719581959196019611962196319641965196619671968196919701971197219731974197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025202620272028202920302031203220332034203520362037203820392040204120422043204420452046204720482049205020512052205320542055205620572058205920602061206220632064206520662067206820692070207120722073207420752076207720782079208020812082208320842085208620872088208920902091209220932094209520962097209820992100210121022103210421052106210721082109211021112112211321142115211621172118211921202121212221232124212521262127212821292130213121322133213421352136213721382139214021412142214321442145214621472148214921502151215221532154215521562157215821592160216121622163216421652166216721682169217021712172217321742175217621772178217921802181218221832184218521862187218821892190219121922193219421952196219721982199220022012202220322042205220622072208220922102211221222132214221522162217221822192220222122222223222422252226222722282229223022312232223322342235223622372238223922402241224222432244224522462247224822492250225122522253225422552256225722582259226022612262226322642265226622672268226922702271227222732274227522762277227822792280228122822283228422852286228722882289229022912292229322942295229622972298229923002301230223032304230523062307230823092310231123122313231423152316231723182319232023212322232323242325232623272328232923302331233223332334233523362337233823392340234123422343234423452346234723482349235023512352235323542355235623572358235923602361236223632364236523662367236823692370237123722373237423752376237723782379238023812382238323842385238623872388238923902391239223932394239523962397239823992400240124022403240424052406240724082409241024112412241324142415241624172418241924202421242224232424242524262427242824292430243124322433243424352436243724382439244024412442244324442445244624472448244924502451245224532454245524562457245824592460246124622463246424652466246724682469247024712472247324742475247624772478247924802481248224832484248524862487248824892490249124922493249424952496249724982499250025012502250325042505250625072508250925102511251225132514251525162517251825192520252125222523252425252526252725282529253025312532253325342535253625372538253925402541254225432544254525462547254825492550255125522553255425552556255725582559256025612562256325642565256625672568256925702571257225732574257525762577257825792580258125822583258425852586258725882589259025912592259325942595259625972598259926002601260226032604260526062607260826092610261126122613261426152616261726182619262026212622262326242625262626272628262926302631263226332634263526362637263826392640264126422643264426452646264726482649265026512652265326542655265626572658265926602661266226632664266526662667266826692670267126722673267426752676267726782679268026812682268326842685268626872688268926902691269226932694269526962697269826992700270127022703270427052706270727082709271027112712271327142715271627172718271927202721272227232724272527262727272827292730273127322733273427352736273727382739274027412742274327442745274627472748274927502751275227532754275527562757275827592760276127622763276427652766276727682769277027712772277327742775277627772778277927802781278227832784278527862787278827892790279127922793279427952796279727982799280028012802280328042805280628072808280928102811281228132814281528162817281828192820282128222823282428252826282728282829283028312832283328342835283628372838283928402841284228432844284528462847284828492850285128522853285428552856285728582859286028612862286328642865286628672868286928702871287228732874287528762877287828792880288128822883288428852886288728882889289028912892289328942895289628972898289929002901290229032904290529062907290829092910291129122913291429152916291729182919292029212922292329242925292629272928292929302931293229332934293529362937293829392940294129422943294429452946294729482949295029512952295329542955295629572958295929602961296229632964296529662967296829692970297129722973297429752976297729782979298029812982298329842985298629872988298929902991299229932994299529962997299829993000300130023003300430053006300730083009301030113012301330143015301630173018301930203021302230233024302530263027302830293030303130323033303430353036303730383039304030413042304330443045304630473048304930503051305230533054305530563057305830593060306130623063306430653066306730683069307030713072307330743075307630773078307930803081308230833084308530863087308830893090309130923093309430953096309730983099310031013102310331043105310631073108310931103111311231133114311531163117311831193120312131223123312431253126312731283129313031313132313331343135313631373138313931403141314231433144314531463147314831493150315131523153315431553156315731583159316031613162316331643165316631673168316931703171317231733174317531763177317831793180318131823183318431853186318731883189319031913192319331943195319631973198319932003201320232033204320532063207320832093210321132123213321432153216321732183219322032213222322332243225322632273228322932303231323232333234323532363237323832393240324132423243324432453246324732483249325032513252325332543255325632573258325932603261326232633264326532663267326832693270327132723273327432753276327732783279328032813282328332843285328632873288328932903291329232933294329532963297329832993300330133023303330433053306330733083309331033113312331333143315331633173318331933203321332233233324332533263327332833293330333133323333333433353336333733383339334033413342334333443345334633473348334933503351335233533354335533563357335833593360336133623363336433653366336733683369337033713372337333743375337633773378337933803381338233833384338533863387338833893390339133923393339433953396339733983399340034013402340334043405340634073408340934103411341234133414341534163417341834193420342134223423342434253426342734283429343034313432343334343435343634373438343934403441344234433444344534463447344834493450345134523453345434553456345734583459346034613462346334643465346634673468346934703471347234733474347534763477347834793480348134823483348434853486348734883489349034913492349334943495349634973498349935003501350235033504350535063507350835093510351135123513351435153516351735183519352035213522352335243525352635273528352935303531353235333534353535363537353835393540354135423543354435453546354735483549355035513552355335543555355635573558355935603561356235633564356535663567356835693570357135723573357435753576357735783579358035813582358335843585358635873588358935903591359235933594359535963597359835993600360136023603360436053606360736083609361036113612361336143615361636173618361936203621362236233624362536263627362836293630363136323633
  1. <body>
  2. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3. <p class="book">Khuddasikkhā-mūlasikkhā</p>
  4. <p class="chapter">Khuddasikkhā</p>
  5. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathā</p>
  6. <p class="bodytext">(Ka)</p>
  7. <p class="gatha1">Ādito <a name="M0.0001"></a><a name="V0.0001"></a> upasampanna-sikkhitabbaṃ samātikaṃ;</p>
  8. <p class="gathalast"><span class="bld">Khuddasikkhaṃ</span> pavakkhāmi, vanditvā ratanattayaṃ.</p>
  9. <p class="indent"><span class="bld">Tatrāyaṃ mātikā</span> –</p>
  10. <p class="bodytext">(Kha)</p>
  11. <p class="gatha1">Pārājikā ca cattāro, garukā nava cīvaraṃ;</p>
  12. <p class="gathalast">Rajanāni ca patto ca, thālakā ca pavāraṇā.</p>
  13. <p class="bodytext">(Ga)</p>
  14. <p class="gatha1">Kālikā <a name="V0.0002"></a> ca paṭiggāho, maṃsesu ca akappiyaṃ;</p>
  15. <p class="gathalast">Nissaggiyāni pācitti, samaṇakappa bhūmiyo.</p>
  16. <p class="bodytext">(Gha)</p>
  17. <p class="gatha1">Upajjhācariyavattāni, vaccappassāvaṭhānikaṃ;</p>
  18. <p class="gathalast">Āpucchakaraṇaṃ naggo, nhānakappo avandiyo.</p>
  19. <p class="bodytext">(Ṅa)</p>
  20. <p class="gatha1">Cammaṃ upāhanā ceva, anolokiyamañjanī;</p>
  21. <p class="gathalast">Akappiyasayanāni, samānāsanikopi ca.</p>
  22. <p class="bodytext">(Ca)</p>
  23. <p class="gatha1">Asaṃvāsiko ca kammaṃ, micchājīvavivajjanā;</p>
  24. <p class="gathalast">Vattaṃ vikappanā ceva, nissayo kāyabandhanaṃ.</p>
  25. <p class="bodytext">(Cha)</p>
  26. <p class="gatha1">Pathavī <a name="M0.0002"></a> ca parikkhāro, bhesajjuggahadūsanaṃ;</p>
  27. <p class="gathalast">Vassūpanāyikā cevāvebhaṅgiyaṃ pakiṇṇakaṃ.</p>
  28. <p class="bodytext">(Ja)</p>
  29. <p class="gatha1">Desanā chandadānādi, uposathappavāraṇā;</p>
  30. <p class="gathalast">Saṃvaro suddhi santoso, caturakkhā vipassanāti.</p>
  31. <p class="subhead">1. Pārājikaniddeso</p>
  32. <p class="bodytext"><span class="bld">Pārājikā ca cattāro</span>ti –</p>
  33. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  34. <p class="gatha1"> Maggattaye anikkhittasikkho santhatasanthate;</p>
  35. <p class="gathalast">Allokāse nimittaṃ saṃ, tilamattampi santhataṃ.</p>
  36. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  37. <p class="gatha1"> Asanthatamupādiṇṇaṃ, pavesanto cutotha vā;</p>
  38. <p class="gathalast">Pavesanaṭṭhituddhārapaviṭṭhakkhaṇasādako.</p>
  39. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  40. <p class="gatha1"> Ādiyeyya <a name="V0.0003"></a> hareyyāvahareyya iriyāpathaṃ;</p>
  41. <p class="gathalast">Kopeyya ṭhānā cāveyya, saṅketaṃ vītināmaye.</p>
  42. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  43. <p class="gatha1"> Adinnaṃ theyyacittena, bhave pārājikotha vā;</p>
  44. <p class="gatha2">Theyyābalakusacchannaparikappāvahārako;</p>
  45. <p class="gathalast">Bhaṇḍakālagghadesehi, paribhogettha nicchayo.</p>
  46. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  47. <p class="gatha1"> Manussaviggahaṃ cicca, jīvitā vā viyojaye;</p>
  48. <p class="gathalast">Satthahārakaṃ vāssa maraṇacetano upanikkhipe.</p>
  49. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  50. <p class="gatha1"> Gāheyya maraṇūpāyaṃ, vadeyya maraṇe guṇaṃ;</p>
  51. <p class="gathalast">Cuto payogā sāhatthinissaggāṇattithāvarā.</p>
  52. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  53. <p class="gatha1"> Iddhivijjāmayā kālavatthāvudhiriyāpathā;</p>
  54. <p class="gathalast">Kriyāviseso okāso, cha āṇattiniyāmakā.</p>
  55. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  56. <p class="gatha1"> Jhānādibheda nosantamattanattupanāyikaṃ;</p>
  57. <p class="gathalast">Katvā koṭṭhāsamekekaṃ, paccuppannabhavassitaṃ.</p>
  58. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  59. <p class="gatha1"> Aññāpadesarahitaṃ<a name="M0.0003"></a>, dīpentonadhimāniko;</p>
  60. <p class="gathalast">Kāyena vācā viññatti-pathe ñāte cuto bhave.</p>
  61. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  62. <p class="gatha1"> Pārājikete cattāro, asaṃvāsā yathā pure;</p>
  63. <p class="gathalast">Abhabbā bhikkhubhāvāya, sīsacchinnova jīvituṃ.</p>
  64. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  65. <p class="gatha1"> Pariyāyo ca āṇatti, tatiye dutiye pana;</p>
  66. <p class="gathalast">Āṇattiyeva sesesu, dvayametaṃ na labbhati.</p>
  67. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  68. <p class="gatha1"> Sevetukāmatācittaṃ<a name="V0.0004"></a>, magge maggappavesanaṃ;</p>
  69. <p class="gathalast">Imaṃ methunadhammassa, āhu aṅgadvayaṃ budhā.</p>
  70. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  71. <p class="gatha1"> Manussasaṃ tathāsaññī, theyyacittañca vatthuno;</p>
  72. <p class="gathalast">Garutā avahāro ca, adinnādānahetuyo.</p>
  73. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  74. <p class="gatha1"> Pāṇo mānussako pāṇa-saññitā ghātacetanā;</p>
  75. <p class="gathalast">Payogo tena maraṇaṃ, pañcete vadhahetuyo.</p>
  76. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  77. <p class="gatha1"> Asantatā attani pāpamicchatā-</p>
  78. <p class="gatha2">Yārocanā tassa manussajātitā;</p>
  79. <p class="gatha3">Nāññāpadeso ca tadeva jānanaṃ,</p>
  80. <p class="gathalast">Pañcettha aṅgāni asantadīpane.</p>
  81. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  82. <p class="gatha1"> Asādhāraṇā cattāro, bhikkhunīnamabhabbakā;</p>
  83. <p class="gathalast">Ekādasa ca vibbhantā, bhikkhunī mudupiṭṭhiko.</p>
  84. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  85. <p class="gatha1"> Lambī mukhena gaṇhanto, aṅgajātaṃ parassa ca;</p>
  86. <p class="gathalast">Tatthevābhinisīdanto, cattāro anulomikā.</p>
  87. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  88. <p class="gatha1"> Magge maggappavesanā, methunassa idhāgatā;</p>
  89. <p class="gathalast">Cattāroti catubbīsa, samodhānā parājikāti.</p>
  90. <p class="subhead">2. Saṅghādisesaniddeso</p>
  91. <p class="bodytext"><span class="bld">Garukā</span> <a name="M0.0004"></a> <span class="bld">navā</span>ti –</p>
  92. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  93. <p class="gatha1"> Mocetukāmatā sukka-ssupakkamma vimocayaṃ;</p>
  94. <p class="gathalast">Aññatra supinantena, samaṇo garukaṃ phuse.</p>
  95. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  96. <p class="gatha1"> Itthisaññī <a name="V0.0005"></a> manussitthiṃ, kāyasaṃsaggarāgavā;</p>
  97. <p class="gathalast">Samphusanto upakkamma, samaṇo garukaṃ phuse.</p>
  98. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  99. <p class="gatha1"> Tathā suṇantiṃ viññuñca, maggaṃ vārabbha methunaṃ;</p>
  100. <p class="gathalast">Duṭṭhullavācārāgena, obhāsetvā garuṃ phuse.</p>
  101. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  102. <p class="gatha1"> Vatvāttakāmupaṭṭhāna-vaṇṇaṃ methunarāgino;</p>
  103. <p class="gathalast">Vācā methunayuttena, garuṃ methunayācane.</p>
  104. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  105. <p class="gatha1"> Paṭiggahetvā sandesaṃ, itthiyā purisassa vā;</p>
  106. <p class="gathalast">Vīmaṃsitvā haraṃ paccā, samaṇo garukaṃ phuse.</p>
  107. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  108. <p class="gatha1"> Saṃyācitaparikkhāraṃ, katvādesitavatthukaṃ;</p>
  109. <p class="gathalast">Kuṭiṃ pamāṇātikkantaṃ, attuddesaṃ garuṃ phuse.</p>
  110. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  111. <p class="gatha1"> Mahallakaṃ vihāraṃ vā, katvādesitavatthukaṃ;</p>
  112. <p class="gathalast">Attano vasanatthāya, samaṇo garukaṃ phuse.</p>
  113. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  114. <p class="gatha1"> Amūlakena codento, codāpentova vatthunā;</p>
  115. <p class="gathalast">Antimena ca cāvetuṃ, suṇamānaṃ garuṃ phuse.</p>
  116. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  117. <p class="gatha1"> Aññassa kiriyaṃ disvā, tena lesena codayaṃ;</p>
  118. <p class="gathalast">Vatthunā antimenāññaṃ, cāvetuṃ garukaṃ phuse.</p>
  119. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  120. <p class="gatha1"> Chādeti jānamāpannaṃ, parivaseyya tāvatā;</p>
  121. <p class="gathalast">Careyya saṅghe mānattaṃ, parivuttho cha rattiyo.</p>
  122. <p class="bodytext">Ciṇṇamānattamabbheyya, taṃ saṅgho vīsatīgaṇo.</p>
  123. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  124. <p class="gatha1"> Āpattinukkhittamanantarāya <a name="M0.0005"></a><a name="V0.0006"></a></p>
  125. <p class="gatha2">Pahuttatāyo tathasaññitā ca;</p>
  126. <p class="gatha3">Chādetukāmo atha chādanāti,</p>
  127. <p class="gathalast">Channā dasaṅgehyaruṇuggamamhīti.</p>
  128. <p class="subhead">3. Cīvaraniddeso</p>
  129. <p class="bodytext"><span class="bld">Cīvara</span>nti –</p>
  130. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  131. <p class="gatha1"> Khomakoseyyakappāsa-sāṇabhaṅgāni kambalaṃ;</p>
  132. <p class="gathalast">Kappiyāni chaḷetāni, sānulomāni jātito.</p>
  133. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  134. <p class="gatha1"> Dukūlañceva paṭṭuṇṇa-paṭaṃ somāracīnajaṃ;</p>
  135. <p class="gathalast">Iddhijaṃ devadinnañca, tassa tassānulomikaṃ.</p>
  136. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  137. <p class="gatha1"> Ticīvaraṃ parikkhāra-coḷaṃ vassikasāṭikaṃ;</p>
  138. <p class="gathalast">Adhiṭṭhe na vikappeyya, mukhapuñchananisīdanaṃ.</p>
  139. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  140. <p class="gatha1"> Paccattharaṇakaṃ kaṇḍu-cchādimettha ticīvaraṃ;</p>
  141. <p class="gathalast">Na vaseyya vinekāhaṃ, cātumāsaṃ nisīdanaṃ.</p>
  142. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  143. <p class="gatha1"> ‘‘Imaṃ saṅghāṭiṃdhiṭṭhāmi’’, saṅghāṭimiccadhiṭṭhaye;</p>
  144. <p class="gathalast">Ahatthapāsametanti, sesesupi ayaṃ nayo.</p>
  145. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  146. <p class="gatha1"> Adhiṭṭhahanto saṅghāṭi-ppabhutiṃ pubbacīvaraṃ;</p>
  147. <p class="gathalast">Paccuddharitvādhiṭṭheyya, pattādhiṭṭhahane tathā.</p>
  148. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  149. <p class="gatha1"> Etaṃ <a name="V0.0007"></a> imaṃ va saṅghāṭiṃ, saṃse paccuddharāmiti;</p>
  150. <p class="gathalast">Evaṃ sabbāni nāmena, vatvā paccuddhare vidū.</p>
  151. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  152. <p class="gatha1"> Saṅghāṭi pacchimantena, dīghaso muṭṭhipañcako;</p>
  153. <p class="gathalast">Uttamantena sugata-cīvarūnāpi vaṭṭati.</p>
  154. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  155. <p class="gatha1"> Muṭṭhittikañca tiriyaṃ, tathā ekaṃsikassapi;</p>
  156. <p class="gatha2">Antaravāsako cāpi, dīghaso muṭṭhipañcako;</p>
  157. <p class="gathalast">Aḍḍhateyyo dvihattho vā, tiriyantena vaṭṭati.</p>
  158. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  159. <p class="gatha1"> Nisīdanassa <a name="M0.0006"></a> dīghena, vidatthi dve visālato;</p>
  160. <p class="gathalast">Diyaḍḍhaṃ dasā vidatthi, sugatassa vidatthiyā.</p>
  161. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  162. <p class="gatha1"> Kaṇḍuppaṭicchādikassa, tiriyaṃ dve vidatthiyo;</p>
  163. <p class="gathalast">Dīghantato catassova, sugatassa vidatthiyā.</p>
  164. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  165. <p class="gatha1"> Vassikasāṭikāyāpi, dīghaso cha vidatthiyo;</p>
  166. <p class="gathalast">Tiriyaṃ aḍḍhateyyāva, sugatassa vidatthiyā.</p>
  167. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  168. <p class="gatha1"> Ettha chedanapācitti, karontassa taduttari;</p>
  169. <p class="gathalast">Paccattharaṇa mukhacoḷā, ākaṅkhitappamāṇikā.</p>
  170. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  171. <p class="gatha1"> Parikkhāracoḷe gaṇanā, pamāṇaṃ vā na dīpitaṃ;</p>
  172. <p class="gathalast">Tathā vatvā adhiṭṭheyya, thavikādiṃ vikappiyaṃ.</p>
  173. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  174. <p class="gatha1"> Ahatāhatakappānaṃ, saṅghāṭi diguṇā siyā;</p>
  175. <p class="gathalast">Ekacciyottarāsaṅgo, tathā antaravāsako.</p>
  176. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  177. <p class="gatha1"> Utuddhaṭāna <a name="V0.0008"></a> dussānaṃ, saṅghāṭi ca catugguṇā;</p>
  178. <p class="gathalast">Bhaveyyuṃ diguṇā sesā, paṃsukūle yathāruci.</p>
  179. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  180. <p class="gatha1"> Tīsu dve vāpi ekaṃ vā, chinditabbaṃ pahoti yaṃ;</p>
  181. <p class="gatha2">Sabbesu appahontesu, anvādhimādiyeyya vā;</p>
  182. <p class="gathalast">Acchinnañca anādiṇṇaṃ, na dhāreyya ticīvaraṃ.</p>
  183. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  184. <p class="gatha1"> Gāme nivesane uddo-sitapāsādahammiye;</p>
  185. <p class="gathalast">Nāvāṭṭamāḷaārāme, satthakhettakhale dume.</p>
  186. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  187. <p class="gatha1"> Ajjhokāse vihāre vā, nikkhipitvā ticīvaraṃ;</p>
  188. <p class="gathalast">Bhikkhusammutiyāññatra, vippavatthuṃ na vaṭṭati.</p>
  189. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  190. <p class="gatha1"> Rogavassānapariyantā, kaṇḍucchādikasāṭikā;</p>
  191. <p class="gathalast">Tato paraṃ vikappeyya, sesā apariyantikā.</p>
  192. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  193. <p class="gatha1"> Paccattharaṇa <a name="M0.0007"></a> parikkhāra-mukhapuñchanacoḷakaṃ;</p>
  194. <p class="gathalast">Dasaṃ pyarattanādiṇṇakappaṃ labbhaṃ nisīdanaṃ.</p>
  195. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  196. <p class="gatha1"> Adasaṃ rajitaṃyeva, sesacīvarapañcakaṃ;</p>
  197. <p class="gathalast">Kappatādiṇṇakappaṃva, sadasaṃva nisīdanaṃ.</p>
  198. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  199. <p class="gatha1"> Anadhiṭṭhitanissaṭṭhaṃ, kappetvā paribhuñjaye;</p>
  200. <p class="gathalast">Hatthadīghaṃ tatopaḍḍha-vitthārañca vikappiyaṃ.</p>
  201. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  202. <p class="gatha1"> Ticīvarassa bhikkhussa, sabbametaṃ pakāsitaṃ;</p>
  203. <p class="gathalast">Parikkhāracoḷiyo sabbaṃ, tathā vatvā adhiṭṭhati.</p>
  204. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  205. <p class="gatha1"> Acchedavissajjanagāhavibbhamā<a name="V0.0009"></a>,</p>
  206. <p class="gatha2">Paccuddharo māraṇaliṅgasikkhā;</p>
  207. <p class="gatha3">Sabbesvadhiṭṭhānaviyogakāraṇā,</p>
  208. <p class="gathalast">Vinividdhachiddañca ticīvarassa.</p>
  209. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  210. <p class="gatha1"> Kusavākaphalakāni, kambalaṃ kesavālajaṃ;</p>
  211. <p class="gathalast">Thullaccayaṃ dhārayatolūkapakkhājinakkhipe.</p>
  212. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  213. <p class="gatha1"> Kadalerakakkadusse, potthake cāpi dukkaṭaṃ;</p>
  214. <p class="gathalast">Sabbanīlakamañjeṭṭha-pītalohitakaṇhake.</p>
  215. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  216. <p class="gatha1"> Mahāraṅgamahānāma-raṅgaratte tirīṭake;</p>
  217. <p class="gatha2">Acchinnadīghadasake, phalapupphadase tathā;</p>
  218. <p class="gathalast">Kañcuke veṭhane sabbaṃ, labhaticchinnacīvaroti.</p>
  219. <p class="subhead">4. Rajananiddeso</p>
  220. <p class="bodytext"><span class="bld">Rajanāni cā</span>ti –</p>
  221. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  222. <p class="gatha1"> Mūlakkhandhatacapatta-phalapupphappabhedato;</p>
  223. <p class="gathalast">Rajanā chappakārāni, anuññātāni satthunā.</p>
  224. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  225. <p class="gatha1"> Mūle <a name="M0.0008"></a> haliddiṃ khandhe ca, mañjeṭṭha tuṅgahārake;</p>
  226. <p class="gatha2">Alliṃ nīlañca pattesu, tace loddañca kaṇḍulaṃ;</p>
  227. <p class="gathalast">Kusumbhaṃ kiṃsukaṃ pupphe, sabbaṃ labbhaṃ vivajjiyāti.</p>
  228. <p class="subhead">5. Pattaniddeso</p>
  229. <p class="bodytext"><span class="bld">Patto</span> <a name="V0.0010"></a> <span class="bld">cā</span>ti –</p>
  230. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  231. <p class="gatha1"> Ayopatto bhūmipatto, jātiyā kappiyā duve;</p>
  232. <p class="gathalast">Ukkaṭṭho majjhimo ceva, omako ca pamāṇato.</p>
  233. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  234. <p class="gatha1"> Ukkaṭṭho magadhe nāḷi-dvayataṇḍulasādhitaṃ;</p>
  235. <p class="gathalast">Gaṇhāti odanaṃ sūpaṃ, byañjanañca tadūpiyaṃ.</p>
  236. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  237. <p class="gatha1"> Majjhimo tassupaḍḍhova, tatopaḍḍhova omako;</p>
  238. <p class="gathalast">Ukkaṭṭhato ca ukkaṭṭho, apatto omakomako.</p>
  239. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  240. <p class="gatha1"> Atirekapatto dhāreyyo, dasāhaparamaṃ sako;</p>
  241. <p class="gathalast">Kappo nissaggiyo hoti, tasmiṃ kāletināmite.</p>
  242. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  243. <p class="gatha1"> Acchedadānagāhehi, vibbhamā maraṇuddhaṭā;</p>
  244. <p class="gathalast">Liṅgasikkhāhi chiddena, pattādhiṭṭhānamujjhati.</p>
  245. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  246. <p class="gatha1"> Pattaṃ na paṭisāmeyya, sodakaṃ na ca otape;</p>
  247. <p class="gathalast">Uṇhe na nidahe bhumyā, na ṭhape no ca laggaye.</p>
  248. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  249. <p class="gatha1"> Miḍḍhante paribhaṇḍante, aṅke vā ātapattake;</p>
  250. <p class="gathalast">Pādesu mañcapīṭhe vā, ṭhapetuṃ na ca kappati.</p>
  251. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  252. <p class="gatha1"> Na nīhareyya ucchiṭṭho-dakañca calakaṭṭhikaṃ;</p>
  253. <p class="gathalast">Pattena pattahattho vā, kavāṭaṃ na paṇāmaye.</p>
  254. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  255. <p class="gatha1"> Bhūmiādhārake <a name="V0.0011"></a> dārudaṇḍādhāre susajjite;</p>
  256. <p class="gathalast">Duve patte ṭhapeyyekaṃ, nikkujjitvāna bhūmiyaṃ.</p>
  257. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  258. <p class="gatha1"> Dārurūpiyasovaṇṇa-maṇiveḷuriyāmayā<a name="M0.0009"></a>;</p>
  259. <p class="gathalast">Kaṃsakācatipusīsaphalikātambalohajā.</p>
  260. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  261. <p class="gatha1"> Chavasīsamayo cāpi, ghaṭītumbakaṭāhajā;</p>
  262. <p class="gathalast">Pattā akappiyā sabbe, vuttā dukkaṭavatthukāti.</p>
  263. <p class="subhead">6. Thālakaniddeso</p>
  264. <p class="bodytext"><span class="bld">Thālakā cā</span>ti –</p>
  265. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  266. <p class="gatha1"> Kappiyā thālakā tisso, tambāyomattikāmayā;</p>
  267. <p class="gathalast">Dārusovaṇṇarajatamaṇiveḷuriyāmayā.</p>
  268. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  269. <p class="gatha1"> Akappā phalikākācakaṃsajā gihisantakā;</p>
  270. <p class="gathalast">Saṅghikā kappiyā tumbaghaṭijā tāvakālikāti.</p>
  271. <p class="subhead">7. Pavāraṇāniddeso</p>
  272. <p class="bodytext"><span class="bld">Pavāraṇā</span>ti –</p>
  273. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  274. <p class="gatha1"> Yenīriyāpathenāyaṃ, bhuñjamāno pavārito;</p>
  275. <p class="gathalast">Tato aññena bhuñjeyya, pācittinatirittakaṃ.</p>
  276. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  277. <p class="gatha1"> Asanaṃ bhojanañceva, abhihāro samīpatā;</p>
  278. <p class="gathalast">Kāyavācāpaṭikkhepo, pañcaaṅgā pavāraṇā.</p>
  279. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  280. <p class="gatha1"> Odano <a name="V0.0012"></a> sattu kummāso, maccho maṃsañca bhojanaṃ;</p>
  281. <p class="gatha2">Sāli vīhi yavo kaṅgu, kudrūsavaragodhumā;</p>
  282. <p class="gathalast">Sattannamesaṃ dhaññānaṃ, odano bhojjayāgu ca.</p>
  283. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  284. <p class="gatha1"> Sāmākāditiṇaṃ kudrūsake varakacorako;</p>
  285. <p class="gathalast">Varake sāliyañceva, nīvāro saṅgahaṃ gato.</p>
  286. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  287. <p class="gatha1"> Bhaṭṭhadhaññamayo sattu, kummāso yavasambhavo;</p>
  288. <p class="gathalast">Maṃso ca kappiyo vutto, maccho udakasambhavo.</p>
  289. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  290. <p class="gatha1"> Bhuñjanto <a name="M0.0010"></a> bhojanaṃ kappa-makappaṃ vā nisedhayaṃ;</p>
  291. <p class="gathalast">Pavāreyyābhihaṭaṃ kappaṃ, tannāmena imanti vā.</p>
  292. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  293. <p class="gatha1"> Lājā taṃsattubhattāni, goraso suddhakhajjako;</p>
  294. <p class="gathalast">Taṇḍulā bhaṭṭhapiṭṭhañca, puthukā veḷuādinaṃ.</p>
  295. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  296. <p class="gatha1"> Bhattaṃ vuttāvasesānaṃ, rasayāgu rasopi ca;</p>
  297. <p class="gathalast">Suddhayāguphalādīni, na janenti pavāraṇaṃ.</p>
  298. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  299. <p class="gatha1"> Pavāritena vuṭṭhāya, abhuttena ca bhojanaṃ;</p>
  300. <p class="gathalast">Atirittaṃ na kātabbaṃ, yena yaṃ vā pure kataṃ.</p>
  301. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  302. <p class="gatha1"> Kappiyaṃ gahitañcevu-ccāritaṃ hatthapāsagaṃ;</p>
  303. <p class="gathalast">Atirittaṃ karontevaṃ, ‘‘alameta’’nti bhāsatu.</p>
  304. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  305. <p class="gatha1"> Na karenupasampanna-hatthagaṃ pesayitvāpi;</p>
  306. <p class="gathalast">Kāretuṃ labbhate sabbo, bhuñjituṃ tamakārakoti.</p>
  307. <p class="subhead">8. Kālikaniddeso</p>
  308. <p class="bodytext"><span class="bld">Kālikā</span> <a name="V0.0013"></a> <span class="bld">cā</span>ti –</p>
  309. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  310. <p class="gatha1"> Paṭiggahitā cattāro, kālikā yāvakālikaṃ;</p>
  311. <p class="gathalast">Yāmakālikaṃ sattāha-kālikaṃ yāvajīvikaṃ.</p>
  312. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  313. <p class="gatha1"> Piṭṭhaṃ mūlaṃ phalaṃ khajjaṃ, goraso dhaññabhojanaṃ;</p>
  314. <p class="gathalast">Yāgusūpappabhutayo, hontete yāvakālikā.</p>
  315. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  316. <p class="gatha1"> Madhumuddikasālūka-cocamocambajambujaṃ;</p>
  317. <p class="gathalast">Phārusaṃ naggisantattaṃ, pānakaṃ yāmakālikaṃ.</p>
  318. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  319. <p class="gatha1"> Sānulomāni dhaññāni, ṭhapetvā phalajo raso;</p>
  320. <p class="gathalast">Madhūkapupphamaññatra, sabbo puppharasopi ca.</p>
  321. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  322. <p class="gatha1"> Sabbapattaraso ceva, ṭhapetvā pakkaḍākajaṃ;</p>
  323. <p class="gathalast">Sītodamadditodicca-pāko vā yāmakāliko.</p>
  324. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  325. <p class="gatha1"> Sappinonītatelāni<a name="M0.0011"></a>, madhuphāṇitameva ca;</p>
  326. <p class="gathalast">Sattāhakālikā sappi, yesaṃ maṃsamavāritaṃ.</p>
  327. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  328. <p class="gatha1"> Telaṃ tilavaseraṇḍa-madhusāsapasambhavaṃ;</p>
  329. <p class="gatha2">Khuddābhamaramadhukari-makkhikāhi kataṃ madhu;</p>
  330. <p class="gathalast">Rasādiucchuvikati, pakkāpakkā ca phāṇitaṃ.</p>
  331. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  332. <p class="gatha1"> Savatthupakkā sāmaṃ vā, vasā kāle amānusā;</p>
  333. <p class="gathalast">Aññesaṃ na pace vatthuṃ, yāvakālikavatthunaṃ.</p>
  334. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  335. <p class="gatha1"> Haliddiṃ <a name="V0.0014"></a> siṅgiverañca, vacattaṃ lasuṇaṃ vacā;</p>
  336. <p class="gatha2">Usīraṃ bhaddamuttañcātivisā kaṭurohiṇī;</p>
  337. <p class="gathalast">Pañcamūlādikañcāpi, mūlaṃ taṃ yāvajīvikaṃ.</p>
  338. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  339. <p class="gatha1"> Biḷaṅgaṃ maricaṃ goṭṭha-phalaṃ pipphali rājikā;</p>
  340. <p class="gathalast">Tiphaleraṇḍakādīnaṃ, phalaṃ taṃ yāvajīvikaṃ.</p>
  341. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  342. <p class="gatha1"> Kappāsanimbakuṭajapaṭolasulasādinaṃ;</p>
  343. <p class="gathalast">Sūpeyyapaṇṇaṃ vajjetvā, paṇṇaṃ taṃ yāvajīvikaṃ.</p>
  344. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  345. <p class="gatha1"> Ṭhapetvā ucchuniyyāsaṃ,</p>
  346. <p class="gatha2">Sarasaṃ ucchujaṃ tacaṃ;</p>
  347. <p class="gatha3">Niyyāso ca taco sabbo,</p>
  348. <p class="gathalast">Loṇaṃ lohaṃ silā tathā.</p>
  349. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  350. <p class="gatha1"> Suddhasitthañca sevālo, yañca kiñci sujhāpitaṃ;</p>
  351. <p class="gathalast">Vikaṭādippabhedañca, ñātabbaṃ yāvajīvikaṃ.</p>
  352. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  353. <p class="gatha1"> Mūlaṃ sāraṃ taco pheggu, paṇṇaṃ pupphaṃ phalaṃ latā;</p>
  354. <p class="gathalast">Āhārattha masādhentaṃ, sabbaṃ taṃ yāvajīvikaṃ.</p>
  355. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  356. <p class="gatha1"> Sabbakālikasambhogo, kāle sabbassa kappati;</p>
  357. <p class="gathalast">Sati paccaye vikāle, kappate kālikattayaṃ.</p>
  358. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  359. <p class="gatha1"> Kālayāmamatikkantā<a name="M0.0012"></a>, pācittiṃ janayantubho;</p>
  360. <p class="gathalast">Janayanti ubhopete, antovutthañca sannidhiṃ.</p>
  361. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  362. <p class="gatha1"> Sattāhakālike <a name="V0.0015"></a> satta, ahāni atināmite;</p>
  363. <p class="gathalast">Pācitti pāḷināruḷhe, sappiādimhi dukkaṭaṃ.</p>
  364. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  365. <p class="gatha1"> Nissaṭṭhaladdhaṃ makkheyya, naṅgaṃ najjhohareyya ca;</p>
  366. <p class="gatha2">Vikappentassa sattāhe, sāmaṇerassadhiṭṭhato;</p>
  367. <p class="gathalast">Makkhanādiñca nāpatti, aññassa dadatopi ca.</p>
  368. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  369. <p class="gatha1"> Yāvakālikaādīni, saṃsaṭṭhāni sahattanā;</p>
  370. <p class="gathalast">Gāhāpayanti sabbhāvaṃ, tasmā evamudīritaṃ.</p>
  371. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  372. <p class="gatha1"> Pure paṭiggahitañca, sattāhaṃ yāvajīvikaṃ;</p>
  373. <p class="gathalast">Sesakālikasammissaṃ, pācitti paribhuñjato.</p>
  374. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  375. <p class="gatha1"> Yāvakālikasammissaṃ, itaraṃ kālikattayaṃ;</p>
  376. <p class="gathalast">Paṭiggahitaṃ tadahu, tadaheva ca bhuñjaye.</p>
  377. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  378. <p class="gatha1"> Yāmakālikasammissaṃ, sesamevaṃ vijāniyaṃ;</p>
  379. <p class="gathalast">Sattāhakālikamissañca, sattāhaṃ kappatetaranti.</p>
  380. <p class="subhead">9. Paṭiggāhaniddeso</p>
  381. <p class="bodytext"><span class="bld">Paṭiggāho</span>ti –</p>
  382. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  383. <p class="gatha1"> Dātukāmābhihāro ca, hatthapāseraṇakkhamaṃ;</p>
  384. <p class="gathalast">Tidhā dente dvidhā gāho, pañcaṅgevaṃ paṭiggaho.</p>
  385. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  386. <p class="gatha1"> Asaṃhāriye tatthajāte, sukhume ciñcaādinaṃ;</p>
  387. <p class="gathalast">Paṇṇe vāsayhabhāre ca, paṭiggāho na rūhati.</p>
  388. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  389. <p class="gatha1"> Sikkhāmaraṇaliṅgehi, anapekkhavisaggato;</p>
  390. <p class="gathalast">Acchedānupasampanna-dānā gāhopasammati.</p>
  391. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  392. <p class="gatha1"> Appaṭiggahitaṃ <a name="M0.0013"></a><a name="V0.0016"></a> sabbaṃ, pācitti paribhuñjato;</p>
  393. <p class="gathalast">Suddhañca nātibahalaṃ, kappate udakaṃ tathā.</p>
  394. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  395. <p class="gatha1"> Aṅgalaggamavicchinnaṃ, dantakkhikaṇṇagūthakaṃ;</p>
  396. <p class="gathalast">Loṇassukheḷasiṅghāṇi-semhamuttakarīsakaṃ.</p>
  397. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  398. <p class="gatha1"> Gūthamattikamuttāni, chārikañca tathāvidhe;</p>
  399. <p class="gathalast">Sāmaṃ gahetvā seveyya, asante kappakārake.</p>
  400. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  401. <p class="gatha1"> Durūpaciṇṇe rajokiṇṇe, athuggahappaṭiggahe;</p>
  402. <p class="gathalast">Antovutthe sayaṃpakke, antopakke ca dukkaṭanti.</p>
  403. <p class="subhead">10. Akappiyamaṃsaniddeso</p>
  404. <p class="bodytext"><span class="bld">Maṃsesu ca akappiya</span>nti –</p>
  405. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  406. <p class="gatha1"> Manussahatthiassānaṃ, maṃsaṃ sunakhadīpinaṃ;</p>
  407. <p class="gathalast">Sīhabyagghataracchānaṃ, acchassa uragassa ca.</p>
  408. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  409. <p class="gatha1"> Uddissakatamaṃsañca, yañca appaṭivekkhitaṃ;</p>
  410. <p class="gathalast">Thullaccayaṃ manussānaṃ, maṃse sesesu dukkaṭaṃ.</p>
  411. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  412. <p class="gatha1"> Aṭṭhīpi lohitaṃ cammaṃ, lomamesaṃ na kappati;</p>
  413. <p class="gathalast">Sacittakaṃva uddissa-kataṃ sesā acittakāti.</p>
  414. <p class="subhead">11. Nissaggiyaniddeso</p>
  415. <p class="bodytext"><span class="bld">Nissaggiyānī</span>ti <a name="V0.0017"></a> –</p>
  416. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  417. <p class="gatha1"> Arūpiyaṃ rūpiyena, rūpiyaṃ itarena ca;</p>
  418. <p class="gathalast">Rūpiyaṃ parivatteyya, nissaggi idha rūpiyaṃ.</p>
  419. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  420. <p class="gatha1"> Kahāpaṇo sajjhu siṅgī, vohārūpagamāsakaṃ;</p>
  421. <p class="gathalast">Vatthamuttādi itaraṃ, kappaṃ dukkaṭavatthu ca.</p>
  422. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  423. <p class="gatha1"> ‘‘Imaṃ <a name="M0.0014"></a> gahetvā bhutvā vā, imaṃ dehi karānaya;</p>
  424. <p class="gathalast">Demi vā’’ti samāpanne, nissaggi kayavikkaye.</p>
  425. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  426. <p class="gatha1"> Attano aññato lābhaṃ, saṅghassaññassa vā nataṃ;</p>
  427. <p class="gathalast">Pariṇāmeyya nissaggi, pācitti cāpi dukkaṭaṃ.</p>
  428. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  429. <p class="gatha1"> Anissajjitvā nissaggiṃ, paribhuñje na deyya vā;</p>
  430. <p class="gathalast">Nissaṭṭhaṃ sakasaññāya, dukkaṭaṃ aññathetaranti.</p>
  431. <p class="subhead">12. Pācittiyaniddeso</p>
  432. <p class="bodytext"><span class="bld">Pācittī</span>ti –</p>
  433. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  434. <p class="gatha1"> Musāvādomasāvāde, pesuññaharaṇe tathā;</p>
  435. <p class="gathalast">Padasodhammasāgāre, ujjhāpanakakhīyane.</p>
  436. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  437. <p class="gatha1"> Talasattianādarakukkuccuppādanesu ca;</p>
  438. <p class="gathalast">Gāmappavesanāpucchā, bhojane ca paramparā.</p>
  439. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  440. <p class="gatha1"> Anuddharitvā <a name="V0.0018"></a> gamane, seyyaṃ senāsanāni vā;</p>
  441. <p class="gathalast">Itthiyāddhānagamane, ekekāya nisīdane.</p>
  442. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  443. <p class="gatha1"> Bhīsāpanākoṭanaaññavāde,</p>
  444. <p class="gatha2">Vihesaduṭṭhullapakāsachāde;</p>
  445. <p class="gatha3">Hāsodake nicchubhane vihārā,</p>
  446. <p class="gathalast">Pācitti vuttānupakhajjasayaneti.</p>
  447. <p class="subhead">13. Samaṇakappaniddeso</p>
  448. <p class="bodytext"><span class="bld">Samaṇakappā</span>ti –</p>
  449. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  450. <p class="gatha1"> Bhūtagāmasamārambhe, pācitti katakappiyaṃ;</p>
  451. <p class="gathalast">Nakhena vāggisatthehi, bhave samaṇakappiyaṃ.</p>
  452. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  453. <p class="gatha1"> Sa mūlakhandhabījagga-phaḷubījappabhāvito;</p>
  454. <p class="gathalast">Ārambhe dukkaṭaṃ bījaṃ, bhūtagāmaviyojitaṃ.</p>
  455. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  456. <p class="gatha1"> Nibbaṭṭabījaṃ <a name="M0.0015"></a> nobīja-makatañcāpi kappati;</p>
  457. <p class="gathalast">Kaṭāhabaddhabījāni, bahiddhā vāpi kāraye.</p>
  458. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  459. <p class="gatha1"> Ekābaddhesu bījesu, bhājane vāpi bhūmiyaṃ;</p>
  460. <p class="gathalast">Kate ca kappiyekasmiṃ, sabbesveva kataṃ bhave.</p>
  461. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  462. <p class="gatha1"> Nikkhitte kappiyaṃ katvā, mūlapaṇṇāni jāyaruṃ;</p>
  463. <p class="gathalast">Kappiyaṃ puna kāreyya, bhūtagāmo hi so tadā.</p>
  464. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  465. <p class="gatha1"> Sapaṇṇo <a name="V0.0019"></a> vā apaṇṇo vā, sevālodakasambhavo;</p>
  466. <p class="gatha2">Cetiyādīsu sevālo, nibbaṭṭadvattipattako;</p>
  467. <p class="gathalast">Bhūtagāmova bījampi, mūlapaṇṇe viniggate.</p>
  468. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  469. <p class="gatha1"> Ghaṭādipiṭṭhe sevālo, makuḷaṃ ahichattakaṃ;</p>
  470. <p class="gathalast">Dukkaṭasseva vatthūni, phullamabyavahārikaṃ.</p>
  471. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  472. <p class="gatha1"> Lākhāniyyāsachattāni, allarukkhe vikopiya;</p>
  473. <p class="gathalast">Gaṇhato tattha pācitti, chindato vāpi akkharaṃ.</p>
  474. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  475. <p class="gatha1"> Pīḷetuṃ nāḷikerādiṃ, dārumakkaṭakādinā;</p>
  476. <p class="gathalast">Chindituṃ gaṇṭhikaṃ kātuṃ, tiṇādiṃ na ca kappati.</p>
  477. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  478. <p class="gatha1"> Bhūtagāmaṃ va bījaṃ vā, chinda bhindocināhi vā;</p>
  479. <p class="gathalast">Phālehi vijjha paca vā, niyametvā na bhāsaye.</p>
  480. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  481. <p class="gatha1"> Imaṃ karohi kappiyaṃ, imaṃ gaṇhedamāhara;</p>
  482. <p class="gathalast">Imaṃ dehi imaṃ sodhehevaṃ vaṭṭati bhāsitunti.</p>
  483. <p class="subhead">14. Bhūminiddeso</p>
  484. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhūmiyo</span>ti –</p>
  485. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  486. <p class="gatha1"> Sammutussāvanantā ca, gonisādī gahāpati;</p>
  487. <p class="gathalast">Kappiyā bhūmiyo yāsu, vutthaṃ pakkañca kappati.</p>
  488. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  489. <p class="gatha1"> Vāsatthāya <a name="M0.0016"></a> kate gehe, saṅghike vekasantake;</p>
  490. <p class="gathalast">Kappiyā kuṭi laddhabbā, sahaseyyappahonake.</p>
  491. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  492. <p class="gatha1"> Gehe <a name="V0.0020"></a> saṅghassa vekassa, karamānevamīrayaṃ;</p>
  493. <p class="gatha2">Paṭhamiṭṭhakathambhādiṃ, ṭhapeyyu<span class="bld">ssāvanantikā</span>;</p>
  494. <p class="gathalast">‘‘Kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti.</p>
  495. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  496. <p class="gatha1"> Yebhuyyenāparikkhitto, ārāmo sakalopi vā;</p>
  497. <p class="gathalast">Vuccate <span class="bld">‘‘gonisādī’’</span>ti, <span class="bld">sammutī</span> saṅghasammatā.</p>
  498. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  499. <p class="gatha1"> Bhikkhuṃ ṭhapetvā aññehi, dinno tesaṃva santako;</p>
  500. <p class="gathalast">Atthāya kappakuṭiyā, geho <span class="bld">gahapatī</span> mato.</p>
  501. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  502. <p class="gatha1"> Akappakuṭiyā vutthasappiādīhi missitaṃ;</p>
  503. <p class="gathalast">Vajeyya antovutthattaṃ, purimaṃ kālikadvayaṃ.</p>
  504. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  505. <p class="gatha1"> Teheva bhikkhunā pakkaṃ, kappate yāvajīvikaṃ;</p>
  506. <p class="gathalast">Nirāmisaṃva sattāhaṃ, sāmise sāmapākatā.</p>
  507. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  508. <p class="gatha1"> Ussāvanantikā yehi, thambhādīhi adhiṭṭhitā;</p>
  509. <p class="gathalast">Tesuyevāpanītesu, tadaññesupi tiṭṭhati.</p>
  510. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  511. <p class="gatha1"> Sabbesu apanītesu, bhave jahitavatthukā;</p>
  512. <p class="gathalast">Gonisādī parikkhitte, sesā chadanavibbhamāti.</p>
  513. <p class="subhead">15. Upajjhācariyavattaniddeso</p>
  514. <p class="bodytext"><span class="bld">Upajjhācariyavattānī</span>ti –</p>
  515. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  516. <p class="gatha1"> Nissāyupajjhācariye, vasamāno supesalo;</p>
  517. <p class="gathalast">Dantakaṭṭhāsanaṃ toyaṃ, yāguṃ kāle dade sadā.</p>
  518. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  519. <p class="gatha1"> Patte vattaṃ care gāma-ppavese gamanāgame;</p>
  520. <p class="gathalast">Āsane pādapīṭhe ca, kathalopāhanacīvare.</p>
  521. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  522. <p class="gatha1"> Paribhojanīyapānīya-vaccappassāvaṭhānisu<a name="V0.0021"></a>;</p>
  523. <p class="gathalast">Vihārasodhane vattaṃ, puna paññāpane tathā.</p>
  524. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  525. <p class="gatha1"> Na <a name="M0.0017"></a> papphoṭeyya sodhento, paṭivāte ca saṅgaṇe;</p>
  526. <p class="gathalast">Vihāraṃ bhikkhu pānīya-sāmantā sayanāsanaṃ.</p>
  527. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  528. <p class="gatha1"> Nhāne nhātassa kātabbe, raṅgapāke ca dhovane;</p>
  529. <p class="gathalast">Sibbane cīvare theve, rajanto na vaje ṭhite.</p>
  530. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  531. <p class="gatha1"> Ekaccassa anāpucchā, pattaṃ vā cīvarāni vā;</p>
  532. <p class="gathalast">Na dadeyya na gaṇheyya, parikkhārañca kiñcanaṃ.</p>
  533. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  534. <p class="gatha1"> Ekaccaṃ pacchato kātuṃ, gantuṃ vā tassa pacchato;</p>
  535. <p class="gathalast">Piṇḍapātañca ninnetuṃ, nīharāpetumattano.</p>
  536. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  537. <p class="gatha1"> Kiccayaṃ parikammaṃ vā, kesacchedañca attano;</p>
  538. <p class="gathalast">Kārāpetuṃ va kātuṃ vā, anāpucchā na vaṭṭati.</p>
  539. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  540. <p class="gatha1"> Gāmaṃ susānaṃ nissīmaṃ, disaṃ vā gantumicchato;</p>
  541. <p class="gathalast">Attano kiccayaṃ vāpi, anāpucchā na vaṭṭati.</p>
  542. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  543. <p class="gatha1"> Uppannaṃ aratiṃ diṭṭhiṃ, kukkuccaṃ vā vinodaye;</p>
  544. <p class="gathalast">Kareyya vāpi ussukkaṃ, saṅghāyattesu kammasu.</p>
  545. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  546. <p class="gatha1"> Gilānesu upaṭṭheyya, vuṭṭhānaṃ nesamāgame;</p>
  547. <p class="gathalast">Vattabhedena sabbattha, anādarena dukkaṭanti.</p>
  548. <p class="subhead">16. Vaccapassāvaṭṭhānikaniddeso</p>
  549. <p class="bodytext"><span class="bld">Vaccapassāvaṭṭhānika</span>nti <a name="V0.0022"></a> –</p>
  550. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  551. <p class="gatha1"> Na kareyya yathāvuḍḍhaṃ, vaccaṃ yātānupubbiyā;</p>
  552. <p class="gathalast">Vaccapassāvakuṭiyo, nhānatitthañca labbhati.</p>
  553. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  554. <p class="gatha1"> Paviseyyubbhajitvā no, sahasā paviseyya ca;</p>
  555. <p class="gathalast">Ukkāsitvāvubbhajeyya, pādukāsveva saṇṭhito.</p>
  556. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  557. <p class="gatha1"> Na <a name="M0.0018"></a> kare nitthunaṃ vaccaṃ, dantakaṭṭhañca khādayaṃ;</p>
  558. <p class="gathalast">Vaccapassāvadoṇīnaṃ, na kareyyubhayaṃ bahi.</p>
  559. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  560. <p class="gatha1"> Kūpe kaṭṭhaṃ na pāteyya, kheḷaṃ passāvadoṇiyā;</p>
  561. <p class="gathalast">Nāvalekheyya pharuse-nuhatañcāpi dhovaye.</p>
  562. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  563. <p class="gatha1"> Na nikkhameyya sahasā-vubbhajitvā na nikkhame;</p>
  564. <p class="gathalast">Capu capu nācameyya, uklāpañca visodhayeti.</p>
  565. <p class="subhead">17. Āpucchakaraṇaniddeso</p>
  566. <p class="bodytext"><span class="bld">Āpucchakaraṇa</span>nti –</p>
  567. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  568. <p class="gatha1"> Anajjhiṭṭhova therena, pātimokkhaṃ na uddise;</p>
  569. <p class="gathalast">Dhammaṃ na kathaye pañhaṃ, na pucche na ca vissaje.</p>
  570. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  571. <p class="gatha1"> Āpucchitvā kathentassa, puna vuḍḍhatarāgame;</p>
  572. <p class="gathalast">Puna āpucchanaṃ natthi, bhattagge cānumodato.</p>
  573. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  574. <p class="gatha1"> Vasanto <a name="V0.0023"></a> ca anāpucchā, vuḍḍhenekavihārake;</p>
  575. <p class="gathalast">Na sajjhāyeyya uddesaṃ, paripucchañca no dade.</p>
  576. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  577. <p class="gatha1"> Dhammaṃ na bhāsaye dīpaṃ, na kare na ca vijjhape;</p>
  578. <p class="gathalast">Vātapānaṃ kavāṭaṃ vā, vivareyya thakeyya ca.</p>
  579. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  580. <p class="gatha1"> Caṅkame caṅkamantopi, vuḍḍhena parivattaye;</p>
  581. <p class="gathalast">Yena vuḍḍho sa saṅghāṭi-kaṇṇenenaṃ na ghaṭṭayeti.</p>
  582. <p class="subhead">18. Nagganiddeso</p>
  583. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggo</span>ti –</p>
  584. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  585. <p class="gatha1"> Naggo maggaṃ vaje bhuñje, pive khāde na sāyaye;</p>
  586. <p class="gathalast">Na gaṇhe na dade neva, vande vandāpayeyya vā.</p>
  587. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  588. <p class="gatha1"> Parikammaṃ na kāreyya, na kare paṭichādisu;</p>
  589. <p class="gathalast">Parikamme duve vattha-cchādi sabbattha kappiyāti.</p>
  590. <p class="subhead">19. Nhānakappaniddeso</p>
  591. <p class="bodytext"><span class="bld">Nhānakappo</span>ti <a name="M0.0019"></a> –</p>
  592. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  593. <p class="gatha1"> Na ca nhāyeyya therānaṃ, puratopari vā tathā;</p>
  594. <p class="gathalast">Dadeyya otarantānaṃ, maggamuttaramānako.</p>
  595. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  596. <p class="gatha1"> Kuṭṭatthambhataruṭṭāne, nhāyamāno na ghaṃsaye;</p>
  597. <p class="gathalast">Kāyaṃ gandhabbahatthena, kuruvindakasuttiyā.</p>
  598. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  599. <p class="gatha1"> Mallakenāññamaññaṃ <a name="V0.0024"></a> vā, sarīrena na ghaṃsaye;</p>
  600. <p class="gathalast">Kapāliṭṭhakakhaṇḍāni, vatthavaṭṭi ca vaṭṭati.</p>
  601. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  602. <p class="gatha1"> Sabbesaṃ puthupāṇī cā-kallassākatamallakaṃ;</p>
  603. <p class="gathalast">Pāsāṇapheṇakathalā, kappanti pādaghaṃsaneti.</p>
  604. <p class="subhead">20. Avandiyaniddeso</p>
  605. <p class="bodytext"><span class="bld">Avandiyo</span>ti –</p>
  606. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  607. <p class="gatha1"> Ukkhittānupasampanna-nānāsaṃvāsaitthiyo;</p>
  608. <p class="gathalast">Navo ca garukaṭṭho ca, paṇḍako ca avandiyāti.</p>
  609. <p class="subhead">21. Cammaniddeso</p>
  610. <p class="bodytext"><span class="bld">Camma</span>nti –</p>
  611. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  612. <p class="gatha1"> Migājeḷakacammāni, kappanti paribhuñjituṃ;</p>
  613. <p class="gathalast">Rohiteṇipasadā ca, kuruṅgā migajātikā.</p>
  614. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  615. <p class="gatha1"> Anuññātattayā aññaṃ, cammaṃ dukkaṭavatthukaṃ;</p>
  616. <p class="gathalast">Thavikopāhane cammaṃ, sabbaṃ kappatimānusanti.</p>
  617. <p class="subhead">22. Upāhananiddeso</p>
  618. <p class="bodytext"><span class="bld">Upāhanā cevā</span>ti –</p>
  619. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  620. <p class="gatha1"> Majjhadese na kappanti, gaṇaṅgaṇūpāhanā navā;</p>
  621. <p class="gathalast">Sabbassa kappantārāme, sabbatthākallakassa ca.</p>
  622. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  623. <p class="gatha1"> Sabbanīlakaodātapītalohitakaṇhakā<a name="V0.0025"></a><a name="M0.0020"></a>;</p>
  624. <p class="gathalast">Mahāraṅgamahānāma-raṅgarattā cupāhanā.</p>
  625. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  626. <p class="gatha1"> Sabbamañjeṭṭhikā citrā, nīlapītādivaddhikā;</p>
  627. <p class="gathalast">Tittirapattikā meṇḍa-ajavisāṇavaddhikā.</p>
  628. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  629. <p class="gatha1"> Khallabaddhā puṭabaddhā, tūlapuṇṇā cupāhanā;</p>
  630. <p class="gathalast">Pāliguṇṭhimakā mora-piñchena parisibbitā.</p>
  631. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  632. <p class="gatha1"> Vicchikāḷikatā sīhabyagghuddājinadīpinaṃ;</p>
  633. <p class="gatha2">Majjārakāḷakolūkacammehi ca parikkhaṭā;</p>
  634. <p class="gathalast">Pādukā saṅkamanīyā, koci dhāreyya dukkaṭaṃ.</p>
  635. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  636. <p class="gatha1"> Nīlādivaṇṇaṃ sakalaṃ, puñchitvā vekadesakaṃ;</p>
  637. <p class="gathalast">Upāhanā vaḷañjeyya, hāretvā khallakādikanti.</p>
  638. <p class="subhead">23. Anolokiyaniddeso</p>
  639. <p class="bodytext"><span class="bld">Anolokiya</span>nti –</p>
  640. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  641. <p class="gatha1"> Sāratto itthiyā yoniṃ, mukhaṃ vā bhikkhadāyiyā;</p>
  642. <p class="gatha2">Parassa pattamujjhānasaññī vā attano mukhaṃ;</p>
  643. <p class="gathalast">Ādāsodakapatte vā, olokeyyassa dukkaṭanti.</p>
  644. <p class="subhead">24. Añjanīniddeso</p>
  645. <p class="bodytext"><span class="bld">Añjanī</span>ti <a name="V0.0026"></a> –</p>
  646. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  647. <p class="gatha1"> Vaṭṭāṭṭhasoḷasaṃsā vā, maṭṭhā vaṭṭati añjanī;</p>
  648. <p class="gathalast">Tissopi mūle gīvāyaṃ, lekhā ekāva bandhituṃ.</p>
  649. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  650. <p class="gatha1"> Yaṃ kiñci rūpaṃ mālādikammaṃ makaradantakaṃ;</p>
  651. <p class="gathalast">Gomuttakaḍḍhacandādi-vikāraṃ nettha vaṭṭati.</p>
  652. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  653. <p class="gatha1"> Labbhekavaṇṇasuttena, sibbituṃ thavikā tathā;</p>
  654. <p class="gathalast">Sipāṭi kuñcikākoso, salākāpi acittakā.</p>
  655. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  656. <p class="gatha1"> Saṅkhanābhivisāṇaṭṭhi-naḷadantamayā <a name="M0.0021"></a> tathā;</p>
  657. <p class="gathalast">Phalakaṭṭhamayā veḷu-lākhālohamayāpi ca.</p>
  658. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  659. <p class="gatha1"> Añjaniyo salākāyo, dhūmanettā ca labbhare;</p>
  660. <p class="gathalast">Tathā satthakadaṇḍāni, natthudānā ca tammayāti.</p>
  661. <p class="subhead">25. Akappiyasayananiddeso</p>
  662. <p class="bodytext"><span class="bld">Akappiyasayanānī</span>ti –</p>
  663. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  664. <p class="gatha1"> Āsandī tūlī pallaṅko, paṭikaṃ gonacittakaṃ;</p>
  665. <p class="gathalast">Paṭalī vikatī udda-lomī ekantalomikā.</p>
  666. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  667. <p class="gatha1"> Kuttaṃ koseyyaṃ kaṭṭissaṃ, hatthiassarathattharā;</p>
  668. <p class="gathalast">Jinappaveṇikadalī-migappavaraattharā.</p>
  669. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  670. <p class="gatha1"> Salohitavitānañcu-bhatorattūpadhānakaṃ<a name="V0.0027"></a>;</p>
  671. <p class="gathalast">Akappiyāni etāni, dukkaṭaṃ paribhuñjato.</p>
  672. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  673. <p class="gatha1"> Āsandādittayā sese, labbhate gihisantake;</p>
  674. <p class="gatha2">Dhammāsane ca bhattagge, ghare cāpi nisīdituṃ;</p>
  675. <p class="gathalast">Bhūmattharaṇasaṅkhepe, sayituñcāpi kappati.</p>
  676. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  677. <p class="gatha1"> Caturaṃsapīṭhā sattaṅgā, pañcaṅgā uccapādakā;</p>
  678. <p class="gathalast">Tūlonaddhā ghareyeva, mañcapīṭhā nisīdituṃ.</p>
  679. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  680. <p class="gatha1"> Coḷavākuṇṇapaṇṇānaṃ, tiṇānañceva pūritā;</p>
  681. <p class="gathalast">Cīvaracchaviyo pañca, bhisī sabbattha kappiyā.</p>
  682. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  683. <p class="gatha1"> Tūlattayaṃ bhisigabbho, lomāni migapakkhinaṃ;</p>
  684. <p class="gathalast">Bimbohane anuññātaṃ, tūlavajjā masūrake.</p>
  685. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  686. <p class="gatha1"> Manussalomamuṇṇāyaṃ, paṇṇe pupphaṃ tamālakaṃ;</p>
  687. <p class="gathalast">Suddhaṃ na āsanañceva, labbhamappaṭivekkhitanti.</p>
  688. <p class="subhead">26. Samānāsanikaniddeso</p>
  689. <p class="bodytext"><span class="bld">Samānāsanikopi</span> <a name="M0.0022"></a> <span class="bld">cā</span>ti –</p>
  690. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  691. <p class="gatha1"> Tivassantarānuññātaṃ, bhikkhūnamekamāsanaṃ;</p>
  692. <p class="gathalast">Sattavassativassehi, pañcavasso nisīdituṃ.</p>
  693. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  694. <p class="gatha1"> Ṭhapetvā paṇḍakaṃ itthiṃ, ubhatobyañjanaṃ muni;</p>
  695. <p class="gathalast">Dīghāsane anuññāsi, sabbeheva nisīdituṃ.</p>
  696. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  697. <p class="gatha1"> Antaṃ <a name="V0.0028"></a> dīghāsanaṃ tiṇṇaṃ, yaṃ pahoti nisīdituṃ;</p>
  698. <p class="gathalast">Mañcake vāpi pīṭhe vā, dvinnaṃ labbhaṃ nisīditunti.</p>
  699. <p class="subhead">27. Asaṃvāsikaniddeso</p>
  700. <p class="bodytext"><span class="bld">Asaṃvāsiko cā</span>ti –</p>
  701. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  702. <p class="gatha1"> Ukkhittonupasampanno, bhikkhunī chinnamūlako;</p>
  703. <p class="gatha2">Nānāsaṃvāsanissīma-ṭṭhitavehāyasaṇṭhitā;</p>
  704. <p class="gathalast">Ekādasa abhabbā ca, asaṃvāsāti dīpitāti.</p>
  705. <p class="subhead">28. Kammaniddeso</p>
  706. <p class="bodytext"><span class="bld">Kammañcā</span>ti –</p>
  707. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  708. <p class="gatha1"> Vaggena adhammakammaṃ, samaggena adhammikaṃ;</p>
  709. <p class="gatha2">Vaggena dhammakammañca, samaggena ca dhammikaṃ;</p>
  710. <p class="gathalast">Catutthaṃyevānuññātaṃ, sesakammesu dukkaṭaṃ.</p>
  711. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  712. <p class="gatha1"> Catuvaggo pañcavaggo, dasavīsativaggiko;</p>
  713. <p class="gathalast">Tirekavīsativaggo, pañca saṅghā vibhāvitā.</p>
  714. <p class="hangnum"><a name="para201"></a><span class="paranum">201</span>.</p>
  715. <p class="gatha1"> Catuvaggettha abbhānu-pasampadāpavāraṇā;</p>
  716. <p class="gathalast">Pañcavaggo ca abbhānaṃ, majjhadesupasampadaṃ.</p>
  717. <p class="hangnum"><a name="para202"></a><span class="paranum">202</span>.</p>
  718. <p class="gatha1"> Dasavaggo <a name="M0.0023"></a> ca abbhānaṃ, ṭhapetvā sabbakammiko;</p>
  719. <p class="gathalast">Itaro sabbakammesu, kammappattoti dīpito.</p>
  720. <p class="hangnum"><a name="para203"></a><span class="paranum">203</span>.</p>
  721. <p class="gatha1"> Catuvaggena <a name="V0.0029"></a> kattabbe, cattāro pakatattakā;</p>
  722. <p class="gathalast">Kammappattā pare chandā-rahā sesepyayaṃ nayo.</p>
  723. <p class="hangnum"><a name="para204"></a><span class="paranum">204</span>.</p>
  724. <p class="gatha1"> Catuvaggādikattabbaṃ, asaṃvāsakammāraha;</p>
  725. <p class="gatha2">Garukaṭṭhesvaññataraṃ, katvāna gaṇapūrakaṃ;</p>
  726. <p class="gathalast">Parivāsādikaṃ kammaṃ, kataṃ kuppañca dukkaṭaṃ.</p>
  727. <p class="hangnum"><a name="para205"></a><span class="paranum">205</span>.</p>
  728. <p class="gatha1"> Adhammakammaṃ vāreyya, antarāye duve tayo;</p>
  729. <p class="gathalast">Diṭṭhāvimekodhiṭṭhānaṃ, vārenteva tatodhikā.</p>
  730. <p class="hangnum"><a name="para206"></a><span class="paranum">206</span>.</p>
  731. <p class="gatha1"> Kammārahā asaṃvāsā, khittacittadukhaṭṭitā;</p>
  732. <p class="gathalast">Etesaṃ saṅghamajjhamhi, paṭikkhepo na ruhati.</p>
  733. <p class="hangnum"><a name="para207"></a><span class="paranum">207</span>.</p>
  734. <p class="gatha1"> Pakatattekasīmaṭṭha-samasaṃvāsabhikkhuno;</p>
  735. <p class="gathalast">Ārocentassantamaso-nantarassāpi rūhati.</p>
  736. <p class="hangnum"><a name="para208"></a><span class="paranum">208</span>.</p>
  737. <p class="gatha1"> Kopetuṃ dhammikaṃ kammaṃ, paṭikkoseyya sammukhā;</p>
  738. <p class="gathalast">Tirokkhā kāyasāmaggiṃ, chandaṃ no deyya dukkaṭanti.</p>
  739. <p class="subhead">29. Micchājīvavivajjanāniddeso</p>
  740. <p class="bodytext"><span class="bld">Micchājīvavivajjanā</span>ti –</p>
  741. <p class="hangnum"><a name="para209"></a><span class="paranum">209</span>.</p>
  742. <p class="gatha1"> Dāruṃ veḷuṃ phalaṃ pupphaṃ, cuṇṇaṃ nhānamukhodakaṃ;</p>
  743. <p class="gathalast">Mattikādantakaṭṭhādiṃ, na dade kulasaṅgahā.</p>
  744. <p class="hangnum"><a name="para210"></a><span class="paranum">210</span>.</p>
  745. <p class="gatha1"> Pāribhaṭakatāmugga-sūpyatāvatthuvijjayā;</p>
  746. <p class="gathalast">Paheṇadūtakammena, jaṅghapesaniyena vā.</p>
  747. <p class="hangnum"><a name="para211"></a><span class="paranum">211</span>.</p>
  748. <p class="gatha1"> Anuppadānappaṭipiṇḍa-vejjakammena <a name="V0.0030"></a><a name="M0.0024"></a> vā pana;</p>
  749. <p class="gathalast">Nāññena vāpi sambuddhappaṭikuṭṭhena jīvaye.</p>
  750. <p class="hangnum"><a name="para212"></a><span class="paranum">212</span>.</p>
  751. <p class="gatha1"> Viññattinesanābhūtullapanākuhanādihi;</p>
  752. <p class="gathalast">Kuladūsādinuppannapaccaye parivajjayeti.</p>
  753. <p class="subhead">30. Vattaniddeso</p>
  754. <p class="bodytext"><span class="bld">Vatta</span>nti –</p>
  755. <p class="hangnum"><a name="para213"></a><span class="paranum">213</span>.</p>
  756. <p class="gatha1"> Āgantuko na ārāmaṃ, pavise saupāhano;</p>
  757. <p class="gathalast">Sachattoguṇṭhito sīse, karitvā vāpi cīvaraṃ.</p>
  758. <p class="hangnum"><a name="para214"></a><span class="paranum">214</span>.</p>
  759. <p class="gatha1"> Pānīyena na dhoveyya, pāde vuḍḍhatarepi ca;</p>
  760. <p class="gathalast">Āvāsikebhivādeyya, puccheyya sayanāsanaṃ.</p>
  761. <p class="hangnum"><a name="para215"></a><span class="paranum">215</span>.</p>
  762. <p class="gatha1"> Gamiko paṭisāmetvā, dārumattikabhaṇḍakaṃ;</p>
  763. <p class="gathalast">Vihārañca thaketvāna, āpuccha sayanāsanaṃ.</p>
  764. <p class="hangnum"><a name="para216"></a><span class="paranum">216</span>.</p>
  765. <p class="gatha1"> Āpucchitabbe asati, saṃgopetvāna sādhukaṃ;</p>
  766. <p class="gathalast">Pakkameyyaññathā tassa, pakkantuṃ na ca kappati.</p>
  767. <p class="hangnum"><a name="para217"></a><span class="paranum">217</span>.</p>
  768. <p class="gatha1"> Āvāsiko paññāpeyya, vuḍḍhāgantussa āsanaṃ;</p>
  769. <p class="gathalast">Upanikkhipe pādoda-ppabhutiṃ pattacīvaraṃ.</p>
  770. <p class="hangnum"><a name="para218"></a><span class="paranum">218</span>.</p>
  771. <p class="gatha1"> Paccuggantvāna gaṇheyya, pānīyena ca pucchaye;</p>
  772. <p class="gathalast">Āgantukebhivādeyya, paññape sayanāsanaṃ.</p>
  773. <p class="hangnum"><a name="para219"></a><span class="paranum">219</span>.</p>
  774. <p class="gatha1"> Ajjhāvutthamavutthaṃ <a name="V0.0031"></a> vā, gocarāgocaraṃ vade;</p>
  775. <p class="gathalast">Vaccapassāvaṭhānāni, katikaṃ sekkhasammutiṃ.</p>
  776. <p class="hangnum"><a name="para220"></a><span class="paranum">220</span>.</p>
  777. <p class="gatha1"> Pavesanikkhame kālaṃ, paribhojiyapāniyaṃ;</p>
  778. <p class="gathalast">Nisinnova navakassa, etaṃ sabbaṃ samuddiseti.</p>
  779. <p class="subhead">31. Vikappanāniddeso</p>
  780. <p class="bodytext"><span class="bld">Vikappanā</span> <a name="M0.0025"></a> <span class="bld">cevā</span>ti –</p>
  781. <p class="hangnum"><a name="para221"></a><span class="paranum">221</span>.</p>
  782. <p class="gatha1"> Sammukhā parammukhāti, duve vuttā vikappanā;</p>
  783. <p class="gatha2">Sammukhāya vikappento, byattassekassa santike;</p>
  784. <p class="gathalast">‘‘Imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ, vikappemī’’ti bhāsaye.</p>
  785. <p class="hangnum"><a name="para222"></a><span class="paranum">222</span>.</p>
  786. <p class="gatha1"> Ettāvatā nidhetuṃva, kappatī na ca kappati;</p>
  787. <p class="gathalast">Paribhogādikaṃ tena, appaccuddhaṭabhāvato.</p>
  788. <p class="bodytext"><a name="para223"></a><span class="paranum">223</span>. ‘‘Mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti –</p>
  789. <p class="gathalast">Tena paccuddhaṭeyeva, paribhogādi kappati.</p>
  790. <p class="hangnum"><a name="para224"></a><span class="paranum">224</span>.</p>
  791. <p class="gatha1"> Aparā sammukhāvekā, bhikkhussekassa santike;</p>
  792. <p class="gathalast">Gahetvā nāmamekassa, pañcannaṃ sahadhamminaṃ.</p>
  793. <p class="bodytext"><a name="para225"></a><span class="paranum">225</span>. ‘‘Imaṃ cīvaraṃ tissassa bhikkhuno, tissāya bhikkhuniyā, tissassa sāmaṇerassa, tissāya sāmaṇeriyā, tissāya sikkhamānāya vikappemī’’ti vattabbaṃ.</p>
  794. <p class="bodytext">Tena bhikkhunā ‘‘tissassa bhikkhuno, tissāya bhikkhuniyā, tissassa sāmaṇerassa<a name="V0.0032"></a>, tissāya sāmaṇeriyā, tissāya sikkhamānāya santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti vattabbaṃ.</p>
  795. <p class="hangnum"><a name="para226"></a><span class="paranum">226</span>.</p>
  796. <p class="gatha1"> Parammukhāvikappane-kassantikevamīraye;</p>
  797. <p class="gathalast">‘‘Imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappanatthāya dammī’’ti.</p>
  798. <p class="bodytext"><a name="para227"></a><span class="paranum">227</span>. Tena vattabbo ‘‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti. Itarena cevaṃ vattabbaṃ ‘‘tisso bhikkhū’’ti vā <a name="M0.0026"></a> ‘‘tissā bhikkhunī’’ti vā ‘‘tisso sāmaṇero’’ti vā ‘‘tissā sāmaṇerī’’ti vā ‘‘tissā sikkhamānā’’ti vā.</p>
  799. <p class="bodytext">Puna tena ‘‘ahaṃ tissassa tissāya vā dammī’’ti vikappetvā teneva ‘‘tissassa bhikkhuno, tissāya bhikkhuniyā, tissassa sāmaṇerassa, tissāya sāmaṇeriyā, tissāya sikkhamānāya santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti paccuddharitabbaṃ.</p>
  800. <p class="hangnum"><a name="para228"></a><span class="paranum">228</span>.</p>
  801. <p class="gatha1"> Dūrasantikattekattabahubhāvaṃ vijāniya;</p>
  802. <p class="gathalast">‘‘Etaṃ ima’’nti ‘‘etāni, imānī’’tettha yojaye.</p>
  803. <p class="hangnum"><a name="para229"></a><span class="paranum">229</span>.</p>
  804. <p class="gatha1"> Dasāhaṃ māsamekaṃ vā, pañca vā kathinatthate;</p>
  805. <p class="gatha2">Pāripūratthamūnassa, paccāsā sati māsakaṃ;</p>
  806. <p class="gathalast">Nuppādayati nissaggiṃ, nādhiṭṭhitavikappitanti.</p>
  807. <p class="subhead">32. Nissayaniddeso</p>
  808. <p class="bodytext"><span class="bld">Nissayo</span>ti –</p>
  809. <p class="hangnum"><a name="para230"></a><span class="paranum">230</span>.</p>
  810. <p class="gatha1"> Byattassa pañcavassassa, natthi nissaya kāriyaṃ;</p>
  811. <p class="gathalast">Yāvajīvampi abyatto, nissitoyeva jīvati.</p>
  812. <p class="hangnum"><a name="para231"></a><span class="paranum">231</span>.</p>
  813. <p class="gatha1"> Ekaṃsaṃ <a name="V0.0033"></a> cīvaraṃ katvā, paggaṇhitvāna añjaliṃ;</p>
  814. <p class="gatha2">Ukkuṭikaṃ nisīditvā, vade yāvatatīyakaṃ;</p>
  815. <p class="gatha3">‘‘Ācariyo me, bhante, hohi,</p>
  816. <p class="gathalast">Āyasmato nissāya vacchāmī’’ti.</p>
  817. <p class="hangnum"><a name="para232"></a><span class="paranum">232</span>.</p>
  818. <p class="gatha1"> Pakkante pakkhasaṅkante, vibbhante vāpi nissayo;</p>
  819. <p class="gathalast">Maraṇāṇattupajjhāya-samodhānehi sammati.</p>
  820. <p class="hangnum"><a name="para233"></a><span class="paranum">233</span>.</p>
  821. <p class="gatha1"> Nissāya <a name="M0.0027"></a> na vaselajjiṃ, apubbaṃ ṭhānamāgato;</p>
  822. <p class="gathalast">Āgame catupañcāhaṃ, ñātuṃ bhikkhusabhāgataṃ.</p>
  823. <p class="hangnum"><a name="para234"></a><span class="paranum">234</span>.</p>
  824. <p class="gatha1"> Addhikassa gilānassa, gilānupaṭṭhakassa ca;</p>
  825. <p class="gatha2">Yācitassa araññe vā, sallakkhantena phāsukaṃ;</p>
  826. <p class="gathalast">Sabhāge dāyakesante, vasituṃ tāva labbhatīti.</p>
  827. <p class="subhead">33. Kāyabandhananiddeso</p>
  828. <p class="bodytext"><span class="bld">Kāyabandhana</span>nti –</p>
  829. <p class="hangnum"><a name="para235"></a><span class="paranum">235</span>.</p>
  830. <p class="gatha1"> Akāyabandhano gāmaṃ, dukkaṭaṃ paviseyya ce;</p>
  831. <p class="gathalast">Bandheyya yattha sarati, tatthevāsatiyā gato.</p>
  832. <p class="hangnum"><a name="para236"></a><span class="paranum">236</span>.</p>
  833. <p class="gatha1"> Paṭṭikā sūkarantanti, duvidhaṃ kāyabandhanaṃ;</p>
  834. <p class="gathalast">Dussapaṭṭo ca rajju ca, ekā tadanulomikā.</p>
  835. <p class="hangnum"><a name="para237"></a><span class="paranum">237</span>.</p>
  836. <p class="gatha1"> Macchakaṇṭakakhajjūrī-pattā maṭṭhā ca paṭṭikā;</p>
  837. <p class="gathalast">Labbhā dasā catassopi, ante diguṇasuttakaṃ.</p>
  838. <p class="hangnum"><a name="para238"></a><span class="paranum">238</span>.</p>
  839. <p class="gatha1"> Mālādiṃ <a name="V0.0034"></a> kakkaṭacchādiṃ, dassetvā guṇasuttaka;</p>
  840. <p class="gathalast">Koṭṭitā kuñjaracchādiṃ, paṭṭikā na ca kappati.</p>
  841. <p class="hangnum"><a name="para239"></a><span class="paranum">239</span>.</p>
  842. <p class="gatha1"> Ghaṭakaṃ makaramukhādiṃ, na kappanti dasāmukhe;</p>
  843. <p class="gathalast">Ubhante ghaṭakā lekhā, vidhe aññañca cittakaṃ.</p>
  844. <p class="hangnum"><a name="para240"></a><span class="paranum">240</span>.</p>
  845. <p class="gatha1"> Deḍḍubhakañca murajaṃ, maddavīṇaṃ kalābukaṃ;</p>
  846. <p class="gathalast">Na kappanti dasāsu dve, majjhimāyeva kappare.</p>
  847. <p class="hangnum"><a name="para241"></a><span class="paranum">241</span>.</p>
  848. <p class="gatha1"> Veḷudantavisāṇaṭṭhikaṭṭhalākhāphalāmayā;</p>
  849. <p class="gatha2">Saṅkhanābhimayā suttanaḷalohamayāpi ca;</p>
  850. <p class="gathalast">Vidhā kappanti kappiyā, gaṇṭhiyo cāpi tammayāti.</p>
  851. <p class="centered">Paṭhamabhāṇavāraṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  852. <p class="subhead">34. Pathavīniddeso</p>
  853. <p class="bodytext"><span class="bld">Pathavī cā</span>ti –</p>
  854. <p class="hangnum"><a name="para242"></a><span class="paranum">242</span>.</p>
  855. <p class="gatha1"> Jātājātāti <a name="M0.0028"></a> duvidhā, suddhamattikapaṃsukā;</p>
  856. <p class="gatha2">Jātādaḍḍhā ca pathavī, bahumattikapaṃsukā;</p>
  857. <p class="gathalast">Cātumāsādhikovaṭṭhapaṃsumattikarāsi ca.</p>
  858. <p class="hangnum"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>.</p>
  859. <p class="gatha1"> Suddhasakkharapāsāṇamarumbakathalavālukā;</p>
  860. <p class="gatha2">Daḍḍhā ca bhūmi yebhuyyasakkharādimahīpi ca;</p>
  861. <p class="gathalast">Dutiyā vuttarāsi ca, cātumāsomavaṭṭhako.</p>
  862. <p class="hangnum"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>.</p>
  863. <p class="gatha1"> Dve <a name="V0.0035"></a> bhāgā tīsu bhāgesu, mattikā yassa bhūmiyā;</p>
  864. <p class="gathalast">Yebhuyyamattikā esā, sesesupi ayaṃ nayo.</p>
  865. <p class="hangnum"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>.</p>
  866. <p class="gatha1"> Pācitti khaṇane jāte, jātasaññissa dukkaṭaṃ;</p>
  867. <p class="gathalast">Dveḷhassājātasaññissa, nāpattāṇāpane tathā.</p>
  868. <p class="hangnum"><a name="para246"></a><span class="paranum">246</span>.</p>
  869. <p class="gatha1"> Pahāre pahārāpatti, khaṇamānassa attanā;</p>
  870. <p class="gathalast">Ekāyāṇattiyā ekā, nānāṇattīsu vācaso.</p>
  871. <p class="hangnum"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>.</p>
  872. <p class="gatha1"> ‘‘Imaṃ ṭhānamimaṃ kandamidha vāpiṃ khaṇettha ca;</p>
  873. <p class="gathalast">Jālehaggi’’nti vā vattuṃ, niyametvā na vaṭṭati.</p>
  874. <p class="hangnum"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>.</p>
  875. <p class="gatha1"> ‘‘Thambhassimassāvāṭaṃ vā, mattikaṃ jāna māhara;</p>
  876. <p class="gathalast">Karohi kappiyañce’’ti, vacanaṃ vaṭṭatedisaṃ.</p>
  877. <p class="hangnum"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>.</p>
  878. <p class="gatha1"> Asambaddhaṃ pathaviyā, sukkhakaddamaādikaṃ;</p>
  879. <p class="gathalast">Kopetuṃ tanukaṃ labbhamussiñcanīyakaddamaṃ.</p>
  880. <p class="hangnum"><a name="para250"></a><span class="paranum">250</span>.</p>
  881. <p class="gatha1"> Gaṇḍuppādaṃ upacikāmattikaṃ mūsikukkiraṃ;</p>
  882. <p class="gathalast">Cātumāsādhikovaṭṭhaṃ, leḍḍādiñca na kopaye.</p>
  883. <p class="hangnum"><a name="para251"></a><span class="paranum">251</span>.</p>
  884. <p class="gatha1"> Patite vāpiādīnaṃ, kūle udakasantike;</p>
  885. <p class="gathalast">Pāsāṇe ca raje lagge, patite navasoṇḍiyā.</p>
  886. <p class="hangnum"><a name="para252"></a><span class="paranum">252</span>.</p>
  887. <p class="gatha1"> Vammike <a name="M0.0029"></a> mattikākuṭṭe, abbhokāsuṭṭhite tathā;</p>
  888. <p class="gathalast">Yebhuyyakathalaṭṭhāne, tiṭṭhatiṭṭhakakuṭṭako.</p>
  889. <p class="hangnum"><a name="para253"></a><span class="paranum">253</span>.</p>
  890. <p class="gatha1"> Thambhādiṃ <a name="V0.0036"></a> gaṇhituṃ bhūmiṃ, sañcāletvā vikopayaṃ;</p>
  891. <p class="gathalast">Dhārāya bhindituṃ bhūmiṃ, kātuṃ vā visamaṃ samaṃ.</p>
  892. <p class="hangnum"><a name="para254"></a><span class="paranum">254</span>.</p>
  893. <p class="gatha1"> Sammuñjanīhi ghaṃsituṃ, kaṇṭakādiṃ pavesituṃ;</p>
  894. <p class="gathalast">Dassessāmīti bhindanto, bhūmiṃ caṅkamituṃ padaṃ.</p>
  895. <p class="hangnum"><a name="para255"></a><span class="paranum">255</span>.</p>
  896. <p class="gatha1"> Ghaṃsituṃ aṅgapaccaṅgaṃ, kaṇḍurogī taṭādisu;</p>
  897. <p class="gathalast">Hatthaṃ vā dhovituṃ bhūmiṃ, ghaṃsituṃ na ca kappati.</p>
  898. <p class="hangnum"><a name="para256"></a><span class="paranum">256</span>.</p>
  899. <p class="gatha1"> Thambhādiujukuddhāro, pāsāṇādipavaṭṭanaṃ;</p>
  900. <p class="gathalast">Sākhādikaḍḍhanaṃ rukkhalatācchedanaphālanaṃ.</p>
  901. <p class="hangnum"><a name="para257"></a><span class="paranum">257</span>.</p>
  902. <p class="gatha1"> Seko passāvaādīnaṃ, suddhacittassa vaṭṭati;</p>
  903. <p class="gathalast">Allahatthaṃ ṭhapetvāna, rajaggāho ca bhūmiyā.</p>
  904. <p class="hangnum"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>.</p>
  905. <p class="gatha1"> Aggissa anupādāne, kapāle iṭṭhakāya vā;</p>
  906. <p class="gathalast">Pātetuṃ labbhate aggiṃ, bhūmiyaṃ vāvase satīti.</p>
  907. <p class="subhead">35. Parikkhāraniddeso</p>
  908. <p class="bodytext"><span class="bld">Parikkhāro</span>ti –</p>
  909. <p class="hangnum"><a name="para259"></a><span class="paranum">259</span>.</p>
  910. <p class="gatha1"> Pañcavaṇṇehi suttehi, anto bahi ca sibbituṃ;</p>
  911. <p class="gathalast">Girikūṭaḍḍhacandādiṃ, chatte paṇṇe ca chindituṃ.</p>
  912. <p class="hangnum"><a name="para260"></a><span class="paranum">260</span>.</p>
  913. <p class="gatha1"> Ghaṭakaṃ vāḷarūpaṃ vā, daṇḍe lekhā na vaṭṭati;</p>
  914. <p class="gathalast">Vaṭṭatī daṇḍabundamhi, ahicchattakasādisaṃ.</p>
  915. <p class="hangnum"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>.</p>
  916. <p class="gatha1"> Sibbituṃ <a name="V0.0037"></a> ekavaṇṇena, pañjaraṃ vā vinandhituṃ;</p>
  917. <p class="gathalast">Thiratthaṃ vaṭṭatī chatte, daṇḍe lekhāva bandhituṃ.</p>
  918. <p class="hangnum"><a name="para262"></a><span class="paranum">262</span>.</p>
  919. <p class="gatha1"> Ante <a name="M0.0030"></a> paṭṭamukhe vāpi, veṇi saṅkhalikāpi vā;</p>
  920. <p class="gatha2">Sūcivikāramaññaṃ vā, cīvare na ca kappati;</p>
  921. <p class="gathalast">Kappabinduvikārampi, pāḷikaṇṇikaādikaṃ.</p>
  922. <p class="hangnum"><a name="para263"></a><span class="paranum">263</span>.</p>
  923. <p class="gatha1"> Gaṇṭhipāsakapaṭṭāpi, catukkoṇāva agghiyaṃ;</p>
  924. <p class="gathalast">Muggaro kakkaṭacchādi-vikāraṃ nettha vaṭṭati.</p>
  925. <p class="hangnum"><a name="para264"></a><span class="paranum">264</span>.</p>
  926. <p class="gatha1"> Koṇasuttā ca pīḷakā, duviññeyyāva kappare;</p>
  927. <p class="gathalast">Gandhaṃ telaṃ va lākhaṃ vā, rajane na ca pakkhipe.</p>
  928. <p class="hangnum"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>.</p>
  929. <p class="gatha1"> Rattaṃ saṅkhena maṇinā, ghaṭṭeyyaññena vā na ca;</p>
  930. <p class="gathalast">Ghaṃseyya doṇiyaṃ katvā, pahāre na ca muṭṭhinā.</p>
  931. <p class="hangnum"><a name="para266"></a><span class="paranum">266</span>.</p>
  932. <p class="gatha1"> Kaṇṇakoṇakasuttāni, ratte chindeyya cīvare;</p>
  933. <p class="gathalast">Lekhā na vaṭṭatī dhamma-karaṇe chattavaṭṭiyaṃ.</p>
  934. <p class="hangnum"><a name="para267"></a><span class="paranum">267</span>.</p>
  935. <p class="gatha1"> Lekhaṃ ṭhapetvā maṇikā, pīḷakā kuñcikāya ca;</p>
  936. <p class="gathalast">Pipphale ca pariccheda-lekhā daṇḍamhi vaṭṭati.</p>
  937. <p class="hangnum"><a name="para268"></a><span class="paranum">268</span>.</p>
  938. <p class="gatha1"> Mālādyaraṇiyaṃ patta-maṇḍale bhittikamma ca;</p>
  939. <p class="gathalast">Heṭṭhā lekhādvayaṃ uddhaṃ, ahicchattakasādisaṃ.</p>
  940. <p class="hangnum"><a name="para269"></a><span class="paranum">269</span>.</p>
  941. <p class="gatha1"> Hitvā kattarayaṭṭhimhi, sūcisaṇḍāsakepi ca;</p>
  942. <p class="gathalast">Yaṃ kiñci girikūṭādi-vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭati.</p>
  943. <p class="hangnum"><a name="para270"></a><span class="paranum">270</span>.</p>
  944. <p class="gatha1"> Bimbohane <a name="V0.0038"></a> bhisimañca-pīṭhādisayanāsane;</p>
  945. <p class="gathalast">Sammuñjanimhi saṅkāra-chaḍḍane raṅgabhājane.</p>
  946. <p class="hangnum"><a name="para271"></a><span class="paranum">271</span>.</p>
  947. <p class="gatha1"> Pānīyabhājane pāda-pīṭhe kathalikāya ca;</p>
  948. <p class="gatha2">Pattādhārapidhānesu, tālavaṇṭe ca bījane;</p>
  949. <p class="gathalast">Yaṃ kiñci mālākammādi-vaṇṇamaṭṭhamavāritaṃ.</p>
  950. <p class="hangnum"><a name="para272"></a><span class="paranum">272</span>.</p>
  951. <p class="gatha1"> Senāsane pana dvārakavāṭādippabhedane;</p>
  952. <p class="gathalast">Sovaṇṇamayanuññātaṃ, vaṇṇamaṭṭhamhi kā kathā.</p>
  953. <p class="hangnum"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>.</p>
  954. <p class="gatha1"> Visāṇanāḷilābvādippabhede <a name="M0.0031"></a> telabhājane;</p>
  955. <p class="gathalast">Pumitthirūparahitaṃ, vaṇṇamaṭṭhamavāritanti.</p>
  956. <p class="subhead">36. Bhesajjaniddeso</p>
  957. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhesajja</span>nti –</p>
  958. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  959. <p class="gatha1"> Janassa kātuṃ bhesajjaṃ, dātuṃ vattuṃ na labbhati;</p>
  960. <p class="gathalast">Bhikkhācariyaviññatti, sakehi sahadhamminaṃ.</p>
  961. <p class="hangnum"><a name="para275"></a><span class="paranum">275</span>.</p>
  962. <p class="gatha1"> Pitūnaṃ tadupaṭṭhākabhikkhunissitabhaṇḍunaṃ;</p>
  963. <p class="gathalast">Labbhaṃ bhesajjakaraṇaṃ, veyyāvaccakarassa ca.</p>
  964. <p class="hangnum"><a name="para276"></a><span class="paranum">276</span>.</p>
  965. <p class="gatha1"> Mahācūḷapitāmātābhātābhaginiādinaṃ;</p>
  966. <p class="gathalast">Tesaṃ sakenattaniye, dātabbaṃ tāvakālikaṃ.</p>
  967. <p class="hangnum"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>.</p>
  968. <p class="gatha1"> Kuladūsanaviññatti, bhesajjakaraṇādi hi;</p>
  969. <p class="gathalast">Mātāpitūhi sambandhañātakesu na rūhati.</p>
  970. <p class="hangnum"><a name="para278"></a><span class="paranum">278</span>.</p>
  971. <p class="gatha1"> Piṇḍapāto <a name="V0.0039"></a> anāmaṭṭho, mātādīnamavārito;</p>
  972. <p class="gathalast">Channaṃ dāmarikacorassa, dātumissariyassa ca.</p>
  973. <p class="hangnum"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>.</p>
  974. <p class="gatha1"> Tesaṃ suttodakeheva, parittaṃ kayirā nattano;</p>
  975. <p class="gathalast">Bhaṇitabbaṃ bhaṇāpente, parittaṃ sāsanogadhaṃ.</p>
  976. <p class="hangnum"><a name="para280"></a><span class="paranum">280</span>.</p>
  977. <p class="gatha1"> Sīlaṃ dhammaṃ parittaṃ vā, āgantvā detu bhāsatu;</p>
  978. <p class="gathalast">Dātuṃ vattuñca labbhati, gantvā kenaci pesitoti.</p>
  979. <p class="subhead">37. Uggahaniddeso</p>
  980. <p class="bodytext"><span class="bld">Uggaho</span>ti –</p>
  981. <p class="hangnum"><a name="para281"></a><span class="paranum">281</span>.</p>
  982. <p class="gatha1"> Kammacetiyasaṅghañña-puggalatthaṃ gaṇassa ca;</p>
  983. <p class="gathalast">Dasabhedampi ratanaṃ, uggaṇhantassa dukkaṭaṃ.</p>
  984. <p class="hangnum"><a name="para282"></a><span class="paranum">282</span>.</p>
  985. <p class="gatha1"> Nissaggi <a name="M0.0032"></a> tesu attatthaṃ, dvīsu sesesu dukkaṭaṃ;</p>
  986. <p class="gathalast">Anāmasitvā vutte tu, gaṇaṃ saṅghañca puggalaṃ.</p>
  987. <p class="hangnum"><a name="para283"></a><span class="paranum">283</span>.</p>
  988. <p class="gatha1"> ‘‘Cetyassa navakammassa, dammī’’ti na paṭikkhipe;</p>
  989. <p class="gathalast">Vade kappiyakārānaṃ, ‘‘vadantevamime’’ iti.</p>
  990. <p class="hangnum"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>.</p>
  991. <p class="gatha1"> Khettaṃ vatthuṃ taḷākaṃ vā, dente dāsapasvādikaṃ;</p>
  992. <p class="gatha2">Paṭikkhipitvā gaṇheyya, kappiyena kamena ca;</p>
  993. <p class="gathalast">Khettādīni vihārassa, vutte dammīti vaṭṭati.</p>
  994. <p class="hangnum"><a name="para285"></a><span class="paranum">285</span>.</p>
  995. <p class="gatha1"> Navamātikakedāra-taḷākakiriyānave;</p>
  996. <p class="gathalast">Mattikuddharaṇaṃ bandho, thirakāro ca āḷiyā.</p>
  997. <p class="hangnum"><a name="para286"></a><span class="paranum">286</span>.</p>
  998. <p class="gatha1"> Tirekabhāgagahaṇaṃ<a name="V0.0040"></a>, kedāre anave nave;</p>
  999. <p class="gatha2">Aparicchannabhāge ca, sasse ‘‘dethettake’’ iti;</p>
  1000. <p class="gathalast">Kahāpaṇuṭṭhāpanañca, sabbesampi akappiyaṃ.</p>
  1001. <p class="hangnum"><a name="para287"></a><span class="paranum">287</span>.</p>
  1002. <p class="gatha1"> Avatvā kasa vappiccādettikāya ca bhūmiyā;</p>
  1003. <p class="gathalast">Patiṭṭhāpeti bhūmiṃ vā, bhāgo deyyoti ettako.</p>
  1004. <p class="hangnum"><a name="para288"></a><span class="paranum">288</span>.</p>
  1005. <p class="gatha1"> Bhūmibhāge kataṃ sassaṃ, ettake gaṇhathettakaṃ;</p>
  1006. <p class="gathalast">Gaṇhanatthaṃ vadantevaṃ, pamāṇaṃ daṇḍarajjubhi.</p>
  1007. <p class="hangnum"><a name="para289"></a><span class="paranum">289</span>.</p>
  1008. <p class="gatha1"> Minane rakkhaṇe ṭhatvā, khale taṃnīharāpane;</p>
  1009. <p class="gathalast">Koṭṭhādipaṭisāmane, tassevetamakappiyaṃ.</p>
  1010. <p class="hangnum"><a name="para290"></a><span class="paranum">290</span>.</p>
  1011. <p class="gatha1"> Paṭisāmeyya pācitti, yaṃ kiñci gihisantakaṃ;</p>
  1012. <p class="gathalast">Bhaṇḍāgārikasīsena, sacepi pitusantakaṃ.</p>
  1013. <p class="hangnum"><a name="para291"></a><span class="paranum">291</span>.</p>
  1014. <p class="gatha1"> Pitūnaṃ kappiyaṃ vatthuṃ, avassaṃ paṭisāmiyaṃ;</p>
  1015. <p class="gathalast">Attano santakaṃ katvā, labbhate paṭisāmituṃ.</p>
  1016. <p class="hangnum"><a name="para292"></a><span class="paranum">292</span>.</p>
  1017. <p class="gatha1"> Dehīti paṭisāmetvā, vutte cāpi paṭikkhipe;</p>
  1018. <p class="gathalast">Pātetvāna gate labbhaṃ, palibodhoti gopituṃ.</p>
  1019. <p class="hangnum"><a name="para293"></a><span class="paranum">293</span>.</p>
  1020. <p class="gatha1"> Kammaṃ <a name="M0.0033"></a> karonto ārāme, sakaṃ vaḍḍhakiādayo;</p>
  1021. <p class="gathalast">Parikkhārañca sayana-bhaṇḍaṃ vā rājavallabhā.</p>
  1022. <p class="hangnum"><a name="para294"></a><span class="paranum">294</span>.</p>
  1023. <p class="gatha1"> Dehīti paṭisāmetvā, vadanti yadi chandato;</p>
  1024. <p class="gathalast">Na kareyya bhayā ṭhānaṃ, guttaṃ dassetu vaṭṭati.</p>
  1025. <p class="hangnum"><a name="para295"></a><span class="paranum">295</span>.</p>
  1026. <p class="gatha1"> Balakkārena <a name="V0.0041"></a> pātetvā, gatesu paṭisāmituṃ;</p>
  1027. <p class="gathalast">Bhikkhuṃ manussā saṅkanti, naṭṭhe vatthumhi tādise.</p>
  1028. <p class="hangnum"><a name="para296"></a><span class="paranum">296</span>.</p>
  1029. <p class="gatha1"> Vihārāvasathassanto, ratanaṃ ratnasammataṃ;</p>
  1030. <p class="gatha2">Nikkhipeyya gahetvāna, maggeraññepi tādise;</p>
  1031. <p class="gathalast">Sāmikānāgamaṃ ñatvā, patirūpaṃ karīyatīti.</p>
  1032. <p class="subhead">38. Kuladūsananiddeso</p>
  1033. <p class="bodytext"><span class="bld">Dūsana</span>nti –</p>
  1034. <p class="hangnum"><a name="para297"></a><span class="paranum">297</span>.</p>
  1035. <p class="gatha1"> Pupphaṃ veḷuṃ phalaṃ cuṇṇaṃ, dantakaṭṭhañca mattikaṃ;</p>
  1036. <p class="gathalast">Saṅgahaṇatthaṃ dadato, kuladūsanadukkaṭaṃ.</p>
  1037. <p class="hangnum"><a name="para298"></a><span class="paranum">298</span>.</p>
  1038. <p class="gatha1"> Thullaccayaṃ garubhaṇḍaṃ, issarenettha saṅghikaṃ;</p>
  1039. <p class="gathalast">Dentassa dukkaṭādīni, theyyā saṅghañña santakaṃ.</p>
  1040. <p class="hangnum"><a name="para299"></a><span class="paranum">299</span>.</p>
  1041. <p class="gatha1"> Kulasaṅgahā ropetuṃ, ropāpetuñca sabbathā;</p>
  1042. <p class="gathalast">Phalapupphūpagaṃ rukkhaṃ, jaggituñca na vaṭṭati.</p>
  1043. <p class="hangnum"><a name="para300"></a><span class="paranum">300</span>.</p>
  1044. <p class="gatha1"> Nimittobhāsato kappavohārapariyāyato;</p>
  1045. <p class="gathalast">Attano paribhogatthaṃ, ropanādīni labbhare.</p>
  1046. <p class="hangnum"><a name="para301"></a><span class="paranum">301</span>.</p>
  1047. <p class="gatha1"> Vuttāva vejjikā jaṅghapesane gihikammasu;</p>
  1048. <p class="gathalast">Ṭhapetvā pitaro bhaṇḍuṃ, veyyāvaccakaraṃ sakaṃ.</p>
  1049. <p class="hangnum"><a name="para302"></a><span class="paranum">302</span>.</p>
  1050. <p class="gatha1"> Dukkaṭaṃ padavārena, haraṇe dūtasāsanaṃ;</p>
  1051. <p class="gathalast">Sāsanaṃ aggahetvāpi, paṭhamaṃ vadato puna.</p>
  1052. <p class="hangnum"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>.</p>
  1053. <p class="gatha1"> Uppannapaccayā <a name="V0.0042"></a><a name="M0.0034"></a> evaṃ, pañcannampi akappiyā;</p>
  1054. <p class="gathalast">Abhūtārocanārūpa-saṃvohāruggahādisā.</p>
  1055. <p class="hangnum"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>.</p>
  1056. <p class="gatha1"> Harāpetvā haritvāpi, pitūnaṃ sesañātinaṃ;</p>
  1057. <p class="gatha2">Pattānaṃ vatthupūjatthaṃ, dātuṃ pupphāni labbhati;</p>
  1058. <p class="gathalast">Maṇḍanatthañca liṅgādi-pūjatthañca na labbhati.</p>
  1059. <p class="hangnum"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>.</p>
  1060. <p class="gatha1"> Tathā phalaṃ gilānānaṃ, sampattissariyassa ca;</p>
  1061. <p class="gathalast">Paribbayavihīnānaṃ, dātuṃ saparasantakaṃ.</p>
  1062. <p class="hangnum"><a name="para306"></a><span class="paranum">306</span>.</p>
  1063. <p class="gatha1"> Bhājente phalapupphamhi, deyyaṃ pattassa kassaci;</p>
  1064. <p class="gathalast">Sammatenāpaloketvā, dātabbamitarena tu.</p>
  1065. <p class="hangnum"><a name="para307"></a><span class="paranum">307</span>.</p>
  1066. <p class="gatha1"> Vihāre vā paricchijja, katvāna katikaṃ tato;</p>
  1067. <p class="gatha2">Deyyaṃ yathāparicchedaṃ, gilānassetarassa vā;</p>
  1068. <p class="gathalast">Yācamānassa katikaṃ, vatvā rukkhāva dassiyā.</p>
  1069. <p class="hangnum"><a name="para308"></a><span class="paranum">308</span>.</p>
  1070. <p class="gatha1"> Sirīsakasavādīnaṃ, cuṇṇe sese ca nicchayo;</p>
  1071. <p class="gathalast">Yathāvuttanayo eva, paṇṇampettha pavesayeti.</p>
  1072. <p class="subhead">39. Vassūpanāyikaniddeso</p>
  1073. <p class="bodytext"><span class="bld">Vassūpanāyikā cevā</span>ti –</p>
  1074. <p class="hangnum"><a name="para309"></a><span class="paranum">309</span>.</p>
  1075. <p class="gatha1"> Purimikā pacchimikā, duve vassūpanāyikā;</p>
  1076. <p class="gathalast">Tatthālayapariggāho, vacībhedo ca ediso.</p>
  1077. <p class="hangnum"><a name="para310"></a><span class="paranum">310</span>.</p>
  1078. <p class="gatha1"> ‘‘Imasmiṃ <a name="V0.0043"></a> vihāre imaṃ, temāsaṃ vassaṃ upemi;</p>
  1079. <p class="gathalast">Idha vassaṃ upemī’’ti, cittuppādettha ālayo.</p>
  1080. <p class="hangnum"><a name="para311"></a><span class="paranum">311</span>.</p>
  1081. <p class="gatha1"> Nopetukāmo āvāsaṃ, tadahūtikkameyya vā;</p>
  1082. <p class="gathalast">Bhaveyya dukkaṭāpatti, jānaṃ vānupagacchato.</p>
  1083. <p class="hangnum"><a name="para312"></a><span class="paranum">312</span>.</p>
  1084. <p class="gatha1"> Dutiyaṃ <a name="M0.0035"></a> upagaccheyya, chinnavassonupāgato;</p>
  1085. <p class="gathalast">Na pakkameyya temāsaṃ, avasitvāna cārikaṃ.</p>
  1086. <p class="hangnum"><a name="para313"></a><span class="paranum">313</span>.</p>
  1087. <p class="gatha1"> Mātāpitūnamatthāya, pañcannaṃ sahadhamminaṃ;</p>
  1088. <p class="gathalast">Gilānatadupaṭṭhāka-bhattamesissamosadhaṃ.</p>
  1089. <p class="hangnum"><a name="para314"></a><span class="paranum">314</span>.</p>
  1090. <p class="gatha1"> Pucchissāmi upaṭṭhissaṃ, gantvānabhirataṃ ahaṃ;</p>
  1091. <p class="gathalast">Vūpakāsissaṃ kukkuccaṃ, diṭṭhiṃ garukamādikaṃ.</p>
  1092. <p class="hangnum"><a name="para315"></a><span class="paranum">315</span>.</p>
  1093. <p class="gatha1"> Karissaṃ vāpi kāressaṃ, vinodanaṃ vivecanaṃ;</p>
  1094. <p class="gatha2">Vuṭṭhānaṃ vāpi ussukkaṃ, gantumiccevamādinā;</p>
  1095. <p class="gathalast">Labbhaṃ sattāhakiccena, pahitāpahitepi vā.</p>
  1096. <p class="hangnum"><a name="para316"></a><span class="paranum">316</span>.</p>
  1097. <p class="gatha1"> Saṅghakamme vaje dhamma-ssavanatthaṃ nimantito;</p>
  1098. <p class="gathalast">Garūhi pahito vāpi, garūnaṃ vāpi passituṃ.</p>
  1099. <p class="hangnum"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>.</p>
  1100. <p class="gatha1"> Na bhaṇḍadhovanuddesa-ñātupaṭṭhākadassane;</p>
  1101. <p class="gathalast">Labbhaṃ na pāpuṇeyyajje-vāgamissantudūrago.</p>
  1102. <p class="hangnum"><a name="para318"></a><span class="paranum">318</span>.</p>
  1103. <p class="gatha1"> Sesañātīhi pahite, bhikkhunissitakena ca;</p>
  1104. <p class="gathalast">Upāsakopāsikāhi, niddisitvāva pesite.</p>
  1105. <p class="hangnum"><a name="para319"></a><span class="paranum">319</span>.</p>
  1106. <p class="gatha1"> Vassacchede <a name="V0.0044"></a> anāpatti, antarāye satattano;</p>
  1107. <p class="gathalast">Saṅghasāmaggiyā vā no, chinnavasso pavāraye.</p>
  1108. <p class="hangnum"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>.</p>
  1109. <p class="gatha1"> Ajjhokāse ca rukkhassa, susire viṭapepi vā;</p>
  1110. <p class="gathalast">Chavakuṭichattacāṭī-sūpagantuṃ na vaṭṭati.</p>
  1111. <p class="hangnum"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>.</p>
  1112. <p class="gatha1"> Asenāsanikenāpi, upagantuṃ na labbhati;</p>
  1113. <p class="gathalast">Pavāretuñca labbhati, nāvāsatthavajūpagoti.</p>
  1114. <p class="subhead">40. Avebhaṅgiyaniddeso</p>
  1115. <p class="bodytext"><span class="bld">Avebhaṅgiya</span>nti –</p>
  1116. <p class="hangnum"><a name="para322"></a><span class="paranum">322</span>.</p>
  1117. <p class="gatha1"> Ārāmārāmavatthūni, vihāro tassa vatthu ca;</p>
  1118. <p class="gathalast">Mañco pīṭhaṃ bhisi bibbo-hanādisayanāsanaṃ.</p>
  1119. <p class="hangnum"><a name="para323"></a><span class="paranum">323</span>.</p>
  1120. <p class="gatha1"> Lohakumbhī <a name="M0.0036"></a> kaṭāho ca,</p>
  1121. <p class="gatha2">Lohabhāṇakavārako;</p>
  1122. <p class="gatha3">Kuṭhārī vāsi pharasu,</p>
  1123. <p class="gathalast">Kuddālo ca nikhādanaṃ.</p>
  1124. <p class="hangnum"><a name="para324"></a><span class="paranum">324</span>.</p>
  1125. <p class="gatha1"> Valli veḷu tiṇaṃ paṇṇaṃ, muñjapabbajamattikā;</p>
  1126. <p class="gathalast">Dārumattikabhaṇḍāni, pañcete avibhājiyā.</p>
  1127. <p class="hangnum"><a name="para325"></a><span class="paranum">325</span>.</p>
  1128. <p class="gatha1"> Thullaccayaṃ bhājayato, bhājitāpi abhājitā;</p>
  1129. <p class="gathalast">Garubhaṇḍāni vuccanti, etevissajjiyāni ca.</p>
  1130. <p class="hangnum"><a name="para326"></a><span class="paranum">326</span>.</p>
  1131. <p class="gatha1"> Valliḍḍhabāhumattāpi<a name="V0.0045"></a>, veḷu aṭṭhaṅgulāyato;</p>
  1132. <p class="gathalast">Tiṇādi muṭṭhimattampi, paṇṇaṃ ekampi mattikā.</p>
  1133. <p class="hangnum"><a name="para327"></a><span class="paranum">327</span>.</p>
  1134. <p class="gatha1"> Pākatā pañcavaṇṇā vā, sudhākaṅguṭṭha ādikā;</p>
  1135. <p class="gathalast">Tālapakkappamāṇāpi, dinnā vā tatthajātakā.</p>
  1136. <p class="hangnum"><a name="para328"></a><span class="paranum">328</span>.</p>
  1137. <p class="gatha1"> Rakkhitā saṅghikā rajju-yottādīpi abhājiyā;</p>
  1138. <p class="gathalast">Niṭṭhite bhājiyā kamme, saṅghike cetiyassa vā.</p>
  1139. <p class="hangnum"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>.</p>
  1140. <p class="gatha1"> Pattādi bhikkhusāruppaṃ, tathā vippakatākataṃ;</p>
  1141. <p class="gathalast">Bhājiyaṃ lohabhaṇḍesu, vārakaṃ pādagaṇhakaṃ.</p>
  1142. <p class="hangnum"><a name="para330"></a><span class="paranum">330</span>.</p>
  1143. <p class="gatha1"> Veḷumhi bhājiyā tela-nāḷi kattaradaṇḍako;</p>
  1144. <p class="gathalast">Chattadaṇḍasalākāyo, tathopāhanadaṇḍako.</p>
  1145. <p class="hangnum"><a name="para331"></a><span class="paranum">331</span>.</p>
  1146. <p class="gatha1"> Anuññātavāsidaṇḍo, karaṇḍo pādagaṇhako;</p>
  1147. <p class="gathalast">Araṇañjanisiṅgādi, bhikkhūpakaraṇaṃ tathā.</p>
  1148. <p class="hangnum"><a name="para332"></a><span class="paranum">332</span>.</p>
  1149. <p class="gatha1"> Tacchitāniṭṭhitaṃ dārubhaṇḍaṃ dantañca bhājiyaṃ;</p>
  1150. <p class="gathalast">Bhikkhūpakaraṇe pādaghaṭako mattikāmayo.</p>
  1151. <p class="hangnum"><a name="para333"></a><span class="paranum">333</span>.</p>
  1152. <p class="gatha1"> Bhājiyaṃ kappiyaṃ cammaṃ, eḷacammamabhājiyaṃ;</p>
  1153. <p class="gathalast">Garunā garubhaṇḍañca, thāvaraṃ thāvarena ca.</p>
  1154. <p class="hangnum"><a name="para334"></a><span class="paranum">334</span>.</p>
  1155. <p class="gatha1"> Thāvaraṃ <a name="M0.0037"></a> parivatteyya, tathā katvā ca bhuñjatu;</p>
  1156. <p class="gathalast">Vallādiṃ phātikammena, gaṇhe sesamabhājiyanti.</p>
  1157. <p class="subhead">41. Pakiṇṇakaniddeso</p>
  1158. <p class="bodytext"><span class="bld">Pakiṇṇaka</span>nti <a name="V0.0046"></a> –</p>
  1159. <p class="hangnum"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>.</p>
  1160. <p class="gatha1"> Sadvārabandhane ṭhāne, sodukkhalakapāsake;</p>
  1161. <p class="gathalast">Sayantena divā dvāraṃ, bandheyya parivaṭṭakaṃ.</p>
  1162. <p class="hangnum"><a name="para336"></a><span class="paranum">336</span>.</p>
  1163. <p class="gatha1"> Sante viññumhi purise, ābhogo cāpi kappati;</p>
  1164. <p class="gathalast">Savase taṃ vinākāraṃ, sayanto dukkaṭaṃ phuse.</p>
  1165. <p class="hangnum"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>.</p>
  1166. <p class="gatha1"> Ratanānitthirūpāni, dhaññamitthipasādhanaṃ;</p>
  1167. <p class="gathalast">Tūriyāvudhabhaṇḍāni, āmasantassa dukkaṭaṃ.</p>
  1168. <p class="hangnum"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>.</p>
  1169. <p class="gatha1"> Sitthatelodatelehi, phaṇahatthaphaṇehi vā;</p>
  1170. <p class="gathalast">Kocchenavāpi yo kese, osaṇṭheyyassa dukkaṭaṃ.</p>
  1171. <p class="hangnum"><a name="para339"></a><span class="paranum">339</span>.</p>
  1172. <p class="gatha1"> Nekapāvuraṇā ekattharaṇā vā tuvaṭṭayuṃ;</p>
  1173. <p class="gathalast">Tathekamañce bhuñjeyyuṃ, ekasmiṃ vāpi bhājane.</p>
  1174. <p class="hangnum"><a name="para340"></a><span class="paranum">340</span>.</p>
  1175. <p class="gatha1"> Caturaṅgulato ūnamadhikaṭṭhaṅgulaṃ tathā;</p>
  1176. <p class="gathalast">Dantakaṭṭhaṃ na khādeyya, lasuṇaṃ na akallako.</p>
  1177. <p class="hangnum"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>.</p>
  1178. <p class="gatha1"> Hīnukkaṭṭhehi ukkaṭṭhaṃ, hīnaṃ vā jātiādihi;</p>
  1179. <p class="gathalast">Ujuṃ vāññāpadesena, vade dubbhāsitaṃ davā.</p>
  1180. <p class="hangnum"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>.</p>
  1181. <p class="gatha1"> Dīghe nakhe ca kese ca, nāsalome na dhāraye;</p>
  1182. <p class="gathalast">Na labbhaṃ vīsatimaṭṭhaṃ, sambādhe lomahāraṇaṃ.</p>
  1183. <p class="hangnum"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>.</p>
  1184. <p class="gatha1"> Yathāvuḍḍhaṃ na bādheyya, saṅghuddiṭṭhaṃva saṅghikaṃ;</p>
  1185. <p class="gatha2">Adhotaallapādehi, nakkame sayanāsanaṃ;</p>
  1186. <p class="gathalast">Sudhotapādakaṃ vāpi, tatheva saupāhano.</p>
  1187. <p class="hangnum"><a name="para344"></a><span class="paranum">344</span>.</p>
  1188. <p class="gatha1"> Saṅghāṭiyā <a name="V0.0047"></a><a name="M0.0038"></a> na pallatthe, bhittādiṃ na apassaye;</p>
  1189. <p class="gathalast">Parikammakataṃ sante, udake no na ācame.</p>
  1190. <p class="hangnum"><a name="para345"></a><span class="paranum">345</span>.</p>
  1191. <p class="gatha1"> Akappiyasamādāne, davā silāpavijjhane;</p>
  1192. <p class="gathalast">Desanāya sabhāgāya, āvikamme ca dukkaṭaṃ.</p>
  1193. <p class="hangnum"><a name="para346"></a><span class="paranum">346</span>.</p>
  1194. <p class="gatha1"> Paṭissavavisaṃvāde, suddhacittassa dukkaṭaṃ;</p>
  1195. <p class="gathalast">Paṭissavakkhaṇe eva, pācitti itarassa tu.</p>
  1196. <p class="hangnum"><a name="para347"></a><span class="paranum">347</span>.</p>
  1197. <p class="gatha1"> Na rukkhamabhirūheyya, sati kicceva porisaṃ;</p>
  1198. <p class="gathalast">Āpadāsu yathākāmaṃ, kappatī abhirūhituṃ.</p>
  1199. <p class="hangnum"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>.</p>
  1200. <p class="gatha1"> Vināddhānaṃ vajantassa, dukkaṭaṃ parisāvanaṃ;</p>
  1201. <p class="gathalast">Yācamānassa addhāne, adadantassa dukkaṭaṃ.</p>
  1202. <p class="hangnum"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>.</p>
  1203. <p class="gatha1"> Thullaccayaṃ phuse aṅgajātacchedena dukkaṭaṃ;</p>
  1204. <p class="gathalast">Ābādhappaccayāññatra, sesaṅge attaghātane.</p>
  1205. <p class="hangnum"><a name="para350"></a><span class="paranum">350</span>.</p>
  1206. <p class="gatha1"> Cittapotthakarūpāni, na kare na ca kāraye;</p>
  1207. <p class="gathalast">Na vuṭṭhāpeyya bhuñjantaṃ, ārāmāraññagehasu.</p>
  1208. <p class="hangnum"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>.</p>
  1209. <p class="gatha1"> Yānāni pumayuttāni, sivikaṃ hatthavaṭṭakaṃ;</p>
  1210. <p class="gathalast">Pāṭaṅkiñca gilānassa, kappatī abhirūhituṃ.</p>
  1211. <p class="hangnum"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>.</p>
  1212. <p class="gatha1"> Buddhaṃ dhammañca saṅghañca, ārabbha karaṇe davaṃ;</p>
  1213. <p class="gathalast">Dukkaṭaṃ parisaṃ vāpi, aññassa upalāḷane.</p>
  1214. <p class="hangnum"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>.</p>
  1215. <p class="gatha1"> Kāyaṃ <a name="V0.0048"></a> ūruṃ nimittaṃ vā, bhikkhunīnaṃ na dassaye;</p>
  1216. <p class="gathalast">Vivaritvā na siñceyya, tā kaddamudakādinā.</p>
  1217. <p class="hangnum"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>.</p>
  1218. <p class="gatha1"> Na gaṇhato ca ovādaṃ, na paccāharatopi ca;</p>
  1219. <p class="gathalast">Bālaṃ gilānaṃ gamiyaṃ, vajjayitvāna dukkaṭaṃ.</p>
  1220. <p class="hangnum"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>.</p>
  1221. <p class="gatha1"> Lokāyataṃ na vāceyya, palitaṃ na ca gāhaye;</p>
  1222. <p class="gathalast">Peḷāyapi na bhuñjeyya, na kīḷe kiñci kīḷitaṃ.</p>
  1223. <p class="hangnum"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>.</p>
  1224. <p class="gatha1"> Pārupe <a name="M0.0039"></a> na nivāseyya, gihipārutanivāsanaṃ;</p>
  1225. <p class="gathalast">Saṃvelliyaṃ nivāseyya, dāyaṃ nālimpayeyya vā.</p>
  1226. <p class="hangnum"><a name="para357"></a><span class="paranum">357</span>.</p>
  1227. <p class="gatha1"> Vaḍḍhiṃ payojaye yāce, noññātakappavārite;</p>
  1228. <p class="gatha2">Attano paribhogatthaṃ, dinnamaññassa no dade;</p>
  1229. <p class="gathalast">Aggaṃ gahetvā bhutvā vā, katipāhaṃ puno dade.</p>
  1230. <p class="hangnum"><a name="para358"></a><span class="paranum">358</span>.</p>
  1231. <p class="gatha1"> Uddissa yācane rakkhaṃ, ñatvāñatvā va daṇḍinaṃ;</p>
  1232. <p class="gatha2">Gīvāssa daṇḍite daṇḍo, sayaṃ daṇḍāpane pana;</p>
  1233. <p class="gathalast">Daṇḍassa agghabhedena, ñeyyā pārājikādikā.</p>
  1234. <p class="hangnum"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>.</p>
  1235. <p class="gatha1"> Harantesu parikkhāraṃ, ‘‘coro coro’’ti bhāsite;</p>
  1236. <p class="gathalast">Anatthāyesaṃ gaṇhante, daṇḍaṃ gīvāssa tattakaṃ.</p>
  1237. <p class="hangnum"><a name="para360"></a><span class="paranum">360</span>.</p>
  1238. <p class="gatha1"> Vighāsuccārasaṅkāra-muttaṃ chaḍḍeyya dukkaṭaṃ;</p>
  1239. <p class="gatha2">Bahi pākārakuṭṭānaṃ, vaḷañje nāvalokiya;</p>
  1240. <p class="gathalast">Harite vāpi vīhādi-nāḷikerādiropime.</p>
  1241. <p class="hangnum"><a name="para361"></a><span class="paranum">361</span>.</p>
  1242. <p class="gatha1"> Yojāpetuṃ <a name="V0.0049"></a> payojetuṃ, payuttāni ca passituṃ;</p>
  1243. <p class="gatha2">Na labbhaṃ dhammayuttampi, naccaṃ gītañca vāditaṃ;</p>
  1244. <p class="gathalast">‘‘Upahāraṃ karomā’’ti, vutte vā sampaṭicchituṃ.</p>
  1245. <p class="hangnum"><a name="para362"></a><span class="paranum">362</span>.</p>
  1246. <p class="gatha1"> Rājāgāraṃ pokkharaṇiṃ, uyyānaṃ cittagārakaṃ;</p>
  1247. <p class="gathalast">Kīḷatthaṃ gacchato daṭṭhuṃ, ārāmaṃ dukkaṭaṃ kataṃ.</p>
  1248. <p class="hangnum"><a name="para363"></a><span class="paranum">363</span>.</p>
  1249. <p class="gatha1"> Nave na paṭibāheyyā-sanenuṇhe na cīvaraṃ;</p>
  1250. <p class="gathalast">Nidaheyya khamāpeyya, garunā ca paṇāmito.</p>
  1251. <p class="hangnum"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>.</p>
  1252. <p class="gatha1"> Akkosane parammukhā, āpattīhi ca sattahi;</p>
  1253. <p class="gathalast">Bhikkhuṃ upāsakaṃ vāpi, aññeneva ca dukkaṭaṃ.</p>
  1254. <p class="hangnum"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>.</p>
  1255. <p class="gatha1"> Na labbhaṃ vinipātetuṃ, saddhādeyyañca cīvaraṃ;</p>
  1256. <p class="gathalast">Labbhaṃ pitūnaṃ sesānaṃ, ñātīnampi na labbhati.</p>
  1257. <p class="hangnum"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>.</p>
  1258. <p class="gatha1"> Vassaṃvutthoññatoññatra<a name="M0.0040"></a>, bhāgaṃ gaṇheyya dukkaṭaṃ;</p>
  1259. <p class="gatha2">Paṭideyya naṭṭhe jiṇṇe, gīvā no deyya codito;</p>
  1260. <p class="gathalast">Dhuranikkhepato tesaṃ, hoti bhaṇḍagghakāriyo.</p>
  1261. <p class="hangnum"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>.</p>
  1262. <p class="gatha1"> Na santaruttaro gāmaṃ, kallo vā saupāhano;</p>
  1263. <p class="gathalast">Paviseyya na dhāreyya, cāmarīmakasabījaniṃ.</p>
  1264. <p class="hangnum"><a name="para368"></a><span class="paranum">368</span>.</p>
  1265. <p class="gatha1"> Agilāno na chindeyya, kese kattariyā bahi;</p>
  1266. <p class="gathalast">Ārāmato na dhāreyya, chattaṃ labbhati guttiyā.</p>
  1267. <p class="hangnum"><a name="para369"></a><span class="paranum">369</span>.</p>
  1268. <p class="gatha1"> Gāheyya nubhatokājaṃ, ekantarikakājakaṃ;</p>
  1269. <p class="gathalast">Sīsakkhandhakaṭibhārā, hattholambo ca labbhati.</p>
  1270. <p class="hangnum"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>.</p>
  1271. <p class="gatha1"> Āpattiyā <a name="V0.0050"></a> anokāsa-kataṃ codeyya dukkaṭaṃ;</p>
  1272. <p class="gathalast">Suddhassa ca avatthusmiṃ, tathā okāsakāraṇe.</p>
  1273. <p class="hangnum"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>.</p>
  1274. <p class="gatha1"> Aṭṭhaṅgulādhikaṃ mañcapaṭipādaṃ na dhāraye;</p>
  1275. <p class="gathalast">Pakataṅgulena sattānaṃ, mañcaṃ vā uccapādakaṃ.</p>
  1276. <p class="hangnum"><a name="para372"></a><span class="paranum">372</span>.</p>
  1277. <p class="gatha1"> Mūgabbatādiṃ gaṇheyya, dukkaṭaṃ titthiyabbataṃ;</p>
  1278. <p class="gathalast">Khurabhaṇḍaṃ parihare, tathā nhāpitapubbako.</p>
  1279. <p class="hangnum"><a name="para373"></a><span class="paranum">373</span>.</p>
  1280. <p class="gatha1"> Yaṃ kiñci yācituṃ hatthakammaṃ tadanusārato;</p>
  1281. <p class="gatha2">Laddhaṃ gahetuṃ nikkammamayācitvāpi kappati;</p>
  1282. <p class="gathalast">Kāretumāharāpetuṃ, yaṃ kiñciparasantakaṃ.</p>
  1283. <p class="hangnum"><a name="para374"></a><span class="paranum">374</span>.</p>
  1284. <p class="gatha1"> Gihīnaṃ gopake dente, gahetuṃ deti yattakaṃ;</p>
  1285. <p class="gathalast">Labbhaṃ yathāparicchedaṃ, saṅghacetiyasantake.</p>
  1286. <p class="hangnum"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>.</p>
  1287. <p class="gatha1"> Dvīhāpajjeyya āpattiṃ, kāyavācāhi vā chahi;</p>
  1288. <p class="gatha2">Alajjiññāṇakukkuccapakatattā satiplavā;</p>
  1289. <p class="gathalast">Akappiye vā kappiye, kappākappiyasaññitā.</p>
  1290. <p class="hangnum"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>.</p>
  1291. <p class="gatha1"> Alajjiññāṇatāpattiṃ<a name="M0.0041"></a>, kāyavācāhi chādaye;</p>
  1292. <p class="gathalast">Liṅge saṅghe gaṇekasmiṃ, catudhāpattivuṭṭhiti.</p>
  1293. <p class="hangnum"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>.</p>
  1294. <p class="gatha1"> Parikathobhāsaviññatti, na labbhā paccayadvaye;</p>
  1295. <p class="gathalast">Viññattiyeva tatiye, sese sabbampi labbhati.</p>
  1296. <p class="hangnum"><a name="para378"></a><span class="paranum">378</span>.</p>
  1297. <p class="gatha1"> Na rūhataccaye dānaṃ, pañcannaṃ sahadhamminaṃ;</p>
  1298. <p class="gathalast">Saṅghasseva ca taṃ hoti, gihīnaṃ pana rūhati.</p>
  1299. <p class="hangnum"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>.</p>
  1300. <p class="gatha1"> Bhikkhu <a name="V0.0051"></a> vā sāmaṇero vā, kālaṃ kayirāthūpassaye;</p>
  1301. <p class="gathalast">Bhikkhusaṅghova dāyajjo, tattha sesepyayaṃnayo.</p>
  1302. <p class="hangnum"><a name="para380"></a><span class="paranum">380</span>.</p>
  1303. <p class="gatha1"> Purimassevimaṃ dinnaṃ, dehi netvāsukassati;</p>
  1304. <p class="gatha2">Pacchimasseva dammīti, dinnaṃ ñatvā imaṃ vidhiṃ;</p>
  1305. <p class="gathalast">Gaṇhe vissāsagāhaṃ vādhiṭṭhe matakacīvaraṃ.</p>
  1306. <p class="hangnum"><a name="para381"></a><span class="paranum">381</span>.</p>
  1307. <p class="gatha1"> Lohabhaṇḍe paharaṇiṃ, dārubhaṇḍe ca dārujaṃ;</p>
  1308. <p class="gatha2">Pattaṃ pādukapallaṅkaṃ, āsandiṃ mattikāmaye;</p>
  1309. <p class="gathalast">Ṭhapetvā kappati sabbaṃ, katakaṃ kumbhakārikanti.</p>
  1310. <p class="subhead">42. Desanāniddeso</p>
  1311. <p class="bodytext"><span class="bld">Desanā</span>ti –</p>
  1312. <p class="hangnum"><a name="para382"></a><span class="paranum">382</span>.</p>
  1313. <p class="gatha1"> Cāgo yo bhikkhubhāvassa, sā pārājikadesanā;</p>
  1314. <p class="gathalast">Yathāvuttena vuṭṭhānaṃ, garukāpattidesanā.</p>
  1315. <p class="hangnum"><a name="para383"></a><span class="paranum">383</span>.</p>
  1316. <p class="gatha1"> Ukkuṭikaṃ nisīditvā, paggaṇhitvāna añjaliṃ;</p>
  1317. <p class="gathalast">Thullaccayādiṃ deseyya, evamekassa santike.</p>
  1318. <p class="bodytext"><a name="para384"></a><span class="paranum">384</span>. ‘‘Ahaṃ, bhante, ekaṃ thullaccayāpattiṃ āpajjiṃ, taṃ tumhamūle paṭidesemī’’ti vatvā tena ‘‘passasi, āvuso, taṃ āpatti’’nti vutte ‘‘āma, bhante, passāmī’’ti vatvā puna tena ‘‘āyatiṃ, āvuso, saṃvareyyāsī’’ti vutte ‘‘sādhu suṭṭhu, bhante, saṃvarissāmī’’ti <a name="M0.0042"></a> vattabbaṃ. ‘‘Ahaṃ, bhante, dve thullaccayāpattiyo āpajjiṃ, ahaṃ bhante sambahulā thullaccayāpattiyo āpajjiṃ, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vattabbaṃ.</p>
  1319. <p class="bodytext">Nissaggiyesu pana ‘‘idaṃ me, bhante, cīvaraṃ dasāhātikkantaṃ nissaggiyaṃ, imāhaṃ āyasmato <a name="V0.0052"></a> nissajjāmī’’ti. ‘‘Imāni me, bhante, cīvarāni…pe… etaṃ me, bhante, cīvaraṃ…pe… etāni me, bhante, cīvarāni dasāhātikkantāni nissaggiyāni, etānāhaṃ āyasmato nissajjāmī’’ti.</p>
  1320. <p class="hangnum"><a name="para385"></a><span class="paranum">385</span>.</p>
  1321. <p class="gatha1"> Nissajjitvāna deseyya, āpattiṃ tena bhikkhunā;</p>
  1322. <p class="gathalast">Paṭiggahetvā āpattiṃ, deyyaṃ nissaṭṭhacīvaraṃ.</p>
  1323. <p class="indent">‘‘Imaṃ, imāni, etaṃ, etāni cīvarāni āyasmato dammī’’ti.</p>
  1324. <p class="bodytext"><a name="para386"></a><span class="paranum">386</span>. (Ka) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ rattivippavutthaṃ aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiyaṃ.</p>
  1325. <p class="bodytext">(Kha) idaṃ me, bhante, akālacīvaraṃ māsātikkantaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1326. <p class="bodytext">(Ga) idaṃ me, bhante, purāṇacīvaraṃ aññātikāya bhikkhuniyā dhovāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1327. <p class="bodytext">(Gha) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ aññātikāya bhikkhuniyā hatthato paṭiggahitaṃ aññatra pārivattakā nissaggiyaṃ.</p>
  1328. <p class="bodytext">(Ṅa) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ aññātakaṃ gahapatikaṃ aññatra samayā viññāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1329. <p class="bodytext">(Ca) idaṃ <a name="M0.0043"></a> me, bhante, cīvaraṃ aññātakaṃ gahapatikaṃ tatuttari viññāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1330. <p class="bodytext">(Cha) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ pubbe appavārito aññātakaṃ gahapatikaṃ upasaṅkamitvā vikappaṃ āpannaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1331. <p class="bodytext">(Ja) idaṃ <a name="V0.0053"></a> me, bhante, cīvaraṃ pubbe appavārito aññātake gahapatike upasaṅkamitvā vikappaṃ āpannaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1332. <p class="bodytext">(Jha) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena abhinipphāditaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1333. <p class="bodytext">(Ña) idaṃ me, bhante, kosiyamissakaṃ santhataṃ kārāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1334. <p class="bodytext">(Ṭa) idaṃ me, bhante, suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ santhataṃ kārāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1335. <p class="bodytext">(Ṭha) idaṃ me, bhante, santhataṃ anādiyitvā tulaṃ odātānaṃ tulaṃ gocariyānaṃ kārāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1336. <p class="bodytext">(Ḍa) idaṃ me, bhante, santhataṃ ūnakachabbassāni kārāpitaṃ aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiyaṃ.</p>
  1337. <p class="bodytext">(Ḍha) idaṃ me, bhante, nisīdanasanthataṃ anādiyitvā purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṃ kārāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1338. <p class="bodytext">(Ṇa) imāni me, bhante, eḷakalomāni tiyojanaparamaṃ atikkāmitāni nissaggiyāni.</p>
  1339. <p class="bodytext">(Ta) imāni <a name="M0.0044"></a> me, bhante, eḷakalomāni aññātikāya bhikkhuniyā dhovāpitāni nissaggiyāni.</p>
  1340. <p class="bodytext">(Tha) ahaṃ, bhante, rūpiyaṃ paṭiggahesiṃ, idaṃ me, bhante, nissaggiyaṃ, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmi.</p>
  1341. <p class="bodytext">(Da) ahaṃ<a name="V0.0054"></a>, bhante, nānappakārakaṃ rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjiṃ, idaṃ me, bhante, nissaggiyaṃ, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmīti.</p>
  1342. <p class="hangnum"><a name="para387"></a><span class="paranum">387</span>.</p>
  1343. <p class="gatha1"> Nissajjitvāna āpattiṃ, deseyyātha gihiṃ vade;</p>
  1344. <p class="gathalast">‘‘Jānāhima’’nti iminā, so vadeyyāharāmi kiṃ.</p>
  1345. <p class="hangnum"><a name="para388"></a><span class="paranum">388</span>.</p>
  1346. <p class="gatha1"> Avatvāmanti telādiṃ, vade bhikkhūna kappiyaṃ;</p>
  1347. <p class="gathalast">Yaṃ āharati so tena, parivattetvāna kappiyaṃ.</p>
  1348. <p class="hangnum"><a name="para389"></a><span class="paranum">389</span>.</p>
  1349. <p class="gatha1"> Labbhaṃ ṭhapetvā dvepete, sesehi paribhuñjituṃ;</p>
  1350. <p class="gathalast">Tato aññena laddhopi, bhāgo tesaṃ na kappati.</p>
  1351. <p class="hangnum"><a name="para390"></a><span class="paranum">390</span>.</p>
  1352. <p class="gatha1"> Rukkhacchāyāpyantamaso, tannibbattā na kappati;</p>
  1353. <p class="gathalast">Nissaṭṭhaṃ paṭiladdhampi, ādito santhatattayaṃ.</p>
  1354. <p class="hangnum"><a name="para391"></a><span class="paranum">391</span>.</p>
  1355. <p class="gatha1"> No ce labhetha evaṃ so, imaṃ chaḍḍehi saṃsiyo;</p>
  1356. <p class="gathalast">Evampi bhikkhu chaḍḍeyya, no ce labhetha sammato.</p>
  1357. <p class="hangnum"><a name="para392"></a><span class="paranum">392</span>.</p>
  1358. <p class="gatha1"> Etāni dutiyo patto, saṅghe sesāni labbhare;</p>
  1359. <p class="gathalast">Saṅghekasmiṃ gaṇe vattuṃ, labbhaṃ bhāsantarenapi.</p>
  1360. <p class="bodytext"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>. (Ka) ahaṃ, bhante, nānappakārakaṃ kayavikkayaṃ samāpajjiṃ, idaṃ me, bhante, nissaggiyaṃ.</p>
  1361. <p class="bodytext">(Kha) ayaṃ <a name="M0.0045"></a> me, bhante, patto dasāhātikkanto nissaggiyo.</p>
  1362. <p class="bodytext">(Ga) ayaṃ me, bhante, patto ūnapañcabandhanena pattena cetāpito nissaggiyo, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmīti.</p>
  1363. <p class="hangnum"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>.</p>
  1364. <p class="gatha1"> Nissajjitvāna <a name="V0.0055"></a> deseyya, āpattiṃ pattagāhakaṃ;</p>
  1365. <p class="gathalast">Sammannitvāna saṅghassa, pattantaṃ tassa dāpaye.</p>
  1366. <p class="bodytext"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>. (Ka) idaṃ me, bhante, bhesajjaṃ sattāhātikkantaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1367. <p class="bodytext">(Kha) idaṃ me, bhante, vassikasāṭikacīvaraṃ atirekamāse sese gimhāne pariyiṭṭhaṃ, atirekaḍḍhamāse sese gimhāne katvā paridahitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1368. <p class="bodytext">(Ga) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ bhikkhussa sāmaṃ datvā acchinnaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1369. <p class="bodytext">(Gha) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ sāmaṃ suttaṃ viññāpetvā tantavāyehi vāyāpitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1370. <p class="bodytext">(Ṅa) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ pubbe appavārito aññātakassa gahapatikassa tantavāye upasaṅkamitvā vikappaṃ āpannaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1371. <p class="bodytext">(Ca) idaṃ me, bhante, accekacīvaraṃ cīvarakālasamayaṃ atikkāmitaṃ nissaggiyaṃ.</p>
  1372. <p class="bodytext">(Cha) idaṃ me, bhante, cīvaraṃ atirekachārattaṃ vippavutthaṃ aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiyaṃ.</p>
  1373. <p class="bodytext">(Ja) idaṃ me, bhante, jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmitaṃ nissaggiyaṃ, imāhaṃ āyasmato nissajjāmīti.</p>
  1374. <p class="bodytext"><a name="para396"></a><span class="paranum">396</span>. Sesaṃ <a name="M0.0046"></a> sabbaṃ yathāyogaṃ, ādimhi viya yojaye.</p>
  1375. <p class="bodytext"><a name="para397"></a><span class="paranum">397</span>. (Ka) ahaṃ<a name="V0.0056"></a>, bhante, ekaṃ pācittiyāpattiṃ āpajjiṃ. Dve sambahulā pācittiyāpattiyo āpajjiṃ.</p>
  1376. <p class="bodytext">(Kha) gārayhaṃ, bhante, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemīti. Tena ‘‘passasi, āvuso, taṃ dhamma’’nti vattabbaṃ.</p>
  1377. <p class="bodytext">(Ga) ahaṃ, bhante, ekaṃ dukkaṭāpattiṃ āpajjiṃ. Dve sambahulā dukkaṭāpattiyo āpajjiṃ.</p>
  1378. <p class="bodytext">(Gha) ahaṃ, bhante, ekaṃ dubbhāsitāpattiṃ āpajjiṃ. Dve sambahulā dubbhāsitāpattiyo āpajjiṃ. Tā tumhamūle paṭidesemīti.</p>
  1379. <p class="bodytext">(Ṅa) ‘‘ahaṃ, bhante, dve nānāvatthukā thullaccayāpattiyo āpajjiṃ. Sambahulā nānāvatthukā thullaccayāpattiyo āpajjiṃ, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vatvā tena ‘‘passasi, āvuso, tā āpattiyo’’ti vutte ‘‘āma, bhante, passāmī’’ti vatvā puna tena ‘‘āyatiṃ, āvuso, saṃvareyyāsī’’ti vutte ‘‘sādhu suṭṭhu, bhante, saṃvarissāmī’’ti vattabbaṃ.</p>
  1380. <p class="hangnum"><a name="para398"></a><span class="paranum">398</span>.</p>
  1381. <p class="gatha1"> Adesanāgāminiyaṃ, anāpattiñca desitaṃ;</p>
  1382. <p class="gatha2">Nānā saṃvāsanissīmaṭṭhitānaṃ catupañcahi;</p>
  1383. <p class="gathalast">Manasā pakatattānaṃ, nānekāti na desayeti.</p>
  1384. <p class="subhead">43. Chandadānaniddeso</p>
  1385. <p class="bodytext"><span class="bld">Chandadānādī</span>ti –</p>
  1386. <p class="hangnum"><a name="para399"></a><span class="paranum">399</span>.</p>
  1387. <p class="gatha1"> Bheriṃ ghaṇṭiṃ patāḷetvā, kammappatte samāgate;</p>
  1388. <p class="gathalast">Saṅghe hareyya chandaṃ vā, pārisuddhiṃ pavāraṇaṃ.</p>
  1389. <p class="hangnum"><a name="para400"></a><span class="paranum">400</span>.</p>
  1390. <p class="gatha1"> Ekaṃ <a name="V0.0057"></a><a name="M0.0047"></a> bhikkhuṃ upaggamma, nisīditvā ukkuṭikaṃ;</p>
  1391. <p class="gathalast">Añjaliṃ paggaṇhitvāna, dade chandaṃ vicakkhaṇo.</p>
  1392. <p class="bodytext"><a name="para401"></a><span class="paranum">401</span>. (Ka) ‘‘chandaṃ dammi, chandaṃ me hara, chandaṃ me ārocehī’’ti vattabbaṃ.</p>
  1393. <p class="bodytext">(Kha) pārisuddhiṃ dentena ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti vattabbaṃ.</p>
  1394. <p class="hangnum"><a name="para402"></a><span class="paranum">402</span>.</p>
  1395. <p class="gatha1"> Pārisuddhippadānena, sampādeti uposathaṃ;</p>
  1396. <p class="gathalast">Saṅghassa attano cāpi, sesakammaṃ vibādhati.</p>
  1397. <p class="hangnum"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>.</p>
  1398. <p class="gatha1"> Chandadānena saṅghassa, dvayaṃ sādheti nattano;</p>
  1399. <p class="gathalast">Tasmā chandaṃ dadantena, dātabbā pārisuddhipi.</p>
  1400. <p class="hangnum"><a name="para404"></a><span class="paranum">404</span>.</p>
  1401. <p class="gatha1"> Hareyyeko bahūnampi, paramparā na hāraye;</p>
  1402. <p class="gathalast">Paramparāhaṭā chanda-pārisuddhi na gacchati.</p>
  1403. <p class="bodytext"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>. Sabbūpacāraṃ katvāna, evaṃ deyyā pavāraṇā. ‘‘Pavāraṇaṃ dammi, pavāraṇaṃ me hara, pavāraṇaṃ me ārocehi, mamatthāya pavārehī’’ti.</p>
  1404. <p class="bodytext"><a name="para406"></a><span class="paranum">406</span>. Ārocetvātha so saṅghaṃ, pavāreyyevamāgato. ‘‘Itthannāmo, bhante, saṅghaṃ pavāreti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu taṃ saṅgho anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissatī’’ti.</p>
  1405. <p class="hangnum"><a name="para407"></a><span class="paranum">407</span>.</p>
  1406. <p class="gatha1"> Gahetvā pārisuddhiṃ vā, chandaṃ vāpi pavāraṇaṃ;</p>
  1407. <p class="gathalast">Hārako saṅghamappatvā, vibbhameyya mareyya vā.</p>
  1408. <p class="hangnum"><a name="para408"></a><span class="paranum">408</span>.</p>
  1409. <p class="gatha1"> Sāmaṇerādibhāvaṃ <a name="V0.0058"></a> vā,</p>
  1410. <p class="gatha2">Paṭijāneyya nāhaṭā;</p>
  1411. <p class="gatha3">Patvā saṅghaṃ tathā heyya,</p>
  1412. <p class="gathalast">Āhaṭā hoti hārako.</p>
  1413. <p class="hangnum"><a name="para409"></a><span class="paranum">409</span>.</p>
  1414. <p class="gatha1"> Saṅghappatto <a name="M0.0048"></a> pamatto vā, sutto nārocayeyya vā;</p>
  1415. <p class="gathalast">Anāpattiva sañcicca, nārocentassa dukkaṭanti.</p>
  1416. <p class="subhead">44. Uposathaniddeso</p>
  1417. <p class="bodytext"><span class="bld">Uposatho</span>ti –</p>
  1418. <p class="hangnum"><a name="para410"></a><span class="paranum">410</span>.</p>
  1419. <p class="gatha1"> Duve uposathā cātu-ddaso pannaraso iti;</p>
  1420. <p class="gathalast">Suttuddesamadhiṭṭhāna-pārisuddhivasā tayo.</p>
  1421. <p class="hangnum"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>.</p>
  1422. <p class="gatha1"> Suttuddesova saṅghassa, adhiṭṭhānauposatho;</p>
  1423. <p class="gathalast">Puggalasseva sesānaṃ, pārisuddhiuposatho.</p>
  1424. <p class="hangnum"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>.</p>
  1425. <p class="gatha1"> Pubbakicce ca karaṇe, pattakalle samānite;</p>
  1426. <p class="gathalast">Suttaṃ uddisati saṅgho, pañcadhā so vibhāvito.</p>
  1427. <p class="hangnum"><a name="para413"></a><span class="paranum">413</span>.</p>
  1428. <p class="gatha1"> Vināntarāyaṃ saṅkhepe-nuddeso vinivārito;</p>
  1429. <p class="gatha2">‘‘Therova issaro dvīsu, uddesesvettha tīsu vā;</p>
  1430. <p class="gathalast">Visadesū’’ti vuttattā, avattantepi vaṭṭati.</p>
  1431. <p class="hangnum"><a name="para414"></a><span class="paranum">414</span>.</p>
  1432. <p class="gatha1"> Āgaccheyyuṃ yadi samā, uddisante va thokikā;</p>
  1433. <p class="gathalast">Uddiṭṭhaṃ yaṃ suuddiṭṭhaṃ, sotabbamavasesakaṃ.</p>
  1434. <p class="hangnum"><a name="para415"></a><span class="paranum">415</span>.</p>
  1435. <p class="gatha1"> Uddiṭṭhamatte <a name="V0.0059"></a> sakalā-yekaccāyuṭṭhitāya vā;</p>
  1436. <p class="gatha2">Pārisuddhiṃ kareyyesaṃ, santike bahukātha ce;</p>
  1437. <p class="gathalast">Katvā sabbavikappesu, pubbakiccaṃ punuddise.</p>
  1438. <p class="hangnum"><a name="para416"></a><span class="paranum">416</span>.</p>
  1439. <p class="gatha1"> Pannarasovāsikānaṃ, itarānaṃ sacetaro;</p>
  1440. <p class="gatha2">Samānetarenuvattantu, purimānaṃ sacedhikā;</p>
  1441. <p class="gathalast">Purimā anuvattantu, tesaṃ sesepyayaṃ nayo.</p>
  1442. <p class="hangnum"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>.</p>
  1443. <p class="gatha1"> Pāṭipadovāsikānaṃ, itarānaṃ uposatho;</p>
  1444. <p class="gathalast">Samathokānaṃ sāmaggiṃ, mūlaṭṭhā dentu kāmato.</p>
  1445. <p class="hangnum"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>.</p>
  1446. <p class="gatha1"> Bahi gantvāna kātabbo, no ce denti uposatho;</p>
  1447. <p class="gathalast">Deyyānicchāya sāmaggī, bahūsu bahi vā vaje.</p>
  1448. <p class="hangnum"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>.</p>
  1449. <p class="gatha1"> Pāṭipadegantukānaṃ<a name="M0.0049"></a>, evameva ayaṃ nayo;</p>
  1450. <p class="gathalast">Sāveyya suttaṃ sañcicca, assāventassa dukkaṭaṃ.</p>
  1451. <p class="hangnum"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>.</p>
  1452. <p class="gatha1"> Sammajjituṃ padīpetuṃ, paññāpetuṃ dakāsanaṃ;</p>
  1453. <p class="gathalast">Na kareyya tathā kallo, mahātherena pesito.</p>
  1454. <p class="bodytext"><a name="para421"></a><span class="paranum">421</span>. Sammajjitvā padīpetvā, paṭṭhapetvā dakāsanaṃ. Gaṇañattiṃ ṭhapetvevaṃ, kattabbo tīhuposatho. ‘‘Suṇantu me āyasmantā, ajjuposatho pannaraso, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti.</p>
  1455. <p class="bodytext"><a name="para422"></a><span class="paranum">422</span>. Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, nisīditvā ukkuṭikaṃ,. Therena añjaliṃ tevaṃ, paggayha samudīriyā. ‘‘Parisuddho <a name="V0.0060"></a> ahaṃ āvuso, parisuddhoti maṃ dhārethā’’ti, vade yāvatatīyakaṃ.</p>
  1456. <p class="bodytext"><a name="para423"></a><span class="paranum">423</span>. Samattapubbārambhena, te navenevamīriyā. ‘‘Parisuddho ahaṃ bhante, parisuddhoti maṃ dhārethā’’ti, vade yāvatatīyakaṃ.</p>
  1457. <p class="bodytext"><a name="para424"></a><span class="paranum">424</span>. Dvīsu therena kattabbaṃ, katvevamīriyo navo. ‘‘Parisuddho ahaṃ āvuso, parisuddhoti maṃ dhārehī’’ti tikkhattuṃ vattabbo.</p>
  1458. <p class="hangnum"><a name="para425"></a><span class="paranum">425</span>.</p>
  1459. <p class="gatha1"> Navena thero tikkhattuṃ, evamassa udīriyo;</p>
  1460. <p class="gathalast">‘‘Parisuddho ahaṃ bhante, parisuddhoti maṃ dhārethā’’ti.</p>
  1461. <p class="bodytext"><a name="para426"></a><span class="paranum">426</span>. Pubbakiccaṃ <a name="M0.0050"></a> samāpetvā, adhiṭṭheyyevamekako. ‘‘Ajja me uposatho pannarasoti vā cātuddasoti vā adhiṭṭhāmī’’ti vattabbaṃ, no cedhiṭṭheyya dukkaṭaṃ.</p>
  1462. <p class="hangnum"><a name="para427"></a><span class="paranum">427</span>.</p>
  1463. <p class="gatha1"> Yattha vasanti cattāro, tayo vā yadi vā duve;</p>
  1464. <p class="gatha2">Pārisuddhiṃ haritvāna, ekekassitarītare;</p>
  1465. <p class="gathalast">Taṃ taṃ uposathaṃ kayiruṃ, siyā āpatti dukkaṭaṃ.</p>
  1466. <p class="hangnum"><a name="para428"></a><span class="paranum">428</span>.</p>
  1467. <p class="gatha1"> Vagge samagge vaggoti, saññino vimatissa vā;</p>
  1468. <p class="gatha2">Dukkaṭaṃ karoto bhedā-dhippāyena thullaccayaṃ;</p>
  1469. <p class="gathalast">Vagge samaggenāpatti, samaggo iti saññino.</p>
  1470. <p class="hangnum"><a name="para429"></a><span class="paranum">429</span>.</p>
  1471. <p class="gatha1"> Ukkhittassa <a name="V0.0061"></a> gahaṭṭhassa, sesānaṃ sahadhamminaṃ;</p>
  1472. <p class="gathalast">Pārājikassābhabbassa, sikkhānikkhittakassa ca.</p>
  1473. <p class="hangnum"><a name="para430"></a><span class="paranum">430</span>.</p>
  1474. <p class="gatha1"> Nisinnaparisāyañca, sabhāgāpattiko tathā;</p>
  1475. <p class="gathalast">Chandena parivutthena, pātimokkhaṃ na uddise.</p>
  1476. <p class="hangnum"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>.</p>
  1477. <p class="gatha1"> Adesayitvānāpannaṃ, nāvikatvāna vematiṃ;</p>
  1478. <p class="gathalast">Nuposathepi vā kātuṃ, posatho na ca kappati.</p>
  1479. <p class="hangnum"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>.</p>
  1480. <p class="gatha1"> Aṭṭhitoposathāvāsā, na vaje tadahū vinā;</p>
  1481. <p class="gathalast">Antarāyaṃ va saṅghaṃ vā-dhiṭṭhātuṃ sīmameva vāti.</p>
  1482. <p class="subhead">45. Pavāraṇāniddeso</p>
  1483. <p class="bodytext"><span class="bld">Pavāraṇā</span>ti –</p>
  1484. <p class="hangnum"><a name="para433"></a><span class="paranum">433</span>.</p>
  1485. <p class="gatha1"> Dvinnaṃ tiṇṇaṃ catunnañca, aññamaññappavāraṇā;</p>
  1486. <p class="gathalast">Ekassa ca adhiṭṭhānaṃ, sesā saṅghappavāraṇā.</p>
  1487. <p class="hangnum"><a name="para434"></a><span class="paranum">434</span>.</p>
  1488. <p class="gatha1"> Pubbakicce ca karaṇe, pattakalle samānite;</p>
  1489. <p class="gathalast">Ṭhapetvā ñattiṃ saṅghena, kattabbevaṃ pavāraṇā.</p>
  1490. <p class="bodytext">‘‘Suṇātu <a name="M0.0051"></a> me bhante saṅgho, ajja pavāraṇā pannarasī, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti.</p>
  1491. <p class="hangnum"><a name="para435"></a><span class="paranum">435</span>.</p>
  1492. <p class="gatha1"> Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, nisīditvā ukkuṭikaṃ;</p>
  1493. <p class="gathalast">Therena añjaliṃ saṅgho, paggayha samudīriyo.</p>
  1494. <p class="bodytext"><a name="para436"></a><span class="paranum">436</span>. ‘‘Saṅghaṃ, āvuso, pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto <a name="V0.0062"></a> anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi, āvuso, saṅghaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti.</p>
  1495. <p class="hangnum"><a name="para437"></a><span class="paranum">437</span>.</p>
  1496. <p class="gatha1"> Pavārentesu theresu, nisajjukkuṭikaṃ navo;</p>
  1497. <p class="gathalast">Pavāreti sayaṃ yāva, ukkuṭikova acchatu.</p>
  1498. <p class="bodytext"><a name="para438"></a><span class="paranum">438</span>. Pubbārambhaṃ samāpetvā, navo saṅghamudīraye.</p>
  1499. <p class="bodytext"><a name="para439"></a><span class="paranum">439</span>. ‘‘Saṅghaṃ, bhante, pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi, bhante, saṅghaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti.</p>
  1500. <p class="hangnum"><a name="para440"></a><span class="paranum">440</span>.</p>
  1501. <p class="gatha1"> Dānena dhammasākacchā, kalahehi ca rattiyā;</p>
  1502. <p class="gatha2">Tevācikāya okāse-sati khepitabhāvato;</p>
  1503. <p class="gathalast">Antarāye dasavidhe, ñattiṃ vatvānurūpato.</p>
  1504. <p class="bodytext"><a name="para441"></a><span class="paranum">441</span>. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, manussehi dānaṃ dentehi, dvīhi bhikkhūhi dhammaṃ sākacchantehi, kalahaṃ karontehi yebhuyyena ratti khepitā. Sace saṅgho <a name="M0.0052"></a> tevācikaṃ pavāressati, appavāritova saṅgho bhavissati, athāyaṃ ratti vibhāyissati. Ayaṃ rājantarāyo, ayaṃ corantarāyo, ayaṃ agyantarāyo, ayaṃ udakantarāyo, ayaṃ manussantarāyo, ayaṃ amanussantarāyo, ayaṃ vāḷantarāyo, ayaṃ sarīsapantarāyo, ayaṃ jīvitantarāyo, ayaṃ brahmacariyantarāyo. Sace saṅgho tevācikaṃ pavāressati, appavāritova saṅgho bhavissati, athāyaṃ brahmacariyantarāyo bhavissati. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho dvevācikaṃ, ekavācikaṃ, samānavassikaṃ pavāreyyā’’ti.</p>
  1505. <p class="hangnum"><a name="para442"></a><span class="paranum">442</span>.</p>
  1506. <p class="gatha1"> Pavāreyyānurūpena<a name="V0.0063"></a>, yathāṭhapitañattiyā;</p>
  1507. <p class="gathalast">Āgaccheyyuṃ yadi samā, ādikā cettha āhare.</p>
  1508. <p class="bodytext"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>. Evaṃ ticatuvaggo ca, ñattiṃ vatvā pavāraye. ‘‘Suṇantu me āyasmantā, ajja pavāraṇā pannarasī, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pavāreyyāmā’’ti.</p>
  1509. <p class="hangnum"><a name="para444"></a><span class="paranum">444</span>.</p>
  1510. <p class="gatha1"> Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, nisīditvā ukkuṭikaṃ;</p>
  1511. <p class="gathalast">Therena añjaliṃ tevaṃ, paggayha samudīriyā.</p>
  1512. <p class="bodytext"><a name="para445"></a><span class="paranum">445</span>. ‘‘Ahaṃ, āvuso, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmantā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, āvuso, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmantā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti.</p>
  1513. <p class="bodytext">Navenāpi <a name="M0.0053"></a> ‘‘ahaṃ, bhante, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmantā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, bhante, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmantā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti.</p>
  1514. <p class="bodytext"><a name="para446"></a><span class="paranum">446</span>. Dvīsu therena kattabbaṃ, navo katvevamīriyo.</p>
  1515. <p class="bodytext"><a name="para447"></a><span class="paranum">447</span>. ‘‘Ahaṃ, āvuso, āyasmantaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, āvuso, āyasmantaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti.</p>
  1516. <p class="bodytext">Navenāpi <a name="V0.0064"></a> ‘‘ahaṃ, bhante, āyasmantaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, bhante, āyasmantaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti.</p>
  1517. <p class="bodytext"><a name="para448"></a><span class="paranum">448</span>. Pubbakiccaṃ samāpetvā, adhiṭṭheyyevamekako. ‘‘Ajja me pavāraṇā cātuddasīti vā pannarasīti vā adhiṭṭhāmī’’ti vattabbaṃ.</p>
  1518. <p class="hangnum"><a name="para449"></a><span class="paranum">449</span>.</p>
  1519. <p class="gatha1"> Yasmiṃ vasanti vā pañca, cattāro vā tayo duve;</p>
  1520. <p class="gathalast">Pavāraṇaṃ haritvāna, ekekassitarītare.</p>
  1521. <p class="hangnum"><a name="para450"></a><span class="paranum">450</span>.</p>
  1522. <p class="gatha1"> Taṃ <a name="M0.0054"></a> taṃ pavāraṇaṃ kayiruṃ,</p>
  1523. <p class="gatha2">Siyā āpatti dukkaṭaṃ;</p>
  1524. <p class="gatha3">Sesā uposathe vuttā,</p>
  1525. <p class="gathalast">Gāthāyo cettha āhare.</p>
  1526. <p class="hangnum"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>.</p>
  1527. <p class="gatha1"> Pavāriteva saṅghamhi, pārisuddhiuposathaṃ;</p>
  1528. <p class="gathalast">Kareyya chinnavasso vā, avuttho vānupagato.</p>
  1529. <p class="hangnum"><a name="para452"></a><span class="paranum">452</span>.</p>
  1530. <p class="gatha1"> Cātumāsiniyā cāpi, kate saṅghenuposathe;</p>
  1531. <p class="gathalast">Vutthavassā pavāreyyuṃ, sace appatarā siyunti.</p>
  1532. <p class="subhead">46. Saṃvaraniddeso</p>
  1533. <p class="bodytext"><span class="bld">Saṃvaro</span>ti –</p>
  1534. <p class="hangnum"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>.</p>
  1535. <p class="gatha1"> Cakkhusotādibhedehi, rūpasaddādigocare;</p>
  1536. <p class="gathalast">Abhijjhādomanassādi-ppavattiṃ vinivāraye.</p>
  1537. <p class="hangnum"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>.</p>
  1538. <p class="gatha1"> Niggaṇheyya <a name="V0.0065"></a> sakaṃ cittaṃ, kiṭṭhādiṃ viya duppasuṃ;</p>
  1539. <p class="gathalast">Satimā sampajāno ca, care sabbiriyāpatheti.</p>
  1540. <p class="subhead">47. Suddhiniddeso</p>
  1541. <p class="bodytext"><span class="bld">Suddhī</span>ti –</p>
  1542. <p class="hangnum"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>.</p>
  1543. <p class="gatha1"> Desanā saṃvaro eṭṭhipaccavekkhaṇa bhedato;</p>
  1544. <p class="gatha2">Suddhī catubbidhā pātimokkhasaṃvarasammataṃ;</p>
  1545. <p class="gathalast">Desanāya visuddhattā, <span class="bld">desanāsuddhi</span> vuccati.</p>
  1546. <p class="hangnum"><a name="para456"></a><span class="paranum">456</span>.</p>
  1547. <p class="gatha1"> ‘‘Na punevaṃ karissa’’nti, cittādhiṭṭhānasaṃvarā;</p>
  1548. <p class="gathalast">Vutto <span class="bld">saṃvarasuddhī</span>ti, sujjhatindriyasaṃvaro.</p>
  1549. <p class="hangnum"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>.</p>
  1550. <p class="gatha1"> Pahāyānesanaṃ dhammenuppādentassa eṭṭhiyā;</p>
  1551. <p class="gathalast">Suddhattā <span class="bld">eṭṭhisuddhī</span>ti, vuttamājīvanissitaṃ.</p>
  1552. <p class="hangnum"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>.</p>
  1553. <p class="gatha1"> Yoniso <a name="M0.0055"></a> paṭisaṅkhāya, cīvaraṃ paṭisevati;</p>
  1554. <p class="gatha2">Evamādiyathāvutta-paccavekkhaṇasujjhanā;</p>
  1555. <p class="gathalast"><span class="bld">Paccavekkhaṇasuddhī</span>ti, vuttaṃ paccayanissitanti.</p>
  1556. <p class="subhead">48. Santosaniddeso</p>
  1557. <p class="bodytext"><span class="bld">Santoso</span>ti –</p>
  1558. <p class="hangnum"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>.</p>
  1559. <p class="gatha1"> Appena anavajjena, santuṭṭho sulabhena ca;</p>
  1560. <p class="gathalast">Mattaññū subharo hutvā, care saddhammagāravo.</p>
  1561. <p class="hangnum"><a name="para460"></a><span class="paranum">460</span>.</p>
  1562. <p class="gatha1"> Atītaṃ <a name="V0.0066"></a> nānusocanto, nappajappamanāgataṃ;</p>
  1563. <p class="gathalast">Paccuppannena yāpento, <span class="bld">santuṭṭho</span>ti pavuccatīti.</p>
  1564. <p class="subhead">49. Caturārakkhaniddeso</p>
  1565. <p class="bodytext"><span class="bld">Caturakkhā</span>ti –</p>
  1566. <p class="hangnum"><a name="para461"></a><span class="paranum">461</span>.</p>
  1567. <p class="gatha1"> Buddhānussati mettā ca, asubhaṃ maraṇassati;</p>
  1568. <p class="gathalast">Ārakattādinārahaṃ, sammā sāmañca buddhato.</p>
  1569. <p class="hangnum"><a name="para462"></a><span class="paranum">462</span>.</p>
  1570. <p class="gatha1"> Sammāsambuddhaiti vānussati yā punappunaṃ;</p>
  1571. <p class="gathalast">Navabhede bhagavato, <span class="bld">buddhānussati</span> sā guṇe.</p>
  1572. <p class="hangnum"><a name="para463"></a><span class="paranum">463</span>.</p>
  1573. <p class="gatha1"> Sīmaṭṭhasaṅghe sīmaṭṭhadevatāsu ca issare;</p>
  1574. <p class="gathalast">Jane gocaragāmamhi, tatthupādāya mānuse.</p>
  1575. <p class="hangnum"><a name="para464"></a><span class="paranum">464</span>.</p>
  1576. <p class="gatha1"> Sabbasattesu sukhitā, hontāverātiādinā;</p>
  1577. <p class="gathalast">Paricchijja paricchijja, bhāvanā <span class="bld">mettabhāvanā</span>.</p>
  1578. <p class="hangnum"><a name="para465"></a><span class="paranum">465</span>.</p>
  1579. <p class="gatha1"> Vaṇṇasaṇṭhānaokāsa-disato paricchedato;</p>
  1580. <p class="gathalast">Vavatthapetvā kesādi-koṭṭhāse anupubbato.</p>
  1581. <p class="hangnum"><a name="para466"></a><span class="paranum">466</span>.</p>
  1582. <p class="gatha1"> Nātisīghañca saṇikaṃ, vikkhepaṃ paṭibāhayaṃ;</p>
  1583. <p class="gathalast">Paṇṇattiṃ samatikkamma, muñcantassānupubbato.</p>
  1584. <p class="hangnum"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>.</p>
  1585. <p class="gatha1"> Vaṇṇaāsayasaṇṭhāna-gandhokāsehi <a name="M0.0056"></a> bhāvanā;</p>
  1586. <p class="gatha2">Paṭikkūlāti koṭṭhāse, uddhumātādivatthusu;</p>
  1587. <p class="gathalast">Gahetvā asubhākāraṃ, pavattā bhāvanāsubhaṃ.</p>
  1588. <p class="hangnum"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>.</p>
  1589. <p class="gatha1"> ‘‘Maraṇaṃ <a name="V0.0067"></a> me bhavissati, jīvitaṃ ucchijjissati;</p>
  1590. <p class="gathalast">Maraṇaṃ maraṇaṃ vā’’ti, bhāvayitvāna yoniso.</p>
  1591. <p class="hangnum"><a name="para469"></a><span class="paranum">469</span>.</p>
  1592. <p class="gatha1"> Vadhakassevupaṭṭhānā, sampattīnaṃ vipattito;</p>
  1593. <p class="gathalast">Upasaṃharato kāyabahusādhāraṇā tathā.</p>
  1594. <p class="hangnum"><a name="para470"></a><span class="paranum">470</span>.</p>
  1595. <p class="gatha1"> Āyudubbalato kālavavatthānassabhāvato;</p>
  1596. <p class="gathalast">Addhānassa paricchedā, bhāvanā <span class="bld">maraṇassatī</span>ti.</p>
  1597. <p class="subhead">50. Vipassanāniddeso</p>
  1598. <p class="bodytext"><span class="bld">Vipassanā</span>ti –</p>
  1599. <p class="hangnum"><a name="para471"></a><span class="paranum">471</span>.</p>
  1600. <p class="gatha1"> Nāmarūpaṃ pariggayha, tato tassa ca paccayaṃ;</p>
  1601. <p class="gathalast">Hutvā abhāvato<span class="bld">niccā,</span> udayabbayapīḷanā.</p>
  1602. <p class="hangnum"><a name="para472"></a><span class="paranum">472</span>.</p>
  1603. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dukkhā</span> avasavattittā, <span class="bld">anattā</span>ti tilakkhaṇaṃ;</p>
  1604. <p class="gatha2">Āropetvāna saṅkhāre, sammasanto punappunaṃ;</p>
  1605. <p class="gathalast">Pāpuṇeyyānupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.</p>
  1606. <p class="subhead">Nigamanakathā</p>
  1607. <p class="hangnum"><a name="para473"></a><span class="paranum">473</span>.</p>
  1608. <p class="gatha1"> Adhisīlādhicittānaṃ, adhipaññāya sikkhanā;</p>
  1609. <p class="gathalast">Bhikkhukiccamato khuddasikkhāyaṃ samudāhaṭā.</p>
  1610. <p class="hangnum"><a name="para474"></a><span class="paranum">474</span>.</p>
  1611. <p class="gatha1"> Mahato kittisaddassa, yassa lokavicārino;</p>
  1612. <p class="gathalast">Parissamo na sambhoti, mālutasseva niccaso.</p>
  1613. <p class="hangnum"><a name="para475"></a><span class="paranum">475</span>.</p>
  1614. <p class="gatha1"> Tena <a name="M0.0057"></a><a name="V0.0068"></a> <span class="bld">dhammasirīkena,</span> tambapaṇṇiyaketunā;</p>
  1615. <p class="gathalast">Therena racitā dhammavinayaññupasaṃsitā.</p>
  1616. <p class="hangnum"><a name="para476"></a><span class="paranum">476</span>.</p>
  1617. <p class="gatha1"> Ettāvatāyaṃ niṭṭhānaṃ, khuddasikkhā upāgatā;</p>
  1618. <p class="gathalast">Pañcamattehi gāthānaṃ, satehi parimāṇatoti.</p>
  1619. <p class="centered">Khuddasikkhā niṭṭhitā.</p>
  1620. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  1621. <p class="chapter">Khuddasikkhā-purāṇaṭīkā</p>
  1622. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathā</p>
  1623. <p class="gatha1">Yo <a name="V0.0069"></a><a name="M0.0059"></a> ciraṃ dīghamaddhānaṃ, viditvā dukkhitaṃ janaṃ;</p>
  1624. <p class="gathalast">Tathāpi nāvabujjhantamanukampāya codito.</p>
  1625. <p class="gatha1">Bodhāya paṇidhiṃ katvā, patto sambodhimuttamaṃ;</p>
  1626. <p class="gathalast">Tassa pāde namassitvā, dhammaṃ saṅghañca sādhukaṃ.</p>
  1627. <p class="gatha1">Pubbācariyapādesu, ṭhapetvā sīsamattano;</p>
  1628. <p class="gathalast">Therena <span class="bld">dhammasirinā,</span> thirasīlena yā katā.</p>
  1629. <p class="gatha1">‘‘Ādito <a name="V0.0070"></a> upasampannasikkhitabba’’ntiādinā;</p>
  1630. <p class="gathalast"><span class="bld">Khuddasikkhā</span> samāsena, tassā atthavinicchayaṃ.</p>
  1631. <p class="gatha1">Likhissāmi hitatthāya, ādikammikabhikkhunaṃ;</p>
  1632. <p class="gatha2">Tattha yuttaṃ gahetabbamayuttaṃ tujjhitabbakanti;</p>
  1633. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathāvaṇṇanā</p>
  1634. <p class="bodytext">(Ka) etthāha – katamā khuddasikkhā, kathaṃ sikkhitabbā, kasmā sikkhitabbā, ke sikkhanti, ke sikkhitasikkhāti? Vuccate – adhisīlaadhicittaadhipaññāvasena tisso sikkhā, ganthavasenettha saṅkhipitvā vuttattā taddīpano gantho ‘‘khuddasikkhā’’ti <a name="M0.0060"></a> vuccati, atha vā ‘‘khuddaṃ anelakaṃ madhupaṭala’’ntiādīni viya sikkhākāmānaṃ madhuratāya khuddā ca tā sikkhā cāti khuddasikkhā, atha vā ‘‘khuddaputtamhi samaṇa posa ma’’ntiādīsu viya bahuvidhattāpi khuddā ca tā sikkhitabbato sikkhā cāti khuddasikkhā. Adhisīlasikkhā panettha cārittavārittavasena duvidhampi sīlaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānena tappaṭipakkhe kilese tadaṅgappahānavasena pajahantena sikkhitabbā, adhicittasikkhā pana yathāvuttesu ārammaṇesu abhiyogakaraṇavasena jhānappaṭipakkhānaṃ nīvaraṇagaṇānaṃ vikkhambhanappahānaṃ kurumānena sikkhitabbā, adhipaññāsikkhā pana yathānurūpaṃ samucchedavasena sānusaye kilese samucchindantena sikkhitabbā.</p>
  1635. <p class="bodytext">Kasmā sikkhitabbāti ettha –</p>
  1636. <p class="gatha1">Jātiādīhi dukkhehi, anekehi upaddutaṃ;</p>
  1637. <p class="gathalast">Khandhalokaṃ jahitvāna, pattuṃ khemaṃ puraṃ sivaṃ.</p>
  1638. <p class="bodytext">Kalyāṇaputhujjanena saha satta sekkhā sikkhanti. Arahanto sikkhitasikkhā.</p>
  1639. <p class="gatha1">Ye <a name="V0.0071"></a> vītamohā munipuṅgavassa;</p>
  1640. <p class="gatha2">Sissesu aggā muninā pasatthā;</p>
  1641. <p class="gatha3">Te tīsu sikkhāsu samattasikkhā;</p>
  1642. <p class="gathalast">Tato pare kena samattasikkhāti.</p>
  1643. <p class="bodytext"><span class="bld">Ādito</span>ti ettha ādimhiyevāti attho, ādito paṭṭhāyāti vā. Upasampannena ca upasampannāya ca sikkhitabbaṃ <span class="bld">upasampannasikkhitabbaṃ</span>. Saha mātikāya <span class="bld">samātikaṃ</span>. Pubbe vuttappakāraṃ khuddasikkhaṃ pavakkhāmi ādarena, pakārena vā vakkhāmi ratanattayaṃ vanditvāti attho. Apica thero <span class="bld">ādito</span>ti vacanena saddhāpabbajitānaṃ kulaputtānaṃ ālasiyadosena appaṭipajjantānaṃ aññāṇadosena aññathā paṭipajjantānaṃ <a name="M0.0061"></a> saṃvegaṃ janeti. Kathaṃ? Atidullabhaṃ khaṇasamavāyaṃ paṭilabhitvā taṅkhaṇaṃ na kusītena vā niratthakakathāpasutena vā vītināmetabbaṃ, kiṃ kātabbaṃ? Ādito paṭṭhāya nirantarameva tīsu sikkhāsu ādaro janetabboti. Etthāha – kiṃ taṃ ratanattayaṃ nāma, yaṃ vanditvā thero khuddasikkhaṃ pavakkhatīti? Vuccate – buddharatanaṃ dhammaratanaṃ saṅgharatananti imāni tīṇi ratanāni. Tāni hi ratijananaṭṭhena ‘‘ratanānī’’ti vuccanti. Apica –</p>
  1644. <p class="gatha1">‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ;</p>
  1645. <p class="gathalast">Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti. (dī. nī. aṭṭha. 2.33; saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.223; khu. pā. aṭṭha. 6.3; su. ni. aṭṭha. 1.226; mahāni. aṭṭha. 50; udā. aṭṭha. 45) –</p>
  1646. <p class="indent">Imissā gāthāya vasena ratanattho veditabbo.</p>
  1647. <p class="subhead">Mātikāvaṇṇanā</p>
  1648. <p class="bodytext">(Kha-ja) idāni ‘‘samātika’’nti vuttattā mātikaṃ tāva dassetuṃ <span class="bld">‘‘pārājikā ca cattāro’’</span>tiādi āraddhaṃ. Sabbasikkhānaṃ pana mūlabhūtattā adhisīlasikkhāva paṭhamaṃ vuttā. ‘‘Sīle patiṭṭhāyā’’ti (suṃ. ni. 1.1.23, 192; peṭako. 22; mi. pa. 2.1.9) hi <a name="V0.0072"></a> vuttaṃ. Tatrāpi mahāsāvajjattā, mūlacchejjavasena pavattanato ca sabbapaṭhamaṃ jānitabbāti pārājikāva paṭhamaṃ vuttāti. Idāni yathānikkhittāni mātikāpadāni paṭipāṭiyā vitthāretvā dassetuṃ ‘‘pārājikā ca cattāro’’ti paṭhamapadaṃ uddhaṭaṃ, tassāyamattho – <span class="bld">pārājikā</span>ti parājitā parājayamāpannā, sikkhāpadaṃ atikkamitvā teneva āpattiṃ āpajjitvā, tāya vā parājayamāpāditānametaṃ adhivacanaṃ, te pana cattāroti vuttaṃ hoti.</p>
  1649. <p class="subhead">1. Pārājikaniddesavaṇṇanā</p>
  1650. <p class="bodytext"><a name="para1-2"></a><span class="paranum">1-2</span>. Idāni <a name="M0.0062"></a> te dassetuṃ <span class="bld">‘‘maggattaye’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha manussāmanussatiracchānagatānaṃ vasena tisso itthiyo, tayo ubhatobyañjanakā, tayo paṇḍakā, tayo purisāti pārājikavatthubhūtānaṃ nimittānaṃ nissayā dvādasamattā honti, tesaṃ vaccamaggappassāvamaggamukhamaggavasena tayo maggā. Tattha manussitthiyā tayo, amanussitthiyā tayo, tiracchānagatitthiyā tayoti nava, tathā manussaubhatobyañjanakādīnaṃ. Manussapaṇḍakādīnaṃ pana vaccamaggamukhamaggavasena dve dve katvā cha, tathā manussapurisādīnanti sabbesaṃ vasena tiṃsa maggā honti. Te sabbe pariggahetvā idha <span class="bld">‘‘maggattaye’’</span>ti vuttaṃ, tasmiṃ maggattayeti attho. <span class="bld">Anikkhittasikkho</span>ti bhikkhubhāvato cavitukāmatācittena yathālakkhaṇaṃ apaccakkhātasikkhoti attho. <span class="bld">Santhatasanthate</span>ti vatthādīsu yena kenaci santhate vā asanthate vā. <span class="bld">Allokāse</span>ti maggattayassa pakativātena asamphuṭṭhappadese. <span class="bld">Nimitta</span>nti aṅgajātaṃ. <span class="bld">Saṃsanthataṃ vā asanthataṃ vā</span>ti attano aṅgajātaṃ vatthādīnaṃ aññatarena paṭicchannaṃ vā appaṭicchannaṃ vā. <span class="bld">Upādiṇṇa</span>nti anaṭṭhakāyappasādaṃ. Vuttappakāre maggattaye pavesanto cuto pārājikoti sambandho. Naṭṭhakāyappasādaṃ pana pīḷakaṃ vā cammakhilaṃ vā lomaṃ vā pavesantassa dukkaṭaṃ, manussānaṃ pana jīvamānakasarīre akkhināsākaṇṇacchiddavatthikosesu satthakādīhi katavaṇe vā methunarāgena tilabījamattampi aṅgajātaṃ pavesantassa thullaccayaṃ, avasesasarīresu upakacchakādīsu ca dukkaṭaṃ. Tiracchānagatānaṃ hatthiassagoṇagadrabhaoṭṭhamahiṃsādīnaṃ nāsāya thullaccayaṃ, tathā tesaṃ vatthikosesu. Sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ, tathā tesaṃ avasesasarīresupi.</p>
  1651. <p class="bodytext">Idāni <a name="M0.0063"></a> pavesanaṃ nāma na kevalaṃ attupakkameneva hoti, bhikkhupaccatthikādīnaṃ pana vasena <a name="V0.0073"></a> parūpakkamenāpi hoti, tatthāpi sevanacitte sati pārājiko hotīti dassanatthaṃ <span class="bld">‘‘atha vā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tassattho – yo bhikkhu pavesanapaviṭṭhaṭhitauddhāraṇakkhaṇesu sādiyati, tasmiṃ khaṇe sevanacittaṃ upaṭṭhapeti, sopi pārājiko hoti. Yo pana bhikkhu sabbaso asādiyanto āsīvisamukhaṃ aṅgārakāsuñca paviṭṭhaṃ viya maññati, so nipparādho hoti. Ettha ṭhitaṃ nāma sukkavissaṭṭhisamayappavatti.</p>
  1652. <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
  1653. <p class="bodytext"><a name="para3-4"></a><span class="paranum">3-4</span>. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ādiyeyyā’’</span>tiādimāha. ‘‘Ādiyeyyā’’tiādīnaṃ padānaṃ ‘‘adinnaṃ theyyacittena bhave pārājiko’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Ādiyeyyā</span>ti ārāmādiṃ abhiyuñjitvā yo bhikkhu gaṇheyya, so bhave pārājikoti attho. Evaṃ sesesupi. <span class="bld">Hareyyā</span>ti vetanena vā mittabhāvena vā aññassa bhaṇḍaṃ haranto puna theyyacitte uppanne ‘‘sīse bhāraṃ theyyacitto āmasatī’’tiādinā gaṇheyyāti attho. <span class="bld">Avahareyyā</span>ti ‘‘upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ ‘dehi me bhaṇḍa’nti vuccamāno ‘nāhaṃ gaṇhāmī’’tiādinā avahareyya. <span class="bld">Iriyāpathaṃ kopeyyā</span>ti ‘‘sahabhaṇḍahārakaṃ nessāmī’’ti teneva purisena taṃ netuṃ tassa gamanapathaṃ vāretvā aññena maggena taṃ santajjetvā neti, evaṃ nentassa tassa purisassa paṭhamapāde thullaccayaṃ, dutiyapāduddhāre pārājikaṃ. ‘‘Thalaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto āmasatī’’tiādinā <span class="bld">ṭhānā cāveyya</span>. Parikappitaṭṭhānaṃ vā suṅkaghātaṃ vā atikkāmento <span class="bld">saṅketaṃ vītināmeyya</span>. Yaṃ kiñci parapariggahitaṃ sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ tehi sāmikehi kāyena vā vācāya vā na dinnanti <span class="bld">adinnaṃ</span>.</p>
  1654. <p class="bodytext">Idāni <a name="M0.0064"></a> na imināva ākārena avahārako pārājiko hoti, aññathāpi hotīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘atha vā’’</span>tiādi vuttaṃ. Theyyāvahārako ca balāvahārako ca kusāvahārako ca paṭicchannāvahārako ca parikappāvahārako ca bhave pārājikoti sambandho. Tattha <span class="bld">theyyāvahāro</span> nāma sandhicchedādīhi vā kaṃsakūṭamānakūṭatulākūṭādīhi vā vañcetvā gahaṇaṃ. Pasayhāvahāro <span class="bld">balāvahāro</span>. Kusasaṅkamanaṃ katvā parakoṭṭhāsaggahaṇaṃ <span class="bld">kusāvahāro</span>. Parabhaṇḍaṃ paṃsuādinā paṭicchādetvā sāmikesu apassitvā gatesu paccāgantvā gahaṇaṃ <span class="bld">paṭicchannāvahāro. Parikappāvahāro</span> pana duvidho bhaṇḍokāsavasena. Tattha ‘‘sāṭako ce, gaṇhissāmi, suttañce, na gaṇhissāmī’’ti bhaṇḍaṃ parikappetvā andhakāre pasibbakaṃ gaṇhāti. Tattha ce sāṭako hoti, uddhāreyeva <a name="V0.0074"></a> pārājikaṃ. Sace suttaṃ hoti, rakkhati, puna ‘‘sutta’’nti ñatvāpi ‘‘yaṃ laddhaṃ, taṃ gahetabba’’nti uggaṇhanto uddhāreyeva pārājikaṃ, ayaṃ <span class="bld">bhaṇḍaparikappo</span>. Okāsaparikappo gabbhadvārappamukhavihārādīnaṃ vasena paricchedaṃ karoti ‘‘sace maṃ etthantare passanti, dassāmi, no ce passanti, gaṇhitvā gacchāmī’’ti, tassa taṃ parikappitaparicchedaṃ atikkamantassa padavārena pārājikaṃ veditabbaṃ, ayaṃ <span class="bld">okāsaparikappo</span>.</p>
  1655. <p class="bodytext">Idāni imasmiṃ adinnādāne vinicchayanayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhaṇḍakālagghadesehī’’</span>tiādi vuttaṃ. <span class="bld">Etthā</span>ti adinnādāne. <span class="bld">Nicchayo</span>ti vinicchayo kātabboti attho. Tattha kenaci bhikkhunā ‘‘mayā idaṃ nāma bhaṇḍaṃ theyyacittena gahita’’nti vutte vinayadharena sahasāva taṃ āpattiṃ anāropetvā tassa bhaṇḍassa sāmikaassāmikabhāvaṃ upaparikkhitvā yadi sassāmikaṃ, tassa bhaṇḍassa agghavasena āpattiyā kāretabbo. Sace nirālayakāle gahitaṃ<a name="M0.0065"></a>, pārājikena na kāretabbo, ayaṃ bhaṇḍavasena vinicchayo.</p>
  1656. <p class="bodytext"><span class="bld">Kālo</span>ti avahārakālo. Tadeva hi bhaṇḍaṃ kadāci mahagghaṃ hoti, kadāci appagghaṃ, tasmā yasmiṃ kāle avahaṭaṃ, tasmiṃ kāle yo tassa aggho, tena agghena āpattiyā kāretabbo, ayaṃ kālavasena vinicchayo.</p>
  1657. <p class="bodytext"><span class="bld">Aggho</span>ti bhaṇḍaggho. Navabhaṇḍassa hi yo aggho, so pacchā parihāyati, tasmā sabbadā bhaṇḍaṃ pakatiagghavaseneva na kāretabbaṃ, ayaṃ agghavasena vinicchayo. <span class="bld">Deso</span>ti avahāradeso. Bhaṇḍuṭṭhānadese hi bhaṇḍaṃ appagghaṃ hoti, aññattha mahagghaṃ, tasmā yasmiṃ dese bhaṇḍaṃ avahaṭaṃ, tasmiṃyeva dese agghena kāretabbo, ayaṃ desavasena vinicchayo.</p>
  1658. <p class="bodytext">Paribhogenapi sāṭakādikassa bhaṇḍassa aggho parihāyati, tasmā tassa paribhogavasena parihīnāparihīnabhāvo upaparikkhitabbo, ayaṃ paribhogavasena vinicchayo.</p>
  1659. <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
  1660. <p class="bodytext"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>. Idāni tatiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘manussaviggaha’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">manussaviggaha</span>nti paṭisandhiviññāṇena <a name="V0.0075"></a> saddhiṃ uppannaṃ kalalarūpaṃ ādiṃ katvā pakatiyā vīsativassasatāyukassa sattassa yāva maraṇakālā etthantare anupubbena vuddhippatto attabhāvo, eso manussaviggaho nāma, evarūpaṃ manussaviggahanti attho. <span class="bld">Ciccā</span>ti vadhakacetanāvasena sañcetetvā pakappetvā abhivitaritvā vītikkamoti attho. <span class="bld">Jīvitā vā viyojaye</span>ti vuttappakāraṃ manussaviggahaṃ <a name="M0.0066"></a> kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampadānena vā tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena santativikopanavasena yo jīvitā viyojeyya, so cuto bhaveti sambandho. Kiñca bhiyyo – <span class="bld">‘‘satthahārakaṃ vā’’</span>tiādi vuttaṃ. Ettha haratīti hārakaṃ, kiṃ harati? Jīvitaṃ, haritabbanti vā hārakaṃ, upanikkhipitabbanti attho, satthañca taṃ hārakañcāti <span class="bld">satthahārakaṃ. Assā</span>ti manussaviggahassa. Yathā manussaviggaho icchiticchitakkhaṇe taṃ asiādisatthaṃ paṭilabhati, tathā sayaṃ <span class="bld">maraṇacetano</span> maraṇādhippāyo hutvā upanikkhipeyya. Sopi cuto bhaveti attho. Etena thāvarappayogaṃ dasseti.</p>
  1661. <p class="bodytext"><a name="para6-7"></a><span class="paranum">6-7</span>. Idāni ‘‘maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyyā’’tiādividhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘gāheyya maraṇūpāyaṃ, vadeyya maraṇe guṇa’’</span>nti vuttaṃ. Tattha ‘‘satthaṃ vā āhara, visaṃ vā khāda, rajjuyā vā ubbandhitvā kālaṃ karohī’’tiādinā nayena maraṇatthāya upāyaṃ gāheyya. Maraṇasaṃvaṇṇanā panettha bahuvidhā ‘‘kāyena saṃvaṇṇeti, vācāya kāyavācāya dūtena lekhāya vā saṃvaṇṇetī’’ti vuttattā. Tattha <span class="bld">kāyena saṃvaṇṇeti</span> nāma kāyena viññāpeti. ‘‘Yo papāte papatanādīni katvā marati, so dhanaṃ vā labhati, yasaṃ vā labhati, saggaṃ vā gacchatī’’tiādinā nayena saṃvaṇṇeti, āpatti dukkaṭassa. Tassa vacanaṃ sutvā koci ‘‘marissāmī’’ti dukkhaṃ vedanaṃ uppādeti, thullaccayaṃ. Marati ce, pārājikaṃ. Evaṃ sesesupi. <span class="bld">Dūtena saṃvaṇṇanāyaṃ</span> pana dūtassa sāsanaṃ ārocāpeti ‘‘evaṃ ārocehī’’ti, ‘‘yo evaṃ marati, so dhanaṃ vā labhatī’’ti sabbaṃ purimasadisameva. <span class="bld">Lekhāya saṃvaṇṇeti</span> nāma giripabbatapurāṇādilekhaṃ likhati, ‘‘yo evaṃ maratī’’tiādi vuttanayameva. Etthāpi yo maraṇūpāyaṃ vā gāheyya, maraṇe vā guṇaṃ vadeyya, so cuto bhaveti sambandho.</p>
  1662. <p class="bodytext">Idāni <a name="M0.0067"></a> pana imassa manussaviggahassa chabbidhe payoge dassetuṃ <span class="bld">‘‘payogā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Sāhatthikanissaggikaāṇattikathāvaraiddhimayavijjāmayānaṃ vasena tassa manussaviggahassa chappayogāti adhippāyo. Tattha <span class="bld">sāhatthiko</span>ti sayaṃ mārentassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena <a name="V0.0076"></a> vā paharaṇaṃ. <span class="bld">Nissaggiko</span>ti dūre ṭhitaṃ māretukāmassa kāyādīhi ususattiyantapāsāṇādīnaṃ nissajjanaṃ. <span class="bld">Āṇattiko</span>ti ‘‘asukaṃ nāma mārehī’’ti aññaṃ āṇāpentassa āṇāpanaṃ. <span class="bld">Thāvaro</span>ti opātakkhaṇanaṃ, apassenasaṃvidhānaṃ, asiādīnaṃ upanikkhipanaṃ, taḷākādīsu visasampayojanaṃ, rūpūpahāroti evamādi. Kammavipākajāya iddhiyā payojanaṃ <span class="bld">iddhipayogaṃ</span>. Māraṇatthāya vijjānaṃ parijappanaṃ <span class="bld">vijjāmayo</span>ti.</p>
  1663. <p class="bodytext">Idāni imesu chasu payogesu āṇattiyaṃ saṅketavisaṅketataṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘kālavatthāvudhiriyāpathā’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">kālo</span>ti pubbaṇhasāyanhādikālo ca yobbanathāvariyādikālopi ca. Imesu yaṃ kiñci kālaṃ niyametvā ‘‘imasmiṃ nāma kāle mārehī’’ti āṇatto sace tasmiṃyeva kāle māreti, āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ. Sace niyamitakālato pure vā pacchā vā māreti, āṇāpako muccati. <span class="bld">Vatthū</span>ti māretabbo puggalo. Sace āṇatto tameva māreti, āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ. Atha aññaṃ māreti, āṇāpako muccati. Evaṃ sesesupi vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. <span class="bld">Āvudha</span>nti asiādi. <span class="bld">Iriyāpatho</span>ti māretabbassa gamanaṃ vā nisajjā vāti evamādiko. <span class="bld">Kiriyāviseso</span>ti vijjhanaṃ vā chedanaṃ vā bhedanaṃ vā sūlāropanaṃ vāti evamādiko. <span class="bld">Okāso</span>ti gāmo vā vanaṃ vā gehaṃ vāti evamādiko. Imesu yathā <a name="M0.0068"></a> yathā vadhako āṇatto, tathā tathā kate āṇāpakassa āpatti, aññathā kate visaṅketo hoti. Āṇattiyaṃ pana ayaṃ viseso ‘‘adhiṭṭhāyāti adhiṭṭhahitvā āṇāpeti ‘evaṃ vijjha, evaṃ pahara, evaṃ ghātehī’’ti vuttāya pāḷiyā labbhatīti ñātabbo.</p>
  1664. <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
  1665. <p class="bodytext"><a name="para8-9"></a><span class="paranum">8-9</span>. Idāni catutthaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘jhānādibheda’’</span>ntiādimāha. Tassattho – ‘‘jhānaṃ vimokkho samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ maggabhāvanā phalasacchikiriyā kilesappahānaṃ vinīvaraṇatā cittassa suññāgāre abhiratī’’ti evaṃ vuttaṃ uttarimanussadhammaṃ attani natthitāya nosantaṃ ‘‘mayi atthī’’ti attani vā taṃ ‘‘ahaṃ ettha sandissāmī’’ti attānaṃ vā tattha upanetvā dīpento cuto bhave. <span class="bld">Koṭṭhāsaṃ vā</span>ti ettha ‘‘jhānalābhī, vimokkhalābhī, samādhilābhī, samāpattilābhīmhī’’ti evamādinā nayena koṭṭhāsato vāti attho. <span class="bld">Ekekaṃ vā</span>ti ‘‘paṭhamassa <a name="V0.0077"></a> jhānassa lābhī, dutiyassa jhānassa lābhīmhī’’ti evamādinā nayena ekekaṃ vāti attho. ‘‘Atītabhave sotāpannomhī’’ti vadato atītabhavaṃ sandhāya kathitattā pārājikaṃ natthi, tasmā <span class="bld">‘‘paccuppannabhavassita’’</span>nti vuttaṃ, tassa paccuppannabhavanissitaṃ katvāti attho. <span class="bld">Aññāpadesarahita</span>nti ‘‘yo te vihāre vasati, so bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī’’tiādinā nayena aññāpadesaṃ vināti attho. Evaṃ dīpento hi thullaccayamāpajjati. <span class="bld">Dīpento</span>ti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ, samāpajjāmi, samāpanno, paṭhamassa jhānassa lābhīmhi, vasīmhi, sacchikataṃ assā’’ti evamādinā nayena dīpentoti attho. ‘‘Adhigato’’ti māno adhimāno, so yassa natthi, so <span class="bld">anadhimāniko</span>. Kena evaṃ dīpentoti ce? Taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘kāyena vācā’’</span>tiādi vuttaṃ<a name="M0.0069"></a>, kāyena vā vācāya vā tadubhayena vāti attho. <span class="bld">Viññattipathe</span>ti yattha ṭhito manussajātiko gahaṭṭho vā pabbajito vā tassa vacanaṃ pakatisotena sutvā samanantarameva ‘‘imaṃ nāma esa vadatī’’ti jānāti, tattha ṭhatvā dīpento cuto bhave, na devabrahmādīsu aññatarena ñāteti attho.</p>
  1666. <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
  1667. <p class="bodytext"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>. Idāni catunnampi sādhāraṇavinicchayaṃ vattuṃ <span class="bld">‘‘pārājikete cattāro’’</span>tiādimāha. Tatthāyaṃ saṅkhepo – <span class="bld">cattāro</span>pi <span class="bld">ete</span> pārājikā ‘‘ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatā’’ti evaṃ vuttasaṃvāsassa abhabbatāya <span class="bld">asaṃvāsā, yathāpure</span> pubbe gihikāle ca anupasampannakāle ca asaṃvāsikā, evaṃ pacchā pārājikaṃ āpannāpi asaṃvāsāti. Kiñca bhiyyo – <span class="bld">abhabbā bhikkhubhāvāya</span> puna tena attabhāvena upasampadāya avatthutāya upasampannā bhavitumpi abhabbāti attho. Kiṃ viyāti ce? <span class="bld">Sīsacchinnova jīvituṃ,</span> yathāpi sīsacchinno tena attabhāvena puna jīvituṃ abhabbo, evamime cattāroti adhippāyo.</p>
  1668. <p class="bodytext"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>. Idāni imesu catūsu pārājikesu ye pariyāyāṇattīhi sambhavanti, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘pariyāyo cā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">pariyāyo</span>ti maraṇādhippāyassa kāyapayogo vā vacīpayogo vā. Tasmā ‘‘yo īdise muhutte satthaṃ vā āharitvā visaṃ vā khāditvā sobbhādīsu vā papatitvā marati, so dhanaṃ vā labhati, yasaṃ vā labhatī’’tiādinā nayena maraṇaṃ abhinandanto ‘‘idaṃ sutvā yo koci maratū’’ti yo pariyāyena vadati, taṃ sutvā sace <a name="V0.0078"></a> koci tathā marati, pārājikaṃ. Niyamitena pana yaṃ sandhāya vuttaṃ, tasseva maraṇe pārājikaṃ. <span class="bld">Āṇatti</span> <a name="M0.0070"></a> pana vuttatthāyeva. <span class="bld">Tatiye</span> manussaviggahapārājike labbhatīti sambandho. <span class="bld">Dutiye pana</span> adinnādāne āṇatti eva labbhati, na pariyāyoti attho. Kasmā naṃ pariyāyena nāpajjatīti? Yathā manussaviggahe ‘‘maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyyā’’ti vuttaṃ, tathā idha adinnādāne ‘‘vaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyyā’’ti avuttattā. <span class="bld">Sesesū</span>ti paṭhamacatutthesu pariyāyāṇattidvayaṃ na labbhatīti attho.</p>
  1669. <p class="bodytext"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>. Idāni catūsupi yathāsambhavaṃ aṅgabhedaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘sevetukāmatācitta’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">methunadhammassā</span>ti methunadhammapārājikassa. <span class="bld">Budhā</span>ti vinayadharā.</p>
  1670. <p class="bodytext"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>. <span class="bld">Manussasa</span>nti manussasantakatā. Etena petatiracchānagatapariggahesu anāpattīti dīpitaṃ hoti. <span class="bld">Tathāsaññī</span>ti manussasantakavasena parapariggahitasaññīti attho. <span class="bld">Vatthuno garutā</span>ti pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā tadagghanakaṃ bhaṇḍaṃ vā hotīti attho. <span class="bld">Avahāro cā</span>ti pañcavīsatiyā avahāresu yena kenaci avahāro hotīti attho. <span class="bld">Adinnādānahetuyo</span>ti adinnādānapārājikassa etāni pañca aṅgānīti adhippāyo.</p>
  1671. <p class="bodytext"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>. <span class="bld">Pāṇo mānussako</span>ti manussajātikapāṇo. Tasmiṃ pāṇe <span class="bld">pāṇasaññitā. Ghātacetanā</span>ti vadhakacetanā. <span class="bld">Payogo</span>ti taṃsamuṭṭhito sāhatthikādīnaṃ channaṃ payogānaṃ aññatarapayogo. <span class="bld">Tena</span> payogena maraṇaṃ. <span class="bld">Pañcete vadhahetuyo</span>ti manussaviggahapārājikassa pañca aṅgānīti attho.</p>
  1672. <p class="bodytext"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>. <span class="bld">Asantatā</span>ti uttarimanussadhammassa attani asantatā cāti attho. <span class="bld">Pāpamicchatāyārocanā</span>ti iminā yo kevalaṃ <a name="M0.0071"></a> pāpamicchataṃ vinā mandattā momūhattā bhaṇati, tassa anāpattīti dīpitaṃ hoti. <span class="bld">Tassā</span>ti yassa āroceti, tassa manussajātitā ca. ‘‘Yo te vihāre vasati, so bhikkhu arahā’’tiādinā (pari. 160, 336) <span class="bld">nāññāpadeso ca. Tadevā</span>ti tadā eva taṅkhaṇeyeva jānanaṃ. <span class="bld">Asantadīpane</span>ti uttarimanussadhammārocanapārājiketi attho.</p>
  1673. <p class="bodytext"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>. Idāni <a name="V0.0079"></a> ‘‘pārājikā ca cattāro’’ti ettha ca-saddena saṅgahitehi saddhiṃ samodhānetvā dassetuṃ <span class="bld">‘‘asādhāraṇā cattāro’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha ubbhajāṇumaṇḍalikā vajjappaṭicchādikā ukkhittānuvattikā aṭṭhavatthukāti ime cattāro bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi asādhāraṇā nāma. Etāsu <span class="bld">ubbhajāṇumaṇḍalikā</span> nāma yā kāyasaṃsaggarāgena avassutā teneva rāgena avassutassa manussapurisassa akkhakānaṃ adho, jāṇumaṇḍalānaṃ kapparānañca upari yena kenaci sarīrāvayavena āmasanādiṃ sādiyati, tassā adhivacanaṃ. Yā pana bhikkhunī aññissā bhikkhuniyā pārājikasaṅkhātaṃ vajjaṃ jānaṃ paṭicchādeti, sā <span class="bld">vajjappaṭicchādikā</span> nāma. Samaggena pana saṅghena ukkhittaṃ bhikkhuṃ yā bhikkhunī yaṃdiṭṭhiko so hoti, tassā diṭṭhiyā gahaṇavasena anuvattati, sā <span class="bld">ukkhittānuvattikā</span> nāma. Yā pana kāyasaṃsaggarāgena tintā tathāvidhasseva purisassa hatthaggahaṇaṃ vā saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ vā sādiyati, kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa paṭisevanatthāya purisassa hatthapāse santiṭṭhati vā, tattha ṭhatvā sallapati vā, saṅketaṃ vā gacchati, purisassa āgamanaṃ vā sādiyati, kenaci vā paṭicchannokāsaṃ pavisati, hatthapāse ṭhatvā kāyaṃ upasaṃharati, ayaṃ <span class="bld">aṭṭhavatthukā</span> nāmāti veditabbā.</p>
  1674. <p class="bodytext"><span class="bld">Abhabbakā</span> <a name="M0.0072"></a> <span class="bld">ekādasā</span>ti ettha paṇḍako theyyasaṃvāsako titthiyapakkantako tiracchānagato mātughātako pitughātako arahantaghātako bhikkhunidūsako saṅghabhedako lohituppādako ubhatobyañjanakoti ime ekādasa abhabbapuggalā nāma. <span class="bld">Vibbhantā bhikkhunī</span>ti yadā bhikkhunī vibbhamitukāmā hutvā setavatthaṃ vā kāsāyameva vā gihinivāsanākārena nivāseti, tadā pārājikamāpannā nāma hoti, puna upasampadaṃ na labhati, sā ca pārājikāti attho. <span class="bld">Mudupiṭṭhiko</span> nāma kataparikammāya mudukāya piṭṭhiyā samannāgato. So ettāvatā na pārājiko, atha kho yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ attano mukhamaggavaccamaggesu aññataraṃ paveseti, tadā pārājiko hoti.</p>
  1675. <p class="bodytext"><a name="para17-18"></a><span class="paranum">17-18</span>. <span class="bld">Lambī</span>ti aṅgajātassa dīghattā evaṃ vutto. Sopi yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ attano mukhe vā vaccamagge vā paveseti, tadā pārājiko hoti. <span class="bld">Mukhena gaṇhanto</span>ti ettha yo anabhiratiyā pīḷito parassa suttassa vā pamattassa vā aṅgajātaṃ attano mukhena gaṇhāti, so cāti attho. <span class="bld">Tatthevā</span>ti parassa aṅgajātevāti attho<a name="V0.0080"></a>. Yo anabhiratiyā pīḷito parassa aṅgajātaṃ kammaniyaṃ disvā attano vaccamaggena tassa upari nisīdati, taṃ attano vaccamaggaṃ paveseti, so cāti attho. Ete cattāro anulomikā methunassāti sambandho. Kathamiti ce? Magge maggappavesanasadisatāya, na ubhinnaṃ rāgavasena sadisabhāvūpagatānaṃ dvayaṃdvayasamāpattisadisatāya. <span class="bld">Idhāgatā cattāro</span>ti methunadhammādivasena pārājikā cattāro cāti evaṃ samodhānato catuvīsati pārājikāti attho.</p>
  1676. <p class="bodytext">Etthāha <a name="M0.0073"></a> – mātughātakapitughātakaarahantaghātakā tatiyapārājikaṃ āpannā, bhikkhunidūsako lambīādayo cattāro paṭhamapārājikaṃ āpannāyevāti katvā kuto catuvīsatīti? Adhippāyo panettha atthi, mātughātakādayo hi cattāro idha anupasampannāyeva adhippetā, lambīādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā, yasmā ekena pariyāyena methunadhammaṃ appaṭisevinopi honti, tasmā visuṃ vuttāti. Pārājikavinicchayo.</p>
  1677. <p class="centered">Pārājikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1678. <p class="subhead">2. Saṅghādisesaniddesavaṇṇanā</p>
  1679. <p class="bodytext"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>. Idāni saṅghādisesaṃ pakāsetuṃ <span class="bld">‘‘garukā navā’’</span>tiādi āraddhaṃ. <span class="bld">Garukā</span>ti saṅghādisesā idha adhippetā, aññattha pana pārājikāpi saṅgayhanti. Kasmā ‘‘terasā’’ti avatvā ‘‘navā’’ti vuttanti ce? Vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabbattā paṭhamāpattikā vuttā, yāvatatiyakā pana cattāro saṅghādisesā saṅghāyattattā cirena āpajjantīti na vuttā. Tattha <span class="bld">mocetukāmatā</span>ti mocetukāmatāyāti attho ‘‘alajjitā’’tiādīsu viya. Iminā pana nayena mocanassādo muccanassādo muttassādo methunassādo phassassādo kaṇḍūvanassādo dassanassādo nisajjanassādo vācassādo gehasitapemaṃ vanabhaṅgiyanti ekādasa assādā vuttā, tesu ekaṃyeva mocanassādaṃ gahetvā sesā paṭikkhittā honti.</p>
  1680. <p class="bodytext">Tesaṃ assādānaṃ vasena evaṃ vinicchayo veditabbo – mocetuṃ assādo <span class="bld">mocanassādo</span>. Mocanassādacetanāya <a name="V0.0081"></a> nimitte upakkamati, muccati, saṅghādiseso. Na muccati <a name="M0.0074"></a> ce, thullaccayaṃ. <span class="bld">Muccanassāde</span> sace attano dhammatāya muccamānaṃ assādeti, na upakkamati, anāpatti. Sace muccamānaṃ assādento upakkamitvā moceti, saṅghādisesova. Attano dhammatāya mutte assādo <span class="bld">muttassādo</span>. Etthāpi upakkamassa natthitāya anāpatti. Evaṃ sabbattha. Methunassādena itthiṃ gaṇhantassa muttepi anāpatti, ayaṃ <span class="bld">methunassādo. Phassassādo</span> duvidho ajjhattiko bāhiro cāti. Tattha ajjhattike tāva attano nimittaṃ ‘‘thaddhaṃ mudukanti jānissāmī’’ti vā lolabhāvena vā kīḷāpayato sace muccati, anāpatti. Bāhiraphassassāde kāyasaṃsaggarāgena mātugāmaṃ phusato āliṅgato ca mutte anāpatti. <span class="bld">Kaṇḍūvanassāde</span> daddukacchādīnaṃ vasena khajjamānaṃ nimittaṃ kaṇḍūvanassādena kaṇḍūvato muttepi anāpatti. <span class="bld">Dassanassāde</span> mātugāmassa anokāsaṃ upanijjhāyato muttepi anāpatti. <span class="bld">Nisajjanassāde</span> mātugāmena saddhiṃ raho nisinnassa muttepi anāpatti. Vācāya assādo <span class="bld">vācassādo</span>. Tena assādena mātugāmaṃ methunappaṭisaṃyuttāhi vācāhi obhāsantassa muttepi anāpatti. <span class="bld">Gehasitapeme</span> mātādīnaṃ mātādipemena āliṅganādiṃ karontassa muttepi anāpatti. <span class="bld">Vanabhaṅge ca</span> santhavakaraṇatthāya itthiyā pesitaṃ pupphādivanabhaṅgasaññitaṃ paṇṇākāraṃ ‘‘itthannāmāya nāma idaṃ me pesita’’nti assādena āmasantassa muttepi anāpatti. Etesu pana mocanassādavaseneva upakkamantassa āpatti, sesānaṃ vasena anāpattīti veditabbaṃ.</p>
  1681. <p class="bodytext"><span class="bld">Sukkassā</span>ti ‘‘nīlaṃ pītakaṃ lohitakaṃ odātaṃ takkavaṇṇaṃ dakavaṇṇaṃ telavaṇṇaṃ khīravaṇṇaṃ dadhivaṇṇaṃ sappivaṇṇa’’nti (pārā. 237) evaṃ āgatesu dasasu vaṇṇesu yassa kassaci sukkassāti adhippāyo<a name="M0.0075"></a>. <span class="bld">Upakkammā</span>ti ‘‘ajjhattarūpe moceti, bahiddhārūpe moceti, ajjhattabahiddhārūpe moceti, ākāse kaṭiṃ kampento mocetī’’ti (pārā. 237) evaṃ vuttesu catūsu upāyesu aññatarena upāyena ‘‘rāgūpatthambhe moceti, vaccūpatthambhe moceti, passāvūpatthambhe moceti, vātūpatthambhe moceti, uccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambhe mocetī’’ti evaṃ vuttesu pañcasu kālesu kismiñci kāle aṅgajāte kammaniyaṃ patte ‘‘ārogyatthāya moceti, sukhatthāya moceti, bhesajjatthāya, dānatthāya, puññatthāya, yaññatthāya, saggatthāya, bījatthāya, vīmaṃsatthāya, davatthāya mocetī’’ti (pārā. 237) evaṃ vuttesu dasasu adhippāyesu yena kenaci adhippāyena hatthādīsu yena kenaci upakkamitvāti attho. <span class="bld">Vimocaya</span>nti antamaso yaṃ ekā khuddakamakkhikā piveyya, tattakampi mocentoti attho. <span class="bld">Aññatra supinantenā</span>ti yā supinante <a name="V0.0082"></a> sukkavissaṭṭhi hoti, taṃ ṭhapetvāti attho. <span class="bld">Samaṇo</span>ti yo koci upasampanno. <span class="bld">Garuka</span>nti saṅghādisesaṃ. <span class="bld">Phuse</span>ti āpajjeyyāti attho.</p>
  1682. <p class="centered">Sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1683. <p class="bodytext"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>. Idāni kāyasaṃsaggaṃ dīpetuṃ <span class="bld">‘‘itthisaññī’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">itthisaññī</span>ti tadahujātāyapi manussitthiyā itthisaññīyeva hutvāti attho. Sace tattha vematiko vā paṇḍakapurisatiracchānagatasaññī vā hoti, thullaccayaṃ, tathā itthiyā kāyena kāyappaṭibaddhāmasane ca kāyappaṭibaddhena kāyāmasane ca yakkhīpetīpaṇḍakānaṃ kāyena kāyāmasane ca. Purisatiracchānagatitthīnaṃ pana kāyena kāyāmasanepi dukkaṭaṃ, tathā yakkhīādīnaṃ kāyena kāyappaṭibaddhādīsu <a name="M0.0076"></a> ca. Matitthiyā pana thullaccayaṃ. <span class="bld">Kāyasaṃsaggarāgavā</span>ti iminā mātupemādiṃ mokkhādhippāyañca paṭikkhipati. <span class="bld">Samphusanto</span>ti kāyasaṃsaggarāgena upakkamma antamaso lomenapi manussitthiṃ samphusantoti atthasambandho. Iminā yo itthiyā āliṅgatopi kāyena na vāyamati, kevalaṃ phassaṃyeva anubhavati, tassa anāpattīti dīpitaṃ hoti.</p>
  1684. <p class="centered">Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.</p>
  1685. <p class="bodytext"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>. Idāni duṭṭhullavācaṃ pakāsetuṃ <span class="bld">‘‘tathā suṇanti’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">tathā</span>ti itthisaññī. Manussitthiṃ suṇantinti sambandho. <span class="bld">Suṇanti</span>nti iminā paṭibalāyapi itthiyā aviññattipathe ṭhitāya dūtena vā paṇṇena vā ārocentassa duṭṭhullavācāpattina hotīti dīpitaṃ hoti. <span class="bld">Viññuñcā</span>ti iminā yā mahallikāpi bālāpi eḷamūgāpi asaddhammappaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ na jānāti, sā idha nādhippetāti dasseti. Vaccamaggapassāvamaggānaṃ vasena maggaṃ vā methunaṃ vā ārabbhāti sambandho. Duṭṭhullavācāya rāgo duṭṭhullavācārāgo, tena <span class="bld">duṭṭhullavācārāgena</span>. Taṃ assādento <span class="bld">obhāsetvā</span> duruttavacanaṃ vatvā garukaṃ phuseti attho.</p>
  1686. <p class="bodytext">Kathaṃ dve magge ārabbha pasaṃsati garahati? Tattha pasaṃsāyapi tāva ‘‘itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti vadati, na tāvasīsaṃ eti. ‘‘Tava vaccamaggo ca passāvamaggo ca subho susaṇṭhāno dassanīyo, īdisena nāma itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti <a name="V0.0083"></a> vadati, sīsaṃ eti, saṅghādiseso hotīti attho. Garahaṇe pana ‘‘sikharaṇīsi, sambhinnāsi, ubhatobyañjanāsī’’ti imāni tīṇi suddhāniyeva sīsaṃ enti vaccamaggapassāvamaggānaṃ niyatavacanattā accoḷārikattā ca. Aññāni pana ‘‘animittāsi, nimittamattāsī’’tiādīni <a name="M0.0077"></a> maggānaṃ aniyatavacanattā methunena ghaṭetvā vuttāni eva sīsaṃ enti. Methunappaṭisaṃyutte ‘‘dehi me, arahasi me dātu’’ntiādīhi pana sīsaṃ na eti, ‘‘methunadhammaṃ dehī’’tiādinā methunadhamme ghaṭiteyeva saṅghādiseso. Itthiyā vaccamaggapassāvamagge ṭhapetvā adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ ādissa vaṇṇādibhaṇane thullaccayaṃ, tathā yakkhīpetīpaṇḍakesu vaccamaggapassāvamagge methunepi. Imesaṃ pana yakkhīādīnaṃ adhakkhakādike vuttappakāre padese duṃkkaṭaṃ, tathā itthiyādīnaṃ ubbhakkhake adhojāṇumaṇḍale kāyappaṭibaddhe cāti.</p>
  1687. <p class="centered">Duṭṭhullavācāsikkhāpadaṃ tatiyaṃ.</p>
  1688. <p class="bodytext"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>. Idāni attakāmapāricariyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘vatvā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">vatvā</span>ti duṭṭhullobhāsane vuttappakāraṃ itthiṃ itthisaññīyeva hutvā vatvāti attho. <span class="bld">Attakāmupaṭṭhānavaṇṇa</span>nti ettha methunadhammasaṅkhātena kāmena upaṭṭhānaṃ kāmupaṭṭhānaṃ, attano atthāya kāmupaṭṭhānaṃ attakāmupaṭṭhānaṃ, attanā vā kāmitaṃ icchitanti attakāmaṃ, sayaṃ methunarāgavasena patthitanti attho, attakāmañca taṃ upaṭṭhānañcāti attakāmupaṭṭhānaṃ, tassa vaṇṇo attakāmupaṭṭhānavaṇṇo, taṃ attakāmupaṭṭhānavaṇṇaṃ. ‘‘Etadaggaṃ, bhagini, pāricariyānaṃ yā mādisaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ brahmacāriṃ etena dhammena paricareyyā’’ti evaṃ vatvāti sambandho. <span class="bld">Methunarāgino</span>ti iminā gilānapaccayādīhi upaṭṭhānassa vaṇṇaṃ bhaṇato anāpattīti dīpitaṃ hoti. <span class="bld">Vācā methunayuttenā</span>ti ettha methunayutteneva vācāya methunayācane garukaṃ hoti, na aññathāti adhippāyo.</p>
  1689. <p class="centered">Attakāmapāricariyasikkhāpadaṃ catutthaṃ.</p>
  1690. <p class="bodytext"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>. Idāni <a name="M0.0078"></a> sañcarittaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘paṭiggahetvā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">paṭiggahetvā</span>ti itthiyā vā purisena vā ubhinnaṃ mātādīhi vā ‘‘bhante, itthannāmaṃ itthiṃ vā purisaṃ vā evaṃ bhaṇāhī’’ti vutto tesaṃ vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti vā ‘‘hotū’’ti vā ‘‘bhaṇāmī’’ti vā yena kenaci ākārena vacībhedaṃ katvā, sīsakampanādīhi vā sampaṭicchitvāti attho. <span class="bld">Sandesa</span>nti ettha <a name="V0.0084"></a> pana itthī dasavidhā māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā gottarakkhitā dhammarakkhitā sārakkhā saparidaṇḍāti. Dasa bhariyāyo dhanakkītā chandavāsinī bhogavāsinī paṭavāsinī odapattakinī obhaṭacumbaṭakā dāsī ca bhariyā ca kammakārī ca bhariyā ca dhajāhaṭā muhuttikā cāti.</p>
  1691. <p class="bodytext">Tāsu māturakkhitā bhikkhuṃ pahiṇati ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ brūhi ‘homi itthannāmassa bhariyā dhanakkītā…pe… muhuttikā cā’’ti, ayaṃ itthiyā sandeso nāma. Sace māturakkhitāya mātāpitābhātābhaginiādayo bhikkhuṃ pahiṇanti ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ brūhi ‘hotu itthannāmassa bhariyā dhanakkītā…pe… muhuttikā cā’’ti, ayampi itthiyā sandesoyeva nāma. Evaṃ piturakkhitādīsupi nayo netabbo. Puriso bhikkhuṃ pahiṇati ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ māturakkhitaṃ brūhi…pe… saparidaṇḍaṃ brūhi ‘hotu kira itthannāmassa bhariyā dhanakkītā…pe… muhuttikā cā’’ti, ayaṃ purisassa sandeso nāma. Sace purisassa mātāpitābhātābhaginiādayo bhikkhuṃ pahiṇanti ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ māturakkhitaṃ brūhi…pe… saparidaṇḍaṃ brūhi ‘hotu itthannāmassa bhariyā dhanakkītā…pe… muhuttikā cā’’ti, ayampi purisassa sandesoyeva nāma, āṇāpananti attho.</p>
  1692. <p class="bodytext"><span class="bld">Vīmaṃsitvā</span>ti <a name="M0.0079"></a> ettha vuttappakārena sāsanaṃ gahetvā tassā itthiyā vā purisassa vā tesaṃ avassārocanakānaṃ mātāpitābhātābhaginiādīnaṃ vā ārocetvāti attho. <span class="bld">Hara</span>nti yattha pahito, tattha gantvā tassā itthiyā vā purisassa vā āroceti, sā itthī vā puriso vā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchatu vā, mā vā, lajjāya vā tuṇhī hotu, puna āgantvā tassā itthiyā vā purisassa vā haranto garukaṃ phuseti sambandho. Ettāvatā ‘‘paṭiggaṇhati vīmaṃsati paccāharatī’’ti vuttaṃ aṅgattayaṃ sampāditaṃ hoti. Imāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso, ito yehi kehici dvīhi aṅgehi thullaccayaṃ, ekena dukkaṭaṃ. Yakkhīpetīpaṇḍakesu aṅgattayenapi thullaccayameva, ekena vā dvīhi vā dukkaṭanti.</p>
  1693. <p class="centered">Sañcarittasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.</p>
  1694. <p class="bodytext"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>. Idāni kuṭikārasikkhāpadaṃ āvi kātuṃ <span class="bld">‘‘saṃyācitaparikkhāra’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Tatrāyaṃ <a name="V0.0085"></a> saṅkhepattho – ‘‘vāsiṃ detha, pharasuṃ dethā’’tiādinā sayaṃ pavattitayācanāya gahitaparikkhāraṃ <span class="bld">saṃyācitaparikkhāraṃ</span> padabhājane vuttanayena saṅghaṃ tikkhattuṃ yācitvā laddhabhikkhūhi vā saṅgheneva vā tattha gantvā sārambhānārambhasaparikkamanāparikkamanabhāvaṃ ñatvā <span class="bld">adesitavatthukaṃ</span> ‘‘kuṭi nāma ullittā vā hoti avalittā vā ullittāvalittā vā’’ti (pārā. 349) evaṃ vuttalakkhaṇaṃ <span class="bld">kuṭiṃ</span>. ‘‘Tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dvādasa vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ sattantarā’’ti (pārā. 348) evaṃ <span class="bld">vuttapamāṇātikkantaṃ,</span> ‘‘mayhaṃ vāsāgāraṃ esā’’ti evaṃ attā uddeso etissāti attuddesā, taṃ <span class="bld">attuddesaṃ</span> katvā <span class="bld">garuṃ</span> saṅghādisesaṃ phuseti sambandho. Ayaṃ panettha vinicchayo – adesitavatthukaṃ <a name="M0.0080"></a> pamāṇātikkantaṃ kunthakipillikādīnaṃ āsaye katattā sārambhaṃ dvīhi balībaddehi yuttena sakaṭena gantuṃ asakkuṇeyyatāya aparikkamanaṃ ullittādibhedaṃ kuṭiṃ attano vasanatthāya karonto vā kārāpento vā ‘‘idāni niṭṭhānaṃ gamissatī’’ti paṭhamapiṇḍadāne thullaccayaṃ, dutiyapiṇḍadānena lepe ghaṭite dve ca saṅghādisese dve ca dukkaṭāni, sace desitavatthukāyeva vā pamāṇātikkantāyeva vā hoti, ekaṃ saṅghādisesaṃ dve ca dukkaṭāni āpajjatīti.</p>
  1695. <p class="centered">Kuṭikārasikkhāpadaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1696. <p class="bodytext"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>. Idāni vihārakārasikkhāpadaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘mahallaka’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">mahallaka</span>nti sassāmikabhāvena saṃyācitakuṭito mahantabhāvo etassa atthi, yasmā vā vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenāpi kātuṃ vaṭṭati, tasmā pamāṇamahantatāyapi mahallako, taṃ mahallakaṃ vihāraṃ vā katvāti attho. Ettha pana adesitavatthukabhāvena eko saṅghādiseso, sesaṃ anantarasadisameva. Idha ca tattha ca vāsāgāraṃ ṭhapetvā uposathāgāraṃ vā jantāgharaṃ vā aggisālaṃ vā bhavissatīti evamādinā nayena karontassa anāpatti.</p>
  1697. <p class="centered">Vihārakārasikkhāpadaṃ sattamaṃ.</p>
  1698. <p class="bodytext"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>. Idāni amūlakasikkhāpadaṃ pakāsetuṃ <span class="bld">‘‘amūlakenā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">amūlakenā</span>ti yaṃ codakena cuditakamhi puggale adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkitaṃ, idaṃ etesaṃ dassanasavanaparisaṅkāsaṅkhātānaṃ mūlānaṃ abhāvato amūlakaṃ, tena amūlakena vatthunāti sambandho. Tattha <a name="V0.0086"></a> <span class="bld">adiṭṭhaṃ</span> nāma attano pasādacakkhunā vā dibbacakkhunā vā adiṭṭhaṃ. <span class="bld">Asutaṃ</span> <a name="M0.0081"></a> nāma tatheva kenaci vuccamānaṃ na sutaṃ. <span class="bld">Aparisaṅkitaṃ</span> nāma cittena aparisaṅkitaṃ, taṃ pana diṭṭhasutamutavasena tividhaṃ. Tattha bhikkhuñca mātugāmañca tathārūpe ṭhāne disvā ‘‘addhā imehi kata’’nti vā ‘‘karissantī’’ti vā parisaṅkati, idaṃ <span class="bld">diṭṭhaparisaṅkitaṃ</span> nāma. Andhakāre paṭicchannokāse vā bhikkhussa ca mātugāmassa ca vacanaṃ sutvā dutiyassa atthibhāvaṃ ajānanto pubbe vuttanayena parisaṅkati, idaṃ <span class="bld">sutaparisaṅkitaṃ</span> nāma. Dhuttehi itthīhi saddhiṃ paccantavihāresu pupphagandhasurādīhi anubhavitvā gataṭṭhānaṃ disvā ‘‘kena nu kho idaṃ kata’’nti vīmaṃsanto tatra kenaci bhikkhunā gandhādīhi pūjā katā hoti, bhesajjatthāya ariṭṭhaṃ vā pītaṃ, so tassa gandhaṃ ghāyitvā ‘‘ayaṃ so bhavissatī’’ti parisaṅkati, idaṃ <span class="bld">mutaparisaṅkitaṃ</span> nāma. Evaṃ tividhāya parisaṅkāya abhāvena aparisaṅkitanti attho.</p>
  1699. <p class="bodytext"><span class="bld">Codento</span>ti ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ āpannosi, assamaṇosi, asakyaputtiyosī’’tiādīhi vacanehi sayaṃ codentoti attho. Evaṃ codentassa vācāya vācāya saṅghādiseso. <span class="bld">Codāpento vā</span>ti attanā tassa samīpe ṭhatvā aññaṃ bhikkhuṃ āṇāpetvā codāpento tassa āṇattassa vācāya vācāya garuṃ phuseti attho. Atha sopi cāvanādhippāyena ‘‘mayāpi diṭṭhaṃ atthī’’tiādinā nayena codeti, dvinnampi vācāya āpatti. <span class="bld">Vatthunā antimena cā</span>ti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññatarenāti attho. <span class="bld">Cāvetu</span>nti brahmacariyā cāvetuṃ, yo suddhaṃ vā asuddhaṃ vā katūpasampadaṃ puggalaṃ suddhadiṭṭhiko samāno cāvanādhippāyena codeti vā codāpeti vā, tassa saṅghādisesoti adhippāyo. <span class="bld">Suṇamāna</span>nti iminā parammukhā dūtena vā paṇṇena vā codeti. Codentassa <a name="M0.0082"></a> na ruhatīti dīpitaṃ hoti. Parammukhā pana sattahi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭaṃ.</p>
  1700. <p class="centered">Amūlakasikkhāpadaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1701. <p class="bodytext"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>. Idāni aññabhāgiyasikkhāpadaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘aññassa kiriya’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">aññassa kiriya</span>nti aññassa khattiyādijātikassa pārājikassa vītikkamasaṅkhātaṃ kiriyaṃ disvāti sambandho. <span class="bld">Tena lesenā</span>ti ‘‘dasa lesā jātileso nāmaleso gottaleso liṅgaleso āpattileso pattaleso cīvaraleso upajjhāyaleso ācariyaleso senāsanaleso’’ti (pārā. 394) evaṃ <a name="V0.0087"></a> vuttesu dasasu lesesu yo tasmiṃ puggale dissati, tena lesena tadaññaṃ puggalaṃ brahmacariyā cāvetuṃ antimavatthunā codento garukaṃ phuseti attho. Tattha aññampi vatthuṃ lissati silissati vohāramatteneva īsakaṃ allīyatīti leso, jātiyeva leso <span class="bld">jātileso</span>. Esa nayo sesapadesupi. Lesena codento kathaṃ codeti? Añño khattiyajātiko iminā codakena pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti, so aññaṃ attano veriṃ khattiyajātikaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyajātilesaṃ gahetvā evaṃ codeti ‘‘khattiyo mayā diṭṭho pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto, tvampi khattiyo pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’ti vā ‘‘so tvaṃ khattiyo, nāñño, pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti vā codeti. Evaṃ nāmalesādayopi veditabbā.</p>
  1702. <p class="centered">Aññabhāgiyasikkhāpadaṃ navamaṃ.</p>
  1703. <p class="bodytext"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>. Ettāvatā <a name="M0.0083"></a> ‘‘garukā navā’’ti uddiṭṭhe vitthārato dassetvā idāni tesu āpannesu paṭipajjanākāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘chādeti jānamāpanna’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tassāyaṃ piṇḍattho – yo bhikkhu ‘‘ayaṃ itthannāmā āpattī’’ti āpattivasena vā ‘‘idaṃ bhikkhūnaṃ na vaṭṭatī’’ti evaṃ vatthuvasena vā <span class="bld">jānamāpannaṃ</span> āpattiṃ yāva <span class="bld">chādeti, tāva tena</span> bhikkhunā akāmā <span class="bld">parivāso</span> vasitabboti. <span class="bld">Careyyā</span>ti mānattaṃ samādāya vaseyya. Kittakaṃ divasanti ce? Cha rattiyo. Mānattavāso pana saṅgheyeva, na gaṇe, na puggale, tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘saṅghe’’</span>ti. <span class="bld">Parivuttho</span>ti ‘‘tayo kho upāli pārivāsikassa bhikkhuno ratticchedā sahavāso vippavāso anārocanā’’ti (cūḷava. 83) evaṃ vuttaṃ ratticchedaṃ akatvā parivutthoti attho. Tattha <span class="bld">sahavāso</span>ti pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne udakapātaṭṭhānabbhantare vāso. <span class="bld">Vippavāso</span> nāma aññaṃ pakatattaṃ bhikkhuṃ vinā vāso. <span class="bld">Anārocanā</span>ti āgantukādīnaṃ anārocanā. Etesu tīsu ekenāpi ratticchedo hoti eva. Ettha pana upacārasīmagatānaṃ ārocetabbaṃ, na bahi ṭhitānaṃ, bahi ṭhitānampi sace saddaṃ suṇāti, passati, dūraṃ vā gantvā ārocetabbameva, anārocentassa ratticchedo ceva vattabhede dukkaṭañca hoti. Ajānantasseva upacārasīmaṃ pavisitvā gacchanti ce, ratticchedova hoti, na vattabhedo.</p>
  1704. <p class="bodytext"><span class="bld">Ciṇṇamānatta</span>nti ‘‘cattāro kho, upāli, mānattacārikassa bhikkhuno ratticchedā sahavāso <a name="V0.0088"></a> vippavāso anārocanā ūne gaṇe caraṇa’’nti (cūḷava. 92) evaṃ vuttaṃ ratticchedaṃ akatvā ciṇṇamānattaṃ pariniṭṭhitamānattanti attho. Ettha pana sahavāsādayo parivāse vuttappakārā eva. ‘‘Ūne gaṇe caraṇa’’nti ettha gaṇo cattāro vā atirekā vā bhikkhū, tasmā <a name="M0.0084"></a> sacepi tīhi bhikkhūhi saddhiṃ vasati, ratticchedo hotiyeva, ‘‘sace pana tena tesaṃ atthibhāvaṃ disvā ārocite pakkamanti, ūne gaṇe caraṇadoso na hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 97) <span class="bld">aṭṭhakathāsu</span> vuttaṃ kira. <span class="bld">Abbheyyā</span>ti taṃ bhikkhuṃ vīsatigaṇo saṅgho abbheyya sampaṭiccheyya, abbhānakammavasena osāreyyāti attho. Sace ekenapi ūno vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho taṃ bhikkhuṃ abbheyya, so ca bhikkhu na abbhito, te ca bhikkhū gārayhā, dukkaṭaṃ āpajjantīti attho.</p>
  1705. <p class="bodytext"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>. Idāni yathā chāditā āpatti channā hoti, taṃ pakāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘āpattī’’</span>tiādi vuttaṃ. Tatthāyaṃ padayojanā – āpattitā ca anukkhittatā ca anantarāyatā ca pahuttatā ca āpattinukkhittaanantarāyapahuttatāyo, etāsu catūsu tathāsaññitā ca chādetukāmo hutvā chādanā cāti evaṃ dasahaṅgehi aruṇuggamamhi channā hotīti. Ettha pana āpattiādīsu catūsu āpattisaññitā ca anukkhittasaññitā ca anantarāyasaññitā ca pahuttasaññitā cāti evaṃ saññāvasena yojetvā aṭṭhaṅgāni gahetabbāni, <span class="bld">chādetukāmo</span>ti idamekaṃ, <span class="bld">chādanā</span>ti idamekanti evaṃ dasa.</p>
  1706. <p class="bodytext">Etesu pana ādito paṭṭhāya ayaṃ vinicchayo – ‘‘āpatti ca hoti āpattisaññī cā’’ti ettha yaṃ āpanno, sā terasannaṃ aññatarā hoti, sopi ca tattha garukāpattisaññīyeva hutvā jānanto chādeti, channā hoti. Sace tattha anāpattisaññī vā aññāpattisaññī vā vematiko vā hoti, acchannāva hoti. Tividhaṃ pana ukkhepanīyakammaṃ, tena akato anukkhitto. So <a name="M0.0085"></a> ce pakatattasaññī hutvā chādeti, channā hoti. Sace apakatattasaññī chādeti, acchannā hoti. Apakatattena pana pakatattasaññināpi apakatattasaññināpi chāditaṃ acchāditameva hotīti. <span class="bld">Anantarāyiko</span>ti yassa dasasu rājacoraaggiudakamanussāmanussavāḷasarīsapajīvitabrahmacariyantarāyesupi ekopi natthi, so ce anantarāyikasaññī hutvā chādeti, channā hoti. Sace so andhakārabhīruko anantarāye eva vāḷādiantarāyasaññī hutvā chādeti, acchannāva hoti. <span class="bld">Pahū</span>ti yo sakkoti sabhāgabhikkhuno samīpaṃ gantuñceva ārocituñca<a name="V0.0089"></a>, so ce pahusaññī hutvā chādeti, channā hoti. Yo pana apahu hutvā pahusaññī, pahu vā apahusaññī hutvā chādeti, acchannāva hotīti.</p>
  1707. <p class="bodytext"><span class="bld">Aruṇuggamamhī</span>ti ettha purebhattaṃ vā āpattiṃ āpanno hoti pacchābhattaṃ vā, yāva aruṇaṃ na uggacchati, tāva ārocetabbā. Sace pana aruṇabbhantare satakkhattumpi chādetukāmatā uppajjati, acchannāva hoti. Ārocento pana sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassa ārocetuṃ na vaṭṭati. Sace āroceti, āpatti pana āvikatā hoti, ārocanapaccayā pana aññaṃ dukkaṭaṃ āpattiṃ āpajjati. Iminā aññampi vatthusabhāgāpattiṃ ārocetuṃ na vaṭṭatīti dīpito hoti. Ārocentena pana ‘‘ahaṃ tava santike ekaṃ āpattiṃ āvi karomī’’ti vā ‘‘ācikkhāmī’’ti vā ‘‘ārocemī’’ti vā ‘‘ekaṃ āpattiṃ āpannabhāvaṃ jānāhī’’ti vā ‘‘ekaṃ garukāpattiṃ āvi karomī’’ti vā ādinā nayena vattabbaṃ, ettāvatā acchannāva hoti. Sace ‘‘lahukāpattiṃ ārocemī’’ti vadati, channāva hotīti. Saṅghādisesavinicchayo.</p>
  1708. <p class="centered">Saṅghādisesaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1709. <p class="subhead">3. Cīvaraniddesavaṇṇanā</p>
  1710. <p class="bodytext"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>. Evaṃ <a name="M0.0086"></a> garuke sikkhitabbākāraṃ dassetvā idāni cīvaresu dassetuṃ <span class="bld">‘‘cīvara’’</span>nti uddhaṭaṃ. Tattha jātito cha cīvarāni (mahāva. 339; pārā. aṭṭha. 2.462-463; kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā), tāni kānīti ce, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘khomā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">khomaṃ</span> nāma khomavākasuttehi kataṃ vatthaṃ. <span class="bld">Sāṇaṃ</span> nāma sāṇavākehi kataṃ vatthaṃ. <span class="bld">Bhaṅgaṃ</span> nāma khomasuttādīhi pañcahi missetvā kataṃ vatthaṃ. Pāṭekkaṃ vākamayameva vāti vadanti. <span class="bld">Kambalaṃ</span> nāma manussalomaṃ vāḷalomaṃ ṭhapetvā lomehi vāyitvā kataṃ vatthaṃ. <span class="bld">Chaḷetānī</span>ti cha etāni. Saha anulomehīti <span class="bld">sānulomāni</span>. Jātito pana kappiyāni cha cīvarānīti vuttaṃ hoti.</p>
  1711. <p class="bodytext"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>. Idāni <a name="V0.0090"></a> tesaṃ anulomāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘dukūla’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tattha (mahāva. aṭṭha. 305) <span class="bld">dukūlaṃ</span> sāṇassa anulomaṃ vākamayattā. <span class="bld">Paṭṭuṇṇa</span>nti paṭṭuṇṇadese pāṇakehi sañjātavatthaṃ. Somāradese, cīnadese jātaṃ <span class="bld">somāracīnajaṃ</span> paṭanti sambandho. Imāni tīṇipi koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā. <span class="bld">Iddhija</span>nti ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā nibbattacīvaraṃ. Taṃ pana khomādīnaṃ aññataraṃ hoti. Kapparukkhehi nibbattaṃ jāliniyā devakaññāya anuruddhattherassa dinnavatthādikaṃ <span class="bld">devadinnaṃ</span>. Tampi khomādīhi nibbattavatthasadisattā channampi anulomaṃ hotiyeva kappāsikassa vā, iddhijampi tatheva veditabbaṃ. <span class="bld">Tassa tassā</span>ti khomādikassa. <span class="bld">Anulomika</span>nti anurūpaṃ.</p>
  1712. <p class="bodytext"><a name="para32-33"></a><span class="paranum">32-33</span>. Evaṃ jātito sānulomāni cha cīvarāni dassetvā idāni tesu adhiṭṭhānādikaṃ vidhānaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ticīvara’’</span>ntiādi vuttaṃ. Ettha (kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikakhāpadavaṇṇanā; mahāva. 358) dhiṭṭhānato pubbe ticīvaraṃ nāma <a name="M0.0087"></a> pāṭekkaṃ natthi saṅghāṭiādippahonakassa paccattharaṇādivasenāpi adhiṭṭhātuṃ anuññātattā. Tasmā <span class="bld">‘‘ticīvaraṃ adhiṭṭheyya na vikappeyyā’’</span>ti ettha ‘‘imaṃ saṅghāṭi’’nti evaṃ nāme gahite ‘‘adhiṭṭhāna’’micceva vattabbaṃ, ‘‘vikappemī’’ti pana na vattabbanti adhippāyo. Evaṃ sesesupi. Mukhapuñchanañca nisīdanañca <span class="bld">mukhapuñchananisīdanaṃ. Kaṇḍucchādi</span>nti kaṇḍuppaṭicchādiṃ adhiṭṭheyya, na vikappeyyāti sambandho. <span class="bld">Etthā</span>ti imesu navasu cīvaresu. <span class="bld">Ticīvara</span>nti ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitaticīvaraṃ. <span class="bld">Vinā</span> aladdhasammutiko bhikkhu avippavāsasammutialaddhaṭṭhāne ekāhampi hatthapāsaṃ vijahitvā na vaseyyāti attho. ‘‘Na bhikkhave cātumāsaṃ nisīdanena vippavasitabbaṃ, yo vippavaseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti <span class="bld">khuddakakkhandhake</span> (cūḷava. 263) vuttattā cātumāsaṃ nisīdanaṃ vinā na vaseyyāti attho.</p>
  1713. <p class="bodytext"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>. Idāni adhiṭṭhānavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘imaṃ saṅghāṭi’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">miccadhiṭṭhaye</span>ti iti adhiṭṭhaye, ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti evaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhayeti attho. <span class="bld">Ahatthapāsameta</span>nti dūre ṭhitaṃ pana ṭhapitokāsaṃ sallakkhetvā sace ekaṃ, ‘‘eta’’nti, bahūni ce, ‘‘etānī’’ti vatvā adhiṭṭhayeti atthasambandho. <span class="bld">Sesesupi ayaṃ nayo</span>ti yathā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vuttaṃ, evaṃ ‘‘imaṃ uttarāsaṅgaṃ, imaṃ kaṇḍuppaṭicchādiṃ adhiṭṭhāmī’’ti evaṃ attano nāmeneva vatvā sammukhāpi parammukhāpi vuttanayena adhiṭṭhātabbanti vuttaṃ hoti.</p>
  1714. <p class="bodytext"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>. Idāni <a name="V0.0091"></a> sace pubbe adhiṭṭhitaṃ ticīvaraṃ nisīdanaṃ vassikasāṭikaṃ kaṇḍuppaṭicchādīti imesu chasu cīvaresu aññataraṃ cīvaraṃ atthi, puna tathāvidhaṃ cīvaraṃ adhiṭṭhahitvā pariharituṃ icchantena ‘‘dve pana na vaṭṭantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469; kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) vuttattā pubbe adhiṭṭhitaṃ paccuddharitvā <a name="M0.0088"></a> adhiṭṭhātabbanti dassetuṃ <span class="bld">‘‘adhiṭṭhahanto’’</span>tiādi vuttaṃ, taṃ uttānameva. <span class="bld">Pattādhiṭṭhahane tathā</span>ti ‘‘imaṃ pattaṃ, etaṃ patta’’nti evaṃ nāmamattameva viseso. Sesaṃ tādisamevāti attho.</p>
  1715. <p class="bodytext"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>. <span class="bld">Etaṃ imaṃ va saṅghāṭiṃ saṃse</span>ti ettha sace antogabbhe vā sāmantavihāre vā hoti, ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā, sace hatthapāse hoti, ‘‘imaṃ saṅghāṭi’’nti tesaṃ tesaṃ nāmavasena vācā bhinditabbāti attho. Paccuddhārepi eseva nayo. Ettha pana ‘‘dve cīvarassa adhiṭṭhānā kāyena vā adhiṭṭheti, vācāya vā adhiṭṭhetī’’ti (pari. 322) vuttattā saṅghāṭiādikaṃ hatthena gahetvā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā nayena cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena adhiṭṭhātabbaṃ, yena kenaci sarīrāvayavena aphusantassa na vaṭṭati. Vācāya adhiṭṭhahantena vacībhedaṃ katvāva adhiṭṭhātabbaṃ. Tathā pattepi. <span class="bld">Vidū</span>ti paṇḍito.</p>
  1716. <p class="bodytext"><a name="para37-8"></a><span class="paranum">37-8</span>. Idāni tesaṃ pamāṇaparicchedaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘saṅghāṭi pacchimantenā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha dīghato muṭṭhipañcakato (pārā. aṭṭha. 2.469; kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) paṭṭhāya ‘‘tatridaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇaṃ, dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ cha vidatthiyo’’ti (pāci. 548) evaṃ vuttasugatacīvarūnāpi vaṭṭati. Tiriyaṃ pana muṭṭhittikaṃ. Ca-saddena atirekampi vaṭṭatīti attho. Uttarāsaṅgassapi etadeva pamāṇanti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘tathā ekaṃsikassāpī’’</span>ti vuttaṃ. Antaravāsakassa pana ‘‘pārupanenapi hi sakkā nābhiṃ paṭicchādetu’’nti (pārā. aṭṭha. 2.469) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">‘‘dvihattho vā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  1717. <p class="bodytext"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>. <span class="bld">Nisīdanassa</span> <a name="M0.0089"></a> <span class="bld">dīghenā</span>ti ettha (pāci. 531 ādayo; pāci. aṭṭha. 531; kaṅkhā. aṭṭha. nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā) <span class="bld">nisīdana</span>nti santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante vuttappamāṇena dvīsu ṭhānesu phāletvā katāhi tīhi dasāhi yuttassa parikkhārassetaṃ nāmaṃ.</p>
  1718. <p class="bodytext"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>. <span class="bld">Kaṇḍuppaṭicchādi</span> <a name="V0.0092"></a> (pāci. 538; mahāva. 354; pāci. aṭṭha. 537; kaṅkhā. aṭṭha. kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā) nāma yassa adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalaṃ kaṇḍu vā piḷakā vā assāvo vā thullakacchu vā ābādho, tassa paṭicchādanatthāya anuññātaṃ cīvaraṃ. Gāthāyo suviññeyyāva.</p>
  1719. <p class="bodytext"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>. <span class="bld">Aḍḍhateyyāvā</span>ti (pāci. 544) ettha tato uddhaṃ na vaṭṭatīti attho.</p>
  1720. <p class="bodytext"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti saṅghāṭito paṭṭhāya yāva vassikasāṭikā, tāva dassitacīvaresūti attho. <span class="bld">Taduttari</span>nti tato tesaṃ cīvarānaṃ vuttappamāṇato uttariṃ karontassa chedanapācitti hotīti pāṭhaseso, taṃ atirekaṃ chinditvā puna pācittiyaṃ desetabbanti attho. <span class="bld">Paccattharaṇamukhacoḷā</span>ti ettha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yāva mahantaṃ paccattharaṇaṃ ākaṅkhati, tāva mahantaṃ paccattharaṇaṃ kātu’’nti (mahāva. 353) vuttattā paccattharaṇassa pamāṇaparicchedo natthi,. Mukhapuñchanacoḷassa pana ukkaṭṭhavasena vā antimavasena vā pamāṇaparicchedo na vutto, tasmā tampi appamāṇikaṃ. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘ākaṅkhitappamāṇikā’’</span>ti, icchitappamāṇikāti attho. Yāva ekaṃ dhovīyati, tāva aññaṃ paribhogatthāya icchitabbanti dvepi vaṭṭanti.</p>
  1721. <p class="bodytext"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>. <span class="bld">Na</span> <a name="M0.0090"></a> <span class="bld">dīpita</span>nti kattha na dīpitaṃ? Aṭṭhakathāsu. Kasmāti ce? ‘‘Tena kho pana samayena bhikkhūnaṃ paripuṇṇaṃ hoti ticīvaraṃ, attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipi. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, parikkhāracoḷaka’’nti (mahāva. 357) bahūnaṃ pattathavikaparissāvanādīnaṃ saṅgahavasena vuttattā pāṭekkaṃ nidhānamukhanti. Yasmā pana bhagavatā ‘‘yaṃ yaṃ labbhati, taṃ taṃ iminā vidhānena adhiṭṭhahitvā puna yena yena parissāvanādinā attho hoti, taṃ taṃ katvā gaṇhantū’’ti anukampāya anuññātaṃ, tasmā vikappanupagapacchimacīvarappamāṇaṃ thavikampi paṭaparissāvanampi bahūnipi ekato katvā ‘‘imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī’’ti vatvā adhiṭṭhātumpi vaṭṭatiyeva. Tasmā vuttaṃ <span class="bld">‘‘tathā vatvā’’</span>ti, ‘‘parikkhāracoḷa’’nti vatvāti attho. <span class="bld">Vikappiya</span>nti vikappanupagaṃ.</p>
  1722. <p class="bodytext"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>. <span class="bld">Ahatakappāna</span>nti (mahāva. 348) ekavāraṃ dhovitakānaṃ.</p>
  1723. <p class="bodytext"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>. <span class="bld">Utuddhaṭāna</span>nti <a name="V0.0093"></a> ututo dīghakālato uddhaṭānaṃ, katavatthakiccānaṃ pilotikānanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Sesā</span>ti uttarāsaṅgaantaravāsakā. Paṃsu viya kucchitabhāvaṃ paṭikkūlabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ, coḷakhaṇḍānametaṃ nāmaṃ, tasmiṃ <span class="bld">paṃsukūle</span> yathārucīti attho. Kasmāti ce? ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ahatānaṃ dussānaṃ ahatakappānaṃ diguṇaṃ saṅghāṭiṃ ekacciyaṃ uttarāsaṅgaṃ ekacciyaṃ antaravāsakaṃ, utuddhaṭānaṃ dussānaṃ catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ diguṇaṃ uttarāsaṅgaṃ diguṇaṃ antaravāsakaṃ, paṃsukūle yāvadatthaṃ, pāpaṇike ussāho karaṇīyo’’ti vuttattā, tasmā susānādīsu patitapaṃsukūle ca antarāpaṇe patitapilotikacīvare ca paṭaparicchedo natthi, paṭasatampi vaṭṭatīti siddhaṃ.</p>
  1724. <p class="bodytext"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>. Idāni <a name="M0.0091"></a> ‘‘anujānāmi, bhikkhave, chinnakaṃ saṅghāṭiṃ chinnakaṃ uttarāsaṅgaṃ chinnakaṃ antaravāsaka’’nti (mahāva. 345) vatvā puna ‘‘tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno ticīvare kayiramāne sabbaṃ chinnakaṃ nappahoti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, dve chinnakāni ekaṃ acchinnakanti. Dve chinnakāni ekaṃ acchinnakaṃ nappahoti. Anujānāmi, bhikkhave, dve acchinnakāni ekaṃ chinnakanti. Ekaṃ chinnakaṃ nappahoti. Anujānāmi, bhikkhave, anvādhikampi āropetuṃ. Na ca, bhikkhave, sabbaṃ acchinnakaṃ dhāretabbaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 360) evaṃ vuttavidhānaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘tīsū’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tassa attho – tīsu cīvaresu yaṃ chinditvā sibbituṃ sabbapacchimappamāṇaṃ pahoti, taṃ chinditabbaṃ. Sabbesu pana appahontesu anvādhikaṃ ādiyeyyāti. Tattha <span class="bld">anvādhi</span> nāma anuvātaṃ viya saṃharitvā cīvarassa upari saṅghāṭiākārena āropetabbaṃ. Āgantukapattantipi vadanti. Idaṃ pana appahonake anuññātaṃ. Sace pahoti, na vaṭṭanti, chinditabbameva. <span class="bld">Anādiṇṇa</span>nti anāropitaṃ anvādhikaṃ. <span class="bld">Na dhāreyyā</span>ti ticīvarādhiṭṭhānavasena adhiṭṭhahitvā na dhāretabbanti adhippāyo.</p>
  1725. <p class="bodytext"><a name="para47-8"></a><span class="paranum">47-8</span>. Idāni udositasikkhāpadanayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘gāme’’</span>tiādi vuttaṃ. Ettha pana sace gāmo (pārā. 478; pārā. aṭṭha. 2.477-478; kaṅkhā. aṭṭha. udositasikkhāpadavaṇṇanā) ekassa rañño vā bhojakassa vā vasena ekakulassa hoti, pākārādinā parikkhittattā ekūpacāro ca, evarūpe gāme cīvaraṃ nikkhipitvā tasmiṃ gāme yathārucitaṭṭhāne <a name="V0.0094"></a> vasituṃ labbhati. Sace so gāmo aparikkhitto, yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti, tasmiṃ ghare vasitabbaṃ, tassa vā gharassa samantato hatthapāsā na vijahitabbaṃ.</p>
  1726. <p class="bodytext">Sace <a name="M0.0092"></a> so gāmo vesālikusinārādayo viya nānārājūnaṃ vā bhojakānaṃ vā hoti, vuttappakārena parikkhitto ca, evarūpe gāme yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ, tasmiṃ ghare vā vatthabbaṃ. Yassā vīthiyā taṃ gharaṃ hoti, tassā vīthiyā tassa gharassa sammukhāṭṭhāne sabhāye vā nagaradvāre vā vatthabbaṃ, tesaṃ sabhāyadvārānaṃ hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ. Sace aparikkhitto, yasmiṃ ghare nikkhittaṃ, tattha vā tassa hatthapāse vā vatthabbaṃ.</p>
  1727. <p class="bodytext">Nivesanādayo hammiyapariyosānā gāmaparikkhepato bahi sanniviṭṭhāti veditabbā. Itarathā tesaṃ gāmaggahaṇeneva gahitattā gāmassa ekakulanānākulaekūpacāranānūpacāratāvaseneva vinicchayo vattabbo siyā. Nivesanādīnaṃ vaseneva <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pārā. 478 ādayo) attho vibhatto, na gāmavasena. Udositavinicchaye ayaṃ nayo vuttoyeva.</p>
  1728. <p class="bodytext"><span class="bld">Nivesane</span>ti ettha sace ekakulassa nivesanaṃ hoti parikkhittañca, antonivesane cīvaraṃ nikkhipitvā antonivesane vatthabbaṃ. Aparikkhittañce hoti, yasmiṃ gabbhe cīvaraṃ nikkhittaṃ, tasmiṃ vatthabbaṃ, tassa gabbhassa hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ. Sace nānākulassa hoti parikkhittañca, yasmiṃ gabbhe cīvaraṃ nikkhittaṃ, tasmiṃ gabbhe vatthabbaṃ, sabbesaṃ sādhāraṇadvāramūle vā tesaṃ gabbhadvāramūle vā tesaṃ gabbhadvāramūlānaṃ vā hatthapāsā na vijahitabbaṃ. Aparikkhittañce hoti, yasmiṃ gabbhe cīvaraṃ nikkhittaṃ, tasmiṃ gabbhe vatthabbaṃ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ.</p>
  1729. <p class="bodytext"><span class="bld">Udosito</span>ti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā. <span class="bld">Pāsādo</span>ti dīghapāsādo. <span class="bld">Hammiya</span>nti muṇḍacchadanapāsādo. <span class="bld">Nāvā</span> <a name="M0.0093"></a> pana thalaṃ āropetvā nikkhittāpi hoti, samudde ṭhitāpi. Sace ekakulassa nāvā hoti, antonāvāya cīvaraṃ nikkhipitvā antonāvāya vatthabbaṃ. Nānākulassa nāvā hoti nānāgabbhā nānāovarakā, yasmiṃ ovarake cīvaraṃ nikkhittaṃ, tasmiṃ vatthabbaṃ, cīvarassa hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ.</p>
  1730. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭo</span>ti <a name="V0.0095"></a> paṭirājādīnaṃ paṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso. <span class="bld">Māḷo</span>ti ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo. Imesu pana udositādīsu māḷapariyosānesu nivesane vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Nivesananti pana udositādīnaṃ vasena akatāya patissayavikatiyā adhivacanaṃ.</p>
  1731. <p class="bodytext"><span class="bld">Ārāmo</span> nāma pupphārāmaphalārāmādiko. Sace ekakulassa ārāmo hoti parikkhitto ca, antoārāme cīvaraṃ nikkhipitvā antoārāme vatthabbaṃ. Sace aparikkhitto, cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ. Sace nānākulassa ārāmo hoti parikkhitto ca, dvāramūle vā vatthabbaṃ, dvāramūlassa hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ. Aparikkhitto ce, cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ.</p>
  1732. <p class="bodytext"><span class="bld">Sattho</span> nāma jaṅghasatthasakaṭasatthānamaññataro. Sace ekakulassa sattho hoti, satthe cīvaraṃ nikkhipitvā purato vā pacchato vā sattabbhantarā na vijahitabbā, passato abbhantaraṃ na vijahitabbaṃ. <span class="bld">Abbhantaraṃ</span> nāma aṭṭhavīsatihatthaṃ hoti. Sace gacchanto sattho sakaṭe vā bhagge, goṇe vā naṭṭhe antarā chijjati, yasmiṃ koṭṭhāse cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ, tattha vasitabbaṃ. Sace nānākulassa hoti<a name="M0.0094"></a>, satthe cīvaraṃ nikkhipitvā cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ.</p>
  1733. <p class="bodytext"><span class="bld">Khettakhale</span>su ārāme vuttasadisova vinicchayo. <span class="bld">Dume</span>ti rukkhamūle. Sace ekakulassa rukkhamūlaṃ hoti, yaṃ majjhanhikakāle samantā chāyā pharati, tasmiṃ ṭhāne aviraḷe padese tassa chāyāya phuṭṭhokāsassa anto eva nikkhipitabbaṃ. Sace viraḷasākhassa pana rukkhassa ātapena phuṭṭhokāse ṭhapeti, aruṇuggamane sace so bhikkhu tassa hatthapāse na hoti, aññasmiṃ vā ṭhāne tassa chāyāyapi hoti, nissaggiyaṃ hotiyeva. Nānākulassa ce hoti, cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ.</p>
  1734. <p class="bodytext"><span class="bld">Ajjhokāse</span> pana viñjhāṭavīādīsu araññesupi samuddamajjhe macchabandhānaṃ agamanapathesu dīpakesupi cīvaraṃ ṭhapetvā tato samantā sattabbhantare padese yattha katthaci vasitabbaṃ. Sace sattabbhantarato kesaggamattampi atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhapeti, nissaggiyaṃ hoti.</p>
  1735. <p class="bodytext">Ettha <a name="V0.0096"></a> pana <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘gāmo ekūpacāro nānūpacāro’’tiādinā (pārā. 477) avisesena mātikaṃ nikkhipitvāpi gāmanivesanaudositakhettadhaññakaraṇaārāmavihārānaṃ ekūpacāranānūpacāratā ‘‘gāmo ekūpacāro nāma ekakulassa gāmo hoti parikkhitto ca aparikkhitto cā’’tiādinā (pārā. 478) parikkhittāparikkhittavasena vibhattā. Aṭṭamāḷapāsādahammiyanāvāsattharukkhamūlaajjhokāsānampi evaṃ avatvā ‘‘ekakulassa aṭṭo hoti, nānākulassa aṭṭo hotī’’tiādinā (pārā. 484) nayena ekakulanānākulavasena ca ante ‘‘ajjhokāso ekūpacāro nāma agāmake araññe samantā sattabbhantarā ekūpacāro, tato paraṃ nānūpacāro’’ti (pārā. 494) ca evaṃ ekūpacāranānūpacāratā vibhattā. Tasmā gāmādīsu <a name="M0.0095"></a> parikkhittaṃ ekūpacāraṃ, aparikkhittaṃ nānūpacāranti ca aṭṭādīsu yaṃ ekakulassa, taṃ ekūpacāraṃ nānākulassa nānūpacāranti ca gahetabbaṃ. Ajjhokāsapade vuttanayena gahetabbaṃ.</p>
  1736. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhikkhusammutiyāññatrā</span>ti yaṃ gilānassa bhikkhuno cīvaraṃ ādāya pakkamituṃ asakkontassa ñattidutiyena kammena avippavāsasammuti dīyati, taṃ ṭhapetvāti attho. Laddhasammutikassa pana yāva rogo na vūpasammati, tasmiṃ vūpasante añño vā kuppati, anāpattiyeva.</p>
  1737. <p class="bodytext"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, kaṇḍuppaṭicchādiṃ yāva ābādhā adhiṭṭhātuṃ, tato paraṃ vikappetuṃ. Vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ, tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) vuttattā rogapariyantā kaṇḍuppaṭicchādi, vassānapariyantā vassikasāṭikāti attho. <span class="bld">Sesā</span>ti ticīvarādayo kālavasena <span class="bld">apariyantikā</span>ti attho.</p>
  1738. <p class="bodytext"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>. Paccattharaṇādittayaṃ sadasampi adasampi rattampi arattampi ādiṇṇakappampi anādiṇṇakappampi labbhatīti attho. <span class="bld">Nisīdana</span>nti nisīdanañca rattaṃ anādiṇṇakappañca labbhatīti adhippāyo. Paccattharaṇaparikkhāramukhapuñchanacoḷāni pana nīlampi pītakampi lohitakampi pupphadasādikampi vaṭṭanti, tasmā <span class="bld">‘‘sadasampī’’</span>tiādi vuttaṃ. Evarūpaṃ pana nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā na vaṭṭati, kevalaṃ paccattharaṇādivasena adhiṭṭhānamattaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
  1739. <p class="bodytext"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>. Ticīvaraṃ <a name="V0.0097"></a> kaṇḍuppaṭicchādi vassikasāṭikāti idaṃ pana <span class="bld">sesacīvarapañcakaṃ</span> adasaṃ rajitaṃyeva kappati, tañca ādiṇṇakappamevāti attho. <span class="bld">Sadasaṃva nisīdana</span>nti idaṃ pana pubbe ‘‘sadasampī’’ti ettha vuttattā adasampi nisīdanaṃ vaṭṭatīti sammohanivāraṇatthaṃ vuttanti vadanti.</p>
  1740. <p class="bodytext"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>. <span class="bld">Anadhiṭṭhita</span>nti <a name="M0.0096"></a> ticīvarādivasena anadhiṭṭhitaṃ. <span class="bld">Anissaṭṭhaṃ</span> nāma aññesaṃ avissajjitaṃ, taṃ pana vikappetvā paribhuñjitabbanti attho.</p>
  1741. <p class="bodytext">Idāni vikappanupagassa pamāṇaṃ heṭṭhimaparicchedena dassetuṃ <span class="bld">‘‘hatthadīgha’’</span>ntiādimāha. Tattha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimaṃ cīvaraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) vuttattā dīghato ekahatthaṃ puthulato upaḍḍhahatthaṃ vikappetabbanti adhippāyo.</p>
  1742. <p class="bodytext"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>. <span class="bld">Ticīvarassā</span>ti vinayaticīvarassa, na dhutaṅgaticīvarassa. Tassa pana imesu navasu cīvarattayameva labbhati, na aññaṃ labbhati. <span class="bld">Sabbameta</span>nti sabbaṃ adhiṭṭhānavidhānañca pariharaṇavidhānañcāti attho. <span class="bld">Parikkhāracoḷiyo sabba</span>nti ticīvarādikaṃ navavidhampi cīvaraṃ. <span class="bld">Tathā vatvā</span>ti ‘‘parikkhāracoḷa’’nti vatvā. <span class="bld">Adhiṭṭhatī</span>ti adhiṭṭhāti. Kiṃ pana ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti? Āma vaṭṭati, ‘‘parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhametanti ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Udositasikkhāpade pana ticīvaraṃ adhiṭṭhahitvā pariharantassa parihāro vutto’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.469) vuttaṃ, tasmā ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahantena paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbaṃ.</p>
  1743. <p class="bodytext"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>. Idāni etesaṃ adhiṭṭhānavijahanākāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘acchedavissajjanagāhavibbhamā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">acchedo</span>ti corādīhi acchindanaṃ. <span class="bld">Vissajjana</span>nti aññesaṃ dānaṃ. Kathaṃ pana dinnaṃ, kathaṃ gahitaṃ sudinnaṃ suggahitañca hotīti? Sace ‘‘idaṃ tuyhaṃ demi dadāmi dajjāmi oṇojemi pariccajāmi nissajjāmi vissajjāmī’’ti vā ‘‘itthannāmassa demi…pe… vissajjāmī’’ti <a name="M0.0097"></a> vā vadati, sammukhāpi parammukhāpi dinnaṃyeva hoti. ‘‘Tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti <a name="V0.0098"></a> vutte ‘‘mayhaṃ gaṇhāmī’’ti vadati, sudinnaṃ suggahitañca. ‘‘Tava santakaṃ karohi, tava santakaṃ hotu, tava santakaṃ karissatī’’ti vutte ‘‘mamasantakaṃ karomi, mama santakaṃ hotu, mama santakaṃ karissāmī’’ti vadati, duddinnaṃ duggahitañca. Sace pana ‘‘tava santakaṃ karohī’’ti vutte ‘‘sādhu, bhante, mayhaṃ gaṇhāmī’’ti gaṇhāti, suggahitaṃ.</p>
  1744. <p class="bodytext"><span class="bld">Gāho</span>ti vissāsaggāho (pārā. aṭṭha. 1.131). So pana evaṃ veditabbo – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṃ gahetuṃ. Sandiṭṭho ca hoti, sambhatto ca, ālapito ca, jīvati ca, jānāti ca ‘gahite me attamano bhavissatī’’’ti (mahāva. 356). Tattha <span class="bld">sandiṭṭho</span>ti diṭṭhamattakamitto. <span class="bld">Sambhatto</span>ti daḷhamitto. <span class="bld">Ālapito</span>ti ‘‘mama santakaṃ yaṃ icchasi, taṃ gaṇheyyāsi, āpucchitvā gahaṇe kāraṇaṃ natthī’’ti vutto. <span class="bld">Jīvatī</span>ti anuṭṭhānaseyyāya sayitopi yāva jīvitindriyupacchedaṃ na pāpuṇāti. <span class="bld">Gahite ca attamano</span>ti gahite ca tuṭṭhacitto. Evarūpassa santakaṃ ‘‘gahite me attamano bhavissatī’’ti jānantena gahetuṃ vaṭṭati. Anavasesapariyādānavasena cetāni pañca aṅgāni vuttāni, vissāsaggāho pana tīhi aṅgehi ruhati. Kathaṃ? Sandiṭṭho jīvati gahite attamano, sambhatto jīvati gahite attamano, ālapito jīvati gahite attamanoti evaṃ.</p>
  1745. <p class="bodytext">Yo pana jīvati, na ca gahite attamano hoti, tassa santakaṃ vissāsabhāvena gahitampi puna dātabbaṃ. Dadantena matakadhanaṃ tāva ye tassa dhane issarā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā, tesaṃ dātabbaṃ. Yo pana paṭhamaṃyeva ‘‘suṭṭhu <a name="M0.0098"></a> kataṃ tayā mama santakaṃ gaṇhantenā’’ti vacībhedena vā cittuppādamattena vā anumoditvā pacchā kenaci kāraṇena kupito, so paccāharāpetuṃ na labhati. Yopi adātukāmo, cittena pana adhivāseti, na kiñci vadati, sopi puna paccāharāpetuṃ na labhati. Yo pana ‘‘mayā tumhākaṃ santakaṃ gahita’’nti vā ‘‘paribhutta’’nti vā vutte nādhivāseti, ‘‘paṭidehī’’ti bhaṇati, so paccāharāpetuṃ labhati.</p>
  1746. <p class="bodytext"><span class="bld">Vibbhamā</span>ti iminā bhikkhuniyāyeva adhiṭṭhānavijahanaṃ gahitaṃ hoti. Sā pana yadā vibbhamati, tadā assamaṇī hoti. Bhikkhu pana vibbhamantopi yāva sikkhaṃ na paccakkhāti, tāva bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti. <span class="bld">Liṅgasikkhā</span>ti liṅgaparivattanañca sikkhāpaccakkhānañcāti <a name="V0.0099"></a> attho. <span class="bld">Sabbesū</span>ti navasu cīvaresu. <span class="bld">Adhiṭṭhānaviyogakāraṇā</span>ti adhiṭṭhānavijahanakāraṇā, imesu aññatarena adhiṭṭhānaṃ vijahatīti attho.</p>
  1747. <p class="bodytext">Kiñca bhiyyo (pārā. aṭṭha. 2.469) – ticīvarassa pana vinibbiddhachiddañca adhiṭṭhānavijahanaṃ karotīti attho. Tattha saṅghāṭiuttarāsaṅgānaṃ dīghantato vidatthippamāṇassa tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa padesassa orato kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhippamāṇakaṃ chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati. Antaravāsakassa dīghantato vidatthippamāṇasseva tiriyantato caturaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, parato pana na bhindati. Tasmā chidde jāte ticīvaraṃ atirekacīvaraṃ hoti, sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ. Itaresaṃ pana chiddena vijahanaṃ nāma natthi. Yo pana ticīvarepi dubbalaṭṭhāne paṭhamaṃ aggaḷaṃ datvā pacchā dubbalaṭṭhānaṃ chinditvā apaneti, adhiṭṭhānaṃ na bhijjati. Maṇḍalaparivattanepi eseva nayo. Yo pana <a name="M0.0099"></a> ubho koṭiyo majjhe karonto sace paṭhamaṃ chinditvā pacchā ghaṭeti, adhiṭṭhānaṃ vijahati, atha ghaṭetvā chindati, na vijahati. Rajakehi dhovāpetvā setakaṃ karontassāpi na vijahati eva.</p>
  1748. <p class="bodytext"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>. Idāni akappiyacīvarāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘kusavākaphalakānī’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">kusacīraṃ</span> (mahāva. 371; mahāva. aṭṭha. ) nāma kuse ganthetvā katacīvaraṃ. <span class="bld">Vākacīraṃ</span> nāma tāpasānaṃ vakkalaṃ. <span class="bld">Phalakacīraṃ</span> nāma phalakāni sibbitvā katacīvaraṃ. <span class="bld">Kesakambala</span>nti kesehi tantaṃ vāyitvā katakambalaṃ. <span class="bld">Vālakambala</span>nti camaravālehi vāyitvā katakambalaṃ. <span class="bld">Ulūkapakkha</span>nti ulūkasakuṇassa pakkhehi katanivāsanaṃ. <span class="bld">Ajinakkhipa</span>nti salomaṃ sakhuraṃ ajinamigacammaṃ. Imesu sattasu vatthesu yaṃ kiñci dhārayato thullaccayanti attho. Yathā imesu thullaccayaṃ, tathā akkanāḷaṃ nivāsentassa. <span class="bld">Akkanāḷaṃ</span> nāma akkadaṇḍe vākādīhi ganthetvā katacīvaraṃ. ‘‘Na bhikkhave akkanāḷaṃ nivāsetabbaṃ, yo nivāseyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 371) hi vuttaṃ.</p>
  1749. <p class="bodytext"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>. <span class="bld">Kadalerakakkadusse potthake cā</span>pīti ettha kadalierakaakkamakacivākehi katāni vatthāni evaṃ vuttānīti veditabbāni. Etesu potthakoyeva <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgato, itarāni taggatikattā <span class="bld">aṭṭhakathāsu</span> paṭikkhittāni. Imesu catūsupi dukkaṭameva. ‘‘Na bhikkhave naggiyaṃ <a name="V0.0100"></a> titthiyasamādānaṃ samādiyitabbaṃ, yo samādiyeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 370) vuttattā naggiyampi na kappati eva. Sabbameva nīlakaṃ <span class="bld">sabbanīlakaṃ</span>. Evaṃ sesesupi. Ettha <span class="bld">nīlaṃ</span> umāpupphavaṇṇaṃ hoti<a name="M0.0100"></a>. <span class="bld">Mañjeṭṭhakaṃ</span> mañjeṭṭhakavaṇṇameva. <span class="bld">Pītakaṃ</span> kaṇikārapupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Lohitakaṃ</span> jayasumanapupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Kaṇhakaṃ</span> addāriṭṭhakavaṇṇaṃ.</p>
  1750. <p class="bodytext"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>. <span class="bld">Mahāraṅgaṃ</span> nāma satapadipiṭṭhivaṇṇaṃ. <span class="bld">Mahānāmaṃ</span> nāma rattasambhinnavaṇṇaṃ hoti. Padumapupphavaṇṇantipi vuttaṃ, mandarattanti attho. <span class="bld">Tirīṭake</span>ti rukkhatace. <span class="bld">Acchinnadīghadasake</span>ti sabbaso acchinnadasake ca majjhe chinnadasake cāti attho. Aññamaññaṃ saṃsibbitvā katadasaṃ <span class="bld">phaladasaṃ</span> nāma. Ketakapupphādipupphasadisāhi dasāhi yuttaṃ <span class="bld">pupphadasaṃ</span> nāma. Etesupi ‘‘potthake cāpī’’ti ettha vuttaapi-saddena dukkaṭanti veditabbaṃ. <span class="bld">Tathā</span>ti yathā etesu kadalidussādīsu pupphadasāvasānesu dukkaṭaṃ, tathā kañcukaveṭhanesupi yaṃ kiñci dhārentassa dukkaṭanti attho.</p>
  1751. <p class="bodytext">Etesu pana ayaṃ vinicchayo (mahāva. aṭṭha. 372) – sabbanīlakādīni rajanāni vametvā puna rajitvā dhāretabbāni, na sakkā ce vametuṃ, paccattharaṇādīni vā kāretabbāni, tipaṭṭacīvarassa majjhe vā dātabbāni. Acchinnadasakādīni dasā chinditvā dhāretabbāni. Kañcukaṃ vijaṭetvā rajitvā paribhuñjitabbaṃ. Veṭhanepi eseva nayo. Tirīṭakaṃ pādapuñchanaṃ kātabbaṃ. <span class="bld">Sabba</span>nti imaṃ vuttappakāraṃ kusacīrādikaṃ akappiyacīvaraṃ acchinnacīvaro labhatīti attho. Vuttampi cetaṃ <span class="bld">parivāre</span>.</p>
  1752. <p class="gatha1">‘‘Akappakataṃ nāpi rajanāya rattaṃ,</p>
  1753. <p class="gatha2">Tena nivattho yena kāmaṃ vajeyya;</p>
  1754. <p class="gatha3">Na cassa hoti āpatti,</p>
  1755. <p class="gatha2">So ca dhammo sugatena desito;</p>
  1756. <p class="gathalast">Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);</p>
  1757. <p class="bodytext">Ayañhi <a name="M0.0101"></a> pañho acchinnacīvarabhikkhuṃ sandhāya vutto, tasmā hi yaṃ kiñci akappiyacīvaraṃ nivāsetvā vā pārupitvā vā acchinnacīvarakena aññaṃ pariyesitabbaṃ. Ettha pana ‘‘idha pana, bhikkhave, manussā nissīmagatānaṃ bhikkhūnaṃ cīvaraṃ denti ‘imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa <a name="V0.0101"></a> demā’ti, anujānāmi, bhikkhave, sādituṃ, na tāva taṃ gaṇanūpagaṃ, yāva na hatthaṃ gacchatī’’ti (mahāva. 259) vuttattā yāva āharitvā taṃ na dinnaṃ, ‘‘tumhākaṃ, bhante, cīvaraṃ uppanna’’nti pahiṇitvā vā nārocitaṃ, tāva gaṇanaṃ na upeti, anadhiṭṭhitaṃ vaṭṭati. Pattepi eseva nayo. Ānetvā dinne vā ārocite vā parihāro natthi, dasāhaṃ adhiṭṭhātabbaṃ. Cīvaravinicchayo.</p>
  1758. <p class="centered">Cīvaraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1759. <p class="subhead">4. Rajananiddesavaṇṇanā</p>
  1760. <p class="bodytext"><a name="para58"></a><span class="paranum">58</span>. Idāni tesaṃ cīvarānaṃ rajanavidhānaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘rajanāni cā’’</span>ti vuttaṃ. Tattha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, cha rajanāni mūlarajanaṃ khandharajanaṃ tacarajanaṃ pattarajanaṃ puppharajanaṃ phalarajana’’nti (mahāva. 344) evaṃ bhagavatā anuññātattā <span class="bld">‘‘chappakārāni anuññātāni satthunā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  1761. <p class="bodytext"><a name="para59"></a><span class="paranum">59</span>. Tattha <span class="bld">mūle</span>ti mūlarajaneti attho. Haliddiṃ vivajjiya sabbaṃ labbhanti sambandho. Evaṃ sesesupi. <span class="bld">Tuṅgahārako</span> nāma eko sakaṇṭakarukkho, tassa haritālavaṇṇaṃ khandharajanaṃ hoti. Gihiparibhuttaṃ pana allipattena ekavāraṃ rajituṃ vaṭṭati. Phalarajane akappiyaṃ nāma natthi, sabbaṃ vaṭṭatīti. Rajanavinicchayo.</p>
  1762. <p class="centered">Rajananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1763. <p class="subhead">5. Pattaniddesavaṇṇanā</p>
  1764. <p class="bodytext"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>. Idāni <a name="M0.0102"></a><a name="V0.0102"></a> bhājanavikatiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘patto cā’’</span>ti uddhaṭaṃ. Ettha pana paṭhamagāthā suviññeyyā.</p>
  1765. <p class="bodytext"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>. Dutiye ‘‘magadhanāḷidvayataṇḍulasādhita’’nti vattabbe vibhattilopaṃ akatvā gāthābandhasukhatthaṃ <span class="bld">‘‘magadhe nāḷidvayataṇḍulasādhita’’</span>nti vuttaṃ, pacitanti attho. Ettha (pārā. 602; pārā. aṭṭha. 2.602; kaṅkhā. aṭṭha. pattasikkhāpadavaṇṇanā) <span class="bld">magadhanāḷi</span> nāma aḍḍhaterasapalaṃ gaṇhāti. <span class="bld">Odana</span>nti ettha sabbappakārasampannaṃ avassāvitodanaṃ gahetabbaṃ. Odanassa catutthabhāgappamāṇaṃ nātighanaṃ nātitanukaṃ hatthahāriyamuggasūpañca ālopassa ālopassa anurūpaṃ yāva carimakālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanañca yo patto gaṇhāti, so ukkaṭṭho nāmāti attho. Sappitelatakkarasakañjikādīni pana gaṇanūpagāni na honti, tāni hi odanagatikāneva honti, neva hāpetuṃ, na vaḍḍhetuṃ sakkonti. Evametaṃ sabbaṃ pakkhittaṃ sace pattassa heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭho</span> nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamitvā thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭhomako</span> nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti, antogatameva hoti, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭhukkaṭṭho</span> nāma patto.</p>
  1766. <p class="bodytext"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>. ‘‘Majjhimo nāma patto nāḷikodanaṃ gaṇhātī’’ti vuttattā <span class="bld">‘‘majjhimo tassupaḍḍho vā’’</span>ti vuttaṃ. Etthāpi vuttappakārena majjhimo majjhimomako majjhimukkaṭṭhoti pattattikaṃ veditabbaṃ. ‘‘Omako nāma patto patthodanaṃ gaṇhātī’’ti (pārā. 602) vacanato <span class="bld">‘‘tatopaḍḍho’’</span>ti vuttaṃ. Magadhanāḷiyā upaḍḍhanāḷikodanañca tadūpiyaṃ sūpaṃ byañjanañca gaṇhāti, so <a name="M0.0103"></a> <span class="bld">omako</span> nāma. Idhāpi omako omakomako omakukkaṭṭhoti pattattikaṃ veditabbaṃ. Imesu pana navasu pattesu ukkaṭṭhukkaṭṭho ca omakomako ca apatto. Etesu adhiṭṭhātabbakiccaṃ natthi, sesā satta pattā adhiṭṭhātabbā, vikappetabbā cāti attho.</p>
  1767. <p class="bodytext"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>. <span class="bld">Atirekapatto</span>ti (pārā. 601) anadhiṭṭhito avikappito. <span class="bld">Sako</span>ti sasantako. <span class="bld">Kappo</span>ti kappiyo. Ayamevettha saṅkhepo – yo patto kākaṇikamattassāpi mūlassa dātabbassa natthitāya <a name="V0.0103"></a> sako. Ayopatto pañcahi pākehi mattikāpatto dvīhi pākehi pakkattā kappo. So dasāhaparamaṃ kālaṃ anadhiṭṭhito avikappito dhāreyyoti.</p>
  1768. <p class="bodytext"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>. <span class="bld">Acchedā</span>dayo cīvare vuttappabhedāyeva. <span class="bld">Chiddenā</span>ti (pārā. aṭṭha. 2.608; kaṅkhā. aṭṭha. pattasikkhāpadavaṇṇanā) ettha yassa pattassa mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulappadese yena chiddena kaṅgusitthaṃ nikkhamati, tattakena chiddena bhijjati. Tasmiṃ pana ayacuṇṇādīhi paṭipākatike kate dasāhabbhantare puna adhiṭṭhātabbaṃ. <span class="bld">Pattādhiṭṭhānamujjhatī</span>ti patto adhiṭṭhānaṃ ujjhati.</p>
  1769. <p class="bodytext"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>. Idāni pariharaṇavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pattaṃ na paṭisāmeyya sodaka’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Sodakaṃ (cūḷava. 254) pattaṃ na paṭisāmeyya, ātape ca sodakaṃ pattaṃ na otapeti adhippāyo. <span class="bld">Na nidahe</span>ti nirudakaṃ katvāpi atikālaṃ na nidaheti adhippāyo. <span class="bld">Bhumyā</span>ti bhūmiyaṃ. <span class="bld">Na ṭhape</span>ti taṭṭikācammakhaṇḍādīsu yena kenaci anatthatāya paṃsusakkharamissāya bhūmiyā na ṭhapeyyāti attho. <span class="bld">No ca laggaye</span>ti etthapi nāgadantādīsu (cūḷava. 254) yattha katthaci laggantassa dukkaṭameva.</p>
  1770. <p class="bodytext"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>. <span class="bld">Miḍḍhante</span>ti (cūḷava. 254; cūḷava. aṭṭha. 254) <a name="M0.0104"></a> miḍḍhapariyante. Sace pana parivattetvā tattheva patiṭṭhāti, evarūpāya vitthiṇṇāya miḍḍhiyā abbhantaraparicchede ṭhapetuṃ vaṭṭati, na pariyante. <span class="bld">Paribhaṇḍante</span>ti bāhirapasse katāya tanukamiḍḍhiyā anteti attho. <span class="bld">Aṅke vā</span>ti (cūḷava. 254) dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe. Ettha pana aṃsabaddhake aṃsakūṭe laggetvā aṅke ṭhapetuṃ vaṭṭati, na itarathā. <span class="bld">Ātapattake</span>ti chatte. Ettha bhattapūropi aṃsakūṭe laggitapattopi ṭhapetuṃ na vaṭṭati.</p>
  1771. <p class="bodytext"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>. <span class="bld">Ucchiṭṭhodakaṃ</span> (cūḷava. 255; cūḷava. aṭṭha. 255) nāma mukhavikkhālanodakaṃ, taṃ patte niṭṭhubhitvā pattena na nīhareyyāti attho. Calakañca aṭṭhikañca <span class="bld">calakaṭṭhikaṃ</span>. Etesu yaṃ kiñci pattena nīharantassa dukkaṭaṃ. Pattaṃ paṭiggahaṃ katvā hatthaṃ dhovitumpi na labhati. Hatthadhovitavatthadhovitaudakampi patte ākiritvā nīharituṃ na vaṭṭati. Anucchiṭṭhapattaṃ ucchiṭṭhahatthena gahetumpi na vaṭṭati. Hatthaṃ pana bahi dhovitvā gahetuṃ vaṭṭati. Macchamaṃsaphalāphalādīni khādanto yaṃ mukhena luñcitvā luñcitvā khādati, taṃ vā tesaṃ aṭṭhiādikaṃ <a name="V0.0104"></a> vā mukhato nīhaṭaṃ puna akhāditukāmo chaḍḍetukāmo patte ṭhapetuṃ na labhati. Siṅgiveranāḷikerakhaṇḍādīni khādantehi ḍaṃsitvā ḍaṃsitvā puna ṭhapetuṃ labhati. ‘‘Na bhikkhave pattahatthena kavāṭaṃ paṇāmetabbaṃ, yo paṇāmeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 255) vuttattā yena kenaci sarīrāvayavena pattaṃ gahetvā ṭhito yena kenaci sarīrāvayavena kavāṭaṃ paṇāmetuṃ na labhati, tasmā <span class="bld">‘‘pattahatthovā’’</span>ti vuttaṃ. Aṃsakūṭe laggitvā ṭhitassa vaṭṭati.</p>
  1772. <p class="bodytext"><a name="para68"></a><span class="paranum">68</span>. <span class="bld">Bhūmiādhārake</span>ti ettha dantavallivettavākādīhi kate valayādhārake. <span class="bld">Dārudaṇḍādhāre</span>ti ekadārunā kataādhārake <a name="M0.0105"></a> ca bahūhi daṇḍehi kataādhārake cāti attho. Tidaṇḍe na vaṭṭati. Etesu pana susajjitesu ekaṃ pattaṃ ṭhapetvāva tassupari ekaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati, tayo pana na vaṭṭanti. <span class="bld">Ekaṃ nikkujjitvāva bhūmiya</span>nti ettha bhūmiyaṃ kaṭasārakādīsu aññataraṃ pattharitvā tassupari nikkujjitvā vā ukkujjitvā vā ekaṃ ṭhapeyya, dve ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti adhippāyo. Dve pana ṭhapentena upari ṭhapitapattaṃ ekena passena bhūmiyaṃ phusāpetvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti vadanti.</p>
  1773. <p class="bodytext"><a name="para69-70"></a><span class="paranum">69-70</span>. Idāni akappiyapatte dassetuṃ <span class="bld">‘‘dārurūpiyasovaṇṇā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">maṇiveḷuriyāmayā</span>ti (cūḷava. 252; cūḷava. aṭṭha. 252) <span class="bld">maṇī</span>ti indanīlakabarakatādi. Sace gahaṭṭhā bhattagge suvaṇṇarūpiyataṭṭakādīsu sūpabyañjanaṃ katvā upanāmenti, āmasitumpi na vaṭṭati. Ghaṭikaṭāhajā (cūḷava. 255; cūḷava. aṭṭha. 255) ca tumbakaṭāhajā ca <span class="bld">ghaṭitumbakaṭāhajā</span>. Ettha <span class="bld">tumbakaṭāhajā</span>nāma alābu. Pattavinicchayo.</p>
  1774. <p class="centered">Pattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1775. <p class="subhead">6. Thālakaniddesavaṇṇanā</p>
  1776. <p class="bodytext"><a name="para71-2"></a><span class="paranum">71-2</span>. Idāni thālakesu kappiyākappiyavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘thālakā cā’’</span>ti padaṃ uddhaṭaṃ. Tattha <a name="V0.0105"></a> <span class="bld">akappā</span>ti dārumayādayo thālakā akappiyāti attho. Phalikathālakādayo (cūḷava. aṭṭha. 252) gihisantakā vā saṅghasantakā vā kappiyā. <span class="bld">Ghaṭitumbakaṭāhajā</span> (cūḷava. 255) tāvakālikā, tāsu bhuñjitvā chaḍḍetabbā, na pariharitabbāti adhippāyo. Thālakavinicchayo.</p>
  1777. <p class="centered">Thālakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1778. <p class="subhead">7. Pavāraṇāniddesavaṇṇanā</p>
  1779. <p class="bodytext"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>. Idāni <a name="M0.0106"></a> pavāraṇāvidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pavāraṇā’’</span>ti (pāci. 238-239; pāci. aṭṭha. 238-239; kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā) padaṃ uddhaṭaṃ. Tattha <span class="bld">iriyāpathenā</span>ti ṭhānagamanasayananisajjānaṃ aññatarena iriyāpathenāti attho. Tato iriyāpathato aññena iriyāpathena anatirittakaṃ paribhuñjeyya ce, pācittiyanti attho. <span class="bld">Pācittinatirittaka</span>nti pācitti anatirittakaṃ.</p>
  1780. <p class="bodytext"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>. Idāni yehi aṅgehi pavāraṇā hoti, tāni aṅgāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘asana’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">asana</span>nti etena avippakatabhojanatā vuttā, bhuñjamāno ca so puggalo hotīti attho. <span class="bld">Bhojanañcevā</span>ti yaṃ bhuñjanto pavāreti, taṃ odano kummāso sattu maccho maṃsanti imesu aññataraṃ hotīti attho. <span class="bld">Abhihāro</span>ti dāyako tassa taṃ bhattaṃ kāyena abhiharatīti attho, vācābhihāro pana na gahetabbo. <span class="bld">Samīpatā</span>ti dāyako pavāraṇappahonakabhojanaṃ gahetvā aḍḍhateyyahatthappamāṇe okāse hotīti attho. <span class="bld">Kāyavācāpaṭikkhepo</span>ti hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ bhikkhaṃ kāyena vā vācāya vā paṭikkhipeyyāti attho. Ettha pana sace bhikkhu nisinno hoti, ānisadassa pārimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhiantato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassāpi tathāvidhassa ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ tassa āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa vasena paricchedo kātabbo. <span class="bld">Pañca aṅgā pavāraṇā</span>ti ‘‘asanaṃ paññāyati, bhojanaṃ paññāyati, hatthapāse ṭhito abhiharati, paṭikkhepo <a name="M0.0107"></a> paññāyatī’’ti (pāci. 239; pari. 428) <a name="V0.0106"></a> <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttehi imehi pañcahi aṅgehi pavāraṇā hotīti attho.</p>
  1781. <p class="bodytext"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>. Idāni etesu pañcasu bhojanaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘odano’’</span>tiādi vuttaṃ. Idāni odanādayo imehi nibbattāti dassetuṃ <span class="bld">‘‘sālī’’</span>tiādimāha. Tattha setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujātiyo <span class="bld">kaṅgū</span>ti gahetabbā. Kāḷasetā <span class="bld">kudrūsavarakā</span>. Imesaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ odano ca bhojjayāgu ca odano nāmāti attho.</p>
  1782. <p class="bodytext"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>. Sāmākāditiṇaṃ (pāci. aṭṭha. 238-239) kudrūsake saṅgahaṃ gatanti attho. Varakacorako varake saṅgahaṃ gato, sāliyañceva nīvāro saṅgahaṃ gato setattāti vadanti. Imesaṃ vuttappakārānaṃ sānulomānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ taṇḍule gahetvā ‘‘yāguṃ pacissāmā’’ti vā ‘‘bhattaṃ pacissāmā’’ti vā yaṃ kiñci sandhāya pacanti, sace uṇhaṃ vā sītalaṃ vā bhuñjantānaṃ bhojanakāle gahitagahitaṭṭhāne odhi paññāyati, ayaṃ odano nāma, pavāraṇaṃ janeti. Yopi pāyāso vā ambilayāgu vā uddhanato otāritamattā abbhuṇhā āvijjhitvā pivituṃ sakkā, gahitokāsepi odhiṃ na dasseti, ayaṃ pavāraṇaṃ na janeti. Usumāya pana vigatāya ghanabhāvaṃ gacchati, odhi paññāyati, puna pavāraṇaṃ janeti, pubbe tanukabhāvo na rakkhati. Bhatte pana udakakañjikakhīrādīni ākiritvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti vadanti, kiñcāpi tanukā hoti, pavāraṇaṃ janetiyeva tasmiṃ yāguyā natthibhāvato. Sace pana pakkuthitesu udakādīsu pakkhipitvā pacitvā denti, yāgusaṅgahameva gacchati.</p>
  1783. <p class="bodytext"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>. <span class="bld">Bhaṭṭhadhaññamayo</span>ti <a name="M0.0108"></a> sattavidhānipi dhaññāni gahetvā kharapākabhajjitānaṃ tesaṃ taṇḍule koṭṭetvā katacuṇṇakuṇḍakāni <span class="bld">sattu</span> nāma. Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ vā taṇḍulānaṃ cuṇṇakuṇḍakāni sattusaṅkhyaṃ na gacchanti. <span class="bld">Yavasambhavo</span>ti aññehi pana muggādīhi kata<span class="bld">kummāso</span> na pavāretīti adhippāyo. <span class="bld">Udakasambhavo</span>ti iminā kakkaṭakasippikasambukādayopi saṅgahaṃ gacchanti. Sace yāgupānakāle ekasmiṃ bhājane ṭhapetvā macchamaṃsaṃ vā khādanti, te ce akhādanto aññaṃ pavāraṇappahonakaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Khāditepi sace mukhe avasiṭṭhaṃ natthi, tadā paṭikkhipantopi na pavāretiyeva. Sace <a name="V0.0107"></a> patte avasiṭṭhaṃ atthi, mukhe natthi, tañce akhāditukāmo hoti, aññattha vā gantvā khāditukāmo, tasmiṃ khaṇe paṭikkhipantopi na pavāretiyeva.</p>
  1784. <p class="bodytext"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>. <span class="bld">Bhojana</span>nti (pāci. aṭṭha. 238-239) pañcasu bhojanesu yaṃ kiñci bhojanaṃ. Kappiyaṃ vā akappiyaṃ vā bhuñjantoti sambandho. <span class="bld">Nisedhaya</span>nti kāyenābhihaṭaṃ aṅgulicalanādinā vā bhamukavikārena vā kuddhabhāvena olokena vā paṭikkhipanto kāyena vā ‘‘ala’’nti vā ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā ‘‘mā ākirā’’ti vā ‘‘apagacchā’’ti vā ādinā nayena paṭikkhipanto vācāya vā nisedhayantoti attho. <span class="bld">Kappa</span>nti kappiyabhojanameva paṭikkhipanto so pavāreti, akappiyamaṃsaṃ vā bhojanaṃ vā paṭikkhipanto na pavāreti. Kasmā? Tassa paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitattā. Sace kappiyabhojanaṃ bhuñjamāno akappiyaṃ paṭikkhipati, na pavāreti. Kasmā? Tassa paṭikkhipitabbato. Idāni missakanayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘tannāmenā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tatrāyaṃ piṇḍattho – tannāmena vā imanti vā abhihaṭaṃ <a name="M0.0109"></a> kappiyaṃ nisedhayaṃ pavāreyyāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yo pana macchamaṃsamissaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā; pāci. aṭṭha. 238-239) yāguṃ byañjanaṃ vā āharitvā ‘‘macchaṃ gaṇhatha, maṃsaṃ gaṇhathā’’ti vadati, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Sace ‘‘yāguṃ gaṇhatha, rasabyañjanaṃ gaṇhathā’’ti vadati, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā na hoti. Kasmā? Tassāpi atthitāya. Sace ‘‘imaṃ gaṇhathā’’ti savatthukaṃ katvā deti, taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti. Bhattamissakepi eseva nayo. Sace aññassa abhihaṭaṃ paṭikkhipati, pavāraṇā natthiyeva.</p>
  1785. <p class="bodytext"><a name="para79-80"></a><span class="paranum">79-80</span>. Idāni pavāraṇaṃ ajanente dassetuṃ <span class="bld">‘‘lājā’’</span>tiādi vuttaṃ. Ettha <span class="bld">lājā taṃsattubhattānī</span>ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā) lājā ca lājehi katasattubhattāni cāti attho. Macchamaṃsapūvesu pana pavāraṇā hoti, tasmā <span class="bld">‘‘suddhakhajjako’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Bhaṭṭhapiṭṭha</span>nti pubbe āmakaṃ pacchā bhajjitabbanti vuttaṃ hoti. Veḷuādīnaṃ vuttāvasesānaṃ bhattanti sambandho. <span class="bld">Rasayāgu raso</span> pakkayāgu. Maṃsādīhi amissitā <span class="bld">suddhayāgu</span>. Puthukāmayaṃ pana yaṃ kiñci pavāraṇaṃ na janeti.</p>
  1786. <p class="bodytext"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>. <span class="bld">Vuṭṭhāyā</span>ti (pāci. aṭṭha. 238-239) āsanā uṭṭhāya atirittaṃ na kātabbanti <a name="V0.0108"></a> sambandho. Sace pavāretvā āsanā na vuṭṭhāti bhikkhu, tassāpi atirittaṃ kātuṃ labhati. <span class="bld">Abhuttena ca bhojana</span>nti yena pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ antamaso kusaggenāpi na bhuttaṃ, tenāpi atirittaṃ na kātabbanti attho. Yena pana aruṇuggamepi bhuttaṃ hoti, so ce apavārito āsanā vuṭṭhitopi majjhanhikasamayepi puna kiñci abhutvāpi kātuṃ labhati. <span class="bld">Yena yaṃ vā</span> <a name="M0.0110"></a> <span class="bld">pure kata</span>nti yena yaṃ vā pubbe kataṃ, tena tampi pacchā na kātabbaṃ. Aññena pana taṃ kātuṃ vaṭṭatīti vadanti.</p>
  1787. <p class="bodytext"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>. Yaṃ phalaṃ vā kandamūlaṃ vā pañcahi samaṇakappehi katakappiyaṃ aññampi kappiyabhojanaṃ vā kappiyamaṃsaṃ vā, idaṃ kappiyaṃ nāma, vuttappakāraviparītaṃ akappiyaṃ nāma, tasmiṃ atirittakaraṇaṃ na ruhati, yañca paṭiggahetvā na gahitaṃ, tasmimpi na ruhati, tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘kappiyaṃ gahitañcevā’’</span>ti. <span class="bld">Uccārita</span>nti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena bhikkhunā īsakampi ukkhittaṃ vā apanamitaṃ vāti attho. Hatthapāsato bahi ṭhitaṃ kātuṃ na vaṭṭati, tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘hatthapāsaga’’</span>nti. <span class="bld">Atirittaṃ karonteva</span>nti atirittaṃ karonto <span class="bld">‘‘alametaṃ</span> sabba’’nti vacībhedaṃ katvā <span class="bld">evaṃ bhāsatū</span>ti attho. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti tikkhattuṃ vattabbaṃ, ayaṃ kira āciṇṇo. Vinayadharā kira pana ‘‘sakiṃ eva vattabba’’nti vadanti. <span class="bld">Alametaṃ sabba</span>nti idampi vo adhikaṃ, ito aññaṃ na lacchasīti attho.</p>
  1788. <p class="bodytext"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>. <span class="bld">Anupasampannahatthaga</span>nti kappiyaṃ karontena pana anupasampannassa hatthe ṭhitaṃyeva na kātabbaṃ, taṃ pana aññena bhikkhunā paṭiggahāpetvā tassa hatthe ṭhitaṃ atirittaṃ katvā anupasampannassa dātuṃ vaṭṭati. Attanā āgantvā aññassa hatthe ca <span class="bld">pesayitvāpi kāretuṃ labbhate</span>ti attho. <span class="bld">Taṃ</span> pana atirittakārakaṃ ṭhapetvā añño <span class="bld">sabbo</span> pavāritopi appavāritopi <span class="bld">bhuñjituṃ</span> labhatīti attho. Sace pavārito paribhuñjati, yathā akatena missaṃ na hoti, tathā mukhañca hatthañca suddhaṃ katvā bhuñjitabbaṃ. Gilānassa bhuttāvasesampi tassa ‘‘ajja vā sve vā khādissatī’’ti āhaṭampi anatirittakataṃ bhuñjituṃ vaṭṭatīti. Pavāraṇāvinicchayo.</p>
  1789. <p class="centered">Pavāraṇāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1790. <p class="subhead">8. Kālikaniddesavaṇṇanā</p>
  1791. <p class="bodytext"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>. Idāni <a name="M0.0111"></a><a name="V0.0109"></a> ye te cattāro kālikā muninā vuttā ‘‘yāvakālikaṃ yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvika’’nti, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘kālikā cā’’</span>ti padaṃ uddhaṭaṃ. Tattha (pāci. 254-256; pāci. aṭṭha. 253-256) katame te kālikāti ce, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘yāvakālika’’</span>ntiādimāha. Tesu aruṇuggamanato yāva ṭhitamajjhanhikā bhuñjitabbato <span class="bld">yāvakālikaṃ</span>. Aruṇuggamanato yāva yāmāvasānā pipāsāya sati pipāsacchedanatthaṃ pātabbato yāmo kālo assāti <span class="bld">yāmakālikaṃ</span>. Tena upasametabbe ābādhe sati yāva sattāhā paribhuñjitabbato <span class="bld">sattāhakālikaṃ</span>. Ābādhe sati yāvajīvaṃ pariharitvā bhuñjitabbato <span class="bld">yāvajīvikaṃ</span>.</p>
  1792. <p class="bodytext"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>. Tesu yāvakālikaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘piṭṭhaṃ mūlaṃ phalaṃ khajja’’</span>ntiādimāha. Ettha (pāci. 248-250; pāci. aṭṭha. 248-249) <span class="bld">piṭṭhakhādanīyaṃ</span> nāma sattannaṃ tāva dhaññānaṃ dhaññānulomānaṃ aparaṇṇānañca piṭṭhaṃ panasapiṭṭhaṃ labujapiṭṭhaṃ ambāṭakapiṭṭhaṃ sālapiṭṭhaṃ dhotakatālapiṭṭhaṃ khīravallipiṭṭhañcāti evamādīni tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena manussānaṃ khādanīyatthañca bhojanīyatthañca pharaṇakāni piṭṭhāni yāvakālikāni. Imināva lakkhaṇena <span class="bld">mūlakhādanīyā</span>dīsupi yāvakālikalakkhaṇaṃ veditabbaṃ, ativitthārabhayena saṃkhittaṃ. <span class="bld">Goraso</span> nāma khīradadhitakkaraso. <span class="bld">Dhaññabhojana</span>nti sānulomāni sattadhaññāni ca pañcavidhabhojanañcāti attho. <span class="bld">Yāgusūpappabhutayo</span>ti ettha pabhuti-saddena kandakhādanīyaṃ muḷālakhādanīyaṃ matthakakhādanīyaṃ khandhakhādanīyaṃ tacakhādanīyaṃ pattakhādanīyaṃ pupphakhādanīyaṃ aṭṭhikhādanīyaṃ niyyāsakhādanīyanti imāni saṅgahitānīti veditabbāni.</p>
  1793. <p class="bodytext">Tatridaṃ <a name="M0.0112"></a> mukhamattanidassanaṃ – bhisasaṅkhāto padumapuṇḍarīkakando piṇḍālumasālukaādayo vallikando āluvakando tālakandoti evamādi <span class="bld">kandakhādanīyaṃ</span>. Padumamuḷālādayo <span class="bld">muḷālakhādanīyaṃ</span>. Tālahintālakuntālaketakanāḷikerapūgarukkhakhajjūrīādīnaṃ kaḷīrasaṅkhātā matthakā <span class="bld">matthakakhādanīyaṃ</span>. Ucchukhandho nīluppalarattuppalakumudasogandhikānaṃ pupphadaṇḍakānīti evamādi <span class="bld">khandhakhādanīyaṃ. Tacakhādanīyaṃ</span> ucchutaco eva eko yāvakāliko, sopi saraso. Mūlakaṃ khārako caccu tambuko taṇḍuleyyakoti evamādi <span class="bld">pattakhādanīyaṃ</span>. Mūlakapupphaṃ khārakapupphaṃ <a name="V0.0110"></a> caccupupphaṃ tambukapupphanti evamādi <span class="bld">pupphakhādanīyaṃ,</span> asokapupphaṃ pana yāvajīvikaṃ. Labujapanasaṭṭhiādi <span class="bld">aṭṭhikhādanīyaṃ. Niyyāsakhādanīye</span> yāvakālikaṃ natthi. Ete vuttappakārā yāvakālikā hontīti attho.</p>
  1794. <p class="bodytext"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>. Idāni ‘‘anujānāmi, bhikkhave, aṭṭha pānāni ambapānaṃ jambupānaṃ cocapānaṃ mocapānaṃ madhukapānaṃ muddikapānaṃ sālūkapānaṃ phārusakapāna’’nti (mahāva. 300) evaṃ vuttaṃ aṭṭhavidhaṃ pānakaṃ yāmakālikaṃ nāmāti dassetuṃ <span class="bld">‘‘madhū’’</span>tiādimāha. Tattha (mahāva. aṭṭha. 300) madhujaṃ muddikajaṃ sālūkajaṃ cocajaṃ mocajaṃ ambujaṃ jambujañcāti evamattho gahetabbo. Ettha <span class="bld">madhujaṃ</span> nāma madhukānaṃ jātirasena kataṃ, taṃ pana udakasambhinnameva vaṭṭati, suddhaṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Muddikapānaṃ</span> nāma muddikā udake madditvā parissāvetvā gahitaṃ. <span class="bld">Sālūkapānaṃ</span> nāma rattuppalanīluppalādīnaṃ kiñjakkharehi kataṃ. Sesāni pākaṭāneva. Ettha pana sace sayaṃ etāni yāvakālikavatthūni paṭiggahetvā udake madditvā ātape ādiccapākena pacitvā parissāvetvā pānakaṃ karoti, taṃ purebhattameva kappati. Sace anupasampannena kataṃ labhati, tadahupurebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena <a name="M0.0113"></a> yāva aruṇuggamanā vaṭṭati. Imāni aṭṭha pānāni sītānipi ādiccapākānipi vaṭṭanti, aggipākāni pana na vaṭṭanti, tasmā <span class="bld">‘‘naggisantatta’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  1795. <p class="bodytext"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sabbaṃ phalarasaṃ ṭhapetvā dhaññaphalarasa’’nti (mahāva. 300) vuttattā dhaññaphalaraso pana na vaṭṭati, tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘sānulomāni dhaññāni ṭhapetvā’’</span>ti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sabbaṃ puppharasaṃ ṭhapetvā madhukapuppharasa’’nti vuttattā madhukapuppharaso ādiccapāko vā hotu aggipāko vā, pacchābhattaṃ na vaṭṭati, tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘madhukapupphamaññatrā’’</span>ti.</p>
  1796. <p class="bodytext"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sabbaṃ pattarasaṃ ṭhapetvā ḍākarasa’’nti vuttattā udakena pakkānampi yāvakālikapattānaṃ raso purebhattameva vaṭṭati, sītodakena madditānaṃ raso yāmakālikaṃ. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘ṭhapetvā pakkaḍākaja’’</span>nti. Yāvajīvikapaṇṇassa udakena pakkassa raso yāvajīviko hoti.</p>
  1797. <p class="bodytext"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>. Idāni <a name="V0.0111"></a> sattāhakālike dassetuṃ <span class="bld">‘‘sappī’’</span>tiādimāha. Ettha (mahāva. 260) pana –</p>
  1798. <p class="gatha1">‘‘Sappinonītatelāni, madhuphāṇitameva ca;</p>
  1799. <p class="gathalast">Sattāhakālikā sappi, yesaṃ maṃsamavārita’’nti. –</p>
  1800. <p class="unindented">Pāṭho gahetabbo. Evaṃ pana gahite vasā telaggahaṇena gahitāva hoti ‘‘telaṃ nāma tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍatelaṃ vasātela’’nti (pārā. 623; pāci. 260) evaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vitthāritattā. Evaṃ pana aggahetvā vasā ca ‘‘madhuphāṇita’’nti pāṭhe gahite yāvakālikabhūtā vasā sattāhakālikāti āpajjeyya, ‘‘yāni kho pana tāni gilānānaṃ <a name="M0.0114"></a> bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇita’’nti (pārā. 622) evaṃ pañceva bhagavatā sattāhakālikabhesajjāni anuññātāni, tato uttari chaṭṭhassa sattāhakālikabhesajjassa atthitāpi āpajjati, <span class="bld">bhesajjakkhandhakepi</span> bhagavatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasaṃ kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262) evaṃ sattāhakālikavasena vasaṃ ananujānitvā tato nibbattatelameva anuññātaṃ, tasmā ‘‘madhuphāṇitameva cā’’ti pāṭhe aggahite pāḷiyā aṭṭhakathāya ca virujjhati. Therena pana uttaravihāravāsīnaṃ khuddasikkhāya āgatanayena vuttaṃ. Tesaṃ pana –</p>
  1801. <p class="gatha1">‘‘Sappi navanītaṃ telaṃ, madhu phāṇitapañcamaṃ;</p>
  1802. <p class="gathalast">Acchamacchavasādi ca, honti sattāhakālikā’’ti. –</p>
  1803. <p class="unindented">Evamāgataṃ. Amhākaṃ pana visuṃ sattāhakālike āgataṭṭhānaṃ natthīti vadanti, upaparikkhitabbaṃ.</p>
  1804. <p class="bodytext">Idāni tesu sappiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘yesaṃ maṃsapavārita’’</span>nti vuttaṃ. ‘‘Sappināma gosappi vā ajikāsappi vā mahiṃ sasappi vā. Yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi, navanītaṃ nāma tesaṃyeva navanīta’’nti (pārā. 623; pāci. 260) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttattā navanītaṃ pana gahitanti na vitthāritaṃ<a name="V0.0112"></a>, sappi pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ tadahu purebhattaṃ sāmisampinirāmisampi vaṭṭati. Pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisaṃ paribhuñjitabbaṃ. Sattāhātikkame sace ekabhājane ṭhapitaṃ, ekaṃ nissaggiyaṃ. Sace bahūsu, vatthugaṇanāya nissaggiyapācittiyāni. Pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati. Sappi tāpentassa sāmaṃpāko na hoti, ‘‘navanītaṃ pana tāpentassa hi sāmaṃpāko na hoti, sāmaṃpakkena pana <a name="M0.0115"></a> tena saddhiṃ āmisaṃ na vaṭṭatī’’ti ca ‘‘sace anupasampanno purebhattaṃ paṭiggahitanavanītena sappiṃ katvā deti, purebhattaṃ sāmisaṃ vaṭṭati. Sace sayaṃ karoti, sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭatī’’ti ca <span class="bld">samantapāsādikāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.622) navanītamhiyeva sāmaṃpākatā vuttā, na sappimhi. Yaṃ pana <span class="bld">kaṅkhāvitaraṇiyaṃ</span> vuttaṃ ‘‘nibbattitasappi vā navanītaṃ vā pacituṃ vaṭṭatī’’ti, ‘‘taṃ pana tadahu purebhattampi sāmisaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā) ca, tattha yāvakālikavatthunā asammissaṃ sudhotaṃ navanītaṃ sandhāya ‘‘pacituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Sayaṃpacitasattāhakālikena saddhiṃ yadi āmisaṃ bhuñjati, taṃ āmisaṃ sayaṃpakkasattāhakālikena missitaṃ attano yāvakālikabhāvaṃ sattāhakālikena gaṇhāpeti, tathā ca sati yāvakālikaṃ apakkampi sayaṃpakkabhāvaṃ upagacchatīti ‘‘sāmisaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Yathā sayaṃpakkasattāhakālikavasātelaṃ sayaṃbhajjitasāsapādiyāvajīvikavatthūnaṃ telañca sāmisaṃ tadahu purebhattampi na vaṭṭati, tathā navanītasappīti veditabbaṃ. Vakkhati ca ācariyo –</p>
  1805. <p class="bodytext">‘‘Yāvakālikaādīni, saṃsaṭṭhāni sahattanā. Gāhāpayanti sabbhāva’’nti ca,</p>
  1806. <p class="gatha1">‘‘Teheva bhikkhunā pakkaṃ, kappate yāvajīvikaṃ;</p>
  1807. <p class="gathalast">Nirāmisañca sattāhaṃ, sāmise sāmapākatā’’ti ca.</p>
  1808. <p class="bodytext">Yā pana <span class="bld">samantapāsādikāyaṃ</span> navanītamhi sāmaṃpākatā vuttā, sā takkādisammissaṃ adhotanavanītaṃ sandhāya vuttā. Tasmā viññūnaṃ samantapāsādikāpi kaṅkhāvitaraṇīpi samenti, taṃ navanītaṃ sandhāya vuttanti ācariyā vadanti. Idameva yuttaṃ. Yadi sappimhi sāmaṃpākatā hoti, avassaṃyeva samantapāsādikāyaṃ <a name="M0.0116"></a> vucceyya, tattha pana ‘‘sappi tāva purebhattaṃ paṭiggahitaṃ, tadahu purebhattaṃ sāmisampi nirāmisampi paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.622) hi <a name="V0.0113"></a> vuttaṃ, na pacanavidhānaṃ. Manussasappinavanītānaṃ, aññesampi hatthiassādīnaṃ akappiyamaṃsasappinavanītānaṃ sattāhātikkame dukkaṭaṃ. Kiṃ pana taṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti? Āma vaṭṭati. Kasmā? Paṭikkhepābhāvā ca sabbaaṭṭhakathāsu anuññātattā ca. ‘‘Yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi, navanīta’’nti (pārā. 623) idaṃ pana nissaggiyavatthuṃ dassetuṃ vuttaṃ, na aññesaṃ vāraṇatthāya.</p>
  1809. <p class="bodytext"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>. Idāni telaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘telaṃ tilavaseraṇḍamadhusāsapasambhava’’</span>ntiādimāha. Ettha tilādīhi sambhavaṃ nibbattaṃ telanti sambandho. Ettha (pārā. aṭṭha. 1.100) pana purebhattaṃ tile paṭiggahetvā katatelaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya savatthukappaṭiggahitattā anajjhoharaṇīyaṃ. Pacchābhattaṃ paṭiggahetvā katatelaṃ anajjhoharaṇīyaṃ, sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ. Eraṇḍamadhukasāsapaṭṭhīni paṭiggahetvā sace tāni bhajjitvā telaṃ karoti, tadahu purebhattampi sāmisaṃ na vaṭṭati, sāmaṃpākatā hoti. Sace abhajjitvā karoti, tadahu purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva vaṭṭati, paribhuñjitabbavatthūnaṃ yāvajīvikattā savatthukappaṭiggahaṇe doso natthīti. Telaggahaṇatthāya eraṇḍakaṭṭhiādīni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmayato dukkaṭaṃ. Tathā pāḷiyaṃ anāgatāni adassitāni kosambakakusumbhādīnaṃ telāni.</p>
  1810. <p class="bodytext">Idāni madhuvikatiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘khuddābhamaramadhukari-makkhikāhi kata’’</span>nti vuttaṃ. Tattha (pārā. aṭṭha. 2.623) <span class="bld">khuddā</span>ti khuddamakkhikā. <span class="bld">Bhamarā</span>ti mahābhamaramakkhikā<a name="M0.0117"></a>. Daṇḍakesu madhukarā <span class="bld">madhukarimakkhikā</span> nāma. Etāhi tīhi makkhikāhi kataṃ madhu nāmāti attho. ‘‘Madhu nāma makkhikāmadhū’’ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pārā. 623; pāci. 260) vuttattā aññehi tumbaṭakādīhi kataṃ sattāhakālikaṃ na hotīti veditabbaṃ.</p>
  1811. <p class="bodytext">Idāni phāṇitaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘rasādiucchuvikati, pakkāpakkā ca phāṇita’’</span>nti āha. Pakkā ca apakkā ca rasādiucchuvikati phāṇitanti attho. Madhukapupphaphāṇitaṃ purebhattaṃ sāmisaṃ vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati. Tassa sattāhātikkame dukkaṭaṃ. Ciñcaphāṇitañca ambaphāṇitañca yāvakālikameva.</p>
  1812. <p class="bodytext"><a name="para91"></a><span class="paranum">91</span>. Idāni <a name="V0.0114"></a> etesu vasātelassa odissa anuññātattā taṃ visuṃ uddharitvā dassetuṃ <span class="bld">‘‘savatthupakkā sāmaṃ vā’’</span>tiādimāha. Sattavidhañhi (pārā. aṭṭha. 2.623) odissaṃ nāma byādhodissaṃ puggalodissaṃ kālodissaṃ samayodissaṃ desodissaṃ vasodissaṃ bhesajjodissanti.</p>
  1813. <p class="bodytext">Tattha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, amanussikābādhe āmakamaṃsaṃ āmakalohita’’nti (mahāva. 264) vuttaṃ, idaṃ <span class="bld">byādhodissaṃ</span> nāma. Ettha pana kālepi vikālepi kappiyākappiyamaṃsalohitaṃ vaṭṭati. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’nti (cūḷava. 273) evaṃ anuññātaṃ <span class="bld">puggalodissaṃ</span> nāma. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, cattāri mahāvikaṭāni dātuṃ gūthaṃ muttaṃ chārikaṃ mattika’’nti (mahāva. 268) evaṃ sappadaṭṭhakāle appaṭiggahitakaṃ anuññātaṃ <span class="bld">kālodissaṃ</span> nāma. Gaṇabhojanādi <span class="bld">samayodissaṃ</span> nāma. Gaṇaṅgaṇūpāhanāni <span class="bld">desodissaṃ</span> nāma. <span class="bld">Vasodissaṃ</span> nāma ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjānī’’ti (mahāva. 262) evaṃ <a name="M0.0118"></a> vasānāmena anuññātaṃ. Taṃ ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ kappiyākappiyavasānaṃ telaṃ taṃtadatthikānaṃ telaparibhogena paribhuñjituṃ vaṭṭati. <span class="bld">Bhesajjodissaṃ</span> nāma ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tāni pañca bhesajjānī’’ti (mahāva. 261) evaṃ bhesajjanāmena vuttāni sappiādīni pañca.</p>
  1814. <p class="bodytext">Yathā pana khīradadhiādīhi pakkatelaṃ pacchābhattaṃ na vaṭṭati, na evamidaṃ. Idaṃ pana telaṃ savatthukapakkampi vaṭṭati, taṃ dassetuṃ ‘‘savatthupakkā sāmaṃ vā’’ti vuttaṃ. Vasaṃ oloketvā ‘‘savatthupakkā’’ti vuttaṃ. Sāmaṃ pakkā vāti attho. Yathā savatthukappaṭiggahitattā sāmaṃpakkattā dadhiādīhi pakkatelaṃ attanā kataṃ purebhattampi na vaṭṭati, na evamidaṃ. Idaṃ pana attanā savatthukapakkampi purebhattampi pacchābhattampi vaṭṭatīti attho. Ettha pana kāraṇūpacārena vasātelaṃ ‘‘vasā’’ti vuttaṃ.</p>
  1815. <p class="bodytext"><span class="bld">Kāle</span>ti purebhattakāle parehi vā attanā vā pakkāti attho. Pacchābhattaṃ pana pacituṃ na vaṭṭati ‘‘kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭha’’nti (mahāva. 262) vuttattā. Tasmā ‘‘kāle’’ti vuttaṃ. Yo pana vikāle paṭiggahetvā vikāle pacitvā vikāle parissāvetvā paribhuñjati, so tīṇi dukkaṭāni āpajjati.</p>
  1816. <p class="bodytext"><span class="bld">Amānusā</span>ti <a name="V0.0115"></a> ettha (mahāva. 262) pana acchavasādīnaṃ anuññātattā ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ akappiyamaṃsānaṃ vasā anuññātāti veditabbā. Maṃsesu hi manussahatthimaṃsādīni dasa maṃsāni paṭikkhittāni, vasā pana ekā manussavasā eva.</p>
  1817. <p class="bodytext">Anupasampannena (pārā. aṭṭha. 2.623) katanibbaṭṭitavasātelaṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ <a name="M0.0119"></a> nirāmisameva vaṭṭati. Yaṃ panettha sukhumarajasadisaṃ maṃsaṃ vā nhāru vā aṭṭhi vā lohitaṃ vā, taṃ abbohārikaṃ. Sace sayaṃ karoti, purebhattaṃ paṭiggahetvā pacitvā parissāvetvā sattāhaṃ nirāmisameva paribhuñjitabbaṃ. Nirāmisaparibhogañhi sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262). <span class="bld">Aññesa</span>nti sappiādīnaṃ. <span class="bld">Vatthu</span>nti yāvakālikabhūtaṃ vatthuṃ. Yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ na paceti sambandho.</p>
  1818. <p class="bodytext"><a name="para92"></a><span class="paranum">92</span>. Idāni yāvajīvikavikatiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘haliddī’’</span>tiādi vuttaṃ. Tatthāyamanuttānapadattho (mahāva. 263; pāci. aṭṭha. 248-249) – <span class="bld">pañcamūlādikañcāpī</span>ti ettha dvipañcamūlena saddhiṃ aññānipi taggatikāni mūlabhesajjāni gahitānīti ñātabbaṃ.</p>
  1819. <p class="bodytext"><a name="para93-5"></a><span class="paranum">93-5</span>. Biḷaṅgādīni phalabhesajjāni. Tattha (mahāva. 263) <span class="bld">goṭṭhaphala</span>nti madanaphalanti vadanti. Kappāsādīnaṃ paṇṇanti sambandho. Ime pana vuttappakārā mūlabhesajjaphalabhesajjapaṇṇabhesajjavasena vuttā sabbe kappiyā. Imesaṃ pupphaphalapaṇṇamūlā sabbepi kappiyā yāvajīvikāyeva. Ṭhapetvā ucchuniyyāsaṃ sabbo ca niyyāso sarasañca ucchujaṃ tacaṃ ṭhapetvā sabbo ca tacoti sambandho.</p>
  1820. <p class="bodytext"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>. Madhunā (pārā. aṭṭha. 2.623) amakkhitaṃ <span class="bld">suddhasitthañca</span>. Madhumakkhitaṃ pana sattāhakālikameva. <span class="bld">Yañca kiñcī</span>ti odanaṃ maṃsaṃ aṭṭhiādīnīti attho.</p>
  1821. <p class="bodytext"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>. ‘‘Yāni vā panaññānipi atthi neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti, na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharanti, tāni paṭiggahetvā yāvajīvaṃ pariharituṃ, sati paccaye paribhuñjituṃ<a name="V0.0116"></a>, asati <a name="M0.0120"></a> paccaye paribhuñjantassa āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 263) vuttattā <span class="bld">‘‘āhāratthamasādhentaṃ, sabbaṃ taṃ yāvajīvika’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  1822. <p class="bodytext"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>. <span class="bld">Sabbassā</span>ti gilānassāpi agilānassapīti attho. <span class="bld">Kālikattaya</span>nti yāvakālikaṃ vajjetvā avasesaṃ sati paccaye vikāle kappatīti attho.</p>
  1823. <p class="bodytext"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>. <span class="bld">Janayantubho</span>ti janayanti ubho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yāvakālikayāmakālikasaṅkhātā ubho kālikā attano kālamatikkamitvā paribhuttā pācittiṃ janayantīti attho. Kiñca bhiyyo (mahāva. 274; mahāva. aṭṭha. 274; kaṅkhā. aṭṭha. sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā) – ubhopi panete akappiyakuṭiyaṃ vuttā antovutthaṃ dukkaṭañca, punadivase paribhuñjato sannidhiṃ pācittiyañca janayantīti attho.</p>
  1824. <p class="bodytext"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>. <span class="bld">Anāruḷhe</span>ti pāḷiyaṃ anāgate manussasappiādimhīti attho.</p>
  1825. <p class="bodytext"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>. <span class="bld">Nissaṭṭhaladdha</span>nti (pārā. 624) vinayakammaṃ katvā puna laddhanti attho. <span class="bld">Vikappentassa sattāhe</span>ti sattāhabbhantare sāmaṇerassa ‘‘idaṃ sappiṃ tela’’ntiādinā nayena nāmaṃ gahetvā ‘‘tuyhaṃ vikappemī’’ti vā ‘‘itthannāmassa vikappemī’’ti vā sammukhāpi vā parammukhāpi vā vikappentassa anāpattīti sambandho. <span class="bld">Pāḷiyaṃ</span> pana ‘‘anāpatti antosattāhe adhiṭṭheti, vissajjeti, nassati, vinassati, ḍayhati, acchinditvā gaṇhanti, vissāsaṃ gaṇhantī’’ti (pārā. 625) ettakameva vuttaṃ, ‘‘vikappemī’’ti idaṃ pana natthi. Kiñcāpi natthi, atha kho ‘‘anadhiṭṭhite adhiṭṭhitasaññī nissaggiyaṃ <a name="M0.0121"></a> pācittiyaṃ, avikappite vikappitasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 624) <span class="bld">āpattivāre</span> āgatattā therena dassitaṃ. Taṃ dassentenāpi sace upasampannassa vikappeti, attano eva santakaṃ hoti, paṭiggahaṇampi na vijahati, tasmā upasampannavasena adassetvā anupasampannavasena dassitaṃ. Tassa hi vikappite paṭiggahaṇampi vijahati, āpattipi na hotīti. <span class="bld">Adhiṭṭhato</span>ti abbhañjanādīni adhiṭṭhahantassa anāpattīti attho. Sace pana sattāhabbhantare nirapekkho hutvā anupasampannassa pariccajati, pariccattattā anāpatti, itarassa ca appaṭiggahitattā ubhinnampi kāyikaparibhogo vaṭṭati. Anissaggiyattā pana bāhiraparibhogena vaṭṭati. ‘‘Tāni paṭiggahetvā <a name="V0.0117"></a> sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānī’’ti (pārā. 623) evaṃ niyametvā anuññātattā vuttaṃ <span class="bld">‘‘aññassa dadatopi ca anāpattī’’</span>ti.</p>
  1826. <p class="bodytext"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>. <span class="bld">Sabbhāva</span>nti attano sabhāvaṃ. Yasmā gāhāpayanti, tasmā evamudīritanti vuttanti attho. Idāni vakkhamānaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘eva’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  1827. <p class="bodytext"><a name="para103-5"></a><span class="paranum">103-5</span>. <span class="bld">Sattāhaṃ yāvajīvika</span>nti (mahāva. 305; mahāva. aṭṭha. kaṅkhā. aṭṭha. sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā) sattāhakālikañca yāvajīvikañcāti attho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Sattāhakālikayāvajīvikadvayaṃ sesakālikasammissaṃ sambhinnarasaṃ katvā paribhuñjato sannidhipācitti hotīti udīritanti. Tadahu paṭiggahitaṃ tadahevāti attho. <span class="bld">Sesa</span>nti sattāhakālikayāvajīvikadvayaṃ. <span class="bld">Itara</span>nti yāvajīvikaṃ. Pure paṭiggahitaṃ vā hotu, tadahu vā paṭiggahitaṃ, yāvajīvikaṃ sattāhakālikena sattāhaṃ kappatīti veditabbaṃ. ‘‘Yāvakālikena, bhikkhave, yāmakālikaṃ, sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ tadahu paṭiggahitaṃ kāle kappati, no vikāle. Yāmakālikena, bhikkhave, sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ <a name="M0.0122"></a> tadahu paṭiggahitaṃ yāme kappati, yāmātikkante na kappati. Sattāhakālikena, bhikkhave, yāvajīvikaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappati, sattāhātikkante na kappatī’’ti hi <span class="bld">bhesajjakkhandhake</span> (mahāva. 305) vuttaṃ. Ettha pana ‘‘tadahu paṭiggahita’’nti visesavacanassa natthitāya pure paṭiggahitampi vaṭṭatīti siddhanti. Kālikavinicchayo.</p>
  1828. <p class="centered">Kālikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1829. <p class="subhead">9. Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā</p>
  1830. <p class="bodytext"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>. Idāni ‘‘paṭiggāho’’ti padaṃ vitthāretuṃ <span class="bld">‘‘dātukāmābhihāro cā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha dātukāmassa abhihāro <span class="bld">dātukāmābhihāro</span>. Etena aññassa patte pakkhipituṃ ālulentassa phusitāni uṭṭhahitvā aññassa patte sace patanti, paṭiggahaṇaṃ na ruhatīti dīpitaṃ <a name="V0.0118"></a> hoti. <span class="bld">Eraṇakkhama</span>nti thāmamajjhimena purisena ukkhipanakkhamaṃ, tato mahante paṭiggahaṇaṃ na ruhati. <span class="bld">Tidhā dente</span>ti kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ vasena tidhā dente. Tassa bhikkhuno kāyakāyappaṭibaddhehi <span class="bld">dvidhā gāho</span>ti attho. Pañcaṅgo evaṃ <span class="bld">pañcaṅgevaṃ</span>. Dātukāmābhihāro ekaṃ, hatthapāso ekaṃ, eraṇakkhamatā ekaṃ, devamanussatiracchānagatesu ekena tidhā dānamekaṃ, dvidhā gāho ekanti evaṃ pañcaṅgāni honti.</p>
  1831. <p class="bodytext"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>. Idāni yena kāyappaṭibaddhena paṭiggahaṇaṃ na ruhati, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘asaṃhāriye’’</span>tiādimāha. Khāṇuke (pāci. aṭṭha. 265) bandhitvā <a name="M0.0123"></a> ṭhapitamañcādimhi vā phalake vā pāsāṇe vā asaṃhāriye na ruhatīti attho. <span class="bld">Tatthajāte</span> paduminipaṇṇe vā kiṃsukapaṇṇādimhi vā na vaṭṭati, <span class="bld">sukhume ciñcaādīnaṃ paṇṇe</span> vā na ruhati, yañca majjhimapuriso sandhāretuṃ na sakkoti, tasmiṃ <span class="bld">asayhabhāre ca paṭiggaho na ruhatī</span>ti attho.</p>
  1832. <p class="bodytext"><a name="para108"></a><span class="paranum">108</span>. Idāni paṭiggahaṇavijahanaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘sikkhāmaraṇaliṅgehī’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tatthāyaṃ piṇḍattho – sikkhāpaccakkhānena ca maraṇena ca liṅgaparivattanena ca ‘‘na taṃ dāni paribhuñjissāmī’’ti vā ‘‘na puna paṭiggahetvā paribhuñjissāmī’’ti vā evaṃ anapekkhavissajjanena ca corādīhi vā acchedā ca anupasampannassa dānā ca <span class="bld">gāho</span> paṭiggāho <span class="bld">upasammati</span> vijahatīti. Bhikkhuniyā pana sikkhāpaccakkhānassa abhāvā vibbhamanena ca vijahatīti gahetabbaṃ.</p>
  1833. <p class="bodytext"><a name="para109-110"></a><span class="paranum">109-110</span></p>
  1834. <p class="bodytext">. Idāni paṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘appaṭiggahitaṃ sabba’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tassattho (kaṅkhā. aṭṭha. dantaponasikkhāpada) – catukālikapariyāpannaṃ antamaso rajareṇumpi appaṭiggahetvā sabbaṃ paribhuñjato pācitti. Idāni appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘suddhañca nātibahala’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">suddhañcā</span>ti aññesaṃ rasena asammissaṃ. Himodakasamuddodakādīsu paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Loṇañca assu ca <span class="bld">loṇassu</span>. Ettha loṇaṃ nāma sarīre uṭṭhitaṃ. Etāni pana sabbāni avicchinnāneva kappanti, netarāni.</p>
  1835. <p class="bodytext"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>. Idāni anaṅgalaggānipi dassetuṃ <span class="bld">‘‘gūthamattikamuttānī’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Tathāvidhe</span>ti tathāvidhe kāle, sappadaṭṭhakāleti attho. Aññesaṃ pana appaṭiggahitaṃ anaṅgalaggaṃ na vaṭṭati. Kasmā<a name="V0.0119"></a>? ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, yaṃ karonto <a name="M0.0124"></a> paṭiggaṇhāti, sveva paṭiggaho kato, na puna paṭiggahetabbo’’ti (mahāva. 268) vuttattā.</p>
  1836. <p class="bodytext"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>. <span class="bld">Durūpaciṇṇe</span>ti dupparāmaṭṭhe phalikarukkhavalliādiṃ cālentassa vā āmisabharitabhājanaṃ appaṭiggahitaṃ parāmasantassa vā durūpaciṇṇadukkaṭaṃ hotīti attho. <span class="bld">Rajokiṇṇe</span>ti bhikkhāya carantassa patte patitarajaṃ appaṭiggahetvā puna bhikkhaṃ gaṇhato vinayadukkaṭaṃ hotīti attho. <span class="bld">Athuggahappaṭiggahe</span>ti atha uggahappaṭiggahe, attanā eva uggahetvā gahiteti attho. Akappiyakuṭiyaṃ antovutthe ca yattha katthaci bhikkhunā sayaṃpakke ca attanā vā parena vā akappiyakuṭiyaṃ antopakke cāti sabbattha dukkaṭanti adhippāyo. Paṭiggāhavinicchayo.</p>
  1837. <p class="centered">Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1838. <p class="subhead">10. Akappiyamaṃsaniddesavaṇṇanā</p>
  1839. <p class="bodytext"><a name="para113"></a><span class="paranum">113</span>. Idāni maṃsesu paṭipajjitabbākāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘maṃsesu ca akappiya’’</span>nti uddhaṭaṃ. Akappiyamaṃsamhi dassite kappiyamaṃsaṃ dassitameva hoti pārisesanayena. <span class="bld">Uragassa cā</span>ti ettha sabbopi urago na kappati.</p>
  1840. <p class="bodytext"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>. Ettāvatā jātivasena dasavidhampi akappiyamaṃsaṃ dassetvā idāni kappiyamaṃsesupi akappiyavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘uddissakatamaṃsañca, yañca appaṭivekkhita’’</span>nti vuttaṃ. Tattha pañcasu sahadhammikesu yassa kassaci yaṃ kiñci uddissa kataṃ <span class="bld">uddissakataṃ</span> nāma, taṃ pana jānitvā paribhuñjituṃ sabbesampi na vaṭṭati, ajānantānaṃ anāpatti. Macchesupi eseva nayo. <span class="bld">Appaṭivekkhita</span>nti <a name="M0.0125"></a> anupaparikkhitaṃ, anāpucchitanti attho. ‘‘Na bhikkhave appaṭivekkhitvā maṃsaṃ paribhuñjitabbaṃ, yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 281) <a name="V0.0120"></a> vuttaṃ. Macchesu pana āpucchanakiccaṃ natthi akappiyamacchānaṃ natthitāyāti vadanti. Idāni etesu āpattibhedaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘thullaccaya’’</span>ntiādimāha. Taṃ sabbaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā) uttānameva.</p>
  1841. <p class="bodytext"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>. Idāni na kevalaṃ imesaṃ manussādīnaṃ maṃsameva akappiyaṃ, aṭṭhiādīnipi akappiyānīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘aṭṭhīpī’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha (mahāva. aṭṭha 281) <span class="bld">lomampesa</span>nti lomampi esaṃ akappiyamaṃsavatthūnanti attho. <span class="bld">Sacittakaṃ vā</span>ti etesu pana uddissakatameva sacittakaṃ, sesā acittakāti. Akappiyamaṃsavinicchayo.</p>
  1842. <p class="centered">Akappiyamaṃsaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1843. <p class="subhead">11. Nissaggiyaniddesavaṇṇanā</p>
  1844. <p class="bodytext"><a name="para116-7"></a><span class="paranum">116-7</span>. Idāni accoḷārikānaṃ vasena dassetuṃ <span class="bld">‘‘arūpiya’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Aññathāpi yutti pariyesitabbā. Tatthāyaṃ saṅkhepattho (pārā. 591; pārā. aṭṭha. 2.589; kaṅkhā. aṭṭha. jātarupasikkhāpadavaṇṇanā) – yo rūpiyena arūpiyañca parivatteyya, yo ca itarena ca arūpiyena rūpiyaṃ parivatteyya, tassa nissaggiyaṃ hotīti.</p>
  1845. <p class="bodytext">Idāni rūpiyañca arūpiyañca dassetuṃ <span class="bld">‘‘idha rūpiya’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Ettha (pārā. 589; kaṅkhā. aṭṭha. jātarupasikkhāpadavaṇṇanā) <span class="bld">sajjhu siṅgī</span>ti <span class="bld">sajjhū</span>ti rajataṃ. <span class="bld">Siṅgī</span>ti suvaṇṇaṃ. Tambalohādīhi vā dārūhi vā paṇṇehi vā lākhāya vā rūpaṃ samuṭṭhāpetvā vā asamuṭṭhāpetvā vā kataṃ cammabījamayampiyaṃ yaṃ <a name="M0.0126"></a> dese vohāraṃ gacchati, idaṃ <span class="bld">vohārūpagamāsakaṃ</span> nāma. Idamidha rūpiyanti adhippetaṃ. Vatthādi ca muttādi ca <span class="bld">vatthamuttādi. Itara</span>nti arūpiyaṃ kappiyavatthuñca dukkaṭavatthuñca. Kiṃ vuttaṃ hoti? Vatthaṃ suttaṃ phālo paṭako kappāso anekappakāraṃ aparaṇṇaṃ sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitādibhesajjañcāti idaṃ <span class="bld">kappiyavatthu</span> nāma. Muttā maṇi veḷuriyo saṅkhosilā pavāḷaṃ lohitaṅgo masāragallaṃ satta dhaññāni dāsī dāso khettaṃ vatthu pupphārāmaphalārāmādayoti idaṃ <span class="bld">dukkaṭavatthu</span> nāma, tadubhayaṃ arūpiyaṃ nāmāti vuttaṃ hoti.</p>
  1846. <p class="bodytext"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>. Ettāvatā rūpiyasaṃvohāraṃ dassetvā idāni kayavikkayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘imaṃ gahetvā’’</span>tiādimāha<a name="V0.0121"></a>. Tattha <span class="bld">ima</span>nti taṇḍulādikaṃ kappiyabhaṇḍaṃ <span class="bld">gahetvā</span> vā odanādiṃ <span class="bld">bhutvā vā ‘‘imaṃ</span> vatthādikaṃ kappiyabhaṇḍaṃ <span class="bld">dehi, imaṃ</span> rajanapacanādikaṃ <span class="bld">kara,</span> rajanakaṭṭhādimā <span class="bld">naya, imaṃ</span> vā tava <span class="bld">demi,</span> tvaṃ pana imañca imañca āhara, <span class="bld">kara, dehī’’</span>ti evaṃ <span class="bld">kayavikkaye samāpanne nissaggī</span>ti sambandho.</p>
  1847. <p class="bodytext"><a name="para119"></a><span class="paranum">119</span>. Idāni pariṇāmavasena āpattibhedaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘attano’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tatrāyaṃ piṇḍattho (pārā. 659; pārā. aṭṭha. 2.658; kaṅkhā. aṭṭha. pariṇatasikkhāpadavaṇṇanā) – saṅghassa vā aññassa vā nataṃ pariṇataṃ lābhaṃ labhitabbaṃ cīvarādipaccayaṃ attano vā aññassa vā pariṇāmeyya, nissaggiyaādīni hontīti. Kathaṃ? Yo pana mātusantakampi saṅghassa pariṇataṃ attano pariṇāmeti, nissaggiyaṃ. Aññassa puggalassa pariṇāmeti, suddhikapācittiyaṃ. Aññassa saṅghassa vā cetiyassa vā pariṇāmeti, dukkaṭaṃ. Yo pana aññapuggalassa vā cetiyassa vā pariṇataṃ attano vā aññapuggalassa vā saṅghassa vā aññacetiyassa vā pariṇāmeti, tassāpi dukkaṭamevāti.</p>
  1848. <p class="bodytext"><a name="para120"></a><span class="paranum">120</span>. Yo <a name="M0.0127"></a> pana <span class="bld">nissaggiṃ</span> nissajjitabbaṃ <span class="bld">anissajjitvā</span> vinayakammaṃ akatvā paribhuñjeyya, tassa <span class="bld">dukkaṭaṃ</span>. Yo vā parena vinayakammatthāya <span class="bld">nissaṭṭhaṃ sakasaññāya</span> na dadeyya, tassāpi <span class="bld">dukkaṭaṃ. Aññathetara</span>nti ettha <span class="bld">aññathā</span>ti theyyasaññāya sace na dadeyya, <span class="bld">itaraṃ</span> tassa agghavasena pārājikañca thullaccayañca dukkaṭañca hotīti attho. Nissaggiyavinicchayo.</p>
  1849. <p class="centered">Nissaggiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1850. <p class="subhead">12. Pācittiyaniddesavaṇṇanā</p>
  1851. <p class="bodytext"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>. Idāni pācittiyāni dassetuṃ ‘‘pācittī’’ti mātikāpadaṃ uddharitvā <span class="bld">‘‘musāvādomasāvāde, pesuññaharaṇe’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha musāvāde ca omasavāde ca pesuññaharaṇe ca pācitti vuttāti sambandho. Evaṃ sesesupi. Ettha pana ‘‘adiṭṭhaṃ, asutaṃ, amutaṃ<a name="V0.0122"></a>, aviññātaṃ, diṭṭhaṃ, sutaṃ, mutaṃ, viññāta’’nti (pāci. 3; pāci. aṭṭha. 3) pubbepi ‘‘musā bhaṇissāmī’’ti cetetvā vacanakkhaṇeva ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānitvā jānantasseva musābhaṇane pācitti nāma āpatti hotīti attho. Yassa bhaṇati, so taṃ na suṇāti, āpatti na hoti (kaṅkhā. aṭṭha. musāvādasikkhāpadavaṇṇanā).</p>
  1852. <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Omasavādo</span> nāma dasahi ākārehi omasati jātiyāpi nāmenapi gottenapi kammenapi sippenapi ābādhenapi liṅgenapi kilesenapi āpattiyāpi akkosenapī’’ti (pāci. 15) evaṃ vuttehi dasahi ākārehi upasampannaṃ yo khuṃseti vambheti, ayaṃ omasati nāma, tassa pācittīti <a name="M0.0128"></a> attho. Parammukhā bhaṇantassa dukkaṭaṃ, tathā pāḷiyaṃ anāgatehi ‘‘coro’’ti vā ‘‘gaṇṭhibhedako’’ti vā ādīhi bhaṇantassa. ‘‘Santi idhekacce khattiyā brāhmaṇā caṇḍālā’’tiādinā pariyāyena bhaṇantassa ca anupasampannaṃ bhaṇantassa ca sabbatthapi dukkaṭameva.</p>
  1853. <p class="bodytext">Piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā upasampannaṃ jātiādīhi omasantassa upasampannassa vacanaṃ sutvā tassa upasaṃharaṇaṃ <span class="bld">pesuññaharaṇaṃ</span> nāma. Etthāpi pariyāyavacanena ca anupasampannassa upasaṃharaṇena ca dukkaṭameva.</p>
  1854. <p class="bodytext"><span class="bld">Padasodhammo</span>ti ettha <span class="bld">‘‘dhammo</span> nāma buddhabhāsito sāvakabhāsito isibhāsito devatābhāsito atthūpasaṃhito dhammūpasaṃhito’’ti (pāci. 46) evaṃ vuttaṃ saṅgītittayamāruḷhaṃ tipiṭakadhammaṃ padaanupadaanvakkharaanubyañjanavasena bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā anupasampannaṃ ekato vācentassa pācitti hotīti attho.</p>
  1855. <p class="bodytext"><span class="bld">Sāgāre</span>ti yaṃ pana sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittattā sabbaparicchinnañca yena kenaci vitānādinā antamaso vatthenapi channattā sabbacchannañca senāsanaṃ, tathārūpe senāsane ekūpacāraṭṭhāne anupasampannena saha vasantassa catutthadivasato paṭṭhāya nipajjanagaṇanāya ca anupasampannagaṇanāya ca devasikaṃ pācitti hotīti attho.</p>
  1856. <p class="bodytext"><span class="bld">Ujjhāpanakakhiyyane</span>ti ettha yo upasampannaṃ saṅghena sammataṃ senāsanapaññāpakaṃ vā bhattuddesakaṃ <a name="V0.0123"></a> vā yāgubhājakaṃ vā phalabhājakaṃ vā khajjabhājakaṃ vā appamattakavissajjakaṃ vā maṅkukattukāmo chandena ‘‘itthannāmo senāsanaṃ paññāpeti, bhattāni ca uddisatī’’ti vā vadanto aññaṃ <a name="M0.0129"></a> upasampannaṃ ujjhāpeti tena avajānāpeti, yo pana tatheva vadanto upasampannassa santike tassa ayasaṃ pakāsento khīyati, tasmiṃ ujjhāpanake ca khīyanake ca pācittidvayanti veditabbaṃ.</p>
  1857. <p class="bodytext"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>. <span class="bld">Talasattianādara-kukkuccuppādanesu</span> cāti ettha yo bhikkhu upasampannassa paharaṇākāraṃ dassento kāyaṃ vā kāyappaṭibaddhaṃ vā uccāreti, tassa pācittiyaṃ. Sace viraddho pahāraṃ deti, appaharitukāmatāya dukkaṭaṃ, tathā anupasampannesupi dukkaṭameva.</p>
  1858. <p class="bodytext">Upasampannena paññattena vuccamāno taṃ asikkhitukāmatāya vā tassa vacanaṃ asotukāmatāya vā yo anādariyaṃ karoti, tassa anādarakaraṇe pācittiyanti attho. Apaññattena vuccamānassa ca anupasampannena paññattena vā apaññattena vā vuccamānassa dukkaṭaṃ.</p>
  1859. <p class="bodytext">Upasampannassa ‘‘ūnavīsativasso maññe tvaṃ upasampanno, vikāle maññe tayā bhutta’’ntiādinā nayena sañcicca kukkuccaṃ uppādentassa pācittiyaṃ. Anupasampannassa uppādane dukkaṭaṃ.</p>
  1860. <p class="bodytext"><span class="bld">Gāmappavesanāpucchā</span>ti ettha pana majjhanhikātikkamanato paṭṭhāya yāva aruṇuggamanā <span class="bld">vikālo</span> nāma, etthantare sace sambahulā kenaci kammena gāmaṃ pavisanti, ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmā’’ti sabbehipi aññamaññaṃ āpucchitabbaṃ. Sace anāpucchā parikkhittassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ atikkamanti, paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāduddhāre pācittiyaṃ. Āpadāsu anāpatti.</p>
  1861. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhojane ca paramparā</span>ti paramparabhojane ca pācittiyanti attho. Ettha pana pañcasu bhojanesu aññataraṃ nāmaṃ gahetvā <a name="M0.0130"></a> ‘‘odanena vā sattunā vā kummāsena vā maṃsena vā macchena vā nimantemī’’tiādinā nayena, yena kenaci vevacanena vā akappiyanimantanāya nimantitassa <a name="V0.0124"></a> yena yena paṭhamaṃ nimantito, tassa tassa bhojanaṃ ṭhapetvā uppaṭipāṭiyā, avikappetvā vā paṭhamanimantanaṃ parassa parassa kulassa pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ paribhuñjantassa paramparabhojane pācitti hoti. Gilānacīvaradānacīvarakālasamayesu anāpatti, tathā pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha.</p>
  1862. <p class="bodytext"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>. <span class="bld">Anuddharitvā gamane seyya</span>nti ettha dasavidhā seyyā bhisi cimilikā uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā cammakhaṇḍo nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāroti. Etesu yaṃ kiñci saṅghike vihāre guttasenāsane attano vassaggena gahitaṃ attanā vā santharitvā, anupasampannena vā santharāpetvā taṃ divasaṃ gamikavasena pakkamanto neva sayaṃ uddhareyya na aññaṃ uddharāpeyya, yathā upacikādīhi na khajjeyya, evaṃ na ṭhapeyya, aññena vā na uddharāpeyya, patirūpaṃ bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā ārāmikameva vā anāpucchā vā gaccheyya, tassa parikkhittassa vihārassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa dve leḍḍupāte atikkamantassa pācittiyaṃ. Maṇḍaparukkhamūlādiaguttasenāsane santharitvā gacchantassa dukkaṭaṃ, tathā mañcapīṭhabhisikocchakesu, guttasenāsanepi dukkaṭameva.</p>
  1863. <p class="bodytext"><span class="bld">Senāsanāni vā</span>ti ettha anuddharitvā gamaneti sambandho. Ettha pana mañco pīṭhaṃ bhisi kocchakanti catubbidhampi senāsanaṃ vassānahemantānaṃ aṭṭhasu māsesu ajjhokāse vā ovassakamaṇḍape vā rukkhamūle vā sayaṃ santharitvā vā anupasampannena santharāpetvā vā taṃ anuddharitvā vā anuddharāpetvā vā tassa senāsanassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ atikkamane pācittiyaṃ. Sammuñjanīyādi sesaparikkhāresu dukkaṭaṃ.</p>
  1864. <p class="bodytext"><span class="bld">Itthiyāddhānagamane</span>ti <a name="M0.0131"></a> ettha mātugāmena ‘‘gacchāma bhagini, gacchāma ayyā’’ti evaṃ saṃvidahitvā ‘‘ajja vā sve vā parasuve vā’’ti niyamitakālaṃ visaṅketaṃ akatvā dvāravisaṅketaṃ maggavisaṅketaṃ katvāpi gacchato gāmantare gāmantare pācittiyaṃ. Agāmake araññe addhayojane addhayojane āpatti.</p>
  1865. <p class="bodytext"><span class="bld">Ekekāya nisīdane</span>ti ettha eko ekāya itthiyā nisīdaneti attho.</p>
  1866. <p class="bodytext"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>. <span class="bld">Bhiṃsāpane</span>ti <a name="V0.0125"></a> ettha upasampanno upasampannaṃ bhiṃsāpetukāmo corakantāravāḷakantārādīni ācikkhati, bhayānakaṃ vā rūpasaddādiṃ dasseti, so bhāyatu vā mā vā, tassa payoge payoge pācittiyaṃ. Anupasampanne dukkaṭaṃ.</p>
  1867. <p class="bodytext"><span class="bld">Ākoṭane</span>ti pahāradāne. Upasampanno upasampannassa anattamano hutvā sace uppalapattenapi pahāraṃ deti, pācittiyaṃ. Anupasampannassa gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā itthiyā vā purisassa vā antamaso tiracchānagatassāpi pahāraṃ deti, dukkaṭameva.</p>
  1868. <p class="bodytext">Anācāraṃ ācaritvā saṅghamajjhe āpattiyā vā vatthunā vā anuyuñjiyamāno taṃ akathetukāmo ‘‘ko āpanno, kiṃ āpanno, kismiṃ āpanno’’tiādinā nayena aññehi vacanehi taṃ vacanaṃ paṭicchādento so aññaṃ vadati, ayaṃ aññavādako, tasmiṃ <span class="bld">aññavādake</span> ca kañci vītikkamaṃ disvā ‘‘āvuso, idaṃ nāma tayā kata’’nti vutte taṃ na kathetukāmo tuṇhībhūtova saṅghaṃ vihesatīti saṅghavihesako, tasmiṃ <span class="bld">vihesake</span> ca pācitti hotīti attho. Idha pana ñattidutiyena kammena aññavādake ca vihesake <a name="M0.0132"></a> ca āropite puna aññaṃ bhaṇantassa, vihesantassa pācitti. Anāropite dukkaṭanti veditabbaṃ.</p>
  1869. <p class="bodytext"><span class="bld">Duṭṭhullapakāsachāde</span>ti ettha kiñcāpi ‘‘duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 399) vuttā, tathāpi idha saṅghādisesāva adhippetā. Tasmā saṅghasammutiṃ vinā bhikkhussa duṭṭhullaṃ āpattiṃ ‘‘ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā yassa kassaci anupasampannassa ārocentassa pācittiyaṃ. Thullaccayādiaduṭṭhullārocane dukkaṭaṃ. Duṭṭhullacchādanepi saṅghādisesova adhippeto. Yo pana bhikkhu bhikkhussa duṭṭhullaṃ āpattiṃ sayaṃ vā jānitvā aññesaṃ vā sutvā ‘‘imaṃ jānitvā codessanti sāressanti maṅkuṃ karissanti, nārocissāmī’’ti dhuraṃ nikkhipati, tassa pācittiyaṃ. Dhuraṃ nikkhipitvā pacchā ārocitepi na rakkhati eva.</p>
  1870. <p class="bodytext"><span class="bld">Hāsodake</span>ti aṅgulipatodakena hāso ca udake hāso cāti evamattho veditabbo. Upasampanno upasampannaṃ hasādhippāyo kāyena kāyaṃ āmasati, āpatti pācittiyassa, ko pana vādo <a name="V0.0126"></a> upakacchakādīsu ghaṭṭane. Anupasampanne dukkaṭaṃ, tathā bhikkhussa kāyappaṭibaddhāmasane ca nissaggiyena kāyappaṭibaddhāmasane ca. Ettha bhikkhunīpi anupasampannaṭṭhāne ṭhitā. <span class="bld">Udake hasanadhammo</span> nāma uparigopphake udake kīḷādhippāyassa nimmujjanaummujjanaplavanādikaṃ. Idha <span class="bld">hāso</span> nāma kīḷā vuccati.</p>
  1871. <p class="bodytext"><span class="bld">Nicchubhane vihārā</span>ti saṅghikā vihārā nikkaḍḍhaneti attho. Ettha pana yo kuddho hutvā upasampannaṃ hatthādīsu gahetvā vā ‘‘nikkhamā’’ti vatvā vā yattakāni dvārāni <a name="M0.0133"></a> ekena payogena atikkāmeti, tattha dvāragaṇanāya āpattiṃ aggahetvā payogassa ekattā ekā eva gahetabbā. Sace nānāpayogehi atikkāmeti, tattha dvāragaṇanāya gahetabbaṃ. Tassa parikkhāranikkaḍḍhane dukkaṭaṃ, tathā anupasampanne, tassa parikkhāranikkaḍḍhane ca. Alajjiādīsu pana anāpatti.</p>
  1872. <p class="bodytext"><span class="bld">Anupakhajja sayane</span>ti saṅghike vihāre ‘‘vuḍḍho’’ti vā ‘‘gilāno’’ti vā ‘‘saṅghena dinno’’ti vā jānitvā mañcassa vā pīṭhassa vā pavisantassa vā nikkhamantassa vā upacāre seyyaṃ santharitvā vā santharāpetvā vā ‘‘yassa sambādho bhavissati, so pakkamissatī’’ti adhippāyena abhinisīdantassa ca abhinipajjantassa ca payogagaṇanāya pācittiyaṃ veditabbaṃ. Pācittiyavinicchayo.</p>
  1873. <p class="centered">Pācittiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1874. <p class="subhead">13. Samaṇakappaniddesavaṇṇanā</p>
  1875. <p class="bodytext"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>. Bhūtānaṃ jātānaṃ nibbattānaṃ gāmo bhūtagāmo (pāci. 91; pāci. aṭṭha. 91; kaṅkhā. aṭṭha. bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā). Samārambhoti chedanaphālanapacanādi, tasmiṃ <span class="bld">bhūtagāmasamārambhe</span> bhūtagāmasamārambhahetu <span class="bld">pācitti</span> hotīti attho. <span class="bld">Katakappiyaṃ</span> (kaṅkhā. aṭṭha. bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā) pana samaṇakappiyaṃ bhaveti sambandho. Samaṇānaṃ kappiyaṃ <span class="bld">samaṇakappiyaṃ</span><a name="V0.0127"></a>. Idāni yena kataṃ kappiyaṃ samaṇakappiyaṃ hoti, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘nakhena vā’’</span>tiādimāha. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ, aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījaññeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) hi vuttaṃ.</p>
  1876. <p class="bodytext"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>. Idāni <a name="M0.0134"></a> taṃ bhūtagāmaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘samūlā’’</span>tiādimāha. Tattha (pāci. 91; pāci. aṭṭha. 91) <span class="bld">sa</span>-iti so bhūtagāmo nāmāti attho, mūlabījādīhi pañcahi bījehi pabhāvito hotīti vuttaṃ hoti. Tattha <span class="bld">mūlabījaṃ</span> nāma haliddisiṅgiverādi. <span class="bld">Khandhabījaṃ</span> nāma assattho nigrodhoti evamādi. <span class="bld">Aggabījaṃ</span> nāma ajjukaphaṇijjakādi. <span class="bld">Phaḷubījaṃ</span> nāma ucchuveḷunaḷādi. <span class="bld">‘‘Bījabījaṃ</span> nāma pubbaṇṇaṃ aparaṇṇaṃ, yāni vā panaññānipi atthi bīje jāyanti bīje sañjāyanti, etaṃ bījabījaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Idāni ‘‘bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 195; ma. ni. 1.293, 411; 2.11; a. ni. 10.99; pu. pa. 179) vuttattā dhammānulomena āgataṃ bījagāmasamārambhaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ārambhe dukkaṭa’’</span>ntiādimāha. Tasmā etaṃ paṭhamaṃ ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti bhūtagāmaparimocanaṃ kāretvā bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāretabbaṃ.</p>
  1877. <p class="bodytext"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>. <span class="bld">Nibbaṭṭabījaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 92; kaṅkhā. aṭṭha. bhutagāmasikkhāpadavaṇṇanā) nāma ambapanasādi. <span class="bld">Nobījaṃ</span> nāma taruṇambaphalādi, etaṃ pana sabbaṃ akappiyampi vaṭṭatīti attho. <span class="bld">Kaṭāhabaddhabījāni</span> kapitthaphalādīni. <span class="bld">Bahiddhā vāpi kāraye</span>ti kapālepi kātuṃ vaṭṭati, sace ekābaddhānīti attho. Kaṭāhamuttaṃ pana bhinditvā kāretabbaṃ.</p>
  1878. <p class="bodytext"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>. Bhājane vā bhūmiyaṃ vā ekābaddhesu bījesu ekasmiṃ bīje kappiye kate sabbesveva kataṃ bhaveti attho. Yathā ca bīje, evaṃ rukkhasahassaṃ vā ucchusahassaṃ vā chinditvā ekābaddhe katepi vinicchayo veditabbo.</p>
  1879. <p class="bodytext"><a name="para129"></a><span class="paranum">129</span>. Kappiyaṃ katvā nikkhitte bījagāme puna mūlapaṇṇāni sace jāyaruṃ, puna kappiyaṃ kāreyyāti attho. <span class="bld">Tadā</span>ti mūle ca aṅkure ca jāteti attho.</p>
  1880. <p class="bodytext"><a name="para130"></a><span class="paranum">130</span>. <span class="bld">Udakasambhavo</span>ti <a name="V0.0128"></a><a name="M0.0135"></a> udakajāto. <span class="bld">Cetiyādīsū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena gehappamukhapākāravedikādīsu nibbattā gahitā. Nibbattadvattipattako bhūtagāmova, anibbattako aggabīje saṅgahaṃ gacchati. Bījampi yāva mūlaṃ vā paṇṇaṃ vā na nikkhamati, tāva bījagāmova, mūle ca nikkhante paṇṇe ca harite jāte bhūtagāmova hotīti attho.</p>
  1881. <p class="bodytext"><a name="para131"></a><span class="paranum">131</span>. <span class="bld">Makuḷa</span>nti aphullaṃ. <span class="bld">Ahichattakaṃ</span> nāma rukkhe jātaṃ ahichattakaṃ.</p>
  1882. <p class="bodytext"><a name="para132"></a><span class="paranum">132</span>. Allarukkhe gaṇhatoti sambandho. <span class="bld">Tatthā</span>ti allarukkhe chindato vāpīti sambandho.</p>
  1883. <p class="bodytext"><a name="para134"></a><span class="paranum">134</span>. ‘‘Imaṃ rukkhaṃ, imaṃ lataṃ, imaṃ kandaṃ chinda, bhindā’’tiādinā nayena niyametvā bhāsituṃ na vaṭṭati. ‘‘Idaṃ, eta’’nti avatvā kevalaṃ ‘‘rukkhaṃ chindā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 92; kaṅkhā. aṭṭha. bhūtagāmahikkhāpadavaṇṇanā) nayena vattuṃ vaṭṭatīti. Samaṇakappavinicchayo.</p>
  1884. <p class="centered">Samaṇakappaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1885. <p class="subhead">14. Bhūminiddesavaṇṇanā</p>
  1886. <p class="bodytext"><a name="para136"></a><span class="paranum">136</span>. Idāni ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catasso kappiyabhūmiyo ussāvanantikaṃ gonisādikaṃ gahapatiṃ sammuti’’nti (mahāva. 295) evaṃ vuttā catasso kappiyabhūmiyo dassetuṃ <span class="bld">‘‘sammutussāvanantā cā’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Yāsū</span>ti kappiyabhūmīsu (kaṅkhā. aṭṭha. sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā).</p>
  1887. <p class="bodytext"><a name="para137"></a><span class="paranum">137</span>. Idāni <a name="M0.0136"></a> yattha kappiyakuṭi icchitabbā, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘vāsatthāyā’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Vāsatthāyā</span>ti iminā koṭṭhāgārabhattasālācetiyagharasammuñjanīmāḷakādi yaṃ yaṃ aññampi vāsatthāya <a name="V0.0129"></a> karīyati, tattha tattha kappiyakuṭikaraṇakiccaṃ natthīti dīpitaṃ hoti. Bhojanasālā pana senāsanameva, tasmā tattha kātabbā evāti vadanti. <span class="bld">Saṅghikevekasantake</span>ti ettha ekasantako upasampannasantakova veditabbo.</p>
  1888. <p class="bodytext"><a name="para138"></a><span class="paranum">138</span>. Idāni kattabbākāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘gehe’’</span>tiādimāha. Tattha saṅghassa vā ekassa vā gehe vihāre kariyamāne evaṃ <span class="bld">īrayaṃ</span> ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vā ‘‘kappiyakuṭi kappiyakuṭī’’ti vā vadanto paṭhamiṭṭhakatthambhādiṃ ṭhapeyya, evaṃ katā <span class="bld">ussāvanantikā</span> nāma, evaṃ udāharitavacanantikāti attho.</p>
  1889. <p class="bodytext"><a name="para139"></a><span class="paranum">139</span>. Yebhuyyena vā aparikkhitto, sakalopi vā aparikkhitto ārāmo <span class="bld">‘‘gonisādī’’</span>ti vuccatīti sambandho. Ettha pana senāsanesu parikkhittesupi ārāme aparikkhitte kappiyakuṭikaraṇakiccaṃ natthi. Sammutiṃ karontehi kataṃ pariyositaṃ ‘‘imaṃ vihāraṃ aḍḍhayogaṃ pāsādaṃ hammiyaṃ guhaṃ tiṇakuṭikaṃ maṇḍapa’’nti tesaṃ nāmaṃ gahetvā tassā kuṭiyā hatthapāse vā ṭhatvā, tassā anto vā pavisitvā vuttanayeneva ñattidutiyakammavācāya sammannitabbaṃ.</p>
  1890. <p class="bodytext"><a name="para140"></a><span class="paranum">140</span>. ‘‘Bhikkhuṃ ṭhapetvā aññehī’’ti vacanato sesasahadhammikehipi devamanussehipi aññehi kappiyakuṭiyā atthāya dinno vā tesaṃ santako vā geho <span class="bld">‘‘gahapatī’’</span>ti <span class="bld">mato</span> ñātoti attho, saṅghasantakañca bhikkhusantakañca ṭhapetvā sabbesaṃ geho gahapatīti adhippāyo.</p>
  1891. <p class="bodytext"><a name="para141"></a><span class="paranum">141</span>. <span class="bld">Sappiādīhi</span> <a name="M0.0137"></a> <span class="bld">missita</span>nti sappiādīhi pañcahi ca haliddisiṅgiverādiyāvajīvikena cāti attho. <span class="bld">Vajeyya antovutthatta</span>nti ettha yāvakālikayāmakālikasaṅkhātaṃ purimakālikadvayaṃ saṅghikaṃ vā bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā santakaṃ sayaṃ kappiyakuṭiyā vutthampi itarehi akappiyakuṭiyā vutthehi missitaṃ antovutthabhāvaṃ āgaccheyyāti attho.</p>
  1892. <p class="bodytext"><a name="para142"></a><span class="paranum">142</span>. <span class="bld">Tehevā</span>ti akappiyakuṭiyaṃ vutthasappitelādīhi. <span class="bld">Sāmapākata</span>nti sāmaṃpakkabhāvaṃ gacchatīti attho.</p>
  1893. <p class="bodytext"><a name="para143-4"></a><span class="paranum">143-4</span>. Imā <a name="V0.0130"></a> pana kappiyakuṭiyo yadā jahitavatthukā honti, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ussāvanantikā’’</span>tiādimāha. Sace thambhe vā bhittipāde vā parivattenti, yo yo ṭhito, tattha tattha patiṭṭhāti, etenupāyena sabbesu parivattesupi na vijahitavatthukāva hotīti attho. <span class="bld">Parikkhitte gonisādi</span> vijahitavatthukā. <span class="bld">Sesā chadanavibbhamā</span>ti chadanavināsā jahitavatthukā hontīti adhippāyo. Bhūmivinicchayo.</p>
  1894. <p class="centered">Bhūminiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1895. <p class="subhead">15. Upajjhācariyavattaniddesavaṇṇanā</p>
  1896. <p class="bodytext"><a name="para145"></a><span class="paranum">145</span>. <span class="bld">Upajjhācariye</span>ti ettha (mahāva. 64, 67, 74, 78-79; cūḷava. 375, 377; 379-382; mahāva. aṭṭha. 64, 67, 75, 76, 77) <span class="bld">ācariyo</span> nāma nissayācariyo pabbajjācariyo upasampadācariyo dhammācariyoti catubbidho. Etesu hi nissayantevāsikena yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāva sabbamācariyavattaṃ kātabbaṃ. Pabbajjāupasampadādhammantevāsikehi pana nissayamuttakehipi ādito <a name="M0.0138"></a> paṭṭhāya yāva cīvararajanaṃ, tāva vattaṃ kātabbaṃ. Anāpucchitvā pattadānādimhi pana etesaṃ anāpatti. Etesu ca pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro, nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasati, tāvadeva. Suṭṭhu piyasīlo <span class="bld">supesalo,</span> sikkhākāmoti attho. <span class="bld">Dantakaṭṭhaṃ</span> dentena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā mahantaṃ majjhimaṃ khuddakanti tīṇi dantakaṭṭhāni upanetabbāni. Tesu yaṃ tīṇi divasāni gaṇhāti, taṃ sallakkhetvā catutthadivasato paṭṭhāya tādisaṃyeva sammā ubhohi hatthehi dātabbaṃ. Sace yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, yathāladdhaṃ upanetabbaṃ. <span class="bld">Toya</span>nti sītañca uṇhañca udakaṃ upanetvā yaṃ tīṇi divasāni vaḷañjeti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisaṃ upanetabbaṃ. Sace dvepi vaḷañjeti, duvidhampi upanetabbaṃ. Sace yāgu hoti, bhājanaṃ dhovitvā upanetabbaṃ.</p>
  1897. <p class="bodytext"><a name="para146"></a><span class="paranum">146</span>. <span class="bld">Patte vattaṃ care</span>ti ‘‘yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā <a name="V0.0131"></a> sādhukaṃ aparighaṃsantena dhovitvā paṭisāmetabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ patte vattaṃ careti attho. Gāmappavese vattaṃ careti evaṃ sabbattha. ‘‘Sace upajjhāyo vā ācariyo vā gāmaṃ pavisitukāmo hoti, nivāsanaṃ dātabbaṃ, paṭinivāsanaṃ paṭiggahetabbaṃ, kāyabandhanaṃ dātabbaṃ, saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo dātabbā, dhovitvā patto sodako dātabbo’’ti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) idaṃ <span class="bld">gāmappavesane vattaṃ</span> nāma. ‘‘Sace upajjhāyo vā ācariyo vā pacchāsamaṇaṃ ākaṅkhati, timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupitvā gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā dhovitvā pattaṃ gahetvā upajjhāyassa vā ācariyassa vā pacchāsamaṇena hotabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) <a name="M0.0139"></a> nayena vuttaṃ <span class="bld">gamane vattaṃ</span> nāma. ‘‘Nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanaṃ paññāpetabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) nayena vuttaṃ <span class="bld">āgame vattaṃ</span> nāma. ‘‘Upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanaṃ uddharitabbaṃ, pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ paṭisāmetabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) evaṃ vuttaṃ <span class="bld">āsanādīsu vattaṃ</span> nāma. <span class="bld">Upāhanāya vattaṃ</span> nāma ‘‘upāhanā puñchitabbā, upāhanā puñchantena paṭhamaṃ sukkhena coḷakena puñchitabbā, pacchā allenā’’tiādinā (cūḷava. 357, 359) vuttaṃ. <span class="bld">Cīvare vattaṃ</span> nāma ‘‘sace cīvaraṃ sinnaṃ hoti, muhuttaṃ uṇhe otāpetabbaṃ, na ca uṇhe cīvaraṃ nidahitabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ.</p>
  1898. <p class="bodytext"><a name="para147"></a><span class="paranum">147</span>. <span class="bld">Paribhojanīyapānīya-vaccappassāvaṭhānisū</span>ti ettha sace pānīyaṃ na hoti, pānīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ. Sace paribhojanīyaṃ na hoti, paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ. Sace vaccakuṭi uklāpā hoti, vaccakuṭi sammajjitabbā. <span class="bld">Tathā</span> passāvaṭṭhāne evaṃ <span class="bld">vattaṃ</span> caritabbanti attho. ‘‘Vihāraṃ sodhentena paṭhamaṃ pattacīvaraṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabba’’ntiādinā nayena vuttaṃ <span class="bld">vihārasodhane vattaṃ</span> nāma. ‘‘Bhūmattharaṇaṃ otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpetabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ puna <span class="bld">paññāpane vattaṃ</span> nāma.</p>
  1899. <p class="bodytext"><a name="para148"></a><span class="paranum">148</span>. Idāni vihāraṃ sodhentena evaṃ sodhetabbanti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘na papphoṭeyyā’’</span>tiādimāha<a name="V0.0132"></a>. Tassattho – vihāraṃ sodhento bhikkhu bhūmattharaṇādisayanāsanaṃ paṭivāte vā paṅgaṇe vā pānīyasāmantā vā na papphoṭeyyāti. <span class="bld">Paṅgaṇe</span>ti bahūnaṃ sannipāte ṭhāne.</p>
  1900. <p class="bodytext"><a name="para149"></a><span class="paranum">149</span>. <span class="bld">Nhāne</span>ti <a name="M0.0140"></a> ‘‘sace upajjhāyo nahāyitukāmo hoti, nahānaṃ paṭiyādetabbaṃ. Sace sītena attho hoti, sītaṃ paṭiyādetabba’’ntiādinā (mahāva. 66; cūḷava. 376) vuttaṃ <span class="bld">nahāne vattaṃ</span> nāma, ‘‘upajjhāyassa gattato udakaṃ sammajjitabbaṃ, nivāsanaṃ dātabba’’ntiādinā (mahāva. 66; cūḷava. 376) vuttaṃ <span class="bld">nahātassa kātabbaṃ</span> nāma. <span class="bld">Raṅgapāke</span>ti ‘‘sace upajjhāyassa ācariyassa rajanaṃ pacitabbaṃ hoti, saddhivihārikena antevāsikena pacitabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ. <span class="bld">Dhovane</span>ti ‘‘sace upajjhāyassa ācariyassa cīvaraṃ dhovitabbaṃ hoti, saddhivihārikena antevāsikena dhovitabbaṃ, ussukkaṃ vā kātabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ. <span class="bld">Sibbane</span>ti ‘‘sace upajjhāyena ācariyena cīvaraṃ kātabbaṃ hoti, saddhivihārikena antevāsikena kātabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ. Cīvare theve ṭhite rajanto na vaje na pakkameyyāti attho. ‘‘Cīvaraṃ rajantena sādhukaṃ samparivattakaṃ samparivattakaṃ rajitabbaṃ, na ca acchinne theve pakkamitabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) hi vuttaṃ.</p>
  1901. <p class="bodytext"><a name="para150"></a><span class="paranum">150</span>. <span class="bld">Ekaccassā</span>ti ācariyupajjhāyānaṃ visabhāgassa anatthakāmassa veripuggalassa. <span class="bld">Anāpucchā</span>ti ācariyupajjhāyānaṃ anārocetvā. <span class="bld">Kiñcana</span>nti yaṃ kiñci.</p>
  1902. <p class="bodytext"><a name="para151-2"></a><span class="paranum">151-2</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti ekaccassa. <span class="bld">Ninnetu</span>nti nīharituṃ. <span class="bld">Kiccayaṃ parikammaṃ vā</span>ti veyyāvaccaṃ vā piṭṭhiparikammādiparikammaṃ vā attanā tassa kātuṃ vā tena attano kārāpetuṃ vāti evamattho veditabbo.</p>
  1903. <p class="bodytext"><a name="para153"></a><span class="paranum">153</span>. Sace ācariyupajjhāyā aññattha gatā honti, pariveṇaṃ gantvā apassantehi gāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati. Gāmaṃ pavisanto sace passati, āpucchitabbamevāti vadanti. ‘‘Upajjhāyaṃ <a name="M0.0141"></a> anāpucchā na disā pakkamitabbā’’ti (mahāva. 66, cūḷava. 376) hi vuttaṃ. Attano <span class="bld">kiccayaṃ</span> nāma antovihārepi attano pattapacanacīvarakammakesacchedanādi.</p>
  1904. <p class="bodytext"><a name="para154"></a><span class="paranum">154</span>. <span class="bld">Saṅghāyattakammāni</span> <a name="V0.0133"></a> nāma parivāsamānattaabbhānatajjanīyaniyassapabbājanīyapaṭisāraṇīyaukkhepanādayo.</p>
  1905. <p class="bodytext"><a name="para155"></a><span class="paranum">155</span>. <span class="bld">Vuṭṭhānaṃ nesamāgame</span>ti ‘‘sace upajjhāyo vā ācariyo vā gilāno hoti, yāvajīvaṃ upaṭṭhātabbo, vuṭṭhānamassa āgametabba’’nti (mahāva. 66; cūḷava. 376) hi vuttaṃ. Upajjhācariyavattavinicchayo.</p>
  1906. <p class="centered">Upajjhācariyavattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1907. <p class="subhead">16. Vaccappassāvaṭṭhānikaniddesavaṇṇanā</p>
  1908. <p class="bodytext"><a name="para156"></a><span class="paranum">156</span>. Yathāvuḍḍhaṃ na kareyya vaccanti sambandho. Yathānupubbiyā labbhatīti sambandho. Imesu pana tīsu ṭhānesu yo yo paṭhamaṃ āgacchati vuḍḍho vā navo vā, so so āgatapaṭipāṭiyā kātuñca nahāyituñca labbhatīti adhippāyo.</p>
  1909. <p class="bodytext"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>. <span class="bld">Ubbhajitvā</span>ti (cūḷava. 373, 374) nivāsanaṃ dūratova ukkhipitvā no paviseyya. Sahasā ca no paviseyyāti sambandho. ‘‘Bahi ṭhitena ukkāsitabba’’nti ca ‘‘sādhukaṃ ataramānena vaccakuṭi pavisitabbā’’ti ca vuttattā ukkāsitvāva ataramāno paviseyyāti attho. ‘‘Na ubbhajitvā pavisitabbā, vaccapādukāya ṭhitena ubbhajitabba’’nti (cūḷava. 374) vacanato <span class="bld">‘‘ubbhajeyya pādukāsveva saṇṭhito’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  1910. <p class="bodytext"><a name="para158"></a><span class="paranum">158</span>. Na <a name="M0.0142"></a> kareyya ubhayaṃ <span class="bld">na kareyyubhayaṃ</span>.</p>
  1911. <p class="bodytext"><a name="para159"></a><span class="paranum">159</span>. <span class="bld">Kūpe</span>ti (cūḷava. 374) vaccakūpe. <span class="bld">Kaṭṭha</span>nti avalekhanakaṭṭhaṃ. Passāvadoṇiyā kheḷaṃ na kātabbanti attho. <span class="bld">Nāvalekheyya pharusenā</span>ti phālitakaṭṭhena vā kharena vā gaṇṭhikena vā <a name="V0.0134"></a> kaṇṭakena vā susirena vā pūtinā vā nāvalekhitabbanti attho. <span class="bld">Uhatañcāpī</span>ti gūthamakkhitampi dhovaye attanā vā parena vā katanti adhippāyo.</p>
  1912. <p class="bodytext"><a name="para160"></a><span class="paranum">160</span>. <span class="bld">Ubbhajitvā na nikkhame</span>ti ettha ‘‘vaccapādukāya ṭhitena paṭicchādetabba’’nti (cūḷava. 374) hi vuttaṃ, puna ‘‘ācamanapādukāyaṃ ṭhitena ubbhajitabba’’nti (cūḷava. 374) ca vuttaṃ. ‘‘Capu capū’’ti saddaṃ katvā nācameyyāti attho. Vaccappassāvaṭṭhānikavinicchayo.</p>
  1913. <p class="centered">Vaccappassāvaṭṭhānikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1914. <p class="subhead">17. Āpucchakaraṇaniddesavaṇṇanā</p>
  1915. <p class="bodytext"><a name="para161"></a><span class="paranum">161</span>. <span class="bld">Therenā</span>ti saṅghattherena.</p>
  1916. <p class="bodytext"><a name="para162"></a><span class="paranum">162</span>. Tattha tattha sannipatitānaṃ sabbesaṃ vuḍḍho vuḍḍhataro, tasmiṃ <span class="bld">vuḍḍhatarāgame</span> puna āpucchanaṃ natthi. <span class="bld">Bhattagge cānumodato</span>ti ettha dānapatinā yācitena daharena vuḍḍhena anāpucchitvā kathetuṃ vaṭṭatīti vadanti.</p>
  1917. <p class="bodytext"><a name="para163"></a><span class="paranum">163</span>. <span class="bld">Ekavihārake</span>ti ekovarake vuḍḍhena vasanto anāpucchā na sajjhāyeyyāti attho. <span class="bld">Uddesaṃ paripucchañca no dade</span>ti uddesaṃ vā paripucchaṃ vā no dadeyya.</p>
  1918. <p class="bodytext"><a name="para164"></a><span class="paranum">164</span>. Na <a name="M0.0143"></a> vivareyya na thakeyya cāti sambandho. Dvāraṃ nāma mahāvaḷañjaṃ, tattha āpucchanakiccaṃ natthi.</p>
  1919. <p class="bodytext"><a name="para165"></a><span class="paranum">165</span>. Vuḍḍhena caṅkame caṅkamantopi yena vuḍḍho, tena parivattayeti sambandho. Āpucchakaraṇavinicchayo.</p>
  1920. <p class="centered">Āpucchakaraṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1921. <p class="subhead">18. Nagganiddesavaṇṇanā</p>
  1922. <p class="bodytext"><a name="para166"></a><span class="paranum">166</span>. ‘‘Na <a name="V0.0135"></a> tveva naggena āgantabbaṃ, yo āgaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 517) vuttattā (cūḷava. 261;) <span class="bld">‘‘naggo maggaṃ na vaje’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  1923. <p class="bodytext"><a name="para167"></a><span class="paranum">167</span>. <span class="bld">Paṭicchādisū</span>ti ‘‘tena kho pana samayena bhikkhū jantāgharepi udakepi parikammaṃ kātuṃ kukkuccāyanti. Anujānāmi, bhikkhave, tisso paṭicchādiyo jantāgharappaṭicchādiṃ udakappaṭicchādiṃ vatthappaṭicchādi’’nti evaṃ vuttāsu tīsu paṭicchādīsūti attho. <span class="bld">Duve</span>ti etāsu tīsu paṭicchādīsu udakajantāgharappaṭicchādiyo parikamme kappantīti adhippāyo. <span class="bld">Vatthacchādī</span>ti vatthappaṭicchādi. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti khādanīyasāyanīyādīsu sabbakammesu kappiyāti attho. Naggavinicchayo.</p>
  1924. <p class="centered">Nagganiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1925. <p class="subhead">19. Nhānakappaniddesavaṇṇanā</p>
  1926. <p class="bodytext"><a name="para168"></a><span class="paranum">168</span>. <span class="bld">Purato</span>ti (cūḷava. 372) therānaṃ purato upari vā na ca nhāyeyyāti attho.</p>
  1927. <p class="bodytext"><a name="para169-171"></a><span class="paranum">169-171</span>. <span class="bld">Kuṭṭatthambhataruṭṭāne</span>ti <a name="M0.0144"></a> ettha (cūḷava. 243; cūḷava. aṭṭha. 243) kuṭṭe vā thambhe vā tarumhi vā aṭṭānaphalake vā kāyaṃ na ghaṃsayeti attho. <span class="bld">Gandhabbahattho</span> nāma makkaṭahatthasadiso dāruādimayo. <span class="bld">Kuruvindakasuttiyā</span>ti kuruvindasuttiyā. Mallakena vā aññamaññaṃ vā. ‘‘Na bhikkhave viggayha parikammaṃ kārāpetabbaṃ. Yo kārāpeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 243) evaṃ vuttaṃ viggahaparikammaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘aññamaññaṃ vā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  1928. <p class="bodytext">Idāni kappiyāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘kapāliṭṭhakakhaṇḍānī’’</span>tiādimāha. Sabbesaṃ vaṭṭatīti sambandho<a name="V0.0136"></a>. Gilānassapi (cūḷava. aṭṭha. 243) agilānassapi imāni kapāliṭṭhakakhaṇḍādīni kāyaghaṃsane vaṭṭanti. <span class="bld">Puthupāṇī</span>ti (cūḷava. 244) hatthaparikammaṃ vuccati. Tasmā sabbesaṃ hatthena piṭṭhiparikammaṃ kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Akatamallakaṃ</span> nāma ekadāṭhimaṃ paricchinditvā kataṃ. Pāsāṇādayo pādaghaṃsane eva kappiyā. Nhānakappavinicchayo.</p>
  1929. <p class="centered">Nhānakappaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1930. <p class="subhead">20. Avandiyaniddesavaṇṇanā</p>
  1931. <p class="bodytext"><a name="para172"></a><span class="paranum">172</span>. ‘‘Nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro adhammavādī avandiyo’’ti (cūḷava. 312; pari. 467) evaṃ vuttattā laddhinānāsaṃvāsako idha <span class="bld">nānāsaṃvāsako</span>. Pārivāsiyamūlāyapaṭikassanārahamānattārahamānattacāriabbhānārahā <span class="bld">garukaṭṭhā</span>ti idha gahitā. Ime pana aññamaññaṃ yathāvuḍḍhaṃ vandanādīni labhanti, pakatattena avandanīyāti adhippāyo. Avandanīyavinicchayo.</p>
  1932. <p class="centered">Avandiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1933. <p class="subhead">21. Cammaniddesavaṇṇanā</p>
  1934. <p class="bodytext"><a name="para173"></a><span class="paranum">173</span>. Idāni <a name="M0.0145"></a> ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sabbapaccantimesu janapadesu cammāni attharaṇāni eḷakacammaṃ ajacammaṃ migacamma’’nti (mahāva. 259) evaṃ vuttacammāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘migājeḷakacammānī’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Paribhuñjitu</span>nti (mahāva. aṭṭha. 262) mañcādīsu yattha katthaci attharitvā nipajjituṃ vā nisīdituṃ vā vaṭṭantīti attho. Rohiteṇīpasadā ca kuruṅgā ca ca-saddena aññepi vāḷamigā migamātukādayopi migajātikā evāti adhippāyo.</p>
  1935. <p class="bodytext"><a name="para174"></a><span class="paranum">174</span>. <span class="bld">Anuññātattayā aññanti</span> –</p>
  1936. <p class="gatha1">‘‘Makkaṭo <a name="V0.0137"></a> kāḷasīho ca, sarabho kadalīmigo;</p>
  1937. <p class="gathalast">Ye ca vāḷamigā keci, tesaṃ cammaṃ na vaṭṭatī’’ti. –</p>
  1938. <p class="unindented">Ettha <span class="bld">vāḷamiga</span>ggahaṇena vuttāvasesā antamaso gomahiṃsādayo gahitāti veditabbā. <span class="bld">Thavikā</span>ti upāhanakosakasatthakosakakuñcikakosakāti veditabbā, na pattatthavikādayo. Cammavinicchayo.</p>
  1939. <p class="centered">Cammaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1940. <p class="subhead">22. Upāhananiddesavaṇṇanā</p>
  1941. <p class="bodytext"><a name="para175"></a><span class="paranum">175</span>. <span class="bld">Guṇaṅguṇūpāhanā</span>ti (mahāva. aṭṭha. 245) catupaṭalato paṭṭhāya vuccati, na ekadvitipaṭalato paṭṭhāya ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ekapalāsikaṃ upāhanaṃ, na bhikkhave diguṇā upāhanā dhāretabbā, na tiguṇā upāhanā dhāretabbā, na guṇaṅguṇūpāhanā dhāretabbā, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 245) vuttattā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, omukkaṃ guṇaṅguṇūpāhanaṃ, na <a name="M0.0146"></a> bhikkhave navā guṇaṅguṇūpāhanā dhāretabbā, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 247) vuttattā <span class="bld">‘‘navā’’</span>ti vuttaṃ. Sabbatthāpi majjhimadese gilānopi navaṃ guṇaṅguṇūpāhanaṃ na labhati, ekavārampi aññehi paribhuttaṃ omukkaupāhanasaṅkhātaṃ labhati, paccantimesu janapadesu gilāno navampi labhatīti veditabbaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sabbapaccantimesu janapadesu guṇaṅguṇūpāhana’’nti (mahāva. 259) avisesena vuttattā.</p>
  1942. <p class="bodytext"><span class="bld">Sabbassā</span>ti gilānassāpi agilānassāpīti attho. Majjhimadesepi paccantimadesepi ārāme ārāmūpacāre gilānassāpi agilānassāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ajjhārāme upāhanaṃ dhāretu’’nti (mahāva. 249) vuttattā kappiyanti attho. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti ārāmepi gāmepi. <span class="bld">Akallakassā</span>ti gilānassa. Ettha pana majjhimadese gilānassa guṇaṅguṇūpāhanā paribhuttāva ārāmepi gāmepi vaṭṭati, paccantimadese aparibhuttāpi. Majjhimadesepi paccantimadesepi bhagavatā gilānasseva upāhanā anuññātā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yassa pādā vā dukkhā, pādā vā phalitā, pādakhilo vā ābādho, upāhanaṃ dhāretu’’nti (mahāva. 249) ca <a name="V0.0138"></a> ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā saupāhanena gāmaṃ pavisitu’’nti (mahāva. 256) vuttattā ca. Majjhimadese ca gilāno navaṃ guṇaṅguṇūpāhanaṃ dhāretuṃ yadi labhati, kathaṃ padesapaññatti hotīti? Sabbattha pana bhagavatā gilānasseva upāhanā anuññātā, tasmā majjhimadese gilāno navaṃ guṇaṅguṇūpāhanaṃ labhatīti gahetabbanti vadanti.</p>
  1943. <p class="bodytext"><a name="para176-9"></a><span class="paranum">176-9</span>. Sabbāva nīlakā (mahāva. 246; mahāva. aṭṭha. 246) <span class="bld">sabbanīlakā</span>. Esa nayo sabbattha <span class="bld">odātakā</span>dīsupi. Odātaṃ pana neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ <a name="M0.0147"></a> paṭikkhittaṃ, anulomavasena pana idha paṭikkhittanti veditabbaṃ. <span class="bld">Mahāraṅgarattā</span> satapadipiṭṭhivaṇṇā. <span class="bld">Mahānāmaraṅgarattā</span> mandarattā. <span class="bld">Mañjeṭṭhikā</span> kaṇaverapupphavaṇṇā. Pupphalatādīhi vicittā <span class="bld">citrā. Nīlapītādivaddhikā</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena odātalohitamañjeṭṭhikamahāraṅgamahānāmaraṅgarattādivasena vaddhikā gahitā. Sīhabyagghuddājinadīpīnaṃ cammehi cāti sambandho. <span class="bld">Kocī</span>ti gilānopi agilānopi.</p>
  1944. <p class="bodytext"><a name="para180"></a><span class="paranum">180</span>. Sakalaṃ vā ekadesakaṃ vā rajanaṃ coḷena (mahāva. aṭṭha. 246) puñchitvā vaḷañjeyyāti attho. Khallakādikaṃ pana sabbaṃ hāritvā vaḷañjetabbaṃ. Upāhanavinicchayo.</p>
  1945. <p class="centered">Upāhananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1946. <p class="subhead">23. Anolokiyaniddesavaṇṇanā</p>
  1947. <p class="bodytext"><a name="para181"></a><span class="paranum">181</span>. <span class="bld">Itthiyā</span>ti tadahujātāyapi dārikāya. Ādāse (cūḷava. 247) vā udakapatte vā attano mukhaṃ avalokeyya, assa dukkaṭanti sambandho. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ābādhapaccayā ādāse vā udakapatte vā mukhanimittaṃ oloketu’’nti (cūḷava. 247) vuttattāvaṇādīni vā ‘‘jiṇṇo nu khomhi, no vā’’ti evaṃ āyusaṅkhāraṃ vā oloketuṃ vaṭṭati. Anolokiyavinicchayo.</p>
  1948. <p class="centered">Anolokiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1949. <p class="subhead">24. Añjanīniddesavaṇṇanā</p>
  1950. <p class="bodytext"><a name="para182"></a><span class="paranum">182</span>. Vaṭṭā <a name="M0.0148"></a><a name="V0.0139"></a> vā aṭṭhasoḷasaṃsā vā maṭṭhā pupphalatādīhi acittakā añjanī vaṭṭatīti attho. <span class="bld">Tissopi</span> vaṭṭanti, ekāya vā dvīsu vā kathā eva natthīti adhippāyo. <span class="bld">Lekhā</span>ti vaṭṭalekhā. <span class="bld">Bandhitu</span>nti pidhānakabandhanatthaṃ.</p>
  1951. <p class="bodytext"><a name="para183"></a><span class="paranum">183</span>. <span class="bld">Rūpa</span>nti sakuṇarūpādi. Yadi ca edisaṃ aññehi kataṃ labhati, ghaṃsitvā vā chinditvā vā yathā vā na paññāyati, tathā suttena veṭhetvā vaḷañjetabbaṃ.</p>
  1952. <p class="bodytext"><a name="para184"></a><span class="paranum">184</span>. <span class="bld">Thavikā</span>ti añjanithavikā. Añjanisalākāpi labbhatīti sambandho.</p>
  1953. <p class="bodytext"><a name="para185-6"></a><span class="paranum">185-6</span>. <span class="bld">Aṭṭhī</span>ti (mahāva. 266; mahāva. aṭṭha. 264) manussaṭṭhiṃ ṭhapetvā avasesaṭṭhi. Visāṇadantesu akappiyaṃ nāma natthi. Āmalakakakkādīhi katā <span class="bld">phalamayā. Tammayā</span>ti idha vutteheva nibbattā. Añjanīvinicchayo.</p>
  1954. <p class="centered">Añjanīniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1955. <p class="subhead">25. Akappiyasayananiddesavaṇṇanā</p>
  1956. <p class="bodytext"><a name="para187-9"></a><span class="paranum">187-9</span>. ‘‘Uccako āsandiko uppanno hoti, anujānāmi bhikkhave uccakampi āsandika’’nti (cūḷava. 297) vacanato mañcassa upaḍḍhabhāgappamāṇena ekatobhāgena dīghampi sugataṅgulena atirekaṭṭhaṅgulapādakaṃ idha <span class="bld">āsandī</span>ti adhippetaṃ, caturaṃsāsandiko pana pamāṇātikkantakopi vaṭṭati. <span class="bld">Tūlī</span>ti <a name="M0.0149"></a> pakatitūlikā. <span class="bld">Pallaṅko</span>nāma āharimehi vāḷehi katoti vutto. Tattheva ‘‘sīharūpādiṃ dassetvā kato pana vaṭṭatī’’ti vadanti. <span class="bld">Paṭika</span>nti setattharaṇaṃ. <span class="bld">Gonacittaka</span>nti ettha caturaṅgulādhikalomo kojavo <span class="bld">‘‘gonako’’</span>ti vuccati. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, kojava’’nti (mahāva. 337) <span class="bld">cīvarakkhandhake</span> vuttattā caturaṅgulalomakaṃ pakatikojavaṃ vaṭṭati. Ratanacittaṃ cittakaṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Paṭalī</span>ti ghanapuppharattaattharaṇaṃ<a name="V0.0140"></a>. <span class="bld">Vikatī</span>ti sīhabyagghādirūpavicitto uṇṇāmayattharaṇako. <span class="bld">Uddalomī</span>ti ekatouggatapupphaṃ. <span class="bld">Ekantalomikā</span>ti ubhatouggatapupphaṃ.</p>
  1957. <p class="bodytext"><span class="bld">Kutta</span>nti soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. <span class="bld">Koseyya</span>nti ratanaparisibbitaṃ koseyyasuttamayaṃ paccattharaṇaṃ. <span class="bld">Kaṭṭissa</span>nti ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayaṃ paccattharaṇaṃ. Koseyyañca kaṭṭissañca ratanaparisibbitāneva na vaṭṭanti, suddhāni vaṭṭanti. <span class="bld">Hatthiassarathattharā</span> tesaṃ upari attharaṇakaattharaṇāva. <span class="bld">Ajinappaveṇī</span>ti ajinacammehi mañcappamāṇena sibbitvā katā paveṇī, tena ca kadalīmigacammaṃ setavatthassa upari pattharitvā sibbitvā kataṃ pavarappaccattharaṇaṃ kadalīmigappavarappaccattharaṇaṃ, tena ca atthataṃ <span class="bld">ajinappaveṇīkadalīmigappavarappaccattharaṇatthataṃ</span>.</p>
  1958. <p class="bodytext">Setavitānampi heṭṭhā akappiyappaccattharaṇe sati na vaṭṭati, kappiyappaccattharaṇe sati vaṭṭati, rattavitānassa heṭṭhā kappiyappaccattharaṇe satipi na vaṭṭati eva. Sīsūpadhānaṃ pādūpadhānanti mañcassa ubhatolohitakaṃ upadhānaṃ na vaṭṭati. Yaṃ pana ekameva upadhānaṃ hoti, ubhosu antesu rattaṃ vā padumavaṇṇaṃ vā cittaṃ vā, sace pamāṇayuttaṃ, vaṭṭati, mahāupadhānaṃ pana paṭikkhittaṃ.</p>
  1959. <p class="bodytext"><a name="para190"></a><span class="paranum">190</span>. <span class="bld">Āsandādittayā</span>ti <a name="M0.0150"></a> āsandī tūlī pallaṅkoti idaṃ tayaṃ nāmaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā tīṇi āsandiṃ pallaṅkaṃ tūlikaṃ sesakaṃ gihivikaṭaṃ abhinisīdituṃ, na tveva abhinipajjitu’’nti (cūḷava. 314) hi vuttaṃ. Sese gihisantake nisīdituṃ labbhatīti attho. Yadi dhammāsane saṅghikampi gonakādiṃ bhikkhūhi anāṇattā ārāmikādayo sayameva paññapenti ceva nīharanti ca, etaṃ <span class="bld">gihivikaṭanīhāraṃ</span> nāma, iminā gihivikaṭanīhārena vaṭṭati. <span class="bld">Bhattaggaṃ</span> nāma vihāre eva dānaṭṭhānaṃ.</p>
  1960. <p class="bodytext"><a name="para191"></a><span class="paranum">191</span>. Catunnaṃ pādānaṃ, tīsu passesu apassayānañca vasena <span class="bld">sattaṅgo</span>. Ekapassena yutto <span class="bld">pañcaṅgo</span>. Ime pana sattaṅgapañcaṅgā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, uccakampi sattaṅga’’nti (cūḷava. 294) vuttattā pamāṇātikkantāpi vaṭṭanti. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘uccapādakā’’</span>ti. Tūlonaddhā mañcapīṭhā ghareyeva nisīdituṃ kappantīti sambandho.</p>
  1961. <p class="bodytext"><a name="para192"></a><span class="paranum">192</span>. <span class="bld">Cīvaracchaviyo</span>ti <a name="V0.0141"></a> channaṃ cīvarānaṃ, channaṃ anulomacīvarānañca aññataracīvaracchaviyoti attho. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti mañcepi pīṭhepi bhattaggepi antaragharepīti attho. Imāsaṃ pana bhisīnaṃ pamāṇaparicchedopi natthi, mañcapīṭhādīnaṃ vasena anurūpaṃ sallakkhetvā pamāṇaṃ kātabbaṃ.</p>
  1962. <p class="bodytext"><a name="para193"></a><span class="paranum">193</span>. ‘‘Tūlikā uppannā hoti. Anujānāmi, bhikkhave, vijaṭetvā bimbohanaṃ kātuṃ, tīṇi tūlāni rukkhatūlaṃ latātūlaṃ poṭakitūla’’nti (cūḷava. 297) vuttattā tūlattayañca (cūḷava. aṭṭha. 297; kaṅkhā. aṭṭha. tūlonandasikkhāpadavaṇṇanā) bimbohane <a name="M0.0151"></a> vaṭṭati. Imehi tīhi tūlehi sabbesaṃ rukkhalatātiṇānaṃ tūlaṃ anuññātanti veditabbaṃ. Bhisiyaṃ pana kiñci tūlaṃ na vaṭṭatiyeva. <span class="bld">Bhisigabbho</span>ti bhisiyā vuttaṃ coḷādipañcakaṃ bimbohane anuññātanti sambandho. <span class="bld">Migapakkhina</span>nti sīhādīnaṃ sabbacatuppadānaṃ haṃsamorādīnaṃ sabbapakkhīnaṃ lomāni kappanti. Masūrake anuññātanti sambandho.</p>
  1963. <p class="bodytext"><a name="para194"></a><span class="paranum">194</span>. Idāni bhisiyaṃ kappiyākappiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘manussaloma’’</span>ntiādimāha. <span class="bld">Uṇṇāya</span>nti (cūḷava. 297; cūḷava. aṭṭha. 297) uṇṇābhisiyaṃ manussalomaṃ na labbhatīti attho. Uṇṇābhisiyampi manussalomaṃ ṭhapetvā yesaṃ kesañci pakkhicatuppadānaṃ lomaṃ vaṭṭatīti attho. <span class="bld">Paṇṇe</span>ti paṇṇabhisiyañca pupphañca suddhaṃ tamālapattañca na labbhaṃ, avasesaṃ yaṃ kiñci paṇṇaṃ labbhatīti attho. Tamālapattakampi aññehi missaṃ vaṭṭatīti. Coḷavākatiṇesu akappiyaṃ nāma natthi. <span class="bld">Āsanañceva appaṭivekkhitaṃ na labbha</span>nti āsanasāmaññato pasaṅgena vuttaṃ. Akappiyasayanavinicchayo.</p>
  1964. <p class="centered">Akappiyasayananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1965. <p class="subhead">26. Samānāsanikaniddesavaṇṇanā</p>
  1966. <p class="bodytext"><a name="para195"></a><span class="paranum">195</span>. Tiṇṇaṃ vassānaṃ antaraṃ <span class="bld">tivassantaraṃ</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, tivassantarena saha <a name="V0.0142"></a> nisīditu’’nti (cūḷava. 320) hi vuttaṃ. Yo dvīhi vassehi (cūḷava. aṭṭha. 320) vuḍḍho vā navo vā, so tivassantaro nāma.</p>
  1967. <p class="bodytext"><a name="para196"></a><span class="paranum">196</span>. <span class="bld">Munī</span>ti buddhamuni. <span class="bld">Sabbehevā</span>ti anupasampannehipi.</p>
  1968. <p class="bodytext"><a name="para197"></a><span class="paranum">197</span>. <span class="bld">Anta</span>nti <a name="M0.0152"></a> pacchimaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, yaṃ tiṇṇaṃ pahoti, ettakaṃ pacchimaṃ dīghāsana’’nti (cūḷava. 320) vuttattā yaṃ tiṇṇaṃ pahoti, etaṃ saṃhārimaṃ vā hotu asaṃhārimaṃ vā, tathārūpesu phalakakhaṇḍesupi nisīdituṃ vaṭṭati. <span class="bld">Dvinna</span>nti dvinnaṃ samānāsanikānaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, duvaggassa mañcaṃ duvaggassa pīṭha’’nti (cuḷava. 320) vuttattā dve samānāsanikā saha nisīdituṃ labhanti. Aññehi asamānāsanikehi, anupasampannādīhi vā dve hutvāpi nisīdituṃ na labhanti. Samānāsanikavinicchayo.</p>
  1969. <p class="centered">Samānāsanikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1970. <p class="subhead">27. Asaṃvāsikaniddesavaṇṇanā</p>
  1971. <p class="bodytext"><a name="para198"></a><span class="paranum">198</span>. <span class="bld">Ukkhitto</span>ti āpattiyā adassane, appaṭikamme, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge vā ukkhittakoti tividhopi idha ukkhitto gahito. <span class="bld">Anupasampanno</span>ti iminā sikkhamānasāmaṇerasāmaṇerīsikkhāpaccakkhātakā gahitāti veditabbā. <span class="bld">Chinnamūlako</span> nāma antimavatthuṃ ajjhāpannako. <span class="bld">Nānāsaṃvāso</span>ti laddhinānāsaṃvāsako. ‘‘Nānāsīmāya ṭhitacatuttho kammaṃ kareyya, iddhiyā vehāse ṭhitacatuttho kammaṃ kareyya, akammaṃ na ca karaṇīya’’nti hi vuttattā imepi ‘‘asaṃvāsikā’’ti vuttā. Etesu pana ukkhittakehi saddhiṃ uposathādīni karonto pācittiyaṃ āpajjati. Nissīmaṭṭhavehāsaṭṭhehi karontassa kammaṃ kuppati, dukkaṭañca hoti, itarehi dukkaṭaṃ. Asaṃvāsikavinicchayo.</p>
  1972. <p class="centered">Asaṃvāsikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1973. <p class="subhead">28. Kammaniddesavaṇṇanā</p>
  1974. <p class="bodytext"><a name="para199"></a><span class="paranum">199</span>. <span class="bld">Adhammakamma</span>nti <a name="M0.0153"></a><a name="V0.0143"></a> ettha kathaṃ adhammakammaṃ hotīti ce? Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘katamañca, bhikkhave, adhammakammaṃ? Ñattidutiye ce, bhikkhave, kamme ekāya ñattiyā kammaṃ karoti, na ca kammavācaṃ anussāveti, adhammakammaṃ. Dvīhi ñattīhi kammaṃ karoti, na ca kammavācaṃ anussāveti, adhammakammaṃ. Ekāya kammavācāya kammaṃ karoti, na ca ñattiṃ ṭhapeti, adhammakammaṃ. Dvīhi kammavācāhi kammaṃ karoti, na ca ñattiṃ ṭhapeti, adhammakamma’’nti (mahāva. 387). Iminā nayena sesakammesupi vuttappakārena akatvā aññathā karaṇaṃ adhammakammanti veditabbaṃ.</p>
  1975. <p class="bodytext"><span class="bld">Vaggenā</span>ti vaggena saṅghena. Kathañca vaggaṃ hotīti ce? Yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, te anāgatā honti, chandārahānaṃ chando anāhaṭo hoti, sammukhībhūtā paṭikkosanti, vaggakammanti imesu yena kenaci ekenapi aṅgena vaggaṃ hoti.</p>
  1976. <p class="bodytext"><span class="bld">Samaggenā</span>ti samaggena saṅghena. Kathaṃ samaggaṃ hotīti ce? Yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, te āgatā honti, chandārahānaṃ chando āhaṭo hoti, sammukhībhūtā nappaṭikkosanti, samaggakammanti evaṃ.</p>
  1977. <p class="bodytext"><span class="bld">Catuttha</span>nti samaggena dhammikaṃ. Ettāvatā ‘‘cattārimāni, bhikkhave, kammāni, adhammena vaggakammaṃ, adhammena samaggakammaṃ, dhammena vaggakammaṃ, dhammena samaggakamma’’nti (mahāva. 384) evaṃ vuttāni cattāri kammāni pariggahitāni hontīti veditabbāni.</p>
  1978. <p class="bodytext"><a name="para200-202"></a><span class="paranum">200-202</span>. Dasavaggiko (mahāva. 388; kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) vīsativaggiko ca <span class="bld">dasavīsativaggiko</span>. Abbhānopasampadāppavāraṇā ṭhapetvā sabbakammesu kammappattoti sambandho. Evaṃ sesesupi. <span class="bld">Itaro</span>ti vīsativaggo ca atirekavīsativaggo ca.</p>
  1979. <p class="bodytext"><a name="para203"></a><span class="paranum">203</span>. Idāni <a name="M0.0154"></a> kammappatte ca chandārahe ca dassetuṃ <span class="bld">‘‘catuvaggenā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha (pari. 488, 497; pari. 487-488) <span class="bld">pakatattā</span> nāma ye pārājikaukkhittaladdhinānāsaṃvāsakā <a name="V0.0144"></a> na honti. <span class="bld">Pare</span>ti ekasīmaṭṭhā pakatattā bhikkhū. Yadi pakatattā bhikkhūpi aññataraṃ gāmasīmaṃ vā nadīsamuddajātassarakhaṇḍasīmāsu vā aññataraṃ pavisitvā ṭhitā honti, neva kammappattā, na chandārahā. Na hi tesaṃ chando vā pārisuddhi vā āgacchati aññasīmāyaṃ ṭhitattā. <span class="bld">Sesepī</span>ti pañcavaggādikaraṇīyepīti attho.</p>
  1980. <p class="bodytext"><a name="para204"></a><span class="paranum">204</span>. Asaṃvāsagaṇapūraṃ vā katvā kataṃ kammaṃ kuppañca hoti, kārakānañca dukkaṭanti attho. ‘‘Yassa saṅgho kammaṃ karoti, taṃcatuttho kammaṃ kareyya, akammaṃ na ca karaṇīya’’nti (mahāva. 389) vuttattā <span class="bld">‘‘kammārahagaṇapūraṃ vā’’</span>ti vuttaṃ. Idāni parivāsādikammānaṃyeva parisato vipattiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘garukaṭṭhagaṇapūraṃ vā’’</span>ti vuttaṃ. Tampi anikkhittavattaṃ sandhāya vuttaṃ. Nikkhittavatto pana sabbattha gaṇapūrako hoti eva.</p>
  1981. <p class="bodytext"><a name="para205"></a><span class="paranum">205</span>. <span class="bld">Vāreyyā</span>ti paṭikkhipeyya. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, adhammakamme kayiramāne paṭikkositu’’nti (mahāva. 154) hi vuttaṃ. <span class="bld">Antarāye</span> satīti attho. ‘‘Adhammakammaṃ idaṃ, na metaṃ khamatī’’ti evaṃ dve tayo aññamaññaṃ diṭṭhiṃ āvi kareyyunti attho. Yadi eko hoti, ‘‘na metaṃ khamatī’’ti evaṃ adhiṭṭhānaṃ kareyyāti attho. Ettāvatā ete nirāpattikā honti, antarāyā ca muccanti, kammaṃ pana adhammattā kuppameva. <span class="bld">Vārenteva tatodhikā</span>ti ettha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catūhi pañcahi paṭikkosituṃ, dvīhi tīhi diṭṭhiṃ āvi kātuṃ, ekena adhiṭṭhātuṃ, ‘‘na metaṃ khamatī’’ti (mahāva. 154) vuttattā cattāro vā pañca vā vārenti evāti attho.</p>
  1982. <p class="bodytext"><a name="para206"></a><span class="paranum">206</span>. Idāni <a name="M0.0155"></a> yehi paṭikkhittaṃ hoti, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘kammārahā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">khittacitta</span>-ggahaṇena ummattakopi gahitova. <span class="bld">Etesa</span>nti ye vuttappakārā, tesaṃ paṭikkhepo na ruhatīti attho.</p>
  1983. <p class="bodytext"><a name="para207"></a><span class="paranum">207</span>. Idāni yassa paṭikkhepo ruhati, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pakatattekasīmaṭṭha-samasaṃvāsabhikkhuno’’</span>ti vuttaṃ. Tassattho (mahāva. 394) – evarūpassa bhikkhuno paṭikkosanā antamaso ānantarassāpi ārocentassa ruhatīti. ‘‘Bhikkhussa, bhikkhave<a name="V0.0145"></a>, pakatattassa samānasaṃvāsikassa samānasīmāyaṃ ṭhitassa antamaso ānantarikassapi bhikkhuno viññāpentassa saṅghamajjhe paṭikkosanā ruhatī’’ti (mahāva. 394) vuttaṃ.</p>
  1984. <p class="bodytext"><a name="para208"></a><span class="paranum">208</span>. Sammukhā yadi paṭikkoseyyāti attho. <span class="bld">Tirokkhā</span>ti parammukhā. Kāyasāmaggiṃ vā chandaṃ vā no dadeyya, dukkaṭanti attho. Kammavinicchayo.</p>
  1985. <p class="centered">Kammaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1986. <p class="subhead">29. Micchājīvavivajjanāniddesavaṇṇanā</p>
  1987. <p class="bodytext"><a name="para209"></a><span class="paranum">209</span>. <span class="bld">Cuṇṇa</span>nti sirīsacuṇṇādikanti attho. <span class="bld">Mattikā</span>ti pakatimattikā vā pañcavaṇṇā vā suddhā kuṅkuṭṭhaādikā vā. <span class="bld">Kulasaṅgahā</span>ti etehi saṅgahitānaṃ santike lābhāsāya kulasaṅgahatthanti attho. Ettha pana imehi saṅgahitānaṃ santike ‘‘kiñci labhissāmī’’ti saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā dātuṃ na vaṭṭati eva. Iminā pana nayena laddhaṃ pañcannampi sahadhammikānaṃ na vaṭṭati, micchājīvañca hoti.</p>
  1988. <p class="bodytext"><a name="para210-211"></a><span class="paranum">210-211</span>. Lābhāsāya <a name="M0.0156"></a> dāyakānaṃ dārake ukkhipitvā paribhaṭabhāvo <span class="bld">pāribhaṭakatā,</span> tāya pāribhaṭakatāya na jīvayeti sambandho. Sesesupi eseva nayo. Khettādīsu pesitassa gamanaṃ <span class="bld">paheṇakammaṃ</span>. Sāsanappaṭisāsanaharaṇaṃ <span class="bld">dūtakammaṃ</span>. Pesitassa gehato gehagamanaṃ <span class="bld">jaṅghapesaniyaṃ</span>. Lābhāsāya lañjadāna<span class="bld">manuppadānaṃ. Aññena vāpī</span>ti aṅgavijjādinā.</p>
  1989. <p class="bodytext"><a name="para212"></a><span class="paranum">212</span>. <span class="bld">Viññattī</span>ti (pārā. 515 ādayo; pārā. aṭṭha. 2.515 ādayo) aññātakaviññatti. <span class="bld">Anesanā</span>ti pubbe vuttena pupphadānādinā paccayesanā. <span class="bld">Kuhanādīhī</span>ti (vibha. 861; vibha. aṭṭha. 861; mahāni. 87) kuhanā lapanā nemittakatā nippesikatā <a name="V0.0146"></a> lābhena lābhaṃ nijigīsanatāti imehi pañcahi vatthūhīti attho. Micchājīvavinicchayo.</p>
  1990. <p class="centered">Micchājīvavivajjanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1991. <p class="subhead">30. Vattaniddesavaṇṇanā</p>
  1992. <p class="bodytext"><a name="para213"></a><span class="paranum">213</span>. Idāni āgantukavattādīni dassetuṃ <span class="bld">‘‘vatta’’</span>nti mātikāpadaṃ uddhaṭaṃ. Parikkhittassa (cūḷava. 356 ādayo; cūḷava. aṭṭha. 357 ādayo) vihārassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa dvīhi leḍḍupātehi paricchinnaṭṭhānaṃ patvā upāhanaṃ omuñcitvā nīcaṃ katvā papphoṭetvā upāhanaṃ daṇḍakena gahetvā chattaṃ apanāmetvā sīsaṃ vivaritvā sīse cīvaraṃ khandhe karitvā sādhukaṃ ataramānena ārāmo pavisitabboti attho.</p>
  1993. <p class="bodytext"><a name="para214"></a><span class="paranum">214</span>. <span class="bld">Puccheyya</span> <a name="M0.0157"></a> <span class="bld">sayanāsana</span>nti ‘‘katamaṃ me senāsanaṃ pāpuṇāti, kiṃ ajjhāvutthaṃ vā anajjhāvutthaṃ vā’’ti evaṃ pucchitabbanti attho.</p>
  1994. <p class="bodytext"><a name="para215-6"></a><span class="paranum">215-6</span>. Mañcapīṭhādidārubhaṇḍañca (cūḷava. 360; cūḷava. aṭṭha. 360) rajanabhājanādimattikābhaṇḍañca. <span class="bld">Āpucchā</span>ti bhikkhussa vā sāmaṇerassa vā ārāmikassa vā ‘‘āvuso imaṃ jaggāhī’’ti ārocetvāti attho. <span class="bld">Aññathā</span>ti evaṃ akatvāti attho.</p>
  1995. <p class="bodytext"><a name="para217-8"></a><span class="paranum">217-8</span>. <span class="bld">Vuḍḍhāgantukassā</span>ti ettha (cūḷava. 358 ādayo; cūḷava. aṭṭha. 359 ādayo) dūratova disvā yadi ‘‘vuḍḍho’’ti jānāti, tasmiṃ anāgate eva āsanapaññāpanādivattaṃ kātabbanti attho. <span class="bld">Pādodappabhuti</span>nti pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipitabbanti attho. Pānīyena āpucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivati, punapi āpucchitabbo eva. <span class="bld">Paññape</span>ti ‘‘etaṃ tumhākaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho.</p>
  1996. <p class="bodytext"><a name="para219-20"></a><span class="paranum">219-20</span>. ‘‘Bhikkhācāragāmo <a name="V0.0147"></a> ito dūre’’ti vā ‘‘santike’’ti vā ‘‘kālasseva piṇḍāya caritabba’’nti vā ‘‘upaṭṭhāke caritabba’’nti vā gocaro ācikkhitabbo. <span class="bld">Agocaro</span>ti micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo, paricchinnabhikkhako vā gāmo, yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā dīyati, so ācikkhitabboti attho. <span class="bld">Katika</span>nti saṅghassa katikaṭṭhānaṃ. ‘‘Imaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ, imaṃ kālaṃ nikkhamitabba’’nti evaṃ pavesananikkhamanakālaṃ ācikkhitabbaṃ. Kesuci ṭhānesu amanussā vā vāḷā vā honti, tasmā evaṃ ācikkhitabbameva. <span class="bld">Nisinnovā</span>ti idaṃ āpattiabhāvamattadīpakaṃ, uṭṭhahitvāpi sabbaṃ kātuṃ vaṭṭateva. Vattavinicchayo.</p>
  1997. <p class="centered">Vattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1998. <p class="subhead">31. Vikappanāniddesavaṇṇanā</p>
  1999. <p class="bodytext"><a name="para221"></a><span class="paranum">221</span>. <span class="bld">Sammukhāyā</span>ti <a name="M0.0158"></a> (pāci. 374; pārā. aṭṭha. 2.469; kaṅkhā. aṭṭha. vikappanasikkhāpadavaṇṇanā) sammukhe ṭhitassāti attho. <span class="bld">Byattassā</span>ti vikappanavidhānaṃ paccuddharaṇādividhānañca jānantassa. Abyatto pana ‘‘iminā mayhaṃ dinna’’nti gahetvāpi gaccheyyāti attho. <span class="bld">Ekassā</span>ti ekassa bhikkhussa.</p>
  2000. <p class="bodytext"><a name="para222"></a><span class="paranum">222</span>. <span class="bld">Nidhetuṃvā</span>ti nidhetuṃ eva, nissaggiyaṃ na hotīti attho. Paribhuñjituṃ vā vissajjetuṃ vā adhiṭṭhātuṃ vā na vaṭṭatīti attho.</p>
  2001. <p class="bodytext"><a name="para224-5"></a><span class="paranum">224-5</span>. <span class="bld">Aparā sammukhā vā</span>ti sammukhā vikappanā evāti attho. Imā dve vikappanā attanā eva vikappetvā parena paccuddharāpitattā sammukhā vikappanā evāti vuttā.</p>
  2002. <p class="bodytext"><a name="para227"></a><span class="paranum">227</span>. <span class="bld">Mitto</span>ti daḷhamitto. <span class="bld">Sandiṭṭho</span>ti diṭṭhamatto nātidaḷhamitto. ‘‘Itarena ca pubbe vuttanayena ‘tisso bhikkhū’ti vā ‘tissā bhikkhunī’ti vā vattabbaṃ. Puna tena ‘ahaṃ tissassa <a name="V0.0148"></a> bhikkhuno, tissāya bhikkhuniyā vā dammī’ti vikappetvā teneva ‘tissassa bhikkhuno, tissāya bhikkhuniyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’ti paccuddharitabba’’nti evaṃ pāṭho gahetabbo.</p>
  2003. <p class="bodytext"><a name="para228"></a><span class="paranum">228</span>. <span class="bld">Dūrasantikattekatta-bahubhāvaṃ vijāniyā</span>ti ettha dūrattañca santikattañca ekattañca bahubhāvañca vijānitvāti attho.</p>
  2004. <p class="bodytext"><a name="para229"></a><span class="paranum">229</span>. ‘‘Dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabba’’nti (pārā. 462) vuttattā <span class="bld">‘‘dasāhaṃ vā’’</span>ti vuttaṃ. ‘‘Cīvarakālasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine <a name="M0.0159"></a> pañca māsā’’ti (pārā. 649) vuttattā <span class="bld">‘‘māsamekaṃ vā pañca vā’’</span>ti vuttaṃ, māsaṃ vā ekaṃ pañca vā māseti attho. ‘‘Bhikkhuno paneva akālacīvaraṃ uppajjeyya, ākaṅkhamānena bhikkhunā paṭiggahetabbaṃ. Paṭiggahetvā khippameva kāretabbaṃ. No cassa pāripūri, māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ ūnassa pāripūriyā satiyā paccāsāyā’’ti (pārā. 499) vuttattā <span class="bld">‘‘paccāsā sati māsaka’’</span>nti vuttaṃ. <span class="bld">Nuppādayatī</span>ti anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ nissaggiṃ na janayatīti attho. Vikappanāvinicchayo.</p>
  2005. <p class="centered">Vikappanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2006. <p class="subhead">32. Nissayaniddesavaṇṇanā</p>
  2007. <p class="bodytext"><a name="para230"></a><span class="paranum">230</span>. <span class="bld">Byattassā</span>ti ettha kittāvatā byatto hotīti ce? Nissayamuccanakena pana sabbantimena dhammaparicchedena atthato ca byañjanato ca dve mātikā paguṇā vācuggatā kātabbā, pakkhadivasesu dhammassāvanatthāya suttantato cattāro bhāṇavārā, sampattānaṃ parisānaṃ parikathanatthāya andhakavindamahārāhulovādadhammakkhandhasadiso eko kathāmaggo, saṅghabhattamaṅgalāmaṅgalesu anumodanatthāya tisso anumodanā, uposathappavāraṇādivijānanatthaṃ kammākammavinicchayo<a name="V0.0149"></a>, samaṇadhammakaraṇatthaṃ samādhivasena vā vipassanāvasena vā arahattapariyosānaṃ ekaṃ kammaṭṭhānaṃ ettakaṃ uggahetabbaṃ. Ettāvatā byatto nāma hoti cātudiso, itarathā abyatto.</p>
  2008. <p class="bodytext"><a name="para231"></a><span class="paranum">231</span>. Idāni nissayaggahaṇākāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ekaṃsa’’</span>ntiādi vuttaṃ. Ettha (mahāva. 103) <span class="bld">āyasmato</span>ti āyasmantaṃ.</p>
  2009. <p class="bodytext"><a name="para232"></a><span class="paranum">232</span>. Idāni <a name="M0.0160"></a> paṭippassaddhividhānaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pakkante’’</span>tiādi vuttaṃ, ‘‘pañcimā, bhikkhave, nissayappaṭippassaddhiyo upajjhāyamhā. Upajjhāyo pakkanto vā hoti vibbhanto vā kālakato vā pakkhasaṅkanto vā āṇattiyeva pañcamī’’ti (mahāva. 83), ‘‘chayimā, bhikkhave, nissayappaṭippassaddhiyo ācariyamhā. Ācariyo pakkanto vā hoti vibbhanto vā kālakato vā pakkhasaṅkanto vā āṇattiyeva pañcamī, upajjhāyena vā samodhānagato hotī’’ti idaṃ pana ubhayaṃ idha dassitaṃ. Sace ācariyupajjhāyā sāmantavihāresupi aparikkhittesu leḍḍupātadvayabbhantare vasanti, nissayo na paṭippassambhati. Parikkhittesupi na paṭippassambhatīti eke. Ācariyā pana na icchanti. Kasmāti ce? Nissayaggahaṇappaṭippassaddhīnaṃ upacārasīmāya paricchinnattā. Leḍḍupātena upacārasīmāparicchedo pana aparikkhittesu eva labbhati, na parikkhittesu. Tasmā ācariyānaṃ vinicchayeva ṭhātabbaṃ.</p>
  2010. <p class="bodytext"><span class="bld">Pakkante</span>ti ettha (mahāva. aṭṭha. 83) sace ācariyo antevāsikaṃ anāmantetvāva upacārasīmaṃ atikkamati, nissayo paṭippassambhati. Sace upacārasīmaṃ anatikkamitvāva nivattati, na paṭippassambhati. Ācariyaṃ anāmantetvā antevāsikassa gamanepi eseva nayo. Sace ācariyo katthaci gantukāmo antevāsikaṃ āpucchati, antevāsikopi ‘‘sādhu sādhū’’ti sampaṭicchati, taṅkhaṇe eva paṭippassambhati. Evaṃ ācariyaṃ āpucchitvā antevāsikassa gamanepi. Dvīsupi antovihāreyeva ṭhitesu ācariyo vā antevāsikaṃ, antevāsiko vā ācariyaṃ anāpucchitvāva sace dve leḍḍupāte atikkamati, paṭippassambhati. Pakkhasaṅkante vā vibbhante vā kālakate vā taṅkhaṇeyeva paṭippassambhati<a name="M0.0161"></a>. <span class="bld">Āṇatti</span> nāma nissayappaṇāmanā. Dassanasavanavasena duvidhaṃ <span class="bld">samodhānaṃ</span>.</p>
  2011. <p class="bodytext"><a name="para233"></a><span class="paranum">233</span>. <span class="bld">Alajji</span>nti <a name="V0.0150"></a> ettha –</p>
  2012. <p class="gatha1">‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati;</p>
  2013. <p class="gatha2">Āpattiṃ parigūhati;</p>
  2014. <p class="gatha3">Agatigamanañca gacchati;</p>
  2015. <p class="gathalast">Ediso vuccati alajjipuggalo’’ti. (pari. 359) –</p>
  2016. <p class="unindented">Evaṃ vuttaṃ. ‘‘Na bhikkhave alajjinaṃ nissāya vatthabbaṃ. Yo vaseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 120) hi vuttaṃ.</p>
  2017. <p class="bodytext"><a name="para234"></a><span class="paranum">234</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, addhānamaggappaṭipannena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena anissitena vatthu’’nti (mahāva. 121) vuttattā <span class="bld">‘‘addhikassā’’</span>ti vuttaṃ. Gilānupaṭṭhākassa ca yācitassāti sambandho. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, gilānupaṭṭhākena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena yāciyamānena anissitena vatthu’’nti (mahāva. 121) hi vuttaṃ. <span class="bld">Sallakkhentena phāsuka</span>nti phāsuvihāraṃ sallakkhentena. Idaṃ pana parihāraṃ (mahāva. aṭṭha. 121) sotāpannādiariyasāvako vā thāmagatasamathavipassanālābhī vā bālaputhujjano vā na labhati. Yassa kho pana samathavipassanā taruṇā hoti, na thāmagatā, ayaṃ labhati. Asante nissayadāyake ‘‘yadā paṭirūpo nissayadāyako āgacchissati, tadā tassa nissāya vasissāmī’’ti ābhogaṃ katvā yāva āsāḷhīpuṇṇamā, tāva vasituṃ labhati. Sace pana āsāḷhīmāse nissayadāyakaṃ na labhati, yattha atthi, tattha gantabbaṃ. Antovasse pana anissitena vatthuṃ na vaṭṭati. Sabhāge <a name="M0.0162"></a> dāyake asante vasituṃ labbhatīti sabbapadesu yojanā kātabbā. Nissayavinicchayo.</p>
  2018. <p class="centered">Nissayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2019. <p class="subhead">33. Kāyabandhananiddesavaṇṇanā</p>
  2020. <p class="bodytext"><a name="para235"></a><span class="paranum">235</span>. <span class="bld">Akāyabandhano</span>ti <a name="V0.0151"></a> kāyabandhanaṃ abandhitvāti attho. Tato paṭṭhāya cīvaraṃ pārupitabbaṃ, tato paṭṭhāya eva kāyabandhanaṃ bandhitabbaṃ. ‘‘Na bhikkhave akāyabandhanena gāmo pavisitabbo. Yo paviseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 278) hi vuttaṃ. <span class="bld">Tatthevāsatiyā gato</span>ti asatiyā gato yattha sarati, tattheva bandhitabbaṃ. Saritvā pana yāva na bandhati, tāva piṇḍāya carituṃ na vaṭṭati. Yadi antogāme sarati, kāyabandhane sati ekamante ṭhatvā bandhitabbaṃ, asati ce nikkhamitvā bandhitvā puna piṇḍāya pavisitabbanti vadanti.</p>
  2021. <p class="bodytext"><a name="para236"></a><span class="paranum">236</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, dve kāyabandhanāni paṭṭikaṃ sūkarantaka’’nti (cūḷava. 278) vuttattā <span class="bld">‘‘duvidha’’</span>nti vuttaṃ. Tattha <span class="bld">sūkarantaṃ</span> nāma kuñcikākosakā viya ante susiraṃ katvā koṭṭitaṃ. <span class="bld">Rajju ca ekā</span>ti ekavaṭṭā rajju ca. <span class="bld">Tadanulomikā</span>ti tesaṃ dvinnaṃ anulomikā.</p>
  2022. <p class="bodytext"><a name="para237"></a><span class="paranum">237</span>. <span class="bld">Macchakaṇḍakakhajjurī-pattā maṭṭhā ca paṭṭikā</span>ti ettha (cūḷava. aṭṭha. 278) ete macchakaṇṭakādayo maṭṭhā vikārarahitā paṭṭikā ca tadantogadhāti adhippāyo. <span class="bld">Labbhā dasā catasso</span>ti ekāya vā dvīsu vā tīsu vā kathā eva natthīti adhippāyo, tato paraṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Antesū</span>ti ubhosu antesu. <span class="bld">Guṇasuttaka</span>nti diguṇasuttakaṃ.</p>
  2023. <p class="bodytext"><a name="para239"></a><span class="paranum">239</span>. <span class="bld">Makaramukhādi</span>nti <a name="M0.0163"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena deḍḍubhasīsaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Ubhante</span>ti ubhosu antesu. Kassāti? Vidhassa. <span class="bld">Ghaṭakā</span>ti ghaṭakato. <span class="bld">Lekhā</span>ti lekhāya. Ghaṭakato ca lekhāya ca aññaṃ cittakaṃ na kappatīti attho.</p>
  2024. <p class="bodytext"><a name="para240"></a><span class="paranum">240</span>. <span class="bld">Deḍḍubhaka</span>nti (cūḷava. 278; cūḷava. aṭṭha. 278) udakasappasirasadisaṃ. <span class="bld">Muraja</span>nti bahurajjuke ekato saṅkaḍḍhitvā ekāya rajjuyā paliveṭhetvā katarajju. <span class="bld">Maddavīṇa</span>nti pāmaṅgasadisaṃ. <span class="bld">Kalābuka</span>nti anekavaṭṭaṃ. Etāni pana sabbāni na kappanti. <span class="bld">Dasāsu dve majjhimā</span>ti murajaṃ maddavīṇanti dve majjhimā eva. <span class="bld">Kappare</span>ti kappantīti attho.</p>
  2025. <p class="bodytext"><a name="para241"></a><span class="paranum">241</span>. <span class="bld">Gaṇṭhiyo</span> <a name="V0.0152"></a> <span class="bld">cāpī</span>ti (cūḷava. 279) cīvaragaṇṭhiyopi. Veḷuādimayā kappantīti pasaṅgena vuttaṃ. Kāyabandhanavinicchayo.</p>
  2026. <p class="centered">Kāyabandhananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2027. <p class="centered">Paṭhamabhāṇavāraṃ.</p>
  2028. <p class="subhead">34. Pathavīniddesavaṇṇanā</p>
  2029. <p class="bodytext"><a name="para242"></a><span class="paranum">242</span>. Jātā (pāci. 86; pāci. aṭṭha. 86-88; kaṅkhā. aṭṭha. pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā) ajātāti duvidhā pathavīti attho. Idāni tadubhayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘suddhamattikapaṃsukā’’</span>tiādimāha. Tattha suddhamattikapaṃsukā ca adaḍḍhā ca bahumattikapaṃsukā ca cātumāsādhikovaṭṭhapaṃsumattikarāsi ca jātapathavīti sambandho. Ettha pana <span class="bld">adaḍḍhā</span>ti uddhanapacanakumbhakārāvāpabhājanapacanādivasena tathā tathā adaḍḍhā. Ayaṃ pana visuṃ natthi, suddhapaṃsuādīsu aññatarāva veditabbā. Suddhapaṃsu suddhamattikā <a name="M0.0164"></a> yebhuyyenapaṃsu yebhuyyenamattikā atirekacātumāsādhikovaṭṭhamattikāpaṃsupuñjā ca adaḍḍhā cāti ayaṃ sabbāpi <span class="bld">jātapathavī</span>ti veditabbā.</p>
  2030. <p class="bodytext"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>. <span class="bld">Dutiyā</span>ti ajātapathavīti attho. <span class="bld">Vuttarāsī</span>ti mattikarāsi ca paṃsurāsi ca cātumāsomavaṭṭhako <span class="bld">ajātapathavī</span>ti attho.</p>
  2031. <p class="bodytext"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>. Idāni yebhuyyenamattikā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenasakkharāti evaṃ vuttāsu kittāvatā yebhuyyatā hotīti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘dve bhāgā’’</span>tiādimāha. Tattha tīsu bhāgesu dve bhāgā mattikā yassā bhūmiyā, esā yebhuyyamattikāti sambandho. Upaḍḍhapaṃsuādayopi kappiyā eva akappiyabhāgassa anatirekato. ‘‘Yebhuyyenamattikā yebhuyyenapaṃsukā’’ti (pāci. 86) hi vuttaṃ, na ‘‘upaḍḍhamattikā, upaḍḍhapaṃsukā’’ti. <span class="bld">Sesesupī</span>ti yebhuyyapaṃsukādīsupi.</p>
  2032. <p class="bodytext"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>. Jātasaññissa <a name="V0.0153"></a> pācittīti sambandho. Dveḷhassa vimatissa dukkaṭaṃ. Jāte ajātasaññissa anāpatti.</p>
  2033. <p class="bodytext"><a name="para246"></a><span class="paranum">246</span>. <span class="bld">Ekāyāṇattiyā ekā</span>ti sace sakiṃ āṇatto divasampi khaṇati, āṇāpakassa ekā evāti attho. <span class="bld">Vācaso</span>ti vācāya vācāyāti attho.</p>
  2034. <p class="bodytext"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>. Ettha ‘‘jālehi aggi’’nti vā vattuṃ na vaṭṭati. Aniyametvā pana ‘‘pokkharaṇiṃ khaṇa, pathaviṃ khaṇa, vāpiṃ khaṇa, āvāṭaṃ khaṇa, kandaṃ khaṇā’’ti vattuṃ vaṭṭati.</p>
  2035. <p class="bodytext"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>. <span class="bld">Edisa</span>nti ettha aññampi evarūpaṃ kappiyavohāravacanaṃ vaṭṭatīti adhippāyo.</p>
  2036. <p class="bodytext"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>. Kopetuṃ <a name="M0.0165"></a> labbhanti sambandho, ghaṭādīhi gahetuṃ sakkuṇeyyakaṃ <span class="bld">ussiñcanīyakaddamaṃ</span>.</p>
  2037. <p class="bodytext"><a name="para251-2"></a><span class="paranum">251-2</span>. Udakasantike patiteti sambandho. Udake patitaṃ pana sabbakālaṃ kappiyameva, tasmā akappiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘udakasantike’’</span>ti vuttaṃ. Pāsāṇe lagge raje ca navasoṇḍiyā patite raje cāti sambandho. Abbhokāsuṭṭhite vammike ca mattikākuṭṭe cāti attho, tathā etepi sabbe cātumāsādhikovaṭṭhā na kopetabbāti attho.</p>
  2038. <p class="bodytext"><a name="para253-5"></a><span class="paranum">253-5</span>. Bhūmiṃ vikopayaṃ thambhādiṃ gaṇhituṃ na ca kappatīti sambandho. <span class="bld">Dhārāyā</span>ti passāvadhārāya. Padaṃ dassessāmīti sambandho.</p>
  2039. <p class="bodytext"><a name="para257"></a><span class="paranum">257</span>. <span class="bld">Seko</span>ti siñcanaṃ. Bhūmiyā allahatthaṃ ṭhapetvāti sambandho.</p>
  2040. <p class="bodytext"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>. <span class="bld">Avase satī</span>ti hatthadāhādīsu āpadāsūti attho. Pathavīvinicchayo.</p>
  2041. <p class="centered">Pathavīniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2042. <p class="subhead">35. Parikkhāraniddesavaṇṇanā</p>
  2043. <p class="bodytext"><a name="para259-260"></a><span class="paranum">259-260</span>. <span class="bld">Girikūṭa</span>nti <a name="V0.0154"></a> makaradantakaṃ. Sibbituñca chindituñca na vaṭṭatīti sabbattha yojanā. <span class="bld">Daṇḍe</span>ti chattadaṇḍe.</p>
  2044. <p class="bodytext"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>. Sibbituṃ vā pañjaraṃ vinandhituṃ vā thiratthaṃ chatte bandhituṃ daṇḍe lekhā vaṭṭatīti sambandho. Sace vuttappakāraṃ akappiyachattaṃ <a name="M0.0166"></a> labhati, ghaṭakampi vāḷarūpampi chinditvā dhāretabbaṃ, lekhāpi ghaṃsetvā apanetabbā, suttakena vā daṇḍo veṭhetabbo.</p>
  2045. <p class="bodytext"><a name="para262"></a><span class="paranum">262</span>. Anuvātaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘ante vā’’</span>ti vuttaṃ. Dvinnaṃ paṭṭānaṃ saṅghaṭitaṭṭhānaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘paṭṭamukhe vāpī’’</span>ti vuttaṃ. Varakasīsākārena sibbanaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘veṇikā’’</span>ti ca satapadākārena sibbanaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘saṅkhalikāpi vā’’</span>ti ca vuttaṃ. Satapadisadisaṃ aññaṃ vā sūcivikāraṃ na kappati, pakatisūcikammameva vaṭṭatīti attho. Pāḷikaṇṇikaādikaṃ cīvare na ca kappatīti sambandho.</p>
  2046. <p class="bodytext"><a name="para263-4"></a><span class="paranum">263-4</span>. Catukoṇāva (pārā. aṭṭha. 1.85) kappareti sambandho. <span class="bld">Agghika</span>nti agghiyaṃ cetiyasadisaṃ. <span class="bld">Etthā</span>ti gaṇṭhipāsakapaṭṭe. <span class="bld">Koṇasuttā ca pīḷakā</span>ti na kevalaṃ catukoṇā gaṇṭhikapāsakapaṭṭāva kappanti, atha kho duviññeyyā koṇasuttapīḷakā ca kappareti attho. <span class="bld">Gandhaṃ telaṃ vā</span>ti gandhaṃ vā telaṃ vā.</p>
  2047. <p class="bodytext"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>. <span class="bld">Ratta</span>nti (pārā. aṭṭha. 1.85) rajitaṃ. <span class="bld">Aññena vā</span>ti muggarādinā vā. <span class="bld">Katvā</span>ti ṭhapetvā. <span class="bld">Pahāre na ca muṭṭhinā</span>ti muṭṭhinā na pahāreyyāti attho.</p>
  2048. <p class="bodytext"><a name="para266-7"></a><span class="paranum">266-7</span>. Chattavaṭṭiyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.85) lekhaṃ ṭhapetvā dhammakaraṇe lekhā na vaṭṭatīti sambandho. Kuñcikāya ca pipphale ca maṇikā ca pīḷakā ca na vaṭṭatīti sambandho. Tattha <span class="bld">maṇikā</span>ti ekā eva vaṭṭamaṇikā. <span class="bld">Pīḷakā</span> muttarājisadisā bahū.</p>
  2049. <p class="bodytext"><a name="para268-9"></a><span class="paranum">268-9</span>. <span class="bld">Mālādyaraṇiya</span>nti (pārā. aṭṭha. 1.85) araṇiyaṃ mālādi vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭatīti <a name="V0.0155"></a> sambandho. Evaṃ sabbattha. Tipusīsamaye pattamaṇḍale bhittikammañca na vaṭṭatīti attho. <span class="bld">Hitvā</span>ti ṭhapetvā. <span class="bld">Sūcisaṇḍāsako</span> (pārā. aṭṭha. 1.85) <a name="M0.0167"></a> nāma sūciṃ ḍaṃsāpetvā ghaṃsituṃ kato dārumayo. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, makaradantakaṃ chinditu’’nti (cūḷava. 253) vuttattā pattamaṇḍale makaradantakaṃ vaṭṭati, aññaṃ bhittikammādivikārameva na vaṭṭati, tasmā girikūṭaṃ pattamaṇḍale ṭhapetvā avasese na vaṭṭatīti veditabbaṃ.</p>
  2050. <p class="bodytext"><a name="para272"></a><span class="paranum">272</span>. <span class="bld">Senāsane</span>ti (pārā. aṭṭha. 1.85) pāsādādisenāsaneti attho.</p>
  2051. <p class="bodytext"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>. <span class="bld">Pumitthirūparahita</span>nti purisarūpaitthirūparahitanti attho. Parikkhāravinicchayo.</p>
  2052. <p class="centered">Parikkhāraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2053. <p class="subhead">36. Bhesajjaniddesavaṇṇanā</p>
  2054. <p class="bodytext"><a name="para274-5"></a><span class="paranum">274-5</span>. Sahadhamminaṃ labbhaṃ bhesajjakaraṇanti sambandho. Na kevalaṃ pañcannaṃ sahadhammikānaṃyeva bhikkhācariyaviññattisakehi bhesajjakaraṇaṃ labbhati, atha kho aparesampi pañcannaṃ labbhati, te dassento <span class="bld">‘‘pitūna’’</span>ntiādimāha. <span class="bld">Pitūna</span>nti mātāpitūnanti attho. Ye mātāpitaro jagganti upaṭṭhahanti, te <span class="bld">tadupaṭṭhākā</span> nāma. Bhikkhuṃ eva nissāya jīvanto <span class="bld">bhikkhunissitako</span> nāma. Pabbajjāpekkho <span class="bld">‘‘bhaṇḍū’’</span>ti vuccati.</p>
  2055. <p class="bodytext"><a name="para276"></a><span class="paranum">276</span>. Aparesampi dasannaṃ kātuṃ vaṭṭati, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘mahācūḷapitā’’</span>tiādimāha. Ettha (pārā. aṭṭha. 2.185-187) pana mahāpitā cūḷapitā mahāmātā cūḷamātā mahābhātā cūḷabhātā mahābhaginī cūḷabhaginīti imehi <span class="bld">aṭṭhahi</span> ādi-saddena pitubhaginiñca <a name="M0.0168"></a> mātubhātikañca gahetvā dasa. Etesaṃ pana sakena bhesajjena kātabbaṃ. <span class="bld">Attaniye</span> ca asatīti pāṭhaseso.</p>
  2056. <p class="bodytext"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>. Na kevalañca etesaṃ dasannaṃ, imehi sambandhānaṃ puttanattādīnaṃ yāvasattamā kulaparivaṭṭā <a name="V0.0156"></a> kātuṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ <span class="bld">‘‘kuladūsanā’’</span>tiādimāha. Aññopi (pārā. aṭṭha. 2.285-287) yo āgantuko vā coro vā yuddhaparājito vā issaro ñātakehi pariccatto vā gamiyamanusso vā gilāno hutvā vihāraṃ pavisati, sabbesampi apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ.</p>
  2057. <p class="bodytext"><a name="para278"></a><span class="paranum">278</span>. Mātā (pārā. aṭṭha. 2.185-187) pitā tadupaṭṭhāko bhikkhunissitako paṇḍupalāso veyyāvaccakaroti imesaṃ channaṃ anāmaṭṭhapiṇḍapāto avāritoti attho. Kiñca bhiyyo – dāmarikacorassa ca issariyassa ca dātumavāritoti attho.</p>
  2058. <p class="bodytext"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>. <span class="bld">Tesa</span>nti (pārā. aṭṭha. 2.185-187) gahaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Sāsanogadha</span>nti ratanaparittaāṭānāṭiyaparittādiparittaṃ bhaṇitabbanti attho.</p>
  2059. <p class="bodytext"><a name="para280"></a><span class="paranum">280</span>. ‘‘Āgantvā (pārā. aṭṭha. 2.185-187) sīlaṃ detu, dhammañca parittañca bhāsatū’’ti kenaci pesitoti sambandho. <span class="bld">Dātuṃ vattu</span>nti sīlaṃ dātuṃ, dhammañca parittañca vattuṃ labbhatīti attho. Bhesajjavinicchayo.</p>
  2060. <p class="centered">Bhesajjaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2061. <p class="subhead">37. Uggahaniddesavaṇṇanā</p>
  2062. <p class="bodytext"><a name="para281"></a><span class="paranum">281</span>. <span class="bld">Dasabhedampī</span>ti <a name="M0.0169"></a> sace kenaci heṭṭhā dassitaṃ dasavidhaṃ ratanaṃ ānetvā ‘‘idaṃ saṅghassa vā cetiyassa vā navakammassa vā aññapuggalassa vā suttantikagaṇassa vā dammī’’ti vutte ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchantassa dukkaṭaṃ hotīti attho.</p>
  2063. <p class="bodytext"><a name="para282-3"></a><span class="paranum">282-3</span>. Tesu dasavidhesu ratanesūti attho. <span class="bld">Dvīsū</span>ti rajatajātarūpesu. Gaṇasaṅghapuggale (pārā. aṭṭha. 2.538-539) anāmasitvā ‘‘idaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ cetiyassa dammi, navakammassa <a name="V0.0157"></a> dammī’’ti vutte na paṭikkhipeti attho. Kiṃ kātabbanti ce? Taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘vade’’</span>tiādi vuttaṃ. ‘‘Ime evaṃ vadantī’’ti kappiyakārānaṃ ācikkhitabbanti attho.</p>
  2064. <p class="bodytext"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>. Na kevalaṃ hiraññasuvaṇṇādikameva, aññampi khettavatthādikaṃ akappiyaṃ na sampaṭicchitabbanti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘khettaṃ vatthu’’</span>ntiādimāha. Dāsapasuādikaṃ <span class="bld">dāsapasvādikaṃ</span>. Sace hi koci ‘‘mayhaṃ sassasampādakaṃ mahātaḷākaṃ atthi, taṃ saṅghassa dammī’’ti vadati, tañce saṅgho sampaṭicchati. Paṭiggahaṇepi paribhogepi āpattiyeva. Evaṃ sesesupi.</p>
  2065. <p class="bodytext">Kappiyena kamena gaṇheyyāti sambandho. ‘‘Khettaṃ dammī’’ti vutte ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitvā ‘‘ito cattāro paccaye paribhuñjathā’’ti vā ‘‘catupaccayaparibhogatthāya dammī’’ti vā vadati ce, gahetabbaṃ. Vatthumhipi eseva nayo. ‘‘Taḷākaṃ dammī’’ti vutte paṭikkhipitvā ‘‘cattāro paccaye paribhuñjathā’’ti vā ‘‘saṅgho udakaṃ paribhuñjissati, bhaṇḍakaṃ dhovissatī’’ti vā ādinā nayena vutte sampaṭicchitabbaṃ. ‘‘Dāsaṃ dammī’’ti vutte paṭikkhipitvā ‘‘ārāmikaṃ, veyyāvaccakaraṃ, kappiyakārakaṃ dammī’’ti <a name="M0.0170"></a> vutte sampaṭicchitabbaṃ. ‘‘Gomahiṃsaajeḷakādayo dammī’’ti vutte paṭikkhipitvā ‘‘pañcagorasaparibhogatthāyā’’ti vutte sampaṭicchitabbaṃ. Edisaṃ gahaṇaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘paṭikkhipitvā gaṇheyyā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  2066. <p class="bodytext"><a name="para285-6"></a><span class="paranum">285-6</span>. <span class="bld">Navamātikakedārataḷākakiriyā</span> (pārā. aṭṭha. 2.238-239) <span class="bld">ca anave</span> pubbe kappiyavohārena paṭikkhipitvā gahitataḷāke <span class="bld">mattikuddharaṇa</span>ñca bhinnaṭṭhāne pāḷi<span class="bld">bandho</span> ca dubbalaṭṭhāne <span class="bld">āḷiyā thirakāro ca anave</span> kedāre purāṇabhāgato <span class="bld">atirekabhāgaggahaṇa</span>ñca <span class="bld">nave</span> kedāre <span class="bld">aparicchinnabhāge ‘‘sasse detha ettake’’</span>ti <span class="bld">kahāpaṇuṭṭhāpanañcā</span>pīti idaṃ sabbaṃ bhikkhussa kātuṃ na vaṭṭati. Sace karoti, evamādikaṃ <span class="bld">sabbesampi akappiya</span>nti attho.</p>
  2067. <p class="bodytext"><a name="para287-9"></a><span class="paranum">287-9</span>. Idāni taṃyeva akappiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘avatvā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tassattho (pārā. aṭṭha. 2.238-239) – yo pana ‘‘kasa, vappa’’ iccādikaṃ avatvā ‘‘ettikāya bhūmiyā ettako bhāgo deyyo’’ti bhūmiṃ vā patiṭṭhāpeti, ‘‘ettake bhūmibhāge sassaṃ kataṃ, ettakaṃ gaṇhathā’’ti kassake vadante pamāṇagaṇhanatthaṃ daṇḍarajjubhi minati, khale ṭhatvā rakkhaṇādīni karoti, tasseva akappiyanti.</p>
  2068. <p class="bodytext"><a name="para290"></a><span class="paranum">290</span>. Bhaṇḍāgārikasīsena <a name="V0.0158"></a> pitusantakampi sace paṭisāmeyya, pācittiyanti attho.</p>
  2069. <p class="bodytext"><a name="para291-2"></a><span class="paranum">291-2</span>. <span class="bld">Pitūna</span>nti mātāpitūnaṃ. Sāṭakādikappiyaṃ <span class="bld">vatthuṃ</span>. ‘‘Paṭisāmetvā dehī’’ti vutteti sambandho. Pātetvāna gate yasmā <span class="bld">ajjhārāmasikkhāpada</span>vasena (pāci. 505-506) palibodho, tasmā gopituṃ labbhanti attho.</p>
  2070. <p class="bodytext"><a name="para293-4"></a><span class="paranum">293-4</span>. <span class="bld">Sakaṃ</span> <a name="M0.0171"></a> vāsiādiparikkhāranti attho. Idaṃ ṭhānaṃ guttanti dassetabbaṃ. ‘‘Ettha ṭhapethā’’ti pana na vattabbaṃ.</p>
  2071. <p class="bodytext"><a name="para295"></a><span class="paranum">295</span>. Ettha ‘‘añño koci na pavisati, bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatī’’ti <span class="bld">saṅkantī</span>ti attho. <span class="bld">Vatthumhī</span>ti alaṅkārādivatthumhīti attho. <span class="bld">Tādise</span>ti yādise vatthumhi naṭṭhe āsaṅkā hoti, tādise vatthumhi naṭṭheti sambandho.</p>
  2072. <p class="bodytext"><a name="para296"></a><span class="paranum">296</span>. Idāni asaṅkitabbaṭṭhānaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘vihārāvasathassanto’’</span>tiādimāha. Vihārassa ca gharassa cāti attho. <span class="bld">Ratana</span>nti dasavidhaṃ ratanaṃ. <span class="bld">Ratnasammata</span>nti sāṭakaveṭhanādikaṃ. <span class="bld">Gahetvānā</span>ti kappiyakārake asati attanāpi gahetvāna nikkhipeyyāti attho. <span class="bld">Maggeraññepī</span>ti maggepi araññepi. <span class="bld">Tādise</span>ti ‘‘bhikkhūhi gahitaṃ bhavissatī’’ti āsaṅkitabbaṭṭhāne. <span class="bld">Patirūpaṃ karīyatī</span>ti magge vā araññe vā tādisaṃ bhaṇḍaṃ passitvā maggā okkamma nisīditabbaṃ, sāmikesu āgatesu taṃ ṭhānaṃ ācikkhitabbaṃ. Sace sāmike na passati, ratanasammataṃ paṃsukūlaṃ gahetabbaṃ. Ratanañce hoti, tuṇhībhūtena gantabbanti attho. Ayaṃ maggāraññakesu paṭipatti. Vihārāvasathānaṃ pana anto tādisaṃ disvā bhaṇḍakaṃ muñcitvā ‘‘ettha ettakā kahāpaṇā’’tiādinā nayena rūpena vā lañchanāya vā pilotikāya vā saññāṇaṃ katvā nikkhipitabbaṃ, tato pakkamantena patirūpānaṃ bhikkhūnaṃ ācikkhitabbaṃ. Uggahavinicchayo.</p>
  2073. <p class="centered">Uggahaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2074. <p class="subhead">38. Kuladūsananiddesavaṇṇanā</p>
  2075. <p class="bodytext"><a name="para297"></a><span class="paranum">297</span>. ‘‘Kulāni <a name="M0.0172"></a><a name="V0.0159"></a> dūseti pupphena vā phalena vā cuṇṇena vā mattikāya vā dantakaṭṭhena vā veḷuyā vā vejjikāya vā jaṅghapesaniyena vā’’ti (pārā. 437) vuttattā tāni aṭṭha vatthūni dassetuṃ <span class="bld">‘‘puppha’’</span>ntiādimāha. Imāya micchāpaṭipattiyā kulānaṃ aññesu sīlavantesu pasādaṃ dūseti vināsetīti <span class="bld">kuladūsanaṃ dukkaṭaṃ</span> āpajjati. Taṃ pana attano santake ca parasantake ca veditabbaṃ.</p>
  2076. <p class="bodytext"><a name="para298"></a><span class="paranum">298</span>. Idāni imesu vatthūsu na kevalaṃ kuladūsanadukkaṭameva āpajjati, thullaccayādīnipi āpajjatīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘thullaccaya’’</span>ntiādimāha. Saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ issarena dentassa thullaccayanti sambandho. Senāsanatthāya niyamitaṃ pana pupphādi garubhaṇḍaṃ hoti. Saṅghassa vā aññassa vā santakaṃ theyyacittena dentassa dukkaṭādīni hontīti pāṭhaseso, tassa bhaṇḍassa agghavasena dukkaṭathullaccayapārājikāni hontīti attho.</p>
  2077. <p class="bodytext"><a name="para299-300"></a><span class="paranum">299-300</span>. <span class="bld">Sabbathā</span>ti (pārā. aṭṭha. 2.431) kappiyavohāraakappiyavohārapariyāyaobhāsanimittakammādīhi na vaṭṭatīti attho. Vatiādīni katvā <span class="bld">jaggituñca. Attano paribhogattha</span>nti phalaparibhogatthaṃ. <span class="bld">Ropanādīnī</span>ti ropāpanādīni. <span class="bld">Ādi</span>-saddena siñcāpanaocināpanādīni gahitāni. Kuddālakhaṇittivāsipharasuudakabhājanādīni āharitvā samīpe ṭhapanavasena nimittato ca kuddālakhaṇittādīni ca mālāvacche ca gahetvā ṭhite ‘‘sāmaṇerādayo disvā ‘thero kārāpetukāmo’ti āgantvā karontī’’ti saññāya obhāsato ca ‘‘imaṃ rukkhaṃ jāna, imaṃ āvāṭaṃ jānā’’tiādikappiyavohārato <a name="M0.0173"></a> ca ‘‘paṇḍitena mālāvacchādayo ropāpetabbā, na cirasseva upakārāya saṃvattantī’’tiādipariyāyato ca ropanādīni labbhareti sambandho.</p>
  2078. <p class="bodytext"><a name="para301-2"></a><span class="paranum">301-2</span>. Idāni aṭṭhasu vatthūsu avasesāni dve vatthūni dassetuṃ <span class="bld">‘‘vuttāva vejjikā jaṅghapesane’’</span>ti vuttaṃ. Tattha <span class="bld">vejjikā</span> pubbe <span class="bld">vuttāva,</span> idāni jaṅghapesanādivinicchayaṃ vakkhāmīti attho. <span class="bld">Pitaro</span>ti (pārā. aṭṭha. 2.436-437) mātāpitaro. <span class="bld">Bhaṇḍu</span>nti pabbajjāpekkhaṃ. Bhikkhussa sakaṃ veyyāvaccakarañcāti ete ṭhapetvā kasivāṇijjādigihikammesu dūtasāsanaṃ haraṇe <a name="V0.0160"></a> dukkaṭanti attho. Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvā puna taṃ disvā vā tassa santikaṃ gantvā vā vadatopi dukkaṭamevāti attho. Sāsanaṃ aggahetvā āgatānaṃ pana ‘‘bhante, tasmiṃ gāme itthannāmassa kā pavattī’’ti pucchiyamāne kathetuṃ vaṭṭati. Pucchitapañhe doso natthi.</p>
  2079. <p class="bodytext"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>. <span class="bld">Evaṃ</span> kuladūsanena <span class="bld">uppannapaccayā</span>. ‘‘Pañcannampī’’ti vuttattā anupasampannena katampi edisaṃ na vaṭṭati eva micchājīvattā. <span class="bld">Ātumāvatthu</span> (mahāva. 303) cettha nidassanaṃ. Kiṃ viyāti ce, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘abhūtārocanārūpa-sabyohāruggahādisā’’</span>ti vuttaṃ. Tattha <span class="bld">uggahādisā</span>ti etehi uppannapaccayasadisāti attho.</p>
  2080. <p class="bodytext"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>. Idāni pupphādīni kesaṃ dātuṃ vaṭṭanti, kesaṃ dātuṃ na vaṭṭantīti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘harāpetvā’’</span>tiādimāha. Pitūnaṃ (pārā. aṭṭha. 2.436-437) dātuṃ labbhatīti sambandho. Sesañātīnaṃ pattānaṃ eva. <span class="bld">Liṅga</span>nti sivaliṅgaṃ.</p>
  2081. <p class="bodytext"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>. <span class="bld">Tathā</span> <a name="M0.0174"></a> <span class="bld">phala</span>nti phalampi mātāpitūnaṃ haritvāpi harāpetvāpi dātuṃ labbhatīti attho. Na kevalaṃ mātāpitūnaṃyeva, aññesampi dātuṃ labbhatīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘gilānāna’’</span>ntiādimāha. <span class="bld">Saparasantaka</span>nti ettha <span class="bld">paro</span>ti attano vissāsaññātako eva adhippeto.</p>
  2082. <p class="bodytext"><a name="para306"></a><span class="paranum">306</span>. <span class="bld">Bhājente</span>ti saṅghassa phalapupphamhi bhājiyamāne sammatena deyyanti sambandho. Itarena asammatena apaloketvā dātabbanti attho.</p>
  2083. <p class="bodytext"><a name="para307"></a><span class="paranum">307</span>. <span class="bld">Paricchijjā</span>ti āgatānaṃ dātabbanti phalavasena vā rukkhavasena vā paricchinditvāti attho. <span class="bld">Itarassā</span>ti issarādikassa. <span class="bld">Katikaṃ vatvā</span>ti ‘‘imasmiṃ rukkhe ettakāni phalāni labbhantī’’ti evaṃ vatvā.</p>
  2084. <p class="bodytext"><a name="para308"></a><span class="paranum">308</span>. <span class="bld">Sese</span>ti mattikādantakaṭṭhaveḷumhi (pārā. aṭṭha. 2.436-437). <span class="bld">Yathāvuttanayo evā</span>ti ettha attano ca parassa ca santakaṃ kulasaṅgahatthāya dadato dukkaṭantiādinā heṭṭhā vuttanayeneva <a name="V0.0161"></a> vinicchayo veditabboti attho. <span class="bld">Paṇṇampī</span>ti kiñcāpi pāḷiyaṃ paṇṇadānaṃ na vuttaṃ, tathāpi kuladūsane pavesayeti attho. Kuladūsanavinicchayo.</p>
  2085. <p class="centered">Kuladūsananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2086. <p class="subhead">39. Vassūpanāyikaniddesavaṇṇanā</p>
  2087. <p class="bodytext"><a name="para309-310"></a><span class="paranum">309-310</span>. Idāni vassūpagamanaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘purimikā’’</span>tiādimāha. Tattha purimikā pacchimikā (mahāva. 184; mahāva. aṭṭha. 185) ceti dve vassūpanāyikāti attho. Ālayapariggāho vā vacībhedo vā <a name="M0.0175"></a> vassūpanāyikāti pāṭhaseso. Idāni vattabbaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘ediso’’</span>ti vuttaṃ. ‘‘Idha vassaṃ vasissāmī’’ti <span class="bld">cittuppādettha ālayo</span> (mahāva. aṭṭha. 203). Ālayapariggāho pana vaje vā satthe vā nāvāya vā vassaṃ upagantukāmassa tattha senāsanaṃ alabhantassa labbhati, satthādīsu pana vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatīti katvā. Yadi satthādīsu kavāṭabandhaṃ senāsanaṃ labbhati, tattha upagantabbaṃ. Upagacchantena ca ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ. Vihāre pana vacībhedo vā kātabbo. Sace ‘‘idha vassaṃ vasissāmī’’ti ālayo atthi, asatiyā pana vassaṃ na upeti, chinnavasso na hoti, pavāretuñca labhati eva.</p>
  2088. <p class="bodytext"><a name="para311"></a><span class="paranum">311</span>. <span class="bld">Nopetukāmo āvāsaṃ, tadahūtikkameyya vā</span>ti pāṭhe (mahāva. 186) atikkamantassa āvāsaṃ tadahu vassūpanāyikātipi attho. Āvāsaṃ atikkameyya vāti sambandho. <span class="bld">Jānaṃ vānupagacchato</span>ti ettha vihāre nisīditvāpi anupagacchato dukkaṭāpatti hotīti adhippāyo.</p>
  2089. <p class="bodytext"><a name="para312"></a><span class="paranum">312</span>. Chinnavasso (vajira. ṭī. mahāvagga 208) vā kenaci antarāyena paṭhamaṃ anupagato (mahāva. 185-186) vā dutiyaṃ upagaccheyyāti sambandho. <span class="bld">Temāsa</span>nti purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ. ‘‘Na bhikkhave vassaṃ upagantvā purimaṃ vā pacchimaṃ vā temāsaṃ <a name="V0.0162"></a> avasitvā cārikā pakkamitabbā. Yo pakkameyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 185) hi vuttaṃ.</p>
  2090. <p class="bodytext"><a name="para313-5"></a><span class="paranum">313-5</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sattannaṃ sattāhakaraṇīyena appahitepi gantuṃ, pageva pahite, ‘bhikkhussa bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyā mātuyā ca pitussa ca, gilānabhattaṃ vā pariyesissāmi, gilānupaṭṭhākabhattaṃ vā pariyesissāmi, gilānabhesajjaṃ <a name="M0.0176"></a> vā pariyesissāmi, pucchissāmi vā upaṭṭhahissāmi vā’ti sattāhaṃ sannivatto kātabbo’’ti (mahāva. 198) vuttattā <span class="bld">‘‘mātāpitūnamatthāya…pe… upaṭṭhissa’’</span>nti vuttaṃ. Tatthāyaṃ saṅkhepo – ‘‘mātādīnaṃ gilānabhattaṃ vā tadupaṭṭhākabhattaṃ vā gilānānaṃ osadhaṃ vā esissaṃ pariyesissa’’nti vā ‘‘te gilāne gantvā pucchissāmī’’ti vā ‘‘upaṭṭhissa’’nti vā pahitepi appahitepi sattāhakiccena gantuṃ labhati.</p>
  2091. <p class="bodytext">Idāni sahadhammike eva sandhāya <span class="bld">‘‘anabhirata’’</span>ntiādi vuttaṃ. ‘‘Visabhāgarūpaṃ disvā anabhirati, tato vūpakāsissaṃ, taṃ gahetvā aññattha gamissa’’nti adhippāyena gantumpi labbhatīti attho. Kukkuccaṃ vinodanañca diṭṭhiṃ vivecanañca ahaṃ vā kareyyaṃ aññehi vā kāreyyanti sambandho. Parivāsamānattaādīhi vuṭṭhānaṃ vā garukā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena sace saṅghena kammaṃ kataṃ hoti, tassa paṭippassaddhiyā anussāvanakaraṇādīsu ussukkaṃ kareyyanti gantuṃ labbhatīti attho. <span class="bld">Sattāhakiccenā</span>ti sattāhakaraṇīyena.</p>
  2092. <p class="bodytext"><a name="para316"></a><span class="paranum">316</span>. Dhammasavanatthaṃ nimantito evaṃ vajeti attho. <span class="bld">Garū</span> nāma ācariyupajjhāyā, tehi bhaṇḍadhovanakiccena pahitassa gantuṃ vaṭṭatīti attho.</p>
  2093. <p class="bodytext"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>. <span class="bld">Na bhaṇḍadhovana…pe… dassane</span>ti ettha (mahāva. aṭṭha. 199) etesupi na vajeti sambandho. <span class="bld">Labbha</span>nti ettha ‘‘ajjeva āgamissa’’nti adūrago yadi na pāpuṇeyya, labbhanti sambandho. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Ajjeva āgamissāmī’’ti sāmantavihāraṃ gantvā puna āgacchantassa antarāmagge sace aruṇuṭṭhānaṃ hoti, vassacchedopi <a name="M0.0177"></a> na hoti, ratticchedena dukkaṭampi nāpajjatīti vuttaṃ hoti.</p>
  2094. <p class="bodytext"><a name="para318"></a><span class="paranum">318</span>. <span class="bld">Sesañātihī</span>ti <a name="V0.0163"></a> bhātubhaginīādīhi. Bhikkhunissitakena ca pahiteti sambandho. <span class="bld">Niddisitvā</span>ti ‘‘āgacchantu bhadantā, icchāmi dānañca dātuṃ dhammañca sotuṃ bhikkhuñca passitu’’ntiādinā yaṃ kiñci niddisitvāva pesite gantuṃ vaṭṭati. Kevalaṃ ‘‘āgacchantu bhikkhū, icchāmi bhikkhūnaṃ āgamana’’nti evaṃ aniddisitvā vutte gantuṃ na labbhatīti attho.</p>
  2095. <p class="bodytext"><a name="para319"></a><span class="paranum">319</span>. <span class="bld">Accharāye satattano</span>ti dasavidhesu antarāyesu ekasmimpi antarāye attano satīti attho. Saṅghasāmaggiyā vā vassacchede anāpattīti attho. Vuttañhetaṃ ‘‘idha pana, bhikkhave, vassūpagato bhikkhu passati sambahule bhikkhū saṅghabhedāya parakkamante. Tatra ce bhikkhuno evaṃ hoti, ‘garuko kho saṅghabhedo vutto bhagavatā. Mā mayi sammukhībhūte saṅgho bhijjī’ti pakkamitabbaṃ, anāpatti vassacchedassā’’ti (mahāva. 202). Evaṃ chinnavasso no pavārayeti attho.</p>
  2096. <p class="bodytext"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>. <span class="bld">Rukkhassa susire</span>ti ettha (mahāva. 204; mahāva. aṭṭha. 203) pana suddhe rukkhasusire eva na vaṭṭati, mahantassa pana susirassa anto padaracchadanaṃ kuṭikaṃ katvā pavisanadvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Rukkhassa viṭape</span>ti etthāpi suddhaviṭapamatte na vaṭṭati, mahāviṭape pana aṭṭakaṃ bandhitvā vuttanayena kuṭikaṃ katvā upagantuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Chavakuṭi</span> nāma pāsāṇakuṭikanti vadanti. Tīsu passesu pāsāṇe ussāpetvā upari pāsāṇena paṭicchannā.</p>
  2097. <p class="bodytext"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>. Nāvādīsu <a name="M0.0178"></a> pana upagato pavāretuñca labbhatīti sambandho. Vassūpanāyikavinicchayo.</p>
  2098. <p class="centered">Vassūpanāyikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2099. <p class="subhead">40. Avebhaṅgiyaniddesavaṇṇanā</p>
  2100. <p class="bodytext"><a name="para322-4"></a><span class="paranum">322-4</span>. <span class="bld">Ārāmārāmavatthūnī</span>ti <a name="V0.0164"></a> ettha (cūḷava. 321; cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">ārāmo</span> nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā. Mañco pīṭhaṃ bhisi bibbohanādisayanāsanaṃ. <span class="bld">Lohakumbhī</span>ādayo kāḷalohatambalohādimayā. <span class="bld">Bhāṇako</span> udakacāṭi. <span class="bld">Pañcete avibhājiyā</span>ti bhājetvā na gahetabbā, gahitāpi saṅghasantakā evāti attho. Ettha pana ārāmo ārāmavatthūti paṭhamaṃ, vihāro vihāravatthūti dutiyaṃ, mañco pīṭhaṃ bhisi bibbohananti tatiyaṃ, lohakumbhī…pe… nikhādananti catutthaṃ, valli…pe… dārubhaṇḍaṃ mattikabhaṇḍanti pañcamanti evaṃ imāni rāsivasena pañca honti, sarupavasena anekāni honti. Honti cettha –</p>
  2101. <p class="gatha1">‘‘Dvisaṅgahāni dve honti, tatiyaṃ catusaṅgahaṃ;</p>
  2102. <p class="gathalast">Catutthaṃ navakoṭṭhāsaṃ, pañcamaṃ aṭṭhabhedana’’nti. (cūḷava. aṭṭha. 321);</p>
  2103. <p class="bodytext"><a name="para325"></a><span class="paranum">325</span>. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyāni na vissajjetabbāni saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā, vissajjitānipi avissajjitāni honti. Yo vissajjeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (cūḷava. 321) vuttattā <span class="bld">‘‘bhājitāpi abhājitā’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Ete</span>ti vuttappakārā pañcapi ‘‘garubhaṇḍānī’’ti ca ‘‘avissajjiyānī’’ti ca ca-saddena ‘‘avebhaṅgiyānī’’ti ca vuccantīti attho.</p>
  2104. <p class="bodytext"><a name="para326-8"></a><span class="paranum">326-8</span>. Idāni <a name="M0.0179"></a> purimesu tīsu rāsīsu sabbassa garubhaṇḍattā te anāmasitvā pacchimesu dvīsu rāsīsu ekaccassa agarubhaṇḍassāpi atthitāya taṃ dassetuṃ ārabhantopi tesu dvīsu bahuvisayaṃ paṭhamaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘valliḍḍhabāhumattāpī’’</span>tiādimāhāti ñātabbaṃ. Tassāyaṃ saṅkhepo (cūḷava. aṭṭha. 321) – valli aḍḍhabāhumattāpi veḷu aṭṭhaṅgulāyatopi <span class="bld">tiṇādi muṭṭhimattampī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena muñjapabbajaṃ saṅgaṇhāti, paṇṇaṃ ekampi mattikā pākatā vā pañcavaṇṇā vā <span class="bld">sudhākaṅguṭṭhaādikā</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena sajjulasajātihiṅgulakādi vā tālapakkappamāṇāpi yehi kehici saṅghassa dinnā vā saṅghike tiṇakhettādimhi jātā vā rakkhitagopitabhūmibhāge uppannā tatthajātakā vā saṅghikā rakkhitā eva abhājiyāti attho.</p>
  2105. <p class="bodytext">Idāni <a name="V0.0165"></a> ye cettha bhājitabbā, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘niṭṭhite’’</span>tiādimāha, saṅghassa vā cetiyassa vā kamme niṭṭhite bhājiyāti adhippāyo. Ettha pana yaṃ kiñci valliveḷutiṇapaṇṇamattikādi saṅghassa dinnaṃ vā saṅghike tiṇakhettādimhi jātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ garubhaṇḍaṃ, taṃ saṅghakamme ca cetiyakamme ca niṭṭhite avasesaṃ puggalikakammepi dātuṃ vaṭṭati, agarubhaṇḍattā bhājitumpi labbhati. Senāsanatthāya rakkhitagopitameva garubhaṇḍaṃ hoti, na itaraṃ. Sīhaḷadīpe tumūlasomavihāre saṅghassa pākavattampi tālapaṇṇaṃ vikkiṇitvā karīyati. Kasmā? Na hi tattha paṇṇena attho atthi, sabbepi iṭṭhakacchannā pāsādādayoti. Evaṃ aññatthāpi karīyati evāti vadanti.</p>
  2106. <p class="bodytext"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>. Idāni lohabhaṇḍādīsu ekantabhājetabbabhaṇḍaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pattādī’’</span>tiādimāha. Ettha (cūḷava. aṭṭha. 221) pana <span class="bld">ādi</span>-saddena lohathālakatamba <a name="M0.0180"></a> kuṇḍikā kaṭacchu saraka añjani añjanisalākākaṇṇamalaharaṇīsūcisaṇḍāsakattarayaṭṭhiādīni gahitāneva. <span class="bld">Tathā</span>ti bhājiyamevāti attho. Vippakatañca avippakatañca. <span class="bld">Pādagaṇhaka</span>nti magadhanāḷiyā pañcanāḷiyā gaṇhanaṃ.</p>
  2107. <p class="bodytext"><a name="para331-2"></a><span class="paranum">331-2</span>. <span class="bld">Anuññātavāsi</span> yaṃ sakkā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharitunti vuttā. <span class="bld">Tacchitāniṭṭhita</span>nti vippakataṃ. Yadi tacchitaṃ, garubhaṇḍameva. <span class="bld">Dantaṃ</span> pana atacchitañca aniṭṭhitañca bhājiyameva. Aniṭṭhitaṃ mañcapādādikaṃ garubhaṇḍaṃ. Idāni mattikabhaṇḍaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhikkhūpakaraṇe’’</span>tiādimāha. Pattathālakakuṇḍikādibhikkhūpakaraṇe ca. <span class="bld">Pādaghaṭako</span>ti pādagaṇhanako ghaṭako ca mattikāmayo bhājiyo bhājetabboti attho. Saṅkhathālakampi bhājiyameva.</p>
  2108. <p class="bodytext"><a name="para333-4"></a><span class="paranum">333-4</span>. Migacammādikaṃ kappiyacammaṃ bhājiyaṃ, sīhacammādikaṃ akappiyacammaṃ garubhaṇḍaṃ. Taṃ pana bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Eḷacammaṃ</span> pana paccattharaṇagatikattā garubhaṇḍaṃ hoti. Idāni imāni pana pañca cīvarapiṇḍapātabhesajjānaṃ atthāya parivattetuṃ na vaṭṭati, garubhaṇḍena pana garubhaṇḍañca thāvarañca thāvarena thāvarameva parivattetvā paribhuñjitabbānīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘garunā’’</span>tiādimāha. Tattha (cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">garunā</span>ti garubhaṇḍena garubhaṇḍañca thāvarañca parivatteyyāti sambandho. <span class="bld">Thāvarena ca</span> thāvarameva parivatteyya, na garubhaṇḍanti adhippāyo. Pañcasu koṭṭhāsesu pacchimattayaṃ garubhaṇḍaṃ, purimadvayaṃ thāvaranti veditabbaṃ<a name="V0.0166"></a>. <span class="bld">Tathā katvā ca bhuñjatū</span>ti evaṃ parivattetvā tato ābhataṃ kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjatūti attho. Kathaṃ ñāyatīti ce? Vuttañhetaṃ <span class="bld">parivāre</span>-</p>
  2109. <p class="gatha1">‘‘Avissajjiyaṃ <a name="M0.0181"></a> avebhaṅgiyaṃ, pañca vuttā mahesinā;</p>
  2110. <p class="gatha2">Vissajjentassa paribhuñjantassa anāpatti,</p>
  2111. <p class="gathalast">Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479);</p>
  2112. <p class="bodytext">Ettha pana garubhaṇḍena garubhaṇḍañca thāvarañca thāvarena thāvarameva parivattanavidhiṃ sandhāya ‘‘vissajjantassa anāpattī’’ti vuttaṃ. Puna tato nibbattañca catupaccayaṃ paribhuñjituṃ labbhatīti dīpetuṃ ‘‘paribhuñjantassa anāpattī’’ti vuttaṃ. Ayaṃ imissā gāthāya adhippāyo. <span class="bld">Sesa</span>nti (cūḷava. aṭṭha. 321) ārāmādi abhājiyanti attho. Avebhaṅgiyavinicchayo.</p>
  2113. <p class="centered">Avebhaṅgiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2114. <p class="subhead">41. Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā</p>
  2115. <p class="bodytext"><a name="para335-6"></a><span class="paranum">335-6</span>. <span class="bld">Sadvārabandhane ṭhāne…pe… sayanto dukkaṭaṃ phuse</span>ti evarūpe ṭhāne divā sayantenāti sambandho. <span class="bld">Sadvārabandhane</span> (pārā. 77; pārā. aṭṭha. 1.77) pana <span class="bld">ṭhāne</span> yena kenaci parikkhitte abbhokāsepi rukkhamūlepi antamaso iminā lakkhaṇena yutte ākāsaṅgaṇepi sayantena dvāraṃ bandhitabbameva. <span class="bld">Viññumhi purise</span>ti bhikkhumhi vā sāmaṇere vā antamaso upāsakaārāmikesupi aññatarasmiṃ satīti attho. ‘‘Esa jaggissatī’’ti <span class="bld">ābhogo cāpi kappatī</span>ti kevalaṃ bhikkhuniṃ vā mātugāmaṃ vā āpucchituṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Savase</span>ti attano vase, abahusādhāraṇaṭṭhāneti attho. <span class="bld">Taṃ vinākāra</span>nti taṃ pubbe vuttappakāraṃ dvārathakanaābhogakaraṇasaṅkhātaṃ ākāraṃ vināti attho. Acittakāpattikiriyāyaṃ saṅkhepo.</p>
  2116. <p class="bodytext"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>. <span class="bld">Ratanānī</span>ti <a name="M0.0182"></a> muttādidasavidharatanāni. <span class="bld">Dhañña</span>nti sattavidhaṃ dhaññaṃ.</p>
  2117. <p class="bodytext"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>. <span class="bld">Sitthatelodatelehī</span>ti <a name="V0.0167"></a> ettha (cūḷava. 246; cūḷava. aṭṭha. 246) pana yo madhusitthakatelena vā udakamissakatelena vā aññena kenaci vikārena vā kese osaṇṭheti, dantamayādīsu yena kenaci phaṇena vā kocchena vā hatthena vā phaṇakiccaṃ karonto aṅgulīhi vā osaṇṭheti, tassa dukkaṭaṃ hotīti attho.</p>
  2118. <p class="bodytext"><a name="para339"></a><span class="paranum">339</span>. <span class="bld">Nekapāvuraṇā</span>ti (cūḷava. 264) na ekapāvuraṇā. <span class="bld">Tuvaṭṭayu</span>nti nipajjeyyuṃ. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yadi ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā ekamañce vā tuvaṭṭeyyuṃ, na vaṭṭati, dukkaṭaṃ hotīti vuttaṃ hoti. Ekamhi (cūḷava. aṭṭha. 264) vā bhājane na bhuñjeyyunti sambandho.</p>
  2119. <p class="bodytext"><a name="para340"></a><span class="paranum">340</span>. Caturaṅgulato (cūḷava. 282; cūḷava. aṭṭha. 282) ūnaṃ dantakaṭṭhaṃ na khādeyyāti sambandho. <span class="bld">Adhikaṭṭhaṅgula</span>nti aṭṭhaṅgulato adhikaṃ. <span class="bld">Tathā</span>ti na khādeyyāti attho. Akallako (cūḷava. 289) lasuṇaṃ na khādeyya.</p>
  2120. <p class="bodytext"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>. Hīnehi (pāci. 31 ādayo) vā ukkaṭṭhehi vā jātiādīhi eva ukkaṭṭhaṃ vā hīnaṃ vā ‘‘caṇḍālosī’’tiādinā nayena <span class="bld">ujuṃ vā</span> ‘‘santi vā idhekacce caṇḍālā, venā, nesādā’’tiādinā nayena <span class="bld">aññāpadesena</span> vā upasampannaṃ vā anupasampannaṃ vā akkosādhippāyaṃ vinā kevalaṃ <span class="bld">davā</span>dhippāyena <span class="bld">vade, dubbhāsita</span>nti attho.</p>
  2121. <p class="bodytext"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>. Nakhe <a name="M0.0183"></a> vā kese vā nāsalome (cūḷava. 275) vā dīghe na dhārayeti sambandho. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, maṃsappamāṇena nakhe chinditu’’nti (cūḷava. 274) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dumāsikaṃ vā duvaṅgulaṃ vā’’ti (cūḷava. 246) ca vuttaṃ. <span class="bld">Na labbhaṃ vīsatimaṭṭha</span>nti ettha ekanakhampi maṭṭhaṃ kātuṃ na vaṭṭati eva. ‘‘Na bhikkhave vīsatimaṭṭhaṃ kārāpetabbaṃ. Yo kārāpeyya, āpatti dukkaṭassa (cūḷava. 274). Anujānāmi, bhikkhave, malamattaṃ apakaḍḍhitu’’nti (cūḷava. 274) hi vuttaṃ. Tasmā nakhato malamattaṃ apakaḍḍhituṃ vaṭṭati. <span class="bld">Sambādhe lomahāraṇa</span>nti ettha <span class="bld">sambādho</span> nāma ubho upakacchakā muttakaraṇañca. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ābādhapaccayā sambādhe lomaṃ saṃharāpetu’’nti (cūḷava. 275) hi vuttaṃ.</p>
  2122. <p class="bodytext"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>. <span class="bld">Yathāvuḍḍha</span>nti <a name="V0.0168"></a> vuḍḍhapaṭipāṭiyā laddhabbaṃ. <span class="bld">Na bādheyyā</span>ti na vāreyya. <span class="bld">Saṅghuddiṭṭhaṃvā</span>ti upāsakādīhi yathāvuḍḍhaṃ ‘‘ayyā paribhuñjantū’’ti nissajjitvāva dinnaṃ senāsanādi. ‘‘Na bhikkhave uddissakatampi yathāvuḍḍhaṃ paṭibāhitabbaṃ. Yo paṭibāheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 313) hi vuttaṃ. Adhotapādehi (cūḷava. aṭṭha. 324) vā allapādehi vā nakkameti sambandho. <span class="bld">Sudhotapādakaṃ vāpī</span>ti dhotapādeheva akkamitabbaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Tathevā</span>ti nakkameyya saupāhanoti attho. ‘‘Na bhikkhave adhotehi pādehi, allehi pādehi, saupāhanena senāsanaṃ akkamitabbaṃ. Yo akkameyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 324), hi vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, paccattharitvā nipajjitu’’nti (cūḷava. 324) vuttattā paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ vā bhūmattharaṇasenāsanaṃ vā saṅghikaṃ mañcapīṭhaṃ vā attano santakena paccattharaṇena paccattharitvāva nipajjitabbaṃ.</p>
  2123. <p class="bodytext"><a name="para344"></a><span class="paranum">344</span>. <span class="bld">Saṅghāṭiyā</span> <a name="M0.0184"></a> <span class="bld">na pallatthe</span>ti adhiṭṭhitacīvarena vihāre vā antaraghare vā pallatthikā na kātabbāti attho. Parikammakataṃ (cūḷava. aṭṭha. 324) <span class="bld">bhittiādiṃ</span> na apassaye. ‘‘Na bhikkhave parikammakatā bhitti apassetabbā. Yo apasseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 324) hi vuttaṃ. Tasmā setabhitti vā cittakammakatā vā bhitti na apassayitabbā. Na kevalaṃ bhittiyeva, parikammakatā dvārakavāṭavātapānatthambhādayopi na apassayitabbā. Etthapi lomagaṇanāya eva āpattiyo veditabbā. <span class="bld">Sante udake no na ācame</span>ti (cūḷava. 373; cūḷava. aṭṭha. 373) no na ācametuṃ, udakasuddhiṃ akātuṃ na vaṭṭatīti attho. <span class="bld">Sante</span>ti vacanena asante anāpattīti dīpeti.</p>
  2124. <p class="bodytext"><a name="para345"></a><span class="paranum">345</span>. <span class="bld">Akappiyasamādāne</span>ti bhikkhuṃ vā sāmaṇerādike sesasahadhammike vā akappiye niyojentassa dukkaṭameva. ‘‘Na, bhikkhave, pabbajitena akappiye samādapetabbaṃ. Yo samādapeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 303) hi vuttaṃ. Sabhāgāya (mahāva. aṭṭha. 169) āpattiyā desanāyāti attho. Vatthusabhāgatā idha adhippetā, na āpattisabhāgatā. ‘‘Na bhikkhave sabhāgā āpatti desetabbā. Yo deseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 169) ca ‘‘na bhikkhave sabhāgā āpatti paṭiggahetabbā. Yo paṭiggaṇheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 169) ca vuttaṃ. Vatthusabhāgaṃ āpattiṃ āvi kātumpi na vaṭṭati, tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘āvikamme ca dukkaṭa’’</span>nti. ‘‘Ahaṃ, āvuso, itthannāmaṃ <a name="V0.0169"></a> āpattiṃ āpajjiṃ, taṃ ito vuṭṭhahitvā paṭikarissāmī’’ti aññassa vacanaṃ āvikammaṃnāma.</p>
  2125. <p class="bodytext"><a name="para346"></a><span class="paranum">346</span>. <span class="bld">Itarassa</span> <a name="M0.0185"></a> <span class="bld">tū</span>ti asuddhacittassa.</p>
  2126. <p class="bodytext"><a name="para347"></a><span class="paranum">347</span>. <span class="bld">Porisa</span>nti (cūḷava. aṭṭha. 284) purisappamāṇaṃ abhiruhituṃ vaṭṭatīti attho. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sati karaṇīye porisaṃ rukkhaṃ abhiruhituṃ, āpadāsu yāvadattha’’nti (cūḷava. 284) hi vuttaṃ.</p>
  2127. <p class="bodytext"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>. Parissāvanaṃ (cūḷava. 259; cūḷava. aṭṭha. 259) vinā aḍḍhayojanaṃ gacchantassa dukkaṭanti sambandho. ‘‘Addhānagamanasamayo nāma aḍḍhayojanaṃ gacchissāmīti bhuñjitabba’’nti (pāci. 218) vuttaṃ, tasmā aḍḍhayojanameva antimaṃ addhānanti veditabbaṃ. Bhikkhuniyā ca mātugāmena ca <span class="bld">saṃvidhānasikkhāpade</span> ‘‘ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya, antamaso gāmantarampī’’ti (pāci. 182, 413) evaṃ visesetvā vuttattā ‘‘kukkuṭasampāte gāme gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 183, 414) vuttaṃ, na addhānalakkhaṇena. Yadi gāmantaraparicchedena addhānaṃ vuccati, gaṇabhojanasikkhāpadepi ‘‘addhānagamanasamayo nāma gāmantarampi gacchissāmīti bhuñjitabba’’nti vadeyya, na ca vuttaṃ. Tasmā ‘‘na bhikkhave aparissāvanakena addhāno paṭipajjitabbo. Yo paṭipajjeyya, āpatti dukkaṭassa. Sace na hoti parissāvanaṃ vā dhammakaraṇo vā, saṅghāṭikaṇṇopi adhiṭṭhātabbo iminā parissāvetvā pivissāmī’’ti vuttaṭṭhānepi aḍḍhayojanavaseneva addhānaparicchedo veditabbo. Abhayagirivāsīnaṃ pana ‘‘dvigāvutavasena addhānaparicchedo’’ti pāḷiyaṃ eva atthi. <span class="bld">Yācamānassā</span>ti yācantassa. ‘‘Na ca bhikkhave addhānappaṭipannena bhikkhunā parissāvanaṃ yāciyamānena na dātabbaṃ. Yo na dadeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti hi vuttaṃ.</p>
  2128. <p class="bodytext"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>. Aññatra <a name="M0.0186"></a> ābādhappaccayā kaṇṇanāsādike sesaṅge dukkaṭanti sambandho. Ābādhe sati aṅguliādīni chindituṃ vaṭṭati. Aṅgajātaṃ vā bījāni vā chindituṃ na vaṭṭati eva. Attaghātane <a name="V0.0170"></a> ca dukkaṭanti sambandho. ‘‘Na ca bhikkhave attānaṃ ghātetabbaṃ. Yo ghāteyya, āpatti dukkaṭassā’’ti hi vuttaṃ.</p>
  2129. <p class="bodytext"><a name="para350"></a><span class="paranum">350</span>. ‘‘Na ca bhikkhave paṭibhānacittaṃ kārāpetabbaṃ itthirūpakaṃ purisarūpakaṃ. Yo kārāpeyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, mālākammaṃ latākammaṃ makaradantakaṃ pañcapaṭika’’nti (cūḷava. 299) vuttattā <span class="bld">‘‘cittapotthakarūpāni, na kare na ca kāraye’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Bhuñjanta</span>nti (cūḷava. aṭṭha. 316) vippakatabhojanaṃ. ‘‘Na bhikkhave vippakatabhojano bhikkhu vuṭṭhāpetabbo. Yo vuṭṭhāpeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 316) hi vuttaṃ.</p>
  2130. <p class="bodytext"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>. <span class="bld">Yānānī</span>ti vayhaṃ ratho sakaṭaṃ sandamānikādīni gilānassa abhiruhituṃ kappanti, siviko ca kappati. Evaṃ sabbattha. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, gilānassa yānaṃ, purisayuttaṃ hatthavaṭṭakaṃ, sivikaṃ pāṭaṅki’’nti (mahāva. 253) hi vuttaṃ.</p>
  2131. <p class="bodytext"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>. <span class="bld">Dava</span>nti keḷiṃ. ‘‘Na bhikkhave buddhaṃ vā dhammaṃ vā saṅghaṃ vā ārabbha davo kātabbo. Yo kareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 627) hi vuttaṃ. Tasmā ‘‘kiṃ buddho silakabuddho, udāhu paṭibuddho’’ti vā ‘‘kiṃ dhammo godhammo ajadhammo’’ti vā ‘‘kiṃ saṅgho ajasaṅgho migasaṅgho’’ti vā evamādinā nayena yo davaṃ karoti, tassa dukkaṭanti veditabbaṃ. ‘‘Tumhākaṃ <a name="M0.0187"></a> cīvaraṃ dassāma, pattaṃ dassāmā’’tiādinā nayena sāmaṇeraṃ vā upasampannaṃ vā aññassa antamaso dussīlassāpi parisabhūtaṃ attano upaṭṭhākakaraṇatthaṃ upalāḷane dukkaṭanti attho. ‘‘Na bhikkhave aññassa parisā apalāḷetabbā. Yo apalāḷeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti hi vuttaṃ.</p>
  2132. <p class="bodytext"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>. Kāyaṃ (cūḷava. 411) vā ūruṃ vā nimittaṃ vā vivaritvā bhikkhunīnaṃ na dassayeti sambandho. Kaddamudakādinā tā bhikkhuniyo na siñceyyāti attho. Na kevalaṃ kaddamudakādikeneva, vippasannaudakarajanakaddamādīsupi yena kenaci osiñcantassa dukkaṭameva.</p>
  2133. <p class="bodytext"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>. <span class="bld">Bāla</span>nti ettha <span class="bld">bālo</span> nāma yo ovādaṃ gahetvā pātimokkhuddesakassa ārocetvā pāṭipade <a name="V0.0171"></a> paccāharitabbanti na jānāti. <span class="bld">Gilāno</span> nāma yo ovādaṃ gahetvā uposathaggaṃ gantvā ārocetuñca paccāharituñca na sakkoti. <span class="bld">Gamiyo</span> nāma yo paṭidesaṃ gantukāmo.</p>
  2134. <p class="bodytext">‘‘Na bhikkhave ovādo na gahetabbo. Yo na gaṇheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 414) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā bālaṃ, ṭhapetvā gilānaṃ, ṭhapetvā gamikaṃ, avasesehi ovādaṃ gahetu’’nti (cūḷava. 414) ca ‘‘na bhikkhave ovādo na paccāharitabbo. Yo na paccāhareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 415) ca vuttattā bhikkhunīhi terasiyaṃ vā cātuddasiyaṃ vā āgantvā ‘‘ayaṃ uposatho cātuddaso’’ti vā ‘‘pannaraso’’ti vā ‘‘kadā ayya uposatho’’ti vā pucchite ‘‘cātuddaso’’ti vā ‘‘pannaraso’’ti vā ‘‘sve bhagini uposatho’’ti <a name="M0.0188"></a> vā ācikkhitabbaṃ. Tāhi bhikkhunīhi uposathadivase āgantvā ‘‘bhikkhunisaṅgho ayya bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira ayya bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti evaṃ yācitabbaṃ, taṃ vacanaṃ paṭiggahetvā uposathagge pātimokkhuddesakassa ‘‘bhikkhunisaṅgho, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati, labhatu kira, bhante, bhikkhunisaṅgho ovādūpasaṅkamana’’nti ācikkhitabbaṃ. Pātimokkhuddesakenāpi sace tattha bhikkhunovādako atthi, ‘‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṃ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’’ti vattabbaṃ. Sace natthi, ‘‘ko āyasmā ussahati bhikkhuniyo ovaditu’’nti pucchitvā sace atthi aṭṭhahaṅgehi samannāgato bhikkhu, taṃ tattheva sammannitvā vuttanayeneva ovādappaṭiggāhakassa ārocetabbaṃ. Yadi natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, ‘‘pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti vattabbaṃ. Tena bhikkhunā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā pāṭipade bhikkhunīnaṃ ‘‘natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pāsādikena bhikkhunisaṅgho sampādetū’’ti vattabbaṃ. Tāhipi ‘‘sādhu ayyā’’ti sampaṭicchitabbaṃ. Iminā nayena gaṇapuggalesupi vacanabhedo veditabbo.</p>
  2135. <p class="bodytext"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>. <span class="bld">Lokāyataṃ</span> (cūḷava. 286; cūḷava. aṭṭha. 286) nāma vitaṇḍasatthaṃ. ‘‘Na bhikkhave āsittakūpadhāne bhuñjitabbaṃ. Yo bhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 264) vuttattā <span class="bld">‘‘peḷāyapi na bhuñjeyyā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  2136. <p class="bodytext"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>. Gihipārutaṃ <a name="V0.0172"></a> na pārupeyya, gihinivāsanaṃ na nivāseyyāti attho. ‘‘Na bhikkhave gihinivatthaṃ nivāsetabbaṃ hatthisoṇḍakaṃ <a name="M0.0189"></a> macchavāḷakaṃ catukaṇṇakaṃ tālavaṇṭakaṃ satavalikaṃ. Yo nivāseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 280) hi vuttaṃ. Parimaṇḍalato aññathā pārupanaṃ, sabbametaṃ <span class="bld">gihipārutaṃ</span> nāma. Taṃ pana na pārupetabbanti attho. <span class="bld">Saṃvelliya</span>nti ettha kacchaṃ bandhitvā na nivāseyyāti attho. <span class="bld">Dāya</span>nti (cūḷava. 283; cūḷava. aṭṭha. 283) araññaṃ. Nālimpayeyyāti sambandho.</p>
  2137. <p class="bodytext"><a name="para357"></a><span class="paranum">357</span>. Vaḍḍhiñca na payojaye, noñātake nappavārite na yāceti attho. <span class="bld">Aññassā</span>ti ettha (cūḷava. 420; cūḷava. aṭṭha. 420) ‘‘tumhe paribhuñjathā’’ti niyametvā dinnaṃ sahadhammikānampi dātuṃ na vaṭṭati. Aggaṃ gahetvā vā katipāhaṃ bhutvā vā puna dadeyyāti attho.</p>
  2138. <p class="bodytext"><a name="para358"></a><span class="paranum">358</span>. <span class="bld">Uddissa yācane</span>ti ettha (pāci. aṭṭha. 679) ‘‘amhākaṃ vihāre itthannāmena idañcidañca kata’’nti vā ‘‘karissantī’’ti vā evaṃ uddissa rakkhaṃ yācaneti attho. <span class="bld">Ñatvāñatvā vā</span>ti evaṃ ‘‘amhehi yāciyamānā imesaṃ daṇḍessantī’’ti tesaṃ daṇḍinaṃ ñatvā vā añatvā vāti attho. Tehi pana <span class="bld">daṇḍite so daṇḍo</span> uddissa yācantānaṃ <span class="bld">gīvāva</span> bhaṇḍadeyyaṃ hoti evāti attho. ‘‘Iminā ca iminā ca idañca idañca kataṃ, ettakaṃ daṇḍaṃ gaṇhathā’’ti <span class="bld">sayaṃ daṇḍāpane pana</span> assa daṇḍassa agghabhedena pārājikathullaccayadukkaṭā ñeyyāti attho.</p>
  2139. <p class="bodytext"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>. Anatthāya assa corassa bhāsiteti sambandho. Rājarājamahāmattādīhi <span class="bld">tassa corassa daṇḍaṃ gaṇhante assa</span> bhikkhussa <span class="bld">tattakaṃ</span> gīvāti attho.</p>
  2140. <p class="bodytext"><a name="para360"></a><span class="paranum">360</span>. Vighāsaṃ <a name="M0.0190"></a> (pāci. 825-826) vā uccāraṃ vā saṅkāraṃ vā muttaṃ vā pākārakuṭṭānaṃ bahi chaḍḍeyya, dukkaṭanti attho. <span class="bld">Vaḷañje nāvalokiyā</span>ti imināva avaḷañjanakāle nāvaloketvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Na kevalaṃ tattheva, atha kho harite vāpi vīhādināḷikerādiropime chaḍḍentassa dukkaṭamevāti attho.</p>
  2141. <p class="bodytext"><a name="para361"></a><span class="paranum">361</span>. <span class="bld">‘‘Upahāraṃ karomā’’ti vutte</span>ti pucchiteti adhippāyo.</p>
  2142. <p class="bodytext"><a name="para362"></a><span class="paranum">362</span>. Kīḷatthaṃ (pāci. 979; pāci. aṭṭha. 978) <a name="V0.0173"></a> kataṃ rājāgāraṃ vā pokkharaṇiṃ vā uyyānaṃ vā cittāgāraṃ vā ārāmaṃ vā daṭṭhuṃ gacchato pade pade dukkaṭanti attho.</p>
  2143. <p class="bodytext"><a name="para363"></a><span class="paranum">363</span>. Āsanena (cūḷava. 364) nave na paṭibāheyya, uṇhe (mahāva. 67, 78, 79; cūḷava. 376, 378, 380, 382) cīvaraṃ na nidaheyya. <span class="bld">Gurunā</span>ti ācariyādinā paṇāmito khamāpeyyāti sambandho.</p>
  2144. <p class="bodytext"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>. <span class="bld">Āpattīhi ca sattahī</span>ti (vajira. ṭī. pācittiya 26) sattahi āpattīhi bhikkhuṃ parammukhā akkosanena ca ‘‘assaddho appasanno bījabhojī’’tiādinā aññeneva vā akkosanena ca dukkaṭanti adhippāyo.</p>
  2145. <p class="bodytext"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>. Saddhādeyyaṃ (mahāva. aṭṭha. 361) cīvaraṃ vā piṇḍapātaṃ vāti attho. ‘‘Na bhikkhave saddhādeyyaṃ vinipātetabbaṃ. Yo vinipāteyya, āpatti <a name="M0.0191"></a> dukkaṭassā’’ti (mahāva. 361) hi vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, mātāpitūnaṃ dātu’’nti (mahāva. 361) vuttattā <span class="bld">‘‘labbhaṃ pitūna’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  2146. <p class="bodytext"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>. Vassaṃvuttho aññatrāti sambandho, aññasmiṃ vihāreti attho. <span class="bld">Aññato</span>ti aññavihārato. ‘‘Na bhikkhave aññatra vassaṃvutthena aññatra cīvarabhāgo sāditabbo. Yo sādiyeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 364) hi vuttaṃ. <span class="bld">Tesa</span>nti tasmiṃ vihāre taṃ cīvaraṃ bhājetvā gaṇhituṃ yuttānaṃ bhikkhūnaṃ dhuranikkhepato hoti bhaṇḍagghena kāriyoti attho.</p>
  2147. <p class="bodytext"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>. Saha antarena uttaroti <span class="bld">santaruttaro,</span> gāmaṃ na paviseyyāti attho. ‘‘Na bhikkhave santaruttarena gāmo pavisitabbo. Yo paviseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 362) hi vuttaṃ. <span class="bld">Kallo vā</span>ti agilāno. Saupāhano gāmaṃ na paviseyyāti sambandho. ‘‘Na bhikkhave cāmaribījanī dhāretabbā. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 269), ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tisso bījaniyo vākamayaṃ usīramayaṃ morapiñchamaya’’nti (cūḷava. 269) <a name="V0.0174"></a> ca vuttattā <span class="bld">‘‘na dhāreyya cāmarīmakasabījani’’</span>nti vuttaṃ. Makasabījanī pana dantavisāṇadārudaṇḍakāpi vaṭṭati.</p>
  2148. <p class="bodytext"><a name="para368"></a><span class="paranum">368</span>. Ārāmato bahīti sambandho. ‘‘Na bhikkhave chattaṃ dhāretabbaṃ. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti, ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānassa chatta’’nti ca vuttattā agilāno ārāmato bahi na labhati, cīvaraguttiyādiatthāya agilānopi labhatīti attho.</p>
  2149. <p class="bodytext"><a name="para369"></a><span class="paranum">369</span>. <span class="bld">Gāheyya nubhatokāja</span>nti na gāheyya ubhatokājaṃ. <span class="bld">Ekantarikakājaka</span>nti ekatokājañca antarakājañca<a name="M0.0192"></a>. Sīsabhāro ca khandhabhāro ca kaṭibhāro ca <span class="bld">sīsakkhandhakaṭibhārā</span>. ‘‘Na bhikkhave ubhatokājaṃ haritabbaṃ. Yo hareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 281), ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ekatokājaṃ antarakājaṃ sīsabhāraṃ khandhabhāraṃ kaṭibhāraṃ olambaka’’nti (cūḷava. 281) ca vuttattā ubhatokājameva na vaṭṭati, sesāni vaṭṭantīti veditabbā.</p>
  2150. <p class="bodytext"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>. <span class="bld">Anokāsakata</span>nti (mahāva. 153) yo paṭhamameva ‘‘karohi me āvuso okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ akatokāsaṃ āpattiyā codeyya, tassa dukkaṭaṃ hotīti attho. <span class="bld">Tathā</span>ti dukkaṭamevāti attho.</p>
  2151. <p class="bodytext"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>. <span class="bld">Pakataṅgulena,</span> na sugataṅgulenāti attho.</p>
  2152. <p class="bodytext"><a name="para372"></a><span class="paranum">372</span>. Mūgabbatādiṃ (mahāva. 209; mahāva. aṭṭha. 209) titthiyabbataṃ yadi gaṇheyya, dukkaṭanti attho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena govatakukkuravatādayo saṅgahitā. <span class="bld">Tathā</span>ti (mahāva. 303; mahāva. aṭṭha. 303) nhāpitapubbako khurabhaṇḍaṃ yadi parihareyya, dukkaṭamevāti attho.</p>
  2153. <p class="bodytext"><a name="para373"></a><span class="paranum">373</span>. <span class="bld">Yaṃ kiñcī</span>ti (kaṅkhā. aṭṭha. kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā) nhāpitatuṇṇakārakammādi yaṃ kiñci hatthakammanti attho. <span class="bld">Tadanusārato</span>ti hatthakammayācanānusāratoti attho. Sace evaṃ yācato hatthakammamūlameva deti, taṃ aññassa dāpetvā <a name="V0.0175"></a> kāretuṃ vaṭṭatīti attho. Nikkammaṃ pana hatthakammavasena ayācitvāpi ‘‘ehi imaṃ karohī’’ti kāretuṃ kappatīti attho. <span class="bld">Yaṃ kiñciparasantaka</span>nti yaṃ kiñci dārutiṇādikaṃ aparasantakaṃ apariggahitaṃ āharāpetuṃ kappatīti adhippāyo.</p>
  2154. <p class="bodytext"><a name="para374"></a><span class="paranum">374</span>. <span class="bld">Gihīna</span>nti <a name="M0.0193"></a> gihīnaṃ santakaṃ. <span class="bld">Gopake</span>ti rakkhake. Yattakaṃ deti, tattakaṃ gahetuṃ kappatīti attho. <span class="bld">Yathāpariccheda</span>nti ‘‘divase divase ettakaṃ ucchunāḷikeraṃ ambapakkaṃ tumhe khādathā’’ti paricchinditvā dinnameva tesu dentesu labbhatīti attho.</p>
  2155. <p class="bodytext"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>. <span class="bld">Dvihāpajjeyyā</span>ti dvīhi āpajjeyya. Katamehi dvīhīti ce, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘kāyavācāhī’’</span>ti vuttaṃ, ‘‘dvīhākārehi āpattiṃ āpajjati, kāyena āpajjati, vācāya āpajjatī’’ti (pari. 322) hi vuttaṃ. Kāyavācāhi āpattiṃ āpajjanto ca chahi ākārehi āpattiṃ āpajjati, tāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘alajjiñāṇakukkuccapakatattā’’</span>tiādimāha. Ettha (pari. 295) pana akappiyabhāvaṃ jānanto eva vītikkamaṃ karonto <span class="bld">alajjitāya</span> āpajjati nāma. Kappiyākappiyaṃ ajānitvā āpajjanto <span class="bld">aññāṇatāya</span>. Kappiyaṃ nu kho, no nu kho’’ti saṃsaye uppanne tamabhivitaritvā vītikkamaṃ karonto <span class="bld">kukkuccapakatattā</span> āpajjati. Sahaseyyādiṃ āpajjanto <span class="bld">satiplavā,</span> satisammosāti attho. Acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti vā sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti vā khādanto <span class="bld">akappiye kappiyasaññitāya ca kappiye akappiyasaññitāya</span> ca āpajjatīti veditabbo.</p>
  2156. <p class="bodytext"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>. Alajjitāya vā aññāṇatāya vā āpattiṃ kāyavācāhi chādayeti attho. <span class="bld">Eke vā</span> ekasmiṃ vā. <span class="bld">Liṅge</span>ti liṅgaparivattanato. Evaṃ catudhā āpattivuṭṭhānaṃ hotīti attho. Tiṇavatthārakasamathaabbhānādīnaṃ vasena <span class="bld">saṅghe</span> āpatti vuṭṭhātīti veditabbaṃ nissajjanādīsu gaṇe. Ekassa santike vuṭṭhānaṃ pākaṭameva. ‘‘Yā āpattiyo <a name="M0.0194"></a> bhikkhūnaṃ bhikkhunīhi asādhāraṇā, tāhi āpattīhi anāpattī’’ti (pārā. 69) vacanato liṅgaparivattane āpattivuṭṭhānaṃ ñātabbaṃ.</p>
  2157. <p class="bodytext"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>. <span class="bld">Paccayadvaye</span>ti cīvare ca piṇḍapāte ca. Na kevalañca ime eva, nimittakammampi na labbhateva, gāthābandhasukhatthaṃ pana na vuttaṃ. Tattha <span class="bld">nimittakammaṃ</span> nāma yaṃ kiñci <a name="V0.0176"></a> paresaṃ paccayadānasaṃyojanakaṃ kāyavacīkammaṃ. Khādanīyaṃ gahetvā gacchante disvā ‘‘kiṃ khādanīyaṃ labhitthā’’tiādinā nayena tassa pavatti veditabbā. <span class="bld">Parikathā</span> nāma yathā yathā taṃ labhati, tathā tathā parivattetvā kathanaṃ. ‘‘Etarahi bhikkhū piṇḍapātena kilamantī’’tiādinā nayena tassa pavatti veditabbā. <span class="bld">Obhāso</span> nāma paccayappaṭisaṃyuttakathā. <span class="bld">Viññatti</span> pana pākaṭā eva. <span class="bld">Tatiye</span>ti senāsane. Senāsane pana nimittobhāsaparikathā vaṭṭanti, viññatti eva ekā na vaṭṭati. Tattha <span class="bld">nimittakammaṃ</span> nāma upāsake disvā senāsanatthaṃ bhūmiparikammakaraṇādi. <span class="bld">Obhāso</span> nāma ‘‘upāsakā, tumhe kuhiṃ vasathā’’ti ‘‘pāsāde, bhante’’ti vutte ‘‘kiṃ bhikkhūnaṃ pāsādo na vaṭṭatī’’tiādikaṃ vacanaṃ. <span class="bld">Parikathā</span> nāma ‘‘bhikkhūnaṃ senāsanaṃ sambādha’’nti vacanaṃ. <span class="bld">Sese</span>ti gilānapaccaye.</p>
  2158. <p class="bodytext"><a name="para378"></a><span class="paranum">378</span>. <span class="bld">Na ruhatī</span>ti na hoti. <span class="bld">Accaye dāna</span>nti accayadānaṃ. Pañcasu sahadhammikesu yena kenaci kālaṃ karontena ‘‘mamaccayena mayhaṃ parikkhāro upajjhāyassa hotu, ācariyassa hotu, aññassa vā kassaci hotū’’ti vutte tesaṃ na hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘na ruhatī’’ti. <span class="bld">Saṅghasseva ca taṃ hotī</span>ti yadi bhikkhusāmaṇerehi evaṃ vuttaṃ, tasmiṃ matepi bhikkhusaṅghasseva hoti, bhikkhunisikkhamānasāmaṇerīhi <a name="M0.0195"></a> ce vuttaṃ, tasmiṃ mate bhikkhunisaṅghassa taṃ hotīti attho. <span class="bld">Gihīnaṃ pana rūhatī</span>ti gihīnaṃ pana accayadānaṃ eva sabbesaṃ ruhatīti vuttaṃ hoti.</p>
  2159. <p class="bodytext"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>. <span class="bld">Upassaye</span>ti bhikkhunivihāre. <span class="bld">Dāyajjo</span>ti tassa parikkhārassa dāyajjo. <span class="bld">Sesepī</span>ti sace bhikkhunisikkhamānasāmaṇeriyo bhikkhuvihāre kālaṃ karonti, tāsaṃ parikkhārānaṃ bhikkhusaṅghova dāyajjoti attho.</p>
  2160. <p class="bodytext"><a name="para380"></a><span class="paranum">380</span>. <span class="bld">Purimassevā</span>ti ettha ‘‘imaṃ parikkhāraṃ netvā asukassa dehī’’ti dinnaṃ purimasseva hotīti attho. ‘‘Asukassa dammī’’ti dinnaṃ pana pacchimasseva hoti pariccajitvā dinnattā. Imaṃ vidhiṃ ñatvāva vissāsaggāhaṃ vā gaṇheyya, matakacīvaraṃ vā adhiṭṭheti sambandho. <span class="bld">Matakacīvaraadhiṭṭhānaṃ</span> nāma ghaṇṭiṃ paharitvā kālaṃ ghosetvā thokaṃ āgametvā sace bhikkhū āgacchanti, tehi saddhiṃ bhājetabbāni, no ce āgacchanti, ‘‘mayhimāni cīvarāni pāpuṇantī’’ti adhiṭṭhātabbāni. Evaṃ adhiṭṭhite sabbāni tasseva honti, ṭhitikā pana na tiṭṭhati. Sace ekekaṃ uddharitvā ‘‘ayaṃ paṭhamabhāgo mayhaṃ pāpuṇāti, ayaṃ dutiyabhāgo’’ti <a name="V0.0177"></a> evaṃ gaṇhāti, gahitāni ca sugahitāni honti, ṭhitikā ca tiṭṭhati. Evaṃ pāpetvā gaṇhantenāpi adhiṭṭhitameva hoti.</p>
  2161. <p class="bodytext"><a name="para381"></a><span class="paranum">381</span>. Lohabhaṇḍe paharaṇiṃ ṭhapetvā sabbaṃ kappati, dārubhaṇḍe ca dārujaṃ pattañca pādukañca, pallaṅkañca āsandiñca ṭhapetvā sabbaṃ kappati, mattikāmaye katakañca kumbhakārikañca ṭhapetvā sabbaṃ kappatīti attho. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā paharaṇiṃ sabbaṃ lohabhaṇḍaṃ, ṭhapetvā āsandiṃ pallaṅkaṃ dārupattaṃ dārupādukaṃ sabbaṃ dārubhaṇḍaṃ, ṭhapetvā katakañca <a name="M0.0196"></a> kumbhakārikañca sabbaṃ mattikābhaṇḍa’’nti (cūḷava. 293) hi vuttaṃ. Ettha <span class="bld">kataka</span>nti padumakaṇṇikākārena katamallakanti adhippetaṃ. Dhaniyasseva sabbamattikāmayā kuṭi kumbhakārikanti. Pakiṇṇakavinicchayo.</p>
  2162. <p class="centered">Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2163. <p class="subhead">42. Desanāniddesavaṇṇanā</p>
  2164. <p class="bodytext"><a name="para382"></a><span class="paranum">382</span>. Bhikkhubhāvassa (pārā. aṭṭha. 2.198) yo cāgo, sā pārājikadesanāti attho. Vuttañhetaṃ ‘‘visuddhāpekkhoti gihi vā hotukāmo upāsako vā hotukāmo ārāmiko vā hotukāmo sāmaṇero vā hotukāmo’’ti (pārā. 198). Tasmā gihibhāvādikaṃyeva pārājikaṃ āpannassa visuddhi nāma, aññatarassa visuddhi eva natthi. ‘‘Chādeti jānamāpannaṃ, parivaseyya tāvatā’’tiādinā nayena heṭṭhā vuttavidhiṃ sandhāya <span class="bld">‘‘yathāvuttena vuṭṭhāna’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  2165. <p class="bodytext"><a name="para383"></a><span class="paranum">383</span>. Idāni vattabbataṃ sandhāya <span class="bld">‘‘eva’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  2166. <p class="bodytext"><a name="para384"></a><span class="paranum">384</span>. <span class="bld">Paṭidesemī</span>ti ārocemi. Etāni ahaṃ <span class="bld">etānāhaṃ</span>.</p>
  2167. <p class="bodytext"><a name="para386"></a><span class="paranum">386</span>. (Ka) yaṃ <a name="V0.0178"></a> saṅgho gilānassa ticīvarena vippavāsasammutiṃ deti, taṃ aññatrāti attho.</p>
  2168. <p class="bodytext">(Kha) <span class="bld">akālacīvaraṃ</span> (pārā. 500) <a name="M0.0197"></a> nāma ‘‘anatthate kathine ekādasamāse uppannaṃ, atthate kathine sattamāse uppannaṃ, kālepi ādissa dinnaṃ, etaṃ akālacīvaraṃ nāmā’’ti.</p>
  2169. <p class="bodytext">(Ga) <span class="bld">purāṇacīvaraṃ</span> (pārā. 505) nāma ‘‘sakiṃ nivatthampi sakiṃ pārutampī’’ti vuttaṃ. <span class="bld">Aññātikā</span> nāma mātito vā pitito vā yāva sattamā kulaparivaṭṭā asambandhā. Nisīdanapaccattharaṇadhovāpane dukkaṭaṃ.</p>
  2170. <p class="bodytext">(Gha) <span class="bld">aññatra pārivattakā</span>ti (pārā. 512) ettha harītakīkhaṇḍampi vaṭṭati. <span class="bld">Cīvaraṃ</span> nāma idha vikappanūpagapacchimato paṭṭhāya adhippetaṃ.</p>
  2171. <p class="bodytext">(Ṅa) <span class="bld">aññatra samayā</span>ti (pārā. 519) ettha ‘‘acchinnacīvaro vā hoti bhikkhu naṭṭhacīvaro vā’’ti evaṃ vuttaṃ samayanti attho.</p>
  2172. <p class="bodytext">(Ca) ‘‘santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’nti (pārā. 524) vuttattā <span class="bld">‘‘tatuttarī’’</span>ti vuttaṃ. Ettha pana ‘‘sace tīṇi naṭṭhāni honti, dve sāditabbāni. Dve naṭṭhāni, ekaṃ sāditabbaṃ, ekaṃ naṭṭhaṃ, na kiñci sāditabba’’nti (pārā. 524) vuttaṃ.</p>
  2173. <p class="bodytext">(Cha-ja) ‘‘kīdisena te (pārā. 529), bhante, cīvarena attho, kīdisaṃ te cīvaraṃ cetāpemī’’ti evaṃ appavāritoti attho. <span class="bld">Vikappa</span>nti visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ āpannaṃ. Idha purimaṃ ekassa, dutiyaṃ bahūnaṃ vasena vuttaṃ, ettakaṃ nānattaṃ.</p>
  2174. <p class="bodytext">(Jha) <span class="bld">atirekatikkhattu</span>nti ettha kenaci yaṃ kiñci akappiyavatthuṃ ānetvā ‘‘idaṃ kho me, bhante, āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, paṭiggaṇhatu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti vutte ‘‘na kho mayaṃ, āvuso, cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma kālena kappiya’’nti vattabbaṃ. Evaṃ vutte sace so ‘‘atthi koci kappiyakārako’’ti <a name="M0.0198"></a><a name="V0.0179"></a> vadati, cīvaratthikena ṭhapetvā pañca sahadhammike yo koci uddisitabbo ‘‘eso kho, āvuso, bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti, ettakameva vattabbaṃ. Evaṃ vutte sace dāyako tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘eso ayyassa cīvaraṃ cetāpetvā dassatī’’ti vatvā gacchati, taṃ upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti, ettakameva vattabbaṃ, ‘‘dehi me cīvara’’ntiādinā na vattabbaṃ. Evaṃ tikkhattuṃ codanāya taṃ cīvaraṃ labhati, iccetaṃ kusalaṃ. No ce labhati, chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ, na āsane nisīditabbaṃ, na āmisaṃ paṭiggahetabbaṃ, na dhammo bhāsitabbo. ‘‘Kiṃ kāraṇā āgatosī’’ti vutte ‘‘jānāhi, āvuso’’ti ettakameva vattabbaṃ. Sace nisajjādīni karoti, ṭhānaṃ bhañjati. Vattabhedadukkaṭañca āpajjatīti vadanti. Evaṃ pana appaṭipajjitvā atirekatikkhattuṃ codanāya atirekachakkhattuṃ ṭhānena sace nipphādeti, nissaggiyanti attho.</p>
  2175. <p class="bodytext">(Ña) <span class="bld">santhataṃ</span> (pārā. 544) nāma santharitvā kataṃ hoti avāyimaṃ. Ekakosiyaṃsunāpi ce missetvā karoti, nissaggiyaṃ.</p>
  2176. <p class="bodytext">(Ṭa) <span class="bld">suddhakāḷakāna</span>nti (pārā. 547-549) aññehi amissitānanti attho. ‘‘Kāḷakaṃ nāma dve kāḷakāni jātikāḷakaṃ vā rajanakāḷakaṃ vā’’ti vuttaṃ.</p>
  2177. <p class="bodytext">(Ṭha) <span class="bld">anādiyitvā…pe… tula</span>nti (pārā. 554) ettha pana yattakehi eḷakalomehi kattukāmo hoti, tesu dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ, eko odātānaṃ, eko gocariyānaṃ ādātabboti vinicchayo. Ekassāpi kāḷakalomassa atirekabhāge sati nissaggiyameva.</p>
  2178. <p class="bodytext">(Ḍa) <span class="bld">ūnakachabbassānī</span>ti <a name="M0.0199"></a> (pārā. 562) chabbassato orabhāge.</p>
  2179. <p class="bodytext">(Ḍha) nisīdanasanthataṃ (pārā. 567) pana kārāpentena purāṇasanthatassa ekapassato vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā chinditvā gahitaṭṭhānaṃ yathā vidatthimattaṃ hoti, evaṃ gahetvā ekadesaṃ vā santharitabbaṃ, vijaṭetvā vā santharitabbaṃ.</p>
  2180. <p class="bodytext">(Ta) na <a name="V0.0180"></a> kevalaṃ dhovāpane (pārā. 578) eva nissaggiyaṃ, rajanepi nissaggiyameva.</p>
  2181. <p class="bodytext">(Da) rūpiyapaṭiggahaṇasseva (pārā. 589) paṭikkhittattā paṭiggahitaparivattane dosaṃ apassantā katākatādivasena anekavidhaṃ jātarūpaparivattanaṃ karonti, taṃ sandhāya <span class="bld">‘‘nānappakāraka’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  2182. <p class="bodytext"><a name="para387-9"></a><span class="paranum">387-9</span>. Āpattiṃ desetvā pacchā kattabbaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘athā’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Gihiṃ vade</span>ti sace tattha āgacchati ārāmiko vā upāsako vā, taṃ vadeyyāti attho. Evaṃ vutto <span class="bld">so</span> ‘‘iminā kiṃ āharāmī’’ti ce vadeyyāti attho. <span class="bld">Avatvāma</span>nti ‘‘imaṃ vā imaṃ vā āharā’’ti avatvāti attho. <span class="bld">Vade</span>ti ‘‘kappiyaṃ ācikkhitabba’’nti (pārā. 584, 589) vacanato ‘‘pabbajitānaṃ sappi vā telaṃ vā madhu vā phāṇitaṃ vā vaṭṭatī’’ti evaṃ ācikkhitabbaṃ, ‘‘imaṃ nāma āharā’’ti na vattabbameva. <span class="bld">Dvepete</span>ti dvepi ete rūpiyapaṭiggāhakañca rūpiyasabyohārikañcāti attho. <span class="bld">Aññenā</span>ti antamaso ārāmikenāpi laddhabhāgo na kappati eva.</p>
  2183. <p class="bodytext"><a name="para390"></a><span class="paranum">390</span>. Antamaso (pārā. aṭṭha. 2.583-4) tannibbattā rukkhacchāyāpi na kappatīti. <span class="bld">Nissaṭṭhaṃ paṭiladdhampī</span>ti ettha yathā rūpiyasaṃvohāraṃ katvā laddhavatthuto <a name="M0.0200"></a> ābhataṃ na kappati, tathā kosiyamissakasanthatādittayampi na kappati. Na kevalaṃ tasseva, aññesampi na kappateva ‘‘aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 545, 550, 555) vuttattā.</p>
  2184. <p class="bodytext"><a name="para391"></a><span class="paranum">391</span>. Evaṃ no ce labhetha, <span class="bld">so</span> ārāmikādiko ‘‘imaṃ chaḍḍehī’’ti <span class="bld">saṃsiyo</span> vattabboti attho. Evampi no ce labheyya, <span class="bld">sammato</span> bhikkhu chaḍḍeyyāti attho.</p>
  2185. <p class="bodytext"><a name="para392"></a><span class="paranum">392</span>. Paṭiggahitarūpiyañca parivattitarūpiyañca sandhāya <span class="bld">‘‘etānī’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Dutiyapatto</span> nāma ‘‘ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpeyya, nissaggiya’’nti (pārā. 612) vuttapatto. So ca etāni ca saṅghe nissaṭṭhuṃ labbhareti sambandho. ‘‘Saṅghamajjhe nissajjitabbaṃ, bhikkhuparisāya nissajjitabba’’nti (pārā. 584, 589) ca vuttattā na gaṇapuggalānaṃ <a name="V0.0181"></a> nissajjituṃ vaṭṭati. Sesāni pana tīṇi cīvarādivatthūni ‘‘nissajjitabbaṃ saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā’’ti vuttattā (pārā. 463) saṅghādīnaṃ nissajjituṃ vaṭṭati. <span class="bld">Bhāsantarenapī</span>ti pāḷiyā vattuṃ asakkontena damiḷabhāsādīsu aññatarāyapi nissajjituṃ vaṭṭatīti attho.</p>
  2186. <p class="bodytext"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>. (Ka-ga) <span class="bld">nānappakārakaṃ</span> nāma ‘‘cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, ‘‘antamaso cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti (pārā. 595) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Cetāpito</span>ti (pārā. 613) yācitvā gahito.</p>
  2187. <p class="bodytext"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>. <span class="bld">Sammannitvāna pattagāhakaṃ saṅghassa pattanta</span>nti (pārā. 614; kaṅkhā. aṭṭha. ūnapañcabaddhanasikkhāpadavaṇṇanā) ya antimaṃ pattaṃ, taṃ tassa dāpayeti attho.</p>
  2188. <p class="bodytext"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>. (Kha) <span class="bld">paridahitaṃ</span> <a name="M0.0201"></a> <span class="bld">nissaggiya</span>nti ettha (pārā. 626-628; pārā. aṭṭha. 2.628) pana ṭhatvā vassikasāṭikāya pariyesanakkhettaṃ karaṇakkhettaṃ nivāsanakkhettaṃ adhiṭṭhānakkhettanti catubbidhaṃ khettañca kucchisamayo piṭṭhisamayoti duvidho samayo ca veditabbo. Kathaṃ? Gimhānamāsesu pacchimamāsassa purimo aḍḍhamāso <span class="bld">pariyesanakkhettaṃ,</span> pacchimo <span class="bld">karaṇakkhetta</span>ñca <span class="bld">nivāsanakkhetta</span>ñca, pariyesitumpi vaṭṭati, adhiṭṭhātuṃ pana na vaṭṭati. Vassikā pana cattāro māsā pariyesanādīnaṃ catunnampi khettaṃ. Ete eva pañca māsā <span class="bld">kucchisamayo</span> nāma. Itare satta māsā <span class="bld">piṭṭhisamayo,</span> tattha satuppādakaraṇaṃ na vaṭṭati.</p>
  2189. <p class="bodytext">(Ga) <span class="bld">acchinna</span>nti ettha ‘‘yo pana mama pattacīvarādīni vahanto mayā saddhiṃ carissatī’’ti saññāya cīvaraṃ datvā puna sakasaññāya eva attano veyyāvaccaṃ akarontaṃ disvā acchindati, so imaṃ āpattiṃ āpajjati. Kevalaṃ pariccajitvā dinnaṃ gahetumeva na labhati.</p>
  2190. <p class="bodytext">(Gha) <span class="bld">suttaṃ viññāpetvā</span>ti ettha cīvarakārasamayādīsu cīvarasibbanādīnamatthāya suttaṃ viññāpetvāti attho. Aññathā suttaṃ viññāpetumeva na vaṭṭati. Viññattiyā eva laddha<span class="bld">tantavāyehī</span>ti <a name="V0.0182"></a> attho. Suttatantavāyānaṃ akappiyabhāve sati dīghato vidatthimatte, tiriyantato hatthamatte vīte nissaggiyaṃ, ekato akappiyapakkhe dukkaṭaṃ.</p>
  2191. <p class="bodytext">(Ṅa) <span class="bld">vikappaṃ āpanna</span>nti (pārā. 643) ‘‘idaṃ kho, āvuso, cīvaraṃ maṃ uddissa viyyati, āyatañca karotha vitthatañcā’’tiādinā adhikaṃ vidhānaṃ āpannanti attho.</p>
  2192. <p class="bodytext">(Ca) <span class="bld">accekacīvaraṃ</span> (pārā. 649-650) nāma senāya gantukāmādīhi dinnaṃ.</p>
  2193. <p class="bodytext">(Cha) <span class="bld">atirekachāratta</span>nti (pārā. 654-655) <a name="M0.0202"></a> chadivasato atirekaṃ. ‘‘Atthatakathinānaṃ vo, bhikkhave, pañca kappissanti, anāmantacāro asamādānacāro gaṇabhojanaṃ yāvadatthacīvaraṃ yo ca tattha cīvaruppādo, so nesaṃ bhavissatī’’ti (mahāva. 306) vuttaānisaṃsesu cīvaramāse asamādānacāraṃ ṭhapetvā sesānisaṃsā labbhanti. Yadi asamādānacāro labbheyya, pāveyyakā bhikkhū vassaṃvutthā okapuṇṇehi cīvarehi na bhagavantaṃ upasaṅkameyyuṃ, yasmā taṃ na labhanti, tasmā cīvaramāsepi ticīvaraṃ ādāya eva bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. Tasmā veditabbaṃ asamādānacāraparihāraṃ atthatakathinā eva labhanti, na itareti vadanti.</p>
  2194. <p class="bodytext"><a name="para397"></a><span class="paranum">397</span>. (Kha) ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ pāṭidesanīyāpattiṃ, dve, sambahulā pāṭidesanīyāpattiyo āpajji’’nti imaṃ pana yesu potthakesu likhitaṃ, taṃ abhayagirivāsīnaṃ khuddasikkhāvasena dassitaṃ kira. Tattha ‘‘ahaṃ, āyasmā, sambahulā pāṭidesanīyā āpattiyo āpanno, tāyo paṭidesemi. Ahaṃ, āyasmā, ekaṃ pāṭidesanīyaṃ āpattiṃ āpanno, taṃ paṭidesemī’’ti hi vuttaṃ. Amhākaṃ pana evaṃ desanāvidhānaṃ natthi. ‘‘Gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti (pāci. 553) vuttaṃ. <span class="bld">Samantapāsādikāyaṃ</span> (pāci. 553) ‘‘gārayhaṃ āvuso’tiādi paṭidesetabbākāradassana’’nti vuttaṃ. <span class="bld">Kaṅkhāvitaraṇiya</span>mpi (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tassā desetabbākāro gārayhaṃ āvuso’tiādinā nayena sikkhāpade dassitoyevā’’ti vuttattā pāṭhe āgatanayeneva desanāvidhānaṃ veditabbaṃ. Sace dve honti, ‘‘gārayhe, āvuso, dve dhamme āpajjiṃ asappāye pāṭidesanīye, te paṭidesemī’’ti, ‘‘passatha, bhante, te dhamme’’ti <a name="M0.0203"></a> ca ‘‘gārayhe<a name="V0.0183"></a>, āvuso, sambahule dhamme āpajjiṃ asappāye pāṭidesanīye, te paṭidesemī’’ti, ‘‘passatha, bhante, te dhamme’’ti ca evaṃ yathānurūpaṃ desanāvidhānaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ vuttappakāramevāti.</p>
  2195. <p class="bodytext"><a name="para398"></a><span class="paranum">398</span>. <span class="bld">Adesanāgāminiya</span>nti (pari. 424 ādayo; pari. aṭṭha. 425) pārājikañca saṅghādisesañca na desayeti attho. <span class="bld">Anāpattiñcā</span>ti anāpattiṃ eva ‘‘āpatti’’nti na desaye. Lahukāpattimpi pubbe desitaṃ puna na desayeti sambandho, nānāsaṃvāsanissīmaṭṭhitānaṃ santike na desayeti attho. <span class="bld">Catupañcahī</span>ti ettha samānavassikapavāraṇāyaṃ viya catūhi vā pañcahi vā ekato hutvā ekassa santike na desayeti attho. Dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā vaṭṭati. Kathaṃ desetabbanti ce? Ekassa santike tīhipi ekato nisīditvā ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ pācittiyāpattiṃ āpajjiṃ, taṃ tumhamūle paṭidesemī’’ti evaṃ attanā āpannaāpattivasena vutte tena ‘‘passasi, āvuso, taṃ āpatti’’nti evaṃ tikkhattuṃ vutte ‘‘āma, bhante, passāmī’’ti vā ‘‘āmāvuso passāmī’’ti vā vutte puna tena ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāthā’’ti vā ‘‘saṃvareyyāsī’’ti vā vutte ‘‘sādhu suṭṭhu saṃvarissāmī’’ti vattabbaṃ, evaṃ desetabbaṃ. <span class="bld">Manasā</span>ti vacībhedaṃ akatvā kevalaṃ citteneva na desayeti attho. <span class="bld">Apakatattāna</span>nti antimavatthuṃ ajjhāpannassa vā ukkhittakassa vā uposatho pavāraṇā vā ṭhapitā honti, tassa santike na desayeti attho. <span class="bld">Nānekā</span>ti nānāpattiyo ‘‘ekā’’ti vatvā na desayeti attho. Ekā pana ‘‘sambahulā’’ti desitā hotīti. Desanāvinicchayo.</p>
  2196. <p class="centered">Desanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2197. <p class="subhead">43. Chandadānaniddesavaṇṇanā</p>
  2198. <p class="bodytext"><a name="para399"></a><span class="paranum">399</span>. Kammappatte <a name="M0.0204"></a> saṅghe samāgateti sambandho. Etena saṅghe asamāgate chandadānaṃ na ruhatīti dīpitaṃ hotīti vadanti. Etthāyaṃ vicāraṇā – pañcabhikkhuke vihāre ekassa chandapārisuddhiṃ <a name="V0.0184"></a> āharitvā sesānaṃ uposathādikaraṇaṃ anuññātaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pari. 496-497) <span class="bld">aṭṭhakathāyañca</span> (pari. aṭṭha. 487-488). Tesu eko chandadāyako, eko chandahārako, te muñcitvā na ettha sannipatito saṅgho tiṇṇaṃ samūhabhāvato, tasmā asamāgatepi dātuṃ vaṭṭati. Ārocentena pana samāgate eva ārocetabbaṃ. Idhāpi <span class="bld">‘‘hareyyā’’</span>ti vuttaṃ, na ‘‘deseyyā’’ti. Tattha chandahārakena saddhiṃ kammappattānaṃ sannipāto veditabbo.</p>
  2199. <p class="bodytext"><a name="para400"></a><span class="paranum">400</span>. Idāni chandadānavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ekaṃ bhikkhu’’</span>ntiādimāha (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā).</p>
  2200. <p class="bodytext"><a name="para401"></a><span class="paranum">401</span>. (Ka) ‘‘chandaṃ dammī’’ti ettakameva alaṃ, ‘‘hara, ārocehī’’ti imehi kiṃpayojananti ce? Vuccate – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampidātuṃ, santi saṅghassa karaṇīya’’nti (mahāva. 165) vuttattā bhagavato āṇaṃ karontena <span class="bld">‘‘chandaṃ dammī’’</span>ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande antarāmagge pakkamati, anāhaṭova hoti chando’’ti (mahāva. 165) vuttattā chandahārakassa aññassa apakkamanatthāya pārisuddhiṃ dentena ‘‘idaṃ karohi evā’’ti āṇāpentena <span class="bld">‘‘chandaṃ me harā’’</span>ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande saṅghappatto sañcicca nāroceti, āhaṭo hoti chando, chandahārakassa āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 165) vuttattā ‘‘yaditvaṃ sañcicca nārocessasi, āpattiṃ āpajjissasi<a name="M0.0205"></a>, ārocehi evā’’ti tassa ācikkhanto <span class="bld">‘‘ārocehī’’</span>ti āhāti evamettha imesaṃ padānaṃ sappayojanatā veditabbā. Evaṃ pārisuddhidānepīti.</p>
  2201. <p class="bodytext"><a name="para402"></a><span class="paranum">402</span>. <span class="bld">Sesakamma</span>nti yadi saṅgho uposathagge aññaṃ apalokanādikammaṃ karoti, taṃ kammaṃ vibādhati, vikopetīti attho.</p>
  2202. <p class="bodytext"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>. <span class="bld">Dvaya</span>nti uposathañca sesakammañcāti attho. <span class="bld">Nattano</span>ti attano uposathaṃ na sampādeti.</p>
  2203. <p class="bodytext"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>. ‘‘Ekaṃsaṃ <a name="V0.0185"></a> uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā’’tiādikaṃ (mahāva. 213) <span class="bld">sabbūpacāraṃ katvānā</span>ti attho.</p>
  2204. <p class="bodytext"><a name="para406"></a><span class="paranum">406</span>. ‘‘Itthannāmena pavāraṇā dinnā’’ti <span class="bld">ārocetvā</span>.</p>
  2205. <p class="bodytext"><a name="para408"></a><span class="paranum">408</span>. <span class="bld">Paṭijāneyya nāhaṭā</span>ti (mahāva. 164-165, 213) pāṭhe na āhaṭāti <span class="bld">nāhaṭā,</span> āhaṭā na hotīti attho. <span class="bld">Tathā heyyā</span>ti vibbhamanādīni kareyyāti attho.</p>
  2206. <p class="bodytext"><a name="para409"></a><span class="paranum">409</span>. Sutto vā nārocayeyya, āhaṭā hotīti sambandho. <span class="bld">Anāpattivā</span>ti anāpatti eva. Chandadānavinicchayo.</p>
  2207. <p class="centered">Chandadānaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2208. <p class="subhead">44. Uposathaniddesavaṇṇanā</p>
  2209. <p class="bodytext"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>. <span class="bld">Suttuddeso</span> saṅghasseva. <span class="bld">Sesāna</span>nti dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā.</p>
  2210. <p class="bodytext"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>. <span class="bld">Pubbakaraṇe</span> <a name="M0.0206"></a> <span class="bld">pubbakicce, pattakalle samānite</span>ti sabbapaṭhamaṃ kattabbaṃ <span class="bld">pubbakaraṇaṃ</span>. Tadanantaraṃ kattabbaṃ <span class="bld">pubbakiccaṃ</span> nāma. Ettha –</p>
  2211. <p class="gatha1">‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;</p>
  2212. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati.</p>
  2213. <p class="gatha1">‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;</p>
  2214. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatī’’ti –. (mahāva. aṭṭha. 168);</p>
  2215. <p class="unindented">Evaṃ <a name="V0.0186"></a> <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena pubbakaraṇañca pubbakiccañca veditabbaṃ.</p>
  2216. <p class="gatha1">‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,</p>
  2217. <p class="gatha2">Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;</p>
  2218. <p class="gatha3">Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,</p>
  2219. <p class="gathalast">Pattakallanti vuccatī’’ti –. (mahāva. aṭṭha. 168);</p>
  2220. <p class="unindented">Vuttavasena pattakalle samānite, pajjiteti attho. ‘‘Pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā. Nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ dutiyo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ tatiyo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā dve aniyate uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ catuttho pātimokkhuddeso. Vitthāreneva pañcamo. Ime kho bhikkhave pañca pātimokkhuddesā’’ti (mahāva. 150) vuttattā so suttuddeso pañcadhā vibhāvitoti attho.</p>
  2221. <p class="bodytext"><a name="para413"></a><span class="paranum">413</span>. <span class="bld">Vināntarāya</span>nti (mahāva. 150) <a name="M0.0207"></a> rājantarāyādidasavidhaṃ antarāyaṃ vinā saṅkhepenuddeso vinivārito paṭikkhittoti attho. <span class="bld">Therovā</span>ti saṅghattherova. <span class="bld">Etthā</span>ti pañcasu uddesesu. ‘‘Dvīsu vā tīsu vā visadesu therova issaro’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā avattantepi antarāye saṃkhittena uddisituṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Kattha vuttanti ce? ‘‘Yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyya’’nti (mahāva. 155) vuttapāḷiyā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yo tattha bhikkhu byatto paṭibaloti ettha kiñcāpi daharassāpi byattassa pātimokkho anuññāto, atha kho ettha ayamadhippāyo – sace saṅghattherassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti, dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkho. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyattova hotī’’ti attho vutto. Pāḷiyampi vuttameva ‘‘tehi, bhikkhave, bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā <a name="V0.0187"></a> āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘gaccha, āvuso, saṃkhittena vā vitthārena vā pātimokkhaṃ pariyāpuṇitvā āgacchā’’’ti (mahāva. 163).</p>
  2222. <p class="bodytext"><a name="para414"></a><span class="paranum">414</span>. <span class="bld">Uddisante vā</span>ti (mahāva. 172) pātimokkhe uddisiyamāne samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyuṃ, uddiṭṭhaṃ suuddiṭṭhaṃ, tehi saddhiṃ nisīditvā avasesakaṃ sotabbanti attho.</p>
  2223. <p class="bodytext"><a name="para415"></a><span class="paranum">415</span>. <span class="bld">Uddiṭṭhamatte</span> (mahāva. 172) <span class="bld">vā sakalāya vā ekaccāya</span> vā parisāya <span class="bld">vuṭṭhitāya</span> samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyunti sambandho. <span class="bld">Pārisuddhi</span>nti pārisuddhiuposathaṃ. <span class="bld">Kareyyesa</span>nti kareyya esaṃ, etesaṃ santiketi attho. <span class="bld">Bahukātha ce</span>ti atha bahukā ce, puna āgatā bahukā ceti attho<a name="M0.0208"></a>,. ‘‘Uddissamāne, uddiṭṭhamatte ekaccāya vuṭṭhitāya sakalāya vuṭṭhitāyā’’ti (mahāva. 172) āgatesu sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvā puna ādito paṭṭhāya pātimokkhaṃ uddiseti attho.</p>
  2224. <p class="bodytext"><a name="para416"></a><span class="paranum">416</span>. <span class="bld">Itarāna</span>nti āgantukānaṃ. <span class="bld">Sacetaro</span>ti sace cātuddasikoti attho. <span class="bld">Samānetarenuvattantū</span>ti samā vā ūnā vā itare āgantukā purimānaṃ āvāsikānaṃ anuvattantūti attho. <span class="bld">Sacedhikā</span>ti āgantukā sace adhikā, <span class="bld">purimā</span> āvāsikā <span class="bld">anuvattantū</span>ti attho. <span class="bld">Sesepyayaṃ nayo</span>ti ‘‘āgantukānaṃ pannaraso hoti, āvāsikānaṃ cātuddaso’’ti itarepi samathokā āgantukā āvāsikānaṃ anuvattantūtiādinā nayena vinicchayo veditabboti attho.</p>
  2225. <p class="bodytext"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>. <span class="bld">Mūlaṭṭhā</span>ti āvāsikā. <span class="bld">Samathokānaṃ</span> āgantukānaṃ. <span class="bld">Sāmaggiṃ dentu kāmato</span>ti yadi icchanti, dentūti attho.</p>
  2226. <p class="bodytext"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>. No ce denti, āgantukehi bahi gantvāna uposatho kātabboti attho. Anicchāya sāmaggī deyyāti sambandho.</p>
  2227. <p class="bodytext"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>. ‘‘Na bhikkhave pātimokkhuddesakena sañcicca na sāvetabbaṃ. Yo na sāveyya, āpatti <a name="V0.0188"></a> dukkaṭassā’’tivuttattā (mahāva. 154) <span class="bld">‘‘sāveyya sutta’’</span>nti vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pātimokkhuddesakena vāyamituṃ kathaṃ sāveyyanti, vāyamantassa anāpattī’’ti (mahāva. 154) vuttattā <span class="bld">‘‘sañcicca assāventassa dukkaṭa’’</span>nti vuttaṃ.</p>
  2228. <p class="bodytext"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti <a name="M0.0209"></a> dukkaṭanti attho. <span class="bld">Kallo</span>ti agilāno. <span class="bld">Pesito</span>ti āṇatto. ‘‘Na bhikkhave therena āṇattena agilānena na sammajjitabbaṃ. Yo na sammajjeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (mahāva. 159) vuttaṃ.</p>
  2229. <p class="bodytext"><a name="para421-3"></a><span class="paranum">421-3</span>. Idāni pārisuddhiuposathaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘sammajjitvā’’</span>tiādi vuttaṃ. Añjaliṃ (mahāva. 168) paggayhāti sambandho. <span class="bld">Te</span>ti avasesā dve evaṃ samudīriyā vattabbāti attho. Ekaṃsaṃ uttarāsaṅgādikaraṇavasena samattapubbārambhena te dve bhikkhū navena evamīriyā vattabbāti attho.</p>
  2230. <p class="bodytext"><a name="para424-5"></a><span class="paranum">424-5</span>. Idāni dvīhi kattabbaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘dvīsu therenā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  2231. <p class="bodytext"><a name="para426"></a><span class="paranum">426</span>. Ettāvatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 168) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tiṇṇaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātu’’nti (mahāva. 168) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dvinnaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātu’’nti (mahāva. 168) ca vuttaṃ saṅghuposathañca pārisuddhiuposathañca dassetvā idāni yattha eko bhikkhu viharati, tassa anuññātaṃ adhiṭṭhānuposathaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pubbakicca’’</span>ntiādimāha. Ettha ca <span class="bld">pubbakiccaṃ</span> nāma sammajjanādikaṃyeva.</p>
  2232. <p class="bodytext"><a name="para427"></a><span class="paranum">427</span>. Saṅghuposathapārisuddhiuposathaadhiṭṭhānauposathānaṃ vasena taṃ taṃ uposathaṃ yadi kayirunti sambandho.</p>
  2233. <p class="bodytext"><a name="para428"></a><span class="paranum">428</span>. Vagge (mahāva. 173) ca samagge ca ‘‘vaggo’’ti saññino ca ‘‘vaggo nu kho, samaggo nu kho’’ti evaṃ <span class="bld">vimatissa</span> ca dukkaṭaṃ, ‘‘nassantete vinassantete, ko tehi attho’’ti <a name="V0.0189"></a> evaṃ <a name="M0.0210"></a> anāgatānaṃ bhikkhūnaṃ atthibhāvaṃ ñatvā <span class="bld">bhedādhippāyena</span> uposathaṃ karoto <span class="bld">thullaccayaṃ</span> hotīti attho. Tadubhayepi ‘‘samaggo’’ti saññino anāpatti.</p>
  2234. <p class="bodytext"><a name="para429-430"></a><span class="paranum">429-430</span>. <span class="bld">Sesasahadhammikā</span> nāma bhikkhuṃ ṭhapetvā avasesā cattāro. <span class="bld">Abhabbassā</span>ti ettha paṇḍakatheyyasaṃvāsaka titthiyapakkantaka tiracchānagata mātughātaka pitughātaka arahantaghātaka bhikkhunidūsaka saṅghabhedaka lohituppādakaubhatobyañjanakā abhabbā gahitā. Ettha pana nāgamāṇavakādayo tiracchānagatapakkhikāti veditabbā. Etesaṃ nisinnaparisāyañca pātimokkhaṃ na uddiseti sambandho.</p>
  2235. <p class="bodytext"><span class="bld">Tathā</span>ti yo pana saṅgho sabhāgāpattiko, sopi na uddise, parivutthena chandenapi na uddiseti attho. Ettha pana catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti.</p>
  2236. <p class="bodytext">Ettha pana bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā meghādīhi upaddutā ‘‘anokāsā mayaṃ, aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti. Idaṃ <span class="bld">parisapārivāsiyaṃ</span>. Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
  2237. <p class="bodytext">Punapi bhikkhūnaṃ ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā dhammaṃ suṇantānaṃyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ karissāmā’’ti nisinnā, ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā, pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ <span class="bld">rattipārivāsiyaṃ</span> nāma.</p>
  2238. <p class="bodytext">Puna <a name="M0.0211"></a> bhikkhū ‘‘yaṃkiñcideva abbhānādikammaṃ karissāmā’’ti sannipatitā honti, tatreko nakkhattapāṭhako evaṃ vadati ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇa’’nti, te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti. Athañño āgantvā ‘‘kiṃ nakkhattena, karothā’’ti vadati. Idaṃ <span class="bld">chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca</span>. Tasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Idaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘chandena parivutthenā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  2239. <p class="bodytext"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>. <span class="bld">Āpanna</span>māpattiṃ (mahāva. 169; mahāva. aṭṭha. 169) <a name="V0.0190"></a> <span class="bld">adesayitvāna</span> vā ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti vatvā <span class="bld">vimatiṃ anāvikatvāna</span> vā ‘‘na ca bhikkhave anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 183) vuttattā <span class="bld">anuposathepi vā kātuṃ na ca kappatī</span>ti attho.</p>
  2240. <p class="bodytext"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>. ‘‘Na ca bhikkhave tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā abhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo aññatra saṅghena aññatra antarāyā’’ti (mahāva. 181) vuttattā <span class="bld">‘‘aṭṭhitoposathāvāsā’’</span>ti (mahāva. aṭṭha. 181) vuttaṃ. <span class="bld">Na vaje na</span> gacche. <span class="bld">Adhiṭṭhātuṃ sīmameva vāti</span> sace vihāre uposathaṃ karonti, uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Sace panettha koci bhikkhu hoti, tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati. Vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati, evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhatīti. Uposathavinicchayo.</p>
  2241. <p class="centered">Uposathaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2242. <p class="subhead">45. Pavāraṇāniddesavaṇṇanā</p>
  2243. <p class="bodytext"><a name="para433"></a><span class="paranum">433</span>. ‘‘Anujānāmi<a name="M0.0212"></a>, bhikkhave, pañcannaṃ saṅghe pavāretu’’nti (mahāva. 215) vuttattā <span class="bld">‘‘sesā saṅghappavāraṇā’’</span>ti (mahāva. 215 ādayo) vuttā.</p>
  2244. <p class="bodytext"><a name="para434"></a><span class="paranum">434</span>. <span class="bld">Ajja pavāraṇā</span>ti ettha (mahāva. 215 ādayo) pana cātuddasikāya pavāraṇāya ‘‘ajja pavāraṇā cātuddasī’’ti pubbakiccaṃ kātabbaṃ, pannarasiyaṃ ‘‘ajja pavāraṇā pannarasī’’ti.</p>
  2245. <p class="bodytext"><a name="para437"></a><span class="paranum">437</span>. Theresu ukkuṭikaṃ nisajja pavārentesu sayaṃ pana navo yāva pavāreti, tāva ukkuṭikova acchatūti attho. ‘‘Na bhikkhave theresu ukkuṭikaṃ nisinnesu pavārayamānesu āsanesu <a name="V0.0191"></a> acchitabbaṃ. Yo accheyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, tadamantarā ukkuṭikaṃ nisīdituṃ, yāva pavāreti, pavāretvā āsane nisīditu’’nti (mahāva. 211) hi vuttaṃ.</p>
  2246. <p class="bodytext"><a name="para440-2"></a><span class="paranum">440-2</span>. Evaṃ tevācikappavāraṇaṃ dassetvā idāni dvevācikaekavācikasamānavassikappavāraṇāsu kattabbaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘dānenā’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">dānenā</span>ti dānena vā. <span class="bld">Dhammasākacchā</span>ti iminā dhammakathāsuttasaṅgāyanāvinayavinicchayādayo gahitā. Dānena vā dhammasākacchāya vā kalahena vā rattiyā khepitabhāvato tevācikāya okāse asati dasavidhe vā antarāye anurūpato uttiṃ ṭhapetvā pavāreyyāti sambandho.</p>
  2247. <p class="bodytext">Idāni yathānurūpato ñatti ṭhapitā, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘suṇātu me’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Yathāṭhapitañattiyā</span>ti ettha sabbasaṅgāhikāceñattiṭhapitā, tevācikadvevācikaekavācikānaṃ vasena pavāretabbaṃ, samānavassikappavāraṇāva ekā na vaṭṭati. Sace ‘‘saṅgho tevācikaṃ pavāreyyā’’ti ṭhapitā, tevācikā <a name="M0.0213"></a> eva vaṭṭati, dvevācikādayo na vaṭṭanti. ‘‘Dvevācikaṃ pavāreyyā’’ti vutte dvevācikañca tevācikañca vaṭṭati, ekavācikasamānavassikā na vaṭṭanti. ‘‘Ekavācikaṃ pavāreyyā’’ti vutte pana samānavassikaṃ ṭhapetvā sesā vaṭṭanti. ‘‘Samānavassika’’nti pana vutte sabbaṃ vaṭṭatīti. <span class="bld">Ādike cettha āhare</span>ti ettha pavāraṇāyapi pubbe uposathe vutte ‘‘yadi samā āgaccheyyu’’ntiādike <span class="bld">vāre</span> āhareti attho.</p>
  2248. <p class="bodytext"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>. Idāni vattabbaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘eva’’</span>nti vuttaṃ. Tivaggo ca catuvaggo ca <span class="bld">ticatuvaggo</span>.</p>
  2249. <p class="bodytext"><a name="para450"></a><span class="paranum">450</span>. ‘‘Na bhikkhave sāpattikena pavāretabbaṃ. Yo pavāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 235) vuttattā sāpattikenapi vematikenapi pavāriyamāne āpattiṃ sarantenapi uposathe vuttanayena paṭipajjitabbaṃ. ‘‘Vagge samagge vaggoti-saññino vimatissa vā’’tiādigāthāto paṭṭhāya yāva ‘‘antarāyaṃ va saṅghaṃ vā-dhiṭṭhātuṃ sīmameva vā’’ti avasānagāthā, tāva sesā uposathe vuttā gāthāyoti adhippetā.</p>
  2250. <p class="bodytext"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>. <span class="bld">Pavārite</span> <a name="V0.0192"></a> <span class="bld">cā</span>ti (mahāva. 213 ādayo) paṭhamapavāraṇāya saṅghamhi pavāriteti adhippāyo. Ettha <span class="bld">avuttho</span>ti pacchimikāya upagato apariniṭṭhitattā ‘‘avuttho’’ti vuccati.</p>
  2251. <p class="bodytext"><a name="para452"></a><span class="paranum">452</span>. <span class="bld">Cātumāsinī</span>ti kattikapuṇṇamī. Ettha <span class="bld">vutthavassā</span> nāma pacchimikāya upagatā. Pavāraṇāvinicchayo.</p>
  2252. <p class="centered">Pavāraṇāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2253. <p class="subhead">46. Saṃvaraniddesavaṇṇanā</p>
  2254. <p class="bodytext"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>. <span class="bld">Cakkhusotādibhedehī</span>ti (dī. ni. 1.213, 454; ma. ni. 1.411; a. ni. 4.198; dha. sa. 1352-1354; mahāni. 196) <a name="M0.0214"></a> cakkhusotaghānajivhākāyamanasaṅkhātehi chahi indriyehīti attho. <span class="bld">Rūpasaddādigocare</span>ti rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammasaṅkhātesu chasu gocaresūti attho. Ettha pana hatthapādahasitakathitavilokitādibhedaṃ subhākāraṃ gahetvā ayoniso manasi karontassa abhijjhā uppajjati. ‘‘Anatthaṃ me acari, carati, carissatī’’tiādinā (pari. aṭṭha. 329) nayena paṭighanimittaṃ gahetvā ayoniso manasi karontassa byāpādo uppajjati. Ettha pana itthipurisanimittaṃ vā subhanimittādikaṃ kilesavatthubhūtaṃ nimittaṃ aggaṇhitvā diṭṭhe diṭṭhamattādinā paṭipajjitvā asubhanimitte yoniso manasikāraṃ bahulīkarontassa abhijjhāya pahānaṃ hoti. ‘‘Anatthaṃ me acari, taṃ kutettha labbhā’’tiādinā vā mettābhāvanādivasena vā yoniso manasi karontassa byāpādappahānaṃ hoti. Evamidaṃ saṅkhepato rūpādīsu kilesānubandhanimittādiggāhaparivajjanalakkhaṇaṃ indriyasaṃvarasīlanti veditabbaṃ.</p>
  2255. <p class="hangnum"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>.</p>
  2256. <p class="gatha1"> <span class="bld">Niggaṇheyyā</span>ti nivāreyya;</p>
  2257. <p class="gatha2">‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ; (Ajitāti bhagavā,)</p>
  2258. <p class="gatha3">Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;</p>
  2259. <p class="gatha2">Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi;</p>
  2260. <p class="gathalast">Paññāyete pidhiyyare’’ti –. (su. ni. 1041);</p>
  2261. <p class="bodytext">Vuttattā <a name="V0.0193"></a> <span class="bld">‘‘satimā sampajāno vā’’</span>ti vuttaṃ. Ettha pana catubbidhaṃ sampajaññaṃ sātthakasappāyagocaraasammohavasena. Saṃvaravinicchayo.</p>
  2262. <p class="centered">Saṃvaraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2263. <p class="subhead">47. Suddhiniddesavaṇṇanā</p>
  2264. <p class="bodytext"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>. <span class="bld">Desanā</span> <a name="M0.0215"></a> <span class="bld">saṃvaro eṭṭhi, paccavekkhaṇa bhedato</span>ti (pārā. aṭṭha. 2.585; visuddhi. 1.19) desanāsuddhi saṃvarasuddhi pariyeṭṭhisuddhi paccavekkhaṇasuddhīti evaṃ catubbidhā suddhīti attho. Idāni tāhi suddhīhi visujjhanake dassetuṃ <span class="bld">‘‘pātimokkhasaṃvarasammata’’</span>ntiādimāha.</p>
  2265. <p class="bodytext"><a name="para456"></a><span class="paranum">456</span>. ‘‘Puna evaṃ na karissa’’nti cittādhiṭṭhānasaṃvarā yasmā sujjhati indriyasaṃvaro, tasmā indriyasaṃvaro <span class="bld">‘‘saṃvarasuddhī’’</span>ti vuttoti sambandho.</p>
  2266. <p class="bodytext"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>. <span class="bld">Pahāyānesana</span>nti anesanaṃ pahāya dhammena uppādentassa paccayeti pāṭhaseso.</p>
  2267. <p class="bodytext"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>. ‘‘Paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevāmi…pe… uppannānaṃ veyyābādhikānaṃ…pe… paramatāyā’’ti (ma. ni. 1.23; a. ni. 6.58) ca evaṃ catūsupi paccayesu yathāvuttapaccavekkhaṇasujjhanāti attho. Ettha pana duvidhaṃ paccavekkhaṇaṃ paṭilābhakāle ca paribhogakāle ca. Paṭilābhakāle hi dhātuvasena vā paṭikkūlavasena vā paccavekkhitvā ṭhapitacīvarādīni tato uttari paribhuñjantassa anavajjova paribhogo, paribhogakālepi. Suddhivinicchayo.</p>
  2268. <p class="centered">Suddhiniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2269. <p class="subhead">48. Santosaniddesavaṇṇanā</p>
  2270. <p class="bodytext"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>. ‘‘Cattārimāni<a name="V0.0194"></a>, bhikkhave, appāni ceva sulabhāni ca, tāni ca anavajjāni. Katamāni cattāri? Paṃsukūlaṃ, bhikkhave, cīvarānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Piṇḍiyālopo, bhikkhave, bhojanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Rukkhamūlaṃ<a name="M0.0216"></a>, bhikkhave, senāsanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Pūtimuttabhesajjaṃ, bhikkhave, bhesajjānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cattāri appāni ceva sulabhāni ca, tāni ca anavajjānī’’ti (a. ni. 4.27; itivu. 101) vacanato <span class="bld">‘‘appenā’’</span>tiādi vuttaṃ.</p>
  2271. <p class="bodytext"><span class="bld">Santuṭṭho</span>ti ettha yathālābhayathābalayathāsāruppasantosānaṃ vasena ekekasmiṃ paccaye tayo tayo katvā catūsu paccayesu dvādasa santosā honti. <span class="bld">Mattaññū</span>ti ettha (ma. ni. aṭṭha. 1.422; saṃ. ni. aṭṭha. 3.4.239; a. ni. aṭṭha. 2.3.16; itivu. aṭṭha. 28; dha. sa. aṭṭha. 124-134) cattāro mattā pariyesanamattā paṭiggahaṇamattā paribhogamattā vissajjanamattāti. Itarītarena yāpento <span class="bld">subharo</span> nāma. Santosavinicchayo.</p>
  2272. <p class="centered">Santosaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2273. <p class="subhead">49. Caturārakkhaniddesavaṇṇanā</p>
  2274. <p class="bodytext"><a name="para461-2"></a><span class="paranum">461-2</span>. <span class="bld">Asubha</span>nti asubhabhāvanā. Ime cattāro caturārakkhā nāmāti adhippāyo. Idāni te dassetuṃ <span class="bld">‘‘ārakattādinā’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Ārakattādinā</span>ti ettha ārakattā, arīnaṃ arānañca hatattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvāti imehi tāva catūhi kāraṇehi so bhagavā arahanti anussaritabboti attho. Vuttañhetaṃ –</p>
  2275. <p class="gatha1">‘‘Ārakattā <a name="V0.0195"></a> hatattā ca, kilesārīna so muni;</p>
  2276. <p class="gatha2">Hatasaṃsāracakkāro, paccayādīna cāraho;</p>
  2277. <p class="gathalast">Na raho karoti pāpāni, arahaṃ tena vuccatī’’ti. (pārā. aṭṭha. 1.1; visuddhi. 1.130);</p>
  2278. <p class="bodytext">Bhagavā <a name="M0.0217"></a> pana sabbakilesehi suvidūravidūre ṭhito maggena savāsanakilesānaṃ hatattā, tasmā ‘‘ārakattā araha’’nti vutto. Vuttañhetaṃ –</p>
  2279. <p class="gatha1">‘‘So tato ārakā nāma;</p>
  2280. <p class="gatha2">Yassa yenāsamaṅgitā;</p>
  2281. <p class="gatha3">Asamaṅgī ca dosehi,</p>
  2282. <p class="gathalast">Nātho tenārahaṃ mato’’ti. (visuddhi. 1.125);</p>
  2283. <p class="bodytext">Bhagavatā pana sabbakilesārayo hatā, tasmā ‘‘arīnaṃ hatattāpi araha’’nti vutto. Vuttañhetaṃ –</p>
  2284. <p class="gatha1">‘‘Yasmā rāgādisaṅkhātā, sabbepi arayo hatā;</p>
  2285. <p class="gathalast">Paññāsatthena nāthena, tasmāpi arahaṃ mato’’ti. (visuddhi. 1.126);</p>
  2286. <p class="bodytext">Yaṃ panetaṃ avijjābhavataṇhāmayanābhipuññābhisaṅkhāraapuññābhisaṅkhāraāneñjābhisaṅkhārāraṃ jarāmaraṇanemi ‘‘āsavasamudayā avijjāsamudayo’’ti (ma. ni. 1.103) vacanato āsavasamudayamayena akkhena vijjhitvā tibhavarathe yojitaṃ anādikālappavattaṃ saṃsāracakkaṃ, tassa bhagavato bodhirukkhamūle sammappadhānavīriyapādehi catupārisuddhisīlapathaviyaṃ patiṭṭhāya saddhāhatthena kammakkhayakarañāṇapharasuṃ gahetvā sabbe arā hatā. Tasmā ‘‘arānaṃ hatattā araha’’nti vutto. Vuttañhetaṃ –</p>
  2287. <p class="gatha1">‘‘Arā saṃsāracakkassa, hatā ñāṇāsinā yato;</p>
  2288. <p class="gathalast">Lokanāthena tenesa, arahanti pavuccatī’’ti. (visuddhi. 1.128);</p>
  2289. <p class="bodytext">Aggadakkhiṇeyyattā <a name="V0.0196"></a> cīvarādīnaṃ paccayānaṃ uttamapūjāya ca yutto bhagavā, tasmā ‘‘paccayādīnaṃ arahattā ca araha’’nti vuccati. Vuttañhetaṃ –</p>
  2290. <p class="gatha1">‘‘Pūjāvisesaṃ <a name="M0.0218"></a> saha paccayehi,</p>
  2291. <p class="gatha2">Yasmā ayaṃ arahati lokanātho;</p>
  2292. <p class="gatha3">Atthānurūpaṃ arahanti loke,</p>
  2293. <p class="gathalast">Tasmā jino arahati nāmameta’’nti. (visuddhi. 1.129);</p>
  2294. <p class="bodytext">Yathā loke keci paṇḍitamānino asilokabhayena raho pāpāni karonti, tathā bhagavā kadācipi na karoti, tasmā ‘‘pāpakaraṇe rahābhāvā ca araha’’nti vuccati. Vuttañhetaṃ –</p>
  2295. <p class="gatha1">‘‘Yasmā natthi raho nāma, pāpakammesu tādino;</p>
  2296. <p class="gathalast">Rahābhāvena tenesa, arahaṃ iti vissuto’’ti. (visuddhi. 1.130) –</p>
  2297. <p class="unindented">Evaṃ ārakattādinā arahanti bhāvetabbaṃ.</p>
  2298. <p class="bodytext">Sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā pana sammāsambuddho. <span class="bld">Sammā</span>ti ñāyeneva, abhiññeyye dhamme abhiññeyyato pariññeyye dhamme pariññeyyato pahātabbe dhamme pahātabbato sacchikātabbe dhamme sacchikātabbato bhāvetabbe dhamme bhāvetabbato evāti attho. <span class="bld">Sāmañcā</span>ti attanāva. Vuttañhetaṃ –</p>
  2299. <p class="gatha1">‘‘Abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, bhāvetabbañca bhāvitaṃ;</p>
  2300. <p class="gathalast">Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇā’’ti. (ma. ni. 2.399; su. ni. 563);</p>
  2301. <p class="bodytext">‘‘Itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthādevamanussānaṃ buddho bhagavā’’ti evaṃ vutte <span class="bld">navabhede bhagavato guṇe yā punappunaṃ</span> uppajjanato satiyeva <span class="bld">anussati,</span> pavattitabbaṭṭhānamhiyeva vā pavattattā saddhāpabbajitassa <a name="V0.0197"></a> kulaputtassa anurūpā satīti anussati, buddhaṃ ārabbha uppannā anussati <span class="bld">buddhānussati,</span> yā evaṃ navavidhena pavattā sati<a name="M0.0219"></a>, sā buddhānussati nāmāti attho. Sabbākārena pana ācariyena buddhaghosena buddhānussati <span class="bld">visuddhimagge</span> (visuddhi. 1.123 ādayo) vuttā, atthikena pana tato paccāsīsitabbā.</p>
  2302. <p class="bodytext"><a name="para463-4"></a><span class="paranum">463-4</span>. Caturārakkhāya sāyaṃpātaṃ bhāvetabbattā mettābhāvanaṃ dassentena therena sabbatthakakammaṭṭhānabhāvanāvasena dassitāti veditabbā. Itarathā ‘‘attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye’’ti (dha. pa. 129-130) vacanato sabbapaṭhamaṃ ‘‘ahaṃ sukhito homi, avero’’tiādinā nayena bhāvetvāva attani cittaṃ niparibandhamānaṃ katvā pacchā ācariyupajjhāyādīsu kamena bhāvetabbā. Attani pana appanā na hoti. Gocaragāmamhi issare janeti sambandho. <span class="bld">Tatthā</span>ti (pārā. aṭṭha. 2.165) gocaragāme. Sīmaṭṭhasaṅghato paṭṭhāya <span class="bld">paricchijja paricchijjā</span>ti attho. Evaṃ mettaṃ bhāvento bhikkhusaṅghe mettāya sahavāsīnaṃ muducittaṃ janeti, athassa sukhasaṃvāsatā hoti. Sīmaṭṭhakadevatāsu mettāya mudukatacittāhi devatāhi dhammikāya rakkhāya susaṃvihitarakkho hoti. Gocaragāmamhi issarajane mettāya mudukatacittasantānehi issarehi dhammikāya rakkhāya surakkhitaparikkhāro hoti. Tattha manusse mettāya pasāditacittehi tehi aparibhūto hutvā vicarati. Sabbasattesu mettāya sabbattha appaṭihatacāro hoti.</p>
  2303. <p class="bodytext"><a name="para465-6"></a><span class="paranum">465-6</span>. Vaṇṇato ca saṇṭhānato ca okāsato ca disato ca paricchedato ca kesādikoṭṭhāse vavatthapetvāti sambandho. Ettha <span class="bld">vaṇṇato</span>ti (visuddhi. 1.110) kesādīnaṃ vaṇṇato. <span class="bld">Saṇṭhānato</span>ti tesaṃyeva saṇṭhānato. <span class="bld">Okāsato</span>ti ‘‘ayaṃ koṭṭhāso imasmiṃ nāma okāse patiṭṭhito’’ti evaṃ tassa tassa okāsato. <span class="bld">Disato</span>ti <a name="M0.0220"></a> imasmiṃ sarīre nābhito uddhaṃ uparimā disā, adho heṭṭhimā disā, tasmā ‘‘ayaṃ koṭṭhāso imissā nāma disāyā’’ti disā vavatthapetabbā. <span class="bld">Paricchedato</span>ti sabhāgaparicchedato visabhāgaparicchedatoti dve paricchedā. Tattha ‘‘ayaṃ koṭṭhāso heṭṭhā ca upari ca tiriyañca iminā nāma paricchedo’’ti evaṃ sabhāgaparicchedo veditabbo. ‘‘Kesā na lomā, lomā na kesā’’ti evaṃ amissakavasena visabhāgaparicchedo.</p>
  2304. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0198"></a> pañcahi ākārehi vavatthānākāraṃ dassetvā idāni manasi karontena evaṃ manasi kātabbanti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘anupubbato’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">anupubbato</span>ti sajjhāyakaraṇakālato paṭṭhāya ‘‘kesā nakhā’’ti evaṃ ekantarikāya vā ‘‘lomā kesā’’ti evaṃ uppaṭipāṭiyā vā na manasi kātabbaṃ, atha kho ‘‘kesā lomā’’tiādinā nayena anupaṭipāṭiyā manasi kātabbaṃ, anupaṭipāṭiyā manasi karontenāpi nātisīghaṃ nātisaṇikaṃ manasi kātabbaṃ, bahiddhā puthuttārammaṇe cetaso vikkhepo paṭibāhitabbo. ‘‘Paṇṇattiṃ samatikkamma, muñcantassānupubbato’’ti pāṭho gahetabbo. Evañhi sati bhāvanākkamena attho suviññeyyo hoti. ‘‘Kesā lomā’’tiādipaññattiṃ amanasikatvā paṭikkūlabhāvena evaṃ cittaṃ ṭhapetabbaṃ. <span class="bld">Muñcantassānupubbato</span>ti yo yo koṭṭhāso āpāthaṃ nāgacchati, taṃ taṃ anupubbato muñcantassāti attho.</p>
  2305. <p class="bodytext"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>. Idāni yathā paṭikkūlamanasikāro kātabbo, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘vaṇṇaāsayasaṇṭhānā’’</span>tiādimāha. Etehi vaṇṇādīhi koṭṭhāsehi paṭikkūlāti bhāvanāti sambandho. Ettha (vibha. aṭṭha. 356; visuddhi. 1.178) kesā tāva vaṇṇatopi paṭikkūlā. Tathā <a name="M0.0221"></a> hi yāgubhattādīsu kesavaṇṇaṃ kiñci disvā jigucchanti. Saṇṭhānatopi paṭikkūlā. Tathā hi rattiṃ bhuñjantā kesasaṇṭhānaṃ makacivākādikaṃ chupitvā jigucchanti. Telamakkhanādivirahitānañca aggimhi pakkhittānañca gandho ativiya paṭikkūloti gandhatopi paṭikkūlā. Asuciṭṭhāne jātasūpeyyapaṇṇaṃ viya pubbalohitamuttakarīsapittasemhādinissandena jātattā āsayatopi paṭikkūlā. Gūtharāsimhi uṭṭhitakaṇṇikaṃ viya ekatiṃsakoṭṭhāsarāsimhi jātattā okāsatopi paṭikkūlā. Uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakaṃ vicchiddakaṃ vikkhāyitakaṃ vikkhittakaṃ hatavikkhittakaṃ lohitakaṃ puḷavakaṃ aṭṭhikanti imesu uddhumātakādīsu vatthūsu asubhākāraṃ gahetvā pavattā bhāvanā vā asubhaṃ nāmāti attho.</p>
  2306. <p class="bodytext"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>. Yaṃ panetaṃ arahantānaṃ vaṭṭadukkhasamucchedasaṅkhātaṃ samucchedamaraṇaṃ (visuddhi. 1.167), saṅkhārānaṃ khaṇabhaṅgasaṅkhātaṃ khaṇikamaraṇaṃ, ‘‘rukkho mato, lohaṃ mata’’ntiādi sammutimaraṇañca, na taṃ idha adhippetaṃ. Idha pana <span class="bld">maraṇa</span>nti ekabhavapariyāpannassa jīvitindriyassa upacchedo adhippeto. Tampi kālamaraṇaṃ akālamaraṇanti duvidhaṃ hoti. Tattha kālamaraṇaṃ puññakkhayena vā āyukkhayena vā ubhayakkhayena vā hoti, akālamaraṇaṃ upapīḷakaupacchedakakammavasena<a name="V0.0199"></a>. ‘‘Maraṇaṃ me bhavissatī’’ti vā ‘‘jīvitaṃ ucchijjissatī’’ti vā ‘‘maraṇaṃ maraṇa’’nti vā yoniso bhāvayitvānāti sambandho.</p>
  2307. <p class="bodytext"><a name="para469-70"></a><span class="paranum">469-70</span>. Yassa pana ettāvatā upacārajjhānaṃ na uppajjati, tena vadhakapaccupaṭṭhānato sampattivipattito upasaṃharaṇato kāyabahusādhāraṇato āyudubbalato animittato addhānaparicchedato khaṇaparittatoti imehi aṭṭhahi ākārehi maraṇaṃ anussaritabbaṃ, idāni <a name="M0.0222"></a> te dassetuṃ <span class="bld">‘‘vadhakassevupaṭṭhāna’’</span>ntiādimāha. Asiṃ ukkhipitvā sīsaṃ chindituṃ ṭhitavadhako viya maraṇaṃ paccupaṭṭhitamevāti bhāvanā maraṇassati nāmāti sambandho. Evaṃ sabbattha. Sabbaṃ ārogyaṃ byādhipariyosānaṃ, sabbaṃ yobbanaṃ jarāpariyosānaṃ, sabbaṃ jīvitaṃ maraṇapariyosānaṃ, tasmā ‘‘ayaṃ yobbanādikāyasampatti tāvadeva sobhati, yāva maraṇasaṅkhātā vipatti na bhavissatī’’ti evamādinā sampattivipattito ca, sattahākārehi upasaṃharaṇato maraṇaṃ anussaritabbaṃ yasamahattato puññamahattato thāmamahattato iddhimahattato paññāmahattato paccekabuddhato sammāsambuddhatoti. Tattha ‘‘idaṃ maraṇaṃ nāma mahāyasānaṃ mahāparivārānaṃ mahāsammatamandhātādīnampi upari patati, kimaṅgaṃ pana mayhaṃ upari na patissatī’’ti evaṃ yasamahattato,</p>
  2308. <p class="gatha1">‘‘Jotiko jaṭilo uggo,</p>
  2309. <p class="gatha2">Meṇḍako atha puṇṇako;</p>
  2310. <p class="gatha3">Ete caññe ca ye loke,</p>
  2311. <p class="gatha2">Mahāpuññāti vissutā;</p>
  2312. <p class="gatha3">Sabbe maraṇamāpannā,</p>
  2313. <p class="gathalast">Mādisesu kathāva kā’’ti. –</p>
  2314. <p class="unindented">Evaṃ puññamahattato,</p>
  2315. <p class="gatha1">‘‘Vāsudevo baladevo, bhīmasenādayo mahā;</p>
  2316. <p class="gathalast">Balā maccuvasaṃ pattā, mādisesu kathāva kā’’ti. –</p>
  2317. <p class="unindented">Evaṃ <a name="V0.0200"></a> thāmamahattato,</p>
  2318. <p class="bodytext">‘‘Mahāmoggallānādīnaṃ mahiddhikānampi upari patati, mādisesu kathāva kā’’ti evaṃ iddhimahattato, ‘‘sāriputtādīnaṃ mahāpaññānampi upari patati, mādisesu kathāva kā’’ti <a name="M0.0223"></a> evaṃ paññāmahattato. Evaṃ itaresampi paccekabuddhasammāsambuddhānampi mahantabhāvaṃ cintetvā ‘‘tesampi upari maraṇaṃ patati, kimaṅgaṃ pana mayhaṃ upari na patissatī’’ti evaṃ <span class="bld">upasaṃharaṇato</span> ca, ‘‘ayaṃ kāyo bahusādhāraṇo ajjhattikānaṃyeva anekasatānaṃ rogānaṃ bāhirānaṃ ahivicchikādīnañcā’’ti <span class="bld">kāyabahusādhāraṇato</span> ca, ‘‘assāsapassāsapaṭibaddhaṃ jīvita’’ntiādinā nayena <span class="bld">āyudubbalato</span> ca,</p>
  2319. <p class="gatha1">‘‘Jīvitaṃ byādhi kālo ca,</p>
  2320. <p class="gatha2">Dehanikkhepanaṃ gati;</p>
  2321. <p class="gatha3">Pañcete jīvalokasmiṃ;</p>
  2322. <p class="gathalast">Animittā na nāyare’’ti. (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.20; jā. aṭṭha. 2.2.34) –</p>
  2323. <p class="unindented">Evaṃ <span class="bld">kālavavatthānassa abhāvato</span> ca, ‘‘yo, bhikkhave, ciraṃ jīvati, so vassasataṃ jīvati appaṃ vā bhiyyo’’ti (saṃ. ni. 1.145) vuttattā evamādinā nayena <span class="bld">addhānassa paricchedā</span>ca bhāvanā maraṇassati nāmāti attho. Khaṇaparittato ca maraṇassati bhāvetabbā.</p>
  2324. <p class="gatha1">‘‘Jīvitaṃ attabhāvo ca,</p>
  2325. <p class="gatha2">Sukhadukkhā ca kevalā;</p>
  2326. <p class="gatha3">Ekacittasamāyuttā,</p>
  2327. <p class="gathalast">Lahu so vattate khaṇo’’ti. (visuddhi. 1.176) –</p>
  2328. <p class="unindented">Hi vuttaṃ. Caturārakkhavinicchayo.</p>
  2329. <p class="centered">Caturārakkhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2330. <p class="subhead">50. Vipassanāniddesavaṇṇanā</p>
  2331. <p class="bodytext"><a name="para471-2"></a><span class="paranum">471-2</span>. <span class="bld">Nāmarūpaṃ</span> <a name="M0.0224"></a><a name="V0.0201"></a> <span class="bld">pariggayhā</span>ti ettha (visuddhi. 2.662 ādayo) nāmarūpapariggahaṃ kātukāmena tāva ṭhapetvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ avasesesu yaṃ kiñci jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya vitakkādīni jhānaṅgāni ca taṃsampayutte ca phassādayo dhamme lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena paricchinditvā ‘‘sabbametaṃ ārammaṇābhimukhaṃ namanato namanaṭṭhena nāma’’nti vavatthapetabbaṃ. Tato tassa paccayaṃ pariyesanto ‘‘hadayavatthuṃ nissāya vattatī’’ti passati, puna vatthussa paccayabhūtāni ca upādārūpāni ca passitvā ‘‘idaṃ sabbaṃ ruppanato vikārāpattito rūpa’’nti pariggaṇhāti. Puna tadubhayaṃ ‘‘namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ, ruppanalakkhaṇaṃ rūpa’’nti evaṃ saṅkhepato nāmarūpaṃ vavatthapeti. Idaṃ sabbaṃ samathayānikavasena vuttaṃ. Vipassanāyāniko pana catudhātuvavatthānamukhena bhūtupādāyarūpāni paricchinditvā ‘‘sabbametaṃ ruppanato rūpa’’nti passati. Tato evaṃ paricchinnarūpassa cakkhādīni nissāya pavattamānā arūpadhammāpi āpāthamāgacchanti. Tato sabbepi te arūpadhamme namanalakkhaṇena ekato katvā ‘‘etaṃ nāma’’nti passati. So ‘‘idaṃ nāmaṃ, idaṃ rūpa’’nti dvedhā vavatthapeti. Evaṃ vavatthapetvā ‘‘nāmarūpato uddhaṃ añño satto vā puggalo vā poso vā devo vā brahmā vā natthī’’ti passati.</p>
  2332. <p class="gatha1">Yathāhi aṅgasambhārā, hoti saddo ratho iti;</p>
  2333. <p class="gathalast">Evaṃ khandhesu santesu, hoti sattoti sammuti. (saṃ. ni. 1.171);</p>
  2334. <p class="bodytext">Evameva pañcasu upādānakkhandhesu sati satto, puggaloti vā vohāramatto hotīti evamādinā nayena nāmarūpānaṃ yāthāvadassanasaṅkhātena diṭṭhivisuddhibhūtena ñāṇena nāmarūpaṃ pariggayhāti attho.</p>
  2335. <p class="bodytext"><span class="bld">Tato</span> <a name="M0.0225"></a> <span class="bld">tassa ca paccaya</span>nti puna tassa nāmarūpassa paccayaṃ pariggayhāti attho. Vuttanayena nāmarūpaṃ pariggaṇhitvā ‘‘ko nu kho imassa hetū’’ti pariyesanto ahetuvādavisamahetuvādesu dosaṃ disvā rogaṃ disvā tassa nidānasamuṭṭhānaṃ pariyesanto vejjo viya tassa hetuñca paccayañca pariyesanto avijjā taṇhā upādānaṃ kammanti ime cattāro dhamme nāmarūpassa uppādapaccayattā ‘‘hetū’’ti ca āhāraṃ upatthambhanassa paccayattā ‘‘paccayo’’ti <a name="V0.0202"></a> ca passati. ‘‘Imassa kāyassa avijjādayo tayo dhammā mātā viya dārakassa upanissayā honti, kammaṃ pitā viya puttassa janakaṃ, āhāro dhāti viya dārakassa sandhārako’’ti evaṃ rūpakāyassa paccayapariggahaṃ katvā puna ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’ntiādinā (saṃ. ni. 2.43) nayena nāmakāyassapi hetupaccayaṃ pariggaṇhāti.</p>
  2336. <p class="bodytext">Evaṃ pariggaṇhanto ‘‘atītānāgatāpi dhammā evameva pavattantī’’ti sanniṭṭhānaṃ karoti. Tassa yā sā pubbantaṃ ārabbha ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’nti pañcavidhā vicikicchā vuttā, yāpi aparantaṃ ārabbha ‘‘bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhāna’’nti pañcavidhā vuttā, yāpi etarahi vā pana paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha ‘‘ajjhattaṃ kathaṃkathī hoti, ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gāmī bhavissatī’’ti chabbidhā vicikicchā vuttā, tā sabbāpi pahīyanti. Evaṃ paccayapariggahaṇena tīsu addhāsu <a name="M0.0226"></a> kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ ‘‘kaṅkhāvitaraṇavisuddhī’’tipi ‘‘dhammaṭṭhitiñāṇa’’ntipi ‘‘sammādassana’’ntipi vuccati.</p>
  2337. <p class="bodytext">Ettha pana tisso lokiyapariññā ñātapariññā tīraṇapariññā pahānapariññāti. Tattha ‘‘ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ, vedayitalakkhaṇā vedanā’’ti evaṃ tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ paccattalakkhaṇasallakkhaṇavasena pavattā paññā <span class="bld">ñātapariññā</span>nāma. ‘‘Rūpaṃ aniccaṃ, vedanā aniccā’’tiādinā tesaṃyeva dhammānaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ āropetvā lakkhaṇārammaṇikavipassanāpaññā <span class="bld">tīraṇapariññā</span> nāma. Tesu evaṃ pana dhammesu niccasaññādipajahanavasena pavattā lakkhaṇārammaṇikavipassanā <span class="bld">pahānapariññā</span> nāma. Tattha saṅkhārapariggahato paṭṭhāya yāva paccayapariggahā ñātapariññāya bhūmi. Kalāpasammasanato paṭṭhāya yāva udayabbayānupassanā tīraṇapariññāya bhūmi. Bhaṅgānupassanato paṭṭhāya pahānapariññāya bhūmi. Tato paṭṭhāya hi ‘‘aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ, anattato anupassanto attasaññaṃ, nibbindanto nandiṃ, virajjanto rāgaṃ, nirodhento samudayaṃ, paṭinissajjanto <a name="V0.0203"></a> ādānaṃ pajahatī’’ti (paṭi. ma. 1.52) evaṃ pajahanto niccasaññādipahānasādhikānaṃ sattannaṃ anupassanānaṃ ādhipaccaṃ hoti. Iti imāsu pariññāsu saṅkhāraparicchedassa ceva paccayapariggahassa ca sādhitattā iminā yoginā ñātapariññā adhigatā hoti.</p>
  2338. <p class="bodytext">Puna ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ hutvā abhāvato aniccaṃ, udayabbayappaṭipīḷitattā dukkhaṃ, avasavattittā anattā. Yā kāci vedanā, yā kāci saññā, ye keci saṅkhārā, yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ <a name="M0.0227"></a> ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ hutvā abhāvato aniccaṃ, udayabbayappaṭipīḷitattā dukkhaṃ, avasavattittā anattā’’ti evamādinā nayena kalāpasammasanaṃ karoti. Idaṃ sandhāya vuttaṃ <span class="bld">‘‘tilakkhaṇaṃ āropetvāna saṅkhāre sammasanto’’</span>ti.</p>
  2339. <p class="bodytext">Evaṃ saṅkhāresu aniccadukkhaanattavasena kalāpasammasanaṃ katvā puna saṅkhārānaṃ udayabbayameva passati. Kathaṃ? ‘‘Avijjāsamudayā (paṭi. ma. 1.50) rūpasamudayo, taṇhākammaāhārasamudayā rūpasamudayo’ti evaṃ rūpakkhandhassa paccayasamudayadassanaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṃ passati, nibbattilakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa udayaṃ passatī’’ti evaṃ pañcahākārehi rūpakkhandhassa udayaṃ passati. ‘‘Avijjānirodhā rūpanirodho, taṇhākammaāhāranirodhā rūpanirodho’ti evaṃ rūpakkhandhassa paccayanirodhadassanaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṃ passati, vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa vayaṃ passatī’’ti evaṃ pañcahākārehi vayaṃ passati. Tathā ‘‘avijjāsamudayā vedanāsamudayo, taṇhākammaphassasamudayā vedanāsamudayo’’ti vedanākkhandhassa, nibbattilakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa udayaṃ passati. ‘‘Avijjānirodhā vedanānirodho, taṇhākammaphassanirodhā vedanānirodho’’ti vedanākkhandhassa, vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa vayaṃ passati. Evaṃ saññākkhandhādīsupi. Ayaṃ pana viseso – viññāṇakkhandhassa phassaṭṭhāne nāmarūpasamudayā, nāmarūpanirodhāti yojetabbaṃ. Evaṃ ekekasmiṃ khandhe paccayasamudayavasena ca nibbattilakkhaṇavasena ca paccayanirodhavasena ca vipariṇāmalakkhaṇavasena ca udayabbayadassanena dasa <a name="V0.0204"></a> dasa katvā paññāsa lakkhaṇāni <a name="M0.0228"></a> vuttāni. Tesaṃ vasena evaṃ rūpassa udayo rūpassa vayoti paccayato ceva lakkhaṇato ca vitthārena manasikāraṃ karoti.</p>
  2340. <p class="bodytext">Tassevaṃ karoto ‘‘iti kira ime dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’’ti ñāṇaṃ visadaṃ hoti. ‘‘Evaṃ kira ime dhammā anuppannā uppajjanti, uppannā nirujjhantī’’ti niccaṃ navāva hutvā saṅkhārā upaṭṭhahanti. Na kevalañca niccaṃ navā, sūriyuggamane ussāvabindu viya, udakabubbuḷo viya, udake daṇḍarāji viya, āragge sāsapo viya, vijjuppādo viya ca parittaṭṭhāyino. Māyāmarīcisupinaalātacakkagandhabbanagarapheṇapiṇḍakadaliādayo viya nissārā hutvā upaṭṭhahanti. Ettāvatā cānena vayadhammameva uppajjati, uppannañca vayaṃ upetīti iminā ākārena samapaññāsa lakkhaṇāni paṭivijjhitvā ṭhitaṃ udayabbayānupassanaṃ nāma paṭhamaṃ taruṇavipassanāñāṇaṃ adhigataṃ hoti, yassādhigamā āraddhavipassakoti saṅkhyaṃ gacchati.</p>
  2341. <p class="bodytext">Athassa āraddhavipassakassa kulaputtassa obhāso ñāṇaṃ pīti passaddhi sukhaṃ adhimokkho paggaho upaṭṭhānaṃ upekkhā nikantīti dasa vipassanupakkilesā uppajjanti. Ettha <span class="bld">obhāso</span> nāma vipassanākkhaṇe ñāṇassa balavattā lohitaṃ pasīdati, tena chavito obhāso nibbattati, taṃ disvā ayaṃ yogī ‘‘maggo mayā patto’’ti tameva obhāsaṃ assādeti. <span class="bld">Ñāṇa</span>nti vipassanāñāṇamevetaṃ, saṅkhāre sammasantassa sūraṃ pasannaṃ hutvā pavattamānaṃ disvā pubbe viya ‘‘maggo’’ti assādeti. <span class="bld">Pītī</span>ti vipassanāpīti eva. Tassa hi tasmiṃ khaṇe pañcavidhā pīti uppajjati. <span class="bld">Passaddhī</span>ti vipassanāpassaddhi. Tasmiṃ samaye neva kāyacittānaṃ daratho gāravatā kakkhaḷatā akammaññatā gelaññatā vaṅkatā hoti. <span class="bld">Sukhaṃ</span> vipassanāsukhameva. Tassa kira tasmiṃ <a name="M0.0229"></a> samaye sakalasarīraṃ ṭhapitavaṭṭi viya abhisandayamānaṃ atipaṇītaṃ sukhaṃ uppajjati.</p>
  2342. <p class="bodytext"><span class="bld">Adhimokkho</span> nāma vipassanākkhaṇe pavattā saddhā. Tasmiṃ khaṇe cittacetasikānaṃ ativiya pasādabhūtā balavatī saddhā uppajjati. <span class="bld">Paggaho</span> nāma vipassanāsampayuttaṃ vīriyaṃ. Tasmiñhi khaṇe asithilamanaccāraddhaṃ supaggahitaṃ vīriyaṃ uppajjati. <span class="bld">Upaṭṭhāna</span>nti vipassanāsampayuttā sati. Tasmiñhi khaṇe supaṭṭhitā sati uppajjati. <span class="bld">Upekkhā</span>ti duvidhā vipassanāvajjanavasena<a name="V0.0205"></a>. Tasmiṃ khaṇe sabbasaṅkhāraggahaṇe majjhattabhūtavipassanupekkhāsaṅkhātaṃ ñāṇaṃ balavantaṃ hutvā uppajjati, manodvāre āvajjanupekkhā ca, sāva taṃ taṃ ṭhānaṃ āvajjentassa sūrā tikhiṇā hutvā vahati. <span class="bld">Nikanti</span> vipassanānikanti. Obhāsādīsu ālayaṃ kurumānā sukhumā santākārā nikanti uppajjati. Ettha obhāsādayo kilesavatthubhūtatāya ‘‘upakkilesā’’ti vuttā, na akusalattā. Nikanti pana upakkileso ceva kilesavatthu ca. Paṇḍito pana bhikkhu obhāsādīsu uppannesu vikkhepaṃ agacchanto ‘‘obhāsādayo dhammā na maggo, upakkilesavinimuttaṃ pana vīthippaṭipannaṃ vipassanāñāṇaṃ maggo’’ti maggañca amaggañca vavatthapeti. Tassevaṃ ‘‘ayaṃ maggo, ayaṃ na maggo’’ti ñatvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ <span class="bld">‘‘maggāmaggañāṇadassanavisuddhī’’</span>ti vuccati.</p>
  2343. <p class="bodytext">Ito paṭṭhāya aṭṭhavidhassa ñāṇassa vasena sikhāppattaṃ vipassanāñāṇaṃ <span class="bld">paṭipadāñāṇadassanavisuddhi</span> nāma hoti. Udayabbayānupassanāñāṇaṃ bhaṅgānupassanāñāṇaṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ ādīnavānupassanāñāṇaṃ nibbidānupassanāñāṇaṃ muñcitukamyatāñāṇaṃ paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇanti imāni aṭṭha ñāṇāni nāma. Etāni nibbattetukāmena yasmā upakkilesehi abhibhūtaṃ hutvā lakkhaṇappaṭivedhaṃ kātuṃ asamatthaṃ <a name="M0.0230"></a> hoti cittaṃ, tasmā punapi udayabbayameva passitabbaṃ. Udayabbayaṃ passantassa aniccalakkhaṇaṃ yathābhūtaṃ upaṭṭhāti, udayabbayappaṭipīḷitattā dukkhalakkhaṇañca ‘‘dukkhameva ca sambhoti, dukkhaṃ tiṭṭhati veti cā’’ti (saṃ. ni. 1.171) passato anattalakkhaṇañca.</p>
  2344. <p class="bodytext">Ettha ca aniccaṃ aniccalakkhaṇaṃ, dukkhaṃ dukkhalakkhaṇaṃ, anattā anattalakkhaṇanti ayaṃ vibhāgo veditabbo. Ettha <span class="bld">anicca</span>nti khandhapañcakaṃ. Kasmā? Uppādavayaññathattabhāvā hutvā abhāvato vā. Aññathattaṃ nāma jarā, uppādavayaññathattaṃ aniccalakkhaṇaṃ, hutvā abhāvasaṅkhāto vā eko ākāravikāro. ‘‘Yadaniccaṃ taṃ dukkha’’nti (saṃ. ni. 3.15) vacanato tadeva khandhapañcakaṃ dukkhaṃ. Kasmā? Abhiṇhaṃ paṭipīḷitattā. Abhiṇhappaṭipīḷanākāro dukkhalakkhaṇaṃ. ‘‘Yaṃ dukkhaṃ tadanattā’’ti vacanato tadeva khandhapañcakaṃ anattā. Kasmā? Avasavattanato. Avasavattanākāro anattalakkhaṇaṃ. Imānipi tīṇi lakkhaṇāni udayabbayaṃ passantasseva ārammaṇāni honti.</p>
  2345. <p class="bodytext">Punapi <a name="V0.0206"></a> so rūpārūpadhammesu eva ‘‘aniccā’’tiādinā vipassati, tassa saṅkhārā lahuṃ lahuṃ āpāthaṃ gacchanti. Tato uppādaṃ vā ṭhitiṃ vā ārammaṇaṃ akatvā tesaṃ khayavayanirodhe eva passato sati santiṭṭhatīti idaṃ <span class="bld">bhaṅgānupassanāñāṇaṃ</span> nāma. Imassa uppādato paṭṭhāya assa yogino ‘‘yathā ime saṅkhārā pañcakkhandhā bhijjanti, evaṃ atītepi saṅkhārā bhijjiṃsu, anāgatepi bhijjissantī’’ti nirodhameva passato sati santiṭṭhati, tassa bhaṅgānupassanāñāṇaṃ āsevantassa bahulīkarontassa sabbabhavayonigatiṭṭhitisattāvāsesu sabbe saṅkhārā jalitaaṅgārakāsuādayo viya mahābhayaṃ hutvā upaṭṭhahanti. Etaṃ <span class="bld">bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ</span> nāma. Tassa taṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ āsevantassa <a name="M0.0231"></a> sabbe bhavādayo ādittaaṅgārā viya, samussitakhaggā viya paccatthikā appaṭisaraṇā sādīnavā hutvā upaṭṭhahanti. Idaṃ <span class="bld">ādīnavānupassanāñāṇaṃ</span> nāma. Tassa evaṃ saṅkhāre ādīnavato passantassa bhavādīsu saṅkhārānaṃ ādīnavattā sabbasaṅkhāresu ukkaṇṭhanā anabhirati uppajjati. Idaṃ <span class="bld">nibbidānupassanāñāṇaṃ</span> nāma. Sabbasaṅkhāresu nibbindantassa ukkaṇṭhantassa sabbasmā saṅkhāragatā muñcitukāmatā nissaritukāmatāva hoti. Idaṃ <span class="bld">muñcitukamyatāñāṇaṃ</span> nāma. Puna tasmā saṅkhāragatā muñcituṃ puna te eva saṅkhāre paṭisaṅkhānupassanāñāṇena tilakkhaṇaṃ āropetvā tīraṇaṃ <span class="bld">paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ</span> nāma, yo evaṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre pariggaṇhanto tesu anattalakkhaṇassa sudiṭṭhattā ‘‘attā’’ti vā ‘‘attaniya’’nti vā aggaṇhanto saṅkhāresu bhayañca nandiñca pahāya saṅkhāresu udāsino hoti majjhatto, ‘‘aha’’nti vā ‘‘mama’’nti vā na gaṇhāti, sabbasaṅkhāresu udāsino majjhatto tīsu bhavesu upekkhako, tassa taṃ ñāṇaṃ <span class="bld">saṅkhārupekkhāñāṇaṃ</span> nāma. Taṃ panetaṃ sabbasaṅkhārappavattaṃ vissajjetvā nibbānaninnaṃ nibbānapakkhandaṃ hoti, no ce nibbānaṃ santato passati, punappunaṃ ‘‘anicca’’nti vā ‘‘dukkha’’nti vā ‘‘anattā’’ti vā tividhānupassanāvasena saṅkhārārammaṇameva hutvā pavattati.</p>
  2346. <p class="bodytext">Evaṃ tiṭṭhamānañca etaṃ animitto appaṇihito suññatoti tiṇṇaṃ vimokkhānaṃ vasena vimokkhamukhabhāvaṃ āpajjitvā tiṭṭhati. Tisso hi anupassanā tīṇi vimokkhamukhānīti vuccanti. Ettha ca aniccato manasi karonto (paṭi. ma. 1.223-224) adhimokkhabahulo animittaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati. Dukkhato manasi karonto passaddhibahulo appaṇihitaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati. Anattato manasi karonto vedabahulo suññatavimokkhaṃ paṭilabhati. Ettha ca <span class="bld">animitto</span> <a name="M0.0232"></a> <span class="bld">vimokkho</span>ti animittākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto <a name="V0.0207"></a> ariyamaggo. So hi animittāya dhātuyā uppannattā animitto, kilesehi ca vimuttattā vimokkho. Eteneva nayena appaṇihitākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto appaṇihito, suññatākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto suññatoti veditabbo. Adhigatasaṅkhārupekkhassa kulaputtassa vipassanā sikhāppattā hoti. Vuṭṭhānagāminivipassanāti etadeva. Etaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ āsevantassa bhāventassa tikkhatarā saṅkhārupekkhā uppajjati.</p>
  2347. <p class="bodytext">Tassa idāni maggo uppajjissatīti saṅkhārupekkhā saṅkhāre ‘‘aniccā’’ti vā ‘‘dukkhā’’ti vā ‘‘anattā’’ti vā sammasitvā bhavaṅgaṃ otarati. Bhavaṅgā vuṭṭhāya saṅkhārupekkhāya āgatanayeneva aniccādiākārena manasi karitvā uppajjati manodvārāvajjanaṃ, tadeva manasi karoto paṭhamaṃ javanacittaṃ uppajjati, yaṃ ‘‘parikamma’’nti vuccati. Tadanantaraṃ tatheva dutiyaṃ javanacittaṃ uppajjati, yaṃ ‘‘upacāra’’nti vuccati. Tadanantarampi tatheva uppajjati javanacittaṃ, yaṃ ‘‘anuloma’’nti vuccati. Idaṃ tesaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ. Avisesena pana tividhametaṃ āsevanantipi parikammantipi upacārantipi anulomantipi vuccati. Idaṃ pana anulomañāṇaṃ saṅkhārārammaṇāya vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya pariyosānaṃ hoti. Nippariyāyena pana gotrabhuñāṇameva vipassanāpariyosānanti vuccati. Tato paraṃ nirodhaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ kurumānaṃ puthujjanagottaṃ atikkamamānaṃ nibbānārammaṇe paṭhamasamannāhārabhūtaṃ apunarāvaṭṭakaṃ gotrabhuñāṇaṃ uppajjati. Idaṃ pana ñāṇaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhiñca ñāṇadassanavisuddhiñca na bhajati, antarā abbohārikameva hoti, vipassanāsote patitattā pana vipassanāti vā <a name="M0.0233"></a> saṅkhyaṃ gacchati. Nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā gotrabhuñāṇe niruddhe tena dinnasaññāya nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā diṭṭhisaṃyojanaṃ sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ vicikicchāsaṃyojananti tīṇi saṃyojanāni samucchedavasena viddhaṃsento sotāpattimaggo uppajjati. Tadanantaraṃ tasseva vipākabhūtāni dve tīṇi vā phalacittāni uppajjanti anantaravipākattā lokuttarānaṃ. Phalapariyosāne panassa cittaṃ bhavaṅgaṃ otarati.</p>
  2348. <p class="bodytext">Tato bhavaṅgaṃ vicchinditvā paccavekkhaṇatthāya manodvārāvajjanaṃ uppajjati. So hi ‘‘iminā vatāhaṃ maggena āgato’’ti maggaṃ paccavekkhati, tato ‘‘ayaṃ me ānisaṃso laddho’’ti <a name="V0.0208"></a> phalaṃ paccavekkhati, tato ‘‘ime nāma me kilesā pahīnā’’ti pahīnakilese paccavekkhati, tato ‘‘ime nāma me kilesā avasiṭṭhā’’ti uparimaggattayavajjhe kilese paccavekkhati, avasāne ‘‘ayaṃ me dhammo ārammaṇato paṭividdho’’ti amataṃ nibbānaṃ paccavekkhati. Iti sotāpannassa ariyasāvakassa pañca paccavekkhaṇāni honti. Tathā sakadāgāmianāgāmīnaṃ. Arahato pana avasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇaṃ nāma natthi. Evaṃ sabbānipi ekūnavīsati honti. Ukkaṭṭhaparicchedova ceso. Pahīnāvasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇañhi sekkhānaṃ hoti vā, na vā. Evaṃ paccavekkhitvā so sotāpanno ariyasāvako tasmiṃyeva vā āsane nisinno aparena vā samayena kāmarāgabyāpādānaṃ tanubhāvaṃ karonto dutiyamaggaṃ pāpuṇāti, tadanantaraṃ vuttanayena phalañca. Tato vuttanayena kāmarāgabyāpādānaṃ anavasesappahānaṃ karonto tatiyamaggaṃ pāpuṇāti, vuttanayena phalañca. Tato tasmiṃyeva vā āsane nisinno aparena vā samayena rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjānaṃ anavasesappahānaṃ karonto catutthamaggaṃ <a name="M0.0234"></a> pāpuṇāti, vuttanayena phalañca. Ettāvatā cesa arahā nāma aṭṭhamo ariyapuggalo hoti mahākhīṇāsavo. Iti imesu catūsu maggesu ñāṇaṃ <span class="bld">ñāṇadassanavisuddhi</span> nāma.</p>
  2349. <p class="bodytext">Ettāvatā pātimokkhasaṃvarasīlādīnaṃ vuttattā sīlavisuddhi ca mettāsubhādīnaṃ vuttattā cittavisuddhi ca nāmarūpapariggahādīnaṃ vasena diṭṭhivisuddhikaṅkhāvitaraṇavisuddhimaggāmaggañāṇadassanavisuddhi paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ñāṇadassanavisuddhiyo cāti satta visuddhiyo vuttā honti. Idaṃ vuttappakāraṃ paṭipadākkamaṃ sandhāya vuttaṃ <span class="bld">‘‘pāpuṇeyyānupubbena, sabbasaṃyojanakkhaya’’</span>nti. Ettha sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso kāmarāgo paṭigho rūparāgo aruparāgo māno uddhaccaṃ avijjāti ime dasa dhammā <span class="bld">sabbasaṃyojanā</span> nāma. Etesu sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā sotāpattimaggavajjhā, kāmarāgapaṭighā dutiyamaggena tanubhūtā hutvā tatiyena samugghātaṃ gacchanti, sesāni pañca catutthenāti. Evaṃ anupubbena sabbasaṃyojanakkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pāpuṇātīti veditabbaṃ.</p>
  2350. <p class="centered">Vipassanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2351. <p class="subhead">Nigamanakathāvaṇṇanā</p>
  2352. <p class="bodytext"><a name="para473-5"></a><span class="paranum">473-5</span>. Adhisīlaadhicittānaṃ <a name="V0.0209"></a> adhipaññāya ca sikkhanā uttari bhikkhukiccaṃ nāma natthi yasmā, ato ayaṃ khuddasikkhā samudāhaṭā.</p>
  2353. <p class="bodytext">Kenāti ce? <span class="bld">Yassa</span> therassa <span class="bld">lokavicārino</span> loke vicarantassa mahato kittisaddassa parissamo <span class="bld">na sambhoti</span> na hoti, kiṃ viya? <span class="bld">Mālutasseva niccaso,</span> yathā <a name="M0.0235"></a> niccaṃ vicarantassa mālutassa parissamo natthi, evaṃ vicarantassa kittisaddassa parissamo natthi, tena <span class="bld">dhammasirikena</span> samudāhaṭāti sambandho.</p>
  2354. <p class="bodytext">Ettāvatā ca –</p>
  2355. <p class="gatha1">Niṭṭhito khuddasikkhāya, samāsena vinicchayo;</p>
  2356. <p class="gathalast">Vitthāro pana etissā, sabbampi piṭakattayaṃ.</p>
  2357. <p class="gatha1">Tasmā vitthārakāmena, sakale piṭakattaye;</p>
  2358. <p class="gathalast">Kattabbo sādaro ettha, itarena visesatoti.</p>
  2359. <p class="centered">Khuddasikkhāvinicchayo.</p>
  2360. <p class="centered">Khuddasikkhā-purāṇaṭīkā niṭṭhitā.</p>
  2361. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  2362. <p class="chapter">Khuddasikkhā-abhinavaṭīkā</p>
  2363. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathā</p>
  2364. <p class="gatha1">Tilokatilakaṃ <a name="V0.0211"></a><a name="M0.0237"></a> vande, saddhammāmatanimmitaṃ;</p>
  2365. <p class="gathalast">Saṃsuṭṭhukatasambhattiṃ, jinaṃ janamanoramaṃ.</p>
  2366. <p class="gatha1"><span class="bld">Sāriputtaṃ</span> mahāsāmiṃ, nekasatthavisāradaṃ;</p>
  2367. <p class="gathalast">Mahāguṇaṃ mahāpaññaṃ, namo me sirasā garuṃ.</p>
  2368. <p class="gatha1"><span class="bld">Khuddasikkhāya ṭīkā</span> yā, purātanā samīritā;</p>
  2369. <p class="gathalast">Na tāya sakkā sakkaccaṃ, attho sabbattha ñātave.</p>
  2370. <p class="gatha1">Tatonekaguṇānaṃ <a name="V0.0212"></a> yo, mañjūsā ratanānava;</p>
  2371. <p class="gathalast"><span class="bld">Sumaṅgala</span>sanāmena, tena paññavatā satā.</p>
  2372. <p class="gatha1">Ajjhesito yatindena, sadāraññanivāsinā;</p>
  2373. <p class="gathalast">Savinicchayametissā, karissāmatthavaṇṇanaṃ.</p>
  2374. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathāvaṇṇanā</p>
  2375. <p class="bodytext">(Ka) etthāha – kimatthamāditovāyaṃ gāthā nikkhittā, nanu yathādhippetameva pakaraṇamārabhanīyanti? Vuccate – sappayojanattā<a name="M0.0238"></a>. Sappayojanañhi taṃdassanaṃ tāya ratanattayappaṇāmābhidheyyakaraṇappakārappayojanābhidhānasandassanato. Tāni ca pana sappayojanāni anantarāyena ganthaparisamāpanādippayojanānamabhinipphādanato. Tathā hi sotūnamattano ca yathādhippetatthanipphādanaṃ ratanattayappaṇāmakaraṇappayojanaṃ. Viditābhidheyyassa ganthassa viññūnamādaraṇīyatā abhidheyyakathanappayojanaṃ. Sotujanasamussāhajananaṃ karaṇappakārappayojanakathanappayojanaṃ. Vohārasukhatā pana abhidhānakathanappayojanaṃ.</p>
  2376. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">vanditvā ratanattaya</span>nti iminā ratanattayappaṇāmo dassito, <span class="bld">khuddasikkha</span>nti iminā khuddabhūtānaṃ sikkhānaṃ idha paṭipādetabbatādīpanena abhidheyyaṃ, abhidheyyo ca nāmesa samuditena satthena vacanīyatthoti. Abhidhānañca pana imināva dassitaṃ tena atthānugatasamaññāparidīpanato. <span class="bld">Samātika</span>nti iminā karaṇappakāro, <span class="bld">khuddasikkha</span>nti iminā ca, tena khuddabhūtānaṃ sikkhānaṃ idha dassetabbabhāvappakāsanato. <span class="bld">Ādito upasampanna sikkhitabba</span>nti iminā payojanapayojanaṃ pana imināva sāmatthiyato dassitameva, tāsaṃ sikkhitabbappakāsanena hi sikkhane sati tammūlikāya diṭṭhadhammikasamparāyikatthanipphattiyā saṃsijjhanato. Pakaraṇappayojanānaṃ sādhanasādhiyalakkhaṇo sambandho tannissayadassaneneva dassitoyevāti ayamettha samudāyattho.</p>
  2377. <p class="bodytext">Ayaṃ panetthāvayavattho – ratanattayaṃ vanditvā khuddasikkhaṃ pavakkhāmīti sambandho. Ratijananaṭṭhena <a name="V0.0213"></a> ratanāni, buddhadhammasaṅghānametaṃ adhivacanaṃ. Atha vā cittīkatādinā kāraṇena ratanāni, buddhādayova ratanāni. Tathā ca vuttaṃ –</p>
  2378. <p class="gatha1">‘‘Cittīkataṃ <a name="M0.0239"></a> mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ;</p>
  2379. <p class="gathalast">Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 2.33; saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.223; khu. pā. aṭṭha. 3; su. ni. aṭṭha. 1.226; udā. aṭṭha. 45; mahāni. aṭṭha. 50);</p>
  2380. <p class="bodytext">Tayo avayavā assāti tayaṃ, samudāyāpekkhaṃ ekavacanaṃ, avayavavinimuttassa pana samudāyassa abhāvato tīṇi eva ratanāni vuccanti. Ratanānaṃ tayaṃ <span class="bld">ratanattayaṃ. Vanditvā</span>ti tīhi dvārehi namassitvā. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vandanā kāyena vandati, vacasā vandati, manasā vandatī’’ti (a. ni. 3.155) hi vuttaṃ. Tattha viññattiṃ anuppādetvā kevalaṃ ratanattayaguṇānussaraṇavasena manodvāre bahulappavattā kusalacetanā manodvāravandanā. Taṃ taṃ viññattiṃ uppādetvā pana pavattā kāyavacīdvāravandanā. Sikkhitabbāti sikkhā, adhisīlaadhicittaadhipaññāvasena tisso sikkhā. Sikkhanañcettha yathākkamaṃ sīlādidhammānaṃ saṃvaraṇavasena, ekārammaṇe cittacetasikānaṃ samādhānavasena, ārammaṇajānanalakkhaṇappaṭivedhamaggapātubhāvapāpanavasena ca āsevanaṃ daṭṭhabbaṃ. Aññattha bahuvidhā sikkhā, idha tu saṅkhepanayattā appakādianekatthasambhavepi khudda-saddassa appakatthovettha yuttataroti khuddā appakā sikkhāti khuddasikkhā. Idha pana khuddasikkhāppakāsako gantho tabbohārūpacārato itthiliṅgavasena <span class="bld">‘‘khuddasikkhā’’</span>ti vuccati yathā ‘‘varuṇānagara’’nti. Taṃ <span class="bld">khuddasikkhaṃ. Pavakkhāmī</span>ti kathessāmi.</p>
  2381. <p class="bodytext">Kīdisanti āha <span class="bld">‘‘ādito upasampannasikkhitabba’’</span>ntiādi. <span class="bld">Ādi</span>-saddoyamatthi avayavavacano yathā ‘‘sabbādīni sabbanāmānī’’ti. Atthi apādānavacano yathā ‘‘pabbatādīni khettānī’’ti. Tatthāvayavavācī kammasādhano ‘‘ādiyatītyādī’’ti. Itaro apādānasādhano ‘‘ādiyati etasmātyādī’’ti<a name="M0.0240"></a>. Tattha yo avayavavacano, tassedaṃ gahaṇaṃ, tasmā upasampannakkhaṇampi anto katvā ādibhūtā upasampannakkhaṇatoyeva paṭṭhāyāti evamettha attho daṭṭhabbo. <span class="bld">Eva</span>-saddo panettha sabbavākyānaṃ avadhāraṇaphalattā labbhati. To-paccayo avadhimhiyeva<a name="V0.0214"></a>, na ādhāre. Tattha hi topaccaye ādhāre vattamāne ādimhiyeva majjhaantānaṃ avayavabhūte upasampannakkhaṇeyevāti attho bhaveyya, tathā sati avadhāraṇanicchayo niyamoti atthantarattā ādikkhaṇaniyamena majjhādayo nivattiyeyyuṃ. Apādānavacanassāpi gahaṇe avadhibhūto upasampannakkhaṇo nivattiyeyya ‘‘pabbatādīni khettānī’’ti ettha ādibhūtapabbatapariccāgena khettaggahaṇaṃ viyāti daṭṭhabbaṃ. Ṭīkāyaṃ pana ādhāratthopi vutto, so yathāvuttadosaṃ nātigacchati. Sabbattha ‘‘ṭīkāya’’nti ca vutte ettheva purāṇaṭīkāyanti gahetabbaṃ. <span class="bld">Ādito</span>ti iminā idaṃ dīpeti – atidullabhaṃ khaṇasamavāyaṃ labhitvā ālasiyadosena appaṭipajjantehi ca aññāṇadosena aññathā paṭipajjantehi ca ahutvā ādito paṭṭhāya nirantarameva tīsu sikkhāsu sammāpaṭipajjanavasena ādaro janetabboti.</p>
  2382. <p class="bodytext">Upasampannena upasampannāya ca sikkhitabbaṃ āsevitabbanti <span class="bld">upasampannasikkhitabbaṃ,</span> ekasesanayena upasampannatāsāmaññena vā upasampannāyapi etthevāvirodhoti upasampannena sikkhitabbanti samāso. Nanu adhisīlādayova sikkhitabbā, evaṃ sati kathaṃ pakaraṇaṃ sikkhitabbattena vuttanti? Nāyaṃ doso, sikkhāya sikkhitabbatte sati taddīpakaganthassāpi āsevitabbatā āpajjatīti. Sukhaggahaṇatthaṃ vattabbavinicchayaṃ sakalampi saṅgahetvā mātikāya ṭhapanato saha mātikāyāti <span class="bld">samātikaṃ</span>. Tagguṇasaṃviññāṇoyaṃ bahubbīhi tassa khuddasikkhāsaṅkhātassa <a name="M0.0241"></a> aññapadatthassa yo guṇo mātikāsaṅkhātaṃ visesanaṃ, tassa idha viññāyamānattā. Sukheneva hi gahaṇaṃ siyā mātikānusārena taṃ taṃ vinicchayaṃ olokentānaṃ saṃsayāpagamato.</p>
  2383. <p class="subhead">Mātikāvaṇṇanā</p>
  2384. <p class="bodytext">(Kha-ja) idāni <a name="V0.0215"></a> ‘‘samātika’’nti vuttattā mātikāpadāni tāva uddisituṃ <span class="bld">‘‘pārājikā ca cattāro’’</span>tiādi āraddhaṃ. Etthāha – tīsu sikkhāsu adhisīlasikkhāva kasmā paṭhamaṃ vuttāti? Sabbasikkhānaṃ mūlabhūtattā. ‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvaya’’nti (saṃ. ni. 1.23; peṭako. 22; mi. pa. 2.1.9) hi vuttaṃ. Tatrāpi mahāsāvajjattā mūlacchejjavasena pavattanato sabbapaṭhamaṃ jānitabbāti pārājikāva paṭhamaṃ vuttāti veditabbaṃ. Mātikāpadānaṃ pana attho tassa tassa mātikāpadassa niddesavaseneva viññāyatīti na idha visuṃ dassayissāma. Aviññāyamānaṃ pana tattha tattheva pakāsayissāma.</p>
  2385. <p class="bodytext">Idāni uddiṭṭhapadānukkamena niddesaṃ ārabhanto <span class="bld">‘‘pārājikā ca cattāro’’</span>ti paṭhamaṃ mātikāpadaṃ uddhari. Evamuparipi. Idāni pārājikāyo uddisitvā uddiṭṭhapadānukkamena niddesaṃ ārabhanto <span class="bld">‘‘garukā navā’’</span>ti dutiyaṃ padaṃ uddharītiādinā yathāyogaṃ vattabbaṃ. Tattha sikkhāpadaṃ atikkamitvā āpattiṃ āpannā puggalā tāya parājayantīti parājiyā. Teyeva <span class="bld">pārājikā</span> upasaggassa vuddhiṃ katvā ya-kārassa ka-kārakaraṇena. Te pana gaṇanaparicchedavasena cattāroti attho.</p>
  2386. <p class="subhead">1. Pārājikaniddesavaṇṇanā</p>
  2387. <p class="bodytext"><a name="para1-2"></a><span class="paranum">1-2</span>. Idāni te dassetuṃ <span class="bld">‘‘maggattaye’’</span>tiādi āraddhaṃ. Evamuparipi yathāyogaṃ yojetabbaṃ. Tattha <span class="bld">maggattaye</span>ti ettha <a name="M0.0242"></a> maggā ca nāma tiṃsa maggā. Manussāmanussatiracchānagatavasena hi tisso itthiyo. Tattha tiracchānagatāya ayaṃ paricchedo –</p>
  2388. <p class="gatha1">‘‘Apadānaṃ ahī macchā, dvipadānañca kukkuṭī;</p>
  2389. <p class="gathalast">Catuppadānaṃ majjārī, vatthu pārājikassimā’’ti. (pārā. aṭṭha. 1.55);</p>
  2390. <p class="bodytext">Tāsaṃ vaccapassāvamukhamaggavasena tayo tayo katvā nava maggā, tathā ubhatobyañjanakānaṃ, purisānaṃ pana vaccamukhamaggavasena dve dve katvā cha, tathā paṇḍakānanti tiṃsa. Tesaṃ taye. Kīdiseti āha <span class="bld">‘‘santhatasanthate’’</span>ti. Santhate asanthateti padacchedo. Na santhataṃ asanthataṃ. Tasmiṃ <span class="bld">asanthate</span>. Na-kāro ettha ‘‘abrāhmaṇo’’tiādīsu viya payirudāse, taṃ kiriyāyuttassa tādisassa aññassa vatthuno vidhānena santhatassa vatthuno payirudāsanaṃ pariccajanaṃ payirudāsoti. Na pasajjappaṭisedhe, santhataṃ pasajja patvā tassa ‘‘brāhmaṇo na bhavissatī’’tiādīsu viya na nisedhoti. Vā-saddo panettha vacanayuttibaleneva labbhati, tassa paliveṭhetvā, anto vā pavesetvā vatthādinā kenaci paṭicchanne vā appaṭicchanne vāti attho. Tathābhūte <span class="bld">allokāse</span> pakativātena asamphuṭṭhe tintappadese. <span class="bld">Nimitta</span>nti aṅgajātaṃ. <span class="bld">Sa</span>ntiādi tabbisesanaṃ. <span class="bld">Sa</span>nti attaniyaṃ. Saṃ-saddo hi attani attaniye ca vattati. <span class="bld">Santhataṃ asanthata</span>nti yathāvuttanayena paṭicchannaṃ vā appaṭicchannaṃ vā. <span class="bld">Upādiṇṇa</span>nti anaṭṭhakāyappasādaṃ. Kittakanti āha <span class="bld">‘‘tilamattampī’’</span>ti. Tilassa mattaṃ sākallaṃ yassa taṃ <span class="bld">tilamattaṃ</span><a name="V0.0216"></a>. ‘‘Mattaṃ sākallaṃ nicchaye’’ti hi nighaṇḍu. Etthāpi avayavena viggaho samudāyo samāsattho, tilabījappamāṇampīti vuttaṃ hoti. Kiṃ taṃ? Nimittaṃ, pavesanaṃ vā. <span class="bld">Api</span>-saddo sambhāvane, ‘‘tilabījamattampī’’ti sambhāvīyati, adhike kā <a name="M0.0243"></a> nāma kathāti idamettha sambhāvanaṃ, evaṃbhūtaṃ <span class="bld">saṃ</span> aṅgajātaṃ yathāvutte maggattaye tilamattampi pavesanto bhikkhu <span class="bld">cuto</span> paribhaṭṭho, pārājiko nāma hoti sāsanatoti viññāyati gammamānatthassa saddassa payogaṃ pati kāmācārattā. Kīdisoti āha <span class="bld">‘‘anikkhittasikkho’’</span>ti. Nikkhittasikkho pana abhikkhukattā pariccatto. Tattha nikkhittā ohitā pariccattā paccakkhātā sikkhā etenāti viggaho. Yathālakkhaṇaṃ na nikkhittasikkho anikkhittasikkho. Tattha cittakhettakālappayogapuggalavijānanavasena sikkhāpaccakkhānaṃ ñatvā tadabhāvena apaccakkhānaṃ veditabbaṃ.</p>
  2391. <p class="bodytext">Tattha upasampannabhāvato cavitukāmatācittaṃ <span class="bld">cittaṃ</span> nāma. ‘‘Buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādīni ‘‘gihīti maṃ dhārehi, upāsako, ārāmiko, sāmaṇeroti maṃ dhārehī’’ti ‘‘alaṃ me buddhenā’’tiādīni cha khettapadāni <span class="bld">khettaṃ</span> nāma. ‘‘Paccakkhāmī’’tiādinā vutto vattamānakāloyeva <span class="bld">kālo</span> nāma. Yāya kāyaci bhāsāya vasena vācasikappayogova <span class="bld">payogo</span> nāma. Anummattādiko paccakkhāto ca manussajātiko sova <span class="bld">puggalo</span> nāma. Paccakkhātakassa vacanasamanantarameva ‘‘ayaṃ ukkaṇṭhito’’ti vā ‘‘gihibhāvaṃ patthayatī’’ti vā sotuno jānanaṃ <span class="bld">vijānanaṃ</span> nāmāti veditabbaṃ.</p>
  2392. <p class="bodytext">Tattha naṭṭhakāyappasādaṃ pana piḷakaṃ vā cammakhilaṃ vā lomaṃ vā pavesantassa dukkaṭaṃ. Akkhināsakaṇṇacchiddavatthikosesu, satthakādīhi katavaṇe vā methunarāgena nimittaṃ pavesantassa thullaccayaṃ. Avasesasarīresu upakacchakādīsu dukkaṭaṃ. Tiracchānagatānaṃ hatthiassagogadrabhaoṭṭhamahiṃsādīnaṃ nāsāya thullaccayaṃ, vatthikose thullaccayameva. Sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ. Tathā avasesasarīre <a name="M0.0244"></a> kāyasaṃsaggarāgena, methunarāgena vā jīvamānakapurisassa vatthikosaṃ appavesanto nimittena nimittaṃ chupati, dukkaṭaṃ. Bahi nikkhantadantesu vāyamantassa pana thullaccayanti ayamettha savinicchayo atthavaṇṇanakkamo.</p>
  2393. <p class="bodytext">Idāni pavesanaṃ nāma na kevalaṃ attupakkameneva, parūpakkamenāpi hoti, tatrāpi sādiyantova <a name="V0.0217"></a> cuto hotīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘atha vā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">atha vā</span>ti ayaṃ nipāto, nipātasamudāyo vā pakkhantarārambhe. Pavesanañca ṭhitañca uddhāro ca paviṭṭhañca <span class="bld">pavesana…pe… paviṭṭhāni,</span> itarītarayogadvando. Itarītarayogo nāma aññamaññatthopādānatāti pavesanādīni ṭhitādiatthānipi hontīti <span class="bld">paviṭṭha</span>-saddopi pavesanādiattho hoti, tatoyevettha tasmā bahuvacanasambhavo. Aññathā dvande avayavatthapadhānattā ekatthavācakāpi paviṭṭha-saddā kathaṃ bahuvacanappasaṅgo. Samāhāre vā dvando. <span class="bld">Khaṇo</span>ti kālaviseso. So ca yogavantānaṃ khaṇantaravinimutto natthīti pavesana…pe…paviṭṭhāniyeva khaṇoti kammadhārayo, abhede bhedaparikappanāya vā pavesana…pe… paviṭṭhānaṃ khaṇoti chaṭṭhītappuriso. Tassa sādako, tasmiṃ vā sādako <span class="bld">pavesana…pe… sādako. Khaṇa</span>-saddo panettha paccekaṃ yojetabbo dvandasamāsattā, pavesanakālaṃ ṭhitakālaṃ uddhārakālaṃ paviṭṭhakālaṃ, tasmiṃ vā sādiyantoti evamettha attho daṭṭhabbo. Evaṃ sevanacittapaccupaṭṭhānena sādako bhikkhu cutoti yojetabbaṃ. Tattha yathāvuttappadesassa antokaraṇaṃ <span class="bld">pavesanaṃ</span> nāma. Yāva uddharaṇārambhā nivattaṃ <span class="bld">ṭhitaṃ</span> nāma. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 1.58) pana mātugāmassa sukkavissaṭṭhiṃ patvā sabbathā vāyamato oramitvā ṭhitakālaṃ sandhāya ‘‘sukkavissaṭṭhisamaye’’ti <a name="M0.0245"></a> vuttaṃ. Yāva aggā nīharaṇaṃ <span class="bld">uddhāro</span> nāma. Yāva pavesanārahaṭṭhānā antokataṃ <span class="bld">paviṭṭhaṃ</span> nāma.</p>
  2394. <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
  2395. <p class="bodytext"><a name="para3-4"></a><span class="paranum">3-4</span>. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ādiyeyyā’’</span>tiādimāha. Tattha adinnaṃ theyyacittena ādiyeyya…pe… saṅketaṃ vītināmaye, pārājiko bhaveti sambandho. <span class="bld">Adinna</span>nti manussasāmikehi kāyavācāhi na dinnaṃ. <span class="bld">Theyyacittenā</span>ti thenoti coro, tassa bhāvo theyyaṃ na-kārassa ya-kāraṃ katvā dvittena. Bhavanti etasmā abhidhānabuddhīti bhāvo, saddappavattinimittaṃ jātiguṇādi. Idha pana avaharaṇacittasaṅkhātaṃ dabbaṃ theyyaṃ. Theyyañca taṃ cittañcāti theyyacittaṃ, tena. <span class="bld">Ādiyeyyā</span>ti ārāmādiṃ abhiyuñjitvā gaṇheyya. <span class="bld">Hareyyā</span>ti haranto gaṇheyya. <span class="bld">Avahareyyā</span>ti upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti vuccamāno ‘‘na mayā gahita’’ntiādīni vadanto gaṇheyya. <span class="bld">Iriyāpathaṃ kopeyyā</span>ti bhaṇḍahārakassa gamanādiiriyāpathaṃ vicchinditvā gaṇheyya. Kopaṃ katvā gaṇhātīti hi etasmiṃ atthe ‘‘kopī’’ti <a name="V0.0218"></a> nāmadhātu. <span class="bld">Ṭhānā cāveyyā</span>ti ṭhapitaṭṭhānato cāveyya. <span class="bld">Saṅketaṃ vītināmaye</span>ti parikappitaṭṭhānaṃ vā suṅkaghātaṃ vā atikkāmeyya.</p>
  2396. <p class="bodytext">Ettha ca ārāmādiabhiyuñjane, sāmikassa vimatuppādanadhuranikkhepe, bhaṇḍahārakassa sīsabhārāmasanaphandāpanakhandhoropane, upanikkhitte ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti codiyamānassa ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’ti bhaṇanavimatuppādanadhuranikkhepe, thalaṭṭhassa theyyacittenāmasanaphandāpanaṭhānācāvane cāti catūsu paccekaṃ yathākkamaṃ dukkaṭathullaccayapārājikāyo veditabbā. ‘‘Sahabhaṇḍahārakaṃ nessāmī’’ti <a name="M0.0246"></a> paṭhamadutiyapādasaṅkāmane, parikappitasuṅkaghātaṭṭhānato paṭhamadutiyapādātikkāme cāti dvīsu paccekaṃ kamena thullaccayapārājikāyo veditabbā. Ayamettha saviññāṇakāviññāṇakamissakattā nānābhaṇḍavasena yojanā. Ekabhaṇḍavasena pana sassāmikassa dāsassa vā tiracchānagatassa vā yathāvuttena abhiyogādinā nayena ādiyanaharaṇādivasena yojanā daṭṭhabbā.</p>
  2397. <p class="bodytext">Apica imāni cha padāni vaṇṇayantena nānābhaṇḍaekabhaṇḍasāhatthikapubbappayogatheyyāvahārasaṅkhāte pañcapañcake samodhānetvā pañcavīsati avahārā dassetabbā chappadantogadhattā sabbesampi avahārānaṃ. Te pana avahārā yena kenaci abhiyogādiākāranānattamattena bhinnāti taṃvasena pañcapañcakaṃ nāma jātaṃ. Evaṃ saṃvaṇṇitañhi idaṃ adinnādānapārājikaṃ suvaṇṇitaṃ nāma hotīti daṭṭhabbaṃ. Tattha purimāni dve pañcakāni ‘‘ādiyeyyā’’tiādīnaṃ pañcannaṃ padānaṃ vasena labbhanti. Yaṃ panetaṃ ‘‘saṅketaṃ vītināmaye’’ti chaṭṭhaṃ padaṃ, taṃ tatiyapañcamesu pañcakesu nissaggiyaparikappāvahāravasena yojetabbaṃ.</p>
  2398. <p class="bodytext">Tattha sāhatthika-saddena upacārato taṃsahacaritapañcakaṃ gahetvā ‘‘sāhatthikañca taṃ pañcakañcā’’ti vā ‘‘sāhatthikādi pañcaka’’nti majjhepadalopavasena vā <span class="bld">sāhatthikapañcakaṃ</span>. Evamuparipi. Taṃ pana sāhatthiko āṇattiko nissaggiyo atthasādhako dhuranikkhepo cāti. Tattha sako hattho sahattho, sahatthena nibbatto <span class="bld">sāhatthiko</span>. Evaṃ <span class="bld">āṇattiko</span>. Suṅkaghātaparikappitokāsānaṃ anto ṭhatvā bahi nissajjanaṃ nissaggo, so eva <span class="bld">nissaggiyo</span>. Kālaṃ aniyametvā āṇattassa bhaṇḍaggahaṇato <a name="M0.0247"></a> ca parassa telakumbhiyā pādagghanakaṃ telaṃ avassaṃ pivanakānaṃ upāhanādīnaṃ nikkhittānaṃ telapātanato ca puretarameva pārājikasaṅkhātaṃ atthaṃ <a name="V0.0219"></a> sādhetīti <span class="bld">atthasādhako</span>. So pana āṇāpanappayogo, upāhanādīnaṃ nikkhepappayogo ca. Ārāmābhiyoge ca upanikkhittabhaṇḍe ca tāvakālikabhaṇḍadeyyānamadāne ca dhurassa nikkhepo <span class="bld">dhuranikkhepo</span>.</p>
  2399. <p class="bodytext">Pubbappayogapañcakaṃ nāma pubbappayogo sahappayogo saṃvidhāvahāro saṅketakammaṃ nimittakammanti. Tattha āṇāpanaṃ bhaṇḍaggahaṇato pubbattā <span class="bld">pubbappayogo</span> nāma. Ṭhānācāvanakhilasaṅkāmanappayogena saha vattamāno <span class="bld">sahappayogo</span>. Saṃvidhāya sammantayitvā gatesu ekenāpi bhaṇḍe ṭhānā cāvite sabbesaṃ avahāro <span class="bld">saṃvidhāvahāro. Saṅketakamma</span>nti pubbaṇhādikālaparicchedavasena sañjānanakaraṇaṃ. <span class="bld">Nimittakammaṃ</span> nāma saññuppādanatthaṃ akkhinikhaṇanādikaraṇaṃ.</p>
  2400. <p class="bodytext">Theyyāvahārapañcakaṃ pana sayameva dassetuṃ <span class="bld">‘‘atha vā’’</span>tiādimāha. Nanu ca chappadantogadhattā ‘‘sabbesampi avahārāna’’nti vuttaṃ, evaṃ sati ‘‘atha vā’’ti pakkhantaravasena visuṃ viya idaṃ pañcakaṃ kasmā vuttanti? Nanu avocumhā ‘‘yena kenaci abhiyogādiākāranānattamattena bhinnā’’ti, etādisassa bhedassa sambhavato pakkhantaravasenāpi yujjatīti evaṃ vuttaṃ. Imassa pañcakassa visuṃ uddharitvā vacanaṃ pana pasiddhivasenāti daṭṭhabbaṃ, kusa-saddena kusasaṅkāmanamadhippetaṃ abhedopacārena. Theyyañca balañca kuso ca channañca parikappo ca <span class="bld">theyyā…pe… parikappaṃ,</span> dīgho sandhivasena. Tena avahārako pārājiko bhaveti sambandho. Yo pana paṭicchannena avahārako, so atthato <a name="M0.0248"></a> paṭicchannassa avahārako hotīti dvandasamāsantogadhattepicassa virodhābhāvobhāvasādhano cāyaṃ channa-saddo daṭṭhabbo. Tattha sandhicchedanādīni katvā vā tulākūṭamānakūṭakahāpaṇakūṭādīhi vañcetvā vā gaṇhanto <span class="bld">theyyāvahārako</span>. Balakkārena parasantakaṃ gaṇhanto <span class="bld">balāvahārako</span>. Kusaṃ saṅkāmetvā gaṇhanto <span class="bld">kusāvahārako</span>. Tiṇapaṇṇādīhi yaṃ kiñci paṭicchādetvā pacchā kassa paṭicchannassa avahārako <span class="bld">paṭicchannāvahārako</span>. Sāṭakādibhaṇḍavasena, gabbhadvārādiokāsavasena vā parikappetvā gaṇhanto <span class="bld">parikappāvahārako</span>. Ettha pana parikappitabhaṇḍaggahaṇe parikappitaparicchedātikkame ca pārājikaṃ veditabbaṃ.</p>
  2401. <p class="bodytext">Idāni panettha vinicchayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhaṇḍakālagghadesehī’’</span>tiādi vuttaṃ. Ettha adinnādāne bhaṇḍañca kālo ca aggho ca deso ca tehi ca paribhogena ca vinicchayo kātabboti attho<a name="V0.0220"></a>. Tattha avahaṭabhaṇḍassa sassāmikassāmikabhāvaṃ sassāmikepi sāmikānaṃ sālayanirālayabhāvañca upaparikkhitvā sālayakāle ce avahaṭaṃ, bhaṇḍaṃ agghāpetvā kātabbo vinicchayo <span class="bld">bhaṇḍena vinicchayo</span>. Nirālayakāle ce avahaṭaṃ, pārājikaṃ natthi, sāmikesu puna āharāpentesu dātabbaṃ. Tadeva hi bhaṇḍaṃ kadāci mahagghaṃ, kadāci appagghaṃ, tasmā yasmiṃ kāle bhaṇḍaṃ avahaṭaṃ, tasmiṃyeva kāle yo tassa aggho, tena kātabbo vinicchayo <span class="bld">kālena vinicchayo</span>. Navabhaṇḍassa yo aggho, so pacchā parihāyati, tasmā sabbadā pakatiagghavasena akatvā kātabbo vinicchayo <span class="bld">agghena vinicchayo</span>. Bhaṇḍuṭṭhānadese bhaṇḍaṃ appagghaṃ hoti, aññattha mahagghaṃ, tasmā yasmiṃ dese bhaṇḍaṃ avahaṭaṃ, tasmiṃyeva dese agghena kātabbo vinicchayo <span class="bld">desena vinicchayo</span>. Paribhogena <a name="M0.0249"></a> sāṭakādino bhaṇḍassa aggho parihāyati, tasmā tassa paribhogavasena parihīnāparihīnabhāvaṃ upaparikkhitvā kātabbo vinicchayo <span class="bld">paribhogena vinicchayo</span>.</p>
  2402. <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
  2403. <p class="bodytext"><a name="para5-7"></a><span class="paranum">5-7</span>. Idāni tatiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘manussaviggaha’’</span>ntiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">manussaviggahaṃ</span> kalalato paṭṭhāya jīvamānakamanussajātikānaṃ sarīraṃ. <span class="bld">Cicca</span> pāṇoti saññāya saddhiṃyeva ‘‘vadhāmi na’’nti vadhakacetanāya cetetvā pakappetvā. <span class="bld">Jīvitā vā viyojaye</span>ti yo bhikkhu jātiuṇṇaṃsunā samuddhaṭatelabindumattaṃ kalalarūpakāle tāpanādīhi vā tato vā uddhamapi tadanurūpena upakkamena rūpajīvitindriyopakkame sati tadāyattavuttino arūpajīvitassāpi voropanasambhavato ubhayajīvitā voropeyya. <span class="bld">Vā</span>-saddo vikappe. <span class="bld">Maraṇacetano</span>ti maraṇe cetanā yassa so maraṇādhippāyo. <span class="bld">Satthahāraka</span>nti jīvitaṃ haratīti hārakaṃ, satthañca taṃ hārakañcāti satthahārakaṃ, taṃ. <span class="bld">Assa</span> manussaviggahassa. <span class="bld">Upanikkhipe</span>ti samīpe nikkhipeyya vā. Etena thāvarappayogaṃ dasseti. <span class="bld">Gāheyya maraṇūpāya</span>nti ‘‘satthaṃ vā āhara, visaṃ vā khādā’’tiādinā nayena maraṇatthāya upāyaṃ gāhāpeyya vā. Etena āṇattippayogo dassito. <span class="bld">Vadeyya maraṇe guṇa</span>nti kāyavācādūtalekhāhi ‘‘yo evaṃ marati, so dhanaṃ vā labhatī’’tiādinā nayena maraṇe guṇaṃ pakāseyya vā. Ubhayattha adhikāravasena vā-saddo āharitabbo. So bhikkhu cutoti sambandho, sāsanatoti viññāyati.</p>
  2404. <p class="bodytext">Idāni panassa chabbidhe payogedassetuṃ <span class="bld">‘‘payogā’’</span>tiādimāha. Tattha sāhatthi…pe… iddhivijjāmayā <a name="V0.0221"></a> payogāti ime <a name="M0.0250"></a> cha payogāti sambandho. Ka-kāralopena panettha <span class="bld">‘‘sāhatthī’’</span>ti vuttaṃ. Atha vā anekatthe anekataddhitasambhavena sahatthassāyaṃ payogo sāhatthīti padasiddhi veditabbā. Sāhatthi ca nissaggo ca āṇatti ca thāvaro cāti dvando. Iddhi ca vijjā ca, tāsamimeti <span class="bld">iddhivijjāmayā,</span> iddhimayo vijjāmayoti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Payogā</span>ti ime chappayogā nāma hontīti attho. Tattha sayaṃ mārentassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇaṃ <span class="bld">sāhatthiko</span> payogo. Dūre ṭhitaṃ māretukāmassa kāyādīhi ususattiādīnaṃ nissajjanaṃ <span class="bld">nissaggo</span>. ‘‘Asukaṃ nāma mārehī’’tiādinā āṇāpentassa āṇāpanaṃ <span class="bld">āṇatti,</span> opātakhaṇanaṃ apassenasaṃvidhānaṃ asiādīnaṃ upanikkhipanādi <span class="bld">thāvaro</span>. Māraṇatthaṃ kammavipākajāya iddhiyā payojanaṃ <span class="bld">iddhimayo</span>. Kammavipākajiddhi ca nāmesā rājādīnaṃ rājiddhiādayo. Tattha piturañño sīhaḷindassa dāṭhākoṭanena cūḷasumanakuṭumbiyamāraṇe rājiddhi daṭṭhabbā, tadatthameva athabbaṇādivijjāya parijappanaṃ <span class="bld">vijjāmayo</span> payogo.</p>
  2405. <p class="bodytext">Evaṃ chappayoge dassetvā tesu āṇattippayogassa niyāmake dassetuṃ <span class="bld">‘‘kālā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha yathāvuttaṃ āṇattiṃ niyamenti saṅketavisaṅketatāvasena paricchindantīti <span class="bld">āṇattiniyāmakā</span>. Te pana kālo ca vatthu ca āvudhañca iriyāpatho cāti cattāro, tathā kiriyāviseso okāsoti gaṇanaparicchedavasena cha hontīti attho. Tattha <span class="bld">kālo</span> pubbaṇhādi yobbanādi ca. <span class="bld">Vatthu</span> māretabbo satto. <span class="bld">Āvudhaṃ</span> asiādi. <span class="bld">Iriyāpatho</span> māretabbassa gamanādi. <span class="bld">Kiriyāviseso</span> vijjhanādi. <span class="bld">Okāso</span> gāmādi. Yo hi ‘‘ajja, sve’’ti aniyametvā ‘‘pubbaṇhe mārehī’’ti vutto yadā kadāci pubbaṇhe māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘pubbaṇhe’’ti <a name="M0.0251"></a> vutto majjhanhādīsu māreti, visaṅketo hoti, āṇāpakassa anāpatti. Evaṃ kālassa saṅketavisaṅketatāvasena niyāmakatā veditabbā. Imināva nayena vatthuādīsupi vinicchayo veditabboti.</p>
  2406. <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
  2407. <p class="bodytext"><a name="para8-9"></a><span class="paranum">8-9</span>. Idāni catutthaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘jhānādibheda’’</span>ntiādimāha. Tattha attani nosantaṃ attupanāyikañca paccuppannabhavassitañca aññāpadesarahitañca jhānādibhedaṃ koṭṭhāsaṃ katvā vā ekekaṃ katvā vā kāyena vā vācāya vā viññattipathe dīpento nādhimāniko ñāte cuto bhaveti <a name="V0.0222"></a> sambandho. Tattha <span class="bld">attani</span> sakasantāne <span class="bld">nosantaṃ</span> anuppannattāyeva avijjamānaṃ, ettha nosantoti atthe tappuriso. <span class="bld">Jhānādibheda</span>nti jhānaṃ ādi yassa ‘‘vimokkhasamādhi samāpatti ñāṇadassana maggabhāvanā phalasacchi kiriyākilesappahānavinīvaraṇatācittassa suññāgāre abhiratī’’ti (pārā. 198) vuttassa so jhānādi, sova bhedo visesoti samāso. Taṃ jhānādibhedaṃ uttarimanussadhammaṃ. <span class="bld">Attupanāyika</span>nti ‘‘ayaṃ mayi atthī’’ti ārocanavasena attani upanīyati, ‘‘ahaṃ vā ettha sandissāmī’’ti attā upanīyati ettha dhammeti vā attupanāyiko, jhānādibhedo, taṃ. <span class="bld">Paccuppannabhavassita</span>nti paccuppannabhavo nāma idāni vattamāno attabhāvo, tannissitoti samāso, so ca jhānādibhedoyeva, taṃ.</p>
  2408. <p class="bodytext"><span class="bld">Aññāpadesarahita</span>nti ‘‘yo te vihāre vasi, so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjī’’tiādinā (pārā. 220) nayena aññassa apadeso, tena rahito cattoti tappurisasamāso, so rahito tenāti vā bahubbīhi, jhānādibhedova<a name="M0.0252"></a>, taṃ. <span class="bld">Koṭṭhāsaṃ katvā vā</span>ti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ dutiyaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ, paṭhamaṃ jhānaṃ tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā nayena koṭṭhāsaṃ katvā vā. <span class="bld">Ekekaṃ katvā vā</span>ti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ, dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā nayena ekekaṃ katvā vā. Ettha ca ekanti ṭhite vicchāyaṃ dvittaṃ. Ettha pana katvāti karaṇakiriyāya ekekavasena bhinnassa jhānādino atthassa sambandhanicchā vicchāti veditabbā. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana ‘‘koṭṭhāsaṃ vāti ettha ‘jhānalābhī, vimokkhalābhī, samādhilābhī, samāpattilābhīmhī’ti evamādinā nayena koṭṭhāsato vāti attho’’ti ca ‘‘ekekaṃ vāti ‘paṭhamassa jhānassa lābhī, dutiyassa jhānassa lābhīmhī’ti evamādinā nayena ekekaṃ vāti attho’’ti ca vuttaṃ. So pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca avuttakkamoti veditabbo. <span class="bld">Kāyena vā</span>ti hatthamuddādivasena kāyena vā. <span class="bld">Vācā</span>ti ettha ya-kāro luttaniddiṭṭho ‘‘alajjitā’’tiādīsu viya. <span class="bld">Viññattipathe</span>ti kāyavacīviññattīnaṃ gahaṇayogye padese ṭhatvāti ajjhāharitabbaṃ. <span class="bld">Dīpento</span>ti ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇena ayaṃ dhammo mayi atthī’’ti pakāsento. <span class="bld">Nādhimāniko</span>ti appatte pattasaññitāsaṅkhāto adhiko māno, so natthi etassāti nādhimāniko, bhikkhu. <span class="bld">Ñāte</span>ti viññunā manussajātikena sikkhāpaccakkhāne vuttanayena viññāte sati cuto bhave sāsanatoti viññāyati. Aññāpadesena dīpayato pana thullaccayaṃ. Ettha ca –</p>
  2409. <p class="gatha1">Dukkaṭaṃ <a name="V0.0223"></a> paṭhamasseva, sāmantamiti vaṇṇitaṃ;</p>
  2410. <p class="gathalast">Sesānaṃ pana tiṇṇampi, thullaccayamudīritanti.</p>
  2411. <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
  2412. <p class="bodytext"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>. Idāni <a name="M0.0253"></a> catunnampi cetesamasaṃvāsataṃ abhabbatañca dīpetuṃ <span class="bld">‘‘pārājikete’’</span>tiādi āraddhaṃ. Ete cattāro <span class="bld">pārājikā</span> puggalā <span class="bld">yathā pure</span> pubbe gihikāle, anupasampannakāle ca viya asaṃvāsāti sambandho. Saha vasanti yasmā sabbepi lajjino etesu kammādīsu na ekopi tato bahiddhā sandissatīti ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatāti ime tayo saṃvāsā nāma. Tattha apalokanādikaṃ catubbidhampi saṅghakammaṃ sīmāparicchinnehi pakatattehi bhikkhūhi ekato kattabbatā <span class="bld">ekakammaṃ</span> nāma. Tathā pañcavidhopi pātimokkhuddeso ekato uddisitabbattā <span class="bld">ekuddeso</span> nāma. Paññattaṃ pana sikkhāpadaṃ sabbehipi lajjīpuggalehi samaṃ sikkhitabbabhāvato <span class="bld">samasikkhatā</span> nāma. Natthi te saṃvāsā etesanti <span class="bld">asaṃvāsā. ‘‘Abhabbā’’</span>tiādīsu <span class="bld">bhikkhubhāvāyā</span>ti tumatthe sampadānavacanaṃ, tasmā yathā sīsacchinno jīvituṃ abhabbo, evaṃ cattārome puggalā bhikkhubhāvāya bhikkhū bhavituṃ abhabbāti attho.</p>
  2413. <p class="bodytext"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>. Idāni pariyāyāṇattīhi sambhavante dassetuṃ <span class="bld">‘‘pariyāyo cā’’</span>tiādimāha. Pariyāyo ca āṇatti ca tatiye manussaviggahe labbhatīti sambandho. Tattha kāyādīhi yathāvuttehi ‘‘yo evaṃ marati, so dhanaṃ vā labhatī’’ti evamādiviññāpako byañjanabhūto kāyavacīpayogo pariyāyo. Iminā idaṃ dīpeti – yathā adinnādāne ‘‘ādiyeyyā’’ti (pārā. 92) vuttattā pāriyāyakathāya muccati, na idha evaṃ. ‘‘Saṃvaṇṇeyyā’’ti (pārā. 172) pariyāyakayāyapi na muccatīti. <span class="bld">‘‘Dutiye panā’’</span>tiādīsu attho pākaṭoyeva. Evamuparipi pākaṭamupekkhissāma.</p>
  2414. <p class="bodytext"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>. Idāni methunadhammādīnaṃ aṅgāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘sevetū’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Sevetukāmatācitta</span>nti methunaṃ sevetuṃ <a name="M0.0254"></a> kāmetīti sevetukāmo, tassa bhāvo nāma taṇhā, tāya sevetukāmatāya sampayuttaṃ cittanti tappuriso. <span class="bld">Methunadhammassā</span>ti mithunānaṃ itthipurisānaṃ idanti methunaṃ, tameva dhammoti methunadhammo. Idha pana upacāravasena pārājikāpatti methunadhammo nāma. Atha <a name="V0.0224"></a> vā methunena jāto dhammo pārājikāpatti methunadhammo, tassa methunadhammassa methunadhammapārājikāpattiyā. <span class="bld">Aṅgadvaya</span>nti aṅgānaṃ kāraṇānaṃ dvayaṃ. <span class="bld">Budhā</span>ti vinayadharā viññuno.</p>
  2415. <p class="bodytext"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>. <span class="bld">Manussasa</span>nti manussānaṃ saṃ manussasaṃ, tadāyattavatthukā ca. Etena petatiracchānagatāyattaṃ nivatteti. <span class="bld">Tathāsaññī</span>ti tathā tādisā saññā tathāsaññā, sā assa atthīti tathāsaññī. Parāyattasaññitā cāti attho. Bhāvappadhānā ime niddesā, bhāvapaccayalopo vā ‘‘buddhe ratana’’ntiādīsu (khu. pā. 6.3) viya. Evamuparipi īdisesu. <span class="bld">Theyyacitta</span>nti thenabhāvasaṅkhātaṃ cittañca. <span class="bld">Vatthuno garutā</span>ti bhaṇḍassa pādaatirekapādārahabhāvena garutā ca. Ūnapañcamāsake vā atirekamāsake vā thullaccayaṃ. Māsake vā ūnamāsake vā dukkaṭaṃ. <span class="bld">Avahāro</span>ti pañcavīsatiyā avahārānaṃ aññatarena avaharaṇañcāti ime pañca <span class="bld">adinnādānahetuyo</span> adinnādānapārājikāpattiyā aṅgāni.</p>
  2416. <p class="bodytext"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>. <span class="bld">Pāṇo mānussako</span>ti manussajātisambandho pāṇo ca, pāṇoti hi vohārato satto, paramatthato pana jīvitindriyaṃ vuccati. <span class="bld">Pāṇasaññitā</span>ti pāṇoti saññitā ca, ghātanaṃ ghāto, so eva cetanā <span class="bld">ghātacetanā,</span> ‘‘vadhāmi na’’nti evaṃ pavattā sā ca, taṃsamuṭṭhito sāhatthikādīnaṃ channamaññataro <span class="bld">payogo</span> ca, <span class="bld">tena</span> payogena maraṇañcāti <span class="bld">ete</span> yathāvuttā <span class="bld">pañca vadhahetuyo</span> pāṇaghātāpajjitabbaāpattiyā aṅgānīti attho.</p>
  2417. <p class="bodytext"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>. <span class="bld">Attani</span> <a name="M0.0255"></a> <span class="bld">asantatā</span>ti uttarimanussadhammassa santāne avijjamānatā ca. <span class="bld">Pāpamicchatāyārocanā</span>ti yā sā ‘‘idhekacco dussīlo samāno ‘sīlavāti maṃ jano jānātū’’tiādinā (vibha. 851) nayena vuttā pāpaicchatāya samannāgatā, tāya uttarimanussadhammassa ārocanā ca. <span class="bld">Tassā</span>ti yassa āroceti, tassa. <span class="bld">Manussajātitā</span>ti manussānaṃ jāti yassa, tassa bhāvo manussajātitā, sā ca, <span class="bld">naññāpadeso</span>ti na aññāpadeso aññāpadesābhāvo ca, <span class="bld">tadeva jānana</span>nti taṅkhaṇaṃyeva vijānanañcāti imāni <span class="bld">pañca ettha asantadīpane</span> asmiṃ santāne avijjamānauttarimanussadhammappakāsananimitte pārājike <span class="bld">aṅgāni</span> hetuyoti attho.</p>
  2418. <p class="bodytext"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>. Evaṃ tesamasaṃvāsatābhabbatādīni dassetvā idāni na te cattārova, atha kho santaññepīti <a name="V0.0225"></a> te sabbepi samodhānetvā dassento <span class="bld">‘‘asādhāraṇā’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">asādhāraṇā</span>ti pārājikā dhammā adhippetā. Teneva cettha pulliṅganiddeso. Tasmā bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi asādhāraṇā pārājikā dhammā cattāro cāti evamettha attho daṭṭhabbo. Upacāravasena tu ubbhajāṇumaṇḍalikādikā pārājikāpannā pariggayhanti. Tāsu yā avassutā avassutassa manussapurisassa akkhakānaṃ adho jāṇumaṇḍalānaṃ kapparānañca upari kāyasaṃsaggaṃ sādiyati, ayaṃ <span class="bld">ubbhajāṇumaṇḍalikā</span>. Yā pana aññissā bhikkhuniyā pārājikaṃ paṭicchādeti, sā <span class="bld">vajjappaṭicchādikā</span>. Yā ukkhittakaṃ bhikkhuṃ tassā diṭṭhiyā gahaṇavasena anuvattati, sā <span class="bld">ukkhittānuvattikā</span>. Kāyasaṃsaggarāgena tintassa hatthaggahaṇaṃ saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ kāyasaṃsaggatthāya purisassa hatthapāse ṭhānaṃ ṭhatvā sallapanaṃ saṅketagamanaṃ purisassāgamanasādiyanaṃ <a name="M0.0256"></a> paṭicchannokāsavavisanaṃ hatthapāse ṭhatvā kāyopasaṃharaṇanti imāni aṭṭha vatthūni yassā avassutāya, sā <span class="bld">aṭṭhavatthukā</span> nāma.</p>
  2419. <p class="bodytext"><span class="bld">Abhabbakā ekādasa cā</span>ti ettha paṇḍako theyyasaṃvāsako titthiyapakkantako tiracchānagato mātughātako pitughātako arahantaghātako bhikkhunidūsako saṅghabhedako lohituppādako ubhatobyañjanakoti ime abhabbā ekādasa ca. Tesu <span class="bld">paṇḍako</span>ti opakkamikanapuṃsakapaṇḍakā ca paṇḍakabhāvapakkhe pakkhapaṇḍako ca idha adhippetā. Āsittausūyapaṇḍakānaṃ pana pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā. Theyyasaṃvāsako pana liṅgatthenakādivasena tividho. Tattha sayaṃ pabbajitattā liṅgamattaṃ thenetīti <span class="bld">liṅgatthenako</span>. Bhikkhuvassagaṇanādikaṃ saṃvāsaṃ thenetīti <span class="bld">saṃvāsatthenako</span>. Sikkhaṃ paccakkhāya evaṃ paṭipajjantepi eseva nayo. Yathāvuttamubhayaṃ thenetīti <span class="bld">ubhayatthenako</span>. Ṭhapetvā pana imaṃ tividhaṃ –</p>
  2420. <p class="gatha1">Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayena vā;</p>
  2421. <p class="gathalast">Cīvarāharaṇatthaṃ vā, liṅgaṃ ādiyatīdha yo.</p>
  2422. <p class="gatha1">Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānaso;</p>
  2423. <p class="gathalast">Theyyasaṃvāsako nāma, tāva esa na vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 110; kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā);</p>
  2424. <p class="bodytext">Titthiyapakkantakādayo <a name="V0.0226"></a> tu taṃtaṃvacanatthānusārena veditabbā. Tiracchānagato pana ṭhapetvā manussajātikaṃ avaseso sabbo veditabbo. Ime ekādasa puggalā bhikkhubhāvāya abhabbattā pārājikāpannasadisatāya ‘‘pārājikā’’ti vuccanti. <span class="bld">Vibbhantā bhikkhunī</span>ti gihinivāsananivatthā bhikkhunī ca. Sā hi ettāvatā pārājikā. Mudukā piṭṭhi yassa, so ca. So hi anabhiratiyā pīḷito yadā attano <a name="M0.0257"></a> aṅgajātaṃ attano vaccamukhamaggesu paveseti, tadā pārājiko hoti.</p>
  2425. <p class="bodytext"><a name="para17-18"></a><span class="paranum">17-18</span>. Lambamānamaṅgajātametassāti <span class="bld">lambī</span>. So yathāvuttesu pavesito pārājiko. <span class="bld">Mukhena gaṇhanto aṅgajātaṃ parassa cā</span>ti yo anabhiratiyā pīḷito parassa suttassa vā matassa vā aṅgajātaṃ mukhena gaṇhāti, so parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhanto ca. <span class="bld">Tatthevābhinisīdanto</span>ti yo anabhiratiyā pīḷito tattheva parassa aṅgajāte vaccamaggena abhinisīdati, so cāti ete dvayaṃdvayasamāpattiyā abhāvepi magge maggappavesanahetu methunassa anulomikā cattāro ca. <span class="bld">Idhāgatā cattāro</span>ti idha khuddasikkhāyaṃ yathāvuttā methunadhammā pārājikādayo cattāro cāti <span class="bld">samodhānā</span> piṇḍīkaraṇavasena catuvīsati pārājikā bhavantīti seso. Ettha ca gāthābandhavasena rassaṃ katvā <span class="bld">‘‘parājikā’’</span>ti vuttaṃ. Etthāha – mātughātakādayo tatiyaṃ pārājikaṃ āpannā, bhikkhunidūsako, mudupiṭṭhikādayo cattāro ca paṭhamapārājikaṃ āpannā evāti kuto catuvīsatīti? Vuccate – mātughātakādayo hi cattāro idha anupasampannā eva adhippetā. Mudupiṭṭhikādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā, yasmā pana ekena pariyāyena methunadhammaṃ appaṭisevino honti, tasmā visuṃ vuttāti.</p>
  2426. <p class="centered">Pārājikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2427. <p class="subhead">2. Saṅghādisesaniddesavaṇṇanā</p>
  2428. <p class="bodytext"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>. Vuṭṭhānassa garukattā <span class="bld">garukā</span>ti saṅghādisesā vuccanti. <span class="bld">Navā</span>ti tesaṃ gaṇanaparicchedo. Nanu ‘‘navā’’ti kasmā vuttaṃ, ‘‘terasā’’ti vattabbanti? Nāyaṃ doso, cirenāpajjitabbe <a name="V0.0227"></a><a name="M0.0258"></a> cattāro yāvatatiyake ṭhapetvā vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabbā paṭhamāpattikā vuccantīti. Idāni te dassetuṃ <span class="bld">‘‘mocetukāmatā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">sukkassā</span>ti āsayadhātunānattato nīlādivasena dasavidhe sukke yassa kassaci sukkassa. <span class="bld">Mocetukāmatā</span>ti mocetukāmatāya, ya-kāro luttaniddiṭṭho. Iminā pana vacanena mocanassāda muccanassāda muttassādamethunassāda phassassāda kaṇḍuvanassāda dassanassāda nisajjanassāda vācassāda gehasitapema vanabhaṅgiya saṅkhātesu ekādasassādesu ekaṃyeva mocanassādaṃ dasseti.</p>
  2429. <p class="bodytext">Tattha mocanāya assādo sukhavedanā <span class="bld">mocanassādo</span>. Muccane attano dhammatāya muccane assādo <span class="bld">muccanassādo</span>. Evaṃ sabbattha sattamītappurisena attho daṭṭhabbo. Imehi pana navahi padehi sampayuttaassādasīsena rāgo vutto. Gehanissitesu mātādīsu pemaṃ gehe sitaṃ pemanti <span class="bld">gehasitapemaṃ,</span> iminā sarūpeneva rāgo vutto. Santhavakaraṇatthāya itthiyā pesitapupphādi <span class="bld">vanabhaṅgiyaṃ,</span> iminā ca vatthuvasena rāgo vutto. Methunassādopi itthiyā gahaṇappayogena veditabbo. Sabbattheva ca pana cetanānimittupakkamamocane sati visaṅketābhāvo veditabbo. <span class="bld">Upakkamma</span> hatthādinā nimitte upakkamitvā. <span class="bld">Aññatra supinantenā</span>ti supinoyeva supinanto ‘‘kammameva kammanto’’tiādīsu viya anta-saddassa tabbhāvavuttittā. Taṃ supinantaṃ vinā <span class="bld">vimocayaṃ</span> sukkaṃ vimocento <span class="bld">samaṇo</span> yo koci bhikkhu <span class="bld">garukaṃ</span> garukāpattisaṅkhātaṃ saṅghādisesaṃ <span class="bld">phuse</span> phuseyya, āpajjeyyāti vuttaṃ hoti. Ettha ca ajjhattarūpabahiddhārūpaubhayarūpaākāsekaṭikampanasaṅkhātesu catūsu upāyesu sati rāgūpatthambhādīsu <a name="M0.0259"></a> ca kālesu yena kenaci aṅgajāte kammaññataṃ patte ‘‘ārogyatthāyā’’tiādīsu yena kenaci adhippāyena adhippāyavatthubhūtaṃ yaṃ kiñci sukkaṃ mocanassādacetanāya eva nimitte upakkamma mocento saṅghādisesaṃ āpajjatīti sabbathā adhippāyo daṭṭhabbo.</p>
  2430. <p class="centered">Paṭhamo.</p>
  2431. <p class="bodytext"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>. <span class="bld">Kāyasaṃsaggarāgavā</span>ti kāye saṃsaggo, tasmiṃ rāgo, so assa atthīti vantu, kāyasaṃsaggarāgasamaṅgīti attho. Samaṇo itthisaññīti sambandho. <span class="bld">Upakkammā</span>ti kāyena vāyamitvā. <span class="bld">Manussitthiṃ samphusanto</span>ti antamaso lomenapi parāmasanto garukaṃ phuseti yojanā. Manussabhūtā amatā itthī <span class="bld">manussitthī</span>. Tattha ‘‘kāyasaṃsaggarāgavā’’ti iminā mātupemādiṃ<a name="V0.0228"></a>, itthiyā gahitamokkhādhippāyañca paṭikkhipati. Itthiyā vematikassa, paṇḍakapurisatiracchānagatasaññissa ca thullaccayaṃ. Itthiyā pana kāyena kāyappaṭibaddhāmasane, kāyappaṭibaddhena kāyāmasane ca yakkhīpetīpaṇḍakānaṃ kāyena kāyāmasane ca purisatiracchānagatitthīnaṃ kāyena kāyāmasanepi dukkaṭaṃ, tathāyakkhīādīnaṃ kāyena kāyappaṭibaddhādīsu ca. Matitthiyā pana thullaccayaṃ. Itthiyā pana phusiyamāno sevanādhippāyopi sace kāyena na vāyamati, anāpatti.</p>
  2432. <p class="centered">Dutiyo.</p>
  2433. <p class="bodytext"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti itthisaññī. <span class="bld">Suṇanti</span>nti viññattipathe ṭhatvā attano vacanaṃ suṇantiñca. <span class="bld">Viññuñcā</span>ti duṭṭhullāduṭṭhullasallakkhaṇasamatthañca manussitthiṃ. <span class="bld">Maggaṃ vā</span>ti vaccamaggapassāvamaggānaṃ vasena maggaṃ vā methunaṃ vā ārabbhāti sambandho. <span class="bld">Duṭṭhullavācārāgenā</span>ti <a name="M0.0260"></a> duṭṭhā ca sā asaddhammappaṭisaṃyuttatāya thūlā ca lāmakajanasādhāraṇatāyāti duṭṭhullā. Sāva puna vācā duṭṭhullavācā. Tassaṃ assādasampayutto rāgoti samāso, tena. <span class="bld">Obhāsitvā</span>ti vaṇṇāvaṇṇayācanādivasena asaddhammavacanaṃ vatvā. Asuṇantiyā pana dūtena vā paṇṇena vā ārocite anāpatti. Tattha dvinnaṃ maggānaṃ vasena vaṇṇāvaṇṇehi, methunayācanādīhi vā ‘‘sikharaṇīsi, sambhinnāsi, ubhatobyañjanakāsī’’ti imesu tīsu aññatarena akkosavacanena vā obhāsantassa saṅghādiseso, adhakkhakaubbhajāṇumaṇḍalaṃ ādissa vaṇṇādibhaṇane thullaccayaṃ, tathā yakkhīpetīpaṇḍakānaṃ vaccamaggapassāvamagge ādissa vaṇṇādibhaṇane methunayācanādīsupi. Tesaṃ pana adhakkhakādike dukkaṭaṃ, tathā manussitthīnaṃ ubbhakkhake adhojāṇumaṇḍale kāyappaṭibaddhe ca.</p>
  2434. <p class="centered">Tatiyo.</p>
  2435. <p class="bodytext"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>. <span class="bld">Attakāmupaṭṭhāna</span>nti methunadhammasaṅkhātena kāmena upaṭṭhānaṃ kāmupaṭṭhānaṃ. Attano atthāya kāmupaṭṭhānaṃ attakāmupaṭṭhānaṃ. Atha vā kāmīyatīti kāmaṃ, attano kāmaṃ attakāmaṃ, sayaṃ methunarāgavasena patthitanti attho. Attakāmañca taṃ upaṭṭhānañcāti attakāmupaṭṭhānaṃ. Tassa vaṇṇo guṇo, taṃ. <span class="bld">Vatvā</span>ti ‘‘yadidaṃ kāmupaṭṭhānaṃ nāma, etadaggaṃ upaṭṭhānāna’’nti kāmupaṭṭhāne vaṇṇaṃ <a name="V0.0229"></a> antamaso hatthamuddāyapi itthīti saññī pakāsetvāti attho. <span class="bld">Vācā</span>ti vācāya yakāralopavasena. <span class="bld">Methunayuttenā</span>ti methunayuttāya, liṅgavipallāsavasena tāya ‘‘arahasi tvaṃ mayhaṃ methunaṃ dhammaṃ dātu’’ntiādikāya methunadhammappaṭisaṃyuttāya vācāya methunayācane methunarāginoti sambandho. Methunerāgo, so assa atthīti <span class="bld">methunarāgī,</span> tassa. <span class="bld">Garu hotī</span>ti garukāpatti hotīti attho. <span class="bld">Ma</span>-kāro padasandhikaro. Ettha <a name="M0.0261"></a> pana paṇḍake paṇḍakasaññino thullaccayaṃ, tasmiṃyeva itthisaññino dukkaṭaṃ.</p>
  2436. <p class="centered">Catuttho.</p>
  2437. <p class="bodytext"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>. Itthiyā vā purisassa vā sandesaṃ paṭiggahetvāti sambandho. <span class="bld">Itthiyā vā</span>ti ‘‘dasa itthiyo māturakkhitā piturakkhitā’’tiādinā (pārā. 303) ca ‘‘dasa bhariyāyo dhanakkītā chandavāsinī’’tiādinā (pārā. 303) ca vuttāya vīsatividhāya itthiyā vā purisassa vā taṃsambandhavasena tesaṃ mātādīnaṃ vā. <span class="bld">Sandesa</span>nti itthiyā vā purisena vā ubhinnaṃ mātādīhi vā ‘‘ehi, bhante, itthannāmaṃ itthiṃ vā purisaṃ vā evaṃ bhaṇāhī’’ti vuttaṃ jāyampatibhāvasannissitaṃ sandesavacanaṃ. <span class="bld">Paṭiggahetvā</span>ti ‘‘sādhū’’ti kāyena vā vācāya vā sampaṭicchitvā. <span class="bld">Vīmaṃsitvā</span>ti yattha pesito, tesaṃ adhippāyaṃ upaparikkhitvā vā upaparikkhāpetvā vā. <span class="bld">Haraṃ paccā</span>ti itthī vā puriso vā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchatu vā, mā vā, yehi pesito, tesaṃ paccāharanto vā harāpento vā, jāyampatibhāvo hotu vā, mā vā, akāraṇametaṃ. Imāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso ca, dvīhi aṅgehi paṇḍake ca aṅgattayenāpi thullaccayaṃ, ekena dukkaṭaṃ. Keci pana ‘‘haraṃ pacchā’’ti vipāṭhaṃ parikappetvā ‘‘pacchā hara’’nti yojenti, taṃ na sundaraṃ <span class="bld">paccā</span>ti upasaggattā. Padassa upari atthe sajjento pakāsento gacchatīti hi <span class="bld">upasaggo</span> nāma, tasmā ‘‘pati ā’’ti upasaggānaṃ ‘‘hara’’ntimassa padassa upari bhavitabbanti.</p>
  2438. <p class="centered">Pañcamo.</p>
  2439. <p class="bodytext"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>. <span class="bld">Saṃyācitaparikkhāra</span>nti saṃ attanā yācito vāsiādiko parikkhāro yassā, taṃ. <span class="bld">Adesitavatthuka</span>nti uttidutiyakammena adesitaṃ vatthu kuṭikaraṇappadeso yassāti <a name="M0.0262"></a> viggaho, taṃ. <span class="bld">Pamāṇātikkanta</span>nti <a name="V0.0230"></a> idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo sugatavidatthi nāma, tāya ‘‘dīghaso dvādasa vidatthiyo sugatassa vidatthiyā tiriyaṃ sattantarā’’ti (pārā. 348) evaṃ vuttappamāṇaṃ ekatobhāgenāpi atikkantā pamāṇātikkantāti taṃ tiriyaṃ catuhatthasaṅkhātaheṭṭhimappamāṇe sati dīghato vuttappamāṇato kesaggamattampi vaḍḍhetuṃ na vaṭṭati. Tato ūnake, dīghato ca vaḍḍhite ayaṃ kuṭisaṅkhaṃ na gacchatīti. ‘‘Mayhaṃ vāsāgāraṃ eta’’nti evaṃ attā uddeso etissāti <span class="bld">attuddesā. Kuṭi</span>nti ullittādikaṃ kuṭiṃ katvāti sambandho. Tattha <span class="bld">ullittā</span> nāma anto uddhaṃmukhaṃ littā. <span class="bld">Avalittā</span> nāma bahi adhomukhaṃ littā. Ubhayathā <span class="bld">ullittāvalittā. Katvā</span>ti antobhūtakāritatthavasena kārāpetvā vā.</p>
  2440. <p class="bodytext">Tatthāyaṃ vatthudesanakkamo – tena kuṭikārakena bhikkhunā kuṭivatthuṃ sodhetvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paṇāmetvā <span class="bld">padabhājane</span> (pārā. 349) vuttanayena saṅghaṃ tikkhattuṃ yācitvā sabbe vā saṅghapariyāpannā, saṅghena vā sammatā dve tayo bhikkhū tattha netabbā. Tehi ca kipillikādīhi soḷasahi upaddavehi virahitattā anārambhaṃ anupaddavaṃ dvīhi catūhi vā balibaddehi yuttena sakaṭena ekacakkaṃ nibbodakapatanaṭṭhāne ekaṃ bahi katvā āviñchituṃ sakkuṇeyyatāya ‘‘saparikkamana’’nti sallakkhetvā sacepi saṅghappahonakā honti, tattheva, no ce, saṅghamajjhaṃ gantvā tena bhikkhunā yācitehi <span class="bld">padabhājane</span> (pārā. 50, 51) vuttāya ñattidutiyakammavācāya vatthu desetabbanti. Adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ kuṭiṃ karissāmīti sabbappayoge dukkaṭaṃ, idāni dvīhi piṇḍehi niṭṭhānaṃ gamissatīti paṭhamapiṇḍadāne <a name="M0.0263"></a> thullaccayaṃ, dutiyadānena lepe saṅghaṭite sace adesitavatthukā eva vā hoti, pamāṇātikkantā eva vā, eko saṅghādiseso, sārambhaaparikkamanatāya dve ca dukkaṭānīti sace ubhayavipannā, dve ca saṅghādisesā dve ca dukkaṭānīti sabbaṃ ñeyyaṃ.</p>
  2441. <p class="centered">Chaṭṭho.</p>
  2442. <p class="bodytext"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>. <span class="bld">Mahallaka</span>nti sassāmikabhāvena saṃyācitakuṭito mahantabhāvena, vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenāpi kātabbabhāvena ca mahantatāya mahattaṃ lāti ādadātīti mahallako. Mahattalaka iti ṭhite ttassa lopo lassa ca dvittaṃ, taṃ. Vasanaṃ attho payojanaṃ <span class="bld">vasanattho,</span> tāya<a name="V0.0231"></a>. Ettha pana adesitavatthubhāve eko saṅghādiseso. Sesaṃ anantarasadisameva. Idha ca tattha ca leṇaguhātiṇakuṭipaṇṇacchadanagehesu aññataraṃ kārentassa ca kuṭimpi aññassa vāsatthāya vāsāgāraṃ vā ṭhapetvā uposathāgārādīsu aññataratthāya karontassa ca anāpatti.</p>
  2443. <p class="centered">Sattamo.</p>
  2444. <p class="bodytext"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>. Amūlakena antimena vatthunāti sambandho. <span class="bld">Amūlakenā</span>ti dassanasaṅkhātassa, savanasaṅkhātassa, diṭṭhasutamutavasena pavattaparisaṅkāsaṅkhātassa ca mūlassa abhāvena natthi mūlametassāti amūlakaṃ, tena. Taṃ pana so āpanno vā hotu, no vā, etaṃ idha appamāṇaṃ. Tattha bhikkhuñca mātugāmañca tathārūpe ṭhāne disvā parisaṅkati, ayaṃ <span class="bld">diṭṭhaparisaṅkā</span>. Andhakāre vā paṭicchanne vā bhikkhussa ca mātugāmassa ca vacanaṃ sutvā aññassa atthibhāvaṃ ajānanto parisaṅkati, ayaṃ <span class="bld">sutaparisaṅkā</span>. Dhuttānaṃ itthīhi saddhiṃ <a name="M0.0264"></a> paccantavihāresu pupphagandhasurādīhi anubhavitvā gataṭṭhānaṃ disvā ‘‘kena nu kho idaṃ kata’’nti vīmaṃsanto tattha kenaci bhikkhunā gandhādīhi pūjā katā hoti, bhesajjatthāya ariṭṭhaṃ vā pītaṃ, so tassa gandhaṃ ghāyitvā ‘‘ayaṃ so bhavissatī’’ti parisaṅkati. Ayaṃ <span class="bld">mutaparisaṅkā</span> nāma. <span class="bld">Antimena cā</span>ti tato paraṃ vajjābhāvena ante bhavattā antimeneva. <span class="bld">Vatthunā</span>ti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu dhammesu aññatarena pārājikena dhammena. <span class="bld">Ca</span>-kāro panettha avadhāraṇe, tena saṅghādisesādiṃ nivatteti. Atha vā <span class="bld">ca</span>-kāro aṭṭhānappayutto.</p>
  2445. <p class="bodytext">Codento vā codāpentovācāti yojetabbo. <span class="bld">Cāvetu</span>nti brahmacariyā cāvanatthāya. Etena ekaṃ cāvanādhippāyaṃ gahetvā avasese akkosādhippāyavuṭṭhāpanādhippāyādike sattādhippāye paṭikkhipati. <span class="bld">Suṇamāna</span>nti idaṃ ‘‘codento’’tiādīnaṃ kammapadaṃ, iminā parammukhā codanaṃ paṭikkhipati. Parammukhā pana sattahi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭaṃ. <span class="bld">Codento</span>ti ‘‘vatthusandassanā āpattisandassanā saṃvāsappaṭikkhepo sāmīcippaṭikkhepo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386) saṅkhepato vuttānaṃ catunnaṃ codanānaṃ vasena sayaṃ codento vā. <span class="bld">Codāpento vā</span>ti parena yena kenaci codāpento vā. Tasmā yo bhikkhussa samīpe ṭhatvā ‘‘tvaṃ methunaṃ dhammaṃ sevi, assamaṇosī’’tiādinā vatthusandassanavasena vā ‘‘tvaṃ methunadhammāpattiṃ āpannosī’’tiādinā āpattisandassanavasena vā ‘‘assamaṇosi, natthi tayā saddhiṃ uposatho vā <a name="V0.0232"></a> pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā, assamaṇosī’’tiādinā saṃvāsappaṭikkhepavasena vā abhivādanādisaṃvāse paṭikkhitte assamaṇoti kasmāti puṭṭhassa ‘‘assamaṇosī’’tiādivacanehi sāmīcippaṭikkhepavasena vā antamaso <a name="M0.0265"></a> hatthamuddāya eva vāpi etamatthaṃ dīpayato ‘‘karotu me āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ okāse akārite vācāya saṅghādiseso ceva dukkaṭañca, okāsaṃ kāretvā codentassa pana saṅghādisesova daṭṭhabbo.</p>
  2446. <p class="centered">Aṭṭhamo.</p>
  2447. <p class="bodytext"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>. <span class="bld">Aññassā</span>ti khattiyādijātikassa parassa. <span class="bld">Kiriya</span>nti methunavītikkamasaṅkhātaṃ kiriyaṃ. <span class="bld">Tenā</span>ti aññassa vītikkamasaṅkhātassa methunavītikkamasandassanena karaṇabhūtena. <span class="bld">Lesenā</span>ti yassa jātiādayo tato aññampi vatthuṃ lissati uddiṭṭhe vitthāraṃ silissati vohāramattenevāti jātiādayova ‘‘lesā’’ti vuccanti, tena jātilesanāmalesādinā lesena. <span class="bld">Añña</span>nti yo vītikkamanto diṭṭho, tato aparampi bhikkhuṃ cāvetuṃ antimena vatthunā codayanti sambandho. Kathaṃ? Koci khattiyajātiyo vītikkamanto diṭṭho, tato aññaṃ attano veriṃ khattiyajātikaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyaṃ jātilesaṃ gahetvā ‘‘khattiyo mayā diṭṭho vītikkamanto, tvaṃ khattiyo pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’ti codeti codāpeti vā. Evaṃ nāmalesādayopi veditabbā. Sesā vinicchayakathā aṭṭhame vuttasadisāyeva.</p>
  2448. <p class="centered">Navamo.</p>
  2449. <p class="bodytext"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>. Ettāvatā ‘‘garukā navā’’ti uddiṭṭhe vitthārato dassetvā idāni tesu āpannesu paṭipajjitabbākāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘chādeti jānamāpanna’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu attanā <span class="bld">āpannaṃ</span> saṅghādisesāpattiṃ āpattivasena vā vatthuvasena vā <span class="bld">jānaṃ</span> jānanto <span class="bld">yāvatā</span> <a name="M0.0266"></a> yattakāni ahāni <span class="bld">chādeti</span> paṭicchādeti, <span class="bld">tāvatā</span> tattakāni ahāni tassa parivāso hotīti evaṃ padasandhivasena attho veditabbo. Tattha paṭicchannaparivāso suddhantaparivāso samodhānaparivāsoti tividho parivāso. Tesaṃ pana atisaṅkhepanayena mukhamattepi dassite vitthāravinicchayapavesopāyasambhavo siyāti mukhamattaṃ dassayissāma.</p>
  2450. <p class="bodytext">Tattha <a name="V0.0233"></a> <span class="bld">paṭicchannaparivāso</span> nāma yathāpaṭicchannāya āpattiyā dātabbo, tasmā paṭicchannadivase ca āpattiyo ca sallakkhetvā sace ekāhappaṭicchannā hoti, ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo’’tiādinā <span class="bld">khandhake</span> (cūḷava. 98-99) āgatanayena yācāpetvā ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu sambahulā āpattiyo āpajji ekāhappaṭicchannāyo’’tiādinā <span class="bld">khandhake</span> āgatanayeneva kammavācaṃ vatvā parivāso dātabbo. Ekaṃ āpajjitvā ‘‘sambahulā’’ti vinayakammaṃ karontassāpi vuṭṭhātīti ‘‘sambahulā’’ti vuttaṃ. Nānāvatthukāsupi eseva nayo. Atha dvīhādippaṭicchannā honti, pakkhaatirekapakkhamāsaatirekamāsasaṃvaccharaatirekasaṃvaccharappaṭicchannā vā, ‘‘dvīhappaṭicchannāyo vā’’tiādinā vatvā yo yo āpanno hoti, tassa tassa nāmañca gahetvā yojanā kātabbā.</p>
  2451. <p class="bodytext">Kammavācāpariyosāne ca sace appabhikkhuko āvāso hoti, sakkā ratticchedaṃ anāpajjantena vasituṃ, tattheva ‘‘parivāsaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmī’ti vattaṃ samādāya tattheva saṅghassa ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo’’tiādinā ārocetvā puna āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ <a name="M0.0267"></a> ārocentena pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne sahavāso, tena ca vināvāso, āgantukādīnaṃ upacāragatānaṃ anārocanāti etesu ekenāpi ratticchedañca vattabhedañca akatvā parivatthabbaṃ.</p>
  2452. <p class="bodytext">Sace na sakkā hoti parivāsaṃ sodhetuṃ, nikkhittavattena vasitukāmo hoti, tattheva saṅghamajjhe vā ekassa puggalassa vā santike ‘‘parivāsaṃ nikkhipāmi, vattaṃ nikkhipāmī’’ti parivāso nikkhipitabbo. Nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati. Athānena paccūsasamaye ekena bhikkhunā saddhiṃ parikkhittassa vihārassa parikkhepato, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā mahāmaggato okkamma paṭicchannaṭṭhāne nisīditvā antoaruṇeyeva vattaṃ samādiyitvā ārocetabbaṃ. Sace bahi ṭhitānampi saddaṃ suṇāti, passati vā, dūraṃ gantvāpi ārocetabbaṃ, anārocente ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca. Sace ajānantasseva upacārasīmaṃ pavisitvā gacchanti, ratticchedova hoti, na vattabhedo. Aruṇe uṭṭhite tassa santike vattaṃ nikkhipitvā vihāraṃ gantabbaṃ. Evaṃ yāva rattiyo pūrenti, tāva parivatthabbaṃ. Ayaṃ tāva <span class="bld">paṭicchannaparivāso</span>.</p>
  2453. <p class="bodytext"><span class="bld">Suddhanto</span> <a name="V0.0234"></a> duvidho cūḷasuddhanto mahāsuddhantoti. Tattha yo ‘‘upasampadato paṭṭhāya yattakaṃ nāma kālaṃ ahaṃ suddho’’ti jānāti, tattakaṃ apanetvā tato avasese rattiparicchede ekato katvā dātabbaparivāso <span class="bld">cūḷasuddhanto</span>. Yo pana sabbaso rattipariyantaṃ na jānāti nassarati, tattha ca vematiko, tassa dātabbo <span class="bld">mahāsuddhanto</span>. Āpattipariyantaṃ jānātu vā, mā vā, akāraṇametaṃ.</p>
  2454. <p class="bodytext"><span class="bld">Samodhānaparivāso</span> <a name="M0.0268"></a> nāma tividho odhānasamodhāno agghasamodhāno missakasamodhānoti. Tattha yo niṭṭhitaparivāsopi vā niṭṭhitamānattopi vā anikkhittavatto aññaṃ āpattiṃ āpajjitvā purimāpattiyā samā vā ūnatarā vā rattiyo paṭicchādeti, tassa mūlāya paṭikassanena te parivutthadivase ca mānattaciṇṇadivase ca odhunitvā makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā puna ādito paṭṭhāya dātabbaparivāso <span class="bld">odhānasamodhāno</span> nāma. Sace kassaci ekāpatti ekāhappaṭicchannā, dvīhappaṭicchannā, evaṃ yāva dasāhappaṭicchannā, tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ dasāhappaṭicchannavasena avasesānaṃ ekāhappaṭicchannādīnampi dātabbaparivāso <span class="bld">agghasamodhāno</span> nāma. Yo pana nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā dātabbaparivāso <span class="bld">missakasamodhāno</span> nāma. Dānavidhi pana sabbattha <span class="bld">khandhake</span> (cūḷava. 134 ādayo) āgatanayeneva veditabbo.</p>
  2455. <p class="bodytext">Evaṃ parivutthaparivāso bhikkhu <span class="bld">mānattaṃ</span> bhikkhūnaṃ mānanabhāvaṃ <span class="bld">cha rattiyo</span> akhaṇḍaṃ katvā <span class="bld">careyya</span> kareyya, sampādeyyāti vuttaṃ hoti. Tattha saṅghena gaṇena puggalena kataṃ tena bhikkhunā saṅghamajjhe vattaṃ samādāpetvā ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā āpattiyo āpajji’’ntiādinā <span class="bld">khandhake</span> vuttanayena yācāpetvā tattheva vuttanayena mānattadānādayopi veditabbā. Imināpi vattaṃ nikkhipitukāmena ce vattaṃ nikkhipitvā catūhi pañcahi saddhiṃ parivāse vuttappakāraṃ padesaṃ gantvā purimanayeneva heṭṭhā vuttaṃ sahavāsādiṃ antamaso catūhi ūnattā ūne gaṇe caraṇadosañca vajjetvā paṭipajjitabbaṃ. Appaṭicchannāpattikassa pana parivāsaṃ adatvā mānattameva dātabbaṃ. Evaṃ ciṇṇaṃ kataṃ pariniṭṭhāpitaṃ mānattaṃ yena<a name="M0.0269"></a>, <span class="bld">taṃ</span> bhikkhuṃ. Vīsati saṅgho gaṇo assāti <span class="bld">vīsatīgaṇo</span> dīghaṃ katvā, so <span class="bld">saṅgho abbheyya</span> sampaṭiccheyya, abbhānakammavasena osāreyyāti vuttaṃ hoti, avheyyāti vā attho. Etthāpi samādānaārocanayācanāni, kammavācā ca <span class="bld">khandhake</span> vuttanayena veditabbā.</p>
  2456. <p class="bodytext"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>. Evaṃ <a name="V0.0235"></a> tesu paṭipajjitabbākāraṃ dassetvā idāni chādanassa aṅgāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘āpattī’’</span>tiādimāha. Tattha na ukkhitto <span class="bld">anukkhitto,</span> natthi antarāyo assāti <span class="bld">anantarāyo</span>. Sakatthe ttapaccayavasena vā, pahuno bhāvo pahuttaṃ, taṃ assatthīti saddhādivasena vā pahutto. Anukkhitto ca anantarāyo ca pahutto cāti dvando, tesaṃ bhāvo anukkhittādiguṇo anukkhitta…pe… pahuttatā. Āpatti ca anukkhitta…pe… pahuttatā ca <span class="bld">āpatti…pe… pahuttatāyo</span>. Ma-kāro padasandhijo. Tathā tena pakārena āpattiādīsu catūsu āpattādipakārena saññī tathasaññī rassavasena. Tassa bhāvo <span class="bld">tathasaññitā,</span> yathāvuttaāpattādisaññitāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ca</span>-kāro vuttasamuccayattho. Kamanaṃ patthanaṃ kāmo, chādetuṃ kāmo <span class="bld">chādetukāmo</span>. Iti yathāvuttā nava, <span class="bld">atha chādanā</span> cāti evaṃ dasa ca tāni aṅgāni cāti, tehi. <span class="bld">Aruṇuggamamhi</span> aruṇasaṅkhātassa paṭhamabālasūriyaraṃsino uggamane sati <span class="bld">channā</span> hoti, āpattīti seso.</p>
  2457. <p class="bodytext">Tatthāyamadhippāyo – yo bhikkhu rājacoraaggiudakamanussaamanussavāḷasarīsapajīvitabrahmacariyantarāyānaṃ dasannamekassāpi natthitāya anantarāyiko samāno anantarāyikasaññī hutvā bhikkhuno santikaṃ gantuñceva ārocetuñca sakkuṇeyyatāya <a name="M0.0270"></a> pahu samāno pahusaññī hutvā tividhaukkhepanīyakammākaraṇena anukkhitto samāno anukkhittasaññī hutvā garukāpattīti saññī garukaṃyeva āpattiṃ chādetukāmo hutvā chādeti, tassāyaṃ āpatti ca channā hotīti. Sace panettha anāpattisaññī vā hoti aññāpattikkhandhasaññī vā vematiko vā, acchannā honti. Ārocentena pana ‘‘mama ekāpattiṃ āpannabhāvaṃ jānāhī’’tiādinā nayena ārocetabbaṃ. Sace pana vatthusabhāgāpattikassa āroceti, tāva tappaccayā dukkaṭaṃ āpajjati.</p>
  2458. <p class="centered">Saṅghādisesaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2459. <p class="subhead">3. Cīvaraniddesavaṇṇanā</p>
  2460. <p class="bodytext"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>. ‘‘Khomañca <a name="V0.0236"></a> koseyyañcā’’tiādinā napuṃsakaviggahena dvande kate <span class="bld">khoma…pe… bhaṅgāni</span>. Tattha <span class="bld">khoma</span>nti gacchajāti. Upacārato pana khomena khomasuttena vāyitanti taddhitena upacārena vā khomaṃ khomapaṭacīvaraṃ, tathā avasesāni. <span class="bld">Sāṇaṃ</span> sāṇavākasuttehi vāyitaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Bhaṅgaṃ</span> khomasuttādīni sabbāni ekaccāni vā vomissetvā vāyitacīvaraṃ. Vākamayameva vāti keci. <span class="bld">Kambala</span>nti manussalomaṃ vāḷalomañca ṭhapetvā sesalomehi vāyitaṃ. <span class="bld">Etānī</span>ti khomādīni yathāvuttāni. Saha anulomehīti <span class="bld">sānulomāni</span>. Jātito kappiyāni <span class="bld">cha</span> cīvarāni bhavanti.</p>
  2461. <p class="bodytext"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>. Idāni <span class="bld">‘‘dukūla’’</span>ntiādinā tesaṃ anulomāni dasseti. Tattha <span class="bld">dukūla</span>nti dukūlasaṅkhātena kenaci vākavisesena vāyitaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Cevā</span>ti samuccaye, so upari ākaḍḍhitabbo. <span class="bld">Paṭṭuṇṇa</span>nti paṭṭuṇṇesu jātaṃ paṭṭuṇṇaṃ. Desavācino <a name="M0.0271"></a> bahuvacanantāti bahuvacanena viggaho. Tathā somārā ca cīnā ca, tesu jātaṃ <span class="bld">somāracīnajaṃ</span>. Imāni tīṇi pāṇakehi katasuttamayāni. Ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā jātaṃ <span class="bld">iddhijaṃ,</span> taṃ pana khomādīnaṃ aññataraṃ. <span class="bld">Devadinna</span>nti devehi dinnaṃ kapparukkhe nibbattaṃ cīvaraṃ. Tadetaṃ dukūlādi tassa tassa yathāvuttassa khomādino anulomikaṃ hoti. Tattha lomāni anugataṃ anulomaṃ, yathā sesalomāni anugataṃ lomaṃ tadanukūlattā ‘‘anuloma’’nti vuccati, tathā taṃjātiyakaṃ yesaṃ kesañci anukūlaṃ sabbampi ruḷhīvasena ‘‘anuloma’’nti vuccati. Tameva <span class="bld">anulomikaṃ,</span> anukūlanti attho. Kathaṃ? Dukūlaṃ sāṇassa anulomaṃ, paṭṭuṇṇādīni tīṇi koseyyassa anulomāni, iddhijaṃ devadinnañca khomādīnamanulomanti.</p>
  2462. <p class="bodytext"><a name="para32-3"></a><span class="paranum">32-3</span>. Evaṃ sānulomāni cīvarāni dassetvā idāni adhiṭṭhānādikaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ticīvara’’</span>ntiādimāha. Tattha avuttepi avassaṃ vattabbatāya sabbattha ca-saddo ajjhāharitabbo, ticīvarañca…pe… kaṇḍucchādiñca adhiṭṭheyya na vikappeyyāti sambandho. Tattha tiṇṇaṃ cīvarānaṃ samāhāro <span class="bld">ticīvaraṃ</span>. Parikkhārañca taṃ coḷañcāti <span class="bld">parikkhāracoḷaṃ</span>. Vassassa yoggā vassikā, sāva sāṭikā <span class="bld">vassikasāṭikā</span>. Puñchati anenāti puñchanaṃ, mukhassa puñchanaṃ mukhapuñchanaṃ. Nisīdanti etthāti nisīdanaṃ, mukhapuñchanañca nisīdanañca <span class="bld">mukhapuñchananisīdanaṃ</span><a name="V0.0237"></a>. Sayanasukhādiṃ paṭicca attharīyatīti paccattharaṇaṃ, tadeva <span class="bld">paccattharaṇakaṃ</span>. Kaṇḍuṃ chādetīti <span class="bld">kaṇḍucchādi. Adhiṭṭhahe</span>ti ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā navannaṃ nāmaṃ gahetvā adhiṭṭheyya. <span class="bld">Na vikappeyyā</span>ti tassa tassa nāmaṃ gahetvā na vikappeyya, tassa tassa pana nāmaṃ aggahetvā ‘‘imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vikappeyyāti adhippāyo. <span class="bld">Etthā</span>ti imesu navasu <a name="M0.0272"></a> cīvaresu. <span class="bld">Ticīvara</span>nti ticīvaranāmena adhiṭṭhitaṃ. Tathā hi adhiṭṭhānato pubbe visuṃ ticīvaraṃ nāma natthi saṅghāṭiādippahonakassa paccattharaṇādivasenāpi adhiṭṭhātuṃ anuññātattā. Taṃ <span class="bld">vinā ekāhaṃ</span> ekadivasampi. <span class="bld">Na vaseyyā</span>ti aladdhasammutiko bhikkhu avippavāsasīmato aññattha vāsaṃ na kareyyāti attho. Evaṃ sati ticīvarañca nissajjitabbaṃ hoti, pācittiyañca āpattiṃ āpajjatīti dīpeti. Nisīdanaṃ vinā cātumāsaṃ na vaseyyāti sambandho. Catunnaṃ māsānaṃ samāhāro catumāsaṃ, tameva <span class="bld">cātumāsaṃ</span>. Taṃ accantasaṃyogavasena.</p>
  2463. <p class="bodytext"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>. Idāni <span class="bld">‘‘ima’’</span>ntiādinā ‘‘adhiṭṭheyyā’’ti vuttamadhiṭṭhānaṃ dasseti. Saṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭhaheti sambandho. Tattha <span class="bld">adhiṭṭhahe</span>ti hatthapāse ṭhitaṃ evaṃ adhiṭṭheyya. <span class="bld">Ahatthapāsa</span>nti hatthassa pāso samīpo hatthapāso, aḍḍhateyyahatthabbhantaro. Dvādasahatthabbhantarotipi vadanti. Natthi hatthapāso etissāti ahatthapāsā, taṃ <span class="bld">etanti</span> adhiṭṭhaheti sambandho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Antogabbhe vā uparipāsāde vā tadaheva gantvā nivattanayogge padese vā ṭhitaṃ cīvaraṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyyāti vuttaṃ hoti. Tato dūre ṭhitampi adhiṭṭhātabbantipi vadanti. <span class="bld">Sesesupī</span>ti uttarāsaṅgādikaṇḍuppaṭicchādipariyantesupi avasesacīvaresu. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ayameva nayo. Yathā saṅghāṭiyā, evaṃ ‘‘imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādi vuttanayovāti vuttaṃ hoti. Adhiṭṭhahantena pana hatthena gahetvā kāyavikāraṃ karontena ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyena vā adhiṭṭhātabbaṃ, vacībhedamattaṃ katvā vācāya vā. Parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhanti ticīvaraṃ parikkhāracoḷampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti.</p>
  2464. <p class="bodytext"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>. Idāni <a name="M0.0273"></a> evaṃ adhiṭṭhahato aññaṃ laddhā adhiṭṭhātukāmena paccuddharitvā adhiṭṭhātabbanti dassetuṃ <span class="bld">‘‘adhiṭṭhahanto’’</span>tiādimāha. Tattha saṅghāṭi pabhuti ādi yassa taṃ <span class="bld">saṅghāṭippabhuti</span>. Etaṃ ‘‘adhiṭṭhahanto’’ti etthāpi ‘‘adhiṭṭheyyā’’ti etthāpi kammapadaṃ, ‘‘pubbacīvara’’nti <a name="V0.0238"></a> ettha pana visesanaṃ hutvā tiṭṭhati. <span class="bld">Paccuddharitvā</span>ti pariccajitvā. Parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi saṅghāṭiādīni karoti, niṭṭhite rajane ca kappe ca imaṃ parikkhāracoḷaṃ paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbāni. <span class="bld">Pattādhiṭṭhahane</span>ti pattassa adhiṭṭhāne. <span class="bld">Tathā</span>ti ca yathā cīvare, tathā pattepi adhiṭṭhānādikaṃ sabbanti attho. Ettha pana ‘‘imaṃ pattaṃ, etaṃ patta’’nti vā viseso.</p>
  2465. <p class="bodytext"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>. Idāni paccuddhāravidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘eta’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">imaṃ va</span> iti vā-saddo rassaṃ katvā niddiṭṭho, so iti-saddato paraṃ yojetabbo, tasmā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti vā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti vā saṃseti sambandho veditabbo. <span class="bld">Saṃse</span>ti vadeyya. <span class="bld">Eva</span>nti yathā nāmena saṅghāṭi paccuddharitabbā, tathā uttarāsaṅgādīnīti attho. <span class="bld">Vidū</span>ti paccuddharetimassa kattupadaṃ, paññavāti attho. Sabbatthāpi dūrāsannatādī vuttanayena veditabbā.</p>
  2466. <p class="bodytext"><a name="para37-8"></a><span class="paranum">37-8</span>. Idāni saṅghāṭiādīnaṃ channaṃ pamāṇaparicchedaṃ dasseti <span class="bld">‘‘saṅghāṭī’’</span>tiādinā. Pacchimo anto <span class="bld">pacchimanto,</span> tena, pacchimakoṭiyāti attho. <span class="bld">Dīghaso</span>ti dīghato. Muṭṭhiyā sahitaṃ pañcakaṃ yassā sā muṭṭhipañcakā, liṅgavipallāsavasena pana <span class="bld">muṭṭhipañcako</span>. Muṭṭhi-saddenettha upacāravasena katamuṭṭhiko hatthova vutto. Sugatassa cīvarato ūnāti samāso. <span class="bld">Apī</span>ti vuttasamuccaye, tena <a name="M0.0274"></a> yathāvuttapacchimappamāṇā ca ayañca uttamappamāṇāti attho. ‘‘Pacchimantenā’’ti idaṃ <span class="bld">muṭṭhittikañca tiriya</span>nti etthāpi anuvattetvā attho veditabbo. <span class="bld">Ca</span>-saddo ‘‘uttamantena sugatacīvarūnāpi vaṭṭatī’’ti idaṃ samuccinoti. Tattha idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo ekā sugatavidatthi, tāya vidatthiyā nava vidatthiyo dīghato sugatacīvarappamāṇaṃ, tiriyaṃ cha vidatthiyo, taṃ pana vaḍḍhakihatthena dīghato terasa hatthā ekā ca vidatthi, tiriyato nava hatthā honti. Taṃvasena ubhayattha ūnatā viññātabbā.</p>
  2467. <p class="bodytext">Uttarāsaṅgopi tattakovāti dassetuṃ <span class="bld">‘‘tathā ekaṃsikassapī’’</span>ti āha. Eko aṃso ekaṃso, tattha kātabbanti taddhite <span class="bld">ekaṃsikaṃ</span>. ‘‘Antaravāsako’’ccādinā nivāsanaṃ dasseti. Tattha antaraṃ majjhapadeso, antare majjhe kaṭippadese vāso vatthaṃ antaravāso, soyeva <span class="bld">antaravāsako. Cāpī</span>ti samudāyo, eko vā samuccayo. Aḍḍhena tatiyo bhāgo <span class="bld">aḍḍhateyyo</span>. Ettha dvinnaṃ hatthakoṭṭhāsānaṃ sampuṇṇānaṃ tatiyakoṭṭhāsasaṃsijjhane karaṇabhūtā aḍḍha-saddaniddiṭṭhā yā vidatthi<a name="V0.0239"></a>, sāva tatiyoti niddiṭṭhoti upaḍḍhahatthasaṅkhāto tatiyo bhāgo aḍḍhateyyo. So ca nānantarena dvihatthatatiyatā labbhatīti dve hatthā, ekā ca vidatthi aḍḍhateyyo. Taṃsanniyogena panettha antaravāsakova aḍḍhateyyoti veditabbo. Dve hatthā yassāti bāhiratthasamāso. Pārupanenāpi sakkā nābhiṃ paṭicchādetunti <span class="bld">‘‘dvihattho’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Vā</span>-saddo aḍḍhateyyaṃ vikappeti. Tiriyassa antoti chaṭṭhītappuriso, tiriyameva antoti vā kammadhārayo ‘‘gāmanto’’tiādīsu viya.</p>
  2468. <p class="bodytext"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>. <span class="bld">‘‘Nisīdanassā’’</span>tiādinā <a name="M0.0275"></a> nisīdanacīvaraṃ dasseti. Ettha <span class="bld">nisīdanaṃ</span> nāma same bhūmibhāge eḷakalomāni uparūpari santharitvā kañjikādīhi siñcitvā kato dvīsu ṭhānesu phālitattā tīhi dasāhi yutto parikkhāraviseso. <span class="bld">Vidatthī dve</span>ti dve vidatthī. <span class="bld">Visālato</span> puthulato.</p>
  2469. <p class="bodytext"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>. <span class="bld">‘‘Kaṇḍuppaṭicchādī’’</span>tiādinā kaṇḍuppaṭicchādiṃ dasseti. Tattha <span class="bld">kaṇḍū</span>ti hi na atthato nānaṃ, taggahaṇena panettha piḷakassāvathullakacchābādhaṃ gayhati. Kaṇḍuṃ yathāvuttaṃ piḷakādiṃ paṭicchādetīti kaṇḍuppaṭicchādi. Paṭicchadanaṃ vā paṭicchādo, yathāvuttakaṇḍuyā paṭicchādo kaṇḍuppaṭicchādo, so assa atthīti kaṇḍuppaṭicchādī, tassa. <span class="bld">Tiriya</span>nti tiriyato.</p>
  2470. <p class="bodytext"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>. <span class="bld">‘‘Vassikā’’</span>tiādinā vassikasāṭikaṃ dasseti, taṃ suviññeyyaṃ.</p>
  2471. <p class="bodytext"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>. Evaṃ pamāṇavantānaṃ pamāṇaṃ dassetvā vuttappamāṇātikkame dosaṃ, kesañci pamāṇābhāvagaṇanābhāvañca dassetuṃ <span class="bld">‘‘etthā’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">etthā</span>ti vuttappamāṇavantesu cīvaresu. <span class="bld">Taduttari</span> tato vuttappamāṇato uttari nipātena uttari-saddena tappuriso. <span class="bld">Karontassa</span> sampādentassa. <span class="bld">Chedanapācittī</span>ti chedanena sahitā pācitti, atirekaṃ chinditvā pācittiyaṃ desetabbanti vuttaṃ hoti. Vuttappamāṇato pana atirekañca ūnakañca ‘‘parikkhāracoḷa’’nti adhiṭṭhātabbaṃ. Yena mukhaṃ puñchanti, taṃ mukhasambandhīti mukhassa coḷanti samāse dvando. Ākaṅkhitaṃ icchitaṃ pamāṇanti kammadhārayo. Tametesamatthīti <span class="bld">ākaṅkhitappamāṇikā</span>. Ettha ca ticīvarādīsu avuttepi gaṇanavibhāge paccattharaṇamukhapuñchanaparikkhāracoḷe ṭhapetvā ādito paṭṭhāya <a name="M0.0276"></a><a name="V0.0240"></a> chakkamekekameva vaṭṭati. Mukhapuñchanacoḷāni paccattharaṇāni ca bahūnipīti viññātabbaṃ.</p>
  2472. <p class="bodytext"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>. <span class="bld">Gaṇanā</span>ti ettha napuṃsakassa itthivacanena yogābhāvā ‘‘na dīpitā’’ti liṅgaṃ vipariṇāmetvā sambandhitabbaṃ, aṭṭhakathāyaṃ na pakāsitāti attho. Tiṇṇaṃ panetesaṃ ukkaṭṭhaparicchedavaseneva vuttaṃ, vikappanūpagapacchimena pacchimappamāṇaṃ atthiyeva. Idāni yasmā tattha taṃ sabbaṃ na dīpitaṃ, tasmā vikappanūpagathavikādi sabbaṃ ekaṃ ‘‘parikkhāracoḷa’’nti, bahūni ekato katvā ‘‘parikkhāracoḷānī’’tipi vatvā adhiṭṭhātabbanti dassento <span class="bld">‘‘tathā’’</span>tiādimāha. Iminā parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhanti dasseti. <span class="bld">Thavikādiṃ</span> thavikā ādi yassa parissāvanādinoti samāso. Vikappassa upagaṃ <span class="bld">vikappiyaṃ,</span> tañca upari vakkhati.</p>
  2473. <p class="bodytext"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>. Idāni tiṇṇaṃ cīvarānaṃ paṭibhāgaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ahatā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha ahatena navena adhotena kappaṃ sadisaṃ ahatakappaṃ, ekavāradhotaṃ. Ahatañca ahatakappañca <span class="bld">ahatāhatakappāni,</span> vatthāni, tesaṃ. Dve guṇā paṭalāni yassa sāti duguṇā. ‘‘Guṇo paṭalarāsīsū’’ti hi abhidhānappadīpikā. <span class="bld">Duguṇā</span> dupaṭṭā, uttarasmiṃ dehabhāge āsañjīyatīti <span class="bld">ukkarāsaṅgo</span>. Ekaccaṃ ekapaṭṭaṃ assa atthīti <span class="bld">ekaccī,</span> ekapaṭṭoti attho. Nipāto vā ekaccīti. <span class="bld">Tathā</span>ti samuccaye, antaravāsako cāti vuttaṃ hoti. Upamāyaṃ vā, yathā uttarāsaṅgo ekacciyo, evaṃ antaravāsakoti attho.</p>
  2474. <p class="bodytext"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>. ‘‘Utū’’ti anekautu gahitāti ututo dīghakālato uddhaṭā <span class="bld">utuddhaṭā,</span> tesaṃ pilotikānanti attho. <span class="bld">Sesā</span>ti uttarāsaṅgaantaravāsakā. Paṃsu viya kucchitaṃ <a name="M0.0277"></a> ulati pavattatīti <span class="bld">paṃsukūlaṃ,</span> rathikāsusānasaṅkārakūṭādīnaṃ yattha katthaci ṭhitaṃ coḷakhaṇḍaṃ, tasmiṃ. Yā yā rucīti abyayībhāve <span class="bld">yathāruci,</span> yāvadatthaṃ satapaṭṭampi vaṭṭatīti adhippāyo.</p>
  2475. <p class="bodytext"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>. Idāni tīsu chinditvā kātuṃ appahontesu kātabbavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘tīsū’’</span>tiādimāha. Tattha ticīvarasamudāyato ekadesabhūtānaṃ dvinnamekassa ca saṅkhāguṇena niddhāriyamānattā <span class="bld">tīsū</span>ti niddhāraṇe bhummaṃ. Ekavacanassa bahvatthena yogābhāvato dvicīvarasaṅkhātabahvatthavasena <a name="V0.0241"></a> vacanaṃ vipariṇāmetvā yāni pahonti, tāni dve vāpi chinditabbāni, yaṃ pahoti, taṃ ekaṃ vā chinditabbanti yojetabbaṃ. <span class="bld">Pahontī</span>ti pacchimacīvarappamāṇachinnakāni pahonti. <span class="bld">Apī</span>ti sambhāvane, tīsu kā kathāti attho. <span class="bld">Anvādhi</span>nti āgantukapattaṃ. Anu pacchā ādhīyatīti anvādhi, yaṃ cīvarassopari saṅghāṭiākārena āropetabbaṃ. <span class="bld">Anādiṇṇa</span>nti anāropitaṃ anvādhikaṃ. <span class="bld">Na dhāreyyā</span>ti iminā yadi dhāreyya, dukkaṭanti dīpeti.</p>
  2476. <p class="bodytext"><a name="para47-8"></a><span class="paranum">47-8</span>. Idāni ‘‘ticīvaraṃ na vaseyya vinekāha’’nti vuttānaṃ tiṇṇaṃ avippavāsalakkhaṇaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘gāme’’</span>tiādinā <span class="bld">udositasikkhāpade</span> (pārā. 471 ādayo) vuttaparihāramāha. Tattha gāme vā…pe… vihāre vā ticīvaraṃ nikkhipitvāti sambandho. Tattha ‘‘paṭo daḍḍho’’tiādīsu viya avayavepi samudāyavohāravasena tīsu ekampi <span class="bld">‘‘ticīvara’’</span>nti vuttaṃ. <span class="bld">Bhikkhusammutiyaññatrā</span>ti saṅghena gilānassa bhikkhuno dīyamānaṃ cīvarena vippavāsasammutiṃ vinā. <span class="bld">Vippavatthu</span>nti ekūpacāranānūpacāragāmādito bahi, atha vā nivesanādīnaṃ, tattha ca gabbhovarakānaṃ cīvarassa vā hatthapāsaṃ atikkamma cīvarena vippayutto <a name="M0.0278"></a> hutvā vasituṃ. Ettha ca gāmādīnaṃ ekūpacāranānūpacāratā ekakulanānākulasantakassa gāmādino parikkhepassa, parikkhepokāsassa ca vasena satthaabbhokāsānaṃ sattabbhantaravasena ca veditabbā. Tattha eko abbhantaro aṭṭhavīsatihattho hoti. Ettha ca nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhānīti daṭṭhabbaṃ visuṃ gāmassa gahitattā, tathā udositādīhi aññaṃ nivesanaṃ.</p>
  2477. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">udosito</span> nāma yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā. <span class="bld">Pāsādo</span> dīghapāsādo. <span class="bld">Hammiyaṃ</span> muṇḍacchadanapāsādo. Nāvā ca aṭṭo ca māḷo ca ārāmo ca <span class="bld">nāvā…pe… ārāmaṃ,</span> tasmiṃ. <span class="bld">Aṭṭo</span> nāma paṭirājādīnaṃ paṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso. <span class="bld">Māḷo</span> ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo. <span class="bld">Ārāmo</span> pupphārāmo vā phalārāmo vā. Sattho ca khettañca khalañcāti dvando. <span class="bld">Sattho</span> nāma jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. <span class="bld">Khalaṃ</span> vuccati dhaññakaraṇaṃ. <span class="bld">Dumo</span> nāma dumamūlaṃ chāyāya phuṭṭhokāso upacāravasena. <span class="bld">Abbhokāso</span> pana agāmake araññeva adhippeto.</p>
  2478. <p class="bodytext"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>. Idāni ‘‘etaṃ…pe… saṅghāṭi’’ntiādinā navannameva paccuddhāro vutto, na pana tesaṃ <a name="V0.0242"></a> kālaparicchedoti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘rogā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha devadatto dattoti nāmekadesenāpi nāmavohārato vassikasāṭikāva ‘‘sāṭikā’’ti pakaraṇavasena gammamānatthattā vuttā. Kaṇḍuppaṭicchādikā ca <span class="bld">rogavassānapariyantā</span>. Rogā ca vassānā ca māsā rogavassānā, te tadatikkamena paccuddharitabbatāya pariyantā yāsanti viggaho.</p>
  2479. <p class="bodytext">Kiṃ vuttaṃ hoti? Vassikasāṭikā vassānamāsātikkame kattikapuṇṇamāya eva paccuddharitabbā. Tathā kaṇḍuppaṭicchādikā <a name="M0.0279"></a> ābādhesu vūpasantesūti vuttaṃ hoti. ‘‘Paccuddharitvā vikappetabbā’’ti hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.469) vuttaṃ. Ettha pana keci ācariyā ‘‘paccuddharitvāti vassikasāṭikabhāvato apanetvā’’ti vadiṃsu, taṃ na yujjati. Paccuddhāravinayakammavisayeyeva paccuddhāra-saddassa diṭṭhattā, ‘‘cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) <span class="bld">pāḷi</span>vacanato ca. ‘‘Cātumāsaṃ adhiṭṭhātu’’nti ca catunnaṃ māsānaṃ adhiṭṭhānena saha accantasaṃyogo dassitoti na tena adhiṭṭhānabhedo viññāyati. Teneva <span class="bld">kurundaṭṭhakathāyampi</span> ‘‘vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ, tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) vacanato kattikapuṇṇamāya eva paccuddharitvā hemante vikappetabbāti vuttaṃ. Tasmā ‘‘vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi kaṇḍuppaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatī’’ti (kaṅkā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ. <span class="bld">Mātikāṭṭhakathāya</span>mpi paccuddhāravasenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatīti evamattho gahetabbo. Evañhi sati sabbaṭṭhakathāyo samenti, yutti ca aviruddhā hontīti. <span class="bld">Tato para</span>nti paccuddhārato upari. <span class="bld">Vikappeyyā</span>ti kaṇḍuppaṭicchādiṃ paccuddharitvā vikappeyya. Vassikasāṭikaṃ kattikapuṇṇamāyaṃ paccuddharitvā hemantassa paṭhamadivase vikappeyya, evaṃ asati dukkaṭanti adhippāyo. <span class="bld">Sesā</span>ti apare satta cīvarāni sesā. Natthi pariyantaṃ vuttasadiso kālaparicchedo etesanti <span class="bld">apariyantikā</span>.</p>
  2480. <p class="bodytext"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>. Idāni paccattharaṇādikaṃ cīvaracatukkaṃ sadasādikaṃ vaṭṭati, nāparanti dassetuṃ <span class="bld">‘‘paccattharaṇā’’</span>tiādimāha. Tattha parikkhāro ca mukhapuñchanañcāti dvando. Parikkhāramukhapuñchanameva coḷakanti kammadhārayo. Dvandasamāsante suyyamānattā pana coḷaka-saddo parikkhāra-saddato ca paraṃ daṭṭhabbo <a name="M0.0280"></a> ‘‘parikkhāracoḷaka’’nti. Taṃ pana sāmaññajotanāya visesepi avaṭṭhānato ṭhapetvā pañca cīvarāni parikkhāracoḷanāmenādhiṭṭhitāni avasesaṃ <a name="V0.0243"></a> daṭṭhabbaṃ. Paccattharaṇañca parikkhāramukhapuñchanacoḷakañca <span class="bld">paccattharaṇa…pe… coḷaka</span>ñca <span class="bld">nisīdana</span>ñcāti etaṃ cīvaracatukkaṃ sadasampi arattampi anādiṇṇakappampi labbhanti sambandho. <span class="bld">Sadasa</span>nti saha yāhi kāhici dasāhīti sadasaṃ. Sadasake labbhamāne adasampi labbhatevāti sadasampi adasampi pupphadasampīti ettha attho. <span class="bld">Pi</span>-saddo vuttāvuttasampiṇḍanattho. <span class="bld">Aratta</span>nti nīlapītādirajanena arañjitampi. <span class="bld">Pi</span>-saddena rañjitanīlapītādikampi anādiṇṇakappampīti. Ādiṇṇo kappo yassa natthīti taṃ <span class="bld">anādiṇṇakappampi</span>. Pi-saddena ādiṇṇakappampi.</p>
  2481. <p class="bodytext">Nanu ca ‘‘na bhikkhave sabbanīlakāni cīvarāni dhāretabbānī’’tiādinā (mahāva. 372) sabbanīlakasabbapītakasabbalohitakacīvarāni sāmaññena paṭikkhittānīti kathamidaṃ cīvaracatukkaṃ sadasādikaṃ vaṭṭati, kathañca anādiṇṇakappampi vaṭṭatīti? Vuccate – ‘‘tena kho pana samayena aññataro bhikkhu kusacīraṃ nivāsetvā’’tiādinā <span class="bld">uppannavatthū</span>su (mahāva. 371) ‘‘na bhikkhave kusacīraṃ…pe… titthiyaddhajo dhāretabbo. Yo dhāreyya, āpatti thullaccayassā’’tiādinā (mahāva. 371) uppannavatthuvaseneva nivāsanapārupanasaṅkhātadhāraṇassa paṭikkhittattā ca tattheva <span class="bld">aṭṭhakathāya</span>ñca (mahāva. aṭṭha. 372) ‘‘sabbanīlakādīni rajanaṃ dhovitvā puna rajitvā dhāretabbāni, na sakkā ce honti dhovituṃ, paccattharaṇāni vā kātabbāni, dupaṭṭacīvarassa vā majjhe dātabbāni, acchinnadasadīghadasāni dasā chinditvā dhāretabbāni, kañcukaṃ labhitvā phāletvā rajitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati, veṭhanepi eseva nayo’’ti nivāsanapārupanavaseneva dhāraṇaparibhogānaṃ <a name="M0.0281"></a> vuttattā ca <span class="bld">dubbaṇṇakaraṇasikkhāpade</span> (pāci. aṭṭha. 368) ‘‘yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, tadeva cīvaranti veditabba’’nti pañcannaṃyeva kappabinduno anuññātattā ca ticīvarakaṇḍuppaṭicchādivassikasāṭikasaṅkhātāni pañca cīvarāni kāyaparihāriyāneva adasāni asabbanīlakādīni kappiyarajanarajitāni ādiṇṇakappāniyeva honti, na niyamena nivattitāni parāni cattārīti cīvaracatukkameva sadasādikaṃ anādiṇṇakappampi vaṭṭatīti.</p>
  2482. <p class="bodytext"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>. Sesacīvarapañcakaṃ adasaṃyeva rajitaṃyeva ādiṇṇakappaṃva kappatīti yojanā. <span class="bld">Rajita</span>nti kappiyarajanena rajitaṃ. Nisīdanassa yathāvuttenatthena sabbattha adasatthaṃ nisedhetuṃ <span class="bld">‘‘sadasaṃva nisīdana’’</span>nti vuttaṃ. Sati hi sambhave byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ hoti.</p>
  2483. <p class="bodytext"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>. Idāni <a name="V0.0244"></a> anadhiṭṭhite anissaṭṭhe ca kā pavattīti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘anadhiṭṭhita’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">anadhiṭṭhita</span>nti ticīvarādivasena anadhiṭṭhitaṃ. <span class="bld">Anissaṭṭha</span>nti yassa kassaci dānalakkhaṇena adinnaṃ. <span class="bld">Vikappetvā paribhuñjaye</span>ti vakkhamānanayena ekabahubhāvaṃ, sannihitāsannihitabhāvañca sallakkhetvā vikappetvā paccuddharitvā paribhuñjeyya. Vakkhamānanayena pana viññāyatīti ‘‘paccuddharitvā’’ti na vuttaṃ.</p>
  2484. <p class="bodytext">Idāni ‘‘vikappetvā’’ti vuttaṃ kīdisaṃ taṃ heṭṭhimantena vikappiyanti āha <span class="bld">‘‘hatthā’’</span>tiādi. Tattha hattho dīghena yassa taṃ <span class="bld">hatthadīghaṃ. Tato</span>ti tasmā hatthato. Upaḍḍho hatthassa dutiyo bhāgo vidatthisaṅkhāto vitthārena yassa taṃ <span class="bld">upaḍḍhavitthāraṃ</span>.</p>
  2485. <p class="bodytext"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>. Idāni yathāvuttavidhānaṃ tecīvarikasseva vasena, aparo pana aññathā paṭipajjatīti taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ticīvarassā’’</span>tiādimāha<a name="M0.0282"></a>. Tattha nāmenādhiṭṭhitāni tīṇi cīvarāni etassāti <span class="bld">ticīvaro</span>. Tassa vinayatecīvarikassāti attho, na parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhitacīvarassa. Vinayatecīvarikassa pana udositasikkhāpade vuttaparihāro natthi. <span class="bld">Parikkhāracoḷiyo</span>ti parikkhāracoḷamassa atthīti ṇikena ya-kāro. <span class="bld">Sabba</span>nti sakalaṃ navavidhampi cīvaraṃ. <span class="bld">Tathā vatvā</span>ti ekabahubhāvaṃ, sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘imaṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā vatvā. <span class="bld">Adhiṭṭhatī</span>ti adhiṭṭhāti.</p>
  2486. <p class="bodytext"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>. Adhiṭṭhitacīvaraṃ pana paribhuñjato kathaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti taṃ dassento <span class="bld">‘‘acchedā’’</span>tiādimāha. Tattha acchedo ca vissajjanañca gāho ca vibbhamo cāti dvando. <span class="bld">Acchedo</span> nāma corādīhi acchinditvā gahaṇaṃ. <span class="bld">Vissajjanaṃ</span> paresaṃ dānaṃ. <span class="bld">Gāho</span> vissāsena gahaṇaṃ. <span class="bld">Vibbhamo</span> sikkhaṃ appaccakkhāya gihibhāvūpagamanaṃ. Tadāpi tassa aññassa dāne viya cīvarassa nirālayabhāvena pana pariccāgoti. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana bhādiso bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti atthaṃ vikappetvā bhikkhuniyā gihibhāvūpagamanaṃ vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ, kāraṇaṃ panettha amhākaṃ garūhiyeva <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> (sārattha. ṭī. 2.469) ‘‘bhikkhuniyā ‘hīnāyāvattanenā’ti visesetvā avuttattā bhikkhuniyā hi gihibhāvūpagamane adhiṭṭhānavijahanaṃ visuṃ vattabbaṃ natthi tassā vibbhamaneneva assamaṇībhāvato’’ti vuttaṃ. Nanu ca bhikkhuno appaccakkhātasikkhassa gihibhāvūpagamanena adhiṭṭhānavijahanena nirālayabhāvo kāraṇabhāvena <a name="V0.0245"></a> vutto, evaṃ sati parivattaliṅgassa natthi nirālayabhāvoti kathamassa adhiṭṭhānaṃ vijahatīti? Saccametaṃ, tathāpi buddhamataññūhi aṭṭhakathācariyehi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 1.69) ‘‘yaṃ panassa bhikkhubhāve <a name="M0.0283"></a> adhiṭṭhitaṃ ticīvarañca patto ca, taṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati, puna adhiṭṭhātabba’’nti vuttattā natthettha dosoti.</p>
  2487. <p class="bodytext"><span class="bld">Māraṇaliṅgasikkhā</span>ti uttarapadalopena upacārena vā liṅgaparivattanaṃ sikkhāpaccakkhānañca ‘‘liṅgasikkhā’’ti ca vuttaṃ. Iti ete aṭṭha sabbesu navasu cīvaresu adhiṭṭhānassa viyogo vippavāso, tassa kāraṇā hontīti pāṭhaseso. Ticīvarassa pana na kevalaṃ imeyeva aṭṭha, vinividdhachiddañca adhiṭṭhānaviyogakāraṇanti liṅgavacanañca parivattetvā yojetabbaṃ. Tattha abbhantare ekassapi tantuno abhāvena vinividdhaṃ vinivijjhitvā gatachiddaṃkaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhippamāṇaṃ <span class="bld">vinividdhachiddaṃ</span>. Tattha saṅghāṭiyā ca uttarāsaṅgassa ca dīghantato vidatthippamāṇassa, tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa, antaravāsakassa pana dīghantato vidatthippamāṇasseva tiriyantato caturaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ. Sūcikammaṃ karontena ca chinditvā dubbalaṭṭhānāpanayanena chiddaṃ adassetvā kātabbaṃ.</p>
  2488. <p class="bodytext"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>. Idāni akappiyāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘kusā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha kusā ca vākā ca phalakāni ca, tesaṃ cīrāni <span class="bld">kusa…pe… cīrāni</span>. Tattha kusena ganthetvā kataṃ kusacīraṃ. Tathā vākena ganthetvā kataṃ vākacīraṃ, tāpasānaṃ vakkalaṃ. Phalakasaṇṭhānāni phalakāni sibbitvā kataṃ phalakacīraṃ. <span class="bld">Kesavālaja</span>nti kesehi ca vālehi ca jātaṃ vāyitaṃ kambalanti sambandho. <span class="bld">Ulūkapakkhājinakkhipe</span>ti ulūkānaṃ kosiyasakuṇānaṃ pakkhaṃ pakkhena kataṃ nivāsanañca ajinakkhipaṃ salomaṃ sakhuraṃ ajinamigānaṃ cammañca dhārayato thullaccayanti sambandho.</p>
  2489. <p class="bodytext"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>. <span class="bld">Kadalerakakkadussesū</span>ti kadaliyo ca erako ca akko ca, tesaṃ dussāni vatthāni, tesu ceva makacivākehi <a name="M0.0284"></a> kate <span class="bld">potthake cāpi</span> dukkaṭaṃ. Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ. Kadalidussādisaddena taṃdhāraṇamadhippetaṃ, tasmā taṃdhāraṇanimittaṃ dukkaṭaṃ hotīti attho. Evaṃ sabbattha. ‘‘Nīlako cā’’tiādinā dvando. Sabbā nīlaka…pe… kaṇhakāti kammadhārayo. Nīlādivaṇṇayogena <a name="V0.0246"></a> vatthaṃ nīlādi. <span class="bld">Nīlakaṃ</span> umāpupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Mañjeṭṭhaṃ</span> mañjeṭṭhikavaṇṇaṃ. <span class="bld">Pītaṃ</span> kaṇikārapupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Lohitaṃ</span> jayasumanapupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Kaṇhakaṃ</span> addāriṭṭhakavaṇṇaṃ. Sabba-saddo panettha paccekaṃ yojetabbo.</p>
  2490. <p class="bodytext"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>. <span class="bld">Mahā…pe… ratte</span>ti mahāraṅgo ca mahānāmaraṅgo ca, tehi ratte. Etthāpi puna suyyamānaṃ sabbasaddamanuvattiyaṃ, ‘‘sabbamahāraṅgaratte’’tiādinā attho veditabbo. Iminā ca asabbanīlakādi kappiyarajanarajitaṃ paribhuñjantassa natthi dosoti dīpeti. Tattha mahāraṅgo satapadipiṭṭhivaṇṇo. Mahānāmaraṅgo sambhinnavaṇṇo, so pana paṇḍupalāsavaṇṇo hoti, padumavaṇṇotipi vadanti. <span class="bld">Tirīṭake</span>ti taṃ nāmaka rukkhatace. <span class="bld">Acchinnadīghadasake</span>ti sabbaso acchinnattā acchinnā ca majjhe chinnattā dīghā ca sā dasā ca vatthakoṭi yassāti aññapadatthasamāso. <span class="bld">Phalapupphadase</span>ti aññamaññaṃ saṃsibbitvā katā phalasadisā dasā ‘‘phalā’’ti vuccanti, ketakādi pupphasadisāni ‘‘pupphānī’’ti ca, phalā ca pupphā ca dasā yassa, phalasadise dase, pupphasadise dase cāti attho. <span class="bld">Veṭhane</span>ti sīsaveṭhane. <span class="bld">Tathā</span>ti iminā sabbanīlakādīsu dukkaṭaṃ atidisati. <span class="bld">Sabba</span>nti kusacīrādikaṃ sakalaṃ. Acchinnaṃ cīvaraṃ yassa so labhatīti sambandho.</p>
  2491. <p class="centered">Cīvaraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2492. <p class="subhead">4. Rajananiddesavaṇṇanā</p>
  2493. <p class="bodytext"><a name="para58"></a><span class="paranum">58</span>. Mūlañca <a name="M0.0285"></a> khandho ca taco ca pattañca phalañca pupphañca, tesaṃ pabhedoti chaṭṭhītappuriso. Atha vā pabheda-saddassa kammasādhanatte tāniyeva pabhedoti kammadhārayo, tato. Rajanti etehīti <span class="bld">rajanāni,</span> mūlādīni. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, cha rajanāni mūlarajana’’ntiādinā (mahāva. 344) bhagavatā anuññātattā vuttaṃ <span class="bld">‘‘rajanā chappakārāni, anuññātāni satthunā’’</span>ti.</p>
  2494. <p class="bodytext"><a name="para59"></a><span class="paranum">59</span>. <span class="bld">Mūle</span>ti <a name="V0.0247"></a> mūlarajane haliddiṃ vivajjiya sabbaṃ labbhanti sambandho. Evaṃ sabbattha. Mañjeṭṭhi ca tuṅgahārako cāti dvando. Alli-saddena nīli-saddena ca tesaṃ gacchajātīnaṃ pattāni gahitāni upacārena, tathā lodda-saddena kaṇḍula-saddena ca taco, kusumbha-saddena kiṃ suka-saddena ca pupphāni. Teneva ca tāni napuṃsakāni. <span class="bld">Tuṅgahārako</span> nāma eko kaṇṭakarukkho, tassa haritālavaṇṇaṃ khandharajanaṃ hoti. Allipattena ekavāraṃ gihiparibhuttaṃ rajituṃ vaṭṭati. Phalarajane sabbampi vaṭṭati.</p>
  2495. <p class="centered">Rajananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2496. <p class="subhead">5. Pattaniddesavaṇṇanā</p>
  2497. <p class="bodytext"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>. <span class="bld">Ayopatto</span> nāma ayasā kāḷalohena nibbatto patto. <span class="bld">Jātiyā</span> ukkaṭṭhādīnaṃ sāmaññavasena. <span class="bld">Pamāṇato</span>ti paricchedato. Tayo pattāti pāṭhaseso.</p>
  2498. <p class="bodytext"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>. ‘‘Magadhesū’’ti vattabbe <span class="bld">magadhe</span>ti vacanavipallāsena vā ‘‘paccāsā satī’’tiādīsu viya su-saddalopena vā <a name="M0.0286"></a> vuttaṃ. <span class="bld">Nāḷidvayataṇḍulasādhita</span>nti ettha magadhāpekkhopi nāḷi-saddo dvaya-saddena samāso hoti gammakattāti nāḷiyā dvayaṃ nāḷidvayaṃ. Tattha magadhanāḷi nāma aḍḍhaterasapalā hoti. Ettha ca aḍḍhaterasapalāni māsānanti vadanti. Nāḷidvayena pamitā taṇḍulā sukoṭṭitaparisuddhā anupahatapurāṇasālitaṇḍulā nāḷidvayataṇḍulā, tehi sādhitaṃ pacitanti attho. <span class="bld">Odana</span>nti sammā sampāditaṃ avassāvitodanaṃ. <span class="bld">Sūpa</span>nti odanassa catutthabhāgappamāṇaṃ nātighanaṃ nātitanukaṃ hatthahāriyaṃ sabbasambhārasaṅkhataṃ muggasupaṃ. <span class="bld">Byañjanañca tadūpiya</span>nti tassa odanassa upiyaṃ anurūpaṃ yāva carimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanañca ukkaṭṭho gaṇhātīti sambandho.</p>
  2499. <p class="bodytext"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti yathāvuttaodanādino. <span class="bld">Upaḍḍho</span>ti upaḍḍhaṃ nāḷikodanādi assa atthīti upaḍḍho. <span class="bld">Eva</span>-kārena atirekaṃ nivatteti. <span class="bld">Tato</span>ti yathāvuttanāḷikodanādito. Ukkaṭṭhato ukkaṭṭho <a name="V0.0248"></a> ca omakomako ca apattoti yojanā. Omakato omako <span class="bld">omakomako</span>. Iminā puna pattadvayadassanena pamāṇato tayopi pattā vibhāgato nava hontīti dīpeti. Tattha yasmiṃ magadhanāḷidvayataṇḍulodanādikaṃ sabbampi vaḍḍhanapakkhe ṭhitaṃ pakkhittaṃ sace pattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭho</span> nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭhomako</span> nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti antogatameva, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭhukkaṭṭho</span> nāma patto. ‘‘Ekaṃ nāḷikodanādi sabbampi pakkhittaṃ vuttanayeneva heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, ayaṃ majjhimo nāma patto’’tiādinā <span class="bld">majjhimamajjhimomakamajjhimukkaṭṭhā</span> ca ‘‘yattha upaḍḍhanāḷikodanādi sabbampi pakkhittaṃ heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati<a name="M0.0287"></a>, ayaṃ omako nāma patto’’tiādinā <span class="bld">omakaomakomakaomakukkaṭṭhā</span> ca pattā ukkaṭṭhe vuttanayeneva veditabbā. Tesu dve apattā bhājanaparibhogena paribhuñjitabbā, nādhiṭṭhānūpagā, na vikappanūpagā.</p>
  2500. <p class="bodytext"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>. Kappo sako atirekapatto dasāhaparamaṃ dhāreyyāti yojanā. Tattha <span class="bld">kappo</span>ti kappiyo. <span class="bld">Sako</span>ti attano santako. Kappiyattā pana attasantakattā ca sattannampi adhiṭṭhānavikappanūpagatā veditabbā. Tattha ayopatto pañcahi pākehi, mattikāpatto dvīhi pākehi pakko adhiṭṭhānūpago ca vikappanūpago ca, tathā ubhopi kākaṇikamattassāpi mūlassa anavasesetvā dinne, sabbaso attasantakatte viññāte ca adhiṭṭhānavikappanūpagāti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Atirekapatto</span>ti anadhiṭṭhitāvikappitatāya atirekapatto. Adhiṭṭhānapaccuddhārā panettha cīvare vuttāva. Vikappentena pana pattānaṃ ekabahubhāvaṃ, sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘imaṃ patta’’nti vā ‘‘ime patte’’ti vā ‘‘etaṃ patta’’nti vā ‘‘ete patte’’ti vā vatvā ‘‘tuyhaṃ vikappemī’’ti vattabbaṃ. Sammukhādibhedo panettha cīvare vakkhamānanayena veditabbo. <span class="bld">Dasāhaparama</span>nti dasa ahāni paramo paricchedo assāti dahāhaparamo, kālo, taṃ. Accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Dhāreyyo</span>ti paribhogavasena dhāretabbo. Tasmiṃkāle atināmite patto nissaggiyo hotīti yojanā. <span class="bld">Atināmite</span>ti atikkāmite <span class="bld">nissaggiyo</span> hoti, ekādase aruṇuggamane saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā <span class="bld">padabhājanīye</span> (pārā. 602) vuttanayena patto nissajjitabbo hoti, tathā sati pācittiyāpatti cassa hotīti adhippāyo.</p>
  2501. <p class="bodytext"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>. <span class="bld">‘‘Acchedā’’</span>tiādi <a name="M0.0288"></a> cīvare vuttanayattā uttānameva. Ayaṃ pana viseso – <span class="bld">maraṇuddhaṭā</span>ti <a name="V0.0249"></a> uddharaṇaṃ uddhaḷaṃ, paccuddhāro. Maraṇañca uddhaṭañca maraṇuddhaṭā, tasmā. <span class="bld">Chiddenā</span>ti yena kaṅgusitthaṃ nikkhamati ceva pavisati ca, tena mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulachiddena. <span class="bld">Pattādhiṭṭhānamujjhatī</span>ti patto adhiṭṭhānaṃ ujjhati vissajjati.</p>
  2502. <p class="bodytext"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>. Idāni <span class="bld">‘‘patta’’</span>ntiādinā aññathā pariharaṇe dukkaṭaṃ dasseti. Tattha sodakaṃ pattaṃ na paṭisāmeyyāti yojanā. <span class="bld">Na paṭisāmeyyā</span>ti guttaṭṭhāne na nikkhipeyya, ‘‘sodakaṃ pattaṃ uṇhe na ca otape’’tiādinā ca yojanīyaṃ. <span class="bld">Na ca otape</span>ti neva īsakaṃ tāpeyya. <span class="bld">Na nidahe</span>ti nirudakaṃ katvāpi bhusaṃ na nidaheyya, vodakaṃ katvā īsakaṃ tāpeyyātipi byatirekattho. <span class="bld">Bhūmyā na ṭhape</span>ti kharāya bhūmiyā na ṭhapeyya. Yattha pana vaṇṇo na dussati, evarūpāya mattikāya paribhaṇḍakatāya bhūmiyā vā tathārūpāya eva vālikāya vā nikkujjitvā ukkujjitvā ṭhapetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">No ca laggaye</span>ti bhittikhilādīsu na olambeyya.</p>
  2503. <p class="bodytext"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>. ‘‘Miḍḍhante vā’’tiādinā vatvā pattaṃ ṭhapetuṃ na ca kappatīti yojetabbaṃ. <span class="bld">Miḍḍhante</span>ti āḷindakamiḍḍhikādīnaṃ miḍḍhīnaṃ ante. Sace pana parivattetvā tattheva patiṭṭhāti, evarūpāya vitthiṇṇāya miḍḍhiyā ṭhapetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Paribhaṇḍante vā</span>ti bāhirapasse katāya tanukāya miḍḍhikāya ante vā. Ettha <span class="bld">vā</span>-saddo samuccaye, so ca paccekaṃ yojetabbo. Aṅke pana aṃsabaddhakena aṃsakūṭe laggetvā ṭhapetuñca vaṭṭati. Chattepi bhaṇḍakena saddhiṃ bandhitvā vā aṭṭaṃ katvā vā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Mañcepi aññena saddhiṃ bandhitvā ṭhapetuṃ, aṭaniyaṃ bandhitvā olambetuṃ vaṭṭati.</p>
  2504. <p class="bodytext"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>. Pattena ucchiṭṭhodakañca calakaṭṭhikañca na nīhareyyāti sambandho. <span class="bld">Ucchiṭṭhodaka</span>nti mukhavikkhālanodakaṃ. Calakāni ca <a name="M0.0289"></a> cabbetvā apaviddhāmisāni aṭṭhikāni macchamaṃsaaṭṭhikāni ca <span class="bld">calakaṭṭhikaṃ</span>. Pattaṃ paṭiggahaṃ katvā hatthaṃ dhovitumpi hatthadhotādi udakampi patte ākiritvā nīharitumpi anucchiṭṭhaṃ suddhapattaṃ ucchiṭṭhahatthena gaṇhitumpi na vaṭṭati. Macchamaṃsaphalāphalādīni khādanto yaṃ tattha aṭṭhiṃ vā calakaṃ vā chaḍḍetukāmo hoti, taṃ patte ṭhapetuṃ na labhati. Mukhato nīhaṭaṃ pana yaṃ kiñci puna akhāditukāmo patte ṭhapetuṃ na labhati. Siṅgiverādīni ḍaṃsitvā puna ṭhapetuṃ labhati. <span class="bld">Pattahattho</span>ti patto hatthe yassāti viggaho. ‘‘Pattahattho, kavāṭa’’nti ca upalakkhaṇametaṃ. Yattha katthaci sarīrāvayave pana pattasmiṃ <a name="V0.0250"></a> sati yena kenaci sarīrāvayavena kavāṭaṃ paṇāmetuṃ, ghaṭikaṃ vā ukkhipituṃ, sūciṃ vā kuñcikāya avāpurituṃ na labhati. Aṃsakūṭe pana pattaṃ laggetvā yathāsukhaṃ avāpurituṃ labhati.</p>
  2505. <p class="bodytext"><a name="para68"></a><span class="paranum">68</span>. Bhūmiyā bhūmisambandhī ādhārako, tasmiṃ dantavallivettādīhi kate valayādhārake ca ekadārunā kate <span class="bld">dāruādhārake</span> ca bahūhi daṇḍehi kate <span class="bld">daṇḍādhārake</span> ca yattha ṭhapito patto yathā parivattitvā na paripatati, tathā suṭṭhu sajjite tasmiṃ pattassupari pattoti evarūpe <span class="bld">duve patte</span> ṭhapeyyāti padatthayojanā. Bhamakoṭisadiso pana dāruādhārako tīhi daṇḍakehi baddho daṇḍādhārako ca ekassapi pattassa anokāso, tattha ṭhapetvāpi hatthena gahetvā nisīditabbaṃ. <span class="bld">Bhūmiya</span>nti kaṭasārakādinā atthatāya bhūmiyā pana nikkujjitvā vā paṭikujjitvā vā <span class="bld">ekaṃ</span> pattaṃ ṭhapeyyāti yojanā.</p>
  2506. <p class="bodytext"><a name="para69"></a><span class="paranum">69</span>. Idāni akappiyapatte dasseti <span class="bld">‘‘dārū’’</span>tiādinā. Tattha suvaṇṇameva sovaṇṇaṃ. Dāru ca rūpiyañca sovaṇṇañca maṇi ca veḷuriyañca dāru…pe… veḷuriyāni, tehi nibbattā <span class="bld">dāru…pe… mayā</span><a name="M0.0290"></a>. Dīgho pana ‘‘veḷuriyāmayā’’ti gāthābandhasukhatthaṃ kato. Evamuparipi tādisaṃ viññeyyaṃ. Tattha indanīlādi <span class="bld">maṇi</span> nāma. Kaṃso ca kāco ca tipu ca sīsañca phalikā ca tambaloho cāti dvando, tehi jātā <span class="bld">kaṃsa…pe… jā</span>. Tattha kaṃsa-saddena vaṭṭalohopi saṅgahito. Setaṃ <span class="bld">tipu,</span> kaṇhaṃ <span class="bld">sīsaṃ</span>.</p>
  2507. <p class="bodytext"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>. <span class="bld">Chavasīsamayo</span>ti chavassa matamanussassa sīsaṃ sīsakapālaṃ, tena nibbatto chavasīsamayo. Ghaṭi ca tumbañca, tesaṃ kaṭāho, tehi jātāti <span class="bld">ghaṭitumbakaṭāhajā</span>. Tattha <span class="bld">ghaṭī</span>ti ghaṭoyeva. <span class="bld">Tumbaṃ</span> alābu. Iti ime sabbe pattā akappiyā vuttā, dukkaṭavatthukā ca vuttāti yojanā. Tattha rūpiyādīsu catūsu sace gihī bhattaggesu suvaṇṇataṭṭakādīsu byañjanaṃ katvā upanāmenti, āmasituṃ na vaṭṭati. Kaṃsakācaphalikajāni pana taṭṭakādīni bhājanāni puggalikaparibhogeneva na vaṭṭanti, saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭāni vā vaṭṭanti. Ghaṭitumbakaṭāhajā pana labhitvā pariharituṃ na vaṭṭanti, tāvakālikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭanti.</p>
  2508. <p class="centered">Pattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2509. <p class="subhead">6. Thālakaniddesavaṇṇanā</p>
  2510. <p class="bodytext"><a name="para71-2"></a><span class="paranum">71-2</span>. Dāru <a name="V0.0251"></a> …pe… veḷuriyāmayā akappiyā, phalikākācakaṃsajā thālakā gihisantakā saṅghikā ca kappiyā, tumbaghaṭijā tāvakālikā kappiyāti sambandho. Kappanti parikappanti avirodhibhāvenevāti kappā, tathā kappiyā. Na kappā <span class="bld">akappā</span>. Saṅghassa ime <span class="bld">saṅghikā</span>. Tāva-saddo avadhimhi. Tāva bhojanāvadhibhūto kālo etāsanti <span class="bld">tāvakālikā</span><a name="M0.0291"></a>, bhuñjitvā chaḍḍetabbā, na pariharitabbāti adhippāyo.</p>
  2511. <p class="centered">Thālakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2512. <p class="subhead">7. Pavāraṇāniddesavaṇṇanā</p>
  2513. <p class="bodytext"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>. Yena iriyāpathena upalakkhito pañcannaṃ bhojanānaṃ yaṃ kiñci bhojanaṃ <span class="bld">bhuñjamāno ayaṃ</span> bhikkhu kappiyānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ hatthapāsopanītānaṃ <span class="bld">pavārito, tato</span> iriyāpathato <span class="bld">aññena</span> iriyāpathena <span class="bld">anatirittakaṃ</span> yāvakālikaṃ <span class="bld">bhuñjeyya</span> ce, imassa <span class="bld">pācitti</span> hotīti padatthayojanā. Bhuñjanatthāya paṭiggahaṇe pana dukkaṭaṃ. Tattha iriyāya kāyikakiriyāya patho pavattanūpāyo <span class="bld">iriyāpatho,</span> ṭhānagamananisajjanasayanāni. Pavāreti paṭikkhipatīti <span class="bld">pavārito,</span> atha vā pavāraṇaṃ paṭikkhipanaṃ pavāritaṃ, tamassa atthīti <span class="bld">pavārito,</span> katappavāraṇo katappaṭikkhepoti attho, atha vā parivesakena vārīyatīti <span class="bld">pavārito</span> paṭikkhepito. <span class="bld">Anatirittaka</span>nti yaṃ pavāretvā āsanā vuṭṭhahantassa ‘‘alametaṃ sabba’’nti evaṃ atirittakaraṇādīhi sattahi vinayakammākārehi kappiyaṃ kataṃ, tañca ‘‘ajja vā yadā vā icchati, tadā khādissatī’’ti āhaṭaṃ, gilānātirittañca atirittaṃ adhikanti vuccati, tato aññaṃ anatirittakaṃ anadhikanti attho. Kusalaṃ cittaṃ pātetīti <span class="bld">pācitti,</span> tasmā itthiyaṃ timhi ta-kārassa ca-kāre, dvitte ca pācitti. Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhato āpatti dukkaṭassa, ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa.</p>
  2514. <p class="bodytext"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>. Idāni <a name="M0.0292"></a><a name="V0.0252"></a> yāya pavāritā, sā pañcaṅgasampannāyeva pavāraṇā nāma hotīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘asana’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">asana</span>nti bhuñjamānassa bhuñjanaṃ. Iminā yaṃ vippakataṃ bhojanaṃ, taṃ dasseti. <span class="bld">Bhojanañcevā</span>ti pavāraṇappahonakaṃ bhojanañceva hotīti. <span class="bld">Abhihāro</span>ti dāyakassa kāyena pavāraṇappahonakassa abhiharaṇaṃ, na vācāya. <span class="bld">Samīpatā</span>ti aḍḍhateyyahatthappamāṇasaṅkhātā samīpatā ca. Ettha pana sace bhikkhu nisinno hoti, āsanassa pacchimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhiantato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa ṭhitassa vā nisinnassa vā nipannassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena paricchinditvā aḍḍhateyyahatthapāso veditabbo. <span class="bld">Kāyavācāpaṭikkhepo</span>ti tassa abhihaṭabhojanassa aṅgulicalanādikāyavikārena vā ‘‘ala’’ntiādinā vacīvikārena vā paṭikkhipanaṃ. Iti imehi pañcahaṅgehi pavāraṇā pakārayuttavāraṇā pañcaaṅgāti sambandho. Pañca aṅgāni yassā sā <span class="bld">pañcaaṅgā</span>.</p>
  2515. <p class="bodytext"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>. Idāni etesu odanādipañcavidhaṃ bhojanaṃ dassetvā tāni ca puna vibhajitvā dassetuṃ <span class="bld">‘‘odano’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">sālī</span>ti rattasāliādikā sabbāpi sālijāti. <span class="bld">Vīhī</span>ti sabbāpi vīhināmikā vīhijāti. <span class="bld">Kaṅgū</span>ti setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujāti. <span class="bld">Kudrūso</span> nāma kāḷakodravo. <span class="bld">Varako</span> nāma setavaṇṇo kodravo. Yavagodhumesu pana bhedo natthi. Evaṃ yathāvuttānaṃ sānulomānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ bhojjayāgu cāti sambandho. <span class="bld">Bhojjayāgu cā</span>ti uṇhaṃ vā sītalaṃ vā bhuñjantānaṃ bhojanakāle gahitaṭṭhāne odhi paññāyati, sā bhojjayāgu. <span class="bld">Ca</span>-saddena odano cāti sambandho<a name="M0.0293"></a>, odano nāmāti attho. Sace pana bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti denti, kiñcāpi tanukā hoti, pavāraṇaṃ janeti. Sace pana udakādīsu pakkhipitvā pacitvā denti, yāgusaṅgahameva gacchati. Sace pana tanukāyapi yāguyā sāsapamattampi macchamaṃsakhaṇḍaṃ vā nhāru vā pakkhittaṃ hoti, pavāraṇaṃ janeti.</p>
  2516. <p class="bodytext"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>. Sāmākāditiṇaṃ kudrūsake saṅgahaṃ gataṃ, varakacorako varake saṅgahaṃ gato, nīvāro ceva sāliyaṃ saṅgahaṃ gatoti yojanā. <span class="bld">Sāmākāditiṇa</span>nti sāmāko ādi yassa, tameva tiṇaṃ tiṇadhaññanti samāso.</p>
  2517. <p class="bodytext"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>. <span class="bld">Bhaṭṭhadhaññamayo</span>ti <a name="V0.0253"></a> kharapākabhajjitehi sattavidhehi dhaññehi koṭṭetvā kato, antamaso cuṇṇampi kuṇḍakampi sattu nāmāti attho. Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ vā taṇḍulānaṃ sattu vā kuṇḍakāni eva vā na pavārenti. Yavena sambhavo uppatti assāti <span class="bld">yavasambhavo, kummāso</span> kummāso nāma. Muggādīhi kato pana pavāraṇaṃ na janeti. <span class="bld">Kappiyo cā</span>ti kappiyoyeva maṃso ‘‘maṃso’’ti vuttoti yojanā. <span class="bld">Cā</span>ti avadhāraṇe. Akappiyo pana paṭikkhipitabbova. Paṭikkhittopi na pavāreti. Udake sambhavo yassa so maccho nāma. Dvīsu panetesu sace yāguṃ pivantassa yāgusitthamattesupi macchakhaṇḍesu vā maṃsakhaṇḍesu vā ekaṃ khāditaṃ ekaṃ hatthe vā patte vā hoti, so ce aññaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Dvepi khāditāni honti, mukhe sāsapamattampi avasiṭṭhaṃ natthi, sacepi aññaṃ paṭikkhipati, na pavāreti.</p>
  2518. <p class="bodytext"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>. Idāni ‘‘kīdisaṃ bhuñjanto kinti vatvā upanītaṃ kiṃ nāma nisedhento pavāreti nāmā’’ti codanaṃ manasi nidhāyāha <span class="bld">‘‘bhuñjanto’’</span>tiādi<a name="M0.0294"></a>. Tattha kappaṃ vā akappaṃ vā pañcasu bhojanesu yaṃ kiñci <span class="bld">bhojanaṃ bhuñjanto</span> bhikkhu <span class="bld">tannāmena</span> tesaṃ pavāraṇājanakabhojanānaṃ nāmena vā <span class="bld">‘‘ima’’nti</span> sāmaññena <span class="bld">vā</span> vatvā <span class="bld">abhihaṭaṃ</span> hatthapāsopanītaṃ <span class="bld">kappaṃ</span> kappiyaṃ yathāvuttabhojanaṃ <span class="bld">nisedhayaṃ</span> nisedhayanto pavāreyyāti padatthasambandho. Ayamettha adhippāyo – yena ce akappiyamaṃsañca kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ akappiyabhojanañca tathā aññañca kappiyaṃ vā akappiyaṃ vā ekasitthamattampi ajjhohaṭaṃ hoti, so sace pattamukhahatthesu yattha katthaci bhojane sati sāpekkhova aññaṃ hatthapāse ṭhitena ‘‘odanaṃ gaṇhathā’’tiādinā pavāraṇappahonakasseva nāmena vā ‘‘ima’’nti sāmaññavaseneva vā kāyeneva abhihaṭaṃ vuttalakkhaṇaṃ kappiyameva bhojanaṃ kevalaṃ vā missaṃ vā kāyena vā vācāya vā paṭikkhipati pavāretīti. ‘‘Ākira ākira, koṭṭetvā koṭṭetvā pūrehī’’ti pana vattuṃ vaṭṭati.</p>
  2519. <p class="bodytext"><a name="para79-80"></a><span class="paranum">79-80</span>. Idāni ye pavāraṇaṃ na janenti, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘lājā’’</span>tiādimāha. Tattha lājā…pe… phalādīni pavāraṇaṃ na janentīti sambandho. <span class="bld">Lājā</span>ti sāliādīhi katā lājā. <span class="bld">Taṃsattubhattānī</span>ti tehi lājehi katā sattu ceva bhattāni ca. <span class="bld">Goraso</span>ti gunnaṃ raso khīrādi. <span class="bld">Suddhakhajjako</span>ti macchamaṃsehi asammissatāya suddhakhajjako. Sattuyo piṇḍetvā kato apakko sattuguḷo pana sattumodakasaṅkhāto pavāreti. <span class="bld">Taṇḍulā</span>ti samapākabhajjitānaṃ sāliādīnaṃ <a name="V0.0254"></a> taṇḍulā, bhajjitataṇḍulā eva vā. <span class="bld">Bhaṭṭhapiṭṭha</span>nti suddhaṃ yaṃ kiñci bhajjitaṃ piṭṭhaṃ. <span class="bld">Puthukā</span>ti sāliādīnaṃ puthukā. Puthukā hi tantiāgamayuttiyā visumpi gayhati, ekatopi, tasmā vuttāvasesānaṃ puthukāveḷuādīnaṃ bhattanti ca sambandho. <span class="bld">Veḷū</span>ti tesaṃ <a name="M0.0295"></a> taṇḍulā vuccanti. Puthukā ca veḷu ca, te ādayo yesanti samāso. <span class="bld">Ca</span>-saddo panettha sabbatthāpi yojetabbo. <span class="bld">Ādi</span>-saddena kandamūlaphalānipi gayhanti. <span class="bld">Vuttāvasesāna</span>nti vuttehi sattavidhehi dhaññehi avasesānaṃ. <span class="bld">Rasayāgū</span>ti rasehi pakkamaṃsādīhi sammissā yāgu. Rasopi tādisova. <span class="bld">Suddhayāgū</span>ti maṃsādīhi amissā suddhayāgu. <span class="bld">Phalādīnī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena kandādīnampi gahaṇaṃ. <span class="bld">Api cā</span>ti nipāto, nipātasamudāyo vā samuccaye, so paccekaṃ yojetabbo.</p>
  2520. <p class="bodytext"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>. Idāni yasmā sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ akataṃ, tattha pācittiyaṃ vuttaṃ, byatirekato atirittakate natthi, tasmā atirittaṃ karontena evaṃ kātabbanti dassento <span class="bld">‘‘pavāritenā’’</span>tiādimāha. Tattha pavāritena vuṭṭhāya atirittaṃ na kātabbaṃ, bhojanaṃ abhuttena ca atirittaṃ na kātabbanti sambandho. <span class="bld">Bhojana</span>nti pavāraṇappahonakabhojanaṃ. <span class="bld">Abhuttenā</span>ti ekasitthamattampi abhuttāvinā. <span class="bld">Yena yaṃvā pure kata</span>nti ettha ca <span class="bld">eva</span>-saddo dīghaṃ katvā niddiṭṭho, so ca ajjhāhaṭena taṃ-saddena sambandhīyati, tasmā yena bhikkhunā yaṃ bhojanaṃ pure pubbe atirittaṃ kataṃ, teneva tameva atirittaṃ na kātabbanti yojetvā attho veditabbo. Tasmā kappiyaṃ kāretvā bhuñjantassa aññaṃ āmisaṃ ākiranti, taṃ so puna kātuṃ na labhati, tasmiṃ bhojane kariyamāne paṭhamakatena saddhiṃ kataṃ hotīti. Aññasmiṃ pana tena vā aññena vā kātuṃ vaṭṭati.</p>
  2521. <p class="bodytext"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>. <span class="bld">‘‘Kappiya’’</span>ntiādīni ‘‘karonto’’ti etassa kammapadāni. Kappiyañceva gahitañceva uccāritañceva hatthapāsagañceva yāvakālikaṃ atirittaṃ karonto ‘‘alametaṃ sabba’’nti evaṃ bhāsatūti <a name="M0.0296"></a> yojanā. Tatthayaṃ phalaṃ vā kandamūlādi vā pañcahi samaṇakappehi kappiyaṃ kataṃ, yañca kappiyamaṃsaṃ vā kappiyabhojanaṃ vā, etaṃ <span class="bld">kappiyaṃ</span> nāma. <span class="bld">Gahita</span>nti bhikkhunā paṭiggahitaṃ. <span class="bld">Uccārita</span>nti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena bhikkhunā īsakampi ukkhittaṃ vā apanāmitaṃ vā, taṃ pana atirittakārakena ‘‘alametaṃ sabba’’nti vuttena kātabbaṃ. <span class="bld">Hatthapāsaga</span>nti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena hatthapāsaṃ gataṃ. <span class="bld">Atirittaṃ karonto</span>ti īdisaṃ catubbidhākārasampannaṃ bhojanaṃ atirittaṃ karonto pavāretvā āsanā avuṭṭhito vā appavāretvāpi <a name="V0.0255"></a> sabbathā bhutto vāti evaṃ duvidhavinayakammākārasampanno bhikkhu. <span class="bld">Alametaṃ sabbanti evaṃ bhāsatū</span>ti alametaṃ sabbaṃ iti evaṃ bhāsatu. Evaṃ sattavidhaṃ vinayakammākāraṃ sampādento vacībhedaṃ katvā sakimpi evaṃ vadeyyāti attho.</p>
  2522. <p class="bodytext"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>. Kappiyaṃ karontena pana anupasampannassa hatthe ṭhitaṃ na kātabbaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘na kare…pe… hatthaga’’</span>nti. Upasampannato añño anupasampanno, tassa hatthe gataṃ <span class="bld">anupasampannahatthagaṃ. Pesayitvāpī</span>ti sace tattha añño byatto bhikkhu natthi, yattha atthi, tattha pesayitvāpi. <span class="bld">Taṃ</span> atirittakataṃ <span class="bld">akārako</span> atirittakārakato añño <span class="bld">sabbo</span> pavāritopi appavāritopi bhuñjituṃ labbhateti sambandhanīyaṃ. Pavāritena pana mukhañca hatthañca sodhetvā bhuñjitabbaṃ.</p>
  2523. <p class="centered">Pavāraṇāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2524. <p class="subhead">8. Kālikaniddesavaṇṇanā</p>
  2525. <p class="bodytext"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>. <span class="bld">Kālikā</span>ti majjhanhikapacchimayāmasattāhayāvajīvappavattisaṅkhāto kālo etesamatthīti kālikā, sabbepi <a name="M0.0297"></a> khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātā atthā. Te pana gaṇanaparicchedato cattāro honti. Kiṃ te appaṭiggahitāpi sabhāveneva kālikavohāraṃ labhanti, udāhu aññathāpīti āha <span class="bld">‘‘paṭiggahitā’’</span>ti, paṭiggahitāyeva te yāvakālikādi kālikavohāralābhino, no aññathāti adhippāyo. Idāni te dasseti <span class="bld">‘‘yāvakālika’’</span>ntiādinā. Tattha aruṇuggamanato yāva ṭhitamajjhanhiko, tāva paribhuñjitabbattā yāva majjhanhikasaṅkhāto kālo assāti <span class="bld">yāvakālikaṃ,</span> piṭṭhakhādanīyādikaṃ vatthu, ṭhitamajjhanhikato paṭṭhāya taṃ paribhuñjituṃ na sakkā, kālaparicchedajānanatthaṃ kālatthambho vā yojetabbo, kālantare vā bhattakiccaṃ kātabbaṃ. Yāva rattiyā pacchimasaṅkhāto yāmo, tāva paribhuñjitabbato yāmo kālo assāti <span class="bld">yāmakālikaṃ</span>. Paṭiggahetvā sattāhaṃ nidhetabbato sattāho kālo assāti <span class="bld">sattāhakālikaṃ</span>. Ṭhapetvā udakaṃ avasesaṃ sabbampi paṭiggahitaṃ yāvajīvaṃ <a name="V0.0256"></a> pariharitvā sati paccaye paribhuñjitabbato jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ, taṃ assa atthīti <span class="bld">yāvajīvikaṃ</span>.</p>
  2526. <p class="bodytext">Nanu ca aññattha viya ‘‘yāvajīvika’’nti ettha kālasutiyā abhāve kathaṃ ‘‘cattāro kālikā’’ti yujjatīti? Yujjati, sogatānaṃ khandhavinimuttasseva kālassābhāvato jīvasaṅkhātassa jīvitindriyassa khandhasaṅgahitattā sopi kāloyevāti. Nanu cettha ‘‘yāvakālika’’ntiādinā niddiṭṭhāneva ‘‘kālikā’’ti vuttāni, ‘‘kālikānī’’ti vattabbaṃ siyāti? Nedamevaṃ viññeyyaṃ, ‘‘kālika’’ntiādīni vatthusambandhena vuttāni, ‘‘kālikā’’ti pana sāmaññantaravasena atthasaddasambandhena vuttanti natthi virodhoti.</p>
  2527. <p class="bodytext"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>. Idāni tesu <span class="bld">‘‘piṭṭha’’</span>ntiādinā yāvakālikaṃ dasseti. Tattha <span class="bld">piṭṭhaṃ mūlaṃ phala</span>nti piṭṭhakhādanīyaṃ mūlakhādanīyaṃ phalakhādanīyañca<a name="M0.0298"></a>. Tattha sattannaṃ tāva dhaññānaṃ dhaññānulomānaṃ aparaṇṇānañca piṭṭhaṃ panasalabujaambāṭakadhotatālapiṭṭhādikañceti tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena 03 manussānaṃ khādanīyabhojanīyakiccasādhakaṃ piṭṭhaṃ <span class="bld">piṭṭhakhādanīyaṃ</span>. ‘‘Adhotaṃ tālapiṭṭhaṃ khīravallipiṭṭha’’ntiādinā gaṇiyamānānaṃ gaṇanāya anto natthi, khādanīyabhojanīyakiccasādhakabhāvoyeva panetesaṃ lakkhaṇaṃ, subahuṃ vatvāpi imasmiṃyeva lakkhaṇe ṭhātabbanti na vitthārayāma. Evaṃ sabbattha. Tambakataṇḍuleyyādimūlaṃ <span class="bld">mūlakhādanīyaṃ</span>. Panasalabujanāḷikerādiphalaṃ <span class="bld">phalakhādanīyaṃ. Khajja</span>nti sakkhalimodakādipubbaṇṇāparaṇṇamayaṃ khādanīyañca. <span class="bld">Goraso</span>ti khīradadhitakkasaṅkhāto gunnaṃ raso ca. <span class="bld">Dhaññabhojana</span>nti sānulomānaṃ dhaññānaṃ odanasattukummāsasaṅkhātabhojanañca. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana ‘‘sānulomāni sattadhaññāni ca pañcavidhabhojanañcā’’ti vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ, dhaññānaṃ visuṃ gahaṇe payojanābhāvā, payojanasambhave ca phalaggahaṇeneva tesaṃ gahaṇasambhavato.</p>
  2528. <p class="bodytext"><span class="bld">Yāgusūpappabhutayo</span>ti yāgu ca sūpañca, taṃ pabhuti yesaṃ teti ete yāvakālikā hontīti sambandho. Ettha ca pabhuti-saddena macchamaṃsasaṅkhātaṃ dhaññabhojanato avasiṭṭhaṃ bhojanañca piṭṭhamūlaphalakhādanīyato avasiṭṭhaṃ kandakhādanīyaṃ, muḷālakhādanīyādiñca saṅgaṇhāti. Tesu dīgho ca bhisakandādi vaṭṭo ca uppalakaṇḍādi <span class="bld">kandakhādanīyaṃ,</span> padumamūlādi ca taṃsadisaṃ erakamūlādi ca <span class="bld">muḷālakhādanīyaṃ,</span> tālādīnaṃ kaḷīrasaṅkhātā matthakā <span class="bld">matthakakhādanīyaṃ,</span> ucchukkhandhādayo <a name="V0.0257"></a> nīluppalādīnaṃ daṇḍakkhandhakādi <span class="bld">khandhakhādanīyaṃ,</span> tambakataṇḍuleyyādīnaṃ paṇṇaṃ <span class="bld">pattakhādanīyaṃ,</span> ucchutacova eko saraso <span class="bld">tacakhādanīyaṃ,</span> tambakasiggupupphādi <span class="bld">pupphakhādanīyaṃ,</span> labujaṭṭhipanasaṭṭhiādikaṃ <span class="bld">aṭṭhikhādanīyaṃ</span>.</p>
  2529. <p class="bodytext"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>. <span class="bld">‘‘Madhū’’</span>tiādinā <a name="M0.0299"></a> yāmakālikaṃ dasseti. Madhu ca muddikā ca sālūkañca cocañca mocañca ambañca jambu cāti dvando. Muddikā phalepi itthiyaṃ, phale sesā napuṃsake, ‘‘jambu’’ iti phalavācī napuṃsakasaddantaraṃ, tato jātaṃ madhupānādi <span class="bld">madhu…pe… jambujaṃ,</span> tañca phārusañca pānakanti yojanā. Tattha <span class="bld">madhujaṃ pānaṃ</span> nāma muddikānaṃ jātirasaṃ udakasambhinnaṃ katvā katapānaṃ. Taṃ attanā kataṃ purebhattameva sāmisaṃ nirāmisampi vaṭṭati. Anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattaṃ pana nirāmisameva vaṭṭati. Esa nayo sabbapānesu. <span class="bld">Muddikajaṃ pānaṃ</span> nāma muddikānaṃ udake madditvā katapānaṃ. Tathā sesapānāni yathānurūpaṃ veditabbāni, <span class="bld">sālūkaṃ</span> rattuppalādīnaṃ sālūkaṃ. <span class="bld">Cocaṃ</span> aṭṭhikakadaliphalaṃ. <span class="bld">Mocaṃ</span> anaṭṭhikaṃ. Imāni aṭṭha pānāni sītānipi ādiccapākānipi vaṭṭanti, aggipākāni pana na vaṭṭanti. Tenāha <span class="bld">‘‘nāggisantatta’’</span>nti.</p>
  2530. <p class="bodytext"><a name="para87-8"></a><span class="paranum">87-8</span>. Avasesāni pana vettatintiṇikamātuluṅgakapitthakaramandādikhuddakaphalapānāni aṭṭhapānagatikāneva. Tenāha <span class="bld">‘‘sānulomāni dhaññāni, ṭhapetvā phalajo raso’’</span>ti. Ekassa pana vakkhamānānañca ‘‘puppharaso’’tiādīnaṃ ‘‘sītodamadditādiccapāko vā yāmakāliko’’ti iminā sambandho veditabbo. Tālanāḷikerapanasalabujaalābukumbhaṇḍapussaphalatipusaeḷālukaphalānīti nava mahāphalāni, sabbañca aparaṇṇaṃ sattadhaññāni anulomentīti saha anulomehīti <span class="bld">sānulomāni</span>. Sānulomadhaññānaṃ pana raso yāvakāliko. ‘‘Sānulomāni dhaññānī’’ti phalāni viññāyanti. Phalasutiyā ‘‘sesaphalajo’’ti vattabbe gamyamānattā na vuttaṃ. <span class="bld">Madhukapupphamaññatrā</span>ti madhukapupphaṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Pakkaḍākaja</span>nti pakkehi yāvakālikehi ḍākehi jātaṃ rasaṃ. Sītamudakaṃ <span class="bld">sītodaṃ,</span> khīrode viya sītode <a name="M0.0300"></a> madditoti tappuriso. <span class="bld">Ādicca</span>-saddo ātape vattati upacāratoti ādicce pāko yassāti samāso.</p>
  2531. <p class="bodytext"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>. Sattāhakālikaṃ dasseti <span class="bld">‘‘sappī’’</span>tiādinā. Tattha <span class="bld">sattāhakālikā</span>ti yathāvuttāni sappiādīni sattāhakālikāni. Idāni sappiādīni vibhajati <span class="bld">‘‘sappī’’</span>tiādinā. Tattha yesaṃ <a name="V0.0258"></a> gomahiṃ sādīnaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi sappi nāmāti <span class="bld">‘‘sappī’’</span>tiādinā sappilakkhaṇamāha. Akappiyamaṃsasappinopi kappiyasambhave tattha sattāhātikkame dukkaṭassa vakkhamānattā nissaggiyavatthumeva cettha dassetuṃ <span class="bld">‘‘yesaṃ maṃsamavārita’’</span>nti vuttaṃ. Khīrādīsu hi tesamakappiyaṃ nāma natthi. Navanītassa sappisadisatāya navanītalakkhaṇaṃ visuṃ na vuttaṃ. Upari sappipiṇḍaṃ ṭhapetvā sītalapāyāsaṃ denti, yaṃ pāyāsena asaṃsaṭṭhaṃ, taṃ sattāhakālikaṃ, missitaṃ pana ādiccapākaṃ katvā parissāvitaṃ, tathā khīraṃ pakkhipitvā pakkatelampi, tesu <span class="bld">navanītaṃ</span> nāma navuddhaṭaṃ. Tena kataṃ pana <span class="bld">sappi</span>.</p>
  2532. <p class="bodytext"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>. Tilā ca vasā ca eraṇḍāni ca madhukāni ca sāsapā cāti dvando. Tehi sambhavo yassāti bāhirattho, taṃ telaṃ nāmāti attho. Khuddā khuddamadhumakkhikā ca bhamarā ca <span class="bld">khuddabhamaraṃ,</span> khuddajantukattā napuṃsakekavacanaṃ. Madhuṃ karontīti madhukariyo, tā eva makkhikā <span class="bld">madhukarimakkhikā,</span> khuddabhamarameva madhukarimakkhikāti kammadhārayo. Tāhi kataṃ <span class="bld">madhu</span> madhu nāmāti attho. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana visuṃ madhukarī-saddaṃ vikappetvā ‘‘daṇḍakesu madhukarā madhukarimakkhikā nāmā’’ti vuttaṃ. Madhupaṭalaṃ vā madhusitthakaṃ vā sace madhunā makkhitaṃ, madhugatikameva. Tumbalakānaṃ cīrikānañca niyyāsasadisaṃ madhu pana <a name="M0.0301"></a> yāvajīvikaṃ. Raso nikkasaṭo ādi yassā sā <span class="bld">rasādi. Ādi</span>-saddena phāṇitādīnaṃ gahaṇaṃ, sā ucchuvikati. <span class="bld">Pakkā</span>ti avatthukapakkā vā, <span class="bld">phāṇitaṃ</span> phāṇitaṃ nāmāti attho. Sītūdakena katamadhukapupphaphāṇitaṃ pana phāṇitagatikameva. Ambaphāṇitādīni yāvakālikāni. Etāni yathāvuttāni sappiādīni purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi, pacchābhattato paṭṭhāya pana tāni ca pacchābhattaṃ paṭiggahitāni ca sattāhaṃ nidahitvā nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbāni.</p>
  2533. <p class="bodytext"><a name="para91"></a><span class="paranum">91</span>. Idāni odissa anuññātavasāya pākato vibhāgaṃ dassetvā tato sappiādīnaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘savatthū’’</span>tiādimāha. Tattha purebhattaṃ <span class="bld">sāmaṃ vā</span> attanā eva. <span class="bld">Vā</span>-saddena parehi vā. <span class="bld">Amānusā</span> manussavasārahitā. <span class="bld">Vasā</span> acchādīnaṃ akappiyānaṃ, sūkarādīnaṃ kappiyānañca sattānaṃ vasā. Savatthupakkā sattāhakālikā hotīti seso. <span class="bld">Savatthupakkā</span>ti savatthukaṃ katvā pakkā. Ayamettha adhippāyo – sace pana vasaṃ purebhattaṃ paṭiggahetvā pacitvā telaṃ parissāvitaṃ sattāhāni nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbaṃ. Atha parehi kataṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ, purebhattaṃ sāmisampi <a name="V0.0259"></a> vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva, no ce, dukkaṭaṃ hotīti. Kāriye kāraṇopacārena panettha <span class="bld">‘‘vasā’’</span>ti telameva vuttaṃ, vasā pana yāvakālikāva.</p>
  2534. <p class="bodytext"><span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana vasāya ‘‘sattāhakālike āgataṭṭhānaṃ natthīti vadantī’’ti vatvā ‘‘taṃ upaparikkhitabba’’nti vasāya sattāhakālikattamāsaṃkiyaṃ vuttaṃ. Kimettha upaparikkhitabbaṃ? Bhesajjaṃ anujānatā bhagavatā ‘‘yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, tāni paṭiggahetvā <a name="M0.0302"></a> sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānī’’ti (pārā. 622) sappiādīnameva sattāhakālikattaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Bhesajjakkhandhake</span>pi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tāni pañca bhesajjāni paṭiggahetvā kālepi vikālepi paribhuñjitu’’nti (mahāva. 260) tāni pañceva ‘‘bhesajjānī’’ti vatvā telaṃ niyamato ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasaṃ kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262) vuttaṃ. <span class="bld">Bhesajjasikkhāpadaṭṭhakathāya</span>ñca (kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘ṭhapetvā manussavasaṃ aññaṃ yaṃ kiñci vasa’’ntiādinā vasātelassa vidhānaṃ dassetvā ‘‘aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatiyevā’’ti vadatā aṭṭhakathācariyena yāvakālikesu vasaṃ ṭhapetvā aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatīti ayamettha attho dīpitoti vasā ‘‘yāvakālikāyevā’’ti viññāyatīti ko ettha sukhumo nayoti.</p>
  2535. <p class="bodytext"><span class="bld">Aññesaṃ</span> vasātelato paresaṃ <span class="bld">yāvakālikavatthūnaṃ</span> yesaṃ tesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ sappiādīnaṃ <span class="bld">vatthuṃ</span> yāvakālikasaṅkhātaṃ khīrādikaṃ na paceti sambandho. Ayamettha adhippāyo – yathā sattāhaparibhogatthāya vasaṃ kāle paṭiggahetvā kāle pacituṃ vaṭṭati, na evaṃ sappiādīnaṃ vatthubhūtaṃ khīrādiyāvakālikaṃ, taṃ pana sattāhaparibhogatthāya kālepi na vaṭṭati. Tāni hi yadi taṃ paṭiggahetvā sayaṃ katāni, pacchābhattato paṭṭhāya na vaṭṭanti savatthukappaṭiggahitattā, sāmisaṃ na vaṭṭanti sāmaṃpakkattā, purebhattampi na vaṭṭanti yāvakālikavatthuto vivecitattā. Parehi katāni pana purebhattaṃ sāmisampi <a name="M0.0303"></a> vaṭṭanti attanā apakkattā. Yāvajīvikāni tu sāsapamadhukaeraṇḍaaṭṭhīni telakaraṇatthaṃ paṭiggahetvā tadaheva kataṃ telaṃ sattāhakālikaṃ, dutiyadivase kataṃ chāhaṃ vaṭṭati, evaṃ yāva sattamadivase kataṃ tadaheva vaṭṭati, uggate aruṇe nissaggiyaṃ<a name="V0.0260"></a>, aṭṭhame divase anajjhoharaṇīyaṃ, uggahitena yena kenaci vatthunā katasadisaṃ hoti. Telatthāya paṭiggahitasāsapādīnaṃ sattāhātikkamena dukkaṭaṃ. Nibbattitaṃ sappi vā navanītaṃ vā kālepi vikālepi paṭiggahetvā pacituṃ vaṭṭati. Taṃ pana tadahu purebhattampi sāmisaṃ na vaṭṭati, saṃsaggato yāvakālikampi sāmaṃpakkaṃ siyāti nirāmisaṃ pana sattāhampi vaṭṭati.</p>
  2536. <p class="bodytext"><a name="para92"></a><span class="paranum">92</span>. Idāni <span class="bld">‘‘haliddi’’</span>ntiādinā yāvajīvikaṃ dasseti. Tattha <span class="bld">‘‘haliddi</span> nāma nisā’’tiādinā vuccamānepi pariyāyavacane sammoho siyāti na taṃvacanena bhusaṃ sammohayissāma, tasmā tāni upadesatova veditabbāni. Tattha <span class="bld">‘‘haliddi’’</span>nti binduāgamena vuttaṃ. Upacārena tu mūlādīni haliddādisaddena vuttāni. Tā haliddādayo keci itthiliṅgāyeva. Mūlaphale vacattañca…pe… bhaddamuttañca ativisāti padacchedo. <span class="bld">Pañcamūla</span>-saddena cūḷapañcamūlamahāpañcamūlāni gahitāni. <span class="bld">Ādi</span>-saddena vajakalimūle jaraṭṭhanti evamādīnaṃ saṅgaho.</p>
  2537. <p class="bodytext"><a name="para93-5"></a><span class="paranum">93-5</span>. <span class="bld">Goṭṭhaphala</span>nti madanaphalanti vadantīti. Tīṇi phalāni yassaṃ saṅgahitaṃ sā <span class="bld">tiphalā. Eraṇḍakādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena jātirukkhādīnaṃ gahaṇaṃ. Sulasādīnaṃ paṇṇanti sambandho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena asokādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Sūpeyyapaṇṇa</span>nti tambakataṇḍuleyyādisūpayoggapaṇṇaṃ. Ucchuniyyāsaṃ ṭhapetvā sabbo <a name="M0.0304"></a> niyyāso ca sarasaṃ ucchujaṃ tacañca ṭhapetvā sabbo taco cāti sambandho. Tattha hiṅgukaṇikāraniyyāsādi sabbo <span class="bld">niyyāso</span> nāma. Nirasaucchutacādi sabbo <span class="bld">taco</span> nāma. <span class="bld">Loṇaṃ</span> sāmuddādi. <span class="bld">Lohaṃ</span> ayatambādi. <span class="bld">Silā</span> kāḷasilādi.</p>
  2538. <p class="bodytext"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>. <span class="bld">Suddhasittha</span>nti madhunā amakkhitaṃ. Madhumakkhitaṃ pana sattāhakālikaṃ. <span class="bld">Yañca kiñci sujhāpita</span>nti dujjhāpitaṃ akatvā sujjhāpitaṃ yaṃ kiñci ca. <span class="bld">Vikaṭādippabheda</span>nti vikaṭaṃ gūthamattikāmuttachārikāsaṅkhātaṃ ādi yassa, so pabhedo yassāti bāhirattho, taṃ. Yaṃ kiñci cāti sambandho. Ettha pana <span class="bld">ādi</span>-saddena kandakhādanīye khīrakākolādayo, muḷālakhādanīye haliddisiṅgiveramūlādayo, matthakakhādanīye haliddisiṅgiverakaḷīrādayo, khandhakhādanīye uppalapaṇṇadaṇḍādayo, pupphakhādanīye campakapupphādayo, aṭṭhikhādanīye madhukaṭṭhieraṇḍasāsapādayo, piṭṭhakhādanīye adhotatālapiṭṭhādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā.</p>
  2539. <p class="bodytext"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>. Idāni <a name="V0.0261"></a> sabbaso yāvajīvikaṃ dassetuṃ asakkuṇeyyattā vuttāni ca avuttāni ca ekato sampiṇḍetvā tattha lakkhaṇaṃ ṭhapento <span class="bld">‘‘mūla’’</span>ntiādimāha. Tattha ‘‘sāro’’ti vattabbe <span class="bld">‘‘sāra’’</span>nti liṅgavipallāsenāha. ‘‘Sāro bale thiraṃse cā’’ti hi nighaṇḍu. <span class="bld">Āhāraṭṭha</span>nti āhārena jāto attho payojanaṃ āhārattho, sova āhāraṭṭho, taṃ āhārakiccanti vuttaṃ hoti.</p>
  2540. <p class="bodytext"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>. Idāni catūsu kappiyākappiyādivibhāgaṃ dasseti <span class="bld">‘‘sabbā’’</span>tiādinā. Tattha sabbe kālikā, tesaṃ sambhogo anubhavoti samāso. <span class="bld">Kāle</span>ti pubbaṇhakāle. <span class="bld">Sabbassā</span>ti gilānāgilānassa. <span class="bld">Sati paccaye</span>ti tīsu <a name="M0.0305"></a> yāmakālikaṃ pipāsādikāraṇe sati, sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca gelaññakāraṇe satīti attho, kālato vigato <span class="bld">vikālo,</span> tasmiṃ, yāmakālikaṃ vikāle āhāratthāya ajjhoharaṇe, sattāhakālikaṃ pana yāvajīvikañca tadatthāya paṭiggahaṇamattepi dukkaṭaṃ.</p>
  2541. <p class="bodytext"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>. <span class="bld">Ubho</span>ti yāvakālikaṃ yāmakālikañca. Tattha yāvakālikaṃ attano kālātikkantaṃ vikālabhojanabhikkhāpadena pācittiyaṃ janayati, yāmakālikaṃ yāmātikkantaṃ sannidhisikkhāpadena. Ete ubhopi antovutthañca sannidhiñca janayantīti sambandho. <span class="bld">‘‘Antovutthaṃ sannidhi’’</span>nti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, antovutthattaṃ sannidhittañcāti attho.</p>
  2542. <p class="bodytext"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>. <span class="bld">Atināmite</span>ti atikkāmite. <span class="bld">Pācittī</span>ti sattāhātikkantaṃ bhesajjasikkhāpadena nissaggiyapācittiyāpatti ca hotīti attho. Sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti, sattāhātikkame dvinnampi anāpatti, paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati. <span class="bld">Pāḷināruḷhe</span>ti pāḷiyaṃ anāruḷhe sappiādimhi satta ahāni atināmiteti sambandho. <span class="bld">Sappī</span>ti manussādīnaṃ sappi. <span class="bld">Ādi</span>-saddena tesaṃyeva navanītaṃ, nāḷikerāditelaṃ, sītodakena kataṃ madhukapupphaphāṇitañca saṅgahitaṃ.</p>
  2543. <p class="bodytext"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>. <span class="bld">Nissaṭṭhaladdha</span>nti nissaṭṭhaṃ vinayakammavasena nissajjitañca taṃ laddhañca puna tathevāti nissaṭṭhaladdhaṃ. Taṃ gahetvāti seso. Nissajjanavidhānaṃ pana vakkhamānanayena veditabbaṃ. <span class="bld">‘‘Naṅga’’</span>ntiādi upalakkhaṇamattaṃ. Tena makkhitāni kāsāvādīni ca pana aparibhogāniyeva<a name="V0.0262"></a>. Aññassa pana kāyikaparibhogo vaṭṭati. <span class="bld">Vikappentassa sattāhe sāmaṇerassā</span>ti ettha <a name="M0.0306"></a> <span class="bld">ṭīkāyaṃ</span> ‘‘idaṃ sappiṃ tuyhaṃ vikappemī’’tiādinā tesaṃ tesaṃ nāmaṃ gahetvā sammukhāparammukhāvikappanavasena atthaṃ dassetvā taṃ sādhayantehi avikappite vikappitasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’nti āpattivāre pāḷi āhaṭā. ‘‘Sace upasampannassa vikappeti, attano eva santakaṃ hoti, paṭiggahaṇampi na vijahatī’’ti dosaṃ vatvā anupasampannassa vikappane attasantakattābhāvo, paṭiggahaṇavijahanañca payojanaṃ vuttaṃ. Tattha vadāma – āpattivāre ‘‘avikappite’’tiādipāḷiyeva natthi, ‘‘anadhiṭṭhite adhiṭṭhitasaññī nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, avissajjite vissajjitasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’ntiādinā (pārā. 624) pāḷiyā āgatattā tadanurūpameva anāpattivāre ‘‘adhiṭṭheti, vissajjetī’’tiādināva pāḷi āgatā. Yadi bhaveyya, vaṇṇanīyaṭṭhānatāya aṭṭhakathāya bhavitabbaṃ, na cettha aṭṭhakathāyaṃ vijjati. Anupasampannassa vikappane ca kathaṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati sikkhāpaccakkhānādīsu chasu paṭiggahaṇavijahanakāraṇesu vikappanassa anantogadhattā, tasmā nāyamettha atthoti.</p>
  2544. <p class="bodytext">Mayamettha evamatthaṃ bhaṇāma – <span class="bld">vikappentassā</span>ti ettha <span class="bld">vikappanaṃ</span> saṃvidahanaṃ ‘‘cittasaṅkappo’’tiādīsu viya, ubhayattha pana upasaggehi nānattamattaṃ, tasmā antosattāhe sāmaṇerassa yassa kassaci vikappentassa saṃvidahantassa pariccāgasaññaṃ pariccāgacetanaṃ pariccāgādhippāyaṃ uppādentassa anāpattīti attho. Idañca <span class="bld">mahāsumatthera</span>vādamolubbha vuttaṃ. Vuttañhi ‘‘tena cittenā’’tiādīsu pāḷivacanesu adhippāyaṃ dassentena, ‘‘idaṃ kasmā vuttaṃ. Evañhi antosattāhe datvā pacchā paṭilabhitvā paribhuñjantassa anāpattidassanattha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.625). <span class="bld">Mahāpadumatthero</span> panāha ‘‘sattāhātikkantassa pana <a name="M0.0307"></a> paribhoge anāpattidassanatthamidaṃ vutta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.625). Ayameva vādo tesu sundarataro. Sattāhe makkhanādiṃ adhiṭṭhato ca aññassa dadatopi ca anāpattīti sambandho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena abbhañjanādiṃ saṅgaṇhāti. Ayametthādhippāyo – sappiādiṃ abbhañjanādiṃ madhuṃ arumakkhanaṃ, phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ adhiṭṭhato anāpattīti. <span class="bld">Aññassā</span>ti upasampannassa vā anupasampannassa vā.</p>
  2545. <p class="bodytext"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>. Yāvakālikaādīni attanā saha saṃsaṭṭhāni sabbhāvaṃ gāhāpayantīti sambandho. <span class="bld">Sabbhāva</span>nti sassa attano bhāvo dvitte sabbhāvo, taṃ. <span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā evaṃ, tasmā. <span class="bld">Evamudīrita</span>nti <a name="V0.0263"></a> evaṃ ‘‘vikappentassa sattāhe’’tiādinā vuttaṃ. Ayamettha adhippāyo – yasmā attanā saṃsaṭṭhāni attano bhāvaṃ gāhāpayanti yāvakālikādīni, tasmā sattāhātikkāmitāni sattāhakālikāni pācittiyajanakāni saṃsaṭṭhāni attasaṃsaṭṭhānipi pācittiyajanakāni karontīti avikappanādimhi sati byatirekato pācittiyāpattiparidīpakaṃ ‘‘vikappentassā’’tiādikaṃ vākyattayaṃ vuttanti. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana ‘‘idāni vakkhamānaṃ sandhāya <span class="bld">evanti vutta’’</span>nti vuttaṃ. Taṃ vakkhamānassa atītaudīritattāyogato kathaṃ yujjatīti. <span class="bld">Evamudīrita</span>nti vā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca evameva vuttanti attho. <span class="bld">Eva</span>-saddo avadhāraṇe.</p>
  2546. <p class="bodytext"><a name="para103-5"></a><span class="paranum">103-5</span>. Idāni attasaṃsaṭṭhānaṃ yāvakālikādīnaṃ sabbhāvagāhāpanaṃ sarūpato dassetuṃ <span class="bld">‘‘pure’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">sattāha</span>nti satta ahāni yassa taṃ sattāhaṃ, sattāhakālikaṃ. <span class="bld">Ca</span>-saddo aṭṭhānappayutto, so sattāhañca yāvajīvikañcāti yojetabbo. <span class="bld">Sesakālikasammissa</span>nti sesehi tadahu paṭiggahitehi kālikehi yāvakālikayāmakālikasaṅkhātehi sammissaṃ. <span class="bld">Pācittī</span>ti <a name="M0.0308"></a> sannidhisikkhāpadena pācitti. <span class="bld">Tadahu paṭiggahita</span>nti tasmiṃyeva dine purebhattaṃ paṭiggahitaṃ. <span class="bld">Tadahevā</span>ti tasmiṃyeva dine purebhattameva. <span class="bld">Sesa</span>nti sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca. <span class="bld">Eva</span>nti yāme eva paribhuñjayeti vijānīyanti sambandho. <span class="bld">Itara</span>nti sattāhakālikato aññaṃ yāvajīvikaṃ.</p>
  2547. <p class="centered">Kālikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2548. <p class="subhead">9. Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā</p>
  2549. <p class="bodytext"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>. Dātuṃ kāmetīti dātukāmo, tassa abhihāro īsakampi oṇamanādinābhiharaṇanti tappuriso, hatthassa pāso <span class="bld">hatthapāso</span>. Ruḷhīvasena tu aḍḍhateyyahattho hatthapāso nāma. So ca sace bhikkhu nisinno hoti, āsanassa pacchimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhiantato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa nisinnassa ṭhitassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena paricchinditvā veditabbo. <span class="bld">Eraṇakkhama</span>nti thāmamajjhimena purisena eraṇassa ukkhipanassa <a name="V0.0264"></a> khamaṃ yoggaṃ. Vatthusaddāpekkhaṃ napuṃsakattaṃ. <span class="bld">Tidhā dente</span>ti kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ vasena tīhi pakārehi dāyake dadamāne. Tattha yena kenaci sarīrāvayavena antamaso pādaṅguliyāpi dīyamānaṃ kāyena dinnaṃ nāma hoti, kaṭacchuādīsu yena kenaci dīyamānaṃ kāyappaṭibaddhena, kāyato pana kāyappaṭibaddhato vā mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā pātiyamānaṃ nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma. <span class="bld">Dvidhā gāho</span>ti kāyakāyappaṭibaddhānaṃ vasena dvīhi pakārehi yehi kehici <a name="M0.0309"></a> dīyamānassa gahaṇaṃ. Evaṃ paṭiggaho pañcaṅgoti yojanā. <span class="bld">Pañcaṅgo</span>ti pañca aṅgāni yassāti bahubbīhi.</p>
  2550. <p class="bodytext"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>. Idāni aneraṇakkhame ca kismiñci kāyappaṭibaddhe ca paṭiggahaṇārohanaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘asaṃhāriye’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">asaṃhāriye</span>ti ānetumasakkuṇeyye phalakapāsāṇādimhi. <span class="bld">Tatthajāte</span>ti tesuyeva rukkhādīsu jāte kiṃsukapaduminipaṇṇādike. Ciñcaādīnaṃ sukhume paṇṇeti sambandho. Tāni hi sandhāretuṃ na sakkonti. Tesaṃ pana sākhāsu vaṭṭati. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘aṅga’’ntiādikaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Vā</span>-saddo samuccaye. <span class="bld">Asayhabhāre</span>ti thāmamajjhimapurisena sahituṃ sandhāretuṃ asakkuṇeyye bhāre. Sabbesaṃ paṭiggaho ‘‘na rūhatī’’ti iminā sambandho.</p>
  2551. <p class="bodytext"><a name="para108"></a><span class="paranum">108</span>. Idāni paṭiggahaṇavijahanaṃ dasseti <span class="bld">‘‘sikkhā’’</span>tiādinā. Tattha <span class="bld">sikkhāmaraṇaliṅgehī</span>ti sikkhāpaccakkhānena ca maraṇena ca liṅgaparivattanena ca. <span class="bld">Anapekkhavisaggato</span>ti natthi apekkho etassāti anapekkho, sova visaggo, tato ca. <span class="bld">Acchedā</span>ti corādīhi acchinditvā gahaṇena. <span class="bld">Anupasampannadānā</span>ti anupasampannassa dānena. <span class="bld">Ca</span>-saddo sabbattha ānetabbo. <span class="bld">Gāho</span>ti paṭiggahaṇaṃ. <span class="bld">Upasammatī</span>ti vijahati.</p>
  2552. <p class="bodytext"><a name="para109-10"></a><span class="paranum">109-10</span>. Idāni appaṭiggahitaṃ paribhoge dosaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘appaṭiggahita’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">sabba</span>nti catukālikapariyāpannaṃ sakalampi. Idāni appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘suddha’’</span>ntiādimāha. Tattha suddhaṃ nātibahalaṃ udakañca tathā aṅgalaggaṃ avicchinnaṃ danta…pe… gūthakañca loṇa…pe… karīsakañca kappateti sambandho. Tattha <span class="bld">suddha</span>nti rajareṇūhi aññarasena <a name="M0.0310"></a> ca asammissatāya parisuddhaṃ. <span class="bld">Nātibahala</span>nti yaṃ kasitaṭṭhāne bahalamudakaṃ viya mukhe vā hatthe vā na laggaṃ, taṃ. <span class="bld">Avicchinna</span>nti aṅgato vicchinditvā <a name="V0.0265"></a> na gataṃ. Dantāni ca akkhīni ca kaṇṇañca dantakkhikaṇṇaṃ pāṇyaṅgattā, tassa gūthakanti tappuriso. <span class="bld">Loṇaṃ</span> sarīruṭṭhitaṃ. <span class="bld">Siṅghāṇī</span>ti siṅghāṇikā. Vicchinnaṃ na paṭiggahetabbaṃ.</p>
  2553. <p class="bodytext"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>. Idāni <span class="bld">‘‘gūthā’’</span>tiādinā kālodissaṃ dasseti. <span class="bld">Tathāvidhe</span>ti sappadaṭṭhakkhaṇādike tathāvidhe kāle. Tathā tādiso vidho kālo etassāti bahubbīhi. <span class="bld">Seveyyā</span>ti sevanaṃ kareyya, paribhuñjeyyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Asante kappakārake</span>ti ettha dubbacopi asamatthopi kappiyakārako asantapakkheyeva tiṭṭhatīti veditabbo. Kālodissattā pana chārikāya asati alladāruṃ rukkhato chinditvā kātuṃ, mattikāya asati bhūmiṃ khaṇitvāpi mattikaṃ gahetuṃ vaṭṭati.</p>
  2554. <p class="bodytext"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>. <span class="bld">Durūpaciṇṇe</span>ti duṭṭhuṃ upaciṇṇaṃ āmaṭṭhaṃ durūpaciṇṇaṃ. Sace bhikkhu appaṭiggahitaṃ sāmisaṃ bhājanaṃ ṭhitaṭṭhānato apanetvā āmasati, pidhānaṃ āmasati, upari ṭhitakacavarādiṃ chaḍḍeti, tatthajātakaphaliniyā sākhāya vā valliyā vā gahetvā vā cāleti, durūpaciṇṇaṃ nāma hoti. Tasmiṃ dukkaṭanti sambandho. Phalarukkhaṃ pana apassayituṃ vā tattha kaṇṭakaṃ vā bandhituṃ vaṭṭati. Araññe patitaambaphalādiṃ ‘‘sāmaṇerassa dassāmī’’ti āharitvā dātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Rajokiṇṇe</span>ti rajasā okiṇṇe, tasmiṃ pattādike yaṃ kiñci paṭiggaṇhato vinayadukkaṭaṃ hotīti attho. Sace piṇḍāya carantassa patte rajaṃ patati, paṭiggahetvā bhikkhā gaṇhitabbā<a name="M0.0311"></a>. ‘‘Paṭiggahetvā dethā’’ti vuttepi ākiranti, hatthato amocenteneva paṭiggāhāpakassa santikaṃ netvā paṭiggahetabbaṃ. Sace mahāvāto tato tato rajaṃ pāteti, na sakkā hoti bhikkhaṃ gahetuṃ, ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti suddhacittena ābhogaṃ katvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Taṃ pana tena dinnaṃ vā vissāsena vā paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.</p>
  2555. <p class="bodytext"><span class="bld">Athā</span>ti vakkhamānārambhe. <span class="bld">Uggahappaṭiggahe</span>ti uggahitthāti uggaho, uggahitaṃ, tassa paṭiggaho, tasmiṃ. Appaṭiggahitabhāvaṃ jānato attanā eva uggahetvā gahaṇeti adhippāyo. Mātāpitūnaṃ atthāya pana appaṭiggahetvā telādīni, chāyatthāya sākhādīni vā gahetvā pacchato bhuñjitukāmatāya paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Ucchuādīsu phālitesu malaṃ na paññāyati, mūlabhesajjādīni pisantānaṃ vā koṭṭentānaṃ vā nisadanisadapotakaudukkhalamusalāni khīyanti, dantantare laggaṃ sukhumaāmisaṃ hoti, raso na paññāyati, abbohārikaṃ. <span class="bld">Antovutthe</span>ti <a name="V0.0266"></a> akappiyakuṭiyā chadanabbhantare vuttheti attho. <span class="bld">Sayaṃpakke</span>ti attanā yattha katthaci pakke. Sace vāsiādiṃ tāpetvā takkādīsu pakkhipati, ettāvatāpi sāmapākato na muccati. Purimakālikadvaye punapākañhi ṭhapetvā yaṃ kiñci āmisaṃ bhikkhuno pacituṃ na vaṭṭati. Sacepissa uṇhayāguyā sulasipaṇṇādīni vā siṅgiveraṃ vā pakkhipanti, cāletuṃ na vaṭṭati. Uttaṇḍulaṃ bhattaṃ labhitvā pidahituṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Antopakke</span>ti akappiyakuṭiyā anto pakke. Sabbattha dukkaṭanti sambandho.</p>
  2556. <p class="centered">Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2557. <p class="subhead">10. Akappiyamaṃsaniddesavaṇṇanā</p>
  2558. <p class="bodytext"><a name="para113-4"></a><span class="paranum">113-4</span>. Manussahatthiassānañca <a name="M0.0312"></a> …pe… uragassa ca yaṃ maṃsañca, yaṃ uddissakatamaṃsañca, appaṭivekkhitaṃ yañca maṃsaṃ, tesu maṃsesūti evaṃ yojetvā attho veditabbo. Tattha sīsagīvātaraṅgena carantā acchavisesāva <span class="bld">taracchā. Uragassā</span>ti iminā sabbāpi dīghajāti saṅgahitā. <span class="bld">Uddissakatamaṃsa</span>nti bhikkhuṃ uddisitvā kataṃ uddissakataṃ, tañca taṃ maṃsañca. Ettha ca <span class="bld">maṃsa</span>-ggahaṇena macchānampi gahaṇaṃ veditabbaṃ upalakkhaṇavasena, ca-saddena vā. Pañcasupi sahadhammikesu yaṃ kiñci uddissakataṃ sabbesampi na kappati, tampi adiṭṭhaasutaaparisaṅkitatāya tikoṭiparisuddhaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Appaṭivekkhita</span>nti anupaparikkhitaṃ, anāpucchitanti attho. Āpattibhīrukena hi rūpaṃ sallakkhentenāpi pucchitvā paṭiggahetabbaṃ paribhuñjitabbañca. Manussānaṃ maṃsesu thullaccayanti yojanā. Thūlo accayo etthāti rasse, dvitte ca <span class="bld">thullaccayaṃ</span>. Pārājikasaṅghādisesehi ṭhapetvā ito adhikaṃ vajjaṃ natthi. <span class="bld">Sesesū</span>ti avasesesu ekādasasu.</p>
  2559. <p class="bodytext"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>. Idāni manussādīnaṃ aṭṭhiādīnipi akappiyānīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘aṭṭhipī’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Pi</span>-saddo ‘‘lohita’’ntiādīsupi anuvattetabbo. <span class="bld">Esa</span>nti manussādīnaṃ dasannaṃ. Vasāsu pana ekā manussavasā na vaṭṭati. Khīrādīsu akappiyaṃ nāma natthi. Uddissakataṃyeva <a name="V0.0267"></a> sacittakanti yojanā. <span class="bld">Sacittaka</span>nti uddissakatabhāvajānanacittena saha vattatīti sacittakaṃ. Vatthuvītikkamavijānanacittena hi sacittakattaṃ. Ettha ca sacittakattaṃ āpattiyā eva, na ca maṃsassa, tathāpi maṃsasīsena āpatti eva vuttāti viññātabbanti.</p>
  2560. <p class="centered">Akappiyamaṃsaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2561. <p class="subhead">11. Nissaggiyaniddesavaṇṇanā</p>
  2562. <p class="bodytext"><a name="para116-7"></a><span class="paranum">116-7</span>. Rūpiyena <a name="M0.0313"></a> arūpiyaṃ rūpiyañca itarena rūpiyañca parivatteyyāti sambandho. Tattha <span class="bld">rūpiyenā</span>ti rūpiyasaṅkhātena nissaggiyavatthunā. <span class="bld">Arūpiya</span>nti arūpiyasaṅkhātaṃ dukkaṭavatthuṃ kappiyavatthuñca. <span class="bld">Itarenā</span>ti arūpiyena. <span class="bld">Nissaggī</span>ti nissajjanaṃ nissaggo, pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ. Nissaggo assa atthīti nissaggi, kiṃ taṃ? Pācittiyaṃ. Rūpiyassa mūlaggahaṇe pana rūpiyappaṭiggahaṇasikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.</p>
  2563. <p class="bodytext">Idāni rūpiyādiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘idhā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha kahā…pe… māsakaṃ idha rūpiyanti sambandho. Tattha <span class="bld">kahāpaṇo</span> nāma suvaṇṇamayo vā rajatamayo vā etarahi pakatikahāpaṇo vā. <span class="bld">Sajjhū</span>ti rajataṃ. <span class="bld">Siṅgī</span>ti suvaṇṇabhedo, tathāpi cettha sāmaññena suvaṇṇamadhippetaṃ. <span class="bld">Vohārūpagamāsaka</span>nti vohāraṃ kayavikkayaṃ upagacchatīti vohārūpagaṃ, tañca taṃ māsakañca. Taṃ pana samuṭṭhāpitarūpañca asamuṭṭhāpitarūpañca lohadāruādimayaṃ vuccati. <span class="bld">Idha rūpiya</span>nti imasmiṃ sikkhāpade rūpiyaṃ nāmāti attho. Vatthamuttādi kappaṃ dukkaṭavatthuñca itaranti yojanā. Tattha vatthañca muttā ca ādi yassāti samāso. <span class="bld">Ādi</span>-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘vatthādi muttādī’’ti. Tattha paṭhamena <span class="bld">ādi</span>-saddena kappāsasuttāparaṇṇādikaṃ yaṃ kiñci kappiyavatthuṃ, dutiyena maṇi saṅkho silā pavāḷaṃ lohitaṅko masāragallaṃ sattadhaññāni dāsidāsakhettavatthupupphārāmaphalārāmādayoti idaṃ dukkaṭavatthuṃ saṅgaṇhāti. Vatthādikappiyavatthuṃ, muttādidukkaṭavatthuñca itaraṃ aññaṃ arūpiyaṃ nāmāti attho.</p>
  2564. <p class="bodytext"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>. Ettāvatā <a name="V0.0268"></a> rūpiyasaṃvohāraṃ dassetvā idāni kappiyabhaṇḍe kayavikkayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ima’’</span>ntiādi. Tattha <a name="M0.0314"></a> ‘‘imaṃ gahetvā imaṃ dehi, imaṃ kara, imaṃ ānayā’’ti vā ‘‘imaṃ bhutvā imaṃ dehi, imaṃ kara, imaṃ ānayā’’ti vā ‘‘imaṃ demi, imaṃ dehi, imaṃ kara, imaṃ ānayā’’ti vā kayavikkaye samāpanne nissaggīti yojanā. Tattha <span class="bld">ima</span>nti taṇḍulādiṃ. <span class="bld">Bhutvā</span>ti odanādiṃ bhuñjitvā. <span class="bld">Imaṃ dehī</span>ti etaṃ vatthādikaṃ dehi. <span class="bld">Imaṃ karā</span>ti etaṃ rajanapacanādiṃ karohi. <span class="bld">Imaṃ ānayā</span>ti etaṃ rajanakaṭṭhādiṃ ānehi. <span class="bld">Imaṃ demī</span>ti etaṃ vatthādikaṃ tava demi. <span class="bld">Samāpanne</span>ti kate. Tasmā kappiyaṃ bhaṇḍaṃ parivattentena aññātakehi saddhiṃ ‘‘imaṃ dehī’’ti vadato viññatti, ‘‘imaṃ gaṇhāhī’’ti vadato saddhādeyyavinipātanaṃ, ‘‘iminā imaṃ dehī’’ti vadato kayavikkayanti vuttā tisso āpattiyo. Mātāpitūhi pana saddhiṃ kayavikkayamattaṃ mocentena parivattetabbaṃ. Ayañhi kayavikkayo ṭhapetvā pañcasahadhammike avasesehi gihipabbajitehi na vaṭṭati. Sace pana navakammāni kāreti, aṭṭhakathāpamāṇena pācittiyamattaṃ desetabbaṃ.</p>
  2565. <p class="bodytext"><a name="para119-120"></a><span class="paranum">119-120</span>. Idāni pariṇāmanavasena āpattibhedaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘attano’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tatthāyaṃ piṇḍattho – saṅghassa nataṃ lābhaṃ attano pariṇāmeyya, nissaggi. Aññato puggalassa pariṇāmeyya, pācitti. Aññassa saṅghassa vā cetiyassa vā pariṇāmeyya, dukkaṭaṃ. Aññassa puggalassa vā cetiyassa vā nataṃ lābhaṃ attano vā saṅghassa vā aññapuggalassa vā aññacetiyassa vā pariṇāmeyya, dukkaṭanti yojanā. Tattha <span class="bld">nata</span>nti kāyena vā vacasā vā ninnaṃ kataṃ. <span class="bld">Lābha</span>nti labhitabbaṃ cīvarādi. <span class="bld">Aññato</span> aññasmiṃ puggale vā cetiye vā, cetiye pana dukkaṭaṃ. <span class="bld">Aññassā</span>ti cetiyādino antamaso sunakhassa. <span class="bld">Aññato vā</span>ti cetiyādimhi vā. <span class="bld">Saṅghassā</span>ti pana idaṃ kākakkhigoḷakañāyena ‘‘nataṃ pariṇāmeyyā’’ti ubhayattha parivattati. Nissaṭṭhaṃ sakasaññāya na <a name="M0.0315"></a> dadeyya vā, dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Aññathā</span> aññena pakārena, theyyasaññāya na dadeyya ceti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Itara</span>nti vatthuvasena aññaṃ pārājikaṃ thullaccayaṃ dukkaṭañca hotīti attho.</p>
  2566. <p class="centered">Nissaggiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2567. <p class="subhead">12. Pācittiyaniddesavaṇṇanā</p>
  2568. <p class="bodytext"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>. <span class="bld">Musā</span> <a name="V0.0269"></a> <span class="bld">…pe… haraṇe</span>ti nimittatthe bhummavacanaṃ, tassa ‘‘pācitti vuttā’’ti iminā sambandho. Evaṃ sabbattha. <span class="bld">Musāvāde</span>ti nipātena saddhiṃ tappuriso. Pubbepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantassa musābhaṇananimittanti attho. <span class="bld">Bhaṇana</span>ñca nāma idha abhūtassa vā bhūtataṃ, bhūtassa vā abhūtataṃ katvā kāyena vā vācāya vā viññāpanappayogo. Pārājikasaṅghādisesācāravipattiyo amūlikāya codentassa yathākkamaṃ saṅghādisesapācittiyadukkaṭāni. Anupadhāretvā sahasā bhaṇantassa, ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassa yassa bhaṇati, so na suṇāti, tassa ca anāpatti.</p>
  2569. <p class="bodytext">Omasati amanāpatāya kaṇṇesu vijjhati viya etena, omasati vāti <span class="bld">omaso,</span> so cāyaṃ vādoca, tasmiṃ. Dīgho pana gāthābandhavasena. Evaṃ sabbattha. Hīnukkaṭṭhesu ca jātināmagottavayakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosasaṅkhātesu dasasu bhūtena vā abhūtena vā ‘‘khattiyosi, caṇḍālosī’’tiādinā kāyena vā vācāya vā anaññāpadesena bhikkhuno khuṃsetukāmatāya akkosavacaneti attho. ‘‘Santi idhekacce caṇḍālā’’tiādinā aññāpadesena vā ‘‘corosi, vikārīsi, mātughātakosī’’tiādīhi pāḷimuttapadehi vā bhikkhussa, yathā vā <a name="M0.0316"></a> tathā vā anupasampannaṃ, parammukhā pana sabbampi akkosantassa dukkaṭaṃ. Kevalaṃ davakamyatāya vadato pana sabbattha dubbhāsitaṃ.</p>
  2570. <p class="bodytext"><span class="bld">Pesuññaharaṇe</span>ti pisuṇassa bhāvo pesuññaṃ. Attano piyakamyatāya vā parassa paresu bhedādhippāyena vā jātiādīhi omasantassa bhikkhuno vacanaṃ sutvā bhikkhussa tassa pesuññassa haraṇe. Anupasampannassa haraṇe dukkaṭaṃ. Padaṃ padaṃ <span class="bld">padaso,</span> vicchāyaṃ so, koṭṭhāsena koṭṭhāsenāti attho. Saṅgītittayāruḷho tipiṭakadhammo, anāruḷho ca rājovādādiko <span class="bld">dhammo</span> nāma, tena saha padasoti nipātassa tatiyātappuriso. <span class="bld">Padasodhamme</span>ti ekakkharādinā koṭṭhāsena koṭṭhāsena anupasampannena saddhiṃ yathāvuttadhammabhaṇaneti attho. Padasodhammabhaṇanañhi padasodhamma-saddena upacārena vuttaṃ. Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe sajjhāyakaraṇe, taṃsantike uddesaggahaṇādike ca tena saddhiṃ ekato yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantassa osārentassa khalitaṭṭhāne ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇantassapi anāpatti.</p>
  2571. <p class="bodytext">Antamaso <a name="V0.0270"></a> vatthādinā yena kenaci sabbacchannaṃ chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhenāpi sabbaparicchinnaṃ yebhuyyenachannaṃ yebhuyyenaparicchinnañca senāsanaṃ agāranti adhippetaṃ. Tatraṭṭho pana bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūto tiracchānagatopi antamaso tadahujātā itthīpi upacārato agāra-saddena vuccati. Saha agārenāti <span class="bld">sāgāro,</span> bhikkhu. Upacāreneva ca pana anupasampannena, mātugāmena ca saha seyyakappanaṃ sāgārabhāvo nāmāti gahetabbaṃ. Saṅghasammataṃ senāsanapaññāpakādibhedaṃ upasampannaṃ ayasakāmā hutvā bhikkhūhi yena ca ujjhāpenti avajānāpenti avaññāya olokāpenti, lāmakato <a name="M0.0317"></a> vā cintāpenti, taṃ vacanaṃ <span class="bld">ujjhāpanakaṃ</span>. Yena khīyanti sabbattha tassa avaṇṇaṃ pakāsenti, taṃ <span class="bld">khīyanaṃ</span>.</p>
  2572. <p class="bodytext"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>. <span class="bld">Tala</span>nti hatthatalamadhippetaṃ. Taggahaṇena pana kāyova talaṃ. <span class="bld">Sattī</span>ti kāyappaṭibaddhā satti āvudhaviseso, upalakkhaṇattā pana sabbampi kāyappaṭibaddhaṃ satti. Talañca satti ca <span class="bld">talasatti</span>. Idha pana kopena bhikkhussa talasattiuggiraṇaṃ talasatti. Sace pana viraddho pahāraṃ deti, na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭaṃ, paharitukāmatāya pācittiyaṃ, anupasampanne dukkaṭaṃ, mokkhādhippāyassa anāpatti.</p>
  2573. <p class="bodytext">Paññattena vadato upasampannassa vā tena vuccamānadhammassa vā anādarakaraṇaṃ <span class="bld">anādaro</span>. Anupasampannassa tena vuccamānassa vā upasampannena, parena vā apaññattena vā vuccamānassa anādare dukkaṭaṃ.</p>
  2574. <p class="bodytext">‘‘Ūnavasso tvaṃ maññe’’tiādinā bhikkhuno kukkuccassa uppādanaṃ anupasampannassa dukkaṭaṃ.</p>
  2575. <p class="bodytext"><span class="bld">Anāpucchā gāmappavesane</span>ti pakativacanena pucchitumanurūpaṃ antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvā ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti anāpucchitvā vikāle gāmappavesane. Dīgho pana sandhivasena. Āpadāsu anāpatti.</p>
  2576. <p class="bodytext"><span class="bld">Paramparabhojane</span>ti paro ca paro ca paramparā ma-kāro sandhivasena, tasmā paramparā uppattavisayaapādānavacanaṃ, parato parato laddhā bhuñjaneti attho. Ayamettha adhippāyo – pañcahi <a name="V0.0271"></a> bhojanehi nāmaṃ gahetvā nimantitassa yena yena paṭhamaṃ nimantito, tassa tassa bhojanato uppaṭipāṭiyā, ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’’ti vā ‘‘vikappemī’’ti <a name="M0.0318"></a> vā ādinā sammukhā vā parammukhā vā avikappetvā vā aññato aññato pañcabhojanādīni laddhā bhuñjamāneti. Gilānacīvaradānacīvarakārasamaye anāpatti.</p>
  2577. <p class="bodytext"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>. Seyyaṃ senāsanāni vā anuddharitvā gamaneti sambandho. <span class="bld">Vā</span>-saddo samuccaye. Tattha ‘‘bhisi cimilikā uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā cammakkhaṇḍo nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāro’’ti (pāci. 116) vuttāsu dasasu seyyāsu ekampi attano vassaggane gahetvā saṅghike sabbappaṭicchanne gutte senāsane santharitvā vā santharāpetvā vā yathā ṭhapitaṃ upacikādīhi na khajjati, tathā ṭhapanavasena anuddharitvā parikkhittassa ārāmassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ atikkamitvā gamane ca, tathā mañcapīṭhatisikocchasaṅkhātāni senāsanāni vassakāle ajjhokāse santharitvā vā santharāpetvā vā anupasampannena anuddharitvā thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkamitvā gamane cāti attho. Yathāvuttato pana aññattha dukkaṭaṃ.</p>
  2578. <p class="bodytext"><span class="bld">Itthiyā addhānagamane</span>ti ‘‘gacchāma bhagini, gacchāma ayyā’’ti aññamaññaṃ saṃvidahitvā ‘‘ajja vā sve vā’’tiādinā niyamitakālavisaṅketaṃ akatvāpi dvāravisaṅketaṃ maggavisaṅketaṃ katvāpi itthiyā saddhiṃ addhānamaggagamaneti attho.</p>
  2579. <p class="bodytext"><span class="bld">Ekekāya nisīdane</span>ti ekena ekāti ekekā, tassā nisajjāyāti attho. Ekena saha ekissā nisajjaṃ vinā ekāya saha ekassa nisajjaṃ nāma natthīti ekāya saha ekassa nisajjāyaṃ sati nisinnassa bhikkhuno pācittiyanti adhippāyo. ‘‘Ekāyekanisīdane’’ti vā pāṭho.</p>
  2580. <p class="bodytext"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>. Rūpādīnaṃ <a name="M0.0319"></a> upasaṃhārena, bhayānakakathākathanena vā upasampannassa <span class="bld">bhiṃsāpane</span>. Anupasampannassa dukkaṭaṃ.</p>
  2581. <p class="bodytext"><span class="bld">Ākoṭane</span> <a name="V0.0272"></a> upasampannassa antamaso uppalapattenāpi pahāradāne. Anupasampannassa antamaso tiracchānagatassapi dukkaṭaṃ. Mokkhādhippāyassa anāpatti.</p>
  2582. <p class="bodytext">Saṅghamajjhe vinayadharena anuyuñjiyamānassa pucchitato aññassa vādo aññena aññaṃ paṭicaraṇaṃ <span class="bld">aññavādo</span>. Tatheva pucchiyamānassa akathetukāmatāya vihesanaṃ tuṇhībhāvo <span class="bld">vihesā</span>. Aññavādakassa vihesakassa ca ñattidutiyakammena aññavādakavihesakakamme kate puna aññavāde vihesāya pācittiyaṃ. Anāropite pana kamme dukkaṭaṃ. Kiñci vītikkamaṃ disvā ‘‘āvuso, idaṃ nāma tayā kata’’nti vutte taṃ na kathetukāmo tuṇhībhūto saṅghaṃ vihesetīti <span class="bld">vihesako</span>. Anācāraṃ ācaritvā saṅghamajjhe āpattiyā, vatthunā vā anuyuñjiyamāne taṃ akathetukāmo ‘‘ko āpanno, kismiṃ āpanno’’tiādinā nayena aññehi vacanehi taṃ vacanaṃ paṭicchādento yo aññaṃ vadati, ayaṃ <span class="bld">aññavādako</span> nāma.</p>
  2583. <p class="bodytext"><span class="bld">Duṭṭhullaṃ</span> nāma pārājikasaṅghādisesā, idha pana saṅghādisesova. Pakāso ca chādo ca <span class="bld">pakāsachādo,</span> duṭṭhullassa pakāsachādoti tappuriso. Abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattipariyantaṃ kulapariyantañca katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā kātabbaṃ. Bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā anupasampannassa ‘‘ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā tassa duṭṭhullassa pakāsane ārocane ca, tasseva yena kenaci upāyena ñatvā chādane ca, aduṭṭhullārocane chādane <a name="M0.0320"></a> ca, anupasampannassa pana purimapañcamasikkhāpade itarā duṭṭhullepi dukkaṭaṃ.</p>
  2584. <p class="bodytext"><span class="bld">Hāsodake</span>ti ettha hāse udaketi padavibhāgo veditabbo. Yena kenaci sarīrāvayavena hasādhippāyassa upakacchakādīsu hāse phusane. Hāsanimittañhi phusanaṃ hāso. Anupasampanne dukkaṭaṃ. <span class="bld">Udake hāse</span>ti uparigopphake udake hasādhippāyassa ummujjananimujjanena kīḷāya. Kīḷā hi idha hāsoti vutto. Nāvāya kīḷato, hatthādinā kaṭṭhādinā vā udakaṃ hanato antamaso bhājanagatakañjikādīnipi khipanakīḷāya kīḷato dukkaṭaṃ. Ahasādhippāyassa anāpatti.</p>
  2585. <p class="bodytext"><span class="bld">Nicchubhane vihārā</span>ti saṅghikavihārato bhikkhuno nikkaḍḍhananikkaḍḍhāpane. Ettha ca ekappayoge <a name="V0.0273"></a> ekā, nānāpayoge dvāragaṇanāya āpattiyo. Puggalikanikkaḍḍhane, tassa parikkhāranikkaḍḍhane, anupasampannassa pana tassa parikkhārassa vā nikkaḍḍhane dukkaṭaṃ. Na sammāvattantānaṃ antevāsikasaddhivihārikānaṃ vā nikkaḍḍhane, attano vissāsikassa vihārā nikkaḍḍhane, bhaṇḍanakārakassa pana sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhane anāpatti.</p>
  2586. <p class="bodytext"><span class="bld">Anupakhajja sayane</span>ti ‘‘vuḍḍho, gilāno, saṅghena dinno’’ti jānitvā mañcapīṭhānaṃ vā tassa bhikkhuno pavisantassa vā nikkhamantassa vā upacāraṃ anupakhajja anupavisitvā saṅghike vihāre ‘‘yassa sambādho bhavissati, so pakkamissatī’’ti adhippāyena nisīdananisajjanavasena sayane. Puggalike dukkaṭaṃ.</p>
  2587. <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">pācittī</span>ti uddisitvā kānici pasiddhāni dassitāni. Avuttāni pana tādisāni imināva sāmaññavacanena saṅgahetvā <a name="M0.0321"></a> veditabbāni. Kathaṃ? Acelakādiaññatitthiyānaṃ yassa kassaci āmisassa sahatthā dāne ca, sappinavanītatelamadhuphāṇitamacchamaṃsakhīradadhisaṅkhātānaṃ paṇītabhojanānaṃ attano atthāya viññāpetvā bhuñjane, rāgapariyuṭṭhitaitthipurisassa yogge kule anupavisitvā nisajjanakappane, pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantito tasmiṃ bhutte vā abhutte vā santaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā purebhattaṃ pacchābhattaṃ vā yasmiṃ kule nimantito, tato gilānacīvaradānakārasamayaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ aññakulappavesane, ṭhapetvā ekadivasaṃ aññasmiṃ dine āvasathapiṇḍassa agilānena hutvā bhuñjane, rattiparicchedaṃ vā bhesajjaparicchedaṃ vā katvā pavāritato uttari aññatra puna pavāraṇāya aññatra niccappavāraṇāya viññāpane, aññatra tathārūpapaccayā gāmato nikkhantasenādassanāya gamane, paccayenapi gantvā tirattato uttari senāya vāse, tassa ca vasantassa yuddhaṭṭhānabalagaṇaṭṭhānasenānivesaanīkadassanatthaṃ gamane, piṭṭhādīhi katamajjasaṅkhātasurāya, pupphādīhi kataāsavasaṅkhātamerayassa ca pāne, padīpujjalapattapacanādikāraṇaṃ vinā visibbitukāmatāya agilānassa aggino jālanajālāpane, kappabinduṃ anādāya navacīvaraparibhoge, sāmaṃ cīvaraṃ vikappetvā apaccuddhāya paribhoge, bhikkhusantakapattādino antamaso hasādhippāyenapi apanidhāne apanidhāpane, sañcicca tiracchānagatassa jīvitavoropane, sañcicca yathādhammaṃ nihatādhikaraṇassa punakammāya ukkoṭane, sañcicca theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānagamane, bhikkhūhi sikkhāpadehi vuccamānassa aññaṃ avicāretvā <a name="V0.0274"></a> ‘‘na tattha sikkhissāmī’’ti bhaṇane, sikkhāpadavivaṇṇane, imesaṃ ‘‘sutvā oramissāmī’’ti adhippāyaṃ vinā vivādāpannānaṃ upassutiṭṭhāne, dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammāpajjane, saṅghe vinicchaye vattamāne chandaṃ adatvā <a name="M0.0322"></a> pakkamane, samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā pacchā khīyanadhammāpajjane, aññatra ajjhārāmā ajjhāvasathā vā ratanassa vā ratanasammatassa vā uggaṇhanauggahāpane pācittiyanti.</p>
  2588. <p class="centered">Pācittiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2589. <p class="subhead">13. Samaṇakappaniddesavaṇṇanā</p>
  2590. <p class="bodytext"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>. <span class="bld">Samaṇakappā</span>ti samaṇavohārā. Bhavanti, ahesunti vā bhūtā, vattamāne, bhūte vā tappaccayo. Viruḷhamūlādibhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānakānaṃ, vaḍḍhitvā mahantabhāvaṃ pattānañca rukkhalatādisaṅkhātānaṃ bhūtānaṃ gāmo, bhūtā eva vā gāmo samūho <span class="bld">bhūtagāmo</span>. Tassa samārambho chedanaphālanādi, tasmiṃ. Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ, taṃhetu pācittiyaṃ hotīti attho. Katakappiyaṃ samaṇakappiyaṃ bhaveti sambandho. Tattha kataṃ kappiyaṃ yassāti bahubbīhi. Kenāti āha <span class="bld">‘‘nakhenā’’</span>tiādi.</p>
  2591. <p class="bodytext"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>. Idāni yassa samārambho, taṃ bhūtagāmaṃ vibhajitvā dassetuṃ <span class="bld">‘‘sa mūlā’’</span>tiādi āraddhaṃ. <span class="bld">So</span>ti bhūtagāmo. Bhavituṃ uppajjituṃ payojetīti kāritantā tappaccayo, pabhāvito uppāditoti attho. Atha vā pabhavanaṃ pabhavo, uppatti, sova pabhavo, pabhāvaṃ karotīti nāmadhātuto kattari tappaccayo, pabhāvito uppannoti attho. Mūlañca khandho ca bījañca aggañca phaḷu ca mūla…pe… phaḷūni. <span class="bld">Phaḷu</span> nāma pabbaṃ. Tāniyeva bījāni, tehi pabhāvito uppādito, atha vā tehi avadhibhūtehi, kāraṇabhūtehi vā pabhāvito uppannoti kamena vikappadvaye samāsadvayaṃ veditabbaṃ. Tattha <span class="bld">mūlabījaṃ</span> nāma haliddisiṅgiverādi.</p>
  2592. <p class="bodytext"><span class="bld">Khandhabījaṃ</span> <a name="M0.0323"></a> nāma assatthanigrodhādi. <span class="bld">Bījabījaṃ</span> nāma pubbaṇṇāparaṇṇādi. <span class="bld">Aggabījaṃ</span> nāma <a name="V0.0275"></a> hiriverādi. <span class="bld">Phaḷubījaṃ</span> nāma ucchunaḷādi. Tattha mūlabījādīni pañca bījagāmo. Tannibbatto rukkhalatādi bhūtagāmo.</p>
  2593. <p class="bodytext">Idāni tesu bījagāmasamārambhe dukkaṭaṃ dasseti aparaddhena. Bhūtagāmaviyojitaṃ bījaṃ ārambhe dukkaṭanti sambandho. Bhūtagāmato viyojitanti tappuriso. <span class="bld">Bīja</span>nti bhūmiyaṃ ropitamaropitampi niggatavidatthimattapattavaṭṭipi mūlabījāni. ‘‘Ārambhe’’ti kitakapaccayassa yoge avutte kammani chaṭṭhuppattiyaṃ vikappena ubhayattha dutiyā. <span class="bld">Ārambhe</span>ti samārambhe. Tasmā ‘‘imaṃ pupphaṃ phalaṃ vā jāna, imaṃ kappiyaṃ karohī’’tiādinā kappiyavacanena bhūtagāmato viyojitaṃ bījajātaṃ bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kārāpetvā paribhuñjibhabbaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbattabījaññeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) vuttesu pañcasu nakhaparijitādīni tīṇi dassitāni.</p>
  2594. <p class="bodytext"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>. Idāni avasiṭṭhāni dve dassetuṃ <span class="bld">‘‘nibbattabīja’’</span>ntiādikaṃ paṭhamaddhaṃ āha. Tattha <span class="bld">nibbattabīja</span>nti nibbattaniyanti nibbattaṃ, nipubba vatu vattanetimasmā tappaccayo, nibbattaṃ bījaṃ yassa taṃ nibbattabījaṃ, bījaṃ nibbattetvā visuṃ katvā paribhuñjitabbaṃ ambapanasādi. <span class="bld">Nobījaṃ</span> nāma taruṇambaphalādi. Idāni bījagāmabhūtagāmesu kappiyakaraṇappakārādivisesaṃ dassento <span class="bld">‘‘kaṭāhā’’</span>tiādimāha. Tattha kaṭāhena baddhaṃ bījaṃ yesanti bāhirattho.</p>
  2595. <p class="bodytext"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>. Bhājane bhūmiyampi vā ekābaddhesu bījesu ekasmiñca kappiye kateti yojanā. <span class="bld">Bījesū</span>ti bījagāmabhūtagāmesu<a name="M0.0324"></a>. Bhūtagāmopi hi idha ‘‘bīja’’nti ruḷhīvasena vuccati.</p>
  2596. <p class="bodytext"><a name="para129"></a><span class="paranum">129</span>. <span class="bld">Nikkhitte</span>ti ṭhapite. <span class="bld">Kappiyaṃ puna kareyyā</span>ti jātamūlapaṇṇabhāvato bhūtagāmattā bhūtagāmato parimocitaṃ bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāreyyāti attho. Tenāha <span class="bld">‘‘bhūtagāmo hi so tadā’’</span>ti. <span class="bld">Hi</span>-saddo hetumhi. <span class="bld">Tadā</span>ti mūle ca paṇṇe ca jātakāle sace mūlamattaṃ sañjāyati, uparibhāge sace aṅkuro jāyati, heṭṭhābhāge chindituṃ vaṭṭati. Mūlamattesu vā <a name="V0.0276"></a> pana paṇṇamattesu vā niggatesu sacepi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamanti, bījagāmasaṅgahitā honti.</p>
  2597. <p class="bodytext"><a name="para130"></a><span class="paranum">130</span>. Udakasambhavo sevālo ca cetiyādīsu sevālo ca bhūtagāmovāti sambandho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena pākārādiggahaṇaṃ. Yadi dve tīṇi paṇṇāni na jāyanti, aggabījasaṅgahaṃ gacchati. Sukkho pana sammajjitabbo. Mūlapaṇṇe viniggate bījopi bhūtagāmovāti sambandho. <span class="bld">Paṇṇe</span>ti iminā aṅkuramattaṃ paṭikkhipati.</p>
  2598. <p class="bodytext"><a name="para131"></a><span class="paranum">131</span>. Ghaṭādipiṭṭhe sevālo ca ahichattakamakuḷañca dukkaṭasseva vatthūnīti sambandho. <span class="bld">Piṭṭhe</span>ti iminā anto abbohārikoti dasseti. <span class="bld">Phulla</span>nti phullitaṃ ahichattakaṃ. <span class="bld">Abyavahārika</span>nti āpattivohārayoggaṃ na hotīti attho.</p>
  2599. <p class="bodytext"><a name="para132"></a><span class="paranum">132</span>. Allarukkhe lākhāniyyāsachattāni vikopiya gaṇhato tattha akkharaṃ chindato vāpi pācittīti sambandho. <span class="bld">Tatthā</span>ti allarukkhe. ‘‘Vikopaya’’nti potthakesu pāṭho dissati, so apāṭho paṭhamantatāya kāraṇābhāvato. ‘‘Vikopiyā’’ti pana pāṭho gahetabbo. <span class="bld">Vikopiyā</span>ti <a name="M0.0325"></a> iminā avikopetvā gahaṇe anāpattīti dīpeti.</p>
  2600. <p class="bodytext"><a name="para133"></a><span class="paranum">133</span>. <span class="bld">Dārumakkaṭakādinā</span>ti āṇiṃ koṭṭetvā dāruyantaṃ katvā tattha kaṇṭakaṃ olambenti, etaṃ dārumakkaṭakaṃ nāma. <span class="bld">Ādi</span>-saddena kaṇṭakabandhanādīnaṃ gahaṇaṃ. Tiṇādiṃ chindituṃ, gaṇṭhikaṃ kātuñca na kappatīti yojanā. <span class="bld">Chinditu</span>nti chindanaṃ.</p>
  2601. <p class="bodytext"><a name="para134"></a><span class="paranum">134</span>. <span class="bld">Bhūtagāmaṃ vā</span>ti bhūtagāmaṃ vā. <span class="bld">Bījaṃ vā</span>ti bījagāmaṃ vā. ‘‘Chinda vā’’tiādinā sabbattha <span class="bld">vā</span>-saddo yojetabbo. <span class="bld">Paca vā</span>ti pacanaṃ karohīti vā. ‘‘Paṭa’’ iti vā pāṭho, tassa uppādehīti attho. ‘‘Imaṃ rukkhaṃ chindāhī’’tiādinā pana avatvā ‘‘rukkhaṃ chindā’’tiādinā aniyametvā vattuṃ vaṭṭati.</p>
  2602. <p class="bodytext"><a name="para135"></a><span class="paranum">135</span>. <span class="bld">Ima</span>nti <a name="V0.0277"></a> etaṃ rukkhādiṃ. <span class="bld">Imaṃ sodhehī</span>ti ettha iti-saddaṃ katvā attho vattabboti.</p>
  2603. <p class="centered">Samaṇakappaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2604. <p class="subhead">14. Bhūminiddesavaṇṇanā</p>
  2605. <p class="bodytext"><a name="para136"></a><span class="paranum">136</span>. Yāsu vutthaṃ pakkañca kappati, tā kappiyā bhūmiyo sammuti ca sammutikuṭi ca…pe… gahapati ca gahapatikuṭi cāti imā catasso hontīti yojetvā attho veditabbo. Tattha <span class="bld">bhesajjakkhandhake</span> (mahāva. 295) vuttāya uttidutiyakammavācāya, apalokanakammavasena vā sāvetvā sammā uttisampannaṃ karīyatīti <span class="bld">sammuti,</span> thambhānaṃ bhittipādānaṃ vā uggamanaṃ uddhaṃ katvā ṭhapanaṃ, ‘‘kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vācāya sāvanañca <a name="M0.0326"></a> antaṃ yassā sā <span class="bld">ussāvanantā</span>. Tathā ca vuttaṃ ‘‘thambhappatiṭṭhānañca vacanapariyosānañca samakālaṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 295). Nisādanaṃ pavisanaṃ sannivesanaṃ nisādo, gunnaṃ viya nisādo etissāti <span class="bld">gonisādi</span>. Bhikkhuṃ ṭhapetvā sesasahadhammikā sabbe ca devamanussā idha <span class="bld">gahapatī</span>ti sāmaññena adhippetā. Ettha pana gahapatisambandhinī kuṭi dīghena gahapatī.</p>
  2606. <p class="bodytext">‘‘Yaṃ pana akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe vuttha’’nti (mahāva. aṭṭha. 295) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato yaṃ saṅgho ākaṅkhati vihāraṃ vā aḍḍhayogaṃ vā pāsādaṃ vā hammiyaṃ vā guhaṃ vā leṇādiṃ vā, tesampi sāmaññavacanaṃ viññāyatīti taṃtaṃlakkhaṇappattā sahaseyyappahonakā leṇādayo catūsveva kuṭīsu antogadhāti veditabbaṃ. Imāsu catūsu sahaseyyappahonake padese yaṃ saṅghikaṃ puggalikaṃ vā bhikkhusantakaṃ ekarattampi antovutthaṃ anupasampannena pakkañca yāvakālikaṃ yāmakālikañca antovutthaantopakkasaṅkhaṃ na gacchati, ko pana vādo itaradvaye. Taṃ pana akappiyabhūmiyampi vutthaṃ pakkañca vaṭṭati. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘yāsu vutthaṃ pakkañca kappatī’’</span>ti.</p>
  2607. <p class="bodytext"><a name="para137"></a><span class="paranum">137</span>. Vāsatthāya kate saṅghike vā ekasantake vā sahaseyyappahonake gehe kappiyākuṭi <a name="V0.0278"></a> laddhabbāti sambandho. Tattha <span class="bld">vāsatthāyā</span>ti iminā avāsatthāya kataṃ nivatteti. <span class="bld">Ekasantake</span>ti ekassa bhikkhuno santake. <span class="bld">Kappiyākuṭī</span>ti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, na hi gehe gehaṃ laddhuṃ yujjatīti kappiyakuṭitāti attho. Dīgho pana gāthāvasena, kappiyā kuṭitāti vā visesanavasena daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Sahaseyyappahonake</span>ti ettha sahaseyyappahonakaṃ <a name="M0.0327"></a> vāsāgāralakkhaṇe vuttalakkhaṇaṃ senāsanaṃ.</p>
  2608. <p class="bodytext"><a name="para138"></a><span class="paranum">138</span>. Idāni tā kuṭiyo kamena dassetvā tattha paṭipajjitabbavidhiṃ, tāsaṃ sabbathāpagamañca dassetuṃ <span class="bld">‘‘gehe’’</span>tiādimāha. Tattha ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti evamīrayanti sambandho. Iṭṭhakā ca thambhā ca ‘‘iṭṭhakāthambhā’’ti vattabbe rasso. Iṭṭhakathambhā ādi yassa bhittipāsādassāti bahubbīhi. Pacchā paṭhamasaddena kammadhārayo. ‘‘Ṭhapeyya ce, sā ussāvanantikā’’ti evaṃ ce-sā-sadde yojetvā attho veditabbo.</p>
  2609. <p class="bodytext"><a name="para139"></a><span class="paranum">139</span>. Sakalo aparikkhitto ārāmopi vāti sambandho. Senāsanaṃ parikkhittaṃ vā hotu, aparikkhittaṃ vā, na taṃ pamāṇaṃ.</p>
  2610. <p class="bodytext"><a name="para140"></a><span class="paranum">140</span>. Aññehi kappiyakuṭiyā atthāya dinno vā tesaṃ santako vāti yojanā.</p>
  2611. <p class="bodytext"><a name="para141"></a><span class="paranum">141</span>. Avirodhabhāvena kappanīyā kappā, kappa sāmatthiyamiccetasmā itthiyaṃ āpaccaye rūpaṃ, na kappā akappā, akappā ca sā kuṭi ceti <span class="bld">akappakuṭi,</span> tāya. <span class="bld">Sappiādī</span>ti iminā sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca gahitaṃ.</p>
  2612. <p class="bodytext"><a name="para142"></a><span class="paranum">142</span>. <span class="bld">Tehevā</span>ti akappakuṭiyaṃ vutthasappiādīhi eva saddhiṃ sattāhakālikasaṃsaṭṭhatāya <span class="bld">‘‘sattāhaṃ kappate’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Sāmise</span>ti āmisasaṅkhātena purimadvayena sahite. <span class="bld">Sāmapākatā</span>ti sāmaṃ attanā pāko etassāti sāmapākaṃ, sattāhakālikena saha pakkaṃ sāmisaṃ yāvajīvikaṃ, tassa bhāvo sāmapākatā. Sayaṃ pakkaṃ taṃ attanā saṃsaṭṭhatāya tampi āmisaṃ sāmapākagatikaṃ karotīti tassa sāmapākatā hotīti adhippāyo.</p>
  2613. <p class="bodytext"><a name="para143"></a><span class="paranum">143</span>. <span class="bld">Adhiṭṭhitā</span>ti <a name="M0.0328"></a> patiṭṭhitā. Eva-saddo tiṭṭhatisaddassa ante daṭṭhabbo.</p>
  2614. <p class="bodytext"><a name="para144"></a><span class="paranum">144</span>. <span class="bld">Sabbesū</span>ti <a name="V0.0279"></a> thambhādīsu sakalesu. Jahitaṃ vatthu kuṭibhūmi yassā <span class="bld">jahitavatthukā</span>. Parikkhitte jahitavatthukāti sambandho. <span class="bld">Sesā</span>ti itarā dve kuṭiyo. <span class="bld">Chadanavibbhamā</span>ti chadanassa vināsā. Etthāpi ‘‘jahitavatthukā’’ti ānetabbanti.</p>
  2615. <p class="centered">Bhūminiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2616. <p class="subhead">15. Upajjhācariyavattaniddesavaṇṇanā</p>
  2617. <p class="bodytext"><a name="para145"></a><span class="paranum">145</span>. ‘‘Idaṃ tayā dukkataṃ, dubbhāsita’’ntiādīni vatvā codanato, attano vajjaṃ assarantassa satuppādavasena sāraṇato, sammā paṭipattiyaṃ sāraṇato pavattāpanato vā vajjāvajjaṃ upanijjhāyati bhusaṃ cintetīti upajjhā. Upajjhā eva upajjhāyo. ‘‘Evaṃ tayā buddhavacanaṃ sajjhāyitabbaṃ, evaṃ atikkamitabbaṃ, evaṃ paṭikkamitabba’’ntiādinā ācārasikkhāpane ācarati pavattatīti ācariyo. So ca nissayapabbajjāupasampadādhammācariyavasena catubbidho. Upajjhā ca ācariyo ca <span class="bld">upajjhācariyā,</span> te. <span class="bld">Nissāya vasamāno</span>ti iminā nissayapabbajjāupasampadādhammantevāsikesu yo nissāya vasati, taṃ dasseti. Catūsu hi tesu nissayantevāsikena yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāvasabbaṃ ācariyavattaṃ kātabbaṃ, netarehi. Itarehi, nissayamuttakehipi yāva cīvararajanaṃ, tāva ca arativinodanādikañca vattaṃ kātabbaṃ. Anāpucchitvā pattacīvaradānādimhi pana etesaṃ anāpatti. Saddhivihārikassa pana upajjhāyānaṃ yāva cīvararajanaṃ, tāva ca arativinodanādikañca akarontassa nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpattiyeva. Ekaccassa pattadānādito <a name="M0.0329"></a> paṭṭhāya amuttanissayasseva āpatti. Tesu majjhe dve ācariyassa yāvajīvaṃ bhārā. Itare pana yāva samīpe vasanti, tāvadeva, tasmā ācariyenāpi tesu sammā vattitabbaṃ, upajjhāyena saddhivihārikesu vattabbameva natthi. <span class="bld">Supesalo</span>ti piyaṃ sīlamassāti pesalo, vuddhi, ya-lopena ī-kārassa attakaraṇena, suṭṭhu pesalo supesalo, sikkhākāmoti attho. <span class="bld">‘‘Dantakaṭṭha’’</span>ntiādi ‘‘dade’’timassa kammaṃ. <span class="bld">Dade</span>ti sammā ādarena yathādhippāyaṃ dadeyyāti attho. <span class="bld">Kāle</span>ti tadanurūpe kāle.</p>
  2618. <p class="bodytext"><a name="para146"></a><span class="paranum">146</span>. Patte <a name="V0.0280"></a> ca…pe… cīvare ca vattaṃ careti sambandho. <span class="bld">Care</span>ti kareyya. Tattha nīcaṃ katvā sādhukaṃ aparighaṃsantena dhovanaṃ, muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ, ṭhapanaṭṭhānaṃ upaparikkhitvā cammādinā kenaci antarahitāya nikkhipanaṃ <span class="bld">patte vattaṃ</span>. Gāmaṃ pavisantānaṃ nivāsanakāyabandhanasaṅghāṭidānaṃ, dhovitvā sodakapattassa dānaṃ <span class="bld">gāmappavese vattaṃ</span>. Yadi ākaṅkhanti, parimaṇḍalaṃ nivāsetvā ca pārupitvā ca nātidūranaccāsanne gamanaṃ, pattapariyāpannaggahaṇañca <span class="bld">gamane vattaṃ</span>. Nivattente pana paṭhamataraṃ āgantvā āsanapaññāpanaṃ, pādodakādiupanikkhipanaṃ, pattacīvarappaṭiggahaṇaṃ <span class="bld">āgame</span> āgamane <span class="bld">vattaṃ</span>. Bhaṇantānaṃ antarā kathāanopātanaṃ sabbattha vattaṃ. Āsanapaññāpanaṃ, uṭṭhitesu āsanauddharaṇaṃ, pādapīṭhakathalānaṃ upanikkhipanaṃ, paṭisāmanañca <span class="bld">āsane pādapīṭhe pādakathale ca vattaṃ</span>. Dhotapādaṭṭhapanakaṃ pādapīṭhaṃ. Aññaṃ kathalaṃ. Upāhanā ca cīvarañcāti dvando, tasmiṃ. Sukkhaallacoḷehi puñchanaṃ <span class="bld">upāhanāya vattaṃ</span>. Sinnacīvarassa muhuttaṃ otāpanaṃ, caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā cīvarasaṃharaṇañca <span class="bld">cīvare vattaṃ</span>.</p>
  2619. <p class="bodytext"><a name="para147"></a><span class="paranum">147</span>. Paribhojanīya…pe… passāvaṭṭhānisu ca vihārasodhane ca puna paññāpane ca vattaṃ tathāti sambandho. Vaccañca <a name="M0.0330"></a> passāvo ca vaccapassāvā. Tiṭṭhati etthāti ṭhānī, kuṭi. Vaccapassāvānaṃ ṭhānīti tappuriso. Atha vā tiṭṭhati etthāti ṭhānaṃ, soyeva samāso, vaccapassāvassa ca patanaṭṭhānaṃ, taṃ assa atthīti iṭṭhagehādi. Paribhojanīyañca pānīyañca vaccapassāvaṭṭhānī ca <span class="bld">pari…pe… ṭṭhānī</span>. Tāsu tesu vā. Pādodakauṇhasītanahānodakappaṭiyādāpanaṃ <span class="bld">paribhojanīye vattaṃ</span>. Pātabbapānīyena pucchanaṃ upaṭṭhāpanañca <span class="bld">pānīye vattaṃ</span>. Sammajjanapānīyaupaṭṭhāpanaṃ <span class="bld">vaccapassāvaṭṭhānīsu vattaṃ</span>. Paṭhamaṃ pattacīvarādīni harāpetvā ekamante nikkhipanādi, ullokato paṭṭhāya makkaṭasantānaṃ ohāretvā sammajjanañca <span class="bld">vihārasodhane vattaṃ</span>. Otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāṭhāne bhūmattharaṇādipaññāpanaṃ <span class="bld">puna paññāpane vattaṃ. Tathā</span>ti iminā ‘‘care’’ti idaṃ atidisati.</p>
  2620. <p class="bodytext"><a name="para148"></a><span class="paranum">148</span>. Vihāraṃ sodhento bhikkhu paṭivāte vā saṅgaṇe vā pānīyasāmantā vā sayanāsanaṃ na papphoṭeyyāti sambandho. <span class="bld">Pānīya</span>-saddena paribhojanīyañca saṅgahitaṃ. <span class="bld">Paṭivāte</span>ti uparivāte. <span class="bld">Saṅgaṇe</span>ti bahūnaṃ samosaraṇe vivaṭappadese. <span class="bld">Sayanāsanaṃ</span> nāma bhūmattharaṇamañcādi.</p>
  2621. <p class="bodytext"><a name="para149"></a><span class="paranum">149</span>. Nhāne vattaṃ care, nhātassa kātabbe careti sambandhassa purisādhīnatāya sambandho veditabbo<a name="V0.0281"></a>. Cīvarappaṭiggahaṇagattaparikammakaraṇaṃ <span class="bld">nahāne vattaṃ. Kātabbe care</span>ti gattato udakasammajjananivāsanadānādikicce pavatteyyāti attho. ‘‘Vanappagumbe’’tiādīsu viya sissa e-kārādesaṃ rūpaṃ, tasmā kātabbaṃ vattaṃ careyyāti yojetvā veditabbaṃ. Budhā pana ‘‘nhāne nhātassa kātabbe vattaṃ care’’ti yojetvā atthaṃ vadanti. Evaṃ sati kātabba-saddassa kammasādhanattā vattameva kātabbaṃ nāmāti ‘‘vatte vattaṃ care’’ti vuttaṃ <a name="M0.0331"></a> viya hotīti virujjhati. <span class="bld">‘‘Nahātena nahātassā’’</span>ti vā pāṭho, udake gattaparikammena theraṃ paṭhamaṃ nahāpetvā sayampi nahātenāti attho. <span class="bld">Pāḷiya</span>mpi ‘‘nahātena paṭhamataraṃ uttaritvā’’ti (mahāva. 67) atthi. Atha raṅgapāke dhovane sibbane ca vattaṃ careti sambandho, rajanapāke cīvaradhovane cīvarasibbane cāti attho. Rajanto cīvare theve ṭhite na vajeti sambandho. <span class="bld">Rajanto</span>ti cīvaraṃ rajanto. <span class="bld">Theve</span>ti rajanabindumhi.</p>
  2622. <p class="bodytext"><a name="para150"></a><span class="paranum">150</span>. <span class="bld">Ekaccassā</span>ti ācariyupajjhāyānaṃ verino puggalassa pattaṃ vā cīvarāni vā kiñcanaṃ parikkhāraṃ vā na dadeyya na gaṇheyya vāti sambandho. Tattha <span class="bld">na dadeyya na gaṇheyyā</span>ti paṭisāmanatthāyapi na dadeyya, na gaṇheyya vāti attho. ‘‘Ākiñcana’’ntiādīsu viya <span class="bld">kiñcana</span>-saddo daṭṭhabbo, tassa kiñcīti attho. <span class="bld">Kiñcina</span>nti vā pāṭho, kiñci naṃ parikkhāranti yojanā. Padasiddhivasenettha nanti ta-saddappayogo kato.</p>
  2623. <p class="bodytext"><a name="para151-2"></a><span class="paranum">151-2</span>. <span class="bld">Pacchato kātu</span>nti pacchāsamaṇaṃ kātuṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti ekaccassa. <span class="bld">Pacchato</span>ti pacchāsamaṇo hutvā. <span class="bld">Ninnetu</span>nti ekaccassa nīharituṃ. Sabbattha anāpucchā na vaṭṭatīti yojetabbaṃ. <span class="bld">Kiccayaṃ vā</span>ti veyyāvaccādi yaṃ kiñci kiccaṃ vā. Kiccameva kiccayaṃ, kassa yo ‘‘seniyo’’tiādīsu viya. <span class="bld">Parikammaṃ vā</span>ti piṭṭhiparikammādiparikammaṃ. <span class="bld">Attano kārāpetuṃ vā</span>ti ekaccena attano kārāpetuṃ vā. <span class="bld">Kātuṃ vā</span>ti tassa attanā kātuṃ vā.</p>
  2624. <p class="bodytext"><a name="para153"></a><span class="paranum">153</span>. Sīmato niggatā bahibhūtā <span class="bld">nissīmā,</span> taṃ. Ācariyupajjhāyesu avatvā dūraṃ bhikkhācāraṃ gatesupi apassantena <a name="M0.0332"></a> gāmo pavisitabbo. Diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya pana āpucchituṃyeva vaṭṭati. <span class="bld">Attano kiccayaṃ vāpī</span>ti attano sīmāyapi pattapacanacīvararajanādikaṃ sakaṃ karaṇīyaṃ vāpi kātuṃ.</p>
  2625. <p class="bodytext"><a name="para154"></a><span class="paranum">154</span>. <span class="bld">Arati</span>nti <a name="V0.0282"></a> sāsane anabhiratiṃ. <span class="bld">Saṅghāyattesu kammesū</span>ti parivāsāditajjanīyādīsu saṅghappaṭibaddhesu kammesu. <span class="bld">Ussukkaṃ vāpī</span>ti ācariyupajjhāyesu garudhammaṃ ajjhāpannesu, kammārahesu ca ‘‘kinti nu kho saṅgho parivāsaṃ dadeyyā’’tiādinā ussāhaṃ vāpi.</p>
  2626. <p class="bodytext"><a name="para155"></a><span class="paranum">155</span>. <span class="bld">Gilānesu upaṭṭheyyā</span>ti ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ, paṭibalo hoti bhesajjaṃ saṃvidhātuṃ, sappāyāsappāyaṃ jānāti, asappāyaṃ apanāmeti, sappāyaṃ upanāmeti, mettacitto gilānaṃ upaṭṭhāti no āmisantaro, ajegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā kheḷaṃ vā vantaṃ vā nīhātuṃ, paṭibalo hoti gilānaṃ kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ samuttejetuṃ sampahaṃsetu’’nti (mahāva. 366) evaṃ vuttapañcaṅgasamannāgatena hutvā gilānesu upaṭṭhaheyyāti attho. Iminā sabbehipi ācaritabbaṃ gilānavattaṃ upadisati. <span class="bld">Vuṭṭhāna</span>nti gelaññā vuṭṭhitaṃ. <span class="bld">Āgame</span>ti āgameyya, olokeyyāti attho. Upajjhācariyehi ca saddhivihārikaantevāsikesu yadi te gilānā honti, ādito paṭṭhāya cīvare rajanapariyosānañca arativinodanādikañca vattaṃ, agilānesu pana uddesaparipucchā ovādānusāsaniyā anuggahopattacīvarādidānañcāti sabbaṃ kātabbaṃ. Teneva heṭṭhā vuttaṃ ‘‘tasmā ācariyenāpi <a name="M0.0333"></a> tesu sammā vattitabbaṃ, upajjhāyena saddhivihārikesu vattabbameva natthī’’ti.</p>
  2627. <p class="centered">Upajjhācariyavattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2628. <p class="subhead">16. Vaccapassāvaṭṭhānikaniddesavaṇṇanā</p>
  2629. <p class="bodytext"><a name="para156"></a><span class="paranum">156</span>. <span class="bld">Vaccapassāvaṭṭhānika</span>nti ṭhānamhi ṭhāne vā bhavaṃ vaccapassāvaṭṭhānikaṃ. Yathāvuḍḍhaṃ vaccaṃ na kareyyāti sambandho. Ye ye vuḍḍhā <span class="bld">yathāvuḍḍhaṃ,</span> āgatappaṭipāṭiṃ hitvā vuḍḍhappaṭipāṭiyāti attho. <span class="bld">Vacca</span>nti upalakkhaṇamattaṃ, passāvañca nahānañca na kareyyāti adhippāyo. Tadeva samattheti <span class="bld">‘‘yātānupubbiyā’’</span>tiādinā. <span class="bld">Yātānupubbiyā</span>ti yātānaṃ gatānaṃ anupubbi <a name="V0.0283"></a> anukkamo yātānupubbi, tāya. <span class="bld">Vacca…pe… titthañcā</span>ti etaṃ tayaṃ labbhatīti attho, bhikkhunāti viññāyati.</p>
  2630. <p class="bodytext"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>. Ubbhajitvā ca sahasā ca no paviseyyāti sambandho. <span class="bld">Ubbhajitvā</span>ti cīvaraṃ dūratova ukkhipitvā. <span class="bld">Sahasā</span>ti sīghaṃ. Ukkāsitvā paviseyyāti yojanā.</p>
  2631. <p class="bodytext"><a name="para158"></a><span class="paranum">158</span>. Vaccapassāvadoṇīnaṃ bahīti sambandho. <span class="bld">Ubhaya</span>nti vaccampi passāvampi.</p>
  2632. <p class="bodytext"><a name="para159"></a><span class="paranum">159</span>. <span class="bld">Kūpe</span>ti vaccāvāṭe. <span class="bld">Kaṭṭha</span>nti avalekhanakaṭṭhaṃ. <span class="bld">Pharusenā</span>ti kharena avalekhanakaṭṭhena. <span class="bld">Uhatañcāpī</span>ti attanā vā parena vā uhatañcāpi vaccamakkhitañcāpīti attho. <span class="bld">Dhovaye</span>ti sati udake, udake asati kaṭṭhenapi sodheyya.</p>
  2633. <p class="bodytext"><a name="para160"></a><span class="paranum">160</span>. <span class="bld">Na nikkhame</span>ti na nikkhameyya. <span class="bld">Capu capū</span>ti anukaraṇaṃ, vicchāyaṃ dvitte capu capu katvāti kiriyāvisesanaṃ. <span class="bld">Nācameyyā</span>ti na dhoveyya. Sati pana udake ācamitabbaṃ, asati yena <a name="M0.0334"></a> kenaci puñchitvā gantabbaṃ, sabbasādhāraṇaṭṭhāne ca ācamanakumbhiyā udakaṃ na sesetabbaṃ. <span class="bld">Uklāpa</span>nti kacavaraṃ. <span class="bld">Visodhaye</span>ti vihārasodhane viya vaccapassāvakuṭiyo, pariveṇakoṭṭhake ca sammajjeyya. Sabbattheva ca pana vattabhede dukkaṭaṃ.</p>
  2634. <p class="centered">Vaccapassāvaṭṭhānikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2635. <p class="subhead">17. Āpucchakaraṇaniddesavaṇṇanā</p>
  2636. <p class="bodytext"><a name="para161"></a><span class="paranum">161</span>. <span class="bld">Āpucchakaraṇa</span>nti āpucchāya karaṇaṃ. <span class="bld">Anajjhiṭṭhovā</span>ti anāṇattova, ayācito eva vā. <span class="bld">Na ca vissaje</span>ti pucchitapañhaṃ na vissajjeyya ca, āpucchitvā vā yācito vā yathāvuttametaṃ kātuṃ labhatīti adhippāyo.</p>
  2637. <p class="bodytext"><a name="para162"></a><span class="paranum">162</span>. <span class="bld">Āpucchitvā</span> <a name="V0.0284"></a> <span class="bld">kathentassā</span>ti attano vuḍḍhaṃ āpucchitvā dhammādikaṃ bhāsantassa. <span class="bld">Puna vuḍḍhatarāgame</span>ti puna aññassa vuḍḍhatarassa āgamane satīti attho. <span class="bld">Punaāpucchanaṃ natthī</span>ti bhāsitabbaṃ ṭhapetvā puna āpucchanakiccaṃ natthīti attho. Saṅghatthere asati āraddhampi aṭṭhapetvā kathentassāpi eseva nayo. Bhattagge anumodato ca āpucchanaṃ natthīti sambandho. <span class="bld">Anumodato</span>ti dāyakehi yācitassa taṃtaṃpuññānumodanavasena dhammakathaṃ karoto ca. Anumodanañca therādheyyaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave therena bhikkhunā bhattagge anumoditu’’nti (cūḷava. 362) hi vuttaṃ. ‘‘Sace manussā attano abhirucikena ekena anumodanaṃ kārenti, neva tassa anumodato āpatti, na mahātherassa bhāro hoti. Upanisinnakathāyameva hi manussesu <a name="M0.0335"></a> kathāpentesu mahāthero āpucchitabbo’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (cuḷava. aṭṭha. 362) vuttaṃ.</p>
  2638. <p class="bodytext"><a name="para163"></a><span class="paranum">163</span>. Vuḍḍhena ekavihārake vasanto cāti sambandho. <span class="bld">Vuḍḍhenā</span>ti vuḍḍhena saddhiṃ. <span class="bld">Ekavihārake</span>ti savanūpacāre khuddakavihāre, na mahāvihāre. Kucchitatthe hi kappaccayo. <span class="bld">Na sajjhāyeyyā</span>ti sajjhāyanaṃ na kareyya.</p>
  2639. <p class="bodytext"><a name="para164"></a><span class="paranum">164</span>. <span class="bld">‘‘Dhammaṃ na bhāsaye’’</span>tiādīsu anāpucchāti sambandhitabbaṃ. <span class="bld">Na ca vijjhape</span>ti na ca nibbāyeyya. Vātapānañca ālokasandhiphalakaṃ kavāṭañca dvāraphalakaṃ <span class="bld">vātapānakavāṭaṃ</span> vā na vivareyya na thakeyya cāti <span class="bld">na</span>-kāro sabbattha yojetabbo.</p>
  2640. <p class="bodytext"><a name="para165"></a><span class="paranum">165</span>. Ekacaṅkame vuḍḍhena caṅkamantopi yena vuḍḍho, tena parivattayeti yojanā. <span class="bld">Yena tenā</span>ti bhummatthe karaṇavacanaṃ, yattha vuḍḍho, tatthāti attho, vuḍḍhaṃ ohāya aññato na gantabbanti adhippāyo. <span class="bld">So</span>ti navako. <span class="bld">Ena</span>nti vuḍḍhaṃ. Sabbattha dukkaṭaṃ. Ayañhi khandhakadhammatā yattha na-kārena paṭisedho, tattha dukkaṭanti.</p>
  2641. <p class="centered">Āpucchakaraṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2642. <p class="subhead">18. Nagganiddesavaṇṇanā</p>
  2643. <p class="bodytext"><a name="para166"></a><span class="paranum">166</span>. <span class="bld">‘‘Vaje’’</span>tiādīsu <a name="V0.0285"></a> na-saddo sambandhitabbo. Tattha pana yathānurūpabhojanādikaṃ kammavacanaṃ ajjhāharitvā ‘‘bhojanaṃ na bhuñje’’tiādinā attho veditabbo.</p>
  2644. <p class="bodytext"><a name="para167"></a><span class="paranum">167</span>. <span class="bld">Na</span> <a name="M0.0336"></a> <span class="bld">kare</span>ti hatthakammādikaṃ parikammaṃ sayampi na kareyyāti attho. <span class="bld">Paṭicchādīsū</span>ti niddhāraṇe bhummaṃ, jantāgharudakavatthappaṭicchādīnaṃ majjheti attho. Parikamme duve kappiyāti sambandho. <span class="bld">Parikamme</span>ti jantāghare udakepi upajjhāyādīnaṃ kattabbaparikammavisaye, na abhivādanādīsu. <span class="bld">Duve</span>ti jantāgharaudakappaṭicchādayo. Chādenti etāyāti chādi, vatthassa chādi <span class="bld">vatthacchādi. Sabbatthā</span>ti sabbakammesūti.</p>
  2645. <p class="bodytext">Nagganiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2646. <p class="subhead">19. Nhānakappaniddesavaṇṇanā</p>
  2647. <p class="bodytext"><a name="para168"></a><span class="paranum">168</span>. Kappanaṃ kappiyatā kappo, nhāne kappo <span class="bld">nhānakappo</span>. Navako therānaṃ purato upari vā na ca nhāyeyyāti sambandho. <span class="bld">Na cā</span>ti nayeva. <span class="bld">Purato</span>ti abhimukhe. <span class="bld">Uparī</span>ti nadiyā upari.</p>
  2648. <p class="bodytext"><a name="para169-171"></a><span class="paranum">169-171</span>. Kuṭṭatthambhataruṭṭāne kāyaṃ na ghaṃsayeti sambandho. Tattha <span class="bld">kuṭṭaṃ</span> nāma iṭṭhakadārusilābhitti. <span class="bld">Thambho</span> nāma nahānatitthe nikhanitvā ṭhapito. <span class="bld">Tarū</span>ti rukkho. <span class="bld">Aṭṭānaṃ</span> nāma tacchetvā aṭṭhapadākārena rājiyo chinditvā nahānatitthe nikhātaphalakaṃ. Gandhabbahatthena vā…pe… mallakena vā kāyaṃ sarīrena vā aññamaññaṃ na ghaṃsayeti sambandho. <span class="bld">Gandhabbahatthenā</span>ti dārumayahatthena. <span class="bld">Kuruvindakasuttiyā</span>ti kuruvindakapāsāṇacuṇṇāni lākhāya bandhitvā kataguḷikāvaliyā suttena āvuṇitasuttiyā. <span class="bld">Mallakenā</span>ti makaradantake chinditvā padumakaṇṇikasaṇṭhānena katamallakena. <span class="bld">Sarīrenā</span>ti attano kāyena. Aññamaññassa aññamaññaṃ kiriyākaraṇasaṅkhāte <a name="V0.0286"></a> kiriyābyabhihāre dvittaṃ. Kapāla…pe… puthupāṇi ca sabbesaṃ vaṭṭatīti sambandho. Kapālañca iṭṭhakā ca, tāsaṃ khaṇḍāni. <span class="bld">Puthupāṇī</span>ti puthu nānā <a name="M0.0337"></a> pāṇi puthupāṇi, hatthaparikammaṃ ruḷhīvasena. <span class="bld">Sabbesa</span>nti gilānāgilānānaṃ. Gilānassa akatamallakaṃ vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Akatamallakaṃ</span> nāma katamallakaviparītaṃ. <span class="bld">Pheṇaṃ</span> nāma samuddapheṇanti.</p>
  2649. <p class="centered">Nhānakappaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2650. <p class="subhead">20. Avandiyaniddesavaṇṇanā</p>
  2651. <p class="bodytext"><a name="para172"></a><span class="paranum">172</span>. <span class="bld">Ukkhitto</span>ti āpattiyā adassane appaṭikamme ca ukkhittako pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakoti tividho ukkhittako. <span class="bld">Nānāsaṃvāsako</span> nāma laddhinānāsaṃvāsakopi kammanānāsaṃvāsakopi. <span class="bld">Garukaṭṭho cā</span>ti pārivāsiko mūlāyapaṭikassanāraho mānattāraho mānattacārī abbhānāraho ca idha garukaṭṭhoti adhippeto. Imehi pana aññamaññaṃ vandituṃ vaṭṭatīti.</p>
  2652. <p class="centered">Avandiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2653. <p class="subhead">21. Cammaniddesavaṇṇanā</p>
  2654. <p class="bodytext"><a name="para173"></a><span class="paranum">173</span>. Migā ca ajā ca eḷakā ca, tesaṃ cammānīti samāso. <span class="bld">Ajo</span> chagalako. <span class="bld">Eḷako</span> meṇḍako. Mige dasseti <span class="bld">‘‘rohite’’</span>tiādinā. <span class="bld">Rohitā</span>-diggahaṇaṃ upalakkhaṇamattaṃ, vātamigamigamātukādīpi ettheva saṅgayhanti.</p>
  2655. <p class="bodytext"><a name="para174"></a><span class="paranum">174</span>. <span class="bld">Anuññātattayā</span>ti <a name="V0.0287"></a> anuññātā yathāvuttacammattayato. Amānusaṃva sabbaṃ cammaṃ thavikopāhane kappatīti sambandho. <span class="bld">Thavikā</span> satthakakosakādīti.</p>
  2656. <p class="centered">Cammaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2657. <p class="subhead">22. Upāhananiddesavaṇṇanā</p>
  2658. <p class="bodytext"><a name="para175"></a><span class="paranum">175</span>. Navā <a name="M0.0338"></a> guṇaṅguṇūpāhanā majjhadese na kappantīti sambandho. <span class="bld">Navā</span>ti ekavārampi appaṭimukkā. Tattha <span class="bld">guṇaṅguṇūpāhanā</span> catupaṭalato paṭṭhāya vuccanti. Sambhave byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ bhavatīti <span class="bld">‘‘majjhadese’’</span>ti visesanaṃ amajjhadesaṃ byabhicaratīti amajjhadese guṇaṅguṇūpāhanā kappantīti veditabbaṃ. Tathā <span class="bld">navā</span>ti iminā anavā majjhadesepi. Iminā pana vākyena majjhadesepi ekavārampi paṭimukkā, aññattha tu sabbāpi guṇaṅguṇūpāhanā vaṭṭanti, na sesāti āpannaṃ, tathāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ekapalāsikaṃ upāhana’’nti (mahāva. 245) vuttattā ekapaṭalikāpi vaṭṭatīti veditabbaṃ. <span class="bld">Sabbassā</span>ti majjhadese paccantimepi gilānāgilānassa sabbassa. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ajjhārāme upāhanaṃ dhāretu’’nti (mahāva. 249) hi sāmaññena anuññātaṃ. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti gāme vā araññe vā ārāmato aññatra. <span class="bld">Akallakassa cā</span>ti gilānasseva.</p>
  2659. <p class="bodytext"><a name="para176-9"></a><span class="paranum">176-9</span>. Sabba…pe… rattā ca upāhanā sabba…pe… vicchikāḷikā ca…pe… dīpīnaṃ cammehi ca majjāra…pe… cammehi ca parikkhaṭā ca upāhanā saṅkamanīyā pādukā ca koci dhāreyya, dukkaṭanti yojanā. Odātāya pāḷiyā aṭṭhakathāya ca abhāvepi anulomavasenettha vuttaṃ viya dissati. Nīlako ca odāto cātiādinā dvando. Sabbeva nīlaka…pe… kaṇhakā yāsanti samāso. <span class="bld">‘‘Mahāraṅgā’’</span>tiādīsu appayuttepi sabba-sadde pakaraṇavasena yojetvā attho veditabbo.</p>
  2660. <p class="gatha1">‘‘Atthā <a name="V0.0288"></a> pakaraṇā liṅgā, ocityā kāladesato;</p>
  2661. <p class="gathalast">Saddatthā vibhajīyanti, na saddāyeva kevalā’’ti. –</p>
  2662. <p class="unindented">Hi <a name="M0.0339"></a> vuttaṃ. <span class="bld">Citrā</span>ti vicitrā. Nīlapītādī vaddhāyeva yāsanti samāso. <span class="bld">Ādi</span>-saddena odātādīnaṃ gahaṇaṃ. Tittirapattasadiso vicitto vaṇṇo tittirapatta-saddena gahito. Tametesamatthīti <span class="bld">tittirapattikā</span>. Meṇḍassa ca ajassa ca visāṇasadisā vaddhā yāsanti bāhirattho. Tā pana kaṇṇikaṭṭhāne meṇḍakaajavisāṇasaṇṭhāne vaddhe yojetvā katā. Esa nayo <span class="bld">vicchikāḷikā</span>dīsu. Paṇhipidhānatthaṃ tale khallaṃ baddhaṃ yāsanti viggaho. Jaṅghato sabbapādappaṭicchādanakaṃ puṭaṃ baddhaṃ yāsanti bahubbīhi. Tūlaṃ picu puṇṇaṃ yāsanti aññapadattho. Paliguṇṭhetīti paliguṇṭho, uparipādatalamattappaṭicchādakabandho, tena yojetvā katā <span class="bld">pāliguṇṭhimā,</span> vicitrā hi taddhitavutti. Vicchikānaṃ aḷasadisaṃ naṅguṭṭhasadisaṃ baddhametāsanti <span class="bld">vicchikāḷikā</span>. Sīhabyagghuddājinadīpīnaṃ cammehi cāti pakaraṇato <span class="bld">ajinā</span> nāma migā. <span class="bld">Ulūkā</span> pakkhibiḷārā. Saṅkamanti gacchanti etāhīti <span class="bld">saṅkamanīyā</span>. Tā pana tālapaṇṇādīhi katā saṃhāriyā.</p>
  2663. <p class="bodytext"><a name="para180"></a><span class="paranum">180</span>. Sakalaṃ ekadesaṃ vā puñchitvāvāti yojanā. <span class="bld">Khallakādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena meṇḍavisāṇavaddhikādikaṃ sabbaṃ saṅgaṇhātīti.</p>
  2664. <p class="centered">Upāhananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2665. <p class="subhead">23. Anolokiyaniddesavaṇṇanā</p>
  2666. <p class="bodytext"><a name="para181"></a><span class="paranum">181</span>. <span class="bld">Sāratto</span>ti saṃratto, sañjātarāgacittoti attho. <span class="bld">Itthiyā</span>ti tadahujātāyapi paṭasatanivatthāya anokāsupanijjhāyane antamaso tiracchānagatānampi dukkaṭameva. <span class="bld">Bhikkhādāyiyā</span>ti upalakkhaṇamattaṃ, itthī vā hotu puriso vā, bhikkhādānasamaye asārattenāpi mukhaṃ <a name="M0.0340"></a> na ulloketabbaṃ. Ujjhānaṃ lāmakato saṃcintanaṃ, kopo, tattha saññā assāti <a name="V0.0289"></a> <span class="bld">ujjhānasaññī</span>. Idha pana gilānopi na muccati. <span class="bld">Ādāse udakapatte</span>ti iminā sesesu kaṃsapattādīsu kañjiyādīsu ca mukhanimittaṃ paññāyati, tesaṃ saṅgaho. ‘‘Sañchavi nu kho me vaṇṇo, no, jiṇṇo nu khomhi, no’’ti pana oloketuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Assā</span>ti bhikkhuno.</p>
  2667. <p class="centered">Anolokiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2668. <p class="subhead">24. Añjanīniddesavaṇṇanā</p>
  2669. <p class="bodytext"><a name="para182"></a><span class="paranum">182</span>. Vaṭṭā vā aṭṭhasoḷasaṃsā vā maṭṭhā añjanī vaṭṭatīti yojanā. Aṭṭha ca soḷasa ca aṃsā koṇā yassā sāti viggaho. Soḷasaṃsapadesavibhattāya aṭṭhaṃsāsutiyā aṭṭhaṃsapadesavibhattā caturaṃsāpi sāmatthiyā gayhatīti ñātabbaṃ. ‘‘Ujukameva pana caturaṃsāvā’’ti hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 1.85) vuttaṃ. <span class="bld">Añjanī</span>ti añjananāḷi. Mūle tissopi lekhā vaṭṭantīti yojanā. <span class="bld">Mūle</span>ti bunde, heṭṭhatoti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Lekhā</span>ti vaṭṭalekhā. Bandhituṃ gīvāyaṃ ekā eva lekhā vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Bandhitu</span>nti pidhānabandhanatthaṃ.</p>
  2670. <p class="bodytext"><a name="para183"></a><span class="paranum">183</span>. <span class="bld">Yaṃ kiñci rūpa</span>nti itthirūpādi yaṃ kiñci rūpaṃ. <span class="bld">Mālādikamma</span>nti mālākammaṃ latākammaṃ. <span class="bld">Aḍḍhacandādī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena agghiyādikaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Etthā</span>ti añjaniyaṃ.</p>
  2671. <p class="bodytext"><a name="para184"></a><span class="paranum">184</span>. <span class="bld">Thavikā</span>ti añjanithavikā. <span class="bld">Sipāṭī</span>ti khurasipāṭikā. Salākāpi acittakā labbhāti sambandho. <span class="bld">Salākā</span>ti añjanisalākā. Natthi cittametissāti <span class="bld">acittakā</span>. Tādisaṃ <a name="M0.0341"></a> pana labhitvā upāhanāyo viya nāsetvā paribhuñjitabbaṃ.</p>
  2672. <p class="bodytext"><a name="para185"></a><span class="paranum">185</span>. <span class="bld">Aṭṭhi</span>-saddena manussaṭṭhiṃ ṭhapetvā yaṃ kiñci aṭṭhi gahitaṃ.</p>
  2673. <p class="bodytext"><a name="para186"></a><span class="paranum">186</span>. <span class="bld">Dhūmanettā</span>ti dhūmanāḷikā, nissa ā-kārādesavasena vuttaṃ. <span class="bld">Satthakadaṇḍānī</span>ti satthadaṇḍā<a name="V0.0290"></a>. Natthuṃ denti etāyāti <span class="bld">natthudānā</span>. Aniyamena hi nadādito vā ī. Tehi saṅkhanābhiādīhi nibbattā <span class="bld">tammayā</span>.</p>
  2674. <p class="centered">Añjanīniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2675. <p class="subhead">25. Akappiyasayananiddesavaṇṇanā</p>
  2676. <p class="bodytext"><a name="para187-9"></a><span class="paranum">187-9</span>. <span class="bld">Akappiyāni sayanānī</span>ti uccāsayanamahāsayanāni. Padhānavasena pana ‘‘sayanānī’’ti vuttaṃ, pīṭhādayopi ettheva saṅgayhanti añjanī-saddena avasesāni viya. Āsandi ca…pe… ubhatorattūpadhānakañceti etāni akappiyānīti sambandho. Tattha <span class="bld">āsandī</span>ti sugataṅgulena atirekaṭṭhaṅgulapādakāni mañcapīṭhāni. Tattha <span class="bld">pīṭhaṃ</span> nāma mañco viya nātidīghaṃ vuccati. Tividhaṃ tūlametissā atthīti <span class="bld">tūlī,</span> pakatitūlikā. <span class="bld">‘‘Pallaṅko</span>ti pādesu vāḷarūpāni ṭhapetvā kato’’ti ṭhapanassa <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 254) vuttattā ṭhapanañca yathākathañci hoti, yutti ca hotīti, ‘‘tattheva sīharūpādiṃ dassetvā kato pana vaṭṭatīti vadantī’’ti yaṃ <span class="bld">ṭīkāyaṃ</span> vuttaṃ, taṃ ‘‘kimiti evaṃ vadantī’’ti vatvā paṭikkhipitabbaṃ. ‘‘Akappiyarūpakato akappiyamañco pallaṅko nāmā’’ti hi <a name="M0.0342"></a> <span class="bld">sārasamāse</span>pi. Āsandī pallaṅko uccāsayanaṃ, sesā mahāsayanaṃ. <span class="bld">Paṭikā</span> uṇṇāmayo setattharaṇo. <span class="bld">Gono</span> caturaṅgulādhikalomo mahākojavo. <span class="bld">Cittakaṃ</span> vānavicitro uṇṇāmayattharaṇo. <span class="bld">Uṇṇā</span> eḷakalomaṃ. <span class="bld">Paṭalikā</span> ghanapupphikā. <span class="bld">Vikatī</span>ti sīhabyagghādirūpavicitto. <span class="bld">Uddalomī</span>ti ekato uggatalomo. <span class="bld">Ekantalomikā</span>ti ubhato uggatalomo.</p>
  2677. <p class="bodytext"><span class="bld">Kuttaṃ</span> soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggo. <span class="bld">Koseyyaṃ</span> ratanaparisibbitaṃ koseyyasuttamayaṃ paccattharaṇaṃ, <span class="bld">kaṭṭissaṃ</span> ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayaṃ. Hatthino ca assā ca rathā cāti senaṅgānaṃ bahutte samāhāradvando, hatthiassarathe tesaṃ piṭṭhīsu attharāti tappuriso. <span class="bld">Ajinappaveṇī</span>ti ajinānaṃ ajinamigacammānaṃ mañcappamāṇena dupaṭṭatipaṭṭāni katvā sibbitā paveṇī. Kadalimigānaṃ idaṃ <span class="bld">kadalimigaṃ,</span> kiṃ taṃ? Cammaṃ, pavaro ca so paccattharo cāti <a name="V0.0291"></a> <span class="bld">pavarapaccattharo,</span> so ca taṃ setavatthassa upari atthatañca, kadalimigañca taṃ pavarapaccattharañcāti samāso, pavarapaccattharaṇasaṅkhātaṃ setavatthassa upari pattharitaṃ kadalimigappavarapaccattharaṇanti attho. Taṃ kira evaṃ karonti. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana yathāvuttadvayena atthataṃ aññameva kiñci vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ ‘‘ajinappaveṇī dhāretabbā’’tiādinā (mahāva. 254) visuṃ attharaṇānameva vuttattā. Tesu hi vuttesu tadatthataṃ vuttameva siyā, tathā ca vuttaṃ heṭṭhā visuṃ paṭikādikanti.</p>
  2678. <p class="bodytext"><span class="bld">Salohitavitāna</span>nti etaṃ ‘‘ubhatorattūpadhānaka’’ntimassa visesanaṃ. Lohitavitānena saha vattamānanti samāso. Setavitānampi heṭṭhā akappiyapaccattharaṇe sati na vaṭṭati. Rattaṃ upadhānaṃ sīsūpadhānaṃ pādūpadhānañca <span class="bld">rattūpadhānakaṃ,</span> ubhato mañcassa sīsapādanikkhepanaṭṭhāne rattūpadhānakanti <a name="M0.0343"></a> alopasamāso. Yaṃ pana ekameva upadhānaṃ ubhayapassesu rattādivaṇṇaṃ vicitraṃ, taṃ pamāṇayuttameva vaṭṭati. Tatridaṃ pamāṇaṃ – vitthārato tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānaṃ antaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ, majjhe muṭṭhiratanaṃ, dīghato pana diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vā. <span class="bld">Paribhuñjato</span>ti iminā karontassa kārāpentassa katthaci chedanakaṃ pācittiyanti dīpeti.</p>
  2679. <p class="bodytext"><a name="para190"></a><span class="paranum">190</span>. Dhammāsane ca bhattagge ca ghare cāpi āsandādittayā sese <span class="bld">gihisantake</span> gihivikaṭe sati nisīdituṃ labbhatīti ajjhāhāro padasambandho veditabbo. <span class="bld">Gihisantake</span>ti iminā saṅghikampi upalakkheti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā tīṇi āsandiṃ pallaṅkaṃ tūlikaṃ gihivikaṭa’’nti (cūḷava. 314) sāmaññena vuttaṃ. Sāmaññajotanāya pana visesepi avaṭṭhānato āsandādittayāti ettha dhammāsane āsandādittayā seseti yojetvā attho gahetabbo. <span class="bld">Aṭṭhakathāya</span>ñhi ‘‘āsandī pallaṅko gonako’’tiādipāḷikkame āsandādidvayamādito hitvā ‘‘gonakādīni saṅghikavihāre vā puggalikavihāre vā mañcapīṭhakesu attharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭanti, dhammāsane pana gihivikaṭanīhārena labbhanti, tatrāpi nipajjituṃ na vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 320) vuttaṃ. <span class="bld">Bhattaggaṃ</span> nāma vihāre dānaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Dhammāsanaṃ</span> pana yattha katthaci. <span class="bld">Ghare</span>ti antaraghare. <span class="bld">Nisīdituṃ labbhate</span>ti iminā nipajjituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. Saṃkhipanaṃ antokaraṇaṃ saṅkhepo, bhūmattharaṇe saṅkhepo assa sayanassāti samāso. Tasmiṃ bhūmattharaṇe antokaraṇabhūmattharato bhūmattharaṇamevāti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Sayituñcā</span>ti attano kappiyapaccattharaṇaṃ attharitvā sayituñca nisīdituñca. ‘‘Paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ vā bhūmattharaṇasenāsanaṃ <a name="V0.0292"></a> vā saṅghikamañcapīṭhaṃ vā attano santakena paccattharaṇena paccattharitvāva <a name="M0.0344"></a> nipajjitabba’’nti hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (cūḷava. aṭṭha. 324) vuttaṃ. Idañca āsandādīnampi aññathattakaraṇe paribhoge lakkhaṇavacanaṃ. Vuttañhi bhagavatā ‘‘anujānāmi bhikkhave, āsandiyā pāde chinditvā paribhuñjituṃ, pallaṅkassa vāḷe bhinditvā paribhuñjituṃ, tūlikaṃ vijaṭetvā bibbohanaṃ kātuṃ, avasesaṃ bhūmattharaṇaṃ kātu’’nti (cūḷava. 320).</p>
  2680. <p class="bodytext"><a name="para191"></a><span class="paranum">191</span>. Caturaṃsapīṭhā ca…pe… pañcaṅgā ca uccapādakā kappantīti atthato vacanaṃ vipallāsetvā sambandhitabbaṃ, ‘‘kappiyā’’ti iminā vā sambandho veditabbo. Tattha cattāro aṃsā koṇā yesaṃ, te ca te pīṭhā cāti samāso. Tiṇṇaṃ apassayānaṃ, catunnañca pādānaṃ vasena satta aṅgāni yesanti samāso. Ekāpassayassa vasena pañcaṅgā. Caturaṃsapīṭhānaṃ visuṃ kappiyabhāvassa vuttattā sattaṅgādayo pana dīghāti viññāyanti. <span class="bld">Pāḷiyaṃ</span> bhattaggassa ekayoganiddiṭṭhattā ekayoganiddiṭṭhānaṃ saha vā pavatti, saha vā nivattīti <span class="bld">ghare</span>ti iminā bhattaggassapi gahaṇaṃ. <span class="bld">Eva</span>-saddo aṭṭhānappayutto, tasmā tūlonaddhā mañcapīṭhā ghare vā bhattagge vā nisīditumeva kappantīti sambandho. Tatrāyaṃ pāḷi ‘‘tena kho pana samayena manussā bhattagge antaraghare tūlonaddhaṃ mañcampi pīṭhampi paññapenti. Bhikkhū kukkuccāyantā nābhinisīdanti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, gihivikaṭaṃ abhinisīdituṃ, na tveva abhinipajjitu’’nti (cūḷava. 314). Te pana karontassa vā kārāpentassa vā uddālanakaṃ pācittiyaṃ.</p>
  2681. <p class="bodytext"><a name="para192"></a><span class="paranum">192</span>. Sānulomānaṃ channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ chavi etāsanti viggaho. <span class="bld">Pañca bhisī</span>ti coḷāditūlagaṇanāya pañcakā vuttā. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti vihāramañcapīṭhādīsu sabbattha.</p>
  2682. <p class="bodytext"><a name="para193"></a><span class="paranum">193</span>. <span class="bld">Tūlattaya</span>nti <a name="M0.0345"></a> simbalirukkhādīnaṃ khīravalliādīnaṃ erakādīnaṃ tiṇānaṃ tūlattayaṃ. <span class="bld">Bhisigabbho</span> coḷādiko pañcavidho bhisigabbho. <span class="bld">Migapakkhinaṃ lomānī</span>ti etaṃ sabbanti seso. <span class="bld">Miga</span>-saddeneva sabbepi sīhādayo catuppadā, <span class="bld">pakkhi</span>-saddena sabbepi haṃsamorādayo gahitā. Nanu ca bhisigabbhasaddantogadhāya uṇṇāya migapakkhilomānampi gahaṇasabbhāvepi tesaṃ visuṃ gahaṇe sati punaruttidoso āpajjatīti? Nāpajjati manussalomapariccāgavibhāvanappayojanasabbhāvato. Nanu ca evampi dosoyeva, ‘‘manussalomamuṇṇāya’’ntiādinā <a name="V0.0293"></a> bhisigabbhānaṃ upari nīyamānattā gamyate bibbohanepi ayameva bhisigabbhoti? Saccaṃ, tathāpi na doso, gamyamānatthassa saddassa payogaṃ pati kāmacāroti. Masūrake tūlavajjā anuññātāti vipariṇāmetvā sambandhitabbaṃ. <span class="bld">Masūrakaṃ</span> nāma cammachavikā bhisīti vadanti.</p>
  2683. <p class="bodytext"><a name="para194"></a><span class="paranum">194</span>. Uṇṇāyaṃ manussalomañca paṇṇe suddhaṃ tamālakañca pupphañca appaṭivekkhitaṃ āsanañceva na labbhanti sambandho. <span class="bld">Manussaloma</span>nti iminā na kevalaṃ idha eḷakalomameva uṇṇā, atha kho kappiyākappiyamaṃsajātīnaṃ pakkhicatuppadānaṃ lomampīti dasseti. <span class="bld">Puppha</span>nti piyaṅgubakulapupphādi. <span class="bld">Tamālaka</span>saddeneva upacārato pattaṃ gahetvā <span class="bld">‘‘tamālaka’’</span>nti vuttaṃ. <span class="bld">Appaṭivekkhita</span>nti anupaparikkhitaṃ. Kīdisaṃ pana paṭivekkhitabbaṃ, kīdisaṃ na paṭivekkhitabbanti? Yaṃ vinicchayato viññātaṃ, taṃ na paṭivekkhitabbaṃ, itaraṃ hatthena parāmasantena paṭivekkhitabbaṃ.</p>
  2684. <p class="centered">Akappiyasayananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2685. <p class="subhead">26. Samānāsanikaniddesavaṇṇanā</p>
  2686. <p class="bodytext"><a name="para195"></a><span class="paranum">195</span>. Tivassantaramekamāsanaṃ <a name="M0.0346"></a> bhikkhūnaṃ anuññātanti sambandho. Tattha ekasmiṃ āsane mañcādike dvinnaṃ āsanaṃ nisīdanaṃ <span class="bld">ekamāsanaṃ. Ma</span>-kāro sandhijo. Kīdisanti āha <span class="bld">‘‘tivassantara’’</span>nti. Tiṇṇaṃ vassānamantarametassāti tivassantaro, dvīhi vassehi mahantataro vā daharataro vā bhikkhu, so assa atthīti <span class="bld">tivassantaraṃ,</span> tivassantaravantanti attho. Yo pana ekena vassena mahantataro vā daharataro vā ekavassoyeva vā, tabbantatāya vattabbameva natthi. Atha vā <span class="bld">tivassantara</span>nti karaṇatthe upayogavacanaṃ, tivassantarena saddhinti attho. Tameva samattheti <span class="bld">‘‘sattavasse’’</span>ccādinā.</p>
  2687. <p class="bodytext"><a name="para196"></a><span class="paranum">196</span>. Muni <a name="V0.0294"></a> anuññāsīti sambandho. <span class="bld">Sabbehevā</span>ti samānāsanikaasamānāsanikehi sabbeheva saddhiṃ.</p>
  2688. <p class="bodytext"><a name="para197"></a><span class="paranum">197</span>. Dīghāsanaṃ dasseti <span class="bld">‘‘anta’’</span>ntiādinā. Yaṃ tiṇṇaṃ nisīdituṃ pahoti, taṃ antaṃ dīghāsananti sambandho. <span class="bld">Anta</span>nti pacchimaṃ. Adīghāsane pana samānāsanikā nisīdituṃ labbhantīti dassento <span class="bld">‘‘mañcake’’</span>tiādimāha. Sabbattha ayathākaraṇato dukkaṭanti.</p>
  2689. <p class="centered">Samānāsanikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2690. <p class="subhead">27. Asaṃvāsaniddesavaṇṇanā</p>
  2691. <p class="bodytext"><a name="para198"></a><span class="paranum">198</span>. <span class="bld">Ukkhitto</span>ti kammanānāsaṃvāsakasaṅkhāto āpattiyā adassane, appaṭikamme, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako. <span class="bld">Anupasampanno</span>ti sikkhamānasāmaṇerasāmaṇerisikkhāpaccakkhātasaṅkhāto anupasampanno. <span class="bld">Chinnamūlako</span>ti <a name="M0.0347"></a> antimavatthuajjhāpanno. Ukkhittakesu ‘‘dhammavādino ete’’ti uppannāya laddhiyā nānābhūto saṃvāso etassāti <span class="bld">nānāsaṃvāso,</span> ukkhittānuvattakasaṅkhāto laddhinānāsaṃvāsako. Sīmato niggatā nissīmā, sīmantarikā bahisīmā ca, tattha hatthapāse cepi ṭhito, sīmānānāsaṃvāsako <span class="bld">nissīmaṭṭhito</span>. Vehāyase ākāse ṭhito <span class="bld">vehāyasaṇṭhito</span> bindāgamena. Tattha ‘‘nānāsaṃvāso cā’’tiādinā samāhāradvandepi kvaci napuṃsakaliṅgaṃ byabhicaratīti napuṃsakattābhāvo yathā ‘‘maggāmaggo’’ti. Ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatāti ayaṃ tividhopi saṃvāso nāma. So yesaṃ natthi, te <span class="bld">asaṃvāsā</span>. Ete hatthapāsato bahikaraṇavasena vajjetabbā. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathādikaṃ kammaṃ karontassa pācittiyaṃ, itaresu dukkaṭanti.</p>
  2692. <p class="centered">Asaṃvāsaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2693. <p class="subhead">28. Kammaniddesavaṇṇanā</p>
  2694. <p class="bodytext"><a name="para199"></a><span class="paranum">199</span>. Vaggena <a name="V0.0295"></a> adhammakammañca samaggena adhammakammañca vaggena dhammakammañca samaggena dhammakammañcāti cattāri kammāni hontīti seso. Tattha <span class="bld">vaggena adhammakamma</span>nti vaggena saṅghena karaṇīyaṃ adhammakammaṃ. Esa nayo sabbattha. <span class="bld">Vaggo</span>ti ca samūho vuccati, so ca catuvaggādikaraṇīyādīsu yāvatikānaṃ kammappattānaṃ asammukhībhāvena, chandārahānaṃ chandānāharaṇena, sammukhībhūtānañca paṭikkosanena, tesu ekenāpi vā idha adhippeto. <span class="bld">Adhammakamma</span>nti ettha pana <span class="bld">dhammo</span> nāma ‘‘uttidutiye ce, bhikkhave, kamme ekāya uttiyā kammaṃ karoti, na ca kammavācaṃ anussāveti, adhammakamma’’ntiādinā (mahāva. 387) ekāyeva ñattiyā<a name="M0.0348"></a>, tathā dvīhi ñattīhi ekāyeva vā kammavācāya, tathā dvīhi kammavācāhīti āgatāya ca tathā hāpanaaññathākaraṇabhāvena ñattikammaṃ ṭhapetvā ñatticatutthe ca kamme āgatāya ca akammārahassa tajjanīyapabbājanīyapaṭisāraṇīyaniyassatividhaukkhepanīyānaṃ sattannaṃ kammānaṃ karaṇavasena, kammārahassa ca virādhetvā karaṇavasena āgatāya ca pāḷiyā viparītā ca pāḷi, upasampadādikammavasena āgatā ca pāḷi, sammukhāvinayasativinayaamūḷhavinayapaṭiññākaraṇayebhuyyasikātassapāpi- yasikātiṇavatthārakasaṅkhātānaṃ sattannaṃ kammānaṃ yathālābhakaraṇavasena āgatā ca pāḷi, tena karaṇīyaṃ apalokanañattiñattidutiyañatticatutthasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ kammaṃ <span class="bld">dhammakammaṃ,</span> tappaṭipakkhaṃ <span class="bld">adhammakammaṃ</span>. Tabbipariyāyena samaggo dhammakammañca veditabbaṃ. Dhammo yathāvuttā pāḷi assa atthi, dhammena kataṃ vāti <span class="bld">dhammikaṃ</span>. Tabbiparītaṃ <span class="bld">adhammikaṃ. Catutthaṃyevā</span>ti tesu catūsu kammesu catunnaṃ pūraṇaṃ samaggena dhammikaṃ. Sesakammānaṃ bhāvena bhikkhunā dukkaṭassa bhavanaṃ lakkhīyatīti <span class="bld">sesakammesūti</span> bhāvalakkhaṇe sattamī. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti kuppānaṃ adhammakammavaggakammānaṃ katattā dukkaṭaṃ.</p>
  2695. <p class="bodytext"><a name="para200"></a><span class="paranum">200</span>. Idāni yadidaṃ samaggena dhammikaṃ nāma, taṃ yehi saṅghehi kātabbaṃ, tesaṃ pabhedaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘catuvaggo’’</span>tiādimāha. Catvādīnaṃ saṅkhyeyavuttittā catunnaṃ vaggotiādinā viggaho. <span class="bld">Dasavīsativaggiko</span>ti dasannaṃ vīsatiyā ca vaggabhedavasena dasavīsatīnaṃ vaggoti viggaho, ṇiko sakatthe. Vīsatiyā vaggo, atirekena sahito vīsativaggoti viggaho.</p>
  2696. <p class="bodytext"><a name="para201-2"></a><span class="paranum">201-2</span>. Pañcannaṃ kammānaṃ niyameti <span class="bld">‘‘catū’’</span>tiādinā. Abbhānaṃ upasampadaṃ pavāraṇaṃ ṭhapetvā <a name="V0.0296"></a> catuvaggo cātiādinā yojetvā <a name="M0.0349"></a> sabbakammesu kammappattoti dīpitoti yojetabbaṃ. Tattha tattha <span class="bld">ca</span>-saddo catuvaggādayo kammapattikiriyāyaṃ samuccinoti. Idha pana <span class="bld">sabba</span>-saddo abbhānādīnaṃ kesañci ṭhapitattā padesasabbe gayhati. <span class="bld">Kammapatto</span>ti kammassa patto yutto anurūpo. <span class="bld">Itaro</span>ti vīsativaggo atirekavīsativaggo. <span class="bld">Sabbakammesū</span>ti ettha pana <span class="bld">sabba</span>-saddo sabbasabbe. Nanu ca vīsativaggassa kammappattabhāvesati atirekavīsativaggassa pagevāti viññāyati. Tathā sati so kasmā vuttoti? Saccaṃ, tathāpi so catuvaggādinā saṅghena kattabbakammaṃ ūnakatarena na vaṭṭati, atirekena pana vaṭṭatīti ñāpanatthaṃ vutto.</p>
  2697. <p class="bodytext"><a name="para203"></a><span class="paranum">203</span>. Idāni catuvaggādikena chandāharaṇena pūretabboti dasseti <span class="bld">‘‘catū’’</span>tiādinā. Pārājikādibhāvamanāpannattā pakatiyā sabhāveneva ṭhito attā yesaṃ, pakato vā tatoyeva kammesu avigato attā yesaṃ teti <span class="bld">pakatattakā,</span> pārājikaukkhittakaladdhinānāsaṃvāsakehi aññe. <span class="bld">Pare</span>ti ekasīmaṭṭhā tādisāyeva aññe. <span class="bld">Sesepī</span>ti avasese pañcavaggādikaraṇīyepi.</p>
  2698. <p class="bodytext"><a name="para204"></a><span class="paranum">204</span>. Idāni vatthuñattianussāvanasīmādivipattito, kammavipattīsu parisato ca paṭikkosato ca kammassa kuppākuppabhāvaṃ tattha ca āpattiādiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘catū’’</span>tiādi māha. Catuvaggādikattabbaṃ asaṃvāsagaṇapūraṃ vā kammārahagaṇapūraṃ vā kammañca garukaṭṭhagaṇapūraṃ vā parivāsādikammañcāti yojanā. Ettha ca kammāraho garukaṭṭhato añño, nikkhittavatto pana garukaṭṭho gaṇapūrako hotiyeva. <span class="bld">Kata</span>nti catuvaggādinā kataṃ.</p>
  2699. <p class="bodytext"><a name="para205"></a><span class="paranum">205</span>. <span class="bld">Vāreyyā</span>ti antarāye asati antamaso ekopi vāreyyāti attho. <span class="bld">Antarāye</span>ti pāpehi kariyamāne <a name="M0.0350"></a> jīvitabrahmacariyantarāye sati. Anantarāyikā ce na vārenti, dukkaṭaṃ. <span class="bld">Diṭṭhāvi</span>nti attano attano diṭṭhiṃ laddhiṃ ‘‘adhammakammaṃ idaṃ, na metaṃ khamatī’’ti aññamaññaṃ āvi kareyyunti seso. <span class="bld">Ekodhiṭṭhāna</span>nti eko bhikkhu ‘‘na metaṃ khamatī’’ti adhiṭṭhānaṃ kareyyāti seso. <span class="bld">Tatodhikā</span>ti tīhi adhikā. Te pana saṅghattā pahonti attano kammaṃ nittharituṃ.</p>
  2700. <p class="bodytext"><a name="para206"></a><span class="paranum">206</span>. <span class="bld">Khittacitto</span> nāma ummattako. <span class="bld">Dukhaṭṭito</span>ti vedanaṭṭo. <span class="bld">Na rūhatī</span>ti gayhattaṃ na rohatīti attho.</p>
  2701. <p class="bodytext"><a name="para207"></a><span class="paranum">207</span>. Antamaso <a name="V0.0297"></a> anantarassāpi ārocentassa pakata…pe… bhikkhunoti sambandho. Ekasīmāyaṃ tiṭṭhatīti <span class="bld">ekasīmaṭṭho</span>. Samo saṃvāso assāti <span class="bld">samasaṃvāso</span>. Ekasīmaṭṭho ca so samasaṃvāso ca, pakatatto ca so ekasīmaṭṭhasamasaṃvāso ca, so cāyaṃ bhikkhu cāti sabbattha kammadhārayo, tassa. Ettha pana avipannasīlo <span class="bld">pakatatto</span>ti adhippeto. <span class="bld">Ārocentassā</span>ti attano laddhiṃ pakāsentassa. <span class="bld">Rūhatī</span>ti paṭikkhepo ruhati.</p>
  2702. <p class="bodytext"><a name="para208"></a><span class="paranum">208</span>. <span class="bld">Dhammikaṃ kamma</span>nti dhammena kattabbaṃ apalokanādikammaṃ. <span class="bld">Paṭikkoseyyā</span>ti nivāreyya. Tirokkhā kāyasāmaggiṃ vā chandaṃ vāti vā-saddaṃ netvā attho netabbo. <span class="bld">Tirokkhā</span>ti parammukhā. So sammukhā-saddo viya nipāto, atha vā akkhā indriyavisayato tiro bahīti atthoti.</p>
  2703. <p class="centered">Kammaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2704. <p class="subhead">29. Micchājīvavivajjanāniddesavaṇṇanā</p>
  2705. <p class="bodytext"><a name="para209"></a><span class="paranum">209</span>. Āgamma jīvanti etenāti ājīvo, ko so? Paccayapariyesanavāyāmo. Micchāya ājīvo, tassa <a name="M0.0351"></a> vivajjanā <span class="bld">micchājīvavivajjanā</span>. Sā panāyaṃ atthato ‘‘idha bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno’’ti (vibha. 508) evaṃ pātimokkhasaṃvarasampattiyā paṭipattidassanavasena āgato ācāro ceva yathākkamena pārājikasaṅghādisesathullaccayapācittiyapāṭidesanīyadubbhāsitadukkaṭānaṃ kāraṇabhūtassa ājīvahetupaññattānaṃ abhūtārocanasañcarittaaññāpadesabhūtārocanapaṇītabhojanaviññatti bhikkhunibhojanaviññattisūpodanaviññattisikkhāpadānaṃ vītikkamassa ca kuhanalapananemittikatā nippesikatā lābhena lābhaṃ nijigīsanatāti evamādīnañca pāpadhammānaṃ vasena pavattaṃ micchājīvaviratisaṅkhātaṃ ājīvapārisuddhisīlañca. Tassā pana kassaci idha dassanaṃ yathā dassetumāraddhaṃ pātimokkhasaṃvarasaṅkhātāya adhisīlasikkhāya, caturārakkhavipassanāvasena āgatānaṃ adhicittaadhipaññāsaṅkhātānaṃ dvinnaṃ sikkhānañca upakārakadhammaparidīpanatthanti daṭṭhabbaṃ, evamīdisaṃ <a name="V0.0298"></a> viññeyyaṃ, taṃ dasseti <span class="bld">‘‘dāru’’</span>ntiādinā. Tattha <span class="bld">‘‘dāru’’</span>ntiādīni ‘‘dade’’ti etassa pattikammaṃ. <span class="bld">Cuṇṇaṃ</span> sirīsacuṇṇādinahāniyacuṇṇaṃ. <span class="bld">Nhānamukhodaka</span>nti nhānañca mukhañca, tassa udakanti samāso. <span class="bld">Ādi</span>-saddena paṇṇādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Kulasaṅgahā</span>ti kulasaṅgahakaraṇena.</p>
  2706. <p class="bodytext"><a name="para210"></a><span class="paranum">210</span>. Paribhaṭati paresaṃ dārake pariharatīti paribhaṭo, paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭako, sakatthe tameva pāribhaṭakatā. Alaṅkaraṇādinā kuladārakapariharaṇassetaṃ nāmaṃ. Muggassa sūpo muggasūpo, soyeva muggasuppo. Yathā muggasūpe paccamāne kocideva muggo na paccati, avasesā paccanti, evaṃ yassa puggalassa vacane kiñcideva saccaṃ hoti, sesaṃ alikaṃ, ayaṃ puggalo muggasūpasadisatāya upacārena ‘‘muggasuppo’’ti vuccati, tassa bhāvo muggasuppatā<a name="M0.0352"></a>. Saccālikena jīvitakappanassetaṃ adhivacanaṃ. Gharavatthuādisambandhinī vijjā vatthuvijjā. Pāribhaṭakatā cātiādinā dvando napuṃsakattābhāve <span class="bld">pāri…pe… vijjā,</span> tāya. Rasso pana gāthābandhavasena, tathā dīgho. Pahiṇānaṃ tasmiṃ tasmiṃ kamme tesaṃ tesaṃ niyuñjanaṃ <span class="bld">paheṇaṃ</span>. Ādarena dūtena kāretabbaṃ yaṃ kiñci kammaṃ <span class="bld">dūtakammaṃ</span>. Pisanaṃ pesanaṃ, jaṅghāya pādena pesanaṃ jaṅghapesanaṃ, tamassa atthīti <span class="bld">jaṅghapesaniyaṃ</span>. Tesaṃ tesaṃ gihīnaṃ gāmantaradesantarādīsu sāsanapaṭisāsanaharaṇassetamadhivacanaṃ.</p>
  2707. <p class="bodytext"><a name="para211"></a><span class="paranum">211</span>. Lābhāsāya lañjadānaṃ <span class="bld">anuppadānaṃ. Sambuddhappaṭikuṭṭhena</span> buddhagarahitena aṅgavijjānakkhattavijjāsupinavijjābhūtavijjādinā <span class="bld">aññena vā</span>.</p>
  2708. <p class="bodytext"><a name="para212"></a><span class="paranum">212</span>. Aññātakānaṃ appavāritānaṃ viññāpanaṃ <span class="bld">viññatti,</span> yācanavasena pavatto kāyavacīpayogo. Buddhappaṭikuṭṭhena micchājīvena paccayapariyesanā <span class="bld">anesanā</span>. Abhūtassa attani avijjamānassa uttarimanussadhammassa ullapanaṃ kathanaṃ <span class="bld">abhūtullapanā. Kuhanādīhī</span>ti kuhanālapanādīhi. Tattha lābhasakkārasilokasannissitassa paccayappaṭisevanasāmantajappanairiyāpathasaṇṭhāpanavasena janavimhāpanā <span class="bld">kuhanā</span>. Vihāraṃ āgate manusse disvā ‘‘kimatthāya bhonto āgatā, kiṃ bhikkhū nimantetu’’nti vā ‘‘mayi rājā pasanno, asuko ca asuko ca rājamahāmatto pasanno’’ti vā ādinā nayena ālapanā <span class="bld">lapanā</span>. Khādanīyaṃ gahetvā gacchante disvā ‘‘kiṃ khādanīyaṃ labhitthā’’tiādinā nayena nimittakaraṇādi <span class="bld">nemittakatā</span>. ‘‘Assaddho appasanno’’tiādinā nayena garahaṇāni ca ‘‘etaṃ ettha kathethā’’tiādinā nayena vācāya <a name="V0.0299"></a><a name="M0.0353"></a> ukkhipanādi ca <span class="bld">nippesikatā</span>. Appena lābhena bahukaṃ vañcetvā gahetuṃ icchanaṃ <span class="bld">lābhena lābhaṃ nijigīsanatā. Kuladūsādī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena rūpiyappaṭiggahaṇarūpiyasaṃvohārā saṅgayhantīti.</p>
  2709. <p class="centered">Micchājīvavivajjanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2710. <p class="subhead">30. Vattaniddesavaṇṇanā</p>
  2711. <p class="bodytext"><a name="para213"></a><span class="paranum">213</span>. Saupāhano…pe… cīvaraṃ sīse karitvā vā āgantuko ārāmaṃ na paviseti sambandho. <span class="bld">Sachatto</span>ti sīse katachattena sachatto. <span class="bld">Oguṇṭhito</span>ti sasīsaṃ pārupito. ‘‘Parikkhittassa vihārassa parikkhepo, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhāna’’nti vuttaṃ upacārasīmāsamīpaṃ patvā upāhanāomuñcanādisabbaṃ katvā ārāmo pavisitabboti ayamettha byatirekaladdho attho.</p>
  2712. <p class="bodytext"><a name="para214"></a><span class="paranum">214</span>. Pānīyena pāde na dhoveyyāti sambandho. Paṭikkamanaṃ patvā ekamante pattacīvaraṃ nikkhipitvā patirūpe nisajja pucchitvā pānīyaṃ pātabbaṃ, paribhojanīyena yathāvuttaṃ pādā dhovitabbāti adhippāyo. <span class="bld">Vuḍḍhatare āvāsikepi ca abhivādeyyā</span>ti iminā vassaṃ pucchitvā navakena āvāsikena abhivādāpetabbanti dīpeti. <span class="bld">Puccheyya sayanāsana</span>nti ‘‘katamaṃ senāsanaṃ pāpuṇāti, ajjhāvutthaṃ anajjhāvutthaṃ vā’’ti senāsanaṃ puccheyya. Idañca pucchāya lakkhaṇavacanaṃ. Tasmā āvāsikavatte vuttamajjhāvutthādikañca pucchitabbaṃ. Sace ‘‘anajjhāvuttha’’nti vadanti, kavāṭaṃ ākoṭetvā muhuttaṃ āgametvā ghaṭikaṃ ugghāṭetvā kavāṭaṃ paṇāmetvā bahi ṭhitena ulloketvā pavisitvā sabbaṃ senāsanavattaṃ kātabbaṃ. Āgantukavattaṃ.</p>
  2713. <p class="bodytext"><a name="para215-6"></a><span class="paranum">215-6</span>. Gamiko <a name="M0.0354"></a> pakkameyyāti sambandho. <span class="bld">‘‘Paṭisāmetvā’’</span>tiādīnimassa pubbakiriyāpadāni. <span class="bld">Dārumattikabhaṇḍaka</span>nti ettha mañcapīṭhādidārubhaṇḍaṃ rajanabhājanādimattikābhaṇḍaṃ. <span class="bld">Paṭisāmetvā</span>ti atthi ce anovassake saṇṭhapetvā. <span class="bld">Thaketvānā</span>ti dvāravātapānehi pidhāya<a name="V0.0300"></a>. <span class="bld">Sādhukaṃ saṅgopetvānā</span>ti catūsu pāsāṇesu mañcaṃ paññapetvā mañce mañcassa, pīṭhe pīṭhassa āropanena senāsanassa uparūpari puñjakaraṇena sādhukaṃ saṅgopanaṃ katvā. <span class="bld">Na cā</span>ti neva. Gamikavattaṃ.</p>
  2714. <p class="bodytext"><a name="para217-8"></a><span class="paranum">217-8</span>. <span class="bld">Āvāsiko</span>ti idaṃ ‘‘paññapeyyā’’tiādīnaṃ kattupadaṃ. Navakammakaraṇādibhāranittharaṇatāya āvāso vihāro assa atthīti <span class="bld">āvāsiko</span>. Yassa pana kevalaṃ vihāre nivāsanamattaṃ atthi, so <span class="bld">nevāsiko</span>. Ubhopi te idha āvāsika-saddena saṅgahitā. <span class="bld">Pādodappabhuti</span>nti ettha <span class="bld">pabhuti</span>-saddena pādapīṭhapādakathalikānaṃ gahaṇaṃ. Paccuggantvāna pattacīvaraṃ gaṇheyyāti yojanā. <span class="bld">Paññape sayanāsana</span>nti ‘‘etaṃ tumhākaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ sayanāsanaṃ paññapeyya, pakāseyyāti vuttaṃ hoti.</p>
  2715. <p class="bodytext"><a name="para219"></a><span class="paranum">219</span>. <span class="bld">Ajjhāvuttha</span>nti pubbe bhikkhūhi nivutthaṃ. <span class="bld">Gocarāgocaraṃ vade</span>ti ‘‘bhikkhācāragāmo dūro, āsanno’’ti vā, ‘‘kālasseva piṇḍāya caritabbaṃ, divā vā’’ti evaṃ gocarañca, ‘‘micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo, paricchinnabhikkho vā’’tiādinā agocarañca vadeyyāti attho. <span class="bld">Vaccapassāvaṭṭhānānī</span>tiādīnipi ‘‘vade’’ti imasseva kammavacanāni. <span class="bld">Sekhasammuti</span>nti yassa saddhassa kulassa saṅgho sekhasammutiṃ deti, taṃ kulañca.</p>
  2716. <p class="bodytext"><a name="para220"></a><span class="paranum">220</span>. <span class="bld">Pavesanikkhame kāla</span>nti ‘‘kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti, imaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ nikkhamitabbañcā’’ti <a name="M0.0355"></a> evaṃ pavesanikkhame ca kālaṃ. Etaṃ pana āsanapaññapanādikaṃ sabbaṃ vattaṃ vuḍḍhatare āgate cīvarakammādiṃ vā nātigilānassa bhesajjaṃ vā ṭhapetvāpi kātabbaṃ. Mahāgilānassa pana bhesajjameva kātabbaṃ. Cetiyaṅgaṇavattaṃ karontenāpi tassa vattaṃ kātuṃ ārabhitabbaṃ. Paṇḍito hi āgantuko ‘‘karohi tāva bhesajjaṃ, cetiyaṅgaṇaṃ sammajjāhī’’ti ca vadeyya. Apica bījanena bījitabbo, pādāpissa dhovitabbā, telena makkhitabbā. Piṭṭhi ce āgilāyati, sambādhetabbā. Navakassa pana āgantukassa ‘‘idamāsanaṃ, ettha nisīdā’’tiādinā ācikkhitabbanti dassento <span class="bld">‘‘nisinnoyevā’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Nisinnoyevā</span>ti iminā ‘‘ṭhitoyevā’’tiādiṃ upalakkheti. <span class="bld">Samuddise</span>ti ādarena vadeyya. Āvāsikavattaṃ.</p>
  2717. <p class="bodytext">‘‘Vatta’’nti <a name="V0.0301"></a> pana sāmaññena niddiṭṭhattā na there bhikkhū atiallīyitvā nisīditabbaṃ, mahātherassa nisinnāsanato ekaṃ dve āsanāni ṭhapetvā ‘‘nisīdā’’ti vutte nisīditabbaṃ, na navāpi bhikkhū āsanena paṭibāhitabbā, na saṅghāṭiṃ ottharitvā nisīditabbaṃ, saddaṃ akatvā udakakiccaṃ kātabbaṃ, yathā sūpassa okāso hoti, evamattāya odano gaṇhitabbo, therena bhikkhunā ‘‘ṭhapetvā appakaṃ odanādikaṃ sabbaṃ sabbesaṃ samakaṃ sampādehī’’ti vattabbaṃ, na tāva therena bhuñjitabbaṃ, bhuttāvinā na tāva udakaṃ paṭiggahetabbaṃ, bhattaggato nivattantehi yathānurūpaṃ nikkhamitvā viraḷāya pāḷiyā gantabbanti evamādikañca tadanurūpaṃ sekhiyavattañca sampādetabbanti idaṃ <span class="bld">bhattaggavatta</span>ñca sādhukaṃ ataramānena gāmo pavisitabbo, ‘‘iminā pavisissāmi, iminā nikkhamissāmī’’ti nivesanaṃ pavisantena sallakkhetabbaṃ, nātisahasā pavisitabbaṃ, nātisahasā nikkhamitabbaṃ, nātidūre naccāsanne <a name="M0.0356"></a> ṭhātabbaṃ, nāticiraṃ ṭhātabbaṃ, nātilahukaṃ nivattitabbaṃ, dātukāmatākāraṃ ñatvā ṭhātabbaṃ, yo paṭhamaṃ gāmato paṭikkamati, tena āsanapaññapanādi sabbaṃ kātabbaṃ, yo pacchā, tena āsanuddharaṇādi sabbaṃ kātabbanti evamādikañca tadanurūpaṃ sekhiyavattañca sampādetabbanti idaṃ <span class="bld">piṇḍacārikavatta</span>ñca kātabbaṃ.</p>
  2718. <p class="bodytext">Senāsanaṭṭhāne sabbaṃ vattañca sampādetvā tato nikkhamitvā sādhukaṃ nivāsetvā pārupitvā ca ataramānena gāmo pavisitabbotiādi sabbaṃ <span class="bld">piṇḍacārikavattaṃ</span> kātabbaṃ. Pānīyaparibhojanīyaaggiaraṇisahitakattaradaṇḍā upaṭṭhapetabbā, nakkhattapadāni sakalāni vā ekadesāni vā uggahetabbāni, disākusalena bhavitabbanti idaṃ <span class="bld">āraññikavatta</span>ñca uddiṭṭhaṃyeva hotīti avagantabbanti.</p>
  2719. <p class="centered">Vattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2720. <p class="subhead">31. Vikappanāniddesavaṇṇanā</p>
  2721. <p class="bodytext"><a name="para221"></a><span class="paranum">221</span>. <span class="bld">Sammukhā parammukhā</span>ti sassa mukhaṃ, parassa mukhanti viggaho, sammukhena parammukhenāti attho. Sammukhāvikappanā parammukhāvikappanāti bhedā duve vikappanā vuttāti yojanā<a name="V0.0302"></a>. <span class="bld">Bhedā</span>ti visesato. Atha vā sassa mukhaṃ mukhasambandhivacanaṃ assā vikappanāyāti samāso. Tathā parammukhā. Sammukhā ca parammukhā ca, tassā bhedo, tato. <span class="bld">Sammukhāya</span> sammukhavikappanāya. <span class="bld">Byattassā</span>ti vikappanavidhānaṃ paccuddhāravidhānañca jānantassa.</p>
  2722. <p class="bodytext"><a name="para222"></a><span class="paranum">222</span>. <span class="bld">Tenā</span>ti yassa santike vikappeti, tena bhikkhunā. <span class="bld">Paribhogādika</span>nti paribhogaṃ vissajjanaṃ adhiṭṭhānañca.</p>
  2723. <p class="bodytext"><a name="para224-5"></a><span class="paranum">224-5</span>. <span class="bld">Aparā</span> <a name="M0.0357"></a> <span class="bld">sammukhāvekā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo pakkhantare, atha vāti attho, api-saddattho vā <span class="bld">vā</span>-saddo, so aparā-saddato paraṃ daṭṭhabbo, aparāpi ekā sammukhāvikappanā atthīti attho. Kathanti āha <span class="bld">‘‘bhikkhussā’’</span>tiādi. ‘‘Pañcannaṃ sahadhammīna’’nti vuttattā <span class="bld">‘‘tissassa bhikkhuno’’</span>tiādīsu tissāya bhikkhuniyā tissāya sikkhamānāya tissāya sāmaṇeriyā tissassa sāmaṇerassātipi viññātabbaṃ.</p>
  2724. <p class="bodytext"><a name="para226"></a><span class="paranum">226</span>. <span class="bld">Parammukhāvikappanā</span>ti parammukhena vikappanena, parammukhāvikappanāti vā gahetabbaṃ, parammukhāvikappanā kathanti attho.</p>
  2725. <p class="bodytext"><a name="para227"></a><span class="paranum">227</span>. <span class="bld">Mitto</span>ti daḷhamitto. <span class="bld">Sandiṭṭho</span>ti diṭṭhamattamitto. Ettha pana dvinnaṃ vikappanānaṃ kiṃ nānākaraṇanti? Sammukhāvikappanāya tāva sayaṃ vikappetvā parena paccuddharāpeti, teneva sā <span class="bld">sammukhāvikappanā</span> nāma jātā. Parammukhāvikappanāya pareneva vikappāpetvā pareneva paccuddharāpeti, teneva sā <span class="bld">parammukhāvikappanā</span> nāma jātāti idamettha nānākaraṇanti.</p>
  2726. <p class="bodytext"><a name="para228"></a><span class="paranum">228</span>. <span class="bld">Dūrasantikattekatta</span>nti ettha āsannadūrabhāvo adhiṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo.</p>
  2727. <p class="bodytext"><a name="para229"></a><span class="paranum">229</span>. Dasāhaṃ…pe… paccāsāya sati māsakaṃ nādhiṭṭhitavikappitaṃ nissaggiṃ nuppādayatīti sambandho. Dasa ahāni samāhaṭāni <span class="bld">dasāhaṃ</span>. Sabbattha accantasaṃyoge dutiyā. Tattha yaṃ divasaṃ cīvaraṃ uppannaṃ, tassa yo aruṇo, so uppannadivasanissito, tasmā cīvaruppādadivasena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane nissaggiyaṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘dasāha’’</span>nti. <span class="bld">Māsamekaṃ vā</span>ti ‘‘anatthate kathine ekaṃ <a name="M0.0358"></a> pacchimakattikamāsa’’nti (pārā. 649 atthato samānaṃ) vuttattā <a name="V0.0303"></a> kathinatthate pañca māseti labbhati. Kathinaṃ atthataṃ yasmiṃ vihāreti samāso. <span class="bld">Pāripūrattha</span>nti pāripūri attho yassāti viggaho. Kiriyāvisesanaṃ, pāripūrippayojanaṃ katvāti attho. <span class="bld">Ūnassā</span>ti yattakena kayiramānaṃ adhiṭṭhānaṃ cīvaraṃ pahoti, tattakatābhāvato ūnassa ekādasamāsasattamāsasaṅkhāte piṭṭhisamaye uppannassa mūlacīvarassa. <span class="bld">Paccāsā satī</span>ti ‘‘saṅghādito yato kutoci lacchāmī’’ti evaṃ satiyā paccāsāyāti attho. Ubhayampi ya-kāralopena niddiṭṭhaṃ. <span class="bld">Satī</span>ti vā nipāto, liṅgavipallāsena vāha. Ettha pana byatirekavasena dasāhātikkamanādīsu nissaggiyaṃ pācittiyaṃ veditabbanti.</p>
  2728. <p class="centered">Vikappanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2729. <p class="subhead">32. Nissayaniddesavaṇṇanā</p>
  2730. <p class="bodytext"><a name="para230"></a><span class="paranum">230</span>. <span class="bld">Byattassā</span>ti ‘‘kāriya’’nti kitakayoge kattari chaṭṭhī. <span class="bld">Byatto</span> ca nāma ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṃ, āpattiṃ jānāti, anāpattiṃ jānāti, lahukaṃ āpattiṃ jānāti, garukaṃ āpattiṃ jānāti, ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabba’’nti (mahāva. 103) evaṃ vuttabyatto ca bahussutabyatto ca veditabbo.</p>
  2731. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">suvibhattānī</span>ti suṭṭhu vibhattāni padapaccābhaṭṭhasaṅkaradosavirahitāni. <span class="bld">Suppavattīnī</span>ti paguṇāni vācuggatāni. <span class="bld">Suvinicchitāni</span> <a name="M0.0359"></a> <span class="bld">suttaso</span>ti khandhakaparivārato āharitabbasuttavasena suṭṭhu vinicchitāni. <span class="bld">Anubyañjanaso</span>ti akkharapadapāripūriyā suvinicchitāni akkhaṇḍāni aviparītakkharāni. Etena aṭṭhakathā dīpitā. Aṭṭhakathāto hi esa vinicchayo hotīti. Bahussutabyatto pana yena sabbantimena paricchedena dve mātikā paguṇā vācuggatā, pakkhadivasesu dhammasavanatthāya suttantato cattāro bhāṇavārā, sampattānaṃ parisānaṃ parikathanatthāya andhakavindamahārāhulovādaambaṭṭhasadiso eko kathāmaggo, saṅghabhattamaṅgalāmaṅgalesu anumodanatthāya tisso <a name="V0.0304"></a> anumodanā, uposathappavāraṇādijānanatthaṃ kammākammavinicchayo, samaṇadhammakaraṇatthaṃ samādhivasena vipassanāvasena vā arahattamaggapariyosānamekaṃ kammaṭṭhānaṃ ettakaṃ uggahitaṃ, svāyaṃ vuccati. <span class="bld">Natthi nissāya kāriya</span>nti ācariyādiṃ nissāya vāsena kattabbaṃ natthi. <span class="bld">‘‘Nissayakāriya’’</span>nti vā pāṭho, nissayena kāriyanti samāso. Jīvassa yattako paricchedo <span class="bld">yāvajīvaṃ</span>.</p>
  2732. <p class="bodytext"><a name="para231"></a><span class="paranum">231</span>. Tena nissāya vasantena evaṃ nissayo gahetabboti dassetuṃ <span class="bld">‘‘ekaṃsa’’</span>ntiādi vuttaṃ. <span class="bld">Ekaṃsa</span>nti eko aṃso assa cīvarassāti viggaho. Kiriyāvisesanaṃ vā bhummatthe vā upayogavacanaṃ, ekasmiṃ aṃseti attho. <span class="bld">Añjali</span> karapuṭo. <span class="bld">Yāvatatiyakaṃ vade</span>ti upasampadāya saṭṭhivassena sattativassena vāpi byattassa navakassa santike yāvatatiyakaṃ vacanaṃ kareyya. Yāvatatiyo vāro assāti kiriyāvisesanasamāso. <span class="bld">Āyasmato</span>ti āyasmantaṃ. <span class="bld">Vacchāmī</span>ti vasāmi. Upajjhaṃ gaṇhantenāpi ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti gahetabbaṃ. Taṃ pana ‘‘ācariyo’’ti ettha ‘‘upajjhāyo’’ti vacanaṃ visesoti ettha vācābhedato <a name="M0.0360"></a> na visuṃ vuttaṃ. Na kevalamettha nissayupajjhāyagahaṇe, gāmappavesanādīsupi evameva katvā ‘‘ahaṃ āvuso’’ti vā ‘‘bhante’’ti vā vatvā ‘‘gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’tiādinā vattabbaṃ.</p>
  2733. <p class="bodytext"><a name="para232"></a><span class="paranum">232</span>. Nissayapaṭippassaddhiṃ dasseti <span class="bld">‘‘pakkante’’</span>tiādinā. <span class="bld">Pakkante</span>ti upajjhāye ācariye saddhivihārike antevāsike ca gāmādīsu yattha katthaci āpucchitvā vā anāpucchitvā vā gate. Tesu yena kenaci ‘‘asukaṃ nāma gāmaṃ gacchāmī’’ti vutte tesuyeva yena kenaci ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitepi taṃ taṃ niyamaṃ atikkamitvā pakkantepi anāpucchā pana upacārasīmātikkamena pakkantepi nissayo <span class="bld">sammati</span> paṭippassambhati. <span class="bld">Pakkhasaṅkante</span>ti titthiyapakkhasaṅkante cāpi vibbhante cāpi maraṇena ca taṅkhaṇaññeva paṭippassambhati. <span class="bld">Āṇatti</span> nāma ‘‘paṇāmemi ta’’nti vā ‘‘mā idha pavisā’’tiādikā nissayappaṇāmanā. Tāya paṇāmitena ācariyupajjhāyā khamāpetabbā. Akhamantesu daṇḍakammaṃ katvā tasmiṃ vihāre mahāthere gahetvāpi sāmantavihāre bhikkhū gahetvāpi khamāpetabbā. Na khamanti ce, ācariyupajjhāyānaṃ sabhāgānaṃ santike vasitabbaṃ. Yena kenaci kāraṇena na sakkā hoti tatra ācariyupajjhāyānaṃ sabhāgānaṃ santike vasituṃ, taṃyeva vihāraṃ āgantvā aññassa santike nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ. Tattha ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṃ saddhivihārikaṃ <a name="V0.0305"></a> appaṇāmento upajjhāyo sātisāro hoti, paṇāmento anatisāro hoti. Upajjhāyamhi nādhimattaṃ pemaṃ hoti, nādhimatto pasādo hoti, nādhimattā hirī hoti, nādhimatto gāravo hoti, nādhimattā bhāvanā hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahaṅgehi…pe… hoti (mahāva. 68). Pañcahi, bhikkhave<a name="M0.0361"></a>, aṅgehi samannāgataṃ antevāsikaṃ appaṇāmento ācariyo…pe… hotī’’ti (mahāva. 81) vuttattā pana asammāvattante antevāsikasaddhivihārike appaṇāmentā ācariyupajjhāyā dukkaṭaṃ āpajjantīti veditabbaṃ. <span class="bld">Bhāvanā</span>ti mettābhāvanā. Upajjhāyasamodhānaṃ pana tassa dassanasavanavasena veditabbaṃ.</p>
  2734. <p class="bodytext"><a name="para233"></a><span class="paranum">233</span>. <span class="bld">Alajji</span>nti –</p>
  2735. <p class="gatha1">‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati;</p>
  2736. <p class="gatha2">Āpattiṃ parigūhati;</p>
  2737. <p class="gatha3">Agatigamanañca gacchati;</p>
  2738. <p class="gathalast">Ediso vuccati alajjipuggalo’’ti. (pari. 359) –</p>
  2739. <p class="unindented">Evaṃ vuttalakkhaṇaṃ alajjiṃ. Nissayaṃ dentenāpi lajjinoyeva dātabbaṃ. ‘‘Na bhikkhave alajjīnaṃ nissayo dātabbo. Yo dadeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 120) hi vuttaṃ. Adiṭṭhapubbassa katipāhaṃ ācāraṃ upaparikkhitvā dātabbaṃ. <span class="bld">Apubba</span>nti ettha sambandhisaddattā pubba-saddena pubbavāso gahito, natthi pubbo assāti apubbaṃ, navanti vuttaṃ hoti. Cattāri pañca vā parimāṇametesanti viggaho. Ettha pana parimāṇa-saddasannidhānena saṅkhyeyyavācinopite saṅkhyāmattavācino hontīti catupañcasaṅkhyāparimāṇameva saṅkhyeyyamāha, tasmā viggahapadatthehi bhinno aññapadattho sambhavatīti samāso. Vā-saddassa yo vikappattho, tattha cāyaṃ samāso, cattāri vā pañca vā, catupañca ahāni, tesaṃ ahānaṃ samāhāro <span class="bld">catupañcāhaṃ. Bhikkhusabhāgata</span>nti samāno bhāgo lajjitāsaṅkhāto koṭṭhāso yesaṃ, bhikkhūhi sabhāgā, tesaṃ bhāvo <span class="bld">bhikkhusabhāgatā,</span> taṃ, pesalabhāvanti attho. ‘‘Thero lajjī’’ti jānantena pana pakatiyā nissayadānaṭṭhānaṃ <a name="M0.0362"></a> gatena ca tadaheva gahetabbo, ekadivasampi parihāro natthi. Sace <a name="V0.0306"></a> ‘‘okāse alabhante paccūsasamaye gahessāmī’’ti sayati, aruṇaṃ uggatampi na jānāti, anāpatti. Laddhaparihārenāpi vasituṃ vaṭṭatīti.</p>
  2740. <p class="bodytext"><a name="para234"></a><span class="paranum">234</span>. ‘‘Labbhatī’’ti kammani nipphannattā avuttakattāti <span class="bld">‘‘addhikassā’’</span>tiādīsu kattari sāmivacanaṃ, ‘‘addhikenā’’ tiādi vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Sallakkhentenā’’</span>ti pana sarūpeneva niddiṭṭhaṃ. <span class="bld">Vasitu</span>nti vuttakammaṃ. Bhāve hi tuṃ-paccayo, vāsoti attho. <span class="bld">Yācitassā</span>ti ‘‘gilānupaṭṭhākassa cā’’ti ettha visesanaṃ. Sace pana ‘‘yācāhi ma’’nti vuccamānopi gilāno mānena na yācati, gantabbaṃ. <span class="bld">Araññe vā sallakkhentena phāsuka</span>nti yattha vasantassa paṭiladdhataruṇasamathavipassanāvisesabhāgitāvasena phāsu hoti, tasmiṃ araññe tādisaṃ phāsuvihāraṃ sallakkhentena āraññakena. Dāyake asanteti padacchedo. <span class="bld">Tāvā</span>ti avadhimhi, addhikādīhi yāva nissayadāyako labbhati, tāva, āraññakena pana ‘‘paṭirūpe nissayadāyake sati nissāya vasissāmī’’ti ābhogaṃ katvā yāva āsāḷhipuṇṇamā, tāvāti attho. ‘‘Sace pana āsāḷhimāse ācariyo nāgacchati, yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ (mahāva. aṭṭha. 121). Antovasse pana nibaddhavāsaṃ vasitabbaṃ, nissayo ca gahetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 121) hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
  2741. <p class="bodytext">Amhākaṃ pana keci antevāsikattherā ‘‘na bhikkhave vassaṃ na upagantabbaṃ. Yo na upagaccheyya, āpatti dukkaṭassā’ti (mahāva. 186) ca ‘na bhikkhave tadahu vassūpanāyikāya vassaṃ anupagantukāmena sañcicca āvāso atikkamitabbo. Yo atikkameyya, āpatti dukkaṭassā’ti (mahāva. 186) pāḷivacanato kenaci kāraṇena <a name="M0.0363"></a> nissayaṃ alabhamānenapi na sakkā antovasse vassaṃ anupagantuṃ. ‘Antovasse panā’tiādīsu pana ca-saddo anvācayattho, tasmā tenāpi vassaṃ upagantabbamevā’’ti vadiṃsu.</p>
  2742. <p class="bodytext">Mayaṃ panettha evamavocumha ‘‘bhagavatā anupagamane dukkaṭaṃ anantarāyikasseva vuttaṃ, teneva ‘kenaci antarāyena purimikaṃ anupagatena pacchimikā upagantabbā’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 185) vuttaṃ. Antarāyo ca nāma antarā vemajjhe etīti antarāyo, yo koci bādhakappaccayatāya adhippeto vuccati ‘na labhanti patirūpaṃ upaṭṭhākaṃ, eseva antarāyoti pakkamitabba’ntiādīsu (mahāva. 201) viya, tasmā bādhakappaccayatā adhippetā<a name="V0.0307"></a>. Nissayālābhopi antarāyotveva viññāyati. Sakkā hi vattuṃ ‘antarāyo vassūpagamo sannissayattā taruṇasamathavipassanālābhīnaṃ katokāso viyā’ti. Taruṇasamathavipassanālābhīnampi hi katokāsepi ‘sace pana āsāḷhimāse ācariyo nāgacchati, yattha nissayo labbhati, tattha gantabba’nti daḷhaṃ katvā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 121) vuttaṃ. Amhākaṃ garūhi ca <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.121) ‘ācariyaṃ āgamentasseva ce vassūpanāyikadivaso hoti, hotu, gantabbaṃ tattha, yattha nissayadāyakaṃ labhatī’ti vassūpanāyikadivasepi nissayatthāya gamanameva vuttaṃ. Atha ca pana mahākāruṇikopi bhagavā ‘anujānāmi, bhikkhave, gilānupaṭṭhākena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena yāciyamānena anissitakena vatthu’nti (mahāva. 121) gilānavisayepi nissayaṃ garukaṃ katvā paṭṭhapesi. Yaṃ pana anissayaṃ, taṃ anantarāyaṃ nissayamuttakassa vassūpagamanaṃ viya. Apica nāvāya gacchantassa pana vassāne āgatepi nissayaṃ alabhantassa anāpattīti nāvāya <a name="M0.0364"></a> gacchatoyeva āveṇikā anāpattikatā vuttā. Tasmā nissayālābho bādhakappaccayo vassūpagamanassa, na vassūpagamanaṃ nissayassāti antarāyoyeva nissayālābho. Tatoyeva <span class="bld">ṭīkāyaṃ</span> ‘antovasse pana anissitena vatthuṃ na vaṭṭatī’ti vuttaṃ. Tasmāyeva ca ‘antovasse panā’tiādīsu nissayadāyake sati nibaddhavāsaṃ vasitabbañca nissayo gahetabbo ca hotīti gamanakiriyāya khīyamānatāvasena ca-saddo samuccayo gahetabbo’’ti.</p>
  2743. <p class="centered">Nissayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2744. <p class="subhead">33. Kāyabandhananiddesavaṇṇanā</p>
  2745. <p class="bodytext"><a name="para235"></a><span class="paranum">235</span>. Bandhīyati anenāti bandhanaṃ, kāyassa bandhanaṃ kāyabandhanaṃ, natthi kāyabandhanametassāti <span class="bld">akāyabandhano. Dukkaṭa</span>nti sañcicca vā asañcicca vā paviseyya ce, dukkaṭaṃ. Asatiyā gato yattha sarati, tattheva bandheyyāti sambandho. <span class="bld">Gato</span>ti antogāmaṃ gato. Saritvā yāva na bandhati, na tāva piṇḍāya caritabbaṃ.</p>
  2746. <p class="bodytext"><a name="para236"></a><span class="paranum">236</span>. <span class="bld">‘‘Paṭṭikā’’</span>tiādinā <a name="V0.0308"></a> sabbasaṅgāhakaṃ kāyabandhanaṃ niddisati. <span class="bld">Paṭṭikā</span>ti pakativītā vā macchakaṇṭakakhajjūripattavāyimā vā. Sūkarānaṃ antaṃ <span class="bld">sūkarantaṃ</span>. Idha pana taṃsadisaṃ vuccati. Caturassaṃ akatvā sajjitaṃ muddikakāyabandhanampi saṅgahetvā <span class="bld">‘‘ekā rajjū’’</span>ti vuttaṃ. Taṃ pana rajjukaṃ bandhantena ekaguṇameva katvā bandhituṃ vaṭṭati, majjhe bhinditvā diguṇaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Diguṇaṃ pana akatvā satavārampi punappunaṃ āvijjhitvā bandhituṃ vaṭṭati, pāmaṅgasaṇṭhānaṃ pana ekampi na vaṭṭati<a name="M0.0365"></a>. Bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ ‘‘bahurajjuka’’nti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭati. <span class="bld">Tadanulomikā</span>ti tesaṃ paṭṭikāsūkarantānaṃ dvinnaṃ dve ime yathākkamamanulomikā.</p>
  2747. <p class="bodytext"><a name="para237-8"></a><span class="paranum">237-8</span>. Paṭṭikā kīdisī vaṭṭatīti āha <span class="bld">‘‘macchā’’</span>tiādi. Paṭṭikā macchakaṇṭakakhajjūripattā vā maṭṭhā vā labbhāti sambandho. <span class="bld">Kaṇṭaka</span>-saddena <span class="bld">patta</span>-saddena ca tadākāro vuccati, upacārato hi macchānaṃ kaṇṭakākāro ca khajjūrīnaṃ pattākāro ca etissāti samāso. <span class="bld">Maṭṭhā</span>ti pakativītā. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana ‘‘ete macchakaṇṭakādayo maṭṭhā vikārarahitā paṭṭikā ca tadantogadhāti adhippāyo’’ti vuttaṃ. Kathaṃ tesamantogadhatā? Yato tāniyeva paṭṭikā nāmāti. Tathā ca vuttaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pakativītā vā macchakaṇṭakavāyimā vā paṭṭikā vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 278). Ettha pana macchakaṇṭakeyeva khajjūripattaṃ paviṭṭhaṃ. Catassopi dasā labbhāti sambandho. <span class="bld">Catasso</span>ti ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ, tasmā tato ūnāpi vaṭṭanti. <span class="bld">Ante</span>ti kāyabandhanassa ubhayante diguṇasuttakaṃ labbhanti sambandho. Guṇo bandhanabhūtaṃ suttakaṃ guṇasuttakaṃ. ‘‘Guṇo paṭalarāsīsu, ānisaṃse ca bandhane’’ti hi abhidhānappadīpikā. Dvinnaṃ guṇasuttakānaṃ samāhāro <span class="bld">diguṇasuttakaṃ</span>. Taṃ dasāmukhassa thirabhāvāya koṭṭetuṃ vaṭṭati, na sobhanatthaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘mālādi’’</span>ntiādi.</p>
  2748. <p class="bodytext">Mālādiṃ kakkaṭacchādiṃ kuñjaracchādiñca dassetvā guṇasuttakakoṭṭitā paṭṭikā na kappatīti sambandho. <span class="bld">‘‘Mālādi’’</span>ntiādīsu <span class="bld">ādi</span>-saddena tādisaṃ yaṃ kiñci vikārarūpaṃ gayhati. Kakkaṭānaṃ viya acchīni, tāni ādīni yassāti samāso. Tathā <span class="bld">kuñjaracchādi</span>nti.</p>
  2749. <p class="bodytext"><a name="para239"></a><span class="paranum">239</span>. <span class="bld">Ghaṭaka</span>nti <a name="M0.0366"></a> ghaṭakākāravaṭṭalekhārūpaṃ. <span class="bld">Makaramukhādi</span>nti ettha <span class="bld">makaramukhaṃ</span> nāma makaramukhasaṇṭhānaṃ<a name="V0.0309"></a>. Bindu pana āgamavasena vutto. <span class="bld">Ādi</span>-saddena deḍḍubhasīsādivikārarūpaṃ yaṃ kiñci saṅgayhati. <span class="bld">Dasāmukhe</span>ti dasānaṃ mukhabhūte ante etāni na kappantīti sambandho. Vidhe ubhante ghaṭakā lekhā aññaṃ cittakañca na kappantīti sambandho. <span class="bld">Ghaṭakā</span>ti ghaṭakato. <span class="bld">Lekhā</span>ti lekhāya. Pañcamiyā lopo. <span class="bld">Vidhe</span>ti kāyabandhanassa pāsante dasāmūle tassa thirabhāvatthaṃ kattabbe dantavisāṇādimaye vidhe.</p>
  2750. <p class="bodytext"><a name="para240"></a><span class="paranum">240</span>. <span class="bld">Deḍḍubhaka</span>nti udakasappasīsasadisaṃ. <span class="bld">Muraja</span>nti nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana <span class="bld">‘‘muraja</span>nti bahurajjuke ekato saṅkaḍḍhitvā ekāya rajjuyā paliveṭhetvā katarajjū’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘bahurajjuke ekato katvā’’tiādinā heṭṭhā vuttaaṭṭhakathāvacanena virujjhati. <span class="bld">Maddavīṇa</span>nti pāmaṅgasaṇṭhānaṃ. <span class="bld">Kalābuka</span>nti bahurajjukaṃ. Tesaṃ ‘‘na kappatī’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Dve majjhimā</span>ti majjhe bhavā murajamaddavīṇasaṅkhātā dve.</p>
  2751. <p class="bodytext"><a name="para241"></a><span class="paranum">241</span>. <span class="bld">Gaṇṭhiyo cāpī</span>ti cīvarassa gaṇṭhiyo cāpi. <span class="bld">Tammayā</span>ti tehi veḷuādīhi nibbattā. Pasaṅgena panetaṃ vuttanti.</p>
  2752. <p class="centered">Kāyabandhananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2753. <p class="centered">Sumaṅgalappasādaniyā nāma ṭīkāya</p>
  2754. <p class="centered">Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2755. <p class="subhead">34. Pathavīniddesavaṇṇanā</p>
  2756. <p class="bodytext"><a name="para242"></a><span class="paranum">242</span>. <span class="bld">Jātājātāti</span> <a name="M0.0367"></a> <span class="bld">duvidhā</span>ti jātā pathavī ajātā pathavīti pathavī duvidhāti attho. Iminā jātapathaviñca ajātapathaviñca dasseti. Tāsaṃ vibhāgaṃ dasseti <span class="bld">‘‘suddhā’’</span>tiādinā. Suddhamattikapaṃsukā ca adaḍḍhā ca bahumattikapaṃsukā ca cātumāsādhikovaṭṭhapaṃsumattikarāsi ca jātā pathavīti sambandho. Mattikā ca paṃsu cāti dvando. Suddhā appasakkharāditāya mattikā paṃsavo yassāti bāhirattho. <span class="bld">Adaḍḍhā</span>ti uddhanapacanādivasena tathā tathā <a name="V0.0310"></a> adaḍḍhā. Sā pana visuṃ natthi, suddhamattikādīsu aññatarāva veditabbā. Cattāro māsā, tehi sahito atireko kālo, tasmiṃ ovaṭṭhoti samāso. <span class="bld">Ovaṭṭho</span>ti yena kenaci udakena ovaṭṭho. Budhā pana ‘‘ākāsato vuṭṭhaudakeneva, na aññattha paharitvā patitabindunā’’ti vadanti, ‘‘ovaṭṭho’’ti sāmaññena vuttattā ca ‘‘pokkharaṇiyā ṭhitatanukaddamo vaṭṭati, bahalo tu na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 86) vuttattā ca ‘‘vinayavinicchaye sampatte garuke ṭhātabba’’nti vinayalakkhaṇato ca na taṃ yujjatīti amhākaṃ khanti. Paṃsumattikānaṃ rāsi paṃsumattikarāsi. Catu…pe… vaṭṭho paṃsumattikarāsi yassāti aññapadattho, kammadhārayo vā.</p>
  2757. <p class="bodytext"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>. Vālukā ca daḍḍhā ca yebhuyyasakkharādimahīpi ca cātumāsomavaṭṭhako vuttarāsi ca dutiyā bhūmīti sambandho sakkharā ca pāsāṇā ca marumbā ca kathalā ca vālukā cāti dvando. Suddhā sakkhara…pe… vālukā yassāti viggaho. Hatthamuṭṭhinā gahetabbappamāṇā <span class="bld">sakkharā,</span> tato upari <span class="bld">pāsāṇā,</span> kaṭasakkharā <span class="bld">marumbā,</span> kapālakhaṇḍāni <span class="bld">kathalā</span>ti veditabbā. <span class="bld">Dutiyā</span>ti ajātā. <span class="bld">Vuttarāsī</span>ti vutto mattikapaṃsusirā.</p>
  2758. <p class="bodytext"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>. Kīdisī <a name="M0.0368"></a> yebhuyumattikādīti āha <span class="bld">‘‘dve bhāgā’’</span>tiādi. <span class="bld">Yassa bhūmiyā</span>ti yassā bhūmiyā. <span class="bld">Sesesupī</span>ti yebhuyyapaṃsuyebhuyyasakkharayebhuyyapāsāṇādīsu.</p>
  2759. <p class="bodytext"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>. <span class="bld">‘‘Pācittī’’</span>tiādinā tattha vinicchayaṃ dasseti. Jāte jātasaññissa khaṇane pācittīti sambandho. <span class="bld">Jāte</span>ti jāte bhūmibhāge, liṅgavipallāso vā, jātāyāti vuttaṃ hoti. Jāte dveḷhassa vimatissa dukkaṭanti sambandho. Jāte ajātasaññissa anāpatti. Tathā āṇāpane anāpattīti yojanā. <span class="bld">Ajātasaññissā</span>ti ajātāti saññā ajātasaññā, sā assa atthīti ajātasaññī, tassa.</p>
  2760. <p class="bodytext"><a name="para246"></a><span class="paranum">246</span>. <span class="bld">Ekāyāṇattiyā ekā</span>ti sace sakiṃ āṇatto divasampi khaṇati, āṇāpakassa ekā eva āpattīti attho. Vācaso āpattīti sambandho. <span class="bld">Vācaso</span>ti vicchāyaṃ so, vācāya vācāyāti attho.</p>
  2761. <p class="bodytext"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>. ‘‘Imaṃ ṭhānaṃ khaṇa vā’’tiādinā yojetabbaṃ. ‘‘Ettha aggiṃ jālehi vā’’ti yojanā<a name="V0.0311"></a>. <span class="bld">‘‘Vattu’’</span>nti idaṃ ‘‘na vaṭṭatī’’ti imassa kattupadavacananti attho. Atha vā ‘‘imaṃ ṭhānaṃ khaṇā’’tiādippakāro vacanāya na vaṭṭatīti attho. <span class="bld">Niyametvā</span>ti iminā ‘‘āvāṭaṃ khaṇa, kandaṃ khaṇā’’tiādinā aniyametvā vattuṃ vaṭṭatīti dīpeti.</p>
  2762. <p class="bodytext"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>. ‘‘Imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna vā, kappiyaṃ karohi vā’’ti ca ‘‘mattikaṃ jāna vā, mattikaṃ āhara vā, mattikaṃ kappiyaṃ karohi vā’’ti ca edisaṃ vacanaṃ vaṭṭatīti sambandho. Etaṃ viya dissatīti <span class="bld">edisaṃ,</span> kiṃ taṃ? ‘‘Mattikaṃ dehī’’tiādikaṃ upameyyaṃ. ‘‘Mattikaṃ jānā’’tiādikaṃ pana <a name="M0.0369"></a> upamānaṃ, tesaṃ upamānopameyyānaṃ yā kappiyasaṅkhātā samānadhammatā, sā upamā. Tathā ca vuttaṃ amhehi <span class="bld">subodhālaṅkāre</span> ‘‘upamānopameyyānaṃ, sadhammattaṃ siyopamā’’ti. Aññathā upamānabhūtaakkharāvaḷisadisīyeva, akkharāvaḷi upameyyaṃ siyā. Vākye viya-saddoyeva pana upamānaṃ jotetīti veditabbaṃ.</p>
  2763. <p class="bodytext"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>. Pathaviyā asambaddhaṃ sukkhakaddamaādikañca tanukaṃ ussiñcanīyakaddamañca kopetuṃ labbhanti sambandho. <span class="bld">Kaddamaādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena udakena gataṭṭhāne udakapappaṭako nāma hoti, yaṃ vātappahārena calati, taṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Ussiñcanīyakaddama</span>nti ghaṭehi ussiñcituṃ sakkuṇeyyakaddamaṃ.</p>
  2764. <p class="bodytext"><a name="para250"></a><span class="paranum">250</span>. ‘‘Cātumāsādhikovaṭṭhaṃ gaṇḍuppāda’’ntiādinā sambandhitabbaṃ. Gaṇḍaṃ pathaviyā gaṇḍasadisaṃ mattikarāsiṃ uppādentīti <span class="bld">gaṇḍuppādā</span>. Idha pana tehi uṭṭhāpito gūtho ‘‘gaṇḍuppāda’’nti niddiṭṭho. Potthakesu pana ‘‘gaṇḍuppādo’’ti pāṭho dissati. Taṃ ‘‘na kopaye’’ti ettha kammena bhavitabbanti na yujjati. <span class="bld">Mūsikukkira</span>nti mūsikānaṃ ukkiro khaṇitvā bahi kataṃ paṃsurāsi mūsikukkiroti. <span class="bld">Leḍḍādi</span>nti ettha <span class="bld">leḍḍu</span>nti kasitaṭṭhāne naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena gāvīnaṃ khuracchinnaṃ kaddamaṃ saṅgaṇhāti.</p>
  2765. <p class="bodytext"><a name="para251-2"></a><span class="paranum">251-2</span>. Udakasantike patite vāpiādīnaṃ kūle ca pāsāṇe lagge raje ca navasoṇḍiyā patite raje ca abbhokāsuṭṭhite vammike ca mattikākuṭṭe ca tathāti sambandho. <span class="bld">Tathā</span>ti iminā kūlādike cātumāsādhikovaṭṭhaṃ vā sabbaṃ na kopayeti idaṃ atidisati. Iṭṭhakakuṭṭako vaṭṭatīti āha <span class="bld">‘‘yebhuyyā’’</span>tiādi. Yebhuyyena kathalā etthāti <span class="bld">yebhuyyakathalā,</span> bhūmi<a name="V0.0312"></a>, tiṭṭhati etthāti <span class="bld">ṭhānaṃ</span><a name="M0.0370"></a>, yebhuyyakathalāya ṭhānaṃ, tasmiṃ. Iṭṭhakakuṭṭako yebhuyyakathalā viya hotīti adhippāyo. Kuṭṭakaṃ kopentassa anāpattīti adhippāyo. Iṭṭhakāya kato kuṭṭakoti samāso.</p>
  2766. <p class="bodytext"><a name="para253-5"></a><span class="paranum">253-5</span>. Sañcāletvā bhūmiṃ vikopayaṃ thambhādiṃ gaṇhituṃ vāti sambandho. Tattha <span class="bld">vikopaya</span>nti karaṇatthe paccattavacanaṃ, vikopayatāti attho. Aññathā kathamettha paṭhamāpasaṅgo. Paṭhamā hi ‘‘bhava’’nti vutte siyā, na ca ‘‘gaṇhitu’’ntiādīsu tuṃ-paccayehi vutto koci atthi, yadā bhāve tuṃ-paccayo, tadā na kiñci vuttaṃ hotīti, ‘‘na kappatī’’ti padhānakiriyāyapi heṭṭhā vuttanayena kattā aññoyevāti evaṃ sabbattha. Tatiyatthe tu sati ito cito sañcāletvā bhūmiṃ vikopayatā thambhādiṃ gaṇhituṃ na kappatīti atīva yujjati. <span class="bld">Dhārāyā</span>ti passāvadhārāya. Visamaṃ samaṃ kātuṃ sammuñjanīhi ghaṃsituṃ vāti yojanā. <span class="bld">Visama</span>nti visamaṭṭhānaṃ. ‘‘Padaṃ dassessāmī’’ti bhūmiṃ bhindanto caṅkamituṃ vāti sambandho. <span class="bld">Bhindanto</span>ti bhindatā. Kaṇḍurogī vā taṭādīsu aṅgapaccaṅgaṃ ghaṃsitunti yojanā. <span class="bld">Kaṇḍurogī</span>ti kaṇḍuroginā. <span class="bld">Ca</span>-saddo avadhāraṇe.</p>
  2767. <p class="bodytext"><a name="para256-7"></a><span class="paranum">256-7</span>. <span class="bld">Suddhacittassā</span>ti pathavibhedādhippāyavirahena parisuddhacittassa.</p>
  2768. <p class="bodytext"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>. Aggissa anupādāne kapāle vā anupādānāya iṭṭhakāya vā aggiṃ pātetuṃ vā avase sati bhūmiyaṃ pātetuṃ vā labbhateti sambandho. <span class="bld">Upādānaṃ</span> indhanaṃ, na upādānaṃ <span class="bld">anupādānaṃ,</span> tasmiṃ. Vaso pabhuttaṃ. ‘‘Vaso pabhutte āyatte’’ti hi nighaṇḍu. Na vaso <span class="bld">avaso,</span> tasmiṃ apabhutteti <a name="M0.0371"></a> attho. Patitaṭṭhāneyeva upādānaṃ datvā aggiṃ kātuṃ vaṭṭati. Sukkhakhāṇukasukkharukkhādīsu ca aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati. Sace pana ‘‘pathaviṃ appattameva nibbāpetvā gamissāmī’’ti deti, vaṭṭati, pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti, avisayattā anāpatti. ‘‘Bhūmiyaṃ pātehī’’ti evampi vattuṃ na vaṭṭatīti.</p>
  2769. <p class="centered">Pathavīniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2770. <p class="subhead">35. Parikkhāraniddesavaṇṇanā</p>
  2771. <p class="bodytext"><a name="para259-60"></a><span class="paranum">259-60</span>. Chatte <a name="V0.0313"></a> anto bahi ca pañcavaṇṇehi suttehi sibbituñca paṇṇe girikūṭaaḍḍhacandādiṃ chindituñca na vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Chatte</span>ti tālapaṇṇe chatte. <span class="bld">Girikūṭaṃ</span> nāma makaradantakaṃ, <span class="bld">ādi</span>-saddena tādisaṃ aññaṃ vikārarūpaṃ saṅgahitaṃ. <span class="bld">Ghaṭaka</span>nti gehatthambhesu viya kayiramānaṃ ghaṭakaṃ. <span class="bld">Daṇḍe</span>ti chattadaṇḍe. <span class="bld">Lekhā</span>ti tahiṃ tahiṃ dinnā lekhā. <span class="bld">Sādisa</span>nti dīghena niddiṭṭhaṃ. <span class="bld">Bundamhi</span> mūle.</p>
  2772. <p class="bodytext"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>. Thiratthaṃ chatte ekavaṇṇena sibbituṃ vā pañjaraṃ vinandhituṃ vā vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Sibbitu</span>nti anto bahi ca sibbituṃ. <span class="bld">Ekavaṇṇenā</span>ti nīlādinā ekavaṇṇena. <span class="bld">Pañjara</span>nti chattadaṇḍagāhakasalākapañjaraṃ. <span class="bld">Thirattha</span>nti iminā na vaṇṇamaṭṭhatthāyāti dasseti. Bandhituṃ daṇḍe lekhā vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Bandhitu</span>nti vātappahārena acalanatthaṃ chattamaṇḍalikaṃ rajjukehi gahetvā bandhanatthāya. <span class="bld">Lekhāvā</span>ti valayamiva ukkiritvā katā lekhā eva. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti yadipi na bandhati, rajjukehi bandhituṃ yuttaṭṭhānattā vaṭṭati.</p>
  2773. <p class="bodytext"><a name="para262"></a><span class="paranum">262</span>. Cīvare ante vāpi paṭṭamukhe vāpi veṇipi vā saṅkhalikāpi vā aññaṃ sūcivikāraṃ vā pāḷikaṇṇikaādikaṃ kappabinduvikārampi <a name="M0.0372"></a> vā na ca kappatīti sambandho. <span class="bld">Ante</span>ti cīvarapariyante, anuvāteti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Paṭṭamukhe</span>ti paṭṭakoṭiyaṃ, dvinnaṃ paṭṭānaṃ saṅghaṭitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Veṇī</span>ti varakasīsākārena sibbanaṃ. <span class="bld">Saṅkhalikā</span>ti biḷālabandhanākārena sibbanaṃ. <span class="bld">Aññaṃ sūcivikāraṃ vā</span>ti cīvaramaṇḍanatthāya kayiramānaṃ aññaṃ yaṃ kiñci sūcikammavikāraṃ vā. <span class="bld">Ṭīkāyaṃ</span> pana ‘‘satapadisadisaṃ aññaṃ vā sūcivikāraṃ na kappatī’’ti sāmaññena vuttaṃ. ‘‘Cīvaramaṇḍanatthāya nānāsuttakehi satapadisadisaṃ sibbantā āgantukapaṭṭaṃ ṭhapenti, aññampi yaṃ kiñci sūcikammavikāraṃ karonti, sabbaṃ na vaṭṭatī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā pana nānāvaṇṇehi vā hotu, ekavaṇṇena vā hotu, cīvaramaṇḍanatthāya saṃsibbantānaṃ sūcikammavikāraṃ sandhāya vuttanti cīvaresu phālitaṭṭhānassa thirabhāvatthaṃ satapadisadisampi sibbituṃ vaṭṭatīti amhākaṃ khanti. <span class="bld">Pāḷi</span>-saddena, <span class="bld">kaṇṇika</span>-saddena ca kappa-saddalopena vā upacārena vā pāḷikappādayova gahitā. Pāḷi ca kaṇṇikā ca pāḷikaṇṇikāyo, tā ādi yassa aññassa tādisassāti viggaho. Tattha nīlāvaḷiādisaṇṭhānāya <a name="V0.0314"></a> bindupantiyā yathā sobhati, tathā kayiramāno pāḷikappo. Tatheva bindusamūhe katthaci dassetvā kayiramāno kaṇṇikakappo.</p>
  2774. <p class="bodytext"><a name="para263"></a><span class="paranum">263</span>. <span class="bld">Gaṇṭhipāsakapaṭṭā</span>ti gaṇṭhino ca pāsakassa ca patiṭṭhānaṭṭhāne ṭhapetabbā paṭṭā. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti ettha ‘‘gaṇṭhipāsakā’’ti katvā ‘‘catukoṇāva vaṭṭantī’’ti atthato vacanaṃ vipallāsetvā yojetabbaṃ. <span class="bld">Agghiya</span>nti cetiyasaṇṭhānena sibbanaṃ. Mūle ca agge ca ekasadisaṃ katvā muggarākārena sibbanaṃ <span class="bld">muggaro. Vikāra</span>nti vikāro, liṅgavipallāsena vuttaṃ. <span class="bld">Etthā</span>ti gaṇṭhipāsakapaṭṭesu.</p>
  2775. <p class="bodytext"><a name="para264"></a><span class="paranum">264</span>. <span class="bld">Koṇasuttā</span>ti <a name="M0.0373"></a> napuṃsakaniddeso, gaṇṭhipāsakapaṭṭānaṃ koṇehi nīhaṭasuttakoṭiyo. <span class="bld">Pīḷakā</span>ti tāniyeva nivattetvā pīḷakākārena katāni. <span class="bld">Duviññeyyāvā</span>ti tesaṃ antesu ekavāraṃ gaṇṭhikaraṇena vā puna nivattetvā sibbanena vā duviññeyyā eva. <span class="bld">Gandhaṃ telaṃ vā</span>ti gandhaṃ vā telaṃ vā. Kañcikapiṭṭhakhalikaādīnipi vaṭṭanti.</p>
  2776. <p class="bodytext"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>. <span class="bld">Maṇinā</span>ti masāragallādipāsāṇena. <span class="bld">Na ca ghaṭṭeyyā</span>ti neva ghaṭṭeyya. <span class="bld">Aññena vā</span>ti muggaramusalādinā. Aṃsabaddhakakāyabandhanāni pana tathā kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Doṇiyaṃ katvā na ca ghaṃseyyā</span>ti pakkarajanākiraṇadoṇiyaṃ ṭhapetvā bhūmiyaṃ jaṇṇukāni nihantvā ito cito ca āvijjhitvā neva ghaṃseyyāti attho.</p>
  2777. <p class="bodytext"><a name="para266-7"></a><span class="paranum">266-7</span>. <span class="bld">Kaṇṇakoṇakasuttānī</span>ti cīvararajanakāle lagganatthāya anuvāte catūsu koṇesu ca pāsakaṃ katvā bandhitāni suttāni, yāni ‘‘anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇasuttaka’’nti (mahāva. 344) evaṃ anuññātāni. Kaṇṇasaṅkhātā koṇā kaṇṇakoṇakā, tesu suttāni. Gaṇṭhikapāsakapaṭṭesu pana kaṇṇakoṇakasuttānaṃ duviññeyyānameva kappiyatā heṭṭhā vuttāti cīvare ratteyeva tesaṃ chinditabbatā natthi, kaṇṇakoṇakasuttānaṃ chinditabbatāya vuttattā anuvātehi nikkhamitasuttānipi chinditabbānīti veditabbaṃ. Dhammakaraṇe chattavaṭṭiyaṃ lekhaṃ ṭhapetvā lekhā na vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Chattavaṭṭiya</span>nti chattassa mukhavaṭṭiyaṃ. <span class="bld">Lekhā</span>ti upari vā heṭṭhā vā kucchiyaṃ vā aññā lekhā. Kuñcikāya ca pipphale ca maṇikā ca pīḷakā ca na vaṭṭantīti <a name="V0.0315"></a> sambandho. <span class="bld">Maṇikā</span>ti ekā vaṭṭamaṇi. <span class="bld">Pīḷakā</span>ti sāsapamattikā muttarājisadisā bahuvaṭṭalekhā. <span class="bld">Daṇḍamhī</span>ti pipphaladaṇḍake.</p>
  2778. <p class="bodytext"><a name="para268-9"></a><span class="paranum">268-9</span>. Araṇiyaṃ <a name="M0.0374"></a> mālādi ca pattamaṇḍale bhittikammañca na vaṭṭatīti sambandhitabbaṃ. <span class="bld">Araṇiya</span>nti uttarāraṇi adharāraṇi araṇidhanukañca sāmaññena gahitaṃ. <span class="bld">Pattamaṇḍale</span>ti tipusīsādimaye pattamaṇḍale. Ettha pana makaradaṇḍakaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Heṭṭhā</span>ti kattarayaṭṭhiyā heṭṭhā. <span class="bld">Uddha</span>nti tassāyeva upari.</p>
  2779. <p class="bodytext"><a name="para270-3"></a><span class="paranum">270-3</span>. <span class="bld">Sammuñjanimhī</span>ti sammuñjaniyā liṅgavipallāso. <span class="bld">Avārita</span>nti itthirūpaṃ pana vāritaṃ. <span class="bld">Sovaṇṇamayampī</span>ti suvaṇṇamayampi. <span class="bld">Visāṇanāḷi</span> nāma visāṇamayā nāḷi. Ettha pana avuttānipi yāni kānici ārakaṇḍakadantakaṭṭhachedanapānīyaghaṭapānīyauḷuṅkacuṇṇabhājanādīni vuttānaṃ anulomānīti veditabbāni. Yo panettha vinayaññū tādisaṃ parikkhāraṃ disvā chindeyya vā chindāpeyya vā, anupavajjo soti veditabbanti.</p>
  2780. <p class="centered">Parikkhāraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2781. <p class="subhead">36. Bhesajjaniddesavaṇṇanā</p>
  2782. <p class="bodytext"><a name="para274-5"></a><span class="paranum">274-5</span>. Janassa bhesajjaṃ kātuṃ dātuṃ vattuñca na labbhatīti sambandhiyaṃ. <span class="bld">Labbhatī</span>ti ettha ‘‘bhikkhunā’’ti kattā <span class="bld">‘‘bhesajja’’</span>nti vuttakammaṃ. Nanu ca <span class="bld">kātu</span>nti bhāvasādhanattā tassa avuttakammenāpi bhavitabbaṃ bhāve vihitakitakappaccayānaṃ payoge kammakārakassāpi icchitabbattāti? Saccaṃ, tathāpi padhānabhūtakammasattiyā abhidhāne sati appadhānakitakakiriyābhisambandhena guṇībhūtā kammasatti abhihitā viya viññāyati. Tathā ca vuttaṃ amhehi <span class="bld">yogavinicchaye</span> ‘‘padhānānuyāyitāya janavohārāya padhānasatyābhidhāne guṇasatti abhihitā viya pakāsatī’’ti. <span class="bld">Janassā</span>ti āgatāgatajanassa. Sahadhammīnañca pitūnañca tadupaṭṭhākabhikkhunissitabhaṇḍūnañca veyyāvaccakarassa ca bhikkhācariyaviññattisakehi <a name="M0.0375"></a> bhesajjakaraṇaṃ labbhanti sambandho<a name="V0.0316"></a>. Tattha <span class="bld">sahadhammina</span>nti saha caritabbo dhammo sīlasaddhāpaññāsaṅkhāto sahadhammo, so etesamatthīti sahadhammino, bhikkhu bhikkhunī sikkhamānā sāmaṇero sāmaṇerīti pañca, tesaṃ. Pitā ca mātā ca <span class="bld">pitaro</span> ekasesanayena, ubhinnaṃ sāmaññaniddeso vā, tesaṃ. <span class="bld">Bhikkhunissito</span> nāma yo vihāre sabbakammāni karonto bhikkhuṃ nissāya vasati. <span class="bld">Bhaṇḍu</span> nāma yo pabbajjāpekkho yāva pattacīvaraṃ paṭiyādiyati, tāva vihāre vasati, so paṇḍupalāso. <span class="bld">Veyyāvaccakarassā</span>ti attano upaṭṭhākassa. Etesu pana mātāpitaro sace rajjepi ṭhitā paccāsīsanti, akātuṃ na vaṭṭati. Mātaraṃ anāmasantena sabbaṃ parikammaṃ kātabbaṃ. Pitā pana sahatthena nahāpanasambāhanādīni katvā upaṭṭhātabbo.</p>
  2783. <p class="bodytext"><a name="para276"></a><span class="paranum">276</span>. Pitā ca mātā ca bhātā ca bhaginī cāti dvando pitā…pe… bhaginiyo. Mahanto ca cūḷo ca, mahācūḷā ca te pitā…pe… bhaginiyo cāti kammadhārayo. Tā ādi yesanteti aññapadattho. Mahācūḷa-saddā pitādi-saddehi paccekaṃ yojetabbā ‘‘mahāpituno cūḷapituno’’tiādinā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena panettha pitucchā mātulo, tesaṃ dasannampi yāva sattamā kulaparivaṭṭā puttaparamparañca saṅgaṇhāti. Tesaṃ sake bhesajjakaraṇaṃ labbhanti yojanā. Tesaṃ mahāpitādīnaṃ santake sati tena bhesajjakaraṇaṃ labbhatīti attho. <span class="bld">Nā</span>ti natthi ce. <span class="bld">Attaniye</span>ti bhikkhuno attano santake satīti attho. <span class="bld">Dātabbaṃ tāvakālika</span>nti tāvakālikaṃ katvā dātabbanti attho. Te pana sace paṭidenti, gahetabbaṃ, no ce denti, na codetabbā. Yāva tassa dānaṃ, tāva kālo assāti <span class="bld">tāvakālikaṃ</span>. Ṇiko samāsante.</p>
  2784. <p class="bodytext"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>. <span class="bld">Bhesajjakaraṇādī</span>ti <a name="M0.0376"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena anāmaṭṭhapiṇḍadānādīnaṃ gahaṇaṃ, <span class="bld">hi</span>-saddo hetumhi, hi yasmā etesu kuladūsanādayo na ruhanti, tasmā tesaṃ bhesajjakaraṇaṃ labbhaṃ, attaniye ca sati dātabbanti evamettha attho daṭṭhabbo. <span class="bld">Na rūhatī</span>ti na rohati nappavattati na hoti, āpattiṃ na janetīti adhippāyo. Tesaṃ atthāya ñātisāmaṇerehi vā bhesajjaṃ āharāpetabbaṃ, attano atthāya vā āharāpetvā dātabbaṃ. Tehipi ‘‘upajjhāyādīnaṃ āharissāmā’’ti vattasīsena āharitabbaṃ. Sace aññepi ye gilānā hutvā vihāraṃ pavisanti, tesaṃ sabbesampi apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ. Saddhaṃ kulaṃ hoti bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhānīyaṃ, tatra ce koci gilāno hoti, tassatthāya ‘‘bhante, itthannāmassa <a name="V0.0317"></a> rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī’’ti kappiyaṃ katvā pucchanti, idañcidañca gahetvā karontīti vaṭṭati, bhikkhūhi aññamaññaṃ vā kathā kātabbā.</p>
  2785. <p class="bodytext"><a name="para278"></a><span class="paranum">278</span>. Channaṃ mātādīnañca dāmarikacorassa issariyassa anāmaṭṭho piṇḍapāto dātuṃ avāritoti yojetabbaṃ. <span class="bld">Channa</span>nti mātādīnaṃ channaṃ majjhe. <span class="bld">Mātādīna</span>nti bhikkhunissitaṃ ṭhapetvā avasesānaṃ pañcannaṃ mātādīnaṃ. ‘‘Channa’’nti pana yojanāya aṭṭhakathāya virujjhati. Tattha hi ‘‘mātāpitūna’’ntiādinā bhikkhunissitaṃ ohāya satteva vuttā. <span class="bld">Ācariyabuddhadattattherena</span> ca tatheva vuttaṃ –</p>
  2786. <p class="gatha1">‘‘Anāmaṭṭhopi dātabbo, piṇḍapāto vijānatā;</p>
  2787. <p class="gathalast">Dvinnaṃ mātāpitūnampi, tadupaṭṭhāyakassa ca.</p>
  2788. <p class="gatha1">‘‘Issarassāpi dātabbo, coradāmarikassa ca;</p>
  2789. <p class="gathalast">Bhaṇḍukassattano ceva, veyyāvaccakarassapī’’ti. (vinaya vi. 493-495);</p>
  2790. <p class="bodytext"><span class="bld">Dāmarikacorassā</span>ti <a name="M0.0377"></a> rajjaṃ patthayamānassa pākaṭacorassa. <span class="bld">Anāmaṭṭho</span>ti apabbajitassa hatthato laddhā attanā aññena vā pabbajitena aggahitaaggo, ayaṃ anāmaṭṭhapiṇḍapāto. Paṭisanthāro ‘‘vihārappattaṃ āgantukaṃ vā daliddādiṃ vā disvā ‘pānīyaṃ pivā’ti dātabbaṃ, pādamakkhanatelaṃ dātabbaṃ, kāle āgatassa yāgubhattaṃ, vikāle āgatassa sace taṇḍulā atthi, taṇḍulā dātabbā, sayanaṭṭhānaṃ dātabbaṃ, corānaṃ pana saṅghikampidātabba’’nti vutto. Avasesapaṭisanthāro pana apaccāsīsantena kātabbo. Tathā dhammapaṭisanthāropi yassa kassaci dātabbova.</p>
  2791. <p class="bodytext"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>. <span class="bld">Tesa</span>nti aññātakādīnaṃ gihīnaṃ. <span class="bld">Kayirā</span>ti ‘‘bhaṇathā’’ti vutte kareyya. ‘‘Na karomā’’ti vutte sace vippaṭisārino bhavissanti, kātabbaṃ. <span class="bld">Nattano</span>ti attano suttodakehi na kayirāti yojanīyaṃ. Evaṃ sāmaññena paritte paṭipajjanavidhiṃ dassetvā idāni āṭānāṭiyaparitte paṭipajjitabbavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhaṇitabba’’</span>ntiādimāha. <span class="bld">Bhaṇāpente</span>ti ‘‘bhaṇathā’’ti <a name="V0.0318"></a> ajjhesanapubbakaṃ payojente. <span class="bld">Parittaṃ sāsanogadha</span>nti paṭhamameva āṭānāṭiyasuttaṃ abhaṇitvā sāsanapariyāpannaṃ mettasuttaṃ dhajaggasuttaṃ ratanasuttanti imāni suttāni sattāhaṃ bhaṇitvā yathāparikammaṃ parittaṃ āṭānāṭiyaparittaṃ bhaṇitabbanti yojanā.</p>
  2792. <p class="bodytext"><a name="para280"></a><span class="paranum">280</span>. ‘‘Āgantvā sīlaṃ detu, dhammaṃ parittañca bhāsatū’’ti kenaci pesito gantvā sīlaṃ vā dātuṃ dhammaṃ parittaṃ vā vattuṃ labbhatīti sambandho.</p>
  2793. <p class="centered">Bhesajjaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2794. <p class="subhead">37. Uggahaniddesavaṇṇanā</p>
  2795. <p class="bodytext"><a name="para281"></a><span class="paranum">281</span>. Puggala-saddamatte <a name="M0.0378"></a> payutte attanopi gahaṇasambhavo siyāti byabhicāratthaṃ <span class="bld">añña</span>-saddappayogo. Sati sambhave byabhicāre visesanaṃ sātthakaṃ hotīti. <span class="bld">Dasabhedampi ratana</span>nti ‘‘muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragalla’’nti (pāci. 506) evaṃ vuttaṃ dasabhedampi ratanaṃ. <span class="bld">Uggaṇhantassā</span>ti gaṇhantassa sampaṭicchantassa.</p>
  2796. <p class="bodytext"><a name="para282-3"></a><span class="paranum">282-3</span>. Tesu attatthaṃ uggaṇhantassa dvīsu nissaggīti sambandho. <span class="bld">Tesū</span>ti tesu dasasu majjhe. <span class="bld">Dvīsū</span>ti rajatajātarūpasaṅkhātesu dvīsu nissaggiyavatthūsu. <span class="bld">Attattha</span>nti iminā navakammādīnaṃ pañcannaṃ atthāya dukkaṭanti dīpeti. <span class="bld">Sesesu dukkaṭa</span>nti avasesesu aṭṭhasu sabbesampi atthāya uggaṇhantassa dukkaṭanti attho. Gaṇañca saṅghañca puggalañca anāmasitvā ‘‘cetyassa navakammassa dammī’’ti vutte ca na paṭikkhipeti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Na paṭikkhipe</span>ti iminā saṅghādiṃ āmasitvā vutte paṭikkhipanaṃ dīpeti. Paṭikkhitte ‘‘kappiyakārakānaṃ vā hatthe bhavissati, mama purisānaṃ mayhameva vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe paccaye paribhuñjathā’’ti vadati, vaṭṭati. Catupaccayatthāya ca dinnaṃ yena yena attho hoti, tadatthaṃ upanetabbaṃ. Tesaṃ cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ. Sace cīvarena tādiso attho natthi, piṇḍapātādīhi saṅgho kilamati, saṅghasuṭṭhutāya apaloketvā tadatthāyapi upanetabbaṃ. Esa nayo piṇḍapātagilānapaccayatthāya <a name="V0.0319"></a> dinnepi. Senāsanatthāya dinnaṃ pana garubhaṇḍattā tattheva upanetabbaṃ, senāsanesu nassantesu jagganatthaṃ mūlacchejjaṃ akatvā avissajjetvā yāpanamattaṃ paribhuñjitabbaṃ.</p>
  2797. <p class="bodytext"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>. Khettādīnaṃ <a name="M0.0379"></a> kesañci dukkaṭavatthūnaṃ sampaṭicchanūpāyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘khetta’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">khetta</span>nti pubbaṇṇaviruhanaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Vatthu</span>nti aparaṇṇaucchuphalādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Dāsapasvādika</span>nti dāsapasupupphārāmaphalārāmādikaṃ. Paṭikkhipitvā kappiyena kamena ca gaṇheyyāti sambandho. <span class="bld">Kappiyena kamena cā</span>ti ettha <span class="bld">kama</span>-saddo vohārappaṭipāṭivacano, tasmā paresaṃ attano ca kappiyavohārakkamenevāti attho.</p>
  2798. <p class="bodytext">So ca <span class="bld">khettavatthū</span>su tāva ‘‘cattāro paccaye paribhuñjathā’’ti vā ‘‘kappiyakārakānaṃ hatthe bhavissatī’’ti vā ‘‘saṅgho kappiyabhaṇḍaṃ bhuñjatū’’ti vā ‘‘sīmaṃ demā’’ti vā parehi vutto, ‘‘sādhu, upāsaka migapakkhino ettha nibbhayā sukhena jīvissantī’’ti attanā vā taḷāke yathāvutteneva ‘‘udakaṃ paribhuñjissanti, bhaṇḍakaṃ dhovissanti, migapakkhino pivissantī’’ti parehi vā ‘‘sādhu, upāsaka, saṅgho pānīyaṃ pivissatī’’tiādinā attanā vā <span class="bld">dāse</span> ‘‘ārāmikaṃ dammi, veyyāvaccakaraṃ dammi, kappiyakārakaṃ dammī’’ti vā <span class="bld">pasūsu</span> ‘‘pañcagorasaparibhogatthāya dammī’’ti <span class="bld">ārāme</span> ‘‘vanaṃ dammī’’ti evamādinā vutto veditabbo. Sace pana koci abyatto akappiyavohārena khettādiṃ paṭiggaṇhāti vā kāreti vā, taṃ bhikkhūhi na paribhuñjitabbaṃ, taṃ nissāya laddhaṃ kappiyabhaṇḍampi akappiyameva. Abyattena pana lajjībhikkhunā kārāpitesu kiñcāpi paṭiggahaṇaṃ kappiyaṃ, bhikkhussa payogapaccayā uppannena missattā visagatapiṇḍapāto viya, akappiyamaṃsabhojanaṃ viya ca dubbinibbhogaṃ hoti, sabbesaṃ akappiyameva.</p>
  2799. <p class="bodytext"><a name="para285-6"></a><span class="paranum">285-6</span>. Nava…pe… kiriyā ca anave mattikuddhāraṇañca bandho ca āḷiyā thirakāro ca anave kedāre atirekabhāgaggahaṇañca nave ca aparicchinnabhāge sasse ‘‘ettake <a name="M0.0380"></a> dethā’’ti kahāpaṇuṭṭhāpanañcāti sabbesampi akappiyanti sambandho. Mātikā ca kedāro ca taḷāko cāti dvando mātika…pe… taḷākā. Tesaṃ kiriyāti samāso. <span class="bld">Anave</span>ti catupaccayavasena paṭiggahite purāṇataḷāke. Udakavasena paṭiggahite pana suddhacittānaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Bandho</span>ti <a name="V0.0320"></a> pāḷiyā bandho. Porāṇakedāre niyamitapakatibhāgattā āha <span class="bld">‘‘anave’’</span>ti. <span class="bld">Aparicchinnabhāge</span>ti ‘‘ettake bhūmibhāge ettako bhāgo dātabbo’’ti evaṃ aparicchinnabhāge.</p>
  2800. <p class="bodytext"><a name="para287-9"></a><span class="paranum">287-9</span>. ‘‘Kasa vappa’’ iccādiṃ avatvā ca ‘‘ettakāya bhūmiyā ettako bhāgo deyyo’’ti bhūmiṃ vā patiṭṭhāpeti, tassevetamakappiyanti sambandho. <span class="bld">Ca</span>-saddo avadhāraṇe. <span class="bld">Patiṭṭhāpetī</span>ti yo bhikkhu patiṭṭhāpeti. <span class="bld">Tassevā</span>ti tassa patiṭṭhāpakabhikkhusseva. <span class="bld">Eta</span>nti patiṭṭhāpitabhūmito laddhadhaññaṃ ‘‘ettake bhūmibhāge sassaṃ kataṃ, ettakaṃ gaṇhathā’’ti evaṃ vadante pamāṇagaṇhanatthaṃ daṇḍarajjubhi minane vā khale ṭhatvā rakkhaṇe vā taṃ nīharāpane vā koṭṭhāgārādipaṭisāmane vā etaṃ tasseva akappiyanti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Patiṭṭhāpeti cā</span>ti so bhikkhu patiṭṭhāpeti ca. <span class="bld">Kata</span>nti amhehi kataṃ. <span class="bld">Vadanteva</span>nti evaṃ kassake vadante. <span class="bld">Pamāṇa</span>nti bhūmippamāṇaṃ. <span class="bld">Nīharāpane</span>ti khalato gehassa nīharāpane. <span class="bld">Eta</span>nti mitaladdharakkhitādikaṃ. <span class="bld">Tassevā</span>ti mānakarakkhakādino eva. Apubbassa anuppāditattā aññesaṃ kappatīti āha <span class="bld">‘‘tassevetamakappiya’’</span>nti.</p>
  2801. <p class="bodytext"><a name="para290"></a><span class="paranum">290</span>. Paṭisāmanappasaṅgenāha <span class="bld">‘‘paṭisāmeyyā’’</span>tiādi. Pitusantakampi gihisantakaṃ yaṃ kiñcīti sambandho. <span class="bld">Pitusantaka</span>nti pitā ca mātā ca pitaro, tesaṃ santakaṃ. <span class="bld">Gihisantaka</span>nti iminā <a name="M0.0381"></a> pañcannaṃ sahadhammikānaṃ santakaṃ yaṃ kiñci parikkhāraṃ paṭisāmetuṃ vaṭṭatīti dīpeti. <span class="bld">Yaṃ kiñcī</span>ti kappiyaṃ akappiyaṃ vā antamaso mātukaṇṇapiḷandhanatālapaṇṇampi. <span class="bld">Bhaṇḍāgārikasīsenā</span>ti sīsaṅgamiva padhānaṃ yaṃ kiñci ‘‘sīsa’’nti idha upacāravasena vuccati, tathā bhaṇḍāgārikasaddopi bhāvappadhāno, bhaṇḍāgāriko bhaṇḍāgārikattaṃ sīsaṃ padhānanti visesanaparapade kammadhārayo, tena, bhaṇḍāgārikattassa padhānakaraṇenāti attho.</p>
  2802. <p class="bodytext"><a name="para291-2"></a><span class="paranum">291-2</span>. <span class="bld">Avassaṃ paṭisāmiya</span>nti avassaṃ saṅgopetabbaṃ. <span class="bld">Vuttepī</span>ti mātāpitūhi vuttepi.</p>
  2803. <p class="bodytext"><a name="para293-4"></a><span class="paranum">293-4</span>. Vaḍḍhakiādayo vā rājavallabhā vā ‘‘sakaṃ parikkhāraṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā paṭisāmetvā dehī’’ti yadi vadanti, chandatopi bhayāpi na kareyyāti yojanā. <span class="bld">Parikkhāra</span>nti vāsipharasuādiupakaraṇabhaṇḍaṃ. <span class="bld">Chandatopi bhayāpī</span>ti vaḍḍhakiādīsu chandena, rājavallabhesu bhayena.</p>
  2804. <p class="bodytext"><a name="para295-6"></a><span class="paranum">295-6</span>. Paṭisāmituṃ <a name="V0.0321"></a> vaṭṭatīti yojetabbaṃ. <span class="bld">Saṅkantī</span>ti yādise padese ‘‘bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatī’’ti saṅkaṃ uppādenti, tādise vihārāvasathassantoti yojanīyaṃ. <span class="bld">Vihārāvasathassā</span>ti vihārassa ca āvasathassa ca. <span class="bld">Ratana</span>nti dasavidhaṃ ratanaṃ. <span class="bld">Ratnasammata</span>nti vatthādikaṃ. <span class="bld">Nikkhipeyyā</span>ti sāmike diṭṭhe niyametvā dātuṃ ‘‘ettakā kahāpaṇā’’tiādinānurūpena mattikalañchanādinimittena vā saññāṇaṃ katvā nikkhipeyya. <span class="bld">Gahetvānā</span>ti tādise asati attanāva gahetvā. <span class="bld">Tādise</span>ti ratane vā ratanasammate vā sati. <span class="bld">Sāmikānāgamaṃ ñatvā</span>ti yadi attani āsaṅkanti, maggā okkamma nisīdiya pacchā sāmikānaṃ anāgamanaṃ <a name="M0.0382"></a> viññāya. <span class="bld">Patirūpa</span>nti ratanasammate paṃsukūlaggahaṇaṃ ratane nirussukkagamananti evarūpaṃ bhikkhūnaṃ anurūpanti.</p>
  2805. <p class="centered">Uggahaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2806. <p class="subhead">38. Dūsananiddesavaṇṇanā</p>
  2807. <p class="bodytext"><a name="para297"></a><span class="paranum">297</span>. <span class="bld">Dadato</span>ti sasantakaṃ parasantakañca dentassa. <span class="bld">Kuladūsanadukkaṭa</span>nti attano duppaṭipattiyā kulānaṃ dūsanaṃ pasādavināsanaṃ kuladūsanaṃ, tena dukkaṭaṃ kuladūsanadukkaṭaṃ.</p>
  2808. <p class="bodytext"><a name="para298"></a><span class="paranum">298</span>. Ettha saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ issarena dentassa thullaccayanti sambandho. <span class="bld">Etthā</span>ti etesaṃ pupphādīnaṃ majjhe. <span class="bld">Issarenā</span>ti taddhitalopena vuttaṃ, issariyena issaravatāyāti attho. <span class="bld">Dentassā</span>ti kulasaṅgahatthāya issaravatāya dadato. <span class="bld">Thullaccaya</span>nti kulasaṅgahatthāya dadato ‘‘kuladūsanadukkaṭa’’nti sāmaññavihitadukkaṭena saddhiṃ ‘‘pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyāni, na vissajjetabbāni saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā, vissajjitānipi avissajjitāni honti. Yo vissajjeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (cūḷava. 321) evaṃ vuttathullaccayanti attho. Aññattha thullaccayameva. Senāsanatthāya niyamitepi eseva nayo. Saṅghassa santakaṃ theyyā dentassa dukkaṭādīnīti sambandhitabbaṃ. <span class="bld">Dentassā</span>ti vuttanayameva. <span class="bld">Dukkaṭādīnī</span>ti kulasaṅgahatthāya dadato kuladūsanadukkaṭena saddhiṃ māsake vā ūnamāsake vā dukkaṭaṃ<a name="V0.0322"></a>, atirekamāsake vā ūnapañcamāsake vā thullaccayaṃ, pañcamāsake vā atirekapañcamāsake vā pārājikanti evaṃ dukkaṭādīni hontīti attho. Aññattha dukkaṭādīneva.</p>
  2809. <p class="bodytext"><a name="para299-300"></a><span class="paranum">299-300</span>. Kulasaṅgahatthaṃ <a name="M0.0383"></a> phalapupphūpagaṃ rukkhaṃ sabbathā ropetuñca ropāpetuñca jaggituñca na vaṭṭatīti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Ca</span>-saddo ocinituṃ ocināpetuṃ, ganthituṃ ganthāpetunti ca avuttāni ca samuccinoti. Phalapupphāni sampādanavasena upagacchatīti <span class="bld">phalapupphūpagaṃ. Sabbathā</span>ti kappiyavohāraakappiyavohārapariyāyaobhāsanimittakammavasena sabbappakāreneva. Tattha <span class="bld">kappiyavohāro</span> nāma ‘‘imaṃ rukkhaṃ jāna, imaṃ āvāṭaṃ jāna, imaṃ mālāvacchaṃ jāna, ettha udakaṃ jānā’’ti vacanaṃ, sukkhamātikāya ujukaraṇañca. Tabbipariyāyena <span class="bld">akappiyavohāro</span> nāma. <span class="bld">Pariyāyo</span> nāma ‘‘paṇḍitena mālāvacchādayo ropāpetabbā, na cirasseva upakārāya saṃvattantī’’tiādivacanaṃ. <span class="bld">Obhāso</span> nāma kuddālakhaṇittādīni ca mālāvacche ca gahetvā ṭhānaṃ. <span class="bld">Nimittakammaṃ</span> nāma kuddālaudakabhājanādīnaṃ āharitvā samīpe ṭhapanaṃ. <span class="bld">Jaggitu</span>nti vadanti udakasecanādīni katvā. Ganthanaganthāpanesu pana sabbāpi cha pupphavikatiyo veditabbā ganthimaṃ gopphimaṃ vedhimaṃ veṭhimaṃ pūrimaṃ vāyimanti. Nāmavaseneva panetesaṃ viseso veditabbo. Taṃ pana kulasaṅgahato aññatrāpi bhikkhussa kātumpi akappiyavacanena kārāpetumpi na vaṭṭati. ‘‘Evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti, tathā karohī’’tiādinā pana kappiyavacanena kārāpetuṃ vinā kulasaṅgahaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Ropanādīnī</span>ti akappiyapathaviyaṃ ropāpanasiñcāpanādīni, aññattha ropanādīni.</p>
  2810. <p class="bodytext"><a name="para301-2"></a><span class="paranum">301-2</span>. Idāni pupphadānādīsu aṭṭhasu kulasaṅgahavatthūsu avasesāni dve dassetuṃ <span class="bld">‘‘vuttāvā’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Vuttāva micchājīvavivajjanā</span>yaṃ vuttā eva. Jaṅghapesane vinicchayo vuccatīti pāṭhaseso. Pitaro bhaṇḍuṃ sakaṃ veyyāvaccakaraṃ ṭhapetvā gihikammesu dūtasāsanaṃ haraṇe padavārena <a name="M0.0384"></a> dukkaṭanti sambandho. Sahadhammikesu vattabbameva natthīti pitādayova vuttā. <span class="bld">Gihikammasū</span>ti visayasattamī. <span class="bld">Padavārenā</span>ti padakkamena, pade padeti adhippāyo. Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvāpi puna vadato dukkaṭanti yojetabbaṃ. <span class="bld">Punā</span>ti pacchā. ‘‘Ayaṃ dāni so gāmo, handa naṃ sāsanaṃ ārocemī’’ti maggā okkamantassa ca pade pade vadato ca dukkaṭanti adhippāyo. Tassa pana sāsanaṃ paṭikkhipitvā sayameva kāruññe ṭhitena gantvā attano patirūpaṃ <a name="V0.0323"></a> sāsanaṃ ārocetuṃ, ‘‘mama vacanena bhagavato pāde vandathā’’tiādikaṃ gihīnaṃ kappiyasāsanaṃ harituñca vaṭṭati.</p>
  2811. <p class="bodytext"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>. <span class="bld">Abhūtārocanarūpiyasaṃvohāruggahādisā</span>ti abhūtārocanāya rūpiyasaṃvohāre ca uggahe uppannapaccaye ādisanti kathenti pakāsentīti abhūtā…pe… hādisā, taṃsadisāti vuttaṃ hoti.</p>
  2812. <p class="bodytext"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>. Pitūnaṃ harāpetvā haritvāpi pupphāni vatthupūjatthaṃ dātuṃ, sesañātīnaṃ pattānaṃ vatthupūjatthaṃ dātunti yojanīyaṃ. ‘‘Harāpetvā haritvā’’ti vutte ‘‘pakkositvā pakkosāpetvā vā’’ti vuttameva siyāti na vuttaṃ. <span class="bld">Pattāna</span>nti pakkosakena pattāpi gahitā. <span class="bld">Vatthupūjattha</span>nti ratanattayapūjanatthaṃ. Upāsakānampi pana sampattānaṃ vatthupūjatthaṃ dātuṃ vaṭṭatiyeva. <span class="bld">Liṅgādipūjattha</span>nti sivaliṅgagiṇḍubimbādipūjanatthaṃ.</p>
  2813. <p class="bodytext"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>. <span class="bld">Tathā phala</span>nti iminā pupphe vuttaṃ sabbaṃ apadisati. <span class="bld">Paribbayavihīnāna</span>nti paribbayaṃ pātheyyaṃ vihīnaṃ naṭṭhaṃ yesaṃ āgantukānanti samāso. <span class="bld">Sapara</span>nti attano vissāsikā. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.436-437) pana ‘‘attano santakaṃyevā’’ti vacanaṃ thullaccayādivibhāgato mocetvā vuttaṃ.</p>
  2814. <p class="bodytext"><a name="para306"></a><span class="paranum">306</span>. Sammatena <a name="M0.0385"></a> deyyanti yojanā. <span class="bld">Deyya</span>nti catutthabhāgaṃ dātabbaṃ. Itarena tu apaloketvā dātabbanti sambandhitabbaṃ. <span class="bld">Itarena tu</span> asammatena pana.</p>
  2815. <p class="bodytext"><a name="para307"></a><span class="paranum">307</span>. <span class="bld">Paricchijjā</span>ti ‘‘ettakāni phalāni dātabbānī’’ti evaṃ phalaparicchedena vā ‘‘imehi rukkhehi dātabbānī’’ti evaṃ rukkhaparicchedena vā paricchinditvā. <span class="bld">Tato</span>ti paricchinnaphalato rukkhato vā. Yācamānassa gilānassetarassa vāti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Rukkhāva dassiyā</span>ti ‘‘idha phalāni sundarāni, ito gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘ito gahetuṃ labbhatī’’ti rukkhā vā dassetabbā.</p>
  2816. <p class="bodytext"><a name="para308"></a><span class="paranum">308</span>. Idāni aṭṭhasu pupphādīnaṃ catunnaṃ vinicchayaṃ dassetvā yathāvuttaphalapupphavinicchayaṃ avasesesu <a name="V0.0324"></a> catūsu apadisanto <span class="bld">‘‘sirīsā’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Sirīsacuṇṇakasavādicuṇṇe</span>ti kasāvaṃ yaṃ kiñci ādi yassa, tameva cuṇṇaṃ, sirīsacuṇṇañca kasāvādicuṇṇañcāti samāso. ‘‘Sirīsacuṇṇaṃ vā aññaṃ vā kasāva’’nti hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.436-437) vuttaṃ. ‘‘Kasāvādī’’ti vattabbe rassena vuttaṃ. <span class="bld">Sesesū</span>ti veḷuādīsu tīsu. Pāḷiyā avuttassāpi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā āha <span class="bld">‘‘paṇṇampettha pavesaye’’</span>ti. <span class="bld">Etthā</span>ti pupphādīsūti.</p>
  2817. <p class="centered">Dūsananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2818. <p class="subhead">39. Vassūpanāyikaniddesavaṇṇanā</p>
  2819. <p class="bodytext"><a name="para309-310"></a><span class="paranum">309-310</span>. Purimikā pacchimikā iti vassūpanāyikā duveti sambandho. Āsāḷhipuṇṇamāya anantare pāṭipadadivase upagantabbā pacchimikāya pure bhavāti purimā, sā eva <span class="bld">purimikā</span>. Tato pacchā bhavā aparāya puṇṇamāya anantare <a name="M0.0386"></a> pāṭipadadivase upagantabbā <span class="bld">pacchimikā</span>. Upanayanaṃ pāpuṇanaṃ upagamanaṃ upanāyikā, <span class="bld">vassa</span>nti vuṭṭhi, idha pana vassakālaṃ ‘‘vassa’’nti upacārena gahetvā tattha vāso upacāreneva ‘‘vassa’’nti vuccati, vassassa vassāvāsassa upanāyikā vacībhedavasena vā ālayakaraṇavasena vā upagamanaṃ <span class="bld">vassūpanāyikā</span>. Tattha ālayapariggāho ca vacībhedo cāti purimikā vassūpanāyikā duve, ālayapariggāho ca vacībhedo cāti pacchimikā vassūpanāyikā duvebhi sambandhitabbaṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti tāsu dvīsu. Tadubhayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ediso’’</span>tiādi vuttaṃ. So ālayapariggāho ca vacībhedo ca ‘‘imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemi, idha vassaṃ upemī’’ti ediso, etādisoti attho. Ettha ca kamuppattianādarā vacībhedo paṭhamaṃ vutto. Ubhayathā vassaṃ upagantuṃ vaṭṭati. Teneva <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (vi. saṅga. aṭṭha. 179; mahāva. aṭṭha. 207) ‘‘sacepi ‘idha vassaṃ vasissāmī’ti ālayo atthi, asatiyā pana vassaṃ na upeti, gahitasenāsanaṃ suggahitaṃ, chinnavasso na hoti, pavāretuṃ labhatiyeva, vināpi hi vacībhedaṃ ālayakaraṇamattenapi vassaṃ upagatameva hotī’’ti vuttaṃ. Nāvāsatthavajesu pana pariyesitvā senāsanaṃ alabhantena ālayakaraṇamatteneva upagantabbaṃ. Upagacchantena ca vihāraṃ paṭijaggitvā pānīyaṃ <a name="V0.0325"></a> paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetvā sabbaṃ cetiyavandanādisāmīcikammaṃ niṭṭhāpetvā upagantabbaṃ. Ālayapariggahe ālayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘cittuppādettha ālayo’’</span>ti āha. <span class="bld">Etthā</span>ti dvīsu.</p>
  2820. <p class="bodytext"><a name="para311"></a><span class="paranum">311</span>. <span class="bld">Tadahū</span>ti tasmiṃ vassūpanāyikadivase. <span class="bld">Jāna</span>nti ‘‘ajja vassūpanāyikā’’ti jānanto, <span class="bld">anupagacchato</span>timassa visesanaṃ.</p>
  2821. <p class="bodytext"><a name="para312"></a><span class="paranum">312</span>. <span class="bld">Dutiya</span>nti <a name="M0.0387"></a> pacchimikaṃ. <span class="bld">Anupagato</span>ti kenaci antarāyena purimikaṃ anupagato. <span class="bld">Temāsa</span>nti purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ. Vassaṃ upagantvā pana aruṇaṃ anuṭṭhāpetvāpi tadaheva sattāhakaraṇīyena pakkamantassāpi antosattāhe nivattentassāpi anāpatti.</p>
  2822. <p class="bodytext"><a name="para313-5"></a><span class="paranum">313-5</span>. Mātāpitūnaṃ pañcannaṃ sahadhammikānañca atthāya gilānatadupaṭṭhākabhattaṃ osadhañca esissaṃ vā pucchissāmi vā upaṭṭhissaṃ vā gantvā ahaṃ nābhirataṃ vūpakāsessaṃ vā kukkuccaṃ vinodanañca diṭṭhiṃ vivecanañca garukādikaṃ vuṭṭhānaṃ vāpi ussukkaṃ vāpi karissaṃ vāpi kāressaṃ vāpīti evamādinā sattāhakiccena pahitepi vā apahitepi vā gantuṃ labbhanti yojanā.</p>
  2823. <p class="bodytext">Ettha pana labbhamānakavasena yojetvā vakkhamānanayena attho veditabbo. Mātādisutiyā teyeva gilāna-saddena gayhanti, tesaṃ upaṭṭhākā tadupaṭṭhākā, gilānā ca tadupaṭṭhākā ca, tesaṃ bhattanti samāso. <span class="bld">Osadha</span>nti tesaṃyeva gilānānaṃ bhesajjaṃ. <span class="bld">Esissa</span>nti pariyesissāmi. <span class="bld">Pucchissāmī</span>ti teyeva sattajane gilāne pucchissaṃ. <span class="bld">Upaṭṭhissa</span>nti teyeva gilāne upaṭṭhahissāmi. Abhiramatīti abhirato, visabhāgarūpādidassanena sāsane na abhirato <span class="bld">nābhirato</span>. Abhiramaṇaṃ vā abhirataṃ, natthi abhiratamassāti <span class="bld">nābhirato,</span> taṃ. Sahadhammikesu yo nābhirato, taṃ <span class="bld">vūpakāsessaṃ</span> vikkhepaharaṇatthaṃ aññattha nayissāmi. <span class="bld">Kukkucca</span>nti pañcannaṃyeva uppannaṃ vinayakukkuccaṃ. Kitakayoge vikappena dutiyā. <span class="bld">Diṭṭhi</span>nti tesaṃyeva micchādiṭṭhiyā. <span class="bld">Garukamādika</span>nti garukaṃ ādi yassāti viggaho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena sāmaṇerānaṃ vassapucchanaṃ, sikkhāsamādayitukāmatā, tajjanīyādikammakaraṇaṃ saṅgahitaṃ. <span class="bld">Vuṭṭhāna</span>nti <a name="M0.0388"></a> bhikkhuno garukāpattiyā parivāsamānattadānādīhi vuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Ussukka</span>nti vassapucchanādiussukkaṃ. <span class="bld">Evamādinā</span>ti <a name="V0.0326"></a> ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena diṭṭhigatādīnaṃ dhammakathākaraṇādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Gantuṃ labbha</span>nti ettha gacchantena antoupacārasīmāyaṃ ṭhiteneva ‘‘antosattāhe āgacchissāmī’’ti ābhogaṃ katvā gantabbaṃ. Sace ābhogaṃ akatvā upacārasīmaṃ atikkamati, chinnavasso hotīti vadanti. <span class="bld">Sattāhakiccenā</span>ti sattāhassa labbhamānakaṃ vuttaṃ vakkhamānañca saṅghakammādi kiccaṃ sattāhakiccaṃ. Sattamaaruṇamattasseva vihāre uṭṭhāpanīyattā sattāhassa sākallena gahaṇaṃ.</p>
  2824. <p class="bodytext"><a name="para316"></a><span class="paranum">316</span>. <span class="bld">Saṅghakamme vaje</span>ti saṅghassa kicce uposathāgārādīsu senāsanesu vā cetiyachattavedikādīsu vā antamaso puggalikasenāsanesu vāpi kattabbanimitte vajeyyāti attho. Dhammasavanatthaṃ nimantito vāpi vaje, garūhi pesito vāpi vaje, garūnaṃ passituṃ vāpi vajeti yojetabbaṃ. <span class="bld">Nimantito</span>ti ettha sace paṭhamaṃyeva katikā katā hoti, ‘‘asukadivasaṃ nāma sannipatitabba’’nti nimantitoyeva nāma hoti. <span class="bld">Garūhī</span>ti ācariyupajjhāyehi. <span class="bld">Pahito</span>ti bhaṇḍadhovanādiatthāya pesito. <span class="bld">Passitu</span>nti agilānepi.</p>
  2825. <p class="bodytext"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>. Bhaṇḍa…pe… dassane na vajeti yojanīyaṃ. Etthāpi nimittatthe sattamī. <span class="bld">Bhaṇḍaṃ</span> nāma cīvaraṃ. <span class="bld">Ñātī</span> mātāpitūhi aññe. <span class="bld">Upaṭṭhākā</span> upāsakā. ‘‘Ajjeva āgamissa’’nti adūrago na pāpuṇeyya, labbhanti sambandho. <span class="bld">Labbha</span>nti imassa apāpuṇanaṃ vuttakammaṃ. <span class="bld">Ajjevāgamissa</span>nti sāmantavihāraṃ gantvā puna āgacchantassa antarāmagge sace aruṇuggamanaṃ hoti, vassacchedopi na hoti, ratticchedadukkaṭañca natthīti vadanti.</p>
  2826. <p class="bodytext"><a name="para318"></a><span class="paranum">318</span>. <span class="bld">Sesañātīhī</span>ti <a name="M0.0389"></a> mātāpitūhi avasesañātīhi. <span class="bld">Niddisitvāvā</span>ti dānadhammasavanādīni. ‘‘Pahite pesite’’ti cettha ‘‘labbha’’nti anuvattanīyaṃ.</p>
  2827. <p class="bodytext"><a name="para319"></a><span class="paranum">319</span>. <span class="bld">Attano antarāye satī</span>ti corasarīsapavāḷajīvitabrahmacariyantarāye, antamaso bhesajjālābhapatirūpaupaṭṭhākālābhepi. ‘‘Vassacchedakāraṇampi sattāhakaraṇīyaṃ siyā’’ti keci porāṇā vadanti, taṃ yuttaṃ viya dissati, sabbathā vassacchedena bahi vāsāya anuññātakāraṇaṃ sattāhamattaṃ bahi vītināmetvā antovihāreyeva vāsena vassacchedākāraṇaṃ kathaṃ nāma na siyāti. Chinnavasso no pavārayeti sambandho.</p>
  2828. <p class="bodytext"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>. ‘‘Asenāsanikenā’’ti <a name="V0.0327"></a> imināva viññāyamānatthattepi <span class="bld">‘‘ajjhokāse cā’’</span>ti vacanaṃ ‘‘ahaṃ abbhokāsiko, kiṃ me senāsanenā’’ti vāsānivattanatthaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Rukkhassa susire</span>ti suddhe rukkhasusire. Mahantassa pana susirassa anto padaracchadanakuṭikaṃ katvā pavisanadvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭati. ‘‘Viṭapepi aṭṭakaṃ bandhitvā’’tiādi vuttanayameva. Tathā chattacāṭīsupi tadanurūpena veditabbaṃ. <span class="bld">Chavakuṭi</span> nāma ṭaṅkitamañcādibhedā kuṭi. Tattha <span class="bld">ṭaṅkitamañco</span> nāma dīghe mañcapāde majjhe vijjhitvā aṭaniyo pavesetvā kato, catunnaṃ pāsāṇānaṃ upari pāsāṇaṃ attharitvā katampi ṭaṅkitamañco.</p>
  2829. <p class="bodytext"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>. <span class="bld">Asenāsanikenā</span>ti yassa tiṇapaṇṇaiṭṭhakasilāsudhāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena channaṃ yojitadvārabandhanaṃ senāsanaṃ natthi, tena. Idaṃ pana vacībhedaṃ katvā adhiṭṭhānaṃ sandhāya vuttanti vadanti, tadayuttaṃ, tathā ca sati nāvādīsu viya visuṃ vidhānena bhavitabbanti. <span class="bld">Nāvāsatthavajūpago</span>ti iminā asenāsanikena nāvādīsu vassaṃ upagantuṃ <a name="M0.0390"></a> vaṭṭatīti dīpeti. Tattha ca kuṭikaṃ pariyesitvā labhantena tattha pavisitvā vihārābhāvato ‘‘vihāre’’ti avatvā ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ, alabhantena ālayo kātabbo. <span class="bld">Pavāretuñcā</span>ti <span class="bld">ca</span>-saddena vassacchedanimittāya āpattiyā abhāvaṃ sampiṇḍeti. ‘‘Vaje satthe nāvāyanti tīsu ṭhānesu natthi vassacchede āpatti, pavāretuñca labbhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 203) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Vassacchedeti ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yena vajo tena gantu’’nti (mahāva. 203) vuttattā, satthassa nāvāya ca gamanasabhāveneva ṭhitattā ca vassūpagataṭṭhāne avasitvā aññattha gamanamattaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ.</p>
  2830. <p class="centered">Vassūpanāyikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2831. <p class="subhead">40. Avebhaṅgiyaniddesavaṇṇanā</p>
  2832. <p class="bodytext"><a name="para322-5"></a><span class="paranum">322-5</span>. Ārāmā…pe… mattikabhaṇḍānīti ete pañca avibhājiyāti sambandhitabbaṃ<a name="V0.0328"></a>. <span class="bld">Pañcā</span>ti ‘‘ārāmārāmavatthūni eka’’ntiādinā rāsivasena pañca, sarūpavasena panetāni paṇṇaṃ tiṇe pakkhipitvā pañcavīsatividhāni honti. Tathā cāha –</p>
  2833. <p class="gatha1">‘‘Dvisaṅgahāni dve honti, tatiyaṃ catusaṅgahaṃ;</p>
  2834. <p class="gathalast">Catutthaṃ navakoṭṭhāsaṃ, pañcamaṃ aṭṭhabhedanaṃ.</p>
  2835. <p class="gatha1">‘‘Iti pañcahi rāsīhi, pañcanimmalalocano;</p>
  2836. <p class="gathalast">Pañcavīsavidhaṃ nātho, garubhaṇḍaṃ pakāsayī’’ti. (cūḷava. aṭṭha. 321);</p>
  2837. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">ārāmo</span> nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā. <span class="bld">Ārāmavatthu</span> nāma tesaṃyeva patiṭṭhānokāso, vinaṭṭhesu vā tesu porāṇakabhūmibhāgo. <span class="bld">Vihāro</span> nāma <a name="M0.0391"></a> pāsādādi yaṃ kiñci senāsanaṃ. <span class="bld">Lohakumbhī</span> nāma kāḷalohena vā tambalohena vā katakumbhī. <span class="bld">Kaṭāhādī</span>supi eseva nayo. Ettha <span class="bld">bhāṇaka</span>nti arañjaro vuccati. <span class="bld">Vārako</span>ti ghaṭo. Rāsiṃ apekkhitvā <span class="bld">ete</span>ti pulliṅganiddeso. <span class="bld">Avibhājiyā</span>ti mūlacchejjavasena avebhaṅgiyā. Parivattanavasena pana paribhuñjantassa vissajjentassa ca anāpatti. <span class="bld">Avissajjiyāni cā</span>ti <span class="bld">ca</span>-saddena avebhaṅgiyāni cāti avuttaṃ sampiṇḍeti.</p>
  2838. <p class="bodytext"><a name="para326-8"></a><span class="paranum">326-8</span>. Ekantagarubhaṇḍattā ādito tayo rāsī ṭhapetvā catuttharāsito paṭṭhāya garubhaṇḍāgarubhaṇḍe vibhajituṃ <span class="bld">‘‘vallī’’</span>tiādi āraddhaṃ. Aḍḍhabāhumattāpi valli ca aṭṭhaṅgulāyato veḷu ca muṭṭhimattampi tiṇādi ca ekampi paṇṇañca pākatā vā pañcavaṇṇā vā tālapakkappamāṇāpi mattikā ca tālapakkappamāṇāpi sudhā ca tālapakkappamāṇāpi kaṅguṭṭhaādikā ca dinnā vā tatthajātakā vā saṅghikā rakkhitā abhājiyā, rajjuyottādi ca dinnā saṅghikā abhājiyāti yojanā. <span class="bld">Veḷu</span> pariṇāhato paṇṇasūcidaṇḍamatto gahetabbo. <span class="bld">Tiṇaṃ</span> muñjaṃ pabbajañca ādisaddasaṅgahitaṃ ṭhapetvā avasesaṃ yaṃ kiñci tiṇaṃ. <span class="bld">Paṇṇo</span> aṭṭhaṅgulappamāṇo rittapotthako garubhaṇḍameva. <span class="bld">Pākatā</span>ti pakatiyā jātā. <span class="bld">Pañcavaṇṇā</span>ti rattasetādipañcavaṇṇā. Sudhākaṅguṭṭhādayo mattikaggahaṇena gahitā. <span class="bld">Kaṅguṭṭhaādikā</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena sajjurasajātihiṅgulakādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Dinnā</span>ti saṅghassa dinnā. <span class="bld">Tatthajātā</span>ti saṅghikabhūmiyaṃ jātā. <span class="bld">Rajjuyottādī</span>ti suttamakacivākanāḷikerahīracammamayā rajju ca yottādi ca. <span class="bld">Ādi</span>-saddena <a name="V0.0329"></a> makacivākādike vaṭṭetvā katā ekavaṭṭā gahitā. Byatirekavasena panettha catuttharāsimhi itare bhājiyāti <a name="M0.0392"></a> veditabbā. Saṅghike kamme, cetiyassa vā kamme niṭṭhite bhājiyāti yojanīyaṃ.</p>
  2839. <p class="bodytext"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>. Lohabhaṇḍesu bhikkhusāruppaṃ pattādi vā tathā vippakatākataṃ lohabhaṇḍaṃ tathā pādagaṇhakaṃ vārakaṃ bhājiyanti yojanā. <span class="bld">Pattādī</span>ti ayopatto ayathālakaṃ tambalohathālakaṃ añjanisalākā kaṇṇamalaharaṇī sūci paṇṇasūci khuddako pipphalako khuddakaṃ ārakaṇḍakaṃ kuñcikā tāḷādi. <span class="bld">Vippakata</span>nti apariniṭṭhitaṃ. <span class="bld">Akata</span>nti sabbaso akataṃ. <span class="bld">Pādagaṇhaka</span>nti sīhaḷadīpe pādagaṇhanakaṃ. <span class="bld">Pādo</span> nāma catutthaṃso, magadhanāḷiyā pañcanāḷimattā. <span class="bld">Magadhanāḷi</span> ca nāmesā ūnapañcapasatā veditabbā. Tathā ghaṭako telabhājanañca. Yāya vāsiyā ṭhapetvā dantakaṭṭhacchedanaṃ vā ucchutacchanaṃ vā aññaṃ mahākammaṃ kātuṃ na sakkā, ayaṃ bhājiyā. Sammuñjanidaṇḍakhaṇanakaṃ pana adaṇḍakaṃ phalamattameva, yaṃ sakkā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ, ayaṃ bhājanīyā. Tipukoṭṭakaupakaraṇesu tipucchedanakasatthakaṃ suvaṇṇakārūpakaraṇesu suvaṇṇacchedanakasatthakaṃ cammakāraupakaraṇesu cammachindanakaṃ khuddakasatthaṃ nahāpitatuṇṇakāraupakaraṇesu ṭhapetvā mahākattariṃ mahāsaṇḍāsañca mahāpipphalakañca sabbāni bhājanīyabhaṇḍāni. Tathā kuñcikā. Vuttavipallāsena pana lohabhaṇḍe abhājiyāti veditabbā.</p>
  2840. <p class="bodytext"><a name="para330"></a><span class="paranum">330</span>. <span class="bld">‘‘Veḷumhī’’</span>tiādinā dārubhaṇḍāni dasseti. Dārubhaṇḍena pana saṅgahetvā sabbāpi dāruveḷucammupāhanādivikati veditabbā. Chattadaṇḍo ca salākā cāti dvando. Upāhanāya daṇḍako <span class="bld">upāhanadaṇḍako</span>.</p>
  2841. <p class="bodytext"><a name="para331"></a><span class="paranum">331</span>. <span class="bld">Anuññātavāsidaṇḍo</span>ti anuññātavāsiyā daṇḍo. <span class="bld">Araṇañjanisiṅgādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena añjanisalākā chattaṃ <a name="M0.0393"></a> muṭṭhipaṇṇaṃ upāhanā dhammakaraṇo pādagaṇhanakato anatirittaṃ āmalakatumbaṃ āmalakaghaṭo lābukatumbaṃ lābukaghaṭo visāṇatumbanti idaṃ saṅgaṇhāti.</p>
  2842. <p class="bodytext"><a name="para332"></a><span class="paranum">332</span>. Yathāvuttato aññaṃ dārubhaṇḍesu garubhaṇḍaṃ. Mattikāmayo pādaghaṭako bhājiyoti yojanā. <span class="bld">Pādaghaṭako</span>ti pādassa pahonako ghaṭako. Iminā mattikābhaṇḍaṃ upalakkheti, tasmā patto thālakaṃ kuṇḍikāti imāni bhājanīyāni, vuttāvasesā abhājiyā.</p>
  2843. <p class="bodytext"><a name="para333-4"></a><span class="paranum">333-4</span>. Garunā <a name="V0.0330"></a> garubhaṇḍañca thāvarañca parivatteyya, thāvarena ca thāvarampi parivatteyyāti yojetabbaṃ. <span class="bld">Garunā</span> mañcapīṭhādinā. <span class="bld">Thāvara</span>nti ārāmādi paṭhamarāsidvayaṃ. <span class="bld">Tathā katvā ca bhuñjitu</span>nti evañca parivattetvā tato ābhataṃ kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjeyyāti attho, vidhimhi ayaṃ tuṃpaccayo. Phātikammena vallādiṃ gaṇheti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Phātikammaṃ</span> nāma samakaṃ vā atirekaṃ vā tadagghanakaṃ vā vaḍḍhikammaṃ. <span class="bld">Sesa</span>nti paṭhamarāsittikanti.</p>
  2844. <p class="centered">Avebhaṅgiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2845. <p class="subhead">41. Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā</p>
  2846. <p class="bodytext"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>. Sadvārabandhane sodukkhalakapāsake ṭhāne divā sayantena parivattakaṃ dvāraṃ bandheyyāti sambandho. Dvārañca dvārabandhanañca dvārabandhanāni majjhepadalopavasena, bandhana-saddeneva vā dvārabāhā vuccanti, saha dvārabandhanehīti <span class="bld">sadvārabandhanaṃ,</span> ṭhānaṃ. Heṭṭhā udukkhalakañca upari pāsako ca, saha udukkhalapāsakehīti samāso. Tādise ṭhāne pākārādiparikkhepena bhavitabbanti parikkhitteti viññāyati. So ca uccato sahaseyyappahonake vuttanayoti vadanti<a name="M0.0394"></a>. <span class="bld">Sayantenā</span>ti pāde bhūmito mocetvā nipajjantena. <span class="bld">Parivattaka</span>nti saṃvaraṇavivaraṇavasena ito cito ca parivattanayoggaṃ. <span class="bld">Dvāra</span>nti antamaso dussasāṇidvārampi. <span class="bld">Bandheyyā</span>ti sabbantimena vidhinā yāvatā sīsaṃ na pavisati, tāvatāpi bandheyya, saṃvareyyāti vuttaṃ hoti.</p>
  2847. <p class="bodytext"><a name="para336"></a><span class="paranum">336</span>. <span class="bld">Ābhogo cāpī</span>ti ‘‘esa jaggissatī’’ti ābhogo cāpi. <span class="bld">Ca</span>-saddena ‘‘dvāraṃ jaggāhī’’ti vacanampi samuccinoti. <span class="bld">Savase taṃ ākāraṃ vinā</span>ti sassa attano vase āyatte ṭhāne, yattha pana bahūnaṃ sañcaraṇattā dvāraṃ saṃvutampi saṃvutaṭṭhāne na tiṭṭhati, dvāraṃ alabhantā pākāraṃ abhiruhitvāpi vicaranti, tādise pariveṇe saṃvaraṇakiccaṃ natthi. Atha vā sassa vaso āyatto, na yakkhādīnaṃ tehi gahitakattassa, bandhitvā nipajjāpitattassa ca abhāvenāti <a name="V0.0331"></a> <span class="bld">savaso</span>. Tasmiṃ sati pubbe vuttadvāraṃ saṃvaraṇaābhogakaraṇavacanasaṅkhātaṃ ākāranti attho.</p>
  2848. <p class="bodytext"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>. <span class="bld">Ratanānī</span>ti muttādīni dasavidhāni. Tattha pana jātiphalikaṃ upādāya sabbopi maṇi veḷuriyopi lohitaṅko masāragallo ca dhotāpi adhotaviddhāpi anāmāsā, kācamaṇi ca pānīyasaṅkho dhoto adhotopi āmāsā, silā dhotaviddhā suvaṇṇena saddhiṃ pacitā muggavaṇṇā ca anāmāsā. Cetiyagharagopakānaṃ suvaṇṇacetiye kacavarameva harituṃ vaṭṭati. Ārakūṭalohampi jātarūpagatikameva. <span class="bld">Itthirūpānī</span>ti antamaso piṭṭhamayaitthirūpānipi. <span class="bld">Dhañña</span>nti antamaso tatthajātakampi magge pasāritampi sattavidhaṃ dhaññaṃ. Kīḷāvasena aparaṇṇāni tālaphalādīnipi anāmāsāni, pasāritampi na maddantena gantabbaṃ, asati magge maggaṃ adhiṭṭhāya gantabbaṃ. <span class="bld">Itthipasādhana</span>nti antamaso piḷandhanatthāya ṭhapitaṃ nivāsanatālapaṇṇamuddikampi.</p>
  2849. <p class="bodytext"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>. <span class="bld">Sitthatelodatelehī</span>ti <a name="M0.0395"></a> madhusitthakaniyyāsādīsu yena kenaci telamissakasilesena ca udakamissakatelena ca. <span class="bld">Phaṇahatthaphaṇehī</span>ti phaṇamiva phaṇaṃ, aṅgulīhi phaṇakiccakaraṇena hatthoyeva phaṇaṃ hatthaphaṇaṃ, dantamayādi yaṃ kiñci phaṇañceva hatthaphaṇañcāti dvando. <span class="bld">Osaṇṭheyyā</span>ti olikhitvā sannisīdāpeyya.</p>
  2850. <p class="bodytext"><a name="para339"></a><span class="paranum">339</span>. Ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā na tuvaṭṭayuṃ, ekamañce na tuvaṭṭayunti yojanā. Ekaṃ pāvuraṇaṃ ekaṃ attharaṇaṃ etesanti viggaho. <span class="bld">Na tuvaṭṭayu</span>nti na nipajjeyyuṃ. Ekasmiṃ bhājane vāpi na bhuñjeyyunti yojetabbaṃ.</p>
  2851. <p class="bodytext"><a name="para340"></a><span class="paranum">340</span>. Manussānaṃ pamāṇaṅgulena aṭṭha aṅgulāni yassa, adhikena sahitaṃ aṭṭhaṅgulanti samāso. <span class="bld">Lasuṇaṃ</span> magadhesu jātaṃ āmalakabhaṇḍikaṃ lasuṇaṃ na khādeyyāti sambandho. <span class="bld">Na akallako</span>ti agilāno.</p>
  2852. <p class="bodytext"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>. Hīnukkaṭṭhehi jātiādīhi ukkaṭṭhaṃ vā hīnaṃ vā ujuṃ vā aññāpadesena vā davā vade, dubbhāsitanti sambandho. <span class="bld">Jātiādīhī</span>ti jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosehi<a name="V0.0332"></a>. <span class="bld">Ukkaṭṭha</span>nti jātyādīhiyeva ukkaṭṭhaṃ upasampannaṃ anupasampannaṃ vā. <span class="bld">Davā</span>ti keḷihasādhippāyatāya. <span class="bld">Ujuṃ vā</span>ti ‘‘caṇḍālosī’’tiādinā nayena. <span class="bld">Aññāpadesena vā</span>ti ‘‘santi idhekacce caṇḍālā’’tiādinā nayena.</p>
  2853. <p class="bodytext"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>. <span class="bld">Dīghe nakhe</span>ti maṃsappamāṇato. <span class="bld">Dīghe kese</span>ti dvaṅgulato. Sacepi na dīghā, dumāsato ekadivasampi atikkāmetuṃ na labhati. <span class="bld">Dīghe nāsalome</span>ti nāsato bahi nikkhante. <span class="bld">Vīsatimaṭṭha</span>nti vīsatiyā nakhānaṃ maṭṭhañca. <span class="bld">Sambādhe</span>ti ubhosu upakacchakesu, muttakaraṇe ca lomahāraṇañca <a name="M0.0396"></a> na labbhāti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Na labbhā</span>ti ete maṭṭhādayo na labbhantīti attho, nipāto vā <span class="bld">labbhā</span>ti. Ābādhappaccayā pana sambādhe lomaṃ saṃharituṃ vaṭṭati.</p>
  2854. <p class="bodytext"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>. Saṅghuddiṭṭhaṃ vā saṅghikaṃ vā sayanāsanaṃ yathāvuḍḍhaṃ na bādheyyāti yojanā. Saṅghassa uddiṭṭhaṃ <span class="bld">saṅghuddiṭṭhaṃ,</span> saṅghaṃ uddissa katanti adhippāyo. Yo yo vuḍḍho <span class="bld">yathāvuḍḍhaṃ,</span> vuḍḍhappaṭipāṭiyāti attho. <span class="bld">Na bādheyyā</span>ti na paṭibāheyya. <span class="bld">Allapādā</span> nāma yehi akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati. <span class="bld">Sayanāsana</span>nti mañcapīṭhādi, iminā paribhaṇḍakatā bhūmītipi upalakkhitā. Sudhotapādakaṃ vāpi saupāhano tathevāti sambandho. <span class="bld">Sudhotapādaka</span>nti dhotapādeheva akkamitabbaṭṭhānaṃ. Dhotā pādā yassa akkamanassāti kiriyāvisesanasamāso. Yadi pana tattha nevāsikā adhotapādehipi vaḷañjenti, tatheva vaḷañjetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Tathevā</span>ti paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ senāsanaṃ vā nakkameti attho.</p>
  2855. <p class="bodytext"><a name="para344"></a><span class="paranum">344</span>. <span class="bld">Saṅghāṭiyā</span>ti adhiṭṭhitasaṅghāṭiyā. Pāde pariggahetvā āsanaṃ pallattho, pallatthaṃ karotīti pallatthātidhātussa pallattheti rūpaṃ. Vihārepi antaragharepi pallatthikāya na nisīdeyyāti adhippāyo, parikammakataṃ bhittādinti yojanā. <span class="bld">Parikammakata</span>nti setavaṇṇena vā cittakammena vā kataparikammaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddo dvāravātapānādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Na apassaye</span>ti cīvarādinā appaṭicchādetvā apassayanaṃ na kareyya. <span class="bld">No na ācame</span>ti neva na ācame, ācameyyāti attho. Dve paṭisedhā pakatiyatthaṃ gamentīti. <span class="bld">Sante</span>ti iminā udake asante anāpattīti dīpeti.</p>
  2856. <p class="bodytext"><a name="para345"></a><span class="paranum">345</span>. <span class="bld">Akappiyasamādāne</span>ti bhikkhūnaṃ sāmaṇerānaṃ akappiye samādāne. <span class="bld">Davā</span>ti nipāto<a name="V0.0333"></a>, kīḷādhippāyenāti attho. <span class="bld">Silāpavijjhane</span>ti antamaso hatthayantenapi sakkharikāyapi <a name="M0.0397"></a> khipane. Sabhāgāya desanāya āvikamme ca dukkaṭanti yojetabbaṃ. <span class="bld">Sabhāgāyā</span>ti vatthuvasena samāno bhāgo etissā āpattiyāti viggaho. <span class="bld">Ca</span>-saddo tādisiyā paṭiggahaṇamattaṃ samuccinoti.</p>
  2857. <p class="bodytext"><a name="para346"></a><span class="paranum">346</span>. <span class="bld">Paṭissavo</span> nāma ‘‘ubhopi mayaṃ idha vassaṃ vasissāma, ekato uddisāpemā’’tiādipaṭijānanaṃ, tassa visaṃvādo pacchā akaraṇaṃ <span class="bld">paṭissavavisaṃvādo,</span> tasmiṃ, nimittatthe bhummaṃ. <span class="bld">Suddhacittassā</span>ti kathanasamaye ‘‘karissāmī’’ti evaṃ pavattacittassa. <span class="bld">Itarassā</span>ti aññassa asuddhacittassa.</p>
  2858. <p class="bodytext"><a name="para347"></a><span class="paranum">347</span>. <span class="bld">Kicce</span>ti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce sati eva porisaṃ purisappamāṇaṃ abhiruheyyāti sambandho. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti vāḷamigadassanādīsu.</p>
  2859. <p class="bodytext"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>. Parissāvanaṃ vināti sambandho. <span class="bld">Addhāna</span>nti heṭṭhimantena addhayojanasaṅkhātaṃ addhānaṃ. Sace na hoti parissāvanaṃ vā dhammakaraṇo vā, saṅghāṭikaṇṇopi adhiṭṭhātabbo. <span class="bld">Yācamānassā</span>ti parissāvanaṃ yācantassa.</p>
  2860. <p class="bodytext"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>. Ābādhappaccayā aññatra sesaṅge ca attaghātane ca dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Sesaṅge</span>ti aṅgajātato kaṇṇanāsādiavasese avayavacchedane. <span class="bld">Attaghātane</span>ti āhārupacchedādinā attano māraṇe.</p>
  2861. <p class="bodytext"><a name="para350"></a><span class="paranum">350</span>. Tūlikāya kayiramānaṃ itthipurisādikaṃ cittañca potthakañca kaṭṭhādīsu kayiramānaṃ cittapotthakāni, tāniyeva rūpānīti samāso. Jātakādīni pana parehi kārāpetuṃ labbhanti. Mālākammādīni sayampi kātuṃ labbhanti. Ārāmāraññagehesu bhuñjantaṃ na uṭṭhāpeyyāti yojetabbaṃ. Vihārasaṅkhāto <a name="M0.0398"></a> ārāmo ca araññañca antaragharasaṅkhātaṃ gehañcāti dvando. ‘‘Ārāma…pe… gehesū’’ti vattabbe e-kārassa a-kārakaraṇena gāthābandhavasena vuttaṃ. Okāse kate pana ‘‘pavisathā’’ti vutte ca pavisitabbaṃ upanisīditabbañca.</p>
  2862. <p class="bodytext"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>. Pumayuttāni <a name="V0.0334"></a> yānāni ca sivikañca hatthavaṭṭakañca pāṭaṅkiñca abhiruhituṃ gilānassa kappateti sambandho. <span class="bld">Pumayuttānī</span>ti assagavādipurisayuttāni, na dhenuyuttāni, sārathi pana itthī vā hotu puriso vā, vaṭṭati. Hatthavaṭṭakepi eseva nayo, <span class="bld">yānānī</span>ti rathasakaṭādīni, <span class="bld">sivika</span>nti pīṭhakasivikaṃ, pīṭhakayānanti attho. <span class="bld">Pāṭaṅkī</span>ti andolikā. <span class="bld">Gilānassā</span>ti ettha <span class="bld">gilāno</span> nāma na appakenapi sīsābādhādimattena veditabbo, yo pana na sakkoti vinā yānena gantuṃ, evarūpo veditabbo. Tathā hi yānaṃ anujānantena bhagavatā kosalesu janapadesu bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ gacchantaṃ aññataraṃ gilānaṃ bhikkhuṃ gantumasakkuṇeyyatāya aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā manussehi taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘ehi, bhante, gamissāmā’’ti vutte ‘‘nāhaṃ, āvuso, gamissāmi, gilānomhī’’ti <span class="bld">vuttavatthusmiṃ</span> (mahāva. 253) anuññātaṃ, tathā vadanto ca so bhikkhu gamanupacchedasādhakameva gelaññaṃ sandhāyāhāti viññāyati adhippetatthanipphattiyā upacchinnattā, apica yānena ekaparicchedāya upāhanāya paricchedaṃ ṭhapentena aṭṭhakathācariyena ‘‘gilānena bhikkhunā saupāhanenāti ettha gilāno nāma yo na sakkoti anupāhanena gāmaṃ pavisitu’’nti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 256) vuttaṃ, tasmā yathāvuttagilānova gilānoti niṭṭhamettha gantabbaṃ.</p>
  2863. <p class="bodytext"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>. <span class="bld">Davaṃ</span> <a name="M0.0399"></a> <span class="bld">karaṇe</span>ti keḷiyā karaṇe. <span class="bld">Aññassā</span>ti antamaso dussīlassāpi. <span class="bld">Upalāḷane</span>ti ‘‘pattaṃ dassāmi, cīvaraṃ dassāmī’’tiādinā.</p>
  2864. <p class="bodytext"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>. Vivaritvā na dassayeti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Tā</span> bhikkhuniyo.</p>
  2865. <p class="bodytext"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>. <span class="bld">Ovāda</span>nti bhikkhunīhi terasiyaṃ vā cātuddasiyaṃ vā āgantvā uposathaṃ pucchitvā ‘‘cātuddaso’’tiādinā bhikkhunā ācikkhite puna tāhi uposathadivase samāgantvā ovādūpasaṅkamanayācanaṃ, taṃ pātimokkhuddesakassa ārocetvā tena katasanniṭṭhānaṃ gahetvā pāṭipade paccāharitabbanti ajānanakaṃ <span class="bld">bāla</span>ñca tathā kātuṃ asamatthaṃ <span class="bld">gilāna</span>ñca pāṭipade gantukāmaṃ <span class="bld">gamiya</span>ñca vajjetvā aññassa gahaṇapaccāharaṇāni akātuṃ na vaṭṭati. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘na gaṇhato’’</span>tiādi.</p>
  2866. <p class="bodytext"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>. <span class="bld">Lokāyata</span>nti <a name="V0.0335"></a> niratthakakāraṇappaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ. Tiracchānavijjā ca imināva upalakkhitā. <span class="bld">Na vāceyyā</span>ti paresaṃ na vāceyya. Imināva attano pariyāpuṇanampi paṭikkhittaṃ lokāyatatiracchānavijjāti ca rāgadosamohavaḍḍhāni buddhādigarahitā saggamokkhānaṃ tiro tiriyato añcitā gatā pavattā kabbanāṭakādikā sabbāpi vijjā anulomavasena vā vinayapariyāyaṃ patvā garuke ṭhātabbanti vinayayuttitopi saṅgahitāti veditabbā. Evañca no garūnamupadeso. <span class="bld">Peḷāyapī</span>ti yattha pātiṃ ṭhapetvā sukhino bhuñjanti, tambalohena rajatena vā katāya tāya āsittakūpadhānasaṅkhātāya peḷāya ṭhapetvā.</p>
  2867. <p class="bodytext"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>. Pārutañca nivāsanañca, gihīnaṃ hatthisoṇḍādivasena pārutanivāsanaṃ yassa pārupanassa nivāsanassāti kiriyāvisesanasamāso<a name="M0.0400"></a>. Gihipārutanivāsanaṃ na pārupe na nivāseyyāti sambandho. <span class="bld">Saṃvelliyaṃ na nivāseyyā</span>ti mallakammakarādayo viya kacchaṃ katvā na nivāseyya. Evaṃ nivāsetuṃ gilānassāpi maggappaṭipannassāpi na vaṭṭati. Yampi maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari lagganti, na vaṭṭati. Evaṃ apārupitvā anivāsetvā ca nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbañca, tathā apārupitvā anivāsetvā ca ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃ kiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ. <span class="bld">Dāya</span>nti vanaṃ. <span class="bld">Nālimpayeyyā</span>ti ‘‘sabbūpakārāni vinassantū’’ti vā khiḍḍādhippāyena vā nālimpayeyya.</p>
  2868. <p class="bodytext"><a name="para357"></a><span class="paranum">357</span>. Vaḍḍhiṃ no payojaye aññātakappavārite no yāceti yojanā. <span class="bld">Aññassā</span>ti sahadhammikassāpi. Katipāhaṃ bhutvā vāti yojanīyaṃ. <span class="bld">Puno</span>ti nipāto.</p>
  2869. <p class="bodytext"><a name="para358"></a><span class="paranum">358</span>. Daṇḍinaṃ ñatvā vā añatvā vā uddissa rakkhaṃ yācane daṇḍite daṇḍo assa gīvāti yojanā. Daṇḍaṃ gaṇhatīti paccayantassa daṇḍinaṃ daṇḍaggahaṇanti attho. <span class="bld">Uddissā</span>ti ‘‘amhākaṃ vihāre asukena ca asukena ca idaṃ nāma kata’’nti, ‘‘karissa’’nti vā evaṃ atītaṃ vā anāgataṃ vā ārabbha. <span class="bld">Yācane</span>ti vohārikesu yācane sati. <span class="bld">Daṇḍite</span>ti tehi daṇḍe gahite so daṇḍo assa yācakassa bhikkhuno gīvā, iṇaṃ hotīti attho. Vohārikehi pana ‘‘kenā’’ti vutte ‘‘asukenāti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati, tumheyeva jānissatha, kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma, taṃ no detha, avahaṭabhaṇḍañca maṃ āharāpethā’’ti vattabbaṃ<a name="V0.0336"></a>. Evaṃ anodissa ācikkhaṇā hoti, sā vaṭṭati. <span class="bld">Pārājikādikā</span>ti pārājikathullaccayadukkaṭāni.</p>
  2870. <p class="hangnum"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>.</p>
  2871. <p class="gatha1"> ‘‘Harantesu <a name="M0.0401"></a> parikkhāraṃ,</p>
  2872. <p class="gatha2">Coro coroti bhāsite;</p>
  2873. <p class="gathalast">Anatthāyesaṃ gaṇhante’’ti. –</p>
  2874. <p class="unindented">Pāṭhehi bhavitabbaṃ. Evañhi sati ‘‘harantesū’’ti bahuvacanena saha ghaṭate. Parikkhāraṃ harantesu esaṃ anatthāya ‘‘coro coro’’ti bhāsite daṇḍaṃ gaṇhante tattakaṃ assa gīvāti yojetabbaṃ. <span class="bld">Harantesū</span>ti coresu gahetvā gacchantesu. <span class="bld">Esa</span>nti corānaṃ. <span class="bld">Gaṇhante</span>ti vohārikajane gaṇhante. Yattakaṃ gahitaṃ, tattakaṃ assa bhikkhuno gīvā, bhaṇḍadeyyaṃ hotīti attho.</p>
  2875. <p class="bodytext"><a name="para360"></a><span class="paranum">360</span>. Pākārakuṭṭānaṃ bahi vaḷañje vāpi vīhādināḷikerādiropime harite vāpi vighāsuccārasaṅkāramuttaṃ nāvalokiya chaḍḍeyya, dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Vaḷañje nāvalokiyā</span>ti ca iminā oloketvā vā avaḷañje vā vighāsādīni chaḍḍentassa anāpattīti dīpeti. Vīhi ādi yesaṃ sāliādīnaṃ te vīhādayo, nāḷikero ādi yesaṃ ambapanasādīnaṃ te nāḷikerādayo, vīhādayo ca nāḷikerādayo cāti dvando, tesaṃ ropo, tena nibbattaṃ <span class="bld">vīhādi…pe… ropimaṃ. Harite</span>ti haritaṭṭhāne. <span class="bld">Vighāso</span> nāma ucchiṭṭhodakacalakādi.</p>
  2876. <p class="bodytext"><a name="para361"></a><span class="paranum">361</span>. Dhammayuttampi naccañca gītañca vāditañca yojāpetuñca payojetuñca payuttāni passituñca ‘‘upahāraṃ karomā’’ti vutte sampaṭicchituṃ vā na labbhanti sambandho. <span class="bld">Dhammayuttampī</span>ti ratanattayaguṇūpasaṃhitatāya antamaso dhammena puññena saṃyuttampi. <span class="bld">Nacca</span>nti antamaso morasukamakkaṭādīnaṃ naccampi. <span class="bld">Gīta</span>nti antamaso gītassa pubbabhāge kayiramānaṃ dantagītampi. <span class="bld">Vādita</span>nti antamaso udakabherivāditampi. <span class="bld">Yojāpetu</span>nti aññehi kārāpetuṃ. <span class="bld">Payojetu</span>nti attanā kātuṃ. Āyatakena <a name="M0.0402"></a> gītassarena dhammampi bhāsituṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Payuttānī</span>ti parehi yehi kehici katāni. <span class="bld">Passitu</span>nti iminā anolocanadassanampi gahitanti sotuntipi attho viññāyati. Antarārāme ṭhitassa passato anāpatti. Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passatopi āpattiyeva. Yena kenaci karaṇīyena gataṭṭhāne passati, suṇāti vā, anāpatti. <span class="bld">Sampaṭicchitu</span>nti <a name="V0.0337"></a> ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchituṃ. ‘‘Upahārakaraṇaṃ nāma sundara’’nti vattuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Vā</span>-saddo samuccaye.</p>
  2877. <p class="bodytext"><a name="para362"></a><span class="paranum">362</span>. ‘‘Kīḷatthaṃ kataṃ rājāgāra’’ntiādinā sambandhitabbaṃ. Cittena vicittakaṃ āgāraṃ <span class="bld">cittāgārakaṃ</span>.</p>
  2878. <p class="bodytext"><a name="para363"></a><span class="paranum">363</span>. Āsanena nave na paṭibāheyyāti yojanā. <span class="bld">Āsanenā</span>ti āsanato. <span class="bld">Na paṭibāheyyā</span>ti na uṭṭhāpeyya. Uṇhe cīvaraṃ na nidaheyyāti yojanīyaṃ. <span class="bld">Na nidaheyyā</span>ti adhikaṃ na nidaheyya. <span class="bld">Garunā</span>ti ācariyupajjhāyena. <span class="bld">Paṇāmito</span>ti ‘‘mā idha pavisā’’tiādinā nikkaḍḍhito.</p>
  2879. <p class="bodytext"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>. Sattahi āpattīhi ca bhikkhuṃ vāpi aññeneva ca upāsakaṃ vāpi parammukhā akkosane dukkaṭanti yojetabbaṃ. <span class="bld">Āpattīhi cā</span>ti <span class="bld">ca</span>-saddo avadhāraṇe. <span class="bld">Aññeneva cā</span>ti ettha <span class="bld">eva cā</span>ti nipātasamudāyo, eko eva vā avadhāraṇe, vuttato aññeneva ‘‘asaddho’’tiādināti attho. <span class="bld">Parammukhā</span>ti nipāto, tassa asammukheti attho. Sammukhā vadantassa pācittiyaṃ. Pāpagarahaṇavasena pana vadato anāpatti.</p>
  2880. <p class="bodytext"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>. <span class="bld">Saddhādeyyaṃ</span> saddhāya dātabbaṃ cīvarañca ca-saddena avasesampi <span class="bld">vinipātetuṃ</span> nāsetuṃ na labbhaṃ, pitūnaṃ labbhanti sambandho. <span class="bld">Ñātīnampī</span>ti <span class="bld">pi</span>-saddo sambhāvane.</p>
  2881. <p class="bodytext"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>. Aññatra <a name="M0.0403"></a> vassaṃvuttho aññato bhāgaṃ gaṇheyya, dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Aññatrā</span>ti aññasmiṃ vihāre. <span class="bld">Aññato</span>ti aññavihārato. <span class="bld">Paṭideyyā</span>ti gahitaṭṭhāne dadeyya. Gahite tasmiṃ vatthusmiṃ naṭṭhe vā jiṇṇe vā tassa gīvāho tīti sambandho. Codito no dadeyya, tesaṃ dhuranikkhepato bhaṇḍagghakāriyo hotīti yojanā. <span class="bld">Codito</span>ti vatthusāmikehi ‘‘dehī’’ti vutto. <span class="bld">Tesa</span>nti tasmiṃ vihāre lābhīnaṃ bhikkhūnaṃ.</p>
  2882. <p class="bodytext"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>. Santaruttaro vā kallo saupāhano vā gāmaṃ na paviseyya, cāmarīmakasabījaniṃ na dhāreyyāti yojanīyaṃ. Antarañca uttarañca, saha antaruttarena <span class="bld">santaruttaro</span>. Aggaḷagutte vihāre <a name="V0.0338"></a> saṅghāṭiṃ nikkhipitvā gantuṃ vaṭṭati. Āraññakena pana bhaṇḍukkhalikāya pakkhipitvā pāsāṇarukkhasusirādīsu paṭicchannesu ṭhapetvā gantabbaṃ. Antaruttarānaṃ nikkhepe ayameva nayo. <span class="bld">Kallo</span>ti agilāno. Makasānaṃ bījanī makasabījanī, camarīnaṃ vāḷehi katā makasabījanīti samāso.</p>
  2883. <p class="bodytext"><a name="para368"></a><span class="paranum">368</span>. Ārāmato bahīti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Ārāmato</span>ti ārāmūpacārato. <span class="bld">Na dhāreyyā</span>ti agilāno na dhāreyya. Yassa pana kāyadāho vā pittakopo vā hoti, cakkhu vā dubbalaṃ, añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati, tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Guttiyā labbhatī</span>ti vasse cīvaraguttatthaṃ, vāḷamigacorabhayesu attaguttatthampi labbhatīti attho. Ekapaṇṇachattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati.</p>
  2884. <p class="bodytext"><a name="para369"></a><span class="paranum">369</span>. Ubhatokājaṃ na gāheyyāti sambandho. Ubhato daṇḍassa ubhayakoṭiyaṃ bhārabandhakājaṃ <span class="bld">ubhatokājaṃ,</span> alopatappuriso. <span class="bld">Ekantarikakājaka</span>nti antarameva <a name="M0.0404"></a> antarikaṃ, ekañca antarikañcāti dvando, ekantarike bhārabandhakājanti tappuriso ekatokājakaṃ, antarikakājakanti vuttaṃ hoti. Hatthe olambo assa bhārassāti samāso.</p>
  2885. <p class="bodytext"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>. <span class="bld">Anokāsakata</span>nti ‘‘karotu me āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ codakena okāse kārāpite natthi okāso kato anena cuditakenāti bahubbīhi. <span class="bld">Codeyyā</span>ti cāvanaakkosakammavuṭṭhānādhippāyena codeyya. Uposathappavāraṇaṭṭhapanaanuvijjadhammakathādhippāyesu okāsakammaṃ natthi. <span class="bld">Suddhassā</span>ti anāpattikatāya suddhassa. <span class="bld">Avatthusmi</span>nti akāraṇe. <span class="bld">Tathā</span>ti dukkaṭaṃ atidisati. Karontenāpi ‘‘bhūtameva nu kho āpattiṃ vadati, abhūta’’nti evaṃ upaparikkhitvā kātabbā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, puggalaṃ tulayitvā okāsaṃ kātu’’nti (mahāva. 153) hi vuttaṃ.</p>
  2886. <p class="bodytext"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>. Sattānaṃ pakataṅgulena aṭṭhaṅgulādhikaṃ mañcappaṭipādaṃ vā uccapādakaṃ mañcaṃ vā na dhārayeti yojanā. Pakatiyā aṅgulaṃ <span class="bld">pakataṅgulaṃ</span>. Tañca vaḍḍhakiaṅgulaṃ veditabbaṃ. Aṭṭha ca tāni aṅgulāni ca, tehi tamadhikaṃ yassāti samāso. Mañcānaṃ paṭipādo, yattha mañcapāde nikkhipanti. Aṭṭhaṅgulato uccā pādā yassāti bahubbīhi.</p>
  2887. <p class="bodytext"><a name="para372"></a><span class="paranum">372</span>. <span class="bld">Mūgabbatādi</span>nti <a name="V0.0339"></a> mūgānamiva tuṇhībhāvasaṅkhātaṃ vataṃ ādi yassa govatādino titthiyavatassāti samāso. Khurameva bhaṇḍaṃ <span class="bld">khurabhaṇḍaṃ</span>. Pubbe nhāpito <span class="bld">nhāpitapubbako,</span> visesanassa paranipāto.</p>
  2888. <p class="bodytext"><a name="para373"></a><span class="paranum">373</span>. <span class="bld">Hatthakamma</span>nti hatthena kātabbaṃ vaḍḍhakiādīnaṃ kammaṃ. Anussaraṇaṃ ‘‘kappiyattaṃ me yena yācitaṃ, amhehi imassa <a name="M0.0405"></a> dātabba’’nti evaṃ cittappavattianusāro, tassā yācanāya anusāro <span class="bld">tadanusāro,</span> tato laddhaṃ yaṃ kiñci gahetunti yojanā. Kammato niggato <span class="bld">nikkammo,</span> vighāsādādi. Taṃ ayācitvāpi kāretunti sambandho. <span class="bld">Āharāpetu</span>nti araññato ānetuṃ. <span class="bld">Aparasantaka</span>nti dārutiṇapalālādikaṃ aparapariggahitaṃ.</p>
  2889. <p class="bodytext"><a name="para374"></a><span class="paranum">374</span>. Gihīnaṃ yattakaṃ deti, gopake dente gahetuṃ labbhaṃ, saṅghacetiyasantake yathāparicchedaṃ gahetuṃ labbhanti yojanā. <span class="bld">Detī</span>ti gopako bhikkhūnaṃ deti. <span class="bld">Gahetu</span>nti tattakaṃ gahetuṃ. <span class="bld">Saṅghacetiyasantake</span>ti vetanagopakehi dīyamāne saṅghassa cetiyassa ca santake. <span class="bld">Yathāpariccheda</span>nti yaṃ tesaṃ saṅghena anuññātaṃ hoti ‘‘divase divase ettakaṃ nāma khādathā’’ti, taṃ paricchedaṃ anatikkamma. Saṅghike ca cetiyasantake ca keṇiyā gahetvā ārakkhantasseva hi dāne paricchedo natthi.</p>
  2890. <p class="bodytext"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>. <span class="bld">‘‘Kāyavācāhi dvīhi āpattiṃ āpajjeyyā’’</span>ti yebhuyyavasena vuttaṃ, methunadhamme parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvasambhavato. <span class="bld">Chahi vā</span>ti āpattuppattikāraṇasaṅkhātehi chahi samuṭṭhānehi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho. Sabbāpattīnañhi kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācittanti cha samuṭṭhānāni. Tattha purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni.</p>
  2891. <p class="gatha1">Tidhā ekasamuṭṭhānā, pañcadhā dvisamuṭṭhitā;</p>
  2892. <p class="gathalast">Dvidhā ticaturo ṭhānā, ekadhā chasamuṭṭhitā.</p>
  2893. <p class="bodytext">Tattha catutthena pañcamena chaṭṭhena ca samuṭṭhānato <span class="bld">ekasamuṭṭhānā tidhā</span>. Paṭhamacatutthehi ca dutiyapañcamehi ca tatiyachaṭṭhehi ca catutthachaṭṭhehi ca pañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato <a name="M0.0406"></a> <span class="bld">dvisamuṭṭhitā pañcadhā</span><a name="V0.0340"></a>. Paṭhamehi ca tīhi pacchimehi ca tīhi samuṭṭhānato <span class="bld">tisamuṭṭhānā dvidhā</span>. Paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi ca dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato <span class="bld">catusamuṭṭhānā dvidhā</span>. Chahipi samuṭṭhito <span class="bld">chasamuṭṭhānā ekadhā</span>. Alajji…pe… saññitāya cāti imehi chahi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho. Yo sañcicca āpattiṃ āpajjati, āpattiṃ parigūhati, agatigamanañca gacchati, ediso vuccati alajjī puggalo. Alajjī ca aññāṇo ca kukkuccapakato ca kukkuccena abhibhūtoti dvando. Bhāve ttappaccayo.</p>
  2894. <p class="bodytext">Tattha yo akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti, ayaṃ <span class="bld">alajjitā āpajjati</span>. Mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti, ayaṃ <span class="bld">aññāṇattā āpajjati</span>. Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ apucchitvā madditvā vītikkamati, ayaṃ <span class="bld">kukkuccapakatattā āpajjati</span>. Satiyā plavo sammoho <span class="bld">satiplavo,</span> sahaseyyaticīvaravippavāsādīni satiplavā āpajjati. Kappañca akappiyañca kappākappiyaṃ, kappākappiye saññā, sā assa atthīti kappā…pe… saññī, tassa bhāvoti tā-paccayo. Ya-lopena pana <span class="bld">‘‘saññitā’’</span>ti vuttaṃ, karaṇatthe vā paccattavacanaṃ. Te ca ‘‘akappiye’’tiādīnaṃ yathākkamena yujjanti. Tattha yo acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti khādati, vikāle kālasaññitāya bhuñjati, ayaṃ <span class="bld">akappiye kappiyasaññitāya āpajjati</span>. Yo pana sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti khādati, kāle vikālasaññāya bhuñjati, ayaṃ <span class="bld">kappiye akappiyasaññitāya āpajjati</span>.</p>
  2895. <p class="bodytext"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>. Alajjiaññāṇatāya kāyavācāhi āpattiṃ chādayeti yojanā. <span class="bld">Liṅge</span>ti liṅgaparivattananimittaṃ. Liṅge saṅghe <a name="M0.0407"></a> ca gaṇe ca ekasmiṃ cāti āpattivuṭṭhiti catudhā hotīti seso.</p>
  2896. <p class="bodytext"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>. <span class="bld">Paccayadvaye</span>ti cīvare piṇḍapāte ca. <span class="bld">Parikathobhāsaviññattī</span>ti abhilāpamattametaṃ. Sahacaritassa pana nimittakammassāpi ettheva saṅgaho veditabbo. Tattha pariyāyena kathanaṃ <span class="bld">parikathā</span>. Ujukameva avatvā yathā adhippāyo vibhūto hoti, evaṃ obhāsanaṃ <span class="bld">obhāso</span>. Paccaye uddissa yathā adhippāyo ñāyati, evaṃ viññāpanaṃ <span class="bld">viññatti</span>. Nimittakaraṇaṃ <span class="bld">nimittakammaṃ. Tatiye</span>ti senāsane. <span class="bld">Sese</span>ti gilānapaccaye.</p>
  2897. <p class="bodytext"><a name="para378"></a><span class="paranum">378</span>. Pañcannaṃ <a name="V0.0341"></a> sahadhammikānaṃ accaye dānaṃ na rūhatīti sambandho. <span class="bld">Accaye dāna</span>nti ‘‘mamaccayena mayhaṃ santakaṃ upajjhāyassa hotū’’tiādinā evaṃ attano apagame dānaṃ. <span class="bld">Ta</span>nti accayena dinnaṃ cīvarādikaṃ saṅghasseva ca hoti, na bhikkhunoti adhippāyo. <span class="bld">Gihīnaṃ panā</span>ti gihīnaṃ accaye dānaṃ pana. Idamettha dānaggahaṇalakkhaṇaṃ – ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’tiādinā sammukhā vā ‘‘itthannāmassa demī’’tiādinā parammukhāpi dinnaṃyeva hoti. ‘‘Tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte ‘‘mayhaṃ gaṇhāmī’’ti vadati, sudinnaṃ suggahitañca. ‘‘Tava santakaṃ karohi, tava santakaṃ hotu, tava santakaṃ kārāpehī’’ti vutte ‘‘mama santakaṃ karomi, mama santakaṃ hotu, mama santakaṃ karissāmī’’ti vadati. Duddinnaṃ duggahitañca. Sace pana ‘‘tava santakaṃ karohī’’ti vutte ‘‘sādhu, bhante, mayhaṃ gaṇhāmī’’ti gaṇhāti, suggahitanti.</p>
  2898. <p class="bodytext"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>. Bhikkhu vā sāmaṇero vā <span class="bld">upassaye</span> bhikkhunīnaṃ vihāre <span class="bld">kālaṃ kayirātha</span> yadi kālaṅkareyya, <span class="bld">tattha</span> tasmiṃ ubhinnaṃ santake bhikkhusaṅgho eva <span class="bld">dāyajjo</span> sāmī hotīti <a name="M0.0408"></a> seso. <span class="bld">Sesepī</span>ti avasese bhikkhunisikkhamānasāmaṇerisantakepi. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti yadi te bhikkhūnaṃ vihāre kālaṃ kareyyuṃ, tesaṃ santake bhikkhunisaṅgho eva dāyajjoti ayameva nayoti attho.</p>
  2899. <p class="bodytext"><a name="para380"></a><span class="paranum">380</span>. ‘‘Imaṃ netvā asukassa dehī’’ti <span class="bld">dinnaṃ</span> yāva parassa hatthaṃ na pāpuṇāti, tāva <span class="bld">purimasseva,</span> yo pahiṇati, tassevāti attho. <span class="bld">Dammī</span>ti ‘‘itthannāmassa demī’’ti <span class="bld">dinnaṃ</span> pana <span class="bld">pacchimasseva,</span> yassa pahiṇati, tasseva santakanti attho. <span class="bld">Imaṃ vidhiṃ</span> ‘‘vuttanayena ime sāmino hontī’’ti etaṃ pakāraṃ <span class="bld">ñatvā</span> vissāsaggāhaṃ vā gaṇhe, matakacīvaraṃ vā adhiṭṭheti yojanā. <span class="bld">Vissāsagāha</span>nti sāmīsu jīvantesu vissāsena gāhaṃ gahetvā. <span class="bld">Matakacīvaraṃ adhiṭṭhe</span>ti tesu matesu aññe ce bhikkhū na santi, ‘‘mayhaṃ taṃ pāpuṇātī’’ti matakacīvaraṃ adhiṭṭheyya. Aññesaṃ adatvā dūre ṭhapitamatakaparikkhārā pana tattha tattha saṅghasseva honti. Bhikkhumhi kālakate saṅgho sāmī pattacīvare, apica gilānupaṭṭhākā bahūpakārā, saṅghena ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṃ dātabbaṃ. Yaṃ tattha lahubhaṇḍaṃ lahuparikkhāraṃ, taṃ sammukhībhūtena saṅghena bhājetabbaṃ. Yaṃ tattha garubhaṇḍaṃ garuparikkhāraṃ, taṃ āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa avissajjiyaṃ avebhaṅgiyaṃ. <span class="bld">Gilānupaṭṭhāko</span> nāma gihī vā hotu pabbajito vā, antamaso mātugāmopi, sabbe bhāgaṃ labhanti. Bahū ce sabbe samaggā hutvā upaṭṭhahanti, sabbesaṃ samabhāgo dātabbo. Yo panettha visesena upaṭṭhahati, tassa viseso kātabbo.</p>
  2900. <p class="bodytext"><a name="para381"></a><span class="paranum">381</span>. ‘‘Lohabhaṇḍe <a name="V0.0342"></a> paharaṇiṃ ṭhapetvā sabbaṃ kappatī’’tiādinā yojetabbaṃ. <span class="bld">Paharaṇi</span>nti āvudhaṃ. Pādukā ca saṅkamanīyo pallaṅko cāti dvando. Mattikāmaye katakaṃ <a name="M0.0409"></a> kumbhakārikañca ṭhapetvā sabbaṃ kappatīti yojanīyaṃ, dhaniyasseva sabbamattikāmayakuṭi <span class="bld">kumbhakārikā</span>ti.</p>
  2901. <p class="centered">Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2902. <p class="subhead">42. Desanāniddesavaṇṇanā</p>
  2903. <p class="bodytext"><a name="para382"></a><span class="paranum">382</span>. Idāni desanānidassanabyāsena heṭṭhā avuttāni kānici sikkhāpadāni upadisituṃ <span class="bld">‘‘cāgo’’</span>tiādimāha. Bhikkhubhāvassa yo cāgo, sā pārājikadesanāti sambandho. Bhavati anenāti bhāvo, saddappavattinimittaṃ, bhikkhuno bhāvo bhikkhu-saddassa pavattinimittaṃ bhikkhukiccaṃ <span class="bld">bhikkhubhāvo,</span> tassa. Disī uccāraṇe, uccāraṇā pakāsanā desanā. ‘‘Channamativassati, vivaṭṭaṃ nātivassatī’’ti (udā. 45) hi vuttaṃ. Idha pana bhikkhubhāvapariccāgoyeva pārājikāya pakāsanā nāma pārājikāya desanā. ‘‘Yo’’ti vuttattā ‘‘so’’ti vattuṃ yuttaṃ, tathāpi sabbādīhi vuttassa vā liṅgamādiyyate vakkhamānassa vāti vakkhamānadesanāpekkhāya <span class="bld">‘‘so’’</span>ti vuttaṃ. Yathā yena pakārena ‘‘chādeti jānamāpanna’’ntiādinā vuttaṃ <span class="bld">yathāvuttaṃ,</span> tena. Vuttamanatikkammāti abyayībhāvavasena vā attho veditabbo. Idhāpi garukāpattiyā vuṭṭhānānatikkameneva pakāsanā desanā siyāti <span class="bld">‘‘vuṭṭhānaṃ garukāpattidesanā’’</span>ti vuccati.</p>
  2904. <p class="bodytext"><a name="para383"></a><span class="paranum">383</span>. Idāni vattabbaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘eva’’</span>nti vuttaṃ. <span class="bld">Ekassā</span>ti ekassa bhikkhuno.</p>
  2905. <p class="bodytext"><a name="para384"></a><span class="paranum">384</span>. <span class="bld">Tumhamūle</span>ti tumhākaṃ mūle samīpe. <span class="bld">Paṭidesemī</span>ti pakāsemi. <span class="bld">Saṃvareyyāsī</span>ti saṃyameyyāsi, saṃvare patiṭṭheyyāsīti attho.</p>
  2906. <p class="bodytext"><a name="para385"></a><span class="paranum">385</span>. <span class="bld">Nissajjitvānā</span>ti <a name="M0.0410"></a> ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvaṃ ñatvā ‘‘idaṃ me, bhante, cīvara’’ntiādinā <a name="V0.0343"></a> nissajjitvā. <span class="bld">Tenā</span>ti yassa cīvaraṃ nissaṭṭhaṃ, tena. ‘‘Imaṃ…pe… dammī’’ti nissaṭṭhacīvaraṃ deyyanti sambandhitabbaṃ. ‘‘Imaṃ cīvaraṃ dasāhātikkanta’’ntiādinā yojetabbaṃ.</p>
  2907. <p class="bodytext"><a name="para386"></a><span class="paranum">386</span>. (Ka) <span class="bld">cīvara</span>nti ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitesu saṅghāṭiādīsu yaṃ kiñci cīvaraṃ. <span class="bld">Vippavuttha</span>nti vippayuttena vutthaṃ.</p>
  2908. <p class="bodytext">(Kha) <span class="bld">akālacīvara</span>nti anatthate kathine vassānassa pacchimamāsaṃ ṭhapetvā sese ekādasamāse, atthate kathine tañca māsaṃ hemantike cattāro māse ca ṭhapetvā sese sattamāse uppannaṃ, kālepi saṅghassa vā ‘‘idaṃ akālacīvara’’nti ekapuggalassa vā ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti uddisitvā dinnaṃ. Itaraṃ pana kālacīvaraṃ. <span class="bld">Māsātikkanta</span>nti akālacīvare uppanne ūnassa pāripūriyā saṅghagaṇādito satiyā paccāsāya māsamekaṃ parihāro labbhati, taṃ māsaṃ atikkantaṃ.</p>
  2909. <p class="bodytext">(Ga) <span class="bld">purāṇacīvara</span>nti yaṃ antamaso ussīsakaṃ katvā nipanno. <span class="bld">Cīvaraṃ</span> nāma channaṃ aññataraṃ vikappanūpagaṃ. Eseva nayo sabbesu vakkhamānacīvarappaṭisaṃyuttasikkhāpadesu.</p>
  2910. <p class="bodytext">(Gha) <span class="bld">aññatra pārivattakā</span>ti antamaso harītakīkhaṇḍenapi pārivattakaṃ vinā.</p>
  2911. <p class="bodytext">(Ṅa) <span class="bld">gahapatika</span>nti bhikkhūsu apabbajitakaṃ. <span class="bld">Aññatra samayā</span>ti acchinnacīvaranaṭṭhacīvarasamayaṃ vinā, acchinnacīvarehi pana sākhāpalāsaṃ attanā bhañjitvāpi vākādīni gaṇhitvāpi nivāsetuṃ vaṭṭati, pageva viññatti. Cīvaraṃ viññāpitanti sambandho. Kanti āha <span class="bld">‘‘aññātaka’’</span>ntiādi.</p>
  2912. <p class="bodytext">(Ca) <span class="bld">taduttarī</span>ti <a name="M0.0411"></a> tato vuttappamāṇato uttari, acchinnacīvarena bhikkhunā kāyena vā vācāya vā abhiharitvā pavāritacīvarato tīsu naṭṭhesu dve sāditabbāni, dvīsu naṭṭhesu ekaṃ sāditabbaṃ. Pakatiyā santaruttarena carantena dvīsu naṭṭhesu dveyeva sāditabbāni, ekasmiṃ naṭṭhe ekaṃyeva sāditabbaṃ. Yassa ekaṃyeva hoti, tasmiṃ naṭṭhe dve sāditabbāni.</p>
  2913. <p class="bodytext">(Cha) <span class="bld">appavārito</span>ti <a name="V0.0344"></a> gahapatinā vā gahapatāniyā vā. <span class="bld">Vikappa</span>nti paṭhamaadhippetato mūlaṃ vaḍḍhāpento sundarakāmatāya ‘‘āyataṃ vā’’tiādinā visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ.</p>
  2914. <p class="bodytext">(Ja) <span class="bld">aññātake gahapatike</span>ti bahūnaṃ vasena vuttamattameva purimato viseso.</p>
  2915. <p class="bodytext">(Jha) <span class="bld">codanāyā</span>ti ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti codanāya. <span class="bld">Ṭhānenā</span>ti kāyacodanamāha. Rājādīhi pesitena hi dūtena veyyāvaccakarassa hatthe cīvaracetāpanne nikkhitte tisso codanā anuññātā, codanāya diguṇaṃ ṭhānaṃ, tasmā sace codetiyeva, <span class="bld">na</span> tiṭṭhati, cha codanā labbhanti. Sace tiṭṭhatiyeva, na codeti, dvādasa ṭhānāni labbhanti. Sace ubhayaṃ karoti, ekāya codanāya dve ṭhānāni hāpetabbāni.</p>
  2916. <p class="bodytext">(Ṭa) suddhāni ca tāni kāḷakāni ca jātiyā rajanena vā.</p>
  2917. <p class="bodytext">(Ṭha) <span class="bld">tula</span>nti catūhi tulāhi kāretukāmataṃ sandhāya vuttaṃ. Atthato pana yattakehi eḷakalomehi kātukāmo hoti, tesu dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ, eko odātānaṃ, eko gocariyānaṃ gahetabbo. <span class="bld">Tulā</span> nāma palasataṃ. <span class="bld">Gocariyā</span> nāma kapilavaṇṇā. Idaṃ me santhataṃ kārāpitanti yojanā.</p>
  2918. <p class="bodytext">(Ṇa) <span class="bld">tiyojanaparama</span>nti <a name="M0.0412"></a> gahitaṭṭhānato tīṇi yojanāni paramo assa atikkamanassāti bhāvanapuṃsakavasena attho veditabbo. <span class="bld">Atikkāmitānī</span>ti antamaso suttakenapi bhaṇḍakatabhaṇḍaharaṇaṃ vinā antamaso vātābādhappaṭikāratthaṃ kaṇṇacchidde pakkhittāni atikkāmitāni.</p>
  2919. <p class="bodytext"><a name="para387-9"></a><span class="paranum">387-9</span>. <span class="bld">Nissajjitvānā</span>ti vuttanayena vatthūni nissajjitvā. <span class="bld">Athā</span>ti desitānantaraṃ. ‘‘Imaṃ jānāhī’’ti gihiṃ vadeti yojanā. <span class="bld">So</span>ti ārāmikādiko gihī. ‘‘Iminā kiṃ āharāmī’’ti vadeyyāti sambandho. <span class="bld">Vadeyyā</span>ti yadi vadati. <span class="bld">Imanti avatvā</span>ti ‘‘imaṃ āharā’’ti avatvā bhikkhūnaṃ kappiyaṃ telādinti vadeti sambandho. <span class="bld">Ādi</span>nti sandhivasena niggahitaṃ. Tena parivattetvāna so yaṃ kappiyaṃ āharatīti yojanā. <span class="bld">Tenā</span>ti nissaggiyavatthunā<a name="V0.0345"></a>. <span class="bld">Dvepete ṭhapetvā</span>ti ete rūpiyappaṭiggāhakarūpiyasaṃvohārake dve ṭhapetvā sesehi paribhuñjituṃ labbhanti sambandho. <span class="bld">Paribhuñjitu</span>nti taṃ bhuñjituṃ. <span class="bld">Tato</span>ti parivattitakappiyato. <span class="bld">Aññenā</span>ti antamaso ārāmikenāpi. <span class="bld">Tesa</span>nti vuttānaṃ dvinnaṃ.</p>
  2920. <p class="bodytext"><a name="para390"></a><span class="paranum">390</span>. Antamaso tannibbattā rukkhacchāyāpīti sambandho. <span class="bld">Tannibbattā</span>ti nissaṭṭhavatthunā kiṇitvā gahitaārāme rukkhacchāyā tannibbattā hotīti tato nibbattāti samāso. <span class="bld">Ādito santhatattaya</span>nti ādimhi kosiyasuddhakāḷakadvebhāgasanthatattayaṃ.</p>
  2921. <p class="bodytext"><a name="para391"></a><span class="paranum">391</span>. <span class="bld">Evaṃ ce no labhethā</span>ti evaṃ parivattetvā kappiyakārako no ce labheyya, <span class="bld">so</span> gihī ‘‘imaṃ chaḍḍehī’’ti <span class="bld">saṃsiyo</span> vattabbo, evaṃ rūpiyachaḍḍako gihī no ce labheyya, sammato bhikkhu chaḍḍeyyāti sambandho. <span class="bld">Sammato</span>ti <a name="M0.0413"></a> ‘‘yo chandāgatiṃ na gaccheyyā’’tiādinā (pārā. 584) vuttapañcaṅgasamannāgato rūpiyachaḍḍakasammutiyā sammato bhikkhu.</p>
  2922. <p class="bodytext"><a name="para392"></a><span class="paranum">392</span>. <span class="bld">Etānī</span>ti paṭiggahitarūpiyāni. <span class="bld">Dutiyaṃ patta</span>nti ūnapañcabandhane sati viññāpitapattaṃ saṅghe vattuṃ labbhareti padasambandho. <span class="bld">Vattu</span>nti ‘‘ahaṃ bhante rūpiyaṃ paṭiggahesi’’ntiādinā vattuṃ. Sesāni avasesanissaggiyavatthūni saṅghe ekasmiṃ gaṇe ca vattuṃ labbhareti yojanā. <span class="bld">Bhāsantarenapi vattuṃ labbha</span>nti na kevalaṃ pāḷibhāsāyameva, sīhaḷādibhāsāyapi nissajjituṃ labbhatīti attho.</p>
  2923. <p class="bodytext"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>. (Ka) <span class="bld">nānappakāra</span>nti cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidhaṃ. Kayo gahaṇaṃ, vikkayo dānaṃ. Kayo ca vikkayo ca <span class="bld">kayavikkayaṃ</span>.</p>
  2924. <p class="bodytext">(Ga) <span class="bld">ūnapañcabandhanenā</span>ti ūnāni pañca bandhanāni yassa, tena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Yathākathañci pana pañcabandhano patto, pañcabandhanokāso vā, so apatto, aññaṃ viññāpetuṃ vaṭṭati.</p>
  2925. <p class="bodytext"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>. <span class="bld">Sammannitvānā</span>ti padabhājanīye vuttañattidutiyakammena sammannitvā. <span class="bld">Saṅghassa pattanta</span>nti <span class="bld">anta</span>-saddena pattānaṃ ante bhavo lāmako pattoyeva gahito, nissaṭṭhapattassa vijjamānaguṇaṃ <a name="V0.0346"></a> vatvā theraṃ, therassa pattaṃ dutiyattheraṃ gāhāpetvā eteneva upāyena yāvasaṅghanavakaṃ gāhāpetvā yo tattha sannipatitasaṅghassa pattesu pariyanto patto, taṃ pattanti. <span class="bld">Tassā</span>ti katanissajjanassa bhikkhuno. <span class="bld">Dāpaye</span>ti sammatena pattagāhāpakena dāpeyya.</p>
  2926. <p class="bodytext"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>. (Ka) <span class="bld">bhesajja</span>nti <a name="M0.0414"></a> bhesajjakiccaṃ karotu vā, mā vā, evaṃ laddhavohāraṃ sappiādikaṃ sattāhakālikaṃ.</p>
  2927. <p class="bodytext">(Kha) gimhānassa pacchimamāse purimo addhamāso pariyesanakaraṇānaṃ khettaṃ, pacchimaddhamāso pariyesanakaraṇanivāsanānaṃ khettaṃ, vassikamāsā cattāropi adhiṭṭhānena saha catunnampi khettaṃ, imeyeva pañcamāsā kucchisamayo, itarasattamāsā piṭṭhisamayo. Piṭṭhisamaye pariyesantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, kucchisamaye ca atirekaddhamāse katvā paridahato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘atirekamāse sese’’</span>ti.</p>
  2928. <p class="bodytext">(Ga) <span class="bld">sāmaṃ datvā</span>ti veyyāvaccādīni paccāsīsamāno sayameva datvā. <span class="bld">Acchinna</span>nti taṃ akarontaṃ disvā sakasaññāya acchinnaṃ. Bhikkhunopi cīvaraṃ ṭhapetvā aññaṃ parikkhāraṃ, anupasampannassa ca yaṃ kiñci parikkhāraṃ acchindato dukkaṭaṃ. Pariccajitvā dinnaṃ sakasaññaṃ vinā acchindanto bhaṇḍagghena kāretabbo.</p>
  2929. <p class="bodytext">(Ṅa) <span class="bld">vikappa</span>nti ‘‘āyatañca karohi vitthatañcā’’tiādikaṃ adhikavidhānaṃ.</p>
  2930. <p class="bodytext">(Ca) <span class="bld">accekacīvara</span>nti gamikagilānagabbhiniabhinavuppannasaddhānaṃ aññatarena pavāraṇamāsassa juṇhapakkhapañcamito paṭṭhāya ‘‘vassāvāsikaṃ dassāmī’’ti dinnaṃ accāyikacīvaraṃ. Accekacīvarassa anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso, atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā cīvarakālasamayo, taṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘cīvarakālasamayaṃ atikkāmita’’</span>nti. Kālo ca so samayo ca cīvarassa kālasamayo, taṃ.</p>
  2931. <p class="bodytext">(Cha) sappaṭibhaye āraññakasenāsane vassaṃ upagantvā viharantena bhikkhunā tiṇṇaṃ cīvarānaṃ <a name="V0.0347"></a> aññataraṃ cīvaraṃ purimikāya <a name="M0.0415"></a> upagantvā mahāpavāraṇāya pavāritatā, kattikamāsatā, pañcadhanusatikapacchi mappamāṇayuttasenāsanatā, sāsaṅkasappaṭibhayatāti evaṃ vuttacaturaṅgasampattiyāantaraghare nikkhipitvā sati paccaye chārattaparamaṃ tena cīvarena vippavasitabbaṃ. Tato ce uttari vippavaseyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘atirekachāratta’’</span>ntiādi.</p>
  2932. <p class="bodytext">(Ja) <span class="bld">jāna</span>nti jānanto.</p>
  2933. <p class="bodytext"><a name="para396"></a><span class="paranum">396</span>. <span class="bld">Ādimhi viyā</span>ti paṭhamanissaggiye viya.</p>
  2934. <p class="bodytext"><a name="para397"></a><span class="paranum">397</span>. (Kha) antaragharaṃ paviṭṭhāya bhikkhuniyā hatthato khādanīyādippaṭiggahaṇe ca bhikkhūsu kulesu bhuñjantesu ‘‘idha pūvaṃ, sūpaṃ dethā’’tiādinā nayena vosāsamānāya bhikkhuniyā anapasādanena ca sekhasammatesu kulesu pubbe animantitassa khādanīyādīnaṃ paṭiggahaṇe ca sappaṭibhaye āraññakasenāsane viharantassa pubbe appaṭisaṃviditakhādanīyādippaṭiggahaṇe ca pāṭidesanīyaṃ nāma āpattinikāyo vutto. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘gārayha’’</span>ntiādi.</p>
  2935. <p class="bodytext"><a name="para398"></a><span class="paranum">398</span>. <span class="bld">‘‘Adesanāgāminiya’’</span>ntiādi ‘‘na desaye’’ti ettha kammaṃ. Pārājikā saṅghādisesā ca <span class="bld">adesanāgāminiyo</span> nāma. Na āpatti <span class="bld">anāpatti,</span> taṃ. Katadesanaṃ <span class="bld">desitaṃ</span>. Nānāsaṃvāsanissīmaṭṭhitānaṃ na desayeti sambandho. Evaṃ catupañcahi na desaye, manasā na desaye, apakatattānaṃ na desaye, nānā ‘‘ekā’’ti na desayeti. <span class="bld">Manasā</span>ti kevalaṃ citteneva. <span class="bld">Nānā</span>ti sambahulā āpattiyo ‘‘ekā’’ti vatvā. Ekaṃ pana āpattiṃ ‘‘sambahulā’’ti desetuṃ vaṭṭatīti.</p>
  2936. <p class="centered">Desanāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2937. <p class="title">43. Chandadānaniddesavaṇṇanā</p>
  2938. <p class="bodytext"><a name="para399"></a><span class="paranum">399</span>. <span class="bld">Kammappatte</span>ti <a name="M0.0416"></a><a name="V0.0348"></a> uposathādino kammassa patte yutte anurūpe. <span class="bld">Saṅghe samāgate</span>ti catuvaggādike saṅghe ekattha sannipatite. Ettha ca chandahārakenāpi saddhiṃ catuvaggādiko veditabbo.</p>
  2939. <p class="bodytext"><a name="para400"></a><span class="paranum">400</span>. Chandadānādividhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘eka’’</span>ntiādimāha. <span class="bld">Upāgammā</span>ti santiṃ āpattiṃ pakāsetvā tato pacchā upagantvā. <span class="bld">Chandaṃ dade</span>ti vakkhamānesu tīsu ekenapi bahi uposathaṃ katvā āgato chandaṃ dadeyya, kenaci karaṇīyena sannipātaṭṭhānaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ adento pana pārisuddhiṃ dento chandaṃ dadeyya.</p>
  2940. <p class="bodytext"><a name="para402"></a><span class="paranum">402</span>. Ubhinnaṃ dāne kiṃpayojananti āha <span class="bld">‘‘pārisuddhī’’</span>tiādi. Pārisuddhippadānena saṅghassa attano cāpi uposathaṃ sampādetīti sambandho. Parisuddhi eva pārisuddhi, tassa padānaṃ, tena. Nanu ca pārisuddhitāpadānamattameva uposathakammaṃ nāmāti pārisuddhippadānaṃ attano uposathaṃ sampādetu, kathaṃ saṅghassāti? Vuccate – pārisuddhidānassa dhammakammatāsampādanena saṅghassāpi uposathaṃ sampādetīti.</p>
  2941. <p class="bodytext">Ettha pana catūsu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti, tīsu vā ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā dve pātimokkhaṃ uddisanti, <span class="bld">adhammena vaggaṃ</span> uposathakammaṃ. Cattāro pārisuddhiuposathaṃ karonti, tayo vā dve vā pātimokkhaṃ uddisanti, <span class="bld">adhammena samaggaṃ</span>. Catūsu ekassa āharitvā tayo pātimokkhaṃ uddisanti, tīsu vā ekassa āharitvā dve pārisuddhiuposathaṃ karonti, <span class="bld">dhammena vaggaṃ</span>. Sace pana cattāro sannipatitvā pātimokkhaṃ uddisanti, tayo pārisuddhiuposathaṃ, dve aññamaññaṃ <a name="M0.0417"></a> pārisuddhiuposathaṃ karonti, <span class="bld">dhammena samaggaṃ</span>. Pavāraṇakammesupi pañcasu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā cattāro gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, catūsu tīsu vā ekassa āharitvā tayo dve vā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, adhammena vaggaṃ pavāraṇakammantiādi vuttanayameva. <span class="bld">Sesakammaṃ vibādhatī</span>ti avasesasaṅghakiccaṃ vibādheti aladdhādhippāyattāti adhippāyo.</p>
  2942. <p class="bodytext"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>. <span class="bld">Dvaya</span>nti <a name="V0.0349"></a> uposathakaraṇañceva avasesakiccañca. Attano na sādhetīti sambandhanīyaṃ.</p>
  2943. <p class="bodytext"><a name="para404"></a><span class="paranum">404</span>. <span class="bld">Hareyyā</span>ti pubbe vuttaṃ suddhikachandaṃ vā imaṃ vā chandapārisuddhiṃ hareyya. <span class="bld">Paramparā na hāraye</span>ti paramparā na āhareyya. Kasmāti āha <span class="bld">‘‘paramparāhaṭā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tenā</span>ti paṭhamato gahitachandapārisuddhikena. <span class="bld">Paramparāhaṭā</span>ti yathā biḷālasaṅkhalikāya paṭhamaṃ valayaṃ dutiyaṃ pāpuṇāti, tatiyaṃ na pāpuṇāti, evaṃ dutiyassa āgacchati, tatiyassa na āgacchati. ‘‘Parimparāhaṭā chanda-pārisuddhi na gacchatī’’ti vā pāṭho.</p>
  2944. <p class="bodytext"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>. <span class="bld">Sabbūpacāra</span>nti ‘‘ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā’’ tiādi sabbaṃ upacāraṃ.</p>
  2945. <p class="bodytext"><a name="para406"></a><span class="paranum">406</span>. So āgato ārocetvā saṅghaṃ pavāreyyāti yojanā. <span class="bld">Athā</span>ti anantaratthe. <span class="bld">Āgato</span>ti pavāraṇaṃ gahetvā āgato bhikkhu. <span class="bld">Ārocetvā</span>ti bhikkhusaṅghassa ārocetvā. <span class="bld">Eva</span>nti vakkhamānakkamena.</p>
  2946. <p class="bodytext"><a name="para407-8"></a><span class="paranum">407-8</span>. Gahetvā hārakoti sambandho. <span class="bld">Nāhaṭā</span>ti āhaṭāva na hotīti attho. Hārako saṅghaṃ patvā tathā heyya, āhaṭā hotīti yojanā. Tathā <span class="bld">heyyā</span>ti vibbhantādiko bhaveyya.</p>
  2947. <p class="bodytext"><a name="para409"></a><span class="paranum">409</span>. Saṅghaṃ <a name="M0.0418"></a> patto pamatto vā sutto vā nārocayeyya anāpatti cāti sambandho. <span class="bld">Ca</span>-saddo chandapārisuddhiharaṇaṃ sampiṇḍetīti.</p>
  2948. <p class="centered">Chandadānaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2949. <p class="subhead">44. Uposathaniddesavaṇṇanā</p>
  2950. <p class="bodytext"><a name="para410"></a><span class="paranum">410</span>. <span class="bld">Duve uposathā</span>ti sulabhappavattivasena vuttaṃ. Tayo pana divasavaseneva uposathā cātuddasiko <a name="V0.0350"></a> pannarasiko sāmaggikoti. Tattha hemantagimhavassānānaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha <span class="bld">cātuddasikā,</span> sesā <span class="bld">pannarasikā</span>ti evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsatiuposathā. Idaṃ tāva lokassa pakaticārittaṃ. ‘‘Āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabba’’ntiādivacanato (mahāva. 178) pana tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
  2951. <p class="bodytext"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>. Suttuddeso saṅghassevāti yojanā. Adhiṭṭhānañca taṃ uposatho cāti kammadhārayo. <span class="bld">Sesāna</span>nti dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā. ‘‘Duve’’tiādinā ca cātuddaso pannaraso sāmaggīti divasavasena, suttuddeso adhiṭṭhānaṃ pārisuddhīti karaṇappakārena, saṅghuposatho gaṇuposatho puggaluposathoti puggalavasena cāti nava uposathā dīpitā honti.</p>
  2952. <p class="bodytext"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>. <span class="bld">Pubbakicce</span>ti –</p>
  2953. <p class="gatha1">‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;</p>
  2954. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168) –</p>
  2955. <p class="unindented">Evaṃ <a name="M0.0419"></a> aṭṭhakathācariyehi vutte pubbakaraṇānantaraṃ kattabbe pubbakicce.</p>
  2956. <p class="bodytext"><span class="bld">Pubbakaraṇe</span>ti –</p>
  2957. <p class="gatha1">‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;</p>
  2958. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168) –</p>
  2959. <p class="unindented">Evaṃ aṭṭhakathācariyeheva vutte sabbapaṭhamaṃ kattabbe pubbakaraṇe. <span class="bld">Pattakalle</span>ti uposathādīnaṃ catunnaṃ aṅgānaṃ sambhavena patto kālo imassāti pattakālaṃ, pattakālameva pattakallaṃ. Kiṃ taṃ? Uposathādikammaṃ. Taṃ pana catūhi aṅgehi saṅgahitaṃ. Yathāhu aṭṭhakathācariyā –</p>
  2960. <p class="gatha1">‘‘Uposatho <a name="V0.0351"></a> yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,</p>
  2961. <p class="gatha2">Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;</p>
  2962. <p class="gatha3">Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,</p>
  2963. <p class="gathalast">Pattakallanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168);</p>
  2964. <p class="bodytext"><span class="bld">Samānite</span>ti sammā ānīte pavattiteti attho. <span class="bld">So</span>ti suttuddeso. <span class="bld">Pañcadhā</span>ti nidānuddeso pārājikuddeso saṅghādisesuddeso aniyatuddeso vitthāruddesoti evaṃ pañcadhā.</p>
  2965. <p class="bodytext"><a name="para413"></a><span class="paranum">413</span>. <span class="bld">Vināntarāya</span>nti rājantarāyo corantarāyo agyantarāyo udakantarāyo manussantarāyo amanussantarāyo vāḷantarāyo sarīsapantarāyo jīvitantarāyo brahmacariyantarāyoti (mahāva. 150) vuttesu dasasu yaṃ kiñci antarāyaṃ vinā. <span class="bld">Saṅkhepenā</span>ti vinā vitthāraṃ. ‘‘Ettha dvīsu tīsu vā uddesesu visadesu therova issaro’’ti vuttattā avattantepi vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Etthā</span>ti pañcasu uddesesu. <span class="bld">Avattante</span>ti therassa vitthārena avattamāne appaguṇe. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti <a name="M0.0420"></a> saṃkhittena uddisitumpi vaṭṭati. Imināva yassa kassaci uddesakassa avattantepi vaṭṭatīti viññāyati. Dvīsu vattamānesu issaratte adhike vattabbameva natthīti dassanatthaṃ <span class="bld">‘‘tīsū’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Therova issaro’’</span>tiādinā idaṃ paridīpeti – dve akhaṇḍā suvisadā vācuggatā, therādheyyaṃ pātimokkhaṃ, sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyattaṃ hoti, tasmā sayaṃ uddisitabbaṃ, aññā vā ajjhesitabboti.</p>
  2966. <p class="bodytext"><a name="para414"></a><span class="paranum">414</span>. Uddisante samā vā atha thokikā vā yadi āgaccheyyunti sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Uddisante</span> āvāsikehi pātimokkhe uddissamāne. <span class="bld">Samā vā thokikā vā</span>ti āvāsikehi samā vā thokikā vā āgantukā bhikkhū. <span class="bld">Avasesakaṃ sotabba</span>nti iminā ettāvatāpi uposatho katoyeva nāmāti dīpeti.</p>
  2967. <p class="bodytext"><a name="para415"></a><span class="paranum">415</span>. <span class="bld">Uddiṭṭhamatte</span>ti uddiṭṭhaṃyeva uddiṭṭhamattaṃ. <span class="bld">Matta</span>-saddo avadhāraṇe. Sakalāya ekaccāya vā uṭṭhitāya samā vā thokikā vā yadi āgaccheyyunti yojanā. <span class="bld">Sakalāyā</span>ti sabbāya parisāya. <span class="bld">Esaṃ santike pārisuddhiṃ kareyyu</span>nti esaṃ āvāsikānaṃ samīpe te āgantukā bhikkhū <a name="V0.0352"></a> pārisuddhiuposathaṃ kareyyunti attho. Atha bahukā ce, sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvāti yojanīyaṃ. Vikappīyanti parikappīyantīti vikappā, avasesasavanapārisuddhiuposathavidhānā sabbe ca te vikappā ceti <span class="bld">sabbavikappā</span>. Tesu. <span class="bld">Punuddise</span>ti puna pātimokkhaṃ uddiseyya.</p>
  2968. <p class="bodytext"><a name="para416"></a><span class="paranum">416</span>. <span class="bld">Itarāna</span>nti āgantukānaṃ. <span class="bld">Itaro</span>ti cātuddaso. Ettha pana yesaṃ pannaraso, te atītaṃ uposathaṃ cātuddasikaṃ akaṃsūti veditabbā. Ayametthādhippāyo – tādise paccaye sati cātuddasikassa katattā tesaṃ yathāvuttatatiyasattamapakkhasaṅkhātacātuddasike <a name="M0.0421"></a> sampatte terasīcātuddasīkattabbattā anuposathattā pana tattha uposatho na katoti cātuddasoyeva pannaraso jāto. <span class="bld">Samānetare</span>ti samā ūnā itareti padacchedo. <span class="bld">Itare</span>ti āgantukā. <span class="bld">Purimānaṃ anuvattantū</span>ti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho pannaraso’’ti pubbakicce kayiramāne purimānaṃ āvāsikānaṃ anuvattantūti attho. <span class="bld">Sacedhikā</span>ti yadi āgantukā bahukā honti. <span class="bld">Purimā</span>ti āvāsikā. <span class="bld">Tesaṃ anuvattantū</span>ti tesaṃ āgantukānaṃ ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kayiramāne anuvattantu. <span class="bld">Sesepī</span>ti āgantukānaṃ pannarasavārepi. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘āgantukānaṃ pannaraso itarānaṃ sacetaro’’tiādiko ayameva nayo. Ettha pana yesaṃ pannaraso, te tiroraṭṭhato vā āgatā atītaṃ vā uposathaṃ cātuddasikaṃ akaṃsūti veditabbo.</p>
  2969. <p class="bodytext"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>. Atītuposathassa cātuddasiyaṃ katattā cātuddasiyaṃ pannarasuposatho katoti pannarasī āvāsikānaṃ pāṭipado jātoti āha <span class="bld">‘‘āvāsikānaṃ pāṭipado’’</span>ti. <span class="bld">Itarāna</span>nti āgantukānaṃ. <span class="bld">Uposatho</span>ti pannaraso uposatho. <span class="bld">Samathokāna</span>nti attanā samānaṃ vā thokānaṃ vā āgantukānaṃ. <span class="bld">Mūlaṭṭhā</span>ti āvāsikā. <span class="bld">Kāmato dentū</span>ti attano icchāya dentu.</p>
  2970. <p class="bodytext"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>. <span class="bld">No ce dentī</span>ti yadi āvāsikā kāyasāmaggiṃ na denti, tesaṃ pana āvāsikānaṃ hiyyo uposathassa katattā ajja uposathakaraṇaṃ natthi. Bahūsu anicchāya kāyasāmaggiṃ dadeyyāti yojanā. <span class="bld">Bahūsū</span>ti āgantukesu <a name="M0.0422"></a> bahukesu. <span class="bld">Bahi vā vaje</span>ti āvāsikabhikkhuparisā nissīmaṃ vā vajeyyāti attho.</p>
  2971. <p class="bodytext"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>. <span class="bld">Sāveyya sutta</span>nti pātimokkhasaṅkhātaṃ suttaṃ vāyamitvā sāveyya.</p>
  2972. <p class="bodytext"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>. Sammajjituṃ <a name="V0.0353"></a> …pe… udakāsanaṃ paññapetuñca mahātherena pesito kallo na kareyya tathāti sambandho. <span class="bld">Kallo</span>ti agilāno. <span class="bld">Tathā</span>ti dukkaṭaṃ atidisati. Āsanesu asati antamaso sākhābhaṅgampi kappiyaṃ kārāpetvā paññapetabbaṃ. Tele asati kapalle aggipi jāletabbo.</p>
  2973. <p class="bodytext"><a name="para421-3"></a><span class="paranum">421-3</span>. <span class="bld">Paṭṭhapetvā dakāsana</span>nti paribhojanīyapānīyodakañca āsanañca sannihitaṃ katvā. <span class="bld">Gaṇañatti</span>nti idāni vakkhamānaṃ gaṇena ṭhapetabbaṃ ñattiṃ. <span class="bld">Te</span>ti aññe duve bhikkhū. <span class="bld">Samattapubbārambhenā</span>ti samatto niṭṭhito pubbesu uttarāsaṅgaekaṃsakaraṇādīsu ārambho yassāti tipadabahubbīhi. Navena te evamīriyāti sambandho. <span class="bld">Te</span>ti itare dve.</p>
  2974. <p class="bodytext"><a name="para424"></a><span class="paranum">424</span>. <span class="bld">Kattabbaṃ katvā</span> pubbakiccādikaṃ sampādetvā navo evaṃ īriyoti yojanā.</p>
  2975. <p class="bodytext"><a name="para427"></a><span class="paranum">427</span>. <span class="bld">Yatthā</span>ti yasmiṃ vihāre ekekassa pārisuddhiṃ haritvānāti sambandho. <span class="bld">Ekekassā</span>ti ettha vicchāyaṃ dvittaṃ. Kiriyāya guṇena dabbena vā bhinne atthe byāpituṃ icchā vicchā. Ettha pana chandapārisuddhiharaṇasaṅkhātāya kiriyāya catūsu ca tīsu ca dvīsu ca bhinnamekekaṃ byāpituṃ sambandhituṃ icchāti vicchā. <span class="bld">Itarītare</span>ti etthāpi karaṇakiriyāvasena veditabbaṃ. Tayo dve eko vā taṃ taṃ saṅghuposathaṃ gaṇuposathaṃ puggaluposathaṃ vāti vuttaṃ hoti. Ayametthādhippāyo – catūsu ekassa āharitvā tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti, tīsu vā ekassa āharitvā dve saṅghuposathaṃ karonti, <span class="bld">adhammena vaggaṃ</span> uposathakammaṃ. Atha pana ekassa āharitvā tayo saṅghuposathaṃ karonti, ekassa āharitvā dve pārisuddhiuposathaṃ <a name="M0.0423"></a> karonti, <span class="bld">adhammena vaggaṃ</span> nāma hoti. Yadi pana cattāropi sannipatitvā pārisuddhiuposathaṃ karonti, tayo vā dve vā saṅghuposathaṃ karonti, <span class="bld">adhammena samaggaṃ</span> nāma hotīti. Tabbipariyāyena <span class="bld">dhammena samaggaṃ</span> veditabbaṃ.</p>
  2976. <p class="bodytext"><a name="para428"></a><span class="paranum">428</span>. Vagge samagge vā ‘‘vaggo’’ti saññino vimatissa vā karoto dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Vagge</span>ti vaggasaṅghe. <span class="bld">Vimatissā</span>ti ‘‘vaggo nu kho, samaggo’’ti evaṃ vematikassa. Imināva kukkuccapakatavāropi upalakkhito. <span class="bld">Karoto</span>ti uposathaṃ karontassa. Bhedādhippāyena karototi <a name="V0.0354"></a> yojanā. Ettha pana pāpassa balavatāya thullaccayaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Saññino</span>ti saññāsīsena cittaṃ vuttaṃ, cittavatoti attho.</p>
  2977. <p class="bodytext"><a name="para429-30"></a><span class="paranum">429-30</span>. <span class="bld">‘‘Ukkhittassā’’</span>tiādinā vajjanīyapuggale dasseti. <span class="bld">Ukkhittassā</span>ti kattuatthe sāmivacanaṃ. Nisinnasaddassa kammasādhanattā ukkhittādīhi kattūhi bhavitabbanti. <span class="bld">‘‘Sesāna’’</span>nti visesanassa bhikkhūnaṃ byabhicārena sātthakatā. <span class="bld">Abhabbassa</span> paṇḍakādiekādasavidhassa abhabbassa. Nisinnaparisāyañca pātimokkhaṃ na uddiseti sambandho. Sabhāgāpattiko tathā na uddiseti yojetabbaṃ. Vikālabhojanādivatthuto samāno bhāgo koṭṭhāso etissāti sabhāgā, sā āpatti assāti bahubbīhi.</p>
  2978. <p class="bodytext"><span class="bld">Chandena parivutthenā</span>ti ettha catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti. Tattha bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā <a name="M0.0424"></a> honti, atha meghuṭṭhānādinā kenacideva karaṇīyena anokāso, atha ‘‘aññattha gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjitvāva uṭṭhahanti, idaṃ <span class="bld">parisapārivāsiyaṃ</span> nāma kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
  2979. <p class="bodytext">‘‘Yāva pana sabbe sannipatanti, tāva dhammaṃ suṇissāmā’’ti ekaṃ ajjhesanti, tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati, sace cātuddasikaṃ kātuṃ nisinnā, pannarasoti kātuṃ vaṭṭati, sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā, pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati, idaṃ <span class="bld">rattipārivāsiyaṃ</span> nāma.</p>
  2980. <p class="bodytext">Evaṃ pana nisinne koci nakkhattapāṭhako bhikkhu ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ, imaṃ kammaṃ mā karothā’’ti vadati, te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti, athañño āgantvā ‘‘nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā’’ti (jā. 1.1.49) vatvā ‘‘kiṃ nakkhattena, karothā’’ti vadati, idaṃ <span class="bld">chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca</span>. Ekasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ ānetvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
  2981. <p class="bodytext"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>. Āpannañca <a name="V0.0355"></a> vematikañca adesayitvā vā nāvikatvā vā uposathaṃ kātuṃ na ca kappatīti sambandho. <span class="bld">Nāvikatvā</span>ti garukāpattiṃ anāvikatvā. <span class="bld">Na cā</span>ti neva.</p>
  2982. <p class="bodytext"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>. <span class="bld">Aṭṭhitoposathā</span>ti aṭṭhito avissaṭṭho uposatho yasminti bahubbīhi. <span class="bld">Tadahū</span>ti tasmiṃ uposathadivase. Antarāyaṃ vā saṅghaṃ vā vinā adhiṭṭhātuṃ sīmameva vā <a name="M0.0425"></a> na vajeti yojanā. <span class="bld">Adhiṭṭhātu</span>nti iminā gaṇuposathampi upalakkheti. <span class="bld">Sīma</span>nti iminā nadimpi.</p>
  2983. <p class="centered">Uposathaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2984. <p class="subhead">45. Pavāraṇāniddesavaṇṇanā</p>
  2985. <p class="bodytext"><a name="para433"></a><span class="paranum">433</span>. <span class="bld">‘‘Aññamaññappavāraṇā’’</span>tyādīnaṃ aññamaññehi kātabbā pavāraṇā. Tattha tiṇṇaṃ catunnañca gaṇañattiṃ ṭhapetvā aññamaññappavāraṇā, dvinnaṃ pana aṭṭhapetvāva. <span class="bld">Adhiṭṭhāna</span>nti adhiṭṭhānappavāraṇā, yupaccayantānaṃ bhāve niyatanapuṃsakattā ‘‘adhiṭṭhāna’’nti vuttaṃ. <span class="bld">Sesā</span> pañcādīhi kātabbā avasesā <span class="bld">saṅghappavāraṇā</span> saṅghavasena ñattiṃ ṭhapetvā kātabbā. Etena navasu saṅghappavāraṇādayo tisso dassitā. Nava hi pavāraṇā cātuddasī pannarasī sāmaggīti divasavasena, tevācī dvevācī ekavācīti kattabbākāravasena, saṅghe pavāraṇā, gaṇe pavāraṇā, puggale pavāraṇāti kārakavasena ca. Tattha purimavassaṃvutthānaṃ pubbakattikapuṇṇamā vā tesaṃyeva sace bhaṇḍanakārakehi upaddutā pavāraṇaṃ paccukkaḍḍhanti, atha kattikamāsassa kāḷapakkhacātuddaso vā pacchimakattikapuṇṇamā vā pacchimavassaṃvutthānañca pacchimakattikapuṇṇamā eva vā pavāraṇādivasā honti. Idaṃ pana pakaticārittaṃ. Tathārūpappaccaye sati dvinnaṃ kattikapuṇṇamānaṃ purimesu cātuddasesupi pavāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Bhinnassa pana saṅghassa sāmaggiyaṃ yo koci divaso pavāraṇādivaso hoti. Imā divasavasena tisso pavāraṇā. Kattabbākāravasena pana vakkhamānanayena viññātabbā.</p>
  2986. <p class="bodytext"><a name="para434"></a><span class="paranum">434</span>. <span class="bld">‘‘Pubbakicce’’</span>tiādīsu –</p>
  2987. <p class="gatha1">‘‘Sammajjanī <a name="V0.0356"></a> padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;</p>
  2988. <p class="gathalast">Pavāraṇāya etāni, pubbakaraṇanti vuccati.</p>
  2989. <p class="gatha1">‘‘Chandappavāraṇā <a name="M0.0426"></a> utukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;</p>
  2990. <p class="gathalast">Pavāraṇāya etāni, pubbakiccanti vuccati.</p>
  2991. <p class="gatha1">‘‘Pavāraṇā yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,</p>
  2992. <p class="gatha2">Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;</p>
  2993. <p class="gatha3">Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,</p>
  2994. <p class="gathalast">Pattakallanti vuccatī’’ti. –</p>
  2995. <p class="unindented">Evaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttā pubbakiccādayo veditabbā. <span class="bld">Ñatti</span>nti idāni vakkhamānaṃ sāmaññaṃ saṅghañattiṃ. Evaṃ pana ñattiyā ṭhapitāya kāraṇe sati tevācikadvevācikaekavācikasamānavassikavasenapi pavāretuṃ vaṭṭati. Ayameva pana ñatti ‘‘saṅgho pavāreyyā’’ti ettha ‘‘saṅgho tevācikaṃ pavāreyya, saṅgho dvevācikaṃ pavāreyya, saṅgho ekavācikaṃ pavāreyya, saṅgho samānavassikaṃ pavāreyyā’’tipi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Cātuddasiyaṃ pana sāmaggiyañca ‘‘cātuddasī sāmaggī’’ti vattabbaṃ.</p>
  2996. <p class="bodytext"><a name="para437"></a><span class="paranum">437</span>. Theresu ukkuṭikaṃ nisajja pavārentesu navo yāva sayaṃ pavāreti, tāva ukkuṭiko eva acchatūti yojanā. <span class="bld">Acchatū</span>ti nisīdeyya.</p>
  2997. <p class="bodytext"><a name="para440-2"></a><span class="paranum">440-2</span>. Dhammasākacchā ca kalaho cāti dvando. Rattiyā khepitabhāvato tevācikāya okāse asati dasavidhe vā antarāye sati ‘‘suṇātu me…pe… samānavassikaṃ pavāreyyā’’ti anurūpato ñattiṃ vatvā yathāṭhapitañattiyā anurūpena pavāreyyāti sambandho veditabbo. <span class="bld">Anurūpato</span>ti ‘‘suṇātu me…pe… dānaṃ dentehi ratti khepitā, sace…pe… ratti vibhāyissati, yadi saṅghassa pattakalla’’ntiādinā tena khepitarattiyā anurūpena. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ rājantarāyo, sace saṅgho tevācikaṃ…pe… saṅgho bhavissati, athāyaṃ <a name="M0.0427"></a> rājantarāyo bhavissati, yadi saṅghassa pattakalla’’ntiādinā rājantarāyādīnaṃ <a name="V0.0357"></a> anurūpena vāti attho. ‘‘Athāyaṃ brahmacariyantarāyo bhavissatī’’ti pana peyyālavasena ante vuttaṃ brahmacariyantarāyaṃ gahetvā vuttaṃ. ‘‘Dvevācika’’ntiādikaṃ pana visuṃ visuṃ vattabbampi laṅghanakkamena sampiṇḍetvā vuttaṃ. Vacanasamaye pana ‘‘dvevācikaṃ pavāreyya’’iccādinā vattabbaṃ. <span class="bld">Āgaccheyyuṃ yadi samāādikā cā</span>ti ‘‘āgaccheyyuṃ yadi samā’’iccādayo uposathe vuttā gāthāyo ca. <span class="bld">Etthā</span>ti etissaṃ pavāraṇāyaṃ. Ayameva ca āharaṇakkamo –</p>
  2998. <p class="gatha1">Āgaccheyyuṃ yadi samā, pavārenteva thokikā;</p>
  2999. <p class="gatha2">Pavāritā te suppavāritā, aññehi ca pavāriyaṃ;</p>
  3000. <p class="gathalast">Pavāritesu sakalā-yekaccāyuṭṭhitāya vā.</p>
  3001. <p class="gatha1">Pavāreyyuñca te tesaṃ, santike bahukā sace;</p>
  3002. <p class="gathalast">Katvā sabbavikappesu, pubbakiccaṃ punuddiseti.</p>
  3003. <p class="bodytext">‘‘Āvāsikānaṃ pannaraso’’tiādikā gāthāyo pana etthāpi samānā.</p>
  3004. <p class="bodytext"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>. <span class="bld">Ñattiṃ vatvā</span>ti vakkhamānagaṇañattiṃ vatvā.</p>
  3005. <p class="bodytext"><a name="para444"></a><span class="paranum">444</span>. <span class="bld">Samudīriyā</span>ti aññe dve tayo vā vakkhamānakkamena vattabbā.</p>
  3006. <p class="bodytext"><a name="para446-8"></a><span class="paranum">446-8</span>. Kattabbaṃ katvāti yojetabbaṃ. <span class="bld">Kattabba</span>nti pubbakiccādikaṃ. Navenapi ‘‘ahaṃ bhante…pe… paṭikarissāmī’’ti thero īriyoti yojetabbaṃ. <span class="bld">Eva</span>nti idāni vakkhamānaṃ parāmasati.</p>
  3007. <p class="bodytext"><a name="para449"></a><span class="paranum">449</span>. <span class="bld">‘‘Yasmi’’</span>ntiādi vuttanayattā uttānameva.</p>
  3008. <p class="bodytext"><a name="para450"></a><span class="paranum">450</span>. <span class="bld">Gāthāyo</span>ti <a name="M0.0428"></a> ‘‘vagge samagge vaggoti, saññino’’tiādikā heṭṭhā vuttagāthāyo vā. Ayaṃ panettha viseso – <span class="bld">karoto</span>ti ettha pavāraṇaṃ karototi attho gahetabbo. Tatiya gāthāya <a name="V0.0358"></a> ‘‘pātimokkhaṃ na uddise’’ti apanetvā ‘‘no kareyya pavāraṇa’’nti padaṃ pakkhipitabbaṃ. Catutthagāthāya ‘‘anuposathe’’tiādigāthābandhaṃ apanetvā ‘‘neva pavāraṇe kātuṃ, sā kappati pavāraṇā’’ti pakkhipitabbaṃ. Pañcamagāthāya ‘‘aṭṭhitoposathāvāsā’’ti apanetvā ‘‘pavāraṇāṭhitāvāsā’’ti pakkhipitabbaṃ.</p>
  3009. <p class="bodytext"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>. <span class="bld">Saṅghamhi pavāritevā</span>ti purimavassūpagate saṅghamhi pavārite eva. <span class="bld">Pārisuddhiuposathaṃ kareyyā</span>ti na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbāti adhippāyo. Pacchimikāya upagantvā apariniṭṭhitavasso <span class="bld">avuttho. Anupāgato</span>ti vassaṃ anupāgato. Ayametthādhippāyo – purimikāya vassaṃ upagatā pañca vā atirekā vā pacchimikāya upagatā tehi samā vā ūnatarā vā purimikāya vā upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti, saṅghappavāraṇāya gaṇaṃ pūrenti saṅghappavāraṇāvasena ñattiṃ ṭhapetvā, atha ca ubhopi ekato hutvā saṅghaṃ na pūrenti, gaṇaṃ pana pūrenti, gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ, pacchā tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo. Yadi pana purimikāya eko, pacchimikāya eko, ekena ekassa santike pavāretabbaṃ, ekena pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimehi vassūpagatehi pacchā vassūpagatā ekenapi adhikā saṅghaṃ pūrenti, paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā tesaṃ santike pavāretabbanti. Gaṇepi eseva nayo. Evamuparipi yathāyogaṃ cintanīyaṃ.</p>
  3010. <p class="bodytext"><a name="para452"></a><span class="paranum">452</span>. <span class="bld">Cātumāsiniyā</span>ti <a name="M0.0429"></a> aparakattikapuṇṇamāyaṃ. <span class="bld">Saṅghenā</span>ti paṭhamaṃ vassūpagatena saṅghena. Vutthā vassā yehi te <span class="bld">vutthavassā,</span> pacchimavassūpagatā. <span class="bld">Sace appatarā siyu</span>nti iminā yadi adhikatarā vā samasamā vā honti, pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pacchimavassūpagatehi paṭhamaṃ pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabboti dīpetīti.</p>
  3011. <p class="centered">Pavāraṇāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3012. <p class="subhead">46. Saṃvaraniddesavaṇṇanā</p>
  3013. <p class="bodytext"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>. Saṃvaraṇaṃ cakkhudvārādīnaṃ satikavāṭena pidahanaṃ <span class="bld">saṃvaro</span>. Tattha kiñcāpi cakkhundriye saṃvaro natthi, na hi cakkhupasādaṃ nissāya sati uppajjati, neva bhavaṅgasamaye āvajjanādīnaṃ <a name="V0.0359"></a> aññatarasamaye, javanakkhaṇe pana uppajjatīti tadā saṃvaro hoti, evaṃ honte pana so cakkhudvārādīnaṃ saṃvaroti vuccati. <span class="bld">Cakkhusotādibhedehī</span>ti cakkhu ca sotañca, tāni ādi yesaṃ, teva bhedā cāti samāso, tehi dvārehi. Abhijjhādippavattiyā accantopakārakattā karaṇatthe cettha tatiyā. Etena cakkhusotaghānajivhākāyamanasaṅkhātāni dvārāni vuttāni. <span class="bld">Rūpasaddādigocare</span>ti rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammasaṅkhāte visaye. <span class="bld">Abhijjhādomanassādippavatti</span>nti ettha parasampattiṃ abhimukhaṃ jhāyatīti abhijjhā, balavataṇhā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena micchādiṭṭhiādayo aneke akusalā dhammā saṅgahitā.</p>
  3014. <p class="bodytext"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>. Sakaṃ cittaṃ kiṭṭhādiṃ duppasuṃ viya niggaṇheyyāti sambandho. <span class="bld">Kiṭṭha</span>nti kiṭṭhaṭṭhāne uppannaṃ sassaṃ gahitaṃ. Kiṭṭhaṃ adatīti <a name="M0.0430"></a> <span class="bld">kiṭṭhādi,</span> taṃ. <span class="bld">Sampajāno</span>ti sātthakasappāyagocaraasammohasaṅkhātena catusampajaññena sammā pajāno. Iminā indriyasaṃvarasīlaṃ kathitaṃ.</p>
  3015. <p class="centered">Saṃvaraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3016. <p class="subhead">47. Suddhiniddesavaṇṇanā</p>
  3017. <p class="bodytext"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>. Desanā saṃvaro eṭṭhi paccavekkhaṇanti bhedato suddhi catubbidhāti sambandho. ‘‘Paccavekkhaṇaṃ bhedato’’ti vattabbe niggahitalopo daṭṭhabbo, desanāsuddhi saṃvarasuddhi pariyeṭṭhisuddhi paccavekkhaṇasuddhīti catubbidhāti vuttaṃ hoti. Tattha sujjhatīti suddhi, yathādhammaṃ desanāya suddhi <span class="bld">desanāsuddhi</span>. Vuṭṭhānassāpi cettha desanāya eva saṅgaho daṭṭhabbo. Mūlāpattīnaṃ pana abhikkhutāpaṭiññāva desanāti heṭṭhā vuttā, sāvassa pārājikāpannassa visuddhi nāma hoti. Ayañhi yasmā pārājikaṃ āpanno, tasmā bhikkhubhāve ṭhatvā abhabbo jhānādīni adhigantuṃ. Bhikkhubhāvo hissa saggantarāyo ceva hoti, maggantarāyo ca. Vuttañhetaṃ –</p>
  3018. <p class="gathalast">‘‘Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhatī’’ti. (dha. pa. 311);</p>
  3019. <p class="unindented">Aparampi <a name="V0.0360"></a> vuttaṃ –</p>
  3020. <p class="gathalast">‘‘Sithilo hi paribbajo, bhiyyo ākirate raja’’nti. (dha. pa. 313);</p>
  3021. <p class="bodytext">Iccassa bhikkhubhāvo visuddhi nāma na hoti. Yasmā pana gihiādiko hutvā dānasaraṇasīlasaṃvarādīhi saggamaggaṃ vā jhānavimokkhamaggaṃ vā ārādhetuṃ bhabbo hoti, tasmāssa <a name="M0.0431"></a> gihiādibhāvo visuddhi nāma hoti. Adhiṭṭhānavisiṭṭhena saṃvarena visuddhi <span class="bld">saṃvaravisuddhi</span>. Dhammena samena paccayānaṃ eṭṭhiyā suddhi <span class="bld">eṭṭhisuddhi</span>. Catūsu paccayesu paccavekkhaṇena suddhi <span class="bld">paccavekkhaṇasuddhi</span>. ‘‘Catubbidhā pātī’’tiādīsu <span class="bld">pātimokkhasaṃvarasammata</span>nti ‘‘pātimokkhasaṃvaro’’ti sammataṃ sīlaṃ.</p>
  3022. <p class="bodytext"><a name="para456"></a><span class="paranum">456</span>. Cittādhiṭṭhānasaṃvarā sujjhatīti indriyasaṃvaro saṃvarasuddhīti vuttoti yojanā.</p>
  3023. <p class="bodytext"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>. Anesanaṃ pahāya dhammena uppādentassa eṭṭhiyā suddhattā ājīvanissitaṃ eṭṭhisuddhīti vuttanti sambandho. <span class="bld">Uppādentassā</span>ti paccaye uppādentassa.</p>
  3024. <p class="bodytext"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>. <span class="bld">Paccavekkhaṇasujjhanā</span>ti hetumhi pañcamīti.</p>
  3025. <p class="centered">Suddhiniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3026. <p class="centered">48. Santosaniddesavaṇṇanā</p>
  3027. <p class="bodytext"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>. Paṃsukūlaṃ piṇḍiyālopo rukkhamūlaṃ pūtimuttabhesajjanti ime cattāro paccayā appagghanakatāya appā ceva kassacipi ālayābhāvena anavajjā ca gatagataṭṭhāne labbhamānatāya <a name="V0.0361"></a> sulabhā cāti vuccanti, tenāha <span class="bld">‘‘appenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Mattaññū</span>ti pariyesanappaṭiggahaṇaparibhogavissajjanesu catūsu mattaññutāvasena pamāṇaññū.</p>
  3028. <p class="bodytext"><a name="para460"></a><span class="paranum">460</span>. Kathaṃ santuṭṭhoti āha <span class="bld">‘‘atīta’’</span>ntiādi. <span class="bld">Paccuppannena yāpento</span>ti yathālābhayathābalayathāsāruppavasena paccuppannena yathāvuttacatubbidhapaccayena yāpentoti.</p>
  3029. <p class="centered">Santosaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3030. <p class="subhead">49. Caturārakkhaniddesavaṇṇanā</p>
  3031. <p class="bodytext"><a name="para461-2"></a><span class="paranum">461-2</span>. Buddhānussati <a name="M0.0432"></a> …pe… maraṇassatīti imā caturārakkhā nāmāti seso. <span class="bld">Ārakattādinā</span>ti ārakabhāvo ārakattaṃ, taṃ ādi yassa ‘‘arīnaṃ hatattā’’tiādikassa taṃ <span class="bld">ārakattādi</span>. Tena tena maggena savāsanānaṃ arānaṃ hatattā ārakā sabbakilesehi suvidūravidūre ṭhitoti ā-kārassa rassattaṃ, ka-kārassa ha-kāraṃ sānunāsikaṃ katvā ‘‘araha’’nti padasiddhi veditabbā. ‘‘Ārakā’’ti ca vutte sāmaññajotanāya visese avaṭṭhānato, visesatthinā ca visesassa anuppayojitabbattā ‘‘kilesehī’’ti labbhati.</p>
  3032. <p class="bodytext"><span class="bld">Sammā</span>ti aviparītaṃ. <span class="bld">Sāma</span>nti sayameva, aparaneyyo hutvāti attho. ‘‘Sambuddho’’ti hi ettha saṃ-saddo ‘‘saya’’nti etassa atthassa bodhako daṭṭhabbo. <span class="bld">Buddhato</span>ti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, buddhattāti attho. ‘‘Arahaṃ’’ iti vā ‘‘sammāsambuddho’’ iti vā bhagavato navabhede guṇe yā punappunaṃ anussati, sā buddhānussatīti yojanā. ‘‘Sammāsambuddho itī’’ti vattabbe a-kāro sandhivasena āgato. <span class="bld">Iti</span>-saddo panettha ādiattho, iccādīti attho. <span class="bld">Navabhede</span>ti ‘‘anuttaro purisadammasārathī’’ti ekato gahetvā. Ettha pana upacāro uppajjati, na appanā, tathā maraṇassatiyaṃ. Itaresu pana ubhayampi uppajjatīti veditabbaṃ. Buddhānussati.</p>
  3033. <p class="bodytext"><a name="para463-4"></a><span class="paranum">463-4</span>. <span class="bld">‘‘Sīmaṭṭhā’’</span>tiādinā mettābhāvanaṃ dasseti. <span class="bld">Sīmaṭṭhasaṅghe</span>ti sīmāyaṃ tiṭṭhatīti sīmaṭṭho<a name="V0.0362"></a>, sova saṅgho. Gocaragāmamhi issare janeti sambandho. Tattha mānuse upādāya sabbasattesūti yojetabbaṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ gāme. Sukhitā hontu averāti padacchedo. <span class="bld">Ādinā</span>ti <a name="M0.0433"></a> ‘‘abyāpajjā hontu, anīghā hontu, sukhī attānaṃ pariharantū’’ti iminā. <span class="bld">Paricchijja paricchijjā</span>ti ‘‘imasmiṃ vihāre sabbe bhikkhū’’tiādinā evampi paricchinditvā paricchinditvā. Mettābhāvanā.</p>
  3034. <p class="bodytext"><a name="para465-6"></a><span class="paranum">465-6</span>. Idāni asubhaṃ niddisanto sabbapaṭhamaṃ sādhetabbaṃ sattavidhamuggahakosallaṃ <span class="bld">‘‘vaṇṇe’’</span>ccādinā dasseti. Sattavidhañhi taṃ nayato āgataṃ vācāsajjhāyamanasāsajjhāyehi saddhiṃ. Tattha paṭhamaṃ vācāya sajjhāyantena cattāri tacapañcakādīni paricchinditvā anulomappaṭilomavasena kātabbaṃ. Yathā pana vacasā, tatheva manasāpi sajjhāyo kātabbo. Vacasā sajjhāyo hi manasā sajjhāyassa paccayo. So pana lakkhaṇappaṭivedhassa paccayo. Tattha <span class="bld">vaṇṇo</span> nāma kesādīnaṃ vaṇṇo. <span class="bld">Saṇṭhānaṃ</span> tesaṃyeva saṇṭhānaṃ. <span class="bld">Okāso</span> tesaṃyeva patiṭṭhokāso. <span class="bld">Disā</span> nābhito uddhaṃ uparimadisā, adho heṭṭhimā. <span class="bld">Paricchedo</span> nāma ‘‘ayaṃ koṭṭhāso heṭṭhā ca upari ca tiriyañca iminā nāma paricchinno’’ti evaṃ sabhāgaparicchedo ceva ‘‘kesā na lomā, lomā na kesā’’ti evaṃ amissakatāvasena visabhāgaparicchedo ca. Kesādikoṭṭhāse vavatthapetvāti sambandho. <span class="bld">Vavatthapetvā</span>ti vuttanayena vavatthapetvā.</p>
  3035. <p class="bodytext">Evaṃ vavatthapentena yathāvuttaṃ sattavidhaṃ uggahakosallaṃ sampādetvā aṭṭhārasavidhaṃ manasikārakosallaṃ sampādetabbanti dassetuṃ <span class="bld">‘‘anupubbato’’</span>tiādimāha. Tattha appanāto tayo ca suttantāti ime cattāropi nayatovāgate nātisīghādīsu pakkhipitvā dasavidhatā veditabbā. <span class="bld">Anupubbato</span>ti sajjhāyakaraṇato paṭṭhāya anupaṭipāṭiyā. <span class="bld">Nātisīghaṃ nātisaṇikaṃ katvā</span>ti kiriyāvisesanaṃ. <span class="bld">Vikkhepaṃ</span> <a name="M0.0434"></a> <span class="bld">paṭibāhaya</span>nti kammaṭṭhānaṃ vissajjetvā bahiddhā puthuttārammaṇe cetaso vikkhepaṃ paṭibāhanto. <span class="bld">Paṇṇattiṃ samatikkammā</span>ti yāyaṃ ‘‘kesā lomā’’ti paṇṇatti, taṃ atikkamitvā, ‘‘paṭikkūla’’nti cittaṃ ṭhapetvāti adhippāyo. <span class="bld">Anupubbato muñcantassā</span>ti yo yo koṭṭhāso na upaṭṭhāti, taṃ taṃ anukkamena muñcato, tassa ‘‘bhāvanā’’ti iminā sambandho veditabbo.</p>
  3036. <p class="bodytext"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>. Evaṃ ubhayakosallaṃ sampādetvā sabbakoṭṭhāse vaṇṇādivasena vavatthapetvā vaṇṇādivaseneva <a name="V0.0363"></a> pañcadhā paṭikkūlatā vavatthapetabbāti dassetuṃ <span class="bld">‘‘vaṇṇā’’</span>tiādimāha. Vaṇṇa…pe… okāsehi koṭṭhāse paṭikkūlāti bhāvanā asubhanti yojanā. Tatra kesā tāva pakativaṇṇena kāḷakā addāriṭṭhakavaṇṇā, saṇṭhānato dīghavaṭṭatulādaṇḍasaṇṭhānā, disato uparimadisāya jātā, okāsato ubhosu passesu kaṇṇacūḷikāhi, purato naḷāṭantena, pacchato gaḷavāṭakena paricchinnā, sīsakaṭāhaveṭhanaallacammaṃ kesānaṃ okāso. Paricchedato kesā sīsaveṭhanacamme vīhaggamattaṃ pavisitvā patiṭṭhitena heṭṭhā attano mūlatalena, upari ākāsena, tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā. Dve kesā ekato natthīti ayaṃ sabhāgaparicchedo. ‘‘Kesā na lomā, lomā na kesā’’ti evaṃ avasesaekatiṃ sakoṭṭhāsehi amissīkatā kesā nāma pāṭiyekko eko koṭṭhāsoti ayaṃ visabhāgaparicchedo. Idaṃ kesānaṃ vaṇṇādito nicchayanaṃ. Idaṃ pana nesaṃ vaṇṇādivasena pañcadhā paṭikkūlato nicchayanaṃ – kesā nāmete vaṇṇatopi paṭikkūlā āsayatopi saṇṭhānatopi gandhatopi okāsatopi paṭikkūlāti evaṃ sesakoṭṭhāsānampi yathāyogaṃ veditabbaṃ.</p>
  3037. <p class="bodytext"><span class="bld">Uddhumātādivatthūsū</span>ti <a name="M0.0435"></a> uddhumātakavinīlakavipubbakavicchiddakavikkhāyitakavikkhittakahatavi- kkhittakalohitakapuḷavakaaṭṭhikasaṅkhātesu dasesu aviññāṇakaasubhavatthūsu asubhākāraṃ gahetvā pavattā bhāvanā vā asubhanti sambandho. Asubhabhāvanā.</p>
  3038. <p class="bodytext"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>. ‘‘Maraṇaṃ me bhavissatī’’ti vā ‘‘jīvitaṃ me uparujjhatī’’ti vā ‘‘maraṇaṃ maraṇa’’nti vā yoniso bhāvayitvānāti yojanā. <span class="bld">Jīvita</span>nti rūpajīvitindriyañca arūpajīvitindriyañca. <span class="bld">Yoniso</span>ti upāyena. Evaṃ pavattayatoyeva hi ekaccassa nīvaraṇāni vikkhambhanti, maraṇārammaṇā sati saṇṭhāti, upacārappattameva kammaṭṭhānaṃ hoti.</p>
  3039. <p class="bodytext"><a name="para469-470"></a><span class="paranum">469-470</span>. Yassa pana ettāvatā na hoti, tena vadhakapaccūpaṭṭhānādīhi aṭṭhahākārehi maraṇaṃ anussaritabbanti dassetuṃ <span class="bld">‘‘vadhakassevā’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Vadhakassa iva upaṭṭhānā</span>ti ‘‘imassa sīsaṃ chindissāmī’’ti asiṃ gahetvā gīvāya sañcārayamānassa vadhakassa viya maraṇassa upaṭṭhānato. <span class="bld">Sampattīnaṃ vipattito</span>ti bhogasampattiyā jīvitasampattiyā ca vināsamaraṇasaṅkhātavipattito. <span class="bld">Upasaṃharato</span>ti yasamahattato puññamahattato thāmamahattato iddhimahattato paññāmahattato paccekabuddhato sammāsambuddhatoti imehi sattahākārehi attano upasaṃharaṇato<a name="V0.0364"></a>. <span class="bld">Kāyabahusādhāraṇā</span>ti asītiyā kimikulānaṃ, anekasatānaṃ rogānaṃ, bāhirānañca ahivicchikādīnaṃ maraṇassa paccayānaṃ sādhāraṇato. <span class="bld">Āyudubbalato</span>ti assāsapassāsūpanibaddhattairiyāpathūpanibaddhattādinā āyuno dubbalato. <span class="bld">Kālavavatthānassa abhāvato</span>ti ‘‘imasmiṃyeva kāle maritabbaṃ, na aññasmi’’nti evaṃ kālavavatthānassa abhāvato. <span class="bld">Addhānassa paricchedā</span>ti ‘‘manussānaṃ jīvitassa paricchedo nāma <a name="M0.0436"></a> etarahi paritto, addhā yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ jīvatī’’ti evaṃ addhānassa kālassa paricchedato.</p>
  3040. <p class="bodytext">Ettha pana kammaṭṭhānaṃ bhāvetvā vipassanāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pattukāmena buddhaputtena yaṃ kātabbaṃ, taṃ ādikammikassa kulaputtassa vasena ādito paṭṭhāya saṅkhepenopadissāma. Catubbidhaṃ tāva sīlaṃ sodhetabbaṃ. Tattha tividhā visujjhanā anāpajjanaṃ, āpannavuṭṭhānaṃ, kilesehi ca appaṭipīḷanaṃ. Evaṃ visuddhasīlassa hi bhāvanā sampajjati. Yampidaṃ cetiyaṅgaṇavattādīnaṃ vasena ābhisamācārikasīlaṃ vuccati, tampi sādhukaṃ paripūretabbaṃ. Tato –</p>
  3041. <p class="gatha1">‘‘Āvāso ca kulaṃ lābho, gaṇo kammañca pañcamaṃ;</p>
  3042. <p class="gathalast">Addhānaṃ ñāti ābādho, gantho iddhīti te dasā’’ti. (visuddhi. 1.41) –</p>
  3043. <p class="unindented">Evaṃ vuttesu dasasu palibodhesu yo palibodho, yo upacchinditabbo. Evaṃ upacchinnapalibodhena –</p>
  3044. <p class="gatha1">‘‘Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;</p>
  3045. <p class="gathalast">Gambhīrañca kathaṃ kattā, no cāṭṭhāne niyojako’’ti. (a. ni. 7.37) –</p>
  3046. <p class="unindented">Evaṃ vuttalakkhaṇaṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. Taṃ duvidhaṃ hoti sabbatthakakammaṭṭhānañca pārihāriyakammaṭṭhānañca. Tattha <span class="bld">sabbatthakakammaṭṭhānaṃ</span> nāma bhikkhusaṅghādīsu mettā, maraṇassati ca, ‘‘asubhasaññā’’tipi eke. Etaṃ pana tayaṃ sabbattha atthayitabbaṃ icchitabbanti <a name="V0.0365"></a> katvā, adhippetassa ca yogānuyogakammassa padaṭṭhānattā ‘‘sabbatthakakammaṭṭhāna’’nti vuccati. Aṭṭhatiṃsārammaṇesu pana yaṃ yassa caritānukūlaṃ, taṃ tassa niccaṃ pariharitabbattā yathāvutteneva nayena <span class="bld">‘‘pārihāriyakammaṭṭhāna’’</span>nti vuccati, tato –</p>
  3047. <p class="gatha1">‘‘Mahāvāsaṃ <a name="M0.0437"></a> navāvāsaṃ, jarāvāsañca panthaniṃ;</p>
  3048. <p class="gathalast">Soṇḍiṃ paṇṇañca pupphañca, phalaṃ patthitameva ca.</p>
  3049. <p class="gatha1">‘‘Nagaraṃ dārunā khettaṃ, visabhāgena paṭṭanaṃ;</p>
  3050. <p class="gathalast">Paccantasīmāsappāyaṃ, yattha mitto na labbhati.</p>
  3051. <p class="gatha1">‘‘Aṭṭhārasetāni ṭhānāni, iti viññāya paṇḍito;</p>
  3052. <p class="gathalast">Ārakā parivajjeyya, maggaṃ sappaṭibhayaṃ yathā’’ti. (visuddhi. 1.52) –</p>
  3053. <p class="unindented">Vuttaaṭṭhārasasenāsanadosavajjitaṃ ‘‘idha, bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti naccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ divā appākiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ. Tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasireneva uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā. Tasmiṃ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammavinayadharā mātikādharā. Te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati ‘idaṃ bhante kathaṃ, imassa ko attho’ti. Tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttāniṃ karonti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhānīyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11) vuttapañcaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ upagamma tattha vasantena ‘‘dīghāni kesalomanakhāni chinditabbāni, jiṇṇacīvaresu aggaḷaanuvātaparibhaṇḍadānādinā daḷhīkammaṃ vā tantacchedādīsu tunnakammaṃ vā kātabbaṃ, kiliṭṭhāni rajitabbāni, sace patte malaṃ hoti, patto pacitabbo, mañcapīṭhādīni sodhetabbānī’’ti evaṃ vuttaupacchinnakhuddakapalibodhena katabhattakiccena bhattasammadaṃ vinodetvā ratanattayaguṇānussaraṇena cittaṃ sampahaṃsetvā <a name="M0.0438"></a> ācariyuggahato ekapadampi asammuyhantena manasi kātabbanti.</p>
  3054. <p class="centered">Caturārakkhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3055. <p class="subhead">50. Vipassanāniddesavaṇṇanā</p>
  3056. <p class="bodytext"><a name="para471-2"></a><span class="paranum">471-2</span>. <span class="bld">Nāmarūpa</span>nti <a name="V0.0366"></a> cittacetasikasaṅkhātaṃ nāmañca aṭṭhavīsatividhaṃ rūpañca. ‘‘Namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ, ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ, nāmarūpato na añño attādiko koci atthī’’ti evaṃ jhānalābhī ce, jhānato vuṭṭhāya jhānagataṃ vā vipassanāyāniko ce, pakiṇṇakabhūtaṃ nāmarūpaṃ pariggahetvā. Pātimokkhasaṃvarādi sīlavisuddhi, caturārakkhavasena dīpitā sopacārasamādhisaṅkhātā cittavisuddhi ca vuttāva nāmāti iminā diṭṭhivisuddhi kathitā. Tato tassa paccayañca pariggahetvāti sambandho. <span class="bld">Tassa paccaya</span>nti ‘‘paṭisandhikkhaṇe nāmarūpadvayameva avijjātaṇhāupādānakammehi uppajjati, na issarādikāraṇenā’’tiādinā tassa kāraṇaṃ, iminā kaṅkhāvitaraṇavisuddhi dassitā.</p>
  3057. <p class="bodytext"><span class="bld">Hutvā abhāvato aniccā</span>ti sabbepi nāmarūpasaṅkhārā uppajjitvā abhāvāpajjanato aniccā. <span class="bld">Udayabbayapīḷanā dukkhā</span>ti uppādanirodhavasena pīḷanato dukkhā. <span class="bld">Avasavattittā anattā</span>ti attano vase avattanato anattāti evaṃ saṅkhārehi saddhiṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā. <span class="bld">Punappunaṃ sammasanto</span>ti yathāvuttanayena sammasanto samathayāniko vipassanāyāniko ca yogāvacaro. Iminā maggāmaggañāṇadassanavisuddhi, paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ca dassitā. Saṅkhārānameva <a name="M0.0439"></a> hi udayabbayādinānupassanato udayabbayabhaṅgabhayaādīnavanibbidāmuñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāsa- ṅkhārupekkhāñāṇasaṅkhātassa aṭṭhavidhassa ñāṇassa vasena sikhāppattaṃ vipassanāñāṇaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma. <span class="bld">Anupubbena sabbasaṃyojanakkhayaṃ pāpuṇeyyā</span>ti iminā ñāṇadassanavisuddhi dassitā. <span class="bld">Sabbasaṃyojanakkhaya</span>nti orambhāgiyānaṃ pañcannaṃ saṃyojanānaṃ heṭṭhā maggattayena khepitattā, itaresaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ khepitattā ca sabbesaṃ saṃyojanānaṃ khayante jātaṃ arahattamaggaṃ.</p>
  3058. <p class="subhead">Nigamanakathāvaṇṇanā</p>
  3059. <p class="bodytext"><a name="para473"></a><span class="paranum">473</span>. Yasmā <a name="V0.0367"></a> kāraṇā yā sikkhanā, ayaṃ bhikkhukiccaṃ, <span class="bld">ato</span> tasmā kāraṇāti attho.</p>
  3060. <p class="bodytext"><a name="para474"></a><span class="paranum">474</span>. <span class="bld">Niccaso lokavicārino</span>ti niccaṃ loke vicarato. Mālutasseva parissamo na sambhotīti yojanā. <span class="bld">Mālutassevā</span>ti vātassa iva. <span class="bld">Na sambhotī</span>ti na hoti.</p>
  3061. <p class="bodytext"><a name="para475-6"></a><span class="paranum">475-6</span>. Tambapaṇṇi eva tambapaṇṇiyo, ketu viya ketu, tambapaṇṇiye ketūti tappuriso. Tena racitā dhammavinayaññupasaṃsitā ayaṃ khuddasikkhā parimāṇato gāthānaṃ pañcamattehi satehi ettāvatā niṭṭhānamupāgatāti sambandho.</p>
  3062. <p class="centered">Nigamanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3063. <p class="subhead">Nigamanakathā</p>
  3064. <p class="gatha1">Kārāpitetirucire <a name="M0.0440"></a> pavare vihāre;</p>
  3065. <p class="gatha2">Mānādhikāripurinā garunā guṇena;</p>
  3066. <p class="gatha3">Vassaṃ vasaṃ damiḷaso vidhahaṃ akāsiṃ;</p>
  3067. <p class="gathalast">Ākaṅkhaṭīka jinasāsanasampavuddhiṃ.</p>
  3068. <p class="gatha1">Puññena sattharacanājanitena tena;</p>
  3069. <p class="gatha2">Sambuddhasāsanavarodayakāraṇena;</p>
  3070. <p class="gatha3">Lokāmisesu pana me samayaṃ alaggo;</p>
  3071. <p class="gathalast">Sambuddhasāsanavarodayamācareyyaṃ.</p>
  3072. <p class="gatha1">Atthesu <a name="V0.0368"></a> akkharapadesu vinicchayesu;</p>
  3073. <p class="gatha2">Pubbāparesu likhitaṃ khalitaṃ yadatthi;</p>
  3074. <p class="gatha3">Ohāya khantumarahanti vadantu santā;</p>
  3075. <p class="gathalast">Diṭṭhāparādhamatha vā kimulālanena.</p>
  3076. <p class="gatha1">Yenantatantaratanākaramanthanena;</p>
  3077. <p class="gatha2">Manthācalollasitañāṇavarena laddhā;</p>
  3078. <p class="gatha3">Sārāmatātisukhitā sukhayanti caññe;</p>
  3079. <p class="gathalast">Te me jayanti garavo garavo guṇehi.</p>
  3080. <p class="gatha1">Paratthasampādanato, puññenādhigatenahaṃ;</p>
  3081. <p class="gathalast">Paratthasampādanako, bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.</p>
  3082. <p class="bodytext">Sisso āha –</p>
  3083. <p class="gatha1">Paramappicchatānekasantosopasamesinaṃ;</p>
  3084. <p class="gathalast">Sucisallekhavuttīnaṃ, sadāraññanivāsinaṃ.</p>
  3085. <p class="gatha1">Sāsanujjotakārīnaṃ, ācerattamupāgataṃ;</p>
  3086. <p class="gathalast">Udumbaragirikhyātayatīnaṃ yatipuṅgavaṃ.</p>
  3087. <p class="gatha1">Medhaṅkara <a name="M0.0441"></a> iti khyātanāmadheyyaṃ tapodhanaṃ;</p>
  3088. <p class="gathalast">Theraṃ thiradayāmedhānidhānaṃ sādhupūjitaṃ.</p>
  3089. <p class="gatha1">Sissaṃ sahāyamāgamma, kalyāṇamittamattano;</p>
  3090. <p class="gathalast">Sodhetuṃ sāsanaṃ satthu, parakkamamakāsi yo.</p>
  3091. <p class="gatha1">Susaddasiddhiṃ <a name="V0.0369"></a> yo yoganicchayaṃ sabbhi vaṇṇitaṃ;</p>
  3092. <p class="gathalast">Akā subodhālaṅkāraṃ, vuttodayamanākulaṃ.</p>
  3093. <p class="gatha1">Saṅgharakkhitanāmena, mahātherena dhīmatā;</p>
  3094. <p class="gathalast">Nivāsabhūtenānekaguṇānappicchatādinaṃ.</p>
  3095. <p class="gatha1">Teneva racitā sādhu, sāsanodayakārinā;</p>
  3096. <p class="gathalast">Khuddasikkhāya ṭīkāpi, sumaṅgalappasādanī.</p>
  3097. <p class="centered">Nigamanakathā niṭṭhitā.</p>
  3098. <p class="centered">Iti sumaṅgalappasādanī nāma</p>
  3099. <p class="centered">Khuddasikkhā-abhinavaṭīkā samattā.</p>
  3100. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3101. <p class="chapter">Mūlasikkhā</p>
  3102. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathā</p>
  3103. <p class="gatha1">Natvā <a name="M0.0443"></a><a name="V0.0371"></a> nāthaṃ pavakkhāmi, mūlasikkhaṃ samāsato;</p>
  3104. <p class="gathalast">Bhikkhunā navakenādo, mūlabhāsāya sikkhituṃ.</p>
  3105. <p class="subhead">1. Pārājikaniddeso</p>
  3106. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  3107. <p class="gatha1"> Saṃ nimittaṃ pavesanto, bhikkhu maggattaye cuto;</p>
  3108. <p class="gathalast">Pavesanaṭṭhituddhāra-paviṭṭhe cepi sādiyaṃ.</p>
  3109. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  3110. <p class="gatha1"> Adinnaṃ mānusaṃ bhaṇḍaṃ, theyyāyekena ādiyaṃ;</p>
  3111. <p class="gathalast">Pañcavīsāvahāresu, garukaṃ ce cuto bhave.</p>
  3112. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  3113. <p class="gatha1"> Ādiyanto <a name="V0.0372"></a> harantova-harantopiriyāpathaṃ;</p>
  3114. <p class="gathalast">Vikopento tathā ṭhānā, cāventopi parājiko.</p>
  3115. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  3116. <p class="gatha1"> Tattha nānekabhaṇḍānaṃ, pañcakānaṃ vasā pana;</p>
  3117. <p class="gathalast">Avahārā dasañceti, viññātabbā vibhāvinā.</p>
  3118. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  3119. <p class="gatha1"> Sāhatthāṇattiko ceva, nissaggo cātthasādhako;</p>
  3120. <p class="gathalast">Dhuranikkhepanañceva, idaṃ sāhatthapañcakaṃ.</p>
  3121. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  3122. <p class="gatha1"> Pubbasahappayogo <a name="M0.0444"></a> ca, saṃvidhāharaṇampi ca;</p>
  3123. <p class="gathalast">Saṅketakammaṃ nimittaṃ, pubbappayogapañcakaṃ.</p>
  3124. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  3125. <p class="gatha1"> Theyyāpasayhaparikappa-ppaṭicchannakusādikā;</p>
  3126. <p class="gathalast">Avahārā ime pañca, viññātabbā vibhāvinā.</p>
  3127. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  3128. <p class="gatha1"> Manussapāṇaṃ pāṇoti, jānaṃ vadhakacetasā;</p>
  3129. <p class="gathalast">Jīvitā yo viyojeti, sāsanā so parājito.</p>
  3130. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  3131. <p class="gatha1"> Jhānādibhedaṃ hadaye asantaṃ,</p>
  3132. <p class="gatha2">Aññapadesañca vinādhimānaṃ;</p>
  3133. <p class="gatha3">Manussajātissa vadeyya bhikkhu,</p>
  3134. <p class="gathalast">Ñātakkhaṇe tena parājiko bhaveti.</p>
  3135. <p class="subhead">2. Garukāpattiniddeso</p>
  3136. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  3137. <p class="gatha1"> Mocetukāmacittena, upakkamma vimocayaṃ;</p>
  3138. <p class="gathalast">Sukkamaññatra supinā, samaṇo garukaṃ phuse.</p>
  3139. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  3140. <p class="gatha1"> Kāyasaṃsaggarāgena<a name="V0.0373"></a>, manussitthiṃ parāmasaṃ;</p>
  3141. <p class="gathalast">Itthisaññī upakkamma, samaṇo garukaṃ phuse.</p>
  3142. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  3143. <p class="gatha1"> Duṭṭhullavācassādena, maggaṃ vārabbha methunaṃ;</p>
  3144. <p class="gathalast">Obhāsanto manussitthiṃ, suṇamānaṃ garuṃ phuse.</p>
  3145. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  3146. <p class="gatha1"> Vaṇṇaṃ vatvāttanokāma-pāricariyāya methunaṃ;</p>
  3147. <p class="gathalast">Itthiṃ methunarāgena, yācamāno garuṃ phuse.</p>
  3148. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  3149. <p class="gatha1"> Sandesaṃ paṭiggaṇhitvā, purisassitthiyāpi vā;</p>
  3150. <p class="gathalast">Vīmaṃsitvā haraṃpaccā, samaṇo garukaṃ phuse.</p>
  3151. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  3152. <p class="gatha1"> Cāvetukāmo codento, amūlantimavatthunā;</p>
  3153. <p class="gathalast">Codāpayaṃ vā samaṇo, suṇamānaṃ garuṃ phuse.</p>
  3154. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  3155. <p class="gatha1"> Lesamattaṃ upādāya, amūlantimavatthunā;</p>
  3156. <p class="gathalast">Cāvetukāmo codento, suṇamānaṃ garuṃ phuseti.</p>
  3157. <p class="subhead">3. Nissaggiyaniddeso</p>
  3158. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  3159. <p class="gatha1"> Vikappanamadhiṭṭhāna-makatvā <a name="M0.0445"></a> kālacīvaraṃ;</p>
  3160. <p class="gathalast">Dasāhamatimāpeti, tassa nissaggiyaṃ siyā.</p>
  3161. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  3162. <p class="gatha1"> Bhikkhusammutiyāññatra, ticīvaramadhiṭṭhitaṃ;</p>
  3163. <p class="gathalast">Ekāhamatimāpeti, nissaggi samayaṃ vinā.</p>
  3164. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  3165. <p class="gatha1"> Aññātikā bhikkhuniyā, purāṇacīvaraṃ pana;</p>
  3166. <p class="gathalast">Dhovāpeti rajāpeti, ākoṭāpeti taṃ siyā.</p>
  3167. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  3168. <p class="gatha1"> Aññātikā <a name="V0.0374"></a> bhikkhuniyā, hatthato kiñci mūlakaṃ;</p>
  3169. <p class="gathalast">Adatvā cīvarādāne, nissaggiyamudīritaṃ.</p>
  3170. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  3171. <p class="gatha1"> Appavāritamaññātiṃ, viññāpentassa cīvaraṃ;</p>
  3172. <p class="gathalast">Aññatra samayā tassa, nissaggiyamudīritaṃ.</p>
  3173. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  3174. <p class="gatha1"> Rajataṃ jātarūpaṃ vā, māsakaṃ vā kahāpaṇaṃ;</p>
  3175. <p class="gathalast">Gaṇheyya vā gaṇhāpeyya, nissaggi sādiyeyya vā.</p>
  3176. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  3177. <p class="gatha1"> Parivatteyya nissaggi, rajatādi catubbidhaṃ;</p>
  3178. <p class="gathalast">Kappiyaṃ kappiyenāpi, ṭhapetvā sahadhammike.</p>
  3179. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  3180. <p class="gatha1"> Vikappanamadhiṭṭhāna-makatvāna pamāṇikaṃ;</p>
  3181. <p class="gathalast">Dasāhamatimāpeti, pattaṃ nissaggiyaṃ siyā.</p>
  3182. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  3183. <p class="gatha1"> Pañcabandhanato ūna-patte sati paraṃ pana;</p>
  3184. <p class="gathalast">Viññāpeti navaṃ pattaṃ, tassa nissaggiyaṃ siyā.</p>
  3185. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  3186. <p class="gatha1"> Paṭiggahetvā bhuñjanto, sappitelādikaṃ pana;</p>
  3187. <p class="gathalast">Sattāhamatimāpeti, tassa nissaggiyaṃ siyā.</p>
  3188. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  3189. <p class="gatha1"> Bhikkhussa cīvaraṃ datvā, acchindantassa taṃ puna;</p>
  3190. <p class="gathalast">Sakasaññāya nissaggi, acchindāpayatopi vā.</p>
  3191. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  3192. <p class="gatha1"> Appavāritamaññātiṃ<a name="M0.0446"></a>, suttaṃ yāciya cīvaraṃ;</p>
  3193. <p class="gathalast">Vāyāpentassa nissaggi, vinā ñātippavārite.</p>
  3194. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  3195. <p class="gatha1"> Jānanto <a name="V0.0375"></a> bhikkhu saṅghassa, lābhaṃ pariṇataṃ pana;</p>
  3196. <p class="gathalast">Attano pariṇāmeti, tassa nissaggiyaṃ siyāti.</p>
  3197. <p class="subhead">4. Pācittiyaniddeso</p>
  3198. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  3199. <p class="gatha1"> Sampajānamusāvāde, pācittiyamudīritaṃ;</p>
  3200. <p class="gathalast">Bhikkhuñca omasantassa, pesuññaharaṇepi ca.</p>
  3201. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  3202. <p class="gatha1"> Ṭhapetvā bhikkhuniṃ bhikkhuṃ, aññena piṭakattayaṃ;</p>
  3203. <p class="gathalast">Padasodhammaṃ bhaṇantassa, pācittiyamudīritaṃ.</p>
  3204. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  3205. <p class="gatha1"> Anupasampanneneva, sayitvāna tirattiyaṃ;</p>
  3206. <p class="gathalast">Pācitti sahaseyyāya, catutthatthaṅgate puna.</p>
  3207. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  3208. <p class="gatha1"> Itthiyā ekarattampi, seyyaṃ kappayatopi vā;</p>
  3209. <p class="gathalast">Desentassa vinā viññuṃ, dhammañca chappaduttariṃ.</p>
  3210. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  3211. <p class="gatha1"> Duṭṭhullaṃ bhikkhuno vajjaṃ, bhikkhusammutiyā vinā;</p>
  3212. <p class="gathalast">Abhikkhuno vadantassa, pācittiyamudīritaṃ.</p>
  3213. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  3214. <p class="gatha1"> Khaṇeyya vā khaṇāpeyya, pathaviñca akappiyaṃ;</p>
  3215. <p class="gathalast">Bhūtagāmaṃ vikopeyya, tassa pācittiyaṃ siyā.</p>
  3216. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  3217. <p class="gatha1"> Ajjhokāse tu mañcādiṃ, katvā santharaṇādikaṃ;</p>
  3218. <p class="gathalast">Saṅghikaṃ yāti pācitti, akatvāpucchanādikaṃ.</p>
  3219. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  3220. <p class="gatha1"> Saṅghikāvasathe seyyaṃ, katvā santharaṇādikaṃ;</p>
  3221. <p class="gathalast">Akatvāpucchanādiṃ yo, yāti pācitti tassapi.</p>
  3222. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  3223. <p class="gatha1"> Jānaṃ sappāṇakaṃ toyaṃ, pācitti paribhuñjato;</p>
  3224. <p class="gathalast">Aññātikā bhikkhuniyā, ṭhapetvā pārivattakaṃ.</p>
  3225. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  3226. <p class="gatha1"> Cīvaraṃ <a name="M0.0447"></a><a name="V0.0376"></a> deti pācitti, cīvaraṃ sibbatopi ca;</p>
  3227. <p class="gathalast">Atirittaṃ akāretvā, pavāretvāna bhuñjato.</p>
  3228. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  3229. <p class="gatha1"> Bhikkhuṃ āsādanāpekkho, pavāreti pavāritaṃ;</p>
  3230. <p class="gathalast">Anatirittena bhutte tu, pācittiyamudīritaṃ.</p>
  3231. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  3232. <p class="gatha1"> Sannidhibhojanaṃ bhuñje, vikāle yāvakālikaṃ;</p>
  3233. <p class="gathalast">Bhuñjato vāpi pācitti, agilāno paṇītakaṃ.</p>
  3234. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  3235. <p class="gatha1"> Viññāpetvāna bhuñjeyya, sappibhattādikampi ca;</p>
  3236. <p class="gathalast">Appaṭiggahitaṃ bhuñje, dantakaṭṭhodakaṃ vinā.</p>
  3237. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  3238. <p class="gatha1"> Titthiyassa dade kiñci, bhuñjitabbaṃ sahatthato;</p>
  3239. <p class="gathalast">Nisajjaṃ vāraho kappe, mātugāmena cekato.</p>
  3240. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  3241. <p class="gatha1"> Surāmerayapānepi, pācittiyamudīritaṃ;</p>
  3242. <p class="gathalast">Aṅgulipatodake cāpi, hasadhammepi codake.</p>
  3243. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  3244. <p class="gatha1"> Anādarepi pācitti, bhikkhuṃ bhīsayatopi vā;</p>
  3245. <p class="gathalast">Bhayānakaṃ kathaṃ katvā, dassetvā vā bhayānakaṃ.</p>
  3246. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  3247. <p class="gatha1"> Ṭhapetvā paccayaṃ kiñci, agilāno jaleyya vā;</p>
  3248. <p class="gathalast">Jotiṃ jalāpayeyyāpi, tassa pācittiyaṃ siyā.</p>
  3249. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  3250. <p class="gatha1"> Kappabindumanādāya, navacīvarabhogino;</p>
  3251. <p class="gathalast">Hasāpekkhassa pācitti, bhikkhuno cīvarādikaṃ.</p>
  3252. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  3253. <p class="gatha1"> Apanetvā <a name="V0.0377"></a> nidhentassa, nidhāpentassa vā pana;</p>
  3254. <p class="gathalast">Jānaṃ pāṇaṃ mārentassa, tiracchānagatampi ca.</p>
  3255. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  3256. <p class="gatha1"> Chādetukāmo chādeti, duṭṭhullaṃ bhikkhunopi ca;</p>
  3257. <p class="gathalast">Gāmantaragatassāpi, saṃvidhāyitthiyā saha.</p>
  3258. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  3259. <p class="gatha1"> Bhikkhuṃ <a name="M0.0448"></a> paharato vāpi, talasattikamuggire;</p>
  3260. <p class="gathalast">Codeti vā codāpeti, garukāmūlakenapi.</p>
  3261. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  3262. <p class="gatha1"> Kukkuccuppādane cāpi, bhaṇḍanatthāyupassutiṃ;</p>
  3263. <p class="gathalast">Sotuṃ bhaṇḍanajātānaṃ, yāti pācittiyaṃ siyā.</p>
  3264. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  3265. <p class="gatha1"> Saṅghassa lābhaṃ pariṇāmitaṃ tu,</p>
  3266. <p class="gatha2">Nāmeti yo taṃ parapuggalassa;</p>
  3267. <p class="gatha3">Pucchaṃ akatvāpi ca santabhikkhuṃ,</p>
  3268. <p class="gathalast">Pācitti gāmassa gate vikāleti.</p>
  3269. <p class="subhead">5. Pakiṇṇakaniddeso</p>
  3270. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  3271. <p class="gatha1"> Saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ yo, deti aññassa issaro;</p>
  3272. <p class="gathalast">Thullaccayaṃ yathāvatthuṃ, theyyā pārājikādipi.</p>
  3273. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  3274. <p class="gatha1"> Kusādimayacīrāni, kambalaṃ kesavālajaṃ;</p>
  3275. <p class="gathalast">Samayaṃ vinā dhārayato, lūkapakkhājinakkhipaṃ.</p>
  3276. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  3277. <p class="gatha1"> Satthakamme vatthikamme, saṃ nimittañca chindato;</p>
  3278. <p class="gathalast">Thullaccayaṃ manussānaṃ, maṃsādibhojanepi vā.</p>
  3279. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  3280. <p class="gatha1"> Kadalerakakkadussāni<a name="V0.0378"></a>, potthakaṃ sabbanīlakaṃ;</p>
  3281. <p class="gathalast">Sabbapītādikañcāpi, dhārayantassa dukkaṭaṃ.</p>
  3282. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  3283. <p class="gatha1"> Hatthissuragasoṇānaṃ, sīhabyagghacchadīpinaṃ;</p>
  3284. <p class="gathalast">Taracchassa ca maṃsādiṃ, uddissakatakampi ca.</p>
  3285. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  3286. <p class="gatha1"> Anāpucchitamaṃsañca, bhuñjato dukkaṭaṃ siyā;</p>
  3287. <p class="gathalast">Yātānupubbaṃ hitvāna, dakatitthādikaṃ vaje.</p>
  3288. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  3289. <p class="gatha1"> Sahasā <a name="M0.0449"></a> vubbhajitvāna, pavise nikkhameyya vā;</p>
  3290. <p class="gathalast">Vaccapassāvakuṭikaṃ, vinā ukkāsikaṃ vise.</p>
  3291. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  3292. <p class="gatha1"> Nitthunanto kare vaccaṃ, dantakaṭṭhañca khādayaṃ;</p>
  3293. <p class="gathalast">Vaccapassāvadoṇīnaṃ, bahi vaccādikaṃ kare.</p>
  3294. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  3295. <p class="gatha1"> Kharena cāvalekheyya, kaṭṭhaṃ pāteyya kūpake;</p>
  3296. <p class="gathalast">Ūhatañca na dhoveyya, uklāpañca na sodhaye.</p>
  3297. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  3298. <p class="gatha1"> Dakakiccaṃ karontassa, katvā ‘‘capucapū’’ti ca;</p>
  3299. <p class="gathalast">Anajjhiṭṭhova therena, pātimokkhampi uddise.</p>
  3300. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  3301. <p class="gatha1"> Anāpucchāya pañhassa, kathane vissajjanepi ca;</p>
  3302. <p class="gathalast">Sajjhāyakaraṇe dīpa-jālane vijjhāpanepi ca.</p>
  3303. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  3304. <p class="gatha1"> Vātapānakavāṭāni, vivareyya thakeyya vā;</p>
  3305. <p class="gathalast">Vandanādiṃ kare naggo, gamanaṃ bhojanādikaṃ.</p>
  3306. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  3307. <p class="gatha1"> Parikammaṃ <a name="V0.0379"></a> kare kāre, tipaṭicchannakaṃ vinā;</p>
  3308. <p class="gathalast">Kāyaṃ nahāyaṃ ghaṃseyya, kuṭṭe thambhe tarumhi vā.</p>
  3309. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  3310. <p class="gatha1"> Kuruvindakasuttena, aññamaññassa kāyato;</p>
  3311. <p class="gathalast">Agilāno bahārāme, careyya saupāhano.</p>
  3312. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  3313. <p class="gatha1"> Upāhanaṃ yo dhāreti, sabbanīlādikampi ca;</p>
  3314. <p class="gathalast">Nimittaṃ itthiyā ratto, mukhaṃ vā bhikkhadāyiyā.</p>
  3315. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  3316. <p class="gatha1"> Ujjhānasaññī aññassa, pattaṃ vā attano mukhaṃ;</p>
  3317. <p class="gathalast">Ādāsādimhi passeyya, uccāsanamahāsane.</p>
  3318. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  3319. <p class="gatha1"> Nisajjādiṃ karontassa, dukkaṭaṃ vandanepi ca;</p>
  3320. <p class="gathalast">Ukkhittānupasampanna-nānāsaṃvāsakādinaṃ.</p>
  3321. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  3322. <p class="gatha1"> Ekato paṇḍakitthīhi, ubhatobyañjanena vā;</p>
  3323. <p class="gathalast">Dīghāsane nisīdeyya, adīghe āsane pana.</p>
  3324. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  3325. <p class="gatha1"> Asamānāsanikena, mañcapīṭhe sayeyya vā;</p>
  3326. <p class="gathalast">Kulasaṅgahatthaṃ dadato, phalapupphādikampi ca.</p>
  3327. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  3328. <p class="gatha1"> Ganthimādiṃ <a name="M0.0450"></a> kare kāre, jinavāritapaccaye;</p>
  3329. <p class="gathalast">Paribhuñjeyya abyatto, anissāya vaseyya vā.</p>
  3330. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  3331. <p class="gatha1"> Anuññātehi aññassa, bhesajjaṃ vā kare vade;</p>
  3332. <p class="gathalast">Kare sāpattiko bhikkhu, uposathappavāraṇaṃ.</p>
  3333. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  3334. <p class="gatha1"> Dvārabandhādike <a name="V0.0380"></a> ṭhāne, parivattakavāṭakaṃ;</p>
  3335. <p class="gathalast">Apidhāya vinābhogaṃ, niyogaṃ vā saye divā.</p>
  3336. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  3337. <p class="gatha1"> Dhaññitthirūparatanaṃ, āvudhitthipasādhanaṃ;</p>
  3338. <p class="gathalast">Tūriyabhaṇḍaṃ phalaṃ rukkhe, pubbaṇṇādiñca āmase.</p>
  3339. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  3340. <p class="gatha1"> Sasitthodakatelehi, phaṇahatthaphaṇehi vā;</p>
  3341. <p class="gathalast">Kesamosaṇṭhanekasmiṃ, bhājane bhojanepi ca.</p>
  3342. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  3343. <p class="gatha1"> Ekattharaṇapāvuraṇā, sayeyyuṃ dvekamañcake;</p>
  3344. <p class="gathalast">Dantakaṭṭhañca khādeyya, adhikūnaṃ pamāṇato.</p>
  3345. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  3346. <p class="gatha1"> Yojeti vā yojāpeti, naccaṃ gītañca vāditaṃ;</p>
  3347. <p class="gathalast">Dassanaṃ savanaṃ tesaṃ, karontassa ca dukkaṭaṃ.</p>
  3348. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  3349. <p class="gatha1"> Vīhādiropime cāpi, bahipākārakuṭṭake;</p>
  3350. <p class="gathalast">Vaccādichaḍḍanādimhi, dīghakesādidhāraṇe.</p>
  3351. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  3352. <p class="gatha1"> Nakhamaṭṭhakaraṇādimhi, sambādhe lomahāraṇe;</p>
  3353. <p class="gathalast">Parikammakataṃ bhūmiṃ, akkame saupāhano.</p>
  3354. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  3355. <p class="gatha1"> Adhotaallapādehi, saṅghikaṃ mañcapīṭhakaṃ;</p>
  3356. <p class="gathalast">Parikammakataṃ bhittiṃ, āmasantassa dukkaṭaṃ.</p>
  3357. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  3358. <p class="gatha1"> Saṅghāṭiyāpi pallatthe, dupparibhuñjeyya cīvaraṃ;</p>
  3359. <p class="gathalast">Akāyabandhano gāmaṃ, vaje katvāna vaccakaṃ.</p>
  3360. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  3361. <p class="gatha1"> Nācameyya <a name="V0.0381"></a> dake sante, samādeyya akappiye;</p>
  3362. <p class="gathalast">Desanārocanādimhi, sabhāgāpattiyāpi ca.</p>
  3363. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  3364. <p class="gatha1"> Na <a name="M0.0451"></a> vase vassaṃ visaṃvāde, suddhacitte paṭissavaṃ;</p>
  3365. <p class="gathalast">Vassaṃ vasitvā gamane, ananuññātakiccato.</p>
  3366. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  3367. <p class="gatha1"> Vināpadaṃ tarussuddhaṃ, porisamhābhirūhaṇe;</p>
  3368. <p class="gathalast">Aparissāvanoddhānaṃ, vaje taṃ yācato na de.</p>
  3369. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  3370. <p class="gatha1"> Attano ghātane itthi-rūpādiṃ kārayeyya vā;</p>
  3371. <p class="gathalast">Hitvā mālādikaṃ cittaṃ, jātakādiṃ sayaṃ kare.</p>
  3372. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  3373. <p class="gatha1"> Bhuñjantamuṭṭhape tassa, sālādīsu nisīdato;</p>
  3374. <p class="gathalast">Vuḍḍhānaṃ pana okāsaṃ, adatvā vāpi dukkaṭaṃ.</p>
  3375. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  3376. <p class="gatha1"> Yānādimabhirūheyya, kallako ratanattayaṃ;</p>
  3377. <p class="gathalast">Ārabbha vade davañña-parisāyopalālane.</p>
  3378. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  3379. <p class="gatha1"> Kāyādiṃ vivaritvāna, bhikkhunīnaṃ na dassaye;</p>
  3380. <p class="gathalast">Vāce lokāyataṃ palitaṃ, gaṇheyya gaṇhāpeyya vā.</p>
  3381. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  3382. <p class="gatha1"> Yattha katthaci peḷāyaṃ, bhuñjato pattahatthako;</p>
  3383. <p class="gathalast">Vātapānakavāṭaṃ vā, paṇāme sodakampi ca.</p>
  3384. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  3385. <p class="gatha1"> Uṇheyya paṭisāmeyya, atiuṇheyya vodakaṃ;</p>
  3386. <p class="gathalast">Ṭhapeyya bhūmiyaṃ pattaṃ, aṅke vā mañcapīṭhake.</p>
  3387. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  3388. <p class="gatha1"> Miḍḍhante <a name="V0.0382"></a> paribhaṇḍante, pāde chatte ṭhapeti vā;</p>
  3389. <p class="gathalast">Calakādiṃ ṭhape pattaṃ, patte vā hatthadhovane.</p>
  3390. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  3391. <p class="gatha1"> Pattena nīharantassa, ucchiṭṭhamudakampi ca;</p>
  3392. <p class="gathalast">Akappiyampi pattaṃ vā, paribhuñjeyya dukkaṭaṃ.</p>
  3393. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  3394. <p class="gatha1"> Vade ‘‘jīvā’’ti khipite, na sikkhati anādaro;</p>
  3395. <p class="gathalast">Parimaṇḍalakādimhi, sekhiye dukkaṭaṃ siyā.</p>
  3396. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  3397. <p class="gatha1"> Yo <a name="M0.0452"></a> bhaṇḍagāre payutova bhaṇḍakaṃ,</p>
  3398. <p class="gatha2">Mātūna pācittiyamassa gopaye;</p>
  3399. <p class="gatha3">Davāya hīnenapi jātiādinā,</p>
  3400. <p class="gathalast">Vadeyya dubbhāsitamuttamampi yoti.</p>
  3401. <p class="subhead">6. Vattādikaṇḍaniddeso</p>
  3402. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  3403. <p class="gatha1"> Upajjhācariyavattañca, gamikāgantukampi ca;</p>
  3404. <p class="gathalast">Senāsanādivattañca, kātabbaṃ piyasīlinā.</p>
  3405. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  3406. <p class="gatha1"> Hatthapāse ṭhito kiñci, gahitabbaṃ dade tidhā;</p>
  3407. <p class="gathalast">Gahetukāmo gaṇheyya, dvidhāyaṃ sampaṭiggaho.</p>
  3408. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  3409. <p class="gatha1"> Saṅghāṭimuttarāsaṅgaṃ, tathā antaravāsakaṃ;</p>
  3410. <p class="gathalast">‘‘Etaṃ imaṃ adhiṭṭhāmi’’, tathā ‘‘paccuddharāmi’’ti.</p>
  3411. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  3412. <p class="gatha1"> ‘‘Imaṃ imāni etāni, etampi cīvara’’nti vā;</p>
  3413. <p class="gathalast">‘‘Parikkhāracoḷānī’’ti, tathā ‘‘paccuddharāmi’’ti.</p>
  3414. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  3415. <p class="gatha1"> ‘‘Etaṃ <a name="V0.0383"></a> imaṃ adhiṭṭhāmi, pattaṃ paccuddharāmi’’ti;</p>
  3416. <p class="gathalast">Evaṃ paccuddharedhiṭṭhe, cīvarādiṃ yathāvidhi.</p>
  3417. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  3418. <p class="gatha1"> Sañcarittaṃ vinā sesā, sacittā garukantimā;</p>
  3419. <p class="gathalast">Acchinnaṃ pariṇataṃ hitvā, nissaggiyamacittakaṃ.</p>
  3420. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  3421. <p class="gatha1"> Padasodhammaṃ duve seyyā, itthiyā dhammadesanā;</p>
  3422. <p class="gathalast">Duve senāsanānīpi, sibbanaṃ cīvarassapi.</p>
  3423. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  3424. <p class="gatha1"> Pavāritaṃ surāpānaṃ, pañcasannidhiādikaṃ;</p>
  3425. <p class="gatha2">Jotinujjālanañceva, kappabindumanādikaṃ;</p>
  3426. <p class="gathalast">Gāmappavesanantete, pācittīsu acittakā.</p>
  3427. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  3428. <p class="gatha1"> Pakiṇṇakesu uddissa-kataṃ hitvāññamaṃsakaṃ;</p>
  3429. <p class="gatha2">Ekattharaṇapāvuraṇaṃ, ekamañce tuvaṭṭanaṃ;</p>
  3430. <p class="gathalast">Ekato bhuñjanañcāpi, naccagītādisattapi.</p>
  3431. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  3432. <p class="gatha1"> Akāyabandhanañcāpi<a name="M0.0453"></a>, pattahatthakavāṭakaṃ;</p>
  3433. <p class="gathalast">Acittakamidaṃ sabbaṃ, sesamettha sacittakaṃ.</p>
  3434. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  3435. <p class="gatha1"> Vītikkamanacittena, sacittakamacittakaṃ;</p>
  3436. <p class="gathalast">Paññattijānanenāpi, vadantācariyā tathā.</p>
  3437. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  3438. <p class="gatha1"> Pubbakaraṇādikaṃ katvā, uposathappavāraṇaṃ;</p>
  3439. <p class="gathalast">Navadhā dīpitaṃ sabbaṃ, kātabbaṃ piyasīlinā.</p>
  3440. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  3441. <p class="gatha1"> Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;</p>
  3442. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati.</p>
  3443. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  3444. <p class="gatha1"> Chandapārisuddhiutukkhānaṃ<a name="V0.0384"></a>, bhikkhugaṇanā ca ovādo;</p>
  3445. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccati.</p>
  3446. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  3447. <p class="gatha1"> Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,</p>
  3448. <p class="gatha2">Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;</p>
  3449. <p class="gatha3">Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,</p>
  3450. <p class="gathalast">Pattakallanti vuccati.</p>
  3451. <p class="bodytext"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>. Pubbakaraṇapubbakiccāni samāpetvā desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karoma.</p>
  3452. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  3453. <p class="gatha1"> Pārisuddhiadhiṭṭhāna-suttuddesavasā tidhā;</p>
  3454. <p class="gathalast">Gaṇapuggalasaṅghā ca, taṃ kareyyuṃ yathākkamaṃ.</p>
  3455. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  3456. <p class="gatha1"> Cātuddaso pannaraso, sāmaggī dinato tidhā;</p>
  3457. <p class="gathalast">Dinapuggalakattabbā-kārato te naveritā.</p>
  3458. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  3459. <p class="gatha1"> Tayo tayoti katvāna, dinapuggalabhedato;</p>
  3460. <p class="gathalast">Tevācīdvekavācīti, nava vuttā pavāraṇā.</p>
  3461. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  3462. <p class="gatha1"> Kattikantimapakkhamhā, hemaṃ phaggunapuṇṇamā;</p>
  3463. <p class="gatha2">Tassa antimapakkhamhā, gimhaṃ āsāḷhipuṇṇamā;</p>
  3464. <p class="gathalast">Vassakālaṃ tato sesaṃ, catuvīsatuposathā.</p>
  3465. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  3466. <p class="gatha1"> Cātuddasā <a name="M0.0454"></a> cha etesu, pakkhā tatiyasattamā;</p>
  3467. <p class="gathalast">Ñeyyā pannarasā sesā, aṭṭhārasa uposathā.</p>
  3468. <p class="bodytext"><a name="para117"></a><span class="paranum">117</span>. ‘‘Chandaṃ dammi, chandaṃ me hara, chandaṃ me ārocehī’’ti chandaṃ dātabbaṃ.</p>
  3469. <p class="bodytext"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>. ‘‘Pārisuddhiṃ <a name="V0.0385"></a> dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti pārisuddhi dātabbā.</p>
  3470. <p class="bodytext"><a name="para119"></a><span class="paranum">119</span>. ‘‘Pavāraṇaṃ dammi, pavāraṇaṃ me hara, pavāraṇaṃ me ārocehi, mamatthāya pavārehī’’ti pavāraṇā dātabbā.</p>
  3471. <p class="bodytext"><a name="para120"></a><span class="paranum">120</span>. Āpattidesakena ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā nānāvatthukā āpattiyo āpajjiṃ, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vatvā paṭiggaṇhantena ‘‘passasi, āvuso, tā āpattiyo’’ti vutte ‘‘āma, bhante, passāmī’’ti vatvā puna paṭiggaṇhantena ‘‘āyatiṃ, āvuso, saṃvareyyāsī’’ti vutte ‘‘sādhu, suṭṭhu, bhante saṃvarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā desetabbaṃ.</p>
  3472. <p class="bodytext"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>. Vematiṃ ārocentena ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulāsu nānāvatthukāsu āpattīsu vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā tā āpattiyo paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā ārocetabbaṃ.</p>
  3473. <p class="bodytext"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>. ‘‘Ajja me uposatho ‘pannaraso, cātuddaso’ti vā adhiṭṭhāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā puggalena adhiṭṭhānuposatho kātabbo.</p>
  3474. <p class="bodytext"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>. Dvīsu pana therena ‘‘parisuddho ahaṃ āvuso, ‘parisuddho’ti maṃ dhārehī’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ. Navakenapi tatheva vattabbaṃ. ‘‘Bhante, dhārethā’’ti vacanaṃ viseso.</p>
  3475. <p class="bodytext"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>. Tīsu <a name="M0.0455"></a> pana ‘‘suṇantu me āyasmantā, ajjuposatho pannaraso, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapetvā paṭipāṭiyā vuttanayena pārisuddhiuposatho kātabbo.</p>
  3476. <p class="bodytext"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>. ‘‘Ajja me pavāraṇā ‘cātuddasī, pannarasī’ti vā adhiṭṭhāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā ekena pavāretabbaṃ.</p>
  3477. <p class="bodytext"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>. Dvīsu <a name="V0.0386"></a> pana therena ‘‘ahaṃ, āvuso, āyasmantaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ. Navakenāpi tatheva vattabbaṃ. ‘‘Bhante’’ti vacanaṃ viseso.</p>
  3478. <p class="bodytext"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>. Tīsu vā catūsu vā pana ‘‘suṇantu me āyasmantā, ajja pavāraṇā pannarasī, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pavāreyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapetvā therena ‘‘ahaṃ, āvuso, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmantā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ. Navakehipi tatheva paṭipāṭiyā pavāretabbaṃ. ‘‘Bhante’’tivacanaṃ viseso.</p>
  3479. <p class="bodytext"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>. Catūhi adhikesu pana ‘‘suṇātu me āvuso saṅgho, ajja pavāraṇā pannarasī, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti ñattiṃ ṭhapetvā vuḍḍhatarena ‘‘saṅghaṃ, āvuso, pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ. Navakehipi tatheva paṭipāṭiyā ‘‘saṅghaṃ, bhante, pavāremi diṭṭhena vā sutena <a name="M0.0456"></a> vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā pavāretabbaṃ.</p>
  3480. <p class="centered">Mūlasikkhā niṭṭhitā.</p>
  3481. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3482. <p class="chapter">Mūlasikkhā-ṭīkā</p>
  3483. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathā</p>
  3484. <p class="gatha1">Sabbakāmadadaṃ <a name="M0.0457"></a><a name="V0.0387"></a> sabbaratane ratanattayaṃ;</p>
  3485. <p class="gathalast">Uttamaṃ uttamataraṃ, vanditvā vandanārahaṃ.</p>
  3486. <p class="gatha1">Caraṇe brahmacārīnaṃ, ācariyānaṃ siraṃ mama;</p>
  3487. <p class="gathalast">Ṭhapetvāna karissāmi, mūlasikkhatthavaṇṇanaṃ.</p>
  3488. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathāvaṇṇanā</p>
  3489. <p class="bodytext">Tatthādo tāva sabbasakkatassa sabbasattuttamassa satthuno paṇāmaṃ dassento āha <span class="bld">‘‘natvā nātha’’</span>ntyādi. <span class="bld">Nāthaṃ</span> catūhi nāthaṅgehi samannāgataṃ bhagavantaṃ <span class="bld">natvā</span> vanditvā <span class="bld">ādo</span> ādimhi upasampannato paṭṭhāya <span class="bld">navakena bhikkhunā</span> adhunā pabbajitena upasampannena <span class="bld">mūlabhāsāya</span> māgadhabhāsāya sikkhituṃ <span class="bld">samāsato</span> saṅkhepena mūlasikkhaṃ ahaṃ pavakkhāmīti piṇḍattho.</p>
  3490. <p class="bodytext">Ayaṃ <a name="V0.0388"></a> pana avayavattho – <span class="bld">natvā</span>ti tanninnatappoṇatappabbhāro hutvā kāyavacīmanodvārehi vanditvāti attho. Nāthatīti nātho, veneyyānaṃ hitasukhaṃ mettāyanavasena āsīsati patthetīti attho, atha vā nāthati veneyyagate <a name="M0.0458"></a> kilese upatāpetīti attho, nāthati vā yācatīti attho. Bhagavā hi ‘‘sādhu, bhikkhave, bhikkhu kālena kālaṃ attasampattiṃ paccavekkheyyā’’tiādinā (a. ni. 8.7) sattānaṃ taṃ taṃ hitappaṭipattiṃ yācitvāpi karuṇāya samussāhito te tattha niyojeti. Paramena vā cittissariyena samannāgato sabbasatte īsati abhibhavatīti paramissaro bhagavā ‘‘nātho’’ti vuccati. Sabbo cāyamattho saddasatthānusārato veditabbo. <span class="bld">Pavakkhāmī</span>ti pakārena kathessāmi. <span class="bld">Mūlasikkhā</span>ti adhisīlaadhicittaadhipaññāvasena tissopi sikkhā, upasampannassa suppatiṭṭhitabhāvasādhanaṭṭhena mūlā ca sā sikkhitabbato sikkhā cāti mūlasikkhā. Ganthavasenettha saṅkhipitvā vuttattā taddīpano gantho ‘‘mūlasikkhā’’ti vuccati.</p>
  3491. <p class="bodytext">Tattha katamaṃ sīlaṃ, katamaṃ adhisīlaṃ, katamaṃ cittaṃ, katamaṃ adhicittaṃ, katamā paññā, katamā adhipaññāti? Vuccate – pañcaṅgaaṭṭhaṅgadasaṅgasīlaṃ tāva sīlameva. Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ pana ‘‘adhisīla’’nti vuccati. Tañhi sūriyo viya pajjotānaṃ, sineru viya pabbatānaṃ sabbalokiyasīlānaṃ adhikañceva uttamañca. Pātimokkhasaṃvaratopi ca maggaphalasampayuttameva sīlaṃ adhisīlaṃ, taṃ pana idha nādhippetaṃ. Na hi taṃ sikkhanto methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. Kāmāvacarāni pana aṭṭha kusalacittāni, lokiyaaṭṭhasamāpatticittāni ca ekajjhaṃ katvā cittameva. Vipassanāpādakaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ pana ‘‘adhicitta’’nti vuccati. Tañhi sabbalokiyacittānaṃ adhikañceva uttamañca. Tatopi ca maggaphalacittameva adhicittaṃ, taṃ pana idha nādhippetaṃ. Na hi taṃ sikkhanto methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. ‘‘Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭha’’ntiādinayappavattaṃ kammassakatāñāṇaṃ paññā, tilakkhaṇākāraparicchedakaṃ pana vipassanāñāṇaṃ ‘‘adhipaññā’’ti <a name="M0.0459"></a> vuccati. Sā hi sabbalokiyapaññānaṃ adhikā ceva uttamā ca. Tatopi ca maggaphalapaññāva adhipaññā, sā pana idha nādhippetā. Na hi taṃ sikkhanto methunaṃ dhammaṃ paṭisevati.</p>
  3492. <p class="bodytext">Tāsu tīsu adhisīlasikkhā cārittavārittavasena duvidhampi sīlaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānena, tappaṭipakkhe kilese tadaṅgappahānavasena pajahantena sikkhitabbā. Adhicittasikkhā <a name="V0.0389"></a> yathāvuttesu ārammaṇesu abhiyogavasena jhānappaṭipakkhānaṃ nīvaraṇagaṇānaṃ vikkhambhanappahānaṃ kurumānena sikkhitabbā. Adhipaññāsikkhā pana yathānurūpaṃ tadaṅgappahānasamucchedavasena sānusaye kilese samucchindantena sikkhitabbā. Tasmā suppatiṭṭhitabhāvasādhanaṭṭhena mūlā ca sā sikkhitabbato sikkhā cāti mūlasikkhā, kammavacanicchāyaṃ ‘‘mūlasikkha’’nti vuttaṃ.</p>
  3493. <p class="bodytext">Samāsīyate saṅkhipīyateti samāso, tato <span class="bld">samāsato</span>. Samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampannoti bhikkhu. Tattha sabbantimena pariyāyena pañcavaggakaraṇīye kamme yāvatikā bhikkhū kammappattā, tesaṃ āgatattā, chandārahānaṃ chandassa āhaṭattā, sammukhībhūtānañca appaṭikkosanato ekasmiṃ kamme samaggabhāvaṃ upagatena saṅghena tīhi anussāvanāhi ekāya ñattiyā kātabbakammasaṅkhātena ñatticatutthena dhammikena vinayakammena vatthuñattianussāvanasīmāparisāsampattisampannattā akopetabbataṃ, appaṭikkositabbataṃ upagatena ṭhānārahena kāraṇārahena satthusāsanārahena upasampanno nāma, uparibhāvaṃ samāpanno pattoti attho. Bhikkhubhāvo hi uparibhāvo. Tañcesa yathāvuttena kammena samāpannattā ‘‘upasampanno’’ti vuccati, tena <span class="bld">bhikkhunā</span>. Ūnapañcavassatāya navako, tena <span class="bld">navakena</span> <a name="M0.0460"></a> adhunā pabbajitena, acirapabbajitenāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ādo</span>ti ādimhiyevāti attho, ādito paṭṭhāyāti vā. Api ca thero ‘‘ādo’’ti vacanena saddhāpabbajitānaṃ kulaputtānaṃ ālasiyadosena, appaṭipajjantānaṃ aññāṇadosena ca aññathā paṭipajjantānaṃ saṃvegaṃ janeti. Kathaṃ? Atidullabhaṃ khaṇaṃ samavāyaṃ paṭilabhitvā taṅkhaṇaṃ na kusītena vā niratthakakathāpasutena vā vītināmetabbaṃ, kiṃ kātabbaṃ? Ādito paṭṭhāya nirantarameva tīsu sikkhāsu ādaro janetabboti.</p>
  3494. <p class="gatha1">‘‘Sā māgadhī mūlabhāsā, narā yāyādikappikā;</p>
  3495. <p class="gathalast">Brahmāno cassutālāpā, sambuddhā cāpi bhāsare’’ti. –</p>
  3496. <p class="unindented">Vacanato <span class="bld">mūlabhāsāyā</span>ti māgadhamūlāya bhāsāya, sabhāvaniruttiyā bhāsāyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Sikkhitu</span>nti uggaṇhituṃ.</p>
  3497. <p class="subhead">1. Pārājikaniddesavaṇṇanā</p>
  3498. <p class="bodytext"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>. Idāni <a name="V0.0390"></a> sabbasikkhānaṃ pana mūlabhūtattā adhisīlasikkhāva paṭhamaṃ vuttā, tatrāpi mahāsāvajjattā, mūlacchejjavasena pavattanato ca sabbapaṭhamaṃ pārājikaṃ jānitabbanti dassento <span class="bld">‘‘saṃ nimitta’’</span>ntyādimāha. Tattha maggattaye saṃ nimittaṃ pavesanto bhikkhu cutoti attho. <span class="bld">Saṃ nimitta</span>nti attano aṅgajātaṃ, sabbantimena paricchedena ekatilabījamattampi attano aṅgajātanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Bhikkhū</span>ti anikkhittasikkho. <span class="bld">Maggattaye</span>ti ettha manussāmanussatiracchānagatānaṃ vasena tisso itthiyo, tayo ubhatobyañjanakā, tayo paṇḍakā, tayo purisāti pārājikavatthubhūtānaṃ nimittānaṃ nissayā dvādasa sattā honti. Tesaṃ vaccapassāvamukhamaggavasena tayo maggā. Tattha manussitthiyā tayo, amanussitthiyā tayo, tiracchānagatitthiyā tayoti nava<a name="M0.0461"></a>, tathā manussubhatobyañjanakādīnaṃ. Manussapaṇḍakādīnaṃ pana vaccamukhamaggavasena dve dveti cha, tathā manussapurisādīnanti sabbesaṃ vasena tiṃsa maggā honti. Te sabbe pariggahetvā idha ‘‘maggattaye’’ti vuttaṃ, tasmiṃ maggattaye, dvādasannaṃ sattānaṃ tīsu maggesu yattha katthaci maggeti attho. <span class="bld">Cuto</span>ti sakkattā vā brahmattā vā cutasatto viya sāsanato cuto hoti, pārājiko hotīti attho.</p>
  3499. <p class="bodytext">Idāni pavesanaṃ nāma na kevalaṃ attupakkameneva hoti, parūpakkamenāpi hoti, tatthāpi sevanacitte sati pārājiko hotīti dassanatthaṃ <span class="bld">‘‘pavesanā’’</span>tyādi vuttaṃ. Tassattho – yo bhikkhu pavesanaṭṭhitauddharaṇapaviṭṭhakkhaṇesu aññataraṃ khaṇaṃ <span class="bld">cepi sādiyaṃ</span> sādiyanto sacepi tasmiṃ khaṇe sevanacittaṃ upaṭṭhāpento, <span class="bld">cuto</span> pārājiko hoti. Yo pana sabbaso asādiyanto āsīvisamukhaṃ aṅgārakāsuṃ paviṭṭhaṃ viya ca maññati, so nipparādho hoti. Ettha pana <span class="bld">ṭhitaṃ</span> nāma sukkavissaṭṭhisamayappattaṃ. Paṭhamapārājikaṃ.</p>
  3500. <p class="bodytext"><a name="para2-7"></a><span class="paranum">2-7</span>. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘adinnaṃ mānusaṃ bhaṇḍa’’</span>ntyādimāha. Tattha yo bhikkhu adinnaṃ mānusaṃ garukaṃ bhaṇḍaṃ pañcavīsāvahāresu yena kenaci avahārena ādiyanto cuto bhaveti sambandho. <span class="bld">Adinna</span>nti yaṃ kiñci parapariggahitaṃ sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ, taṃ tehi sāmikehi kāyena vā vācāya vā na dinnanti adinnaṃ, anissaṭṭhaṃ apariccattaṃ rakkhitaṃ gopitaṃ mamāyitaṃ parapariggahitaṃ. Manussassa idanti <span class="bld">mānusaṃ,</span> manussasantakaṃ, ‘‘bhaṇḍa’’ntiminā tulyādhikaraṇaṃ<a name="V0.0391"></a>. <span class="bld">Theyyāyekenā</span>ti theyyāya ekena, ekena avahārenāti attho. Liṅgabhedaṃ katvā vuttaṃ. ‘‘Theyyā kenacī’’ti vā pāṭho. Tattha <span class="bld">theno</span>ti coro, thenassa bhāvo <span class="bld">theyyā,</span> karaṇatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, tasmā kenaci theyyena <a name="M0.0462"></a> avahārenāti attho. <span class="bld">Ādiya</span>nti ādiyanto gaṇhanto. <span class="bld">Pañcavīsāvahāresū</span>ti pañcapañcake samodhānetvā pañcavīsati avahārā. Tattha <span class="bld">pañcapañcakāni</span> nāma nānābhaṇḍapañcakaṃ ekabhaṇḍapañcakaṃ sāhatthikapañcakaṃ pubbappayogapañcakaṃ theyyāvahārapañcakanti.</p>
  3501. <p class="bodytext">Tattha saviññāṇakāviññāṇakamissakabhaṇḍavasena nānābhaṇḍapañcakaṃ, saviññāṇakabhaṇḍavasena ekabhaṇḍapañcakaṃ. Tattha nānābhaṇḍavasena tāva evaṃ veditabbo – yo ārāmaṃ abhiyuñjati, āpatti dukkaṭassa. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, āpatti thullaccayassa. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ bhavissatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, āpatti pārājikassa. Aññassa bhaṇḍaṃ haranto sīse bhāraṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Khandhaṃ oropeti, āpatti pārājikassa. Upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti vuccamāno ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’ti bhaṇati, āpatti dukkaṭassa. Sāmikassa vimatiṃ uppādeti, āpatti thullaccayassa. Sāmiko ‘‘na mayhaṃ dassatī’’ti dhuraṃ nikkhipati, āpatti pārājikassa. ‘‘Sahabhaṇḍahārakaṃ nessāmī’’ti paṭhamaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti thullaccayassa. Dutiyaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti pārājikassa. Thalaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassa. Ayamettha nānābhaṇḍavasena yojanā. Ekabhaṇḍavasena pana sassāmikaṃ dāsaṃ vā tiracchānaṃ vā yathāvuttena abhiyogādinā nayena ādiyati vā harati vā avaharati vā iriyāpathaṃ kopeti vā ṭhānā cāveti vāti. Ayamettha ekabhaṇḍavasena yojanā.</p>
  3502. <p class="bodytext">Pañca avahārā sāhatthiko āṇattiko nissaggiyo atthasādhako dhuranikkhepoti. Tattha <span class="bld">sāhatthiko</span> nāma <a name="M0.0463"></a> parassa bhaṇḍaṃ sahatthā avaharati. <span class="bld">Āṇattiko</span> nāma ‘‘asukassa bhaṇḍaṃ avaharā’’ti aññaṃ āṇāpeti. <span class="bld">Nissaggiyo</span> nāma antosuṅkaghāte ṭhito bahisuṅkaghātaṃ pāteti, āpatti pārājikassa. <span class="bld">Atthasādhako</span> nāma ‘‘asukaṃ bhaṇḍaṃ yadā sakkosi, tadā avaharā’’ti āṇāpeti. Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati, āṇāpako āṇattikkhaṇeyeva <a name="V0.0392"></a> pārājiko hoti, avahārako pana avahaṭakāle, ayaṃ atthasādhako. <span class="bld">Dhuranikkhepo</span> pana upanikkhittabhaṇḍavasena veditabboti idaṃ sāhatthikapañcakaṃ.</p>
  3503. <p class="bodytext">Aparepi pañca avahārā pubbappayogo sahappayogo saṃvidhāvahāro saṅketakammaṃ nimittakammanti. Tattha āṇattivasena <span class="bld">pubbappayogo</span> veditabbo, ṭhānācāvanavasena <span class="bld">sahappayogo. Saṃvidhāvahāro</span> nāma sambahulā bhikkhū ‘‘amukaṃ nāma gehaṃ gantvā, chadanaṃ vā bhinditvā, sandhiṃ vā chinditvā bhaṇḍaṃ harissāmā’’ti saṃvidahitvā gacchanti, tesu eko bhaṇḍaṃ avaharati, tassuddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. <span class="bld">Saṅketakammaṃ</span> nāma sañjānanakammaṃ kālaparicchedavasena saññākaraṇaṃ. Ettha ca ‘‘purebhattaṃ avaharā’’ti vutte ajja vā purebhattaṃ avaharatu, sve vā anāgate saṃvacchare vā, natthi visaṅketo, saṅketakārakassa āṇattikkhaṇe, itarassa ṭhānā cāvaneti evaṃ āpatti ubhinnaṃ pārājikassa. <span class="bld">Nimittakammaṃ</span> nāma saññuppādanatthaṃ kassaci nimittassa karaṇaṃ akkhinikhaṇanahatthālaṅghanapāṇippahāraaṅguliphoṭanagīvunnāmanaukkāsanādinā anekappakāraṃ. Avahārako āṇāpakena yaṃ nimittasaññaṃ katvā vuttaṃ, taṃ ‘‘eta’’nti maññamāno tameva avaharati, ubhinnaṃ pārājikaṃ. Yaṃ ‘‘avaharā’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘eta’’nti maññamāno aññaṃ tasmiṃyeva ṭhāne ṭhapitaṃ avaharati, mūlaṭṭhassa anāpatti. Idaṃ pubbappayogapañcakaṃ.</p>
  3504. <p class="bodytext">Aparepi <a name="M0.0464"></a> pañca avahārā theyyāvahāro pasayhāvahāro parikappāvahāro paṭicchannāvahāro kusāvahāroti. Tattha yo kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vañcetvā gaṇhāti, tassevaṃ gaṇhato avahāro <span class="bld">theyyāvahāro</span>. Yo santajjetvā sayaṃ dassetvā tesaṃ santakaṃ gaṇhāti, yo vā attano pattabalito ca adhikaṃ balakkārena gaṇhāti rājarājamahāmattādayo viya, tassevaṃ gaṇhato avahāro <span class="bld">pasayhāvahāro</span>. Parikappetvā gaṇhato panāvahāro <span class="bld">parikappāvahāro</span>. So duvidho bhaṇḍokāsaparikappavasena. Tatra yo ‘‘sāṭako ce, gaṇhissāmi, suttaṃ ce, na gaṇhissāmī’’ti parikappetvā andhakāre pasibbakaṃ gaṇhāti, tatra sāṭako ce, uddhāreyeva pārājikaṃ, suttaṃ ce hoti, rakkhati. Ayaṃ <span class="bld">bhaṇḍaparikappo</span> nāma. Yo ṭhānaṃ parikappetvā bhaṇḍaṃ gaṇhāti, tassa taṃ parikappitaparicchedaṃ atikkantamatte pārājikaṃ. Ayaṃ <span class="bld">okāsaparikappo</span> nāma. Evamimesaṃ dvinnaṃ parikappānaṃ vasena parikappetvā gaṇhato avahāro parikappāvahāro. Paṭicchādetvā parassa bhaṇḍaṃ gaṇhato avahāro <span class="bld">paṭicchannāvahāro</span> nāma. Kusaṃ saṅkāmetvā <a name="V0.0393"></a> avaharaṇaṃ <span class="bld">kusāvahāro</span>. Yo kusaṃ pātetvā cīvare bhājiyamāne attano koṭṭhāsassa samīpe ṭhitaṃ appagghataraṃ vā mahagghataraṃ vā samasamaṃ vā parassa koṭṭhāsaṃ disvā sace paṭhamataraṃ parakoṭṭhāsato kusadaṇḍakaṃ uddharati, attano koṭṭhāse pātetukāmatāya uddhāre rakkhati, pātanepi rakkhati, attano koṭṭhāsato pana kusadaṇḍaṃ uddharati, uddhāre rakkhati, taṃ uddharitvā parakoṭṭhāse pātentassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. Ayaṃ kusāvahāro nāmāti imesu pañcavīsāvahāresu yena kenaci avahārena gaṇhanto pārājiko bhaveti attho.</p>
  3505. <p class="bodytext"><span class="bld">Garuka</span>nti <a name="M0.0465"></a> pañcamāsakaṃ. Vīsatimāsako hi kahāpaṇo, kahāpaṇassa catuttho bhāgo pādo nāma, tasmā pañcamāsakaṃ vā pādaṃ vā garukanti veditabbaṃ. Tattha ‘‘cattāro vīhayo guñjā, dve guñjā māsako bhave’’ti vacanato vīhivasena cattālīsa vīhayo dasa guñjā pañcamāsakoti veditabbo. Yaṃ pana sāmaṇerasikkhāyaṃ ‘‘vīsativīhī’’ti vuttaṃ, taṃ neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ atthi, vīmaṃsitabbametaṃ. Dutiyapārājikaṃ.</p>
  3506. <p class="bodytext"><a name="para8"></a><span class="paranum">8</span>. Idāni tatiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘manussapāṇaṃ pāṇo’’</span>tyādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu ‘‘manussapāṇo’’ iti jānanto vadhakacittena manussapāṇaṃ jīvitā viyojeti, so bhikkhu sāsanā pārājiko hotīti samudāyattho.</p>
  3507. <p class="bodytext"><span class="bld">Manussapāṇa</span>nti mātukucchismiṃ paṭisandhicittena sahuppannaṃ atiparittaṃ kalalarūpaṃ ādiṃ katvā pakatiyā vīsavassasatāyukassa sattassa yāva maraṇakālā etthantare anupubbena vuddhippatto attabhāvo, eso manussapāṇo nāma, evarūpaṃ manussapāṇanti attho. <span class="bld">Pāṇoti jāna</span>nti ‘‘pāṇo’’ iti jānanto ‘‘taṃ jīvitā voropemī’’ti jānanto. <span class="bld">Vadhakacetasā</span>ti vadhakacittena, itthambhūte karaṇavacanaṃ, vadhakacitto hutvā maraṇādhippāyo hutvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Jīvitā</span>ti jīvitindriyato. <span class="bld">Yo</span>ti aniyamavacanaṃ. <span class="bld">So</span>ti etena niyamanaṃ veditabbaṃ. <span class="bld">Viyojetī</span>ti vuttappakāraṃ manussaviggahaṃ kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampadānena vā tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena jīvitā viyojetīti attho. <span class="bld">Sāsanā</span>ti parāpubbajidhātuppayoge nissakkavacanaṃ, tena satthusāsanatoti attho. <span class="bld">Parājito</span>ti parājayamāpanno. Hotīti pāṭhaseso. Tatiyapārājikaṃ.</p>
  3508. <p class="bodytext"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>. Idāni <a name="M0.0466"></a><a name="V0.0394"></a> catutthaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘jhānādibheda’’</span>ntyādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu aññāpadesañca adhimānañca vajjetvā hadaye asantaṃ jhānādibhedaṃ dhammaṃ manussajātikassa sattassa vadeyya, tasmiṃ khaṇe ñāte so tato sāsanā pārājiko eva hotīti attho.</p>
  3509. <p class="bodytext"><span class="bld">Jhānādibheda</span>nti ‘‘jhānaṃ vimokkho samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ maggabhāvanā phalasacchikiriyā kilesappahānaṃ vinīvaraṇatā cittassa suññāgāre abhiratī’’ti (pārā. 198) evaṃ vuttaṃ jhānādibhedaṃ uttarimanussadhammaṃ. <span class="bld">Hadaye</span>ti citte. <span class="bld">Asanta</span>nti asaṃvijjamānaṃ. <span class="bld">Aññāpadesa</span>nti ‘‘yo te vihāre vasi, so bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī’’tiādinā nayena aññāpadesaṃ vajjetvāti attho. <span class="bld">Vinā</span>ti vajjanatthe nipāto, tassa vajjetvāti attho. <span class="bld">Adhimāna</span>nti ‘‘adhigatā mayā’’ti evaṃ uppannaṃ mānanti attho. Adhigato mānoti viggaho, taṃ adhimānaṃ vajjetvāti attho. <span class="bld">Manussajātissā</span>ti manussajātikassa, na devabrahmādīsu aññatarassāti attho. <span class="bld">Vadeyyā</span>ti āroceyya. <span class="bld">Ñātakkhaṇe</span>ti ñāte khaṇeti chedo, tasmiṃ tenārocitakkhaṇe manussajātikena ñāteti attho. <span class="bld">Tenā</span>ti nissakke karaṇavacanaṃ, tato sāsanato pārājikoti attho. Catutthapārājikaṃ.</p>
  3510. <p class="centered">Pārājikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3511. <p class="subhead">2. Garukāpattiniddesavaṇṇanā</p>
  3512. <p class="bodytext"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>. Idāni saṅghādisesaṃ pakāsetuṃ <span class="bld">‘‘mocetukāmacittenā’’</span>tiādimāraddhaṃ. Tattha mocetuṃ kāmetīti mocetukāmaṃ, mocetukāmañca taṃ cittañcāti <span class="bld">mocetukāmacittaṃ</span><a name="M0.0467"></a>, tena, mocanassādacittenāti attho. Ekādasannañhi rāgānaṃ ekena mocanassādena āpatti hotīti vuttaṃ hoti.</p>
  3513. <p class="bodytext">Tatrime ekādasa assādā mocanassādo muccanassādo muttassādo methunassādo phassassādo kaṇḍūvanassādo dassanassādo nisajjassādo vācassādo gehasitapemaṃ vanabhaṅgiyanti. Tattha <span class="bld">mocanassāda</span>cetanāya cetento ceva assādento ca upakkamati, muccati, saṅghādiseso<a name="V0.0395"></a>, na muccati ce, thullaccayaṃ. Sace pana sayanakāle rāgapariyuṭṭhito hutvā ūrunā vā muṭṭhinā vā aṅgajātaṃ gāḷhaṃ pīḷetvā mocanatthāya saussāho supati, supantassa cassa asuci muccati, saṅghādiseso. <span class="bld">Muccanassāde</span> attano dhammatāya muccamānaṃ assādeti, na upakkamati, muccati, anāpatti. <span class="bld">Muttassāde</span> attano dhammatāya mutte ṭhānā cute asucimhi pacchā assādentassa vinā upakkamena muccati, anāpatti. <span class="bld">Methunassāde</span> methunarāgena mātugāmaṃ gaṇhāti, tena asuci muccati, anāpatti, dukkaṭaṃ pana āpajjati. <span class="bld">Phassassādo</span> duvidho ajjhattiko bāhiro cāti. Tattha attano nimittaṃ ‘‘thaddhaṃ, mudukanti jānissāmī’’ti vā lolabhāvena vā kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti. Bāhiraphassassāde pana kāyasaṃsaggarāgena itthiṃ phusato, āliṅgato ca asuci muccati, anāpatti, kāyasaṃsaggasaṅghādisesaṃ pana āpajjati.</p>
  3514. <p class="bodytext"><span class="bld">Kaṇḍūvanassāde</span> daddukacchupiḷakapāṇakādīnaṃ aññatarena khajjamānaṃ nimittaṃ kaṇḍūvanassādena kaṇḍūvato asuci muccati, anāpatti. <span class="bld">Dassanassāde</span> itthiyā anokāsaṃ upanijjhāyato asuci muccati, anāpatti, dukkaṭaṃ pana hoti. <span class="bld">Nisajjassāde</span> mātugāmena saddhiṃ raho nisinnassa muttepi anāpatti<a name="M0.0468"></a>, rahonisajjāpatti pana hoti. <span class="bld">Vācassāde</span> mātugāmaṃ methunappaṭisaṃyuttāhi vācāhi obhāsantassa muttepi anāpatti, duṭṭhullavācāsaṅghādisesaṃ pana āpajjati. <span class="bld">Gehasitapeme</span> mātādīnaṃ mātādipemena āliṅganādiṃ karontassa muttepi anāpatti. <span class="bld">Vanabhaṅgaṃ</span> santhavakaraṇatthāya itthiyā pesitapupphādivanabhaṅgasaññitaṃ paṇṇākāraṃ ‘‘itthannāmāya imaṃ pesita’’nti assādena āmasantassa muttepi anāpattīti. Evametesu mocanassādena āpatti hotīti dassetuṃ ‘‘mocetu…pe… nā’’ti vuttaṃ. Atha vā mocetukāmaṃ cittaṃ yassa soyaṃ <span class="bld">mocetukāmacitto,</span> tena, itthambhūte karaṇavacanaṃ, mocetukāmacitto hutvāti attho.</p>
  3515. <p class="bodytext"><span class="bld">Upakkammā</span>ti hatthādīsu yena kenaci nimitte upakkamitvāti attho. <span class="bld">Vimocaya</span>nti yaṃ antamaso ekā khuddakamakkhikā piveyya, tattakampi vimocentoti attho. <span class="bld">Sukka</span>nti nīlapītalohitodātatakkateladakakhīradadhisappivaṇṇasaṅkhātesu dasavidhesu sukkesu yaṃ kiñci sukkaṃ. <span class="bld">Aññatra supinā</span>ti yā supinante sukkavissaṭṭhi hoti, taṃ ṭhapetvāti attho. <span class="bld">Samaṇo</span>ti yo koci upasampanno. <span class="bld">Garuka</span>nti saṅghādisesaṃ. <span class="bld">Phuse</span>ti āpajjeyyāti attho. Cetanā upakkamo muccananti imānettha tīṇi aṅgānīti. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ.</p>
  3516. <p class="bodytext"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>. Idāni <a name="V0.0396"></a> kāyasaṃsaggaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘kāyasaṃsaggarāgenā’’</span>tiādimāraddhaṃ. Bhikkhu manussitthiyā manussitthisaññī hutvā kāyasaṃsaggarāgena upakkamitvā manussitthiṃ parāmasanto saṅghādisesaṃ āpajjeyyāti yojanā. Tattha <span class="bld">kāyasaṃsaggarāgenā</span>ti hatthaggahaṇādikāyasamphassena rāgena kāyamissarāgena. <span class="bld">Manussitthi</span>nti tadahujātampi jīvamānakamanussitthiṃ. <span class="bld">Parāmasa</span>nti parāmasanto, itthīti saññā itthisaññā<a name="M0.0469"></a>, sā assa atthīti <span class="bld">itthisaññī,</span> itthisaññī hutvāti attho. Manussitthī, itthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, tena rāgena vāyāmo, hatthaggāhādisamāpajjananti imānettha pañca aṅgāni. Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ.</p>
  3517. <p class="bodytext"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>. Idāni duṭṭhullaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘duṭṭhullavācassādenā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">duṭṭhullavācassādenā</span>ti vaccamaggapassāvamaggamethunadhammappaṭisaṃyuttavācassādarāgena. <span class="bld">Maggaṃ vārabbha methuna</span>nti vaccamaggapassāvamaggānaṃ aññataraṃ maggaṃ vā methunaṃ vā ārabbhāti attho. <span class="bld">Obhāsanto</span>ti avabhāsanto. <span class="bld">Manussitthi</span>nti viññuṃ paṭibalaṃ subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ sallakkhaṇasamatthaṃ manussitthiṃ. <span class="bld">Suṇamāna</span>nti suṇantiṃ. Iminā paṭibalāyapi itthiyā aviññattipathe ṭhitāya dūtena vā paṇṇena vā ārocentassa duṭṭhullavācāpatti na hotīti dīpitaṃ hoti. Manussitthī, itthisaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena rāgena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Duṭṭhullavācassādasikkhāpadaṃ.</p>
  3518. <p class="bodytext"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>. Idāni attakāmapāricariyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘vaṇṇa’’</span>ntyādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu attano kāmapāricariyāya vaṇṇaṃ vatvā methunarāgena itthiṃ methunaṃ yācamāno garuṃ phuseti sambandho. <span class="bld">Vaṇṇaṃ vatvā</span>ti guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsetvā. <span class="bld">Attanokāmapāricariyāyā</span>ti methunadhammasaṅkhātena kāmena pāricariyā kāmapāricariyā, attano atthāya kāmapāricariyā attanokāmapāricariyā, aluttasamāsoyaṃ. Atha vā attanoti katvatthe sāmivacanaṃ, attano kāmitā icchitāti attanokāmā, sayaṃ methunarāgavasena patthitāti attho, attanokāmā ca sā pāricariyā cāti attanokāmapāricariyā<a name="M0.0470"></a>, tāya <span class="bld">attanokāmapāricariyāya,</span> ‘‘etadaggaṃ, bhagini, pāricariyānaṃ, yā mādisaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ brahmacāriṃ etena dhammena paricareyyā’’ti evaṃ vaṇṇaṃ vatvāti attho. Yācadhātuno dvikammikattā <span class="bld">‘‘itthiṃ methunaṃ yācamāno’’</span>ti vuttaṃ. Tattha <span class="bld">itthi</span>nti duṭṭhullobhāsane vuttappakāraṃ itthiṃ. Manussitthī, itthisaññitā<a name="V0.0397"></a>, attakāmapāricariyāya rāgo, tena rāgena vaṇṇabhaṇanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Attakāmapāricariyasikkhāpadaṃ.</p>
  3519. <p class="bodytext"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>. Idāni sañcarittaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘sandesa’’</span>ntyādimāraddhaṃ. Tattha bhikkhu purisassa vā sandesaṃ, itthiyā vā sandesaṃ paṭiggahetvā vīmaṃsitvā paccāharanto garukaṃ phuseti sambandho. Tattha <span class="bld">sandesa</span>nti ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ māturakkhitaṃ brūhi ‘hohi kira itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’’ti (pārā. 305) evaṃ vuttaṃ purisassa sāsanaṃ, ‘‘gaccha, bhante, itthannāmaṃ purisaṃ brūhi ‘ahaṃ tassa bhariyā bhavissāmī’’ti (pārā. 326-327 thokaṃ visadisaṃ) evaṃ vuttaṃ itthiyā sāsanaṃ. <span class="bld">Paṭiggaṇhitvā</span>ti ‘‘sādhu upāsakā’’ti vā ‘‘hotū’’ti vā ‘‘ārocessāmī’’ti vā yena kenaci ākārena vacībhedaṃ katvā vā sīsakampanādīhi vā paṭiggaṇhitvā sampaṭicchitvāti attho. <span class="bld">Vīmaṃsitvā</span>ti vuttappakārena sāsanaṃ gahetvā purisassa vā itthiyā vā tesaṃ avassārocanakānaṃ mātāpitābhātābhaginiādīnaṃ vā ārocetvāti attho. <span class="bld">Haraṃpaccā</span>ti ettha ‘‘paccāhara’’nti vattabbe chandahānibhayā hara-saddaṃ pubbanipātaṃ katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yattha pahitena tattha gantvā tena ārocitā sā itthī ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchatu vā paṭikkhipatu vā lajjāya vā tuṇhī hotu, puna āgantvā tassa purisassa haranto ettāvatā imāya paṭiggahaṇārocanappaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā <a name="M0.0471"></a> so bhikkhu saṅghādisesaṃ āpajjeyyāti attho. Tesaṃ manussajātikatā, alaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhanavīmaṃsanappaccāharaṇānīti imānettha pañca aṅgāni. Sañcarittasikkhāpadaṃ.</p>
  3520. <p class="bodytext"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>. Idāni amūlakaṃ pakāsetuṃ <span class="bld">‘‘cāvetukāmo’’</span>tiādimāraddhaṃ. Cāvetukāmo bhikkhu amūlantimavatthunā aññaṃ suṇamānaṃ bhikkhuṃ codento vā codāpento vā garuṃ phuseti sambandho. Tattha <span class="bld">cāvetukāmo</span>ti brahmacariyā cāvetukāmo. <span class="bld">Codento</span>ti ‘‘tvaṃ pārājikaṃ dhammaṃ āpannosi, assamaṇosi, asakyaputtiyosī’’tiādīhi vacanehi sayaṃ codentoti attho. Evaṃ codentassa vācāya vācāya saṅghādiseso. <span class="bld">Amūlantimavatthunā</span>ti yaṃ codakena cuditakamhi puggale adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkitaṃ, idaṃ etesaṃ dassanasavanaparisaṅkitasaṅkhātānaṃ mūlānaṃ abhāvato nāssa mūlanti amūlaṃ, antimaṃ vatthu yassa pārājikassa tadidaṃ antimavatthu, amūlañca taṃ antimavatthu ceti amūlantimavatthu, tena amūlantimavatthunā, bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññatarenāti attho. <span class="bld">Codāpaya</span>nti codāpayanto, tassa samīpe ṭhatvā <a name="V0.0398"></a> aññaṃ bhikkhuṃ āṇāpetvā codāpento tassa āṇattassa vācāya vācāya garuṃ phuseti attho. <span class="bld">Suṇamāna</span>nti iminā parammukhā dūtena vā paṇṇena vā codentassa na ruhatīti dīpitaṃ hoti. Parammukhā pana sattahi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭaṃ. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyūpagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena sammukhā codanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. Amūlakasikkhāpadaṃ.</p>
  3521. <p class="bodytext"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>. Idāni <a name="M0.0472"></a> aññabhāgiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘lesamatta’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">lesamattamupādāyā</span>ti jātināmagottaliṅgāpattipattacīvarūpajjhāyācariyasenāsanalesasaṅkhātesu dasasu lesesu yo tasmiṃ puggale dissati, taṃ lesamattaṃ upādāya nissāya bhikkhuṃ brahmacariyā cāvetukāmo amūlantimavatthunā suṇamānaṃ bhikkhuṃ codento garuṃ phuseti attho. Kathaṃ? Añño khattiyajātiko iminā codakena pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti, so aññaṃ attano veriṃ khattiyajātikaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyajātilesaṃ gahetvā evaṃ ‘‘khattiyo mayā diṭṭho pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto, tvaṃ khattiyo pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’ti vā ‘‘tvaṃ so khattiyo, nāñño, pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti vā codeti, evaṃ nāmalesādayopi veditabbā. Aṅgāni panettha anantarasadisāni. Aññabhāgiyasikkhāpadaṃ.</p>
  3522. <p class="centered">Garukāpattiniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3523. <p class="subhead">3. Nissaggiyaniddesavaṇṇanā</p>
  3524. <p class="bodytext"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>. Idāni cīvaravidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘vikappana’’</span>ntyādimuddhaṭaṃ. Yo bhikkhu akālacīvaraṃ vikappanañca adhiṭṭhānañca akatvā dasāhaṃ atikkāmeti, tassa bhikkhuno nissaggiyaṃ siyāti piṇḍattho. Tattha <span class="bld">akālacīvara</span>nti akāle cīvaraṃ, khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti jātito cha cīvarāni, dukūlaṃ paṭṭuṇṇaṃ somārapaṭṭaṃ cīnapaṭṭaṃ iddhijaṃ devadinnanti imāni pana cha anulomacīvarāni. Tesu dukūlaṃ sāṇassa anulomaṃ vākamayattā. Paṭṭuṇṇādīni <a name="V0.0399"></a> tīṇi koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā. Iddhijādīni dvayāni khomādīnaṃ anulomāni tesamaññatarabhāvato<a name="M0.0473"></a>. Imesaṃ channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ akālacīvaraṃ.</p>
  3525. <p class="bodytext"><span class="bld">Vikappanamadhiṭṭhāna</span>nti ettha pana vikappanūpagaṃ adhiṭṭhānūpagañca evaṃ veditabbaṃ. Tatrāyaṃ pāḷi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimacīvaraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358). Majjhimassa purisassa dīghaso dve vidatthiyo, tiriyaṃ vidatthi. Dve vikappanā sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā ca. Kathaṃ? ‘‘Imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vattabbaṃ, ayaṃ <span class="bld">sammukhāvikappanā</span>. ‘‘Mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti, ekassa santike ‘‘imaṃ cīvaraṃ tissassa bhikkhuno vikappemī’’ti vattabbaṃ, ayaṃ aparāpi <span class="bld">sammukhāvikappanā</span>. Tena bhikkhunā ‘‘tissassa bhikkhuno santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti, ‘‘imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappanatthāya dammī’’ti vattabbaṃ, tena vattabbo ‘‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā sambhatto vā’’ti, tato itarena ‘‘tisso bhikkhū’’ti vattabbaṃ, puna tena ‘‘ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī’’ti vattabbaṃ, ayaṃ <span class="bld">parammukhāvikappanā</span>. ‘‘Tissassa bhikkhuno santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti. Bahuke ‘‘imānī’’ti, ahatthapāse ‘‘etaṃ, etānī’’ti vā. Evaṃ vikappanañca akatvāti attho.</p>
  3526. <p class="bodytext">Ticīvarassa pana pamāṇaṃ ukkaṭṭhaparicchedena sugatacīvarato ūnakaṃ vaṭṭati, lāmakaparicchedena saṅghāṭiyā, uttarāsaṅgassa ca dīghato muṭṭhipañcakaṃ, tiriyaṃ muṭṭhittikaṃ, antaravāsako dīghato muṭṭhipañcako, tiriyaṃ dvihatthopi aḍḍhateyyo vā vaṭṭati. Vuttappamāṇato adhikañca ūnakañca ‘‘parikkhāracoḷa’’nti adhiṭṭhātabbaṃ. Dve cīvarassa adhiṭṭhānā kāyena vā adhiṭṭheti, vācāya vā adhiṭṭheti. Ticīvaraṃ adhiṭṭhahantena rajitvā <a name="M0.0474"></a> kappabinduṃ datvā purāṇasaṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ hatthena gahetvā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena adhiṭṭhātabbā, idaṃ kāyena adhiṭṭhānaṃ. Taṃ yena kenaci sarīrāvayavena aphusantassa na vaṭṭati. Vācāya adhiṭṭhānaṃ pana vacībhedaṃ katvā vācāya adhiṭṭhātabbaṃ, sace hatthapāse ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti, sace ahatthapāse ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbā<a name="V0.0400"></a>. Esa nayo uttarāsaṅge, antaravāsake ca. Ticīvarādīni sabbāni ekato katvā ‘‘imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭhātumpi vaṭṭatīti. Evaṃ adhiṭṭhānañca akatvāti attho.</p>
  3527. <p class="bodytext">Dasa ahāni <span class="bld">dasāhaṃ. Atimāpetī</span>ti atikkāmeti. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa bhikkhuno. <span class="bld">Nissaggiya</span>nti nissajjanaṃ nissaggiyaṃ, pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ, nissaggiyamassa atthīti nissaggiyaṃ, kiṃ taṃ? Pācittiyaṃ, taṃ atikkāmayato sahanissaggiyavinayakammaṃ pācittiyaṃ siyā, ayamettha attho. Taṃ panetaṃ cīvaraṃ yaṃ divasaṃ uppannaṃ, tassa yo aruṇo, so uppannadivasanissito, tasmā cīvaruppādadivasena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane dasāhātikkamitaṃ hotīti. Cīvarassa attano santakatā, jātippamāṇayuttatā, chinnapalibodhabhāvo, atirekacīvaratā, dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Paṭhamakathinasikkhāpadaṃ.</p>
  3528. <p class="bodytext"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhikkhusammutiyā’’</span>tyādimāraddhaṃ. Yo bhikkhusammutiṃ vajjetvā kālañca vinā adhiṭṭhitaṃ ticīvaraṃ ekāhaṃ atikkamāpeti, tassa nissaggiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">bhikkhusammutiyāññatrā</span>ti yaṃ saṅgho gilānassa bhikkhuno ticīvarena vippavāsasammutiṃ deti<a name="M0.0475"></a>, taṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Ticīvaramadhiṭṭhita</span>nti karaṇatthe upayogavacanaṃ, tena ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitesu saṅghāṭiādīsu yena kenaci cīvarena. <span class="bld">Ekāha</span>nti ekarattaṃ. <span class="bld">Atimāpetī</span>ti vippavasati, viyutto vasatīti attho. Tassa aladdhasammutikassa bhikkhuno ekarattampi cīvarena vippavāsato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ siyāti attho. <span class="bld">Samayaṃ vinā</span>ti cīvarakālaṃ vajjetvā. Adhiṭṭhitacīvaratā, anatthatakathinatā, aladdhasammutitā, rattivippavāsoti imānettha cattāri aṅgāni. Dutiyakathinasikkhāpadaṃ.</p>
  3529. <p class="bodytext"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>. Idāni purāṇacīvaraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘aññātikā’’</span>tyādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">aññātikā</span>ti aññātikāya ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu viya, aññātikāya neva mātusambandhena na pitusambandhena sambaddhāyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Bhikkhuniyā</span>ti aṭṭhavācikakammena upasampannāya. <span class="bld">Ākoṭāpetī</span>ti paharāpeti. Tanti nissaggiyaṃ pācittiyaṃ bhaveyyāti attho. Purāṇacīvaratā, upacāre <a name="V0.0401"></a> ṭhatvā aññātikāya bhikkhuniyā āṇāpanaṃ, tassā dhovanādīni cāti imānettha tīṇi aṅgāni. Purāṇacīvarasikkhāpadaṃ.</p>
  3530. <p class="bodytext"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>. <span class="bld">Kiñci mūlaka</span>nti kiñci pābhataṃ. <span class="bld">Cīvarādāne</span>ti cīvarassa ādāne cīvarappaṭiggahaṇe. Vikappanūpagacīvaratā, pārivattakābhāvo, aññātikāya hatthato gahaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ.</p>
  3531. <p class="bodytext"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>. <span class="bld">Appavārita</span>nti ‘‘vadeyyātha, bhante, yena attho’’ti icchāpitaṃ icchaṃ ruciṃ uppāditaṃ, na pavāritanti appavāritaṃ. <span class="bld">Viññāpentassā</span>ti yācantassa. <span class="bld">Aññatra samayā</span>ti naṭṭhacīvarakālaṃ ṭhapetvā. Vikappanūpagacīvaratā, samayābhāvo, aññātakaviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Aññātakaviññattisikkhāpadaṃ.</p>
  3532. <p class="bodytext"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>. <span class="bld">Rajata</span>nti <a name="M0.0476"></a> rūpiyaṃ. <span class="bld">Jātarūpa</span>nti suvaṇṇaṃ. <span class="bld">Māsaka</span>nti tayo māsakā lohamāsako dārumāsako jatumāsakoti. Tattha <span class="bld">lohamāsako</span>ti tambalohādīhi katamāsako. <span class="bld">Dārumāsako</span>ti sāradārunā vā veḷupesikāya vā antamaso tālapaṇṇenapi rūpaṃ chinditvā katamāsako. <span class="bld">Jatumāsako</span>ti lākhāya vā niyyāsena vā rūpaṃ samuṭṭhāpetvā katamāsako. <span class="bld">Kahāpaṇa</span>nti suvaṇṇamayaṃ vā rūpiyamayaṃ vā pākatikaṃ vā. <span class="bld">Gaṇheyyā</span>ti attano atthāya dīyamānaṃ vā katthaci ṭhitaṃ vā nippariggahaṃ disvā sayaṃ gaṇheyya. <span class="bld">Gaṇhāpeyyā</span>ti tadeva aññena gāhāpeyya. <span class="bld">Nissaggī</span>ti gahaṇādīsu yaṃ kiñci karontassa aghanabaddhesu vatthugaṇanāya nissaggi siyāti attho. <span class="bld">Sādiyeyya vā</span>ti kāyavācāhi appaṭikkhipitvā cittena adhivāseyya. Jātarūparajatabhāvo, attuddesikatā, gahaṇādīsu aññatarabhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Rūpiyappaṭiggahaṇasikkhāpadaṃ.</p>
  3533. <p class="bodytext"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>. Rajatādicatubbidhaṃ akappiyaṃ kappiyenāpi parivatteyya sahadhammike ṭhapetvā, nissaggiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">akappiya</span>nti akappiyavatthuṃ. <span class="bld">Kappiyenā</span>ti kappiyavatthunā. <span class="bld">Sahadhammike</span>ti bhikkhubhikkhunisāmaṇerasāmaṇerisikkhamānasaṅkhāte pañca sahadhammike. Rūpiyabhāvo, parivattanañcāti imānettha dve aṅgāni. Rūpiyaparivattanasikkhāpadaṃ.</p>
  3534. <p class="bodytext"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>. ‘‘Imaṃ <a name="V0.0402"></a> pattaṃ tuyhaṃ vikappemī’’tiādinā <span class="bld">vikappanañca</span> ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā <span class="bld">adhiṭṭhānañca</span> akatvāti attho. <span class="bld">Pamāṇika</span>nti etthāyaṃ vinicchayo – anupahatapurāṇasālitaṇḍulānaṃ sukoṭṭitaparisuddhānaṃ dve magadhanāḷiyo gahetvā tehi taṇḍulehi anuttaṇḍulamakilinnamapiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakuḷarāsisadisaṃ avassāvitodanaṃ pacitvā niravasesaṃ patte pakkhipitvā tassa odanassa <a name="M0.0477"></a> catutthabhāgappamāṇo nātighano nātitanuko hatthahāriyo sabbasambhārasaṅkhato muggasūpo pakkhipitabbo, tato ālopassa anurūpaṃ yāvacarimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanaṃ pakkhipitabbaṃ. Sappitelatakkarasakañjikādīni pana agaṇanūpagāni honti. Tāni hi odanagatikāni neva hāpetuṃ, na vaḍḍhetuṃ sakkonti. Evametaṃ sabbampi pakkhittaṃ sace pana pattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭho</span> nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭhomako</span> nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti, antogatameva hoti, ayaṃ <span class="bld">ukkaṭṭhukkaṭṭho</span> nāma. Ukkaṭṭhato upaḍḍhappamāṇo <span class="bld">majjhimo</span>. Majjhimato upaḍḍhappamāṇo <span class="bld">omako</span>. Tesampi vuttanayeneva pabhedo veditabbo. Iccetesu ukkaṭṭhukkaṭṭho ca omakomako cāti dve apattā, sesā satta pattā pamāṇayuttā nāmāti evaṃ pamāṇena yutto pamāṇiko, taṃ pamāṇikaṃ. <span class="bld">Patta</span>nti sattasu pattesu aññataraṃ pattaṃ. Pattassa attano santakatā, pamāṇayuttatā, adhiṭṭhānūpagatā, atirekapattatā, dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Paṭhamapattasikkhāpadaṃ.</p>
  3535. <p class="bodytext"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>. Yo bhikkhu pañcabandhanato ūnapatte sati paraṃ pana navaṃ pattaṃ viññāpeti, tassapi bhikkhuno nissaggiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">para</span>nti aññaṃ, ‘‘navaṃ patta’’ntiminā tulyādhikaraṇaṃ. Adhiṭṭhānūpagapattassa ūnapañcabandhanatā, attuddesikatā, kataviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. Ūnapañcabandhanasikkhāpadaṃ.</p>
  3536. <p class="bodytext"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>. Yo sappitelādikaṃ pana bhesajjaṃ paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ bhuñjanto sattāhaṃ atikkāmeti<a name="M0.0478"></a>, tassa nissaggiyaṃ siyāti attho. Tattha <span class="bld">sappitelādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo navanītamadhuphāṇitaṃ saṅgaṇhāti. Tattha <span class="bld">sappi</span> nāma gavādīnaṃ sappi, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi, tathā <span class="bld">navanītaṃ. Telaṃ</span> nāma tilasāsapamadhukaeraṇḍavasādīhi nibbattaṃ. <span class="bld">Madhu</span> nāma <a name="V0.0403"></a> makkhikāmadhumeva. Ucchurasaṃ upādāya pana apakkā vā avatthukapakkā vā sabbāpi ucchuvikati <span class="bld">phāṇita</span>nti veditabbaṃ. Bhesajjavidhānasikkhāpadaṃ.</p>
  3537. <p class="bodytext"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>. Bhikkhussa cīvaraṃ datvā puna taṃ cīvaraṃ sakasaññāya acchindantassa vā acchindāpayatopi vā nissaggiyaṃ siyāti yojanā. Tattha <span class="bld">datvā</span>ti veyyāvaccādīni paccāsīsamāno datvā. <span class="bld">Acchindantassā</span>ti veyyāvaccādīni akarontaṃ disvā balakkārena gaṇhantassa, tathā <span class="bld">acchindāpayato</span>ti. Vikappanūpagacīvaratā, sāmaṃdinnatā, sakasaññitā, upasampannatā, kodhavasena acchindanaṃ vā acchindāpanaṃ vāti imānettha pañca aṅgāni. Acchindanasikkhāpadaṃ.</p>
  3538. <p class="bodytext"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>. Appavāritaṃ aññātiṃ gahapatiṃ suttaṃ yācitvā ñātippavārite vajjetvā tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpentassa nissaggiyaṃ siyāti piṇḍattho. Tattha <span class="bld">sutta</span>nti chabbidhaṃ khomasuttādikaṃ vā tesaṃ anulomaṃ vā. <span class="bld">Yāciyā</span>ti cīvaratthāya yācitvā. Cīvaratthāya viññāpitasuttaṃ, attuddesikatā, akappiyatantavāyena akappiyaviññattiyā vāyāpananti imānettha tīṇi aṅgāni. Suttaviññattisikkhāpadaṃ.</p>
  3539. <p class="bodytext"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>. Yo bhikkhu saṅghassa pariṇataṃ lābhaṃ jānanto attano pariṇāmeti, tassa nissaggiyaṃ siyāti attho. Tattha <span class="bld">jāna</span>nti jānanto. <span class="bld">Lābha</span>nti labhitabbaṃ cīvarādivatthuṃ. <span class="bld">Pariṇata</span>nti saṅghassa ninnaṃ saṅghassa poṇaṃ saṅghassa pabbhāraṃ hutvā <a name="M0.0479"></a> ṭhitaṃ. <span class="bld">Attano pariṇāmetī</span>ti ‘‘mayhaṃ dethā’’tiādīni vadanto attani ninnaṃ karoti. Saṅghe pariṇatabhāvo, taṃ ñatvā attano pariṇāmanaṃ, paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. Pariṇāmanasikkhāpadaṃ.</p>
  3540. <p class="centered">Nissaggiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3541. <p class="subhead">4. Pācittiyaniddesavaṇṇanā</p>
  3542. <p class="bodytext"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>. Idāni <a name="V0.0404"></a> pācittiyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘sampajānamusāvāde’’</span>tyādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">sampajānamusāvāde</span>ti nimittatthe bhummavacanaṃ, tasmā yo bhikkhu sampajānanto musā vadati, tassa tannimittaṃ taṃhetu tappaccayā pācittiyaṃ udīritanti attho. <span class="bld">Bhikkhuñca omasantassā</span>ti jātināmagottakammasippavayaābādhaliṅgakilesāpattiakkosesu bhūtena vā abhūtena vā yena kenaci mukhasattinā bhikkhuṃ ovijjhantassa bhikkhuno pācittiyaṃ udīritanti attho. <span class="bld">Pesuññaharaṇepi cā</span>ti bhikkhussa pesuññaharaṇe, jātiādīhi akkosavatthūhi bhikkhuṃ akkosantassa bhikkhuno sutvā bhikkhuno piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā yo akkuddho, tassa bhikkhussa kāyena vā vācāya vā pesuññaharaṇavacane pācittiyaṃ udīritanti attho.</p>
  3543. <p class="bodytext"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>. Saṅgītittayamāruḷhaṃ piṭakattayaṃ dhammaṃ bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā aññena puggalena saddhiṃ ekato padaṃ padaṃ bhaṇantassa bhikkhuno padagaṇanāya pācittiyaṃ udīritanti samudāyattho.</p>
  3544. <p class="bodytext"><a name="para32"></a><span class="paranum">32</span>. <span class="bld">Anupasampannenevā</span>ti bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūtena tiracchānagatenāpi saha tirattiyaṃ sayitvā catutthadivase atthaṅgate sūriye puna sahaseyyāya <a name="M0.0480"></a> pācitti siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">sahaseyyāyā</span>ti sabbacchannaparicchinne, yebhuyyenacchannaparicchinne vā senāsane pubbāpariyena vā ekakkhaṇe vā ekato nisajjanāya. Tattha chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā paricchinnampi sabbaparicchinnamicceva veditabbaṃ.</p>
  3545. <p class="bodytext"><a name="para33"></a><span class="paranum">33</span>. Ekarattampi itthiyā saddhiṃ seyyaṃ kappayato tassa bhikkhunopi pācitti siyāti attho. Tattha <span class="bld">itthiyā</span>ti antamaso tadahujātāyapi manussitthiyā. <span class="bld">Desentassa vinā viññuṃ, dhammañca chappaduttari</span>nti viññuṃ purisaṃ vinā itthiyā chappadato uttariṃ dhammaṃ desentassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Tattha ‘‘chappaduttari’’nti ettha eko gāthāpādo ekaṃ padanti evaṃ sabbattha padappamāṇaṃ veditabbaṃ. Cha padāni chappadaṃ, chappadato uttariṃ chappaduttariṃ.</p>
  3546. <p class="bodytext"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>. Bhikkhusammutiṃ <a name="V0.0405"></a> ṭhapetvā bhikkhuno duṭṭhullaṃ vajjaṃ abhikkhuno vadantassa pācittiyaṃ udīritanti attho. Tattha <span class="bld">duṭṭhulla</span>nti idha saṅghādisesaṃ adhippetaṃ. <span class="bld">Bhikkhusammutiyā</span>ti yaṃ saṅgho abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattīnañca kulānañca pariyantaṃ katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā katikaṃ karoti, taṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Abhikkhuno</span>ti anupasampannassa. <span class="bld">Vadantassā</span>ti ārocentassa.</p>
  3547. <p class="bodytext"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>. Yo akappiyaṃ pathaviṃ khaṇeyya vā khaṇāpeyya vā, tassa pācittiyaṃ siyā. Tattha <span class="bld">akappiya</span>nti uddhanapacanādivasena vā tathā tathā adaḍḍhā vā jātapathavī vuccati. Sā tividhā suddhamissapuñjavasena. Tattha <span class="bld">suddhapathavī</span> nāma pakatiyā suddhapaṃsu vā suddhamattikā vā. <span class="bld">Missapathavī</span> nāma yattha paṃsuto vā mattikato vā pāsāṇasakkharakathalamarumbavālukāsu aññatarassa tatiyabhāgo hoti. <span class="bld">Puñjapathavī</span> <a name="M0.0481"></a> nāma atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā hoti. Vuttalakkhaṇena pana missakapuñjopi piṭṭhipāsāṇe ṭhitasukhumarajampi ca deve phusayante sakiṃ ce tintaṃ, cātumāsaccayena tintokāso puñjapathavīsaṅkhameva gacchati. Yo bhikkhu bhūtagāmaṃ vikopeyya, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">bhūtagāma</span>nti bhavanti, abhavuṃ cāti bhūtā, jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho, gāmoti rāsi, bhūtānaṃ gāmo, bhūtā eva vā gāmoti bhūtagāmo, patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ. Taṃ bhūtagāmaṃ. <span class="bld">Vikopeyyā</span>ti chedanabhedanādīni kareyya.</p>
  3548. <p class="bodytext"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>. Yo bhikkhu saṅghikaṃ mañcādiṃ ajjhokāse santharaṇādikaṃ katvā āpucchanādikaṃ akatvā yāti, tassa pācitti siyāti attho. Tattha <span class="bld">saṅghika</span>nti saṅghassa santakaṃ. <span class="bld">Mañcādi</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena pīṭhabhisikocchādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Santharaṇādika</span>nti santharaṇādiṃ katvā vā kārāpetvā vā. <span class="bld">Āpucchanādika</span>nti āpucchanaṃ vā uddharaṇaṃ vā uddharāpanaṃ vāti attho. <span class="bld">Yātī</span>ti gacchati.</p>
  3549. <p class="bodytext"><a name="para37"></a><span class="paranum">37</span>. Yo bhikkhu saṅghikāvasathe seyyaṃ santharaṇādikaṃ katvā āpucchanādikaṃ akatvā yāti, tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Tattha <span class="bld">saṅghikāvasathe</span>ti saṅghassa santake āvasathe vihāre gabbhe vā aññasmiṃ vā sabbaparicchinne guttasenāsane. <span class="bld">Seyya</span>nti bhisi cimilikā pāvuraṇaṃ uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā cammakkhaṇḍaṃ nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro <a name="V0.0406"></a> paṇṇasanthāroti evamādikaṃ. <span class="bld">Santharaṇādika</span>nti tesu yena kenaci attharaṇādikaṃ katvā vā kārāpetvā vā.</p>
  3550. <p class="bodytext"><a name="para38-9"></a><span class="paranum">38-9</span>. Yo pana bhikkhu jānaṃ sappāṇakaṃ toyaṃ paribhuñjaye, tassa bhikkhuno pācitti siyāti yojanā. Tattha <span class="bld">jānaṃ</span> <a name="M0.0482"></a> <span class="bld">sappāṇaka</span>nti ‘‘sappāṇakamida’’nti disvā vā sutvā vā yena kenaci ākārena jānanto. <span class="bld">Toya</span>nti udakaṃ. <span class="bld">Paribhuñjaye</span>ti paribhuñjeyya. Yo bhikkhu pārivattakaṃ ṭhapetvā aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ deti, tassa bhikkhuno pācitti siyā. Cīvarappaṭiggahaṇasikkhāpade bhikkhu paṭiggāhako idha bhikkhunī, ayaṃ viseso. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ sibbatopi tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. <span class="bld">Cīvara</span>nti nivāsanapārupanūpagaṃ. <span class="bld">Sibbato</span>ti sayaṃ sibbantassa sūciṃ pavesetvā nīharaṇe payogagaṇanāya pācitti. Sibbāpentassa pana ‘‘sibbā’’ti vutto sacepi sabbaṃ sūcikammaṃ niṭṭhāpesi, ekameva pācitti, āṇattassa payogagaṇanāya pācitti hoti. Pavāretvāna atirittaṃ akāretvā bhuñjato pācitti siyāti attho. Tatrāyaṃ vinicchayo – odano sattu kummāso maccho maṃsanti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ sāsapamattampi ajjhoharitvā bhojanaṃ paṭikkhepaṃ katvā aññena iriyāpathena ‘‘alametaṃ sabba’’nti atirittaṃ akāretvā paribhuñjato pācitti hotīti.</p>
  3551. <p class="bodytext"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>. Yo bhikkhu āsādanāpekkho bhuttāviṃ pavāritaṃ bhikkhuṃ ‘‘handa, bhikkhu, khāda vā bhuñja vā’’ti anatirittena pavāreti, bhojane bhutte tassa pācittiyaṃ udīritanti attho. Tattha <span class="bld">āsādanāpekkho</span>ti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno.</p>
  3552. <p class="bodytext"><a name="para41-2"></a><span class="paranum">41-2</span>. Yo bhikkhu sannidhibhojanaṃ bhuñjeyya, tassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. Tattha <span class="bld">sannidhibhojana</span>nti paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmitabhojanaṃ. Vikāle yāvakālikaṃ bhuñjato vāpi pācitti siyāti yojanā. Tattha <span class="bld">vikāle</span>ti vigatakāle, majjhanhikātikkamato paṭṭhāya <a name="M0.0483"></a> yāva aruṇuggamanāti attho. <span class="bld">Yāvakālika</span>nti vanamūlaphalādikaṃ āmisabhojanaṃ. Agilāno bhikkhu paṇītakaṃ sappibhattādikampi viññāpetvāna bhuñjeyya, tassa bhikkhuno pācitti siyāti yojanā. Tattha <span class="bld">agilāno</span>ti kallako. <span class="bld">Paṇītaka</span>nti sappitelamadhuphāṇitamacchamaṃsakhīradadhisaṅkhātehi saṃsaṭṭhaṃ sattadhaññanibbattaṃ paṇītabhojanaṃ<a name="V0.0407"></a>. Yo bhikkhu dantakaṭṭhodakaṃ vajjetvā appaṭiggahitakaṃ bhuñjeyya, pācitti siyāti attho. Tattha <span class="bld">appaṭiggahita</span>nti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā gaṇhantassa hatthapāse ṭhatvā kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena na dinnaṃ appaṭiggahitaṃ nāma.</p>
  3553. <p class="bodytext"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>. Yo bhikkhu titthiyassa sahatthato kiñci bhuñjitabbaṃ dadeyya, tassa pācitti siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">titthiyassā</span>ti aññatitthiyassa. <span class="bld">Kiñci bhuñjitabba</span>nti yaṃ kiñci bhojanīyaṃ. <span class="bld">Sahatthato</span>ti sahatthā. Yo bhikkhu mātugāmena ekato raho nisajjaṃ kappeyya, tassa pācitti siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">raho</span>ti paṭicchanne. <span class="bld">Kappe</span>ti kappeyya. <span class="bld">Ekato</span>ti saddhiṃ.</p>
  3554. <p class="bodytext"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>. <span class="bld">Surāmerayapāne</span>pīti ettha piṭṭhādīhi kataṃ majjaṃ <span class="bld">surā</span>. Pupphādīhi kato āsavo <span class="bld">merayaṃ</span>. Yo bhikkhu tadubhayampi bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivati, tassa tappānapaccayā pācittiyaṃ udīritanti attho. <span class="bld">Aṅgulipatodake cāpī</span>ti aṅgulīhi upakacchakādīnaṃ ghaṭṭanapaccayā pācitti siyāti attho. <span class="bld">Hasadhammepi codake</span>ti uparigopphake udake hasadhamme kīḷānimittaṃ tassa pācitti siyāti attho.</p>
  3555. <p class="bodytext"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>. <span class="bld">Anādarepi pācittī</span>ti puggalassa vā dhammassa vā anādarakaraṇepi pācitti siyāti attho. Yo bhikkhu upasampannena <a name="M0.0484"></a> paññattena vuccamāno tassa vā vacanaṃ akattukāmatāya, taṃ vā dhammaṃ asikkhitukāmatāya anādariyaṃ karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācitti siyāti attho. Bhayānakaṃ kathaṃ katvā vā bhayānakaṃ rūpaṃ dassetvā vā bhikkhuṃ bhīsayatopi pācitti siyāti attho.</p>
  3556. <p class="bodytext"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>. Yo bhikkhu agilāno kiñci paccayaṃ ṭhapetvā jotiṃ jaleyya vā jalāpeyya vā, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">kiñci paccaya</span>nti padīpujjalanaṃ vā pattapacanādīsu jotikaraṇaṃ vāti evarūpaṃ paccayaṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Joti</span>nti aggiṃ.</p>
  3557. <p class="bodytext"><a name="para47-8"></a><span class="paranum">47-8</span>. Kappabinduṃ anādāya <span class="bld">navacīvarabhogino</span> navaṃ cīvaraṃ bhuñjantassa pācitti siyāti attho. <span class="bld">Kappabindu</span>nti morakkhimaṇḍalamaṅgulapiṭṭhīnaṃ aññatarappamāṇaṃ kappabinduṃ. <span class="bld">Anādāyā</span>ti anādiyitvā. Bhikkhuno cīvarādikaṃ parikkhāraṃ apanetvā nidhentassa vā nidhāpentassa <a name="V0.0408"></a> vā hasāpekkhassa bhikkhuno pācitti siyāti attho. <span class="bld">Cīvarādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena pattanisīdanasūcigharakāyabandhanādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Nidhentassā</span>ti nidahantassa. <span class="bld">Hasāpekkhassā</span>ti hasādhippāyassa. <span class="bld">Jānaṃ pāṇaṃ hane bhikkhu, tiracchānagatampi cā</span>ti yo bhikkhu ‘‘pāṇo’’ti jānanto tiracchānagataṃ pāṇaṃ khuddakampi mahantampi haneyya, tassa pācittiyaṃ siyāti attho.</p>
  3558. <p class="bodytext"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>. <span class="bld">Chādetukāmo chādeti, duṭṭhullaṃ bhikkhunopi cā</span>ti yo bhikkhu bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātaṃ saṅghādisesaṃ chādetukāmo hutvā chādeti, tassa pācittiyaṃ siyāti attho. Itthiyā saha saṃvidhāya gāmantaragatassa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
  3559. <p class="bodytext"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>. <span class="bld">Bhikkhuṃ</span> <a name="M0.0485"></a> <span class="bld">vā pahareyyāthā</span>ti yo bhikkhu bhikkhuṃ pahareyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā. <span class="bld">Talasattikamuggire</span>ti yo bhikkhu paharaṇākāraṃ dassento kāyaṃ vā kāyappaṭibaddhaṃ vā uggireyya, tassa pācittiyaṃ siyāti attho. <span class="bld">Codeyya vā codāpeyya, bhikkhuṃ amūlakena cā</span>ti yo bhikkhu bhikkhuṃ amūlakena saṅghādisesena codeyya vā codāpeyya vā, tassa pācittiyaṃ siyāti attho. Tattha <span class="bld">amūlakenā</span>ti diṭṭhādimūlavirahitena.</p>
  3560. <p class="bodytext"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>. <span class="bld">Kukkuccuppādane cā</span>pīti ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe’’tiādīni bhaṇanto kukkuccaṃ uppādeyya, tassa kukkuccuppādanapaccayā pācittiyaṃ hoti. Yo bhikkhu bhaṇḍanatthāya bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ upassutiṃ yāti, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">bhaṇḍanatthāyā</span>ti kalahatthāya. <span class="bld">Bhaṇḍanajātāna</span>nti kalahajātānaṃ. <span class="bld">Upassuti</span>nti sutisamīpaṃ.</p>
  3561. <p class="bodytext"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>. Yo bhikkhu saṅghassa pariṇāmitaṃ yaṃ lābhaṃ, taṃ parapuggalassa nāmeti, tassa pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">nāmetī</span>ti pariṇāmeti. <span class="bld">Pucchaṃ akatvā</span>ti ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti vā ‘‘gāmaṃ pavisissāmī’’ti vā anāpucchitvā. <span class="bld">Santabhikkhu</span>nti antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvā yaṃ sakkā hoti pakativacanena āpucchituṃ, tādisaṃ vijjamānaṃ bhikkhuṃ. <span class="bld">Gāmassā</span>ti gāmaṃ, kammatthe sāmivacanaṃ. <span class="bld">Gateti</span> sampadānatthe bhummavacanaṃ, gatassāti attho. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā vikāle gāmaṃ gatassa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti attho. Sesaṃ uttānamevāti.</p>
  3562. <p class="centered">Pācittiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3563. <p class="subhead">5. Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā</p>
  3564. <p class="bodytext"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>. Idāni <a name="M0.0486"></a><a name="V0.0409"></a> pakiṇṇakaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘saṅghika’’</span>ntyādi āraddhaṃ. Tattha yo bhikkhu issaro hutvā saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ aññassa deti, tassa thullaccayaṃ siyā. Theyyāya aññassa deti, yathāvatthu pārājikādi siyā, dukkaṭavatthu dukkaṭaṃ, thullaccayavatthu thullaccayaṃ, pārājikavatthu pārājikaṃ siyāti vuttaṃ hoti.</p>
  3565. <p class="bodytext"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>. <span class="bld">Kusādimayacīrānī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo vākaphalakaṃ saṅgaṇhāti, kusamayacīraṃ vākamayacīraṃ phalakamayacīranti. Tattha kuse ganthetvā katacīraṃ kusamayacīraṃ. Vākamayacīraṃ nāma tāpasānaṃ vakkalaṃ. Phalakamayacīraṃ nāma phalakasaṇṭhānāni phalakāni sibbetvā katacīraṃ. <span class="bld">Kambalaṃ kesavālaja</span>nti kesajaṃ kambalaṃ vālajaṃ kambalaṃ, kesakambalaṃ vālakambalanti attho. Kesehi tante vāyitvā katakambalaṃ kesakambalaṃ. Camarivālehi vāyitvā katakambalaṃ vālakambalaṃ. <span class="bld">Samayaṃ vinā</span>ti naṭṭhacīvarakālaṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Dhārayato</span> dhārayantassa. <span class="bld">Lūkapakkhājinakkhipa</span>nti ulūkapakkhiajinakkhipaṃ. Tattha <span class="bld">ulūkapakkhīti</span> ulūkasakuṇapakkhehi katanivāsanaṃ. <span class="bld">Ajinakkhipa</span>nti salomaṃ sakhuraṃ ajinamigacammaṃ. Naṭṭhacīvarakālaṃ ṭhapetvā imesu sattasu vatthūsu yaṃ kiñci dhārayato thullaccayaṃ siyāti attho.</p>
  3566. <p class="bodytext"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>. Satthakena kattabbaṃ kammaṃ satthakammaṃ, tasmiṃ <span class="bld">satthakamme</span>. Vatthimhi kattabbaṃ kammaṃ vatthikammaṃ, tasmiṃ <span class="bld">vatthikamme. Saṃ nimitta</span>nti attano aṅgajātaṃ. Taṃ chindato thullaccayaṃ siyāti sambandho. <span class="bld">Maṃsādibhojane</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo aṭṭhilohitacammalomāni saṅgaṇhāti. Tasmā manussānaṃ maṃsaaṭṭhilohitacammalomabhojanapaccayā thullaccayaṃ siyāti attho.</p>
  3567. <p class="bodytext"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>. <span class="bld">Kadalerakakkadussānī</span>ti <a name="M0.0487"></a> ettha kadalierakaakkavākehi katāni vatthāni dhārayantassa dukkaṭaṃ. <span class="bld">Potthaka</span>nti makacivākehi kataṃ potthakadussaṃ. <span class="bld">Sabbapītādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena sabbalohitakasabbakaṇhakasabbamañjeṭṭhikaṃ saṅgaṇhāti. Tattha sabbameva nīlakaṃ <span class="bld">sabbanīlakaṃ</span>. Evaṃ sesesupi. <span class="bld">Nīlaṃ</span> ummārapupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Pītaṃ</span> kaṇikārapupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Lohitaṃ</span> jayasumanapupphavaṇṇaṃ. <span class="bld">Kaṇhakaṃ</span> addāriṭṭhakavaṇṇaṃ. <span class="bld">Mañjeṭṭhikaṃ</span> lākhārasavaṇṇaṃ. Imesu aṭṭhasu vatthūsu yaṃ kiñci dhārayantassa dukkaṭaṃ siyāti attho.</p>
  3568. <p class="bodytext"><a name="para57-8"></a><span class="paranum">57-8</span>. <span class="bld">Hatthissuragasoṇāna</span>nti <a name="V0.0410"></a> hatthiassauragasoṇānaṃ maṃsaṃ aṭṭhirudhiracammalomāni. <span class="bld">Sīhabyagghacchadīpina</span>nti sīhabyagghaacchadīpīnaṃ maṃsādīni. Taracchassa ca maṃsādiṃ uddissakatamaṃsañca anāpucchitamaṃsañca bhuñjato dukkaṭaṃ siyā. <span class="bld">Dakatitthādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo vaccapassāvakuṭiyo saṅgaṇhāti. Tena <span class="bld">yātānupubbaṃ</span> āgatappaṭipāṭiṃ <span class="bld">hitvāna</span> vajjetvā nahānatitthañca vaccakuṭiñca passāvakuṭiñca <span class="bld">vaje</span> vajeyya gaccheyya, dukkaṭaṃ tassa siyāti attho.</p>
  3569. <p class="bodytext"><a name="para59"></a><span class="paranum">59</span>. <span class="bld">Sahasā</span>ti vegasā vegena. <span class="bld">Vubbhajitvānā</span>ti antaravāsakaṃ dūratova ukkhipitvā, va-kāro sandhivasenāgato. <span class="bld">Pavise</span>ti paviseyya. <span class="bld">Vaccapassāvakuṭika</span>nti vaccakuṭikaṃ passāvakuṭikaṃ. <span class="bld">Vise</span>ti paviseyya. Yo bhikkhu vaccapassāvakuṭikaṃ sahasā paviseyya vā nikkhameyya vā, ubbhajitvā vā paviseyya vā nikkhameyya vā, ukkāsikaṃ vajjetvā taṃ paviseyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā.</p>
  3570. <p class="bodytext"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>. Nitthunanto vaccaṃ kareyya dantakaṭṭhañca khādanto, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Vaccapassāvadoṇīnaṃ bahi vaccādikaṃ vaccapassāvaṃ kareyya, tassa dukkaṭaṃ siyā.</p>
  3571. <p class="bodytext"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>. <span class="bld">Kharena</span> <a name="M0.0488"></a> <span class="bld">cāvalekheyyā</span>ti phālitakaṭṭhena vā pharusena vā gaṇṭhikena vā pūtikaṭṭhena vā susirena vā avalekheyyāti attho. <span class="bld">Kaṭṭha</span>nti avalekhanakaṭṭhaṃ. <span class="bld">Kūpake</span>ti vaccakūpake. <span class="bld">Ūhatañcā</span>ti gūthamakkhitañca. <span class="bld">Na dhoveyyā</span>ti attanā vā na dhoveyya parena vā na dhovāpeyya. <span class="bld">Uklāpañcā</span>ti kacavarañca. <span class="bld">Na sodhaye</span>na sammajjeyya.</p>
  3572. <p class="bodytext"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>. <span class="bld">Capucapū</span>ti saddaṃ katvā udakakiccaṃ karontassa ācamantassa dukkaṭaṃ siyāti attho. <span class="bld">Anajjhiṭṭhovā</span>ti anāṇattoyeva. <span class="bld">Therenā</span>ti saṅghattherena. <span class="bld">Pātimokkha</span>nti pātimokkhuddesaṃ. <span class="bld">Uddise</span> uddiseyya, dukkaṭaṃ siyā.</p>
  3573. <p class="bodytext"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>. Anāpucchāya pañhassa kathane, anāpucchāya pañhassa vissajjane, anāpucchāya sajjhāyakaraṇe, anāpucchāya padīpajālane, anāpucchāya padīpavijjhāpaneti imesu catūsu paccayesu tassa dukkaṭaṃ siyā.</p>
  3574. <p class="bodytext"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>. Anāpucchā <a name="V0.0411"></a> vātapānakavāṭāni vivareyya vā thakeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. <span class="bld">Vandanādi</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo vandāpanaṃ saṅgaṇhāti. Yo bhikkhu naggo vandanaṃ kareyya, vandāpanaṃ kareyya, gamanaṃ kareyya, bhojanaṃ kareyya, pivanaṃ kareyya, khādanaṃ kareyya, gahaṇaṃ kareyya, dānaṃ kareyya, tassa sabbattha dukkaṭanti sambandho.</p>
  3575. <p class="bodytext"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>. <span class="bld">Tipaṭicchannakaṃ vinā</span>ti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tisso paṭicchādiyo jantāgharappaṭicchādiṃ udakappaṭicchādiṃ vatthappaṭicchādi’’nti (cūḷava. 261) evaṃ vuttā tisso paṭicchādiyo samāhaṭāti ‘‘tipaṭicchādī’’ti vuttaṃ. Tipaṭicchannakaṃ ṭhapetvā parikammaṃ sayaṃ kareyya, paraṃ kārāpeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho<a name="M0.0489"></a>. Yo bhikkhu <span class="bld">nahāyaṃ</span> nahāyanto kuṭṭe vā thambhe vā tarumhi vā kāyaṃ upaghaṃseyya, tassa dukkaṭaṃ siyā.</p>
  3576. <p class="bodytext"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>. Yo bhikkhu nahāyanto kuruvindakasuttena kāyaṃ ghaṃseyya, <span class="bld">kāyato</span> kāyena aññamaññaṃ ghaṃseyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Yo agilāno saupāhano <span class="bld">bahārāme</span> bahiārāme careyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho.</p>
  3577. <p class="bodytext"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>. <span class="bld">Sabbanīlādikampi cā</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo lohitodātapītakaṇhamañjeṭṭhamahāraṅgamahānāmaraṅgarattādayo upāhanāyo saṅgaṇhāti. Yo bhikkhu sabbanīlasabbalohitādikaṃ upāhanaṃ dhāreti, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Yo bhikkhu <span class="bld">ratto</span> rattacitto tadahujātāyapi <span class="bld">itthiyā</span> nimittaṃ passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu <span class="bld">bhikkhadāyiyā</span> bhikkhadāyikāya itthiyā mukhaṃ passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā.</p>
  3578. <p class="bodytext"><a name="para68-9"></a><span class="paranum">68-9</span>. Yo bhikkhu ujjhānasaññī hutvā <span class="bld">aññassa</span> bhikkhuno pattaṃ vā passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Ādāsādimhi udakapatte attano mukhaṃ passeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Uccāsanamahāsane <span class="bld">nisajjādiṃ</span> nisīdanasayanādiṃ karontassa bhikkhuno dukkaṭaṃ siyā. Ukkhittānupasampannanānāsaṃvāsakādīnaṃ vandanepi dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">ukkhitto</span>ti āpattiyā adassane ukkhittako, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakoti tividhopi idhādhippeto. <span class="bld">Anupasampanno</span>ti iminā bhikkhunisāmaṇerasāmaṇerisikkhamānapaṇḍakaitthisikkhāpaccakkhātakā <a name="V0.0412"></a> gahitā. <span class="bld">Nānāsaṃvāsakā</span>ti laddhinānāsaṃvāsakā gahitā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena chinnamūlakā gahitā.</p>
  3579. <p class="bodytext"><a name="para70-71"></a><span class="paranum">70-71</span>. Yo <a name="M0.0490"></a> dīghāsane <span class="bld">paṇḍakitthīhi</span> paṇḍakena vā itthiyā vā ubhatobyañjanena vā ekato nisīdeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. <span class="bld">Adīghe āsane</span>ti rasse āsane. Yo bhikkhu rassāsane mañce vā pīṭhe vā asamānāsanikena ekato sayeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. <span class="bld">Phalapupphādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena veḷucuṇṇadantakaṭṭhamattikādayo saṅgahitā. Kulasaṅgahatthāya phalapupphādikaṃ dadato dukkaṭaṃ siyāti sambandho.</p>
  3580. <p class="bodytext"><a name="para72-3"></a><span class="paranum">72-3</span>. Yo bhikkhu ganthimādiṃ sayaṃ kareyya, paraṃ kārāpeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu jinena vāritapaccaye paribhuñjeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. <span class="bld">Abyatto</span> bālo yo bhikkhu ācariyupajjhāye <span class="bld">anissāya</span> nissayaṃ aggahetvā vaseyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu <span class="bld">anuññātehi</span> mātāpituādīhi puggalehi <span class="bld">aññassa</span> puggalassa bhesajjaṃ kareyya vā vadeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyā. Sāpattiko yo bhikkhu uposathappavāraṇaṃ kareyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Tattha jinena bhagavatā vāritā jinavāritā, jinavāritā ca te paccayā ceti jinavāritapaccayā, te <span class="bld">jinavāritapaccaye</span>. Dvemātikāappaguṇatāya <span class="bld">abyatto</span>.</p>
  3581. <p class="bodytext"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>. Yo bhikkhu ābhogaṃ vā niyogaṃ vā vajjetvā dvārabandhādike ṭhāne parivattakavāṭakaṃ apidhāya divā sayeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. <span class="bld">Dvārabandhādike</span>ti yena kenaci parikkhitte abbhokāsepi rukkhamūlepi antamaso iminā lakkhaṇena yuttaākāsaṅgaṇepi. <span class="bld">Apidhāyā</span>ti apidahitvā. <span class="bld">Vinābhoga</span>nti ‘‘esa dvāraṃ jaggissatī’’ti ābhogaṃ ṭhapetvāti attho. <span class="bld">Niyoga</span>nti avasaṭṭhānaṃ, attano avasaṃ bahusādhāraṇaṭṭhānaṃ ṭhapetvā. ‘‘Savaso’’ti <a name="M0.0491"></a> vā pāṭho, savaso hutvāti attho. <span class="bld">Divā</span>ti divākāle.</p>
  3582. <p class="bodytext"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>. <span class="bld">Dhañña</span>nti sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsakoti sattavidhaṃ dhaññaṃ. <span class="bld">Itthirūpa</span>nti dārulohamayādiitthirūpaṃ. <span class="bld">Ratana</span>nti muttādidasavidhaṃ ratanaṃ. <span class="bld">Āvudha</span>nti sattitomarādisabbāvudhabhaṇḍaṃ. <span class="bld">Itthipasādhana</span>nti itthiyā sīsādialaṅkāraṃ. <span class="bld">Tūriyabhaṇḍa</span>nti dhamanasaṅkhādisabbaṃ tūriyabhaṇḍaṃ. <span class="bld">Phalarukkhe</span>ti phalitarukkhe. <span class="bld">Pubbaṇṇādika</span>nti muggamāsādikaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena <a name="V0.0413"></a> vākurakuminādayo gahitā. Etesu yaṃ kiñci āmaseyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho.</p>
  3583. <p class="bodytext"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>. <span class="bld">Sasitthodakatelehī</span>ti yo pana madhusitthakatelena vā udakamissakatelena vā yena kenaci cikkhallena vā. <span class="bld">Phaṇahatthaphaṇehi vā</span>ti dantamayādiphaṇena vā phaṇakiccasādhakehi hatthaṅgulīhi vā kocchena vā kesamosaṇṭhane dukkaṭaṃ siyāti attho. Ekasmiṃ bhājane bhojananimitte dukkaṭaṃ siyāti attho.</p>
  3584. <p class="bodytext"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>. Dve bhikkhū ekattharaṇā sayeyyūṃ, dve bhikkhū ekapāvuraṇā sayeyyuṃ, dve bhikkhū ekamañcake sayeyyuṃ, tesaṃ dukkaṭāni hontīti sambandho. Pamāṇato adhikaṃ vā ūnaṃ vā dantakaṭṭhaṃ khādeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā. Tattha <span class="bld">adhika</span>nti aṭṭhaṅgulato adhikaṃ. <span class="bld">Ūna</span>nti caturaṅgulato ūnaṃ.</p>
  3585. <p class="bodytext"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>. Yo bhikkhu naccañca gītañca vāditañca yojeti vā yojāpeti vā, tassa dukkaṭaṃ siyā. Tesaṃ naccānaṃ dassanaṃ, tesaṃ gītānaṃ savanaṃ, tesaṃ vāditānaṃ savanañca karontassa dukkaṭaṃ siyāti attho.</p>
  3586. <p class="bodytext"><a name="para79"></a><span class="paranum">79</span>. <span class="bld">Vīhādiropime</span>ti <a name="M0.0492"></a> vīhiādīnaṃ ruhanaṭṭhāne. <span class="bld">Bahipākārakuṭṭake</span>ti pākārakuṭṭānaṃ bahi. <span class="bld">Vaccādichaḍḍanādimhī</span>ti vaccapassāvasaṅkāracalakādīnaṃ chaḍḍanavissajjanapaccayā dukkaṭaṃ siyāti attho. <span class="bld">Dīghakesādidhāraṇe</span>ti dīghakesadhāraṇe dīghanakhadhāraṇe dukkaṭaṃ siyāti attho.</p>
  3587. <p class="bodytext"><a name="para80"></a><span class="paranum">80</span>. <span class="bld">Nakhamaṭṭhakaraṇādimhī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena rajanakaraṇaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Sambādhe lomahāraṇe</span>ti sambādhe upakacchakamuttakaraṇaṭṭhāne lomuddharaṇe. Saupāhano bhikkhu parikammakataṃ bhūmiṃ akkameyyāti sambandho.</p>
  3588. <p class="bodytext"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>. <span class="bld">Adhotaallapādehī</span>ti yo bhikkhu adhotapādehi vā allapādehi vā saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā akkameyya, parikammakataṃ bhittiṃ vā kāyato āmasantassa dukkaṭaṃ siyāti attho.</p>
  3589. <p class="bodytext"><a name="para82-3"></a><span class="paranum">82-3</span>. <span class="bld">Saṅghāṭiyāpi</span> <a name="V0.0414"></a> <span class="bld">pallatthe</span>ti adhiṭṭhitacīvarena vihāre vā antaraghare vā pallatthikaṃ kareyya, tassa dukkaṭaṃ. <span class="bld">Dupparibhuñjeyya cīvara</span>nti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ dupparibhogena paribhuñjeyya. <span class="bld">Akāyabandhano</span>ti kāyabandhanavirahito bhikkhu gāmaṃ vajeyya gaccheyya. Yo bhikkhu <span class="bld">vaccakaṃ</span> uccāraṃ katvāna udake sante <span class="bld">nācameyya</span> udakasuddhiṃ na kareyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. <span class="bld">Samādeyya akappiye</span>ti bhikkhuṃ vā sāmaṇerādike sesasahadhammike vā akappiye niyojeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Sabhāgāpattiyā desanārocanapaccayā dukkaṭaṃ siyāti attho. <span class="bld">Sabhāgā</span>ti ettha vatthusabhāgatāva idhādhippetā, na āpattisabhāgatā.</p>
  3590. <p class="bodytext"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>. <span class="bld">Na vase vassa</span>nti yo bhikkhu vassaṃ na vaseyya na upagaccheyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. <span class="bld">Visaṃvāde suddhacitte</span>ti ettha <a name="M0.0493"></a> sampadānatthe bhummavacanaṃ, paṭissavaṃ visaṃvādentassa suddhacittassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Vassaṃ vasitvā <span class="bld">ananuññātakiccato</span> ananuññātakiccena bhikkhuno gamane dukkaṭaṃ siyāti yojanā.</p>
  3591. <p class="bodytext"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>. Āpadaṃ vajjetvā tarussa uddhaṃ porisamhā abhiruhaṇe dukkaṭaṃ siyāti sambandho. <span class="bld">Āpada</span>nti antarāyaṃ. <span class="bld">Tarussā</span>ti rukkhassa. <span class="bld">Porisamhā</span>ti ekaporisappamāṇā majjhimassa purisassa pañcahatthā. Aparissāvano yo bhikkhu addhānaṃ gaccheyya, yo ca bhikkhu taṃ parissāvanaṃ yācato na dadeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā. <span class="bld">Addhāna</span>nti addhayojanameva antimamaddhānaṃ.</p>
  3592. <p class="bodytext"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>. Attano ghātane dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Yo bhikkhu itthirūpādirūpaṃ kareyya vā kārāpeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyā. Mālādikaṃ vicittaṃ ṭhapetvā jātakādivatthuṃ sayaṃ kareyya, dukkaṭaṃ siyāti sambandho.</p>
  3593. <p class="bodytext"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>. <span class="bld">Bhuñjantamuṭṭhape</span>ti yo bhikkhu bhuñjantaṃ uṭṭhāpeyya, tassa dukkaṭaṃ siyā. Bhattasālādīsu vuḍḍhānaṃ okāsaṃ adatvā nisīdato dukkaṭaṃ siyāti yojanā.</p>
  3594. <p class="bodytext"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>. <span class="bld">Yānānī</span>ti vayhaṃ ratho sakaṭaṃ sandamānikādīni. <span class="bld">Kallako</span>ti agilāno. Agilāno <a name="V0.0415"></a> yo bhikkhu yānāni abhiruheyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. <span class="bld">Vade dava</span>nti keḷiṃ vadeyya, ratanattayaṃ ārabbha keḷiṃ vadeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Aññaparisāya upalālane dukkaṭaṃ hoti.</p>
  3595. <p class="bodytext"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>. <span class="bld">Kāyādi</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo ūrunimittaṃ saṅgaṇhāti. Kāyaṃ vā ūruṃ vā nimittaṃ vā vivaritvā bhikkhunīnaṃ <span class="bld">na dassaye</span> na dasseyyāti attho. Lokāyataṃ tiracchānādivijjaṃ na ca <a name="M0.0494"></a> sayaṃ vāceyya, parañca na vācāpeyya. Palitaṃ gaṇheyya vā gaṇhāpeyya vā, tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā.</p>
  3596. <p class="bodytext"><a name="para90-92"></a><span class="paranum">90-92</span>. Yattha katthaci peḷāyaṃ pakkhipitvā bhattaṃ bhuñjantassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. Pattahatthako yo bhikkhu vātapānaṃ vā kavāṭaṃ vā <span class="bld">paṇāme</span> paṇāmeyya, <span class="bld">sodakaṃ</span> pattaṃ <span class="bld">uṇheyya</span> uṇhe otāpeyya vā paṭisāmeyya vā, <span class="bld">vodakaṃ</span> pattaṃ <span class="bld">atiuṇheyya</span> atiṭhapeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Yo bhikkhu pattaṃ bhūmiyaṃ vā aṅke vā mañce vā pīṭhe vā miḍḍhante vā paribhaṇḍante vā pāde vā chatte vā ṭhapeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho. <span class="bld">Bhūmiya</span>nti yena kenaci anatthatāya paṃsusakkharamissāya. <span class="bld">Aṅke</span>ti dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe. <span class="bld">Miḍḍhante</span>ti miḍḍhapariyante. <span class="bld">Paribhaṇḍante</span>ti bāhirapasse katāya tanukamiḍḍhiyā ante. Yo bhikkhu calakādiṃ vā patte ṭhapeyya, patte vā <span class="bld">hatthadhovane</span> hatthassa dhovanappaccayā tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho.</p>
  3597. <p class="bodytext"><a name="para93"></a><span class="paranum">93</span>. Ucchiṭṭhaṃ mukhadhovanaṃ <span class="bld">udakampi</span> pattena <span class="bld">nīharantassa</span> bhikkhuno dukkaṭaṃ siyā. Yo bhikkhu akappiyaṃ pattaṃ paribhuñjeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Tattha <span class="bld">akappiyaṃ patta</span>nti dārumayapattādiṃ.</p>
  3598. <p class="bodytext"><a name="para94"></a><span class="paranum">94</span>. Yo bhikkhu khipite ‘‘jīvā’’ti <span class="bld">vade</span> vadeyya, tassa dukkaṭaṃ siyāti attho. Yo bhikkhu parimaṇḍalakādimhi pañcasattati <span class="bld">sekhiye</span> anādaro hutvā na sikkhati, tassa dukkaṭaṃ siyāti sambandho.</p>
  3599. <p class="bodytext"><a name="para95"></a><span class="paranum">95</span>. Yo bhikkhu bhaṇḍāgāre payuto mātuyā pituno ca bhaṇḍakaṃ gopeyya, <span class="bld">assa</span> bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti sambandho. Tattha <span class="bld">payuto</span>ti bhaṇḍāgāre byāpāravasena yuttappayutto. <span class="bld">Gopaye</span>ti <a name="V0.0416"></a> gopeyya. <span class="bld">Yo</span> bhikkhu <a name="M0.0495"></a> davāya hīnena jātiādinā uttamampi vadeyya, dubbhāsitaṃ siyāti sambandho. Tattha hīnehi vā ukkaṭṭhehi vā jātiādīhi evaṃ ukkaṭṭhaṃ vā hīnaṃ vā ‘‘caṇḍālosī’’tiādinā nayena ujuṃ vā ‘‘santi idhekacce caṇḍālavenanesādā’’tiādinā nayena aññāpadesena vā upasampannaṃ vā anupasampannaṃ vā akkosādhippāyaṃ vinā kevalaṃ kīḷādhippāyena vadeyya, dubbhāsitaṃ siyāti.</p>
  3600. <p class="centered">Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3601. <p class="subhead">6. Vattādikaṇḍaniddesavaṇṇanā</p>
  3602. <p class="bodytext"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>. Idāni vattaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘upajjhācariyavatta’’</span>nti vuttaṃ. Tattha upajjhāyavattañca ācariyavattañca gamikavattañca āgantukavattañca senāsanādivattañca <span class="bld">piyasīlena</span> bhikkhunā kātabbanti sambandho. <span class="bld">Gamikāgantuka</span>nti gamikaṃ āgantukanti chedo, gamikavattaṃ āgantukavattañcāti attho.</p>
  3603. <p class="bodytext"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>. Dātukāmo hatthapāse ṭhito <span class="bld">kiñci gahitabbaṃ</span> ekena purisena gahitabbaṃ ukkhipanakkhamaṃ vatthuṃ <span class="bld">tidhā</span> tīsu pakāresu ekenākārena dadeyya, <span class="bld">gahetukāmo</span> bhikkhu <span class="bld">dvidhā</span> dvīsu ekena gaṇheyya, <span class="bld">ayaṃ</span> pañcaṅgo paṭiggahoti attho.</p>
  3604. <p class="bodytext"><a name="para98-100"></a><span class="paranum">98-100</span>. Dūre ṭhitaṃ cīvaraṃ ṭhapitokāsaṃ sallakkhetvā ‘‘eta’’nti vattabbaṃ. Hatthapāse ṭhitaṃ hatthena āmasitvā ‘‘ima’’nti vattabbaṃ. ‘‘Etaṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ adhiṭṭhāmī’’ti imesaṃ padānaṃ majjhe saṅghāṭiādīsu paccekaṃ yojetvā ticīvaraṃ adhiṭṭheyya. Kathaṃ? ‘‘Etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyya. Evaṃ sesesu ca cīvaresu. Yathā cīvarādiṃ <a name="M0.0496"></a> vidhānaṃ evaṃ pattepi adhiṭṭheyya paccuddhareyyāti attho.</p>
  3605. <p class="bodytext"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>. Sañcarittaṃ ṭhapetvā sesā garukā ca pārājikā ca sacittakāti sambandho. <span class="bld">Antimā</span>ti <a name="V0.0417"></a> pārājikā. Acchinnasikkhāpadaṃ, pariṇatasikkhāpadañcāti imaṃ dvayaṃ ṭhapetvā sesaṃ nissaggiyaṃ acittakanti attho.</p>
  3606. <p class="bodytext"><a name="para102-3"></a><span class="paranum">102-3</span>. <span class="bld">Gāmappavesanantete</span>ti gāmappavesanaṃ iti ete. Pācittīsu <span class="bld">ete</span> padasodhammādayo gāmappavesanantā sattarasa sikkhāpadā acittakā.</p>
  3607. <p class="bodytext"><a name="para104-5"></a><span class="paranum">104-5</span>. Pakiṇṇakesu uddissakataṃ ṭhapetvā <span class="bld">aññamaṃsakaṃ</span> sesamaṃsaṃ acittakanti attho. Ettha pakiṇṇakesu aññamaṃsādikaṃ pattahattho kavāṭakantaṃ terasavidhaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ acittakaṃ, sesaṃ sabbaṃ sacittakanti attho.</p>
  3608. <p class="bodytext"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>. Ācariyā vītikkamanacittena sacittakaṃ acittakanti vadanti, paññattijānanena cittena tathā sacittakaṃ acittakanti ācariyā vadantīti attho. <span class="bld">Tathā</span>-saddena ‘‘sacittakaṃ acittaka’’nti idaṃ gahitaṃ.</p>
  3609. <p class="bodytext"><a name="para107-9"></a><span class="paranum">107-9</span>. <span class="bld">Pubbakaraṇādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddo pubbakiccaṃ saṅgaṇhāti. Tattha –</p>
  3610. <p class="gatha1">‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;</p>
  3611. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati.</p>
  3612. <p class="gatha1">‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;</p>
  3613. <p class="gathalast">Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatī’’ti. –</p>
  3614. <p class="unindented">Evaṃ pubbakaraṇādikaṃ navadhā dīpitaṃ sabbaṃ uposathappavāraṇaṃ piyasīlinā kātabbanti attho.</p>
  3615. <p class="bodytext"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>. <span class="bld">Yathākkama</span>nti <a name="M0.0497"></a> etthāyamadhippāyo – gaṇo pārisuddhiuposathaṃ kareyya, puggalo adhiṭṭhānauposathaṃ kareyya, saṅgho suttuddesauposathaṃ kareyyāti.</p>
  3616. <p class="bodytext"><a name="para113"></a><span class="paranum">113</span>. <span class="bld">Cātuddaso pannaraso, sāmaggī dinato tidhā</span>ti cātuddaso uposatho<a name="V0.0418"></a>, pannaraso uposatho, sāmaggīuposathoti dinato tidhā honti. Dinato puggalato kattabbākārato te uposathā nava iti īritāti attho.</p>
  3617. <p class="bodytext"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>. <span class="bld">Tevācī dvekavācī</span>ti tevācikā pavāraṇā, dvevācikā pavāraṇā, ekavācikā pavāraṇā iti nava pavāraṇā vuttā.</p>
  3618. <p class="bodytext"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>. <span class="bld">Tassāti</span> phaggunamāsassa. <span class="bld">Tato sesa</span>nti āsāḷhiantimapakkhamhā yāva kattikapuṇṇamā vassakālanti attho. Ettha hi ekasmiṃ saṃvacchare catuvīsatiuposathā honti.</p>
  3619. <p class="bodytext"><a name="para116"></a><span class="paranum">116</span>. <span class="bld">Etesū</span>ti etesu tīsu catūsu ekekasmiṃ utumhi tatiyapakkhā sattamapakkhā. <span class="bld">Cātuddasā</span>ti cha cātuddasāti attho. Sesāni uttānatthānevāti.</p>
  3620. <p class="centered">Vattādikaṇḍaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3621. <p class="subhead">Nigamanakathā</p>
  3622. <p class="gatha1">Ettāvatā <a name="M0.0498"></a> samāraddhā, mūlasikkhatthavaṇṇanā;</p>
  3623. <p class="gathalast">Niṭṭhitā yā samāsena, aḍḍhamāsassa accaye.</p>
  3624. <p class="gatha1">Adhunūpasampannānaṃ, hitatthāya samāsato;</p>
  3625. <p class="gathalast">Imaṃ atthaṃ vaṇṇayatā, yaṃ puññaṃdhigataṃ mayā.</p>
  3626. <p class="gatha1">Tena puññenayaṃ loko, sukhāya paṭipattiyā;</p>
  3627. <p class="gathalast">Pāpuṇātu visuddhāya, nibbānaṃ ajaraṃ padaṃ.</p>
  3628. <p class="gatha1">Nānātarugaṇākiṇṇe<a name="V0.0419"></a>, nānākusalakāmino;</p>
  3629. <p class="gathalast">Ramme yuddhānapatino, vihāre vasatā satā.</p>
  3630. <p class="gatha1">Sāsane siddhipattassa, siddhinā ñāṇasiddhinā;</p>
  3631. <p class="gathalast">Paṇḍitena katā esā, mūlasikkhatthavaṇṇanā.</p>
  3632. <p class="centered">Mūlasikkhā-ṭīkā samattā.</p>
  3633. </body>