s0513m.mul.htm 1018 KB

12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576777879808182838485868788899091929394959697989910010110210310410510610710810911011111211311411511611711811912012112212312412512612712812913013113213313413513613713813914014114214314414514614714814915015115215315415515615715815916016116216316416516616716816917017117217317417517617717817918018118218318418518618718818919019119219319419519619719819920020120220320420520620720820921021121221321421521621721821922022122222322422522622722822923023123223323423523623723823924024124224324424524624724824925025125225325425525625725825926026126226326426526626726826927027127227327427527627727827928028128228328428528628728828929029129229329429529629729829930030130230330430530630730830931031131231331431531631731831932032132232332432532632732832933033133233333433533633733833934034134234334434534634734834935035135235335435535635735835936036136236336436536636736836937037137237337437537637737837938038138238338438538638738838939039139239339439539639739839940040140240340440540640740840941041141241341441541641741841942042142242342442542642742842943043143243343443543643743843944044144244344444544644744844945045145245345445545645745845946046146246346446546646746846947047147247347447547647747847948048148248348448548648748848949049149249349449549649749849950050150250350450550650750850951051151251351451551651751851952052152252352452552652752852953053153253353453553653753853954054154254354454554654754854955055155255355455555655755855956056156256356456556656756856957057157257357457557657757857958058158258358458558658758858959059159259359459559659759859960060160260360460560660760860961061161261361461561661761861962062162262362462562662762862963063163263363463563663763863964064164264364464564664764864965065165265365465565665765865966066166266366466566666766866967067167267367467567667767867968068168268368468568668768868969069169269369469569669769869970070170270370470570670770870971071171271371471571671771871972072172272372472572672772872973073173273373473573673773873974074174274374474574674774874975075175275375475575675775875976076176276376476576676776876977077177277377477577677777877978078178278378478578678778878979079179279379479579679779879980080180280380480580680780880981081181281381481581681781881982082182282382482582682782882983083183283383483583683783883984084184284384484584684784884985085185285385485585685785885986086186286386486586686786886987087187287387487587687787887988088188288388488588688788888989089189289389489589689789889990090190290390490590690790890991091191291391491591691791891992092192292392492592692792892993093193293393493593693793893994094194294394494594694794894995095195295395495595695795895996096196296396496596696796896997097197297397497597697797897998098198298398498598698798898999099199299399499599699799899910001001100210031004100510061007100810091010101110121013101410151016101710181019102010211022102310241025102610271028102910301031103210331034103510361037103810391040104110421043104410451046104710481049105010511052105310541055105610571058105910601061106210631064106510661067106810691070107110721073107410751076107710781079108010811082108310841085108610871088108910901091109210931094109510961097109810991100110111021103110411051106110711081109111011111112111311141115111611171118111911201121112211231124112511261127112811291130113111321133113411351136113711381139114011411142114311441145114611471148114911501151115211531154115511561157115811591160116111621163116411651166116711681169117011711172117311741175117611771178117911801181118211831184118511861187118811891190119111921193119411951196119711981199120012011202120312041205120612071208120912101211121212131214121512161217121812191220122112221223122412251226122712281229123012311232123312341235123612371238123912401241124212431244124512461247124812491250125112521253125412551256125712581259126012611262126312641265126612671268126912701271127212731274127512761277127812791280128112821283128412851286128712881289129012911292129312941295129612971298129913001301130213031304130513061307130813091310131113121313131413151316131713181319132013211322132313241325132613271328132913301331133213331334133513361337133813391340134113421343134413451346134713481349135013511352135313541355135613571358135913601361136213631364136513661367136813691370137113721373137413751376137713781379138013811382138313841385138613871388138913901391139213931394139513961397139813991400140114021403140414051406140714081409141014111412141314141415141614171418141914201421142214231424142514261427142814291430143114321433143414351436143714381439144014411442144314441445144614471448144914501451145214531454145514561457145814591460146114621463146414651466146714681469147014711472147314741475147614771478147914801481148214831484148514861487148814891490149114921493149414951496149714981499150015011502150315041505150615071508150915101511151215131514151515161517151815191520152115221523152415251526152715281529153015311532153315341535153615371538153915401541154215431544154515461547154815491550155115521553155415551556155715581559156015611562156315641565156615671568156915701571157215731574157515761577157815791580158115821583158415851586158715881589159015911592159315941595159615971598159916001601160216031604160516061607160816091610161116121613161416151616161716181619162016211622162316241625162616271628162916301631163216331634163516361637163816391640164116421643164416451646164716481649165016511652165316541655165616571658165916601661166216631664166516661667166816691670167116721673167416751676167716781679168016811682168316841685168616871688168916901691169216931694169516961697169816991700170117021703170417051706170717081709171017111712171317141715171617171718171917201721172217231724172517261727172817291730173117321733173417351736173717381739174017411742174317441745174617471748174917501751175217531754175517561757175817591760176117621763176417651766176717681769177017711772177317741775177617771778177917801781178217831784178517861787178817891790179117921793179417951796179717981799180018011802180318041805180618071808180918101811181218131814181518161817181818191820182118221823182418251826182718281829183018311832183318341835183618371838183918401841184218431844184518461847184818491850185118521853185418551856185718581859186018611862186318641865186618671868186918701871187218731874187518761877187818791880188118821883188418851886188718881889189018911892189318941895189618971898189919001901190219031904190519061907190819091910191119121913191419151916191719181919192019211922192319241925192619271928192919301931193219331934193519361937193819391940194119421943194419451946194719481949195019511952195319541955195619571958195919601961196219631964196519661967196819691970197119721973197419751976197719781979198019811982198319841985198619871988198919901991199219931994199519961997199819992000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039204020412042204320442045204620472048204920502051205220532054205520562057205820592060206120622063206420652066206720682069207020712072207320742075207620772078207920802081208220832084208520862087208820892090209120922093209420952096209720982099210021012102210321042105210621072108210921102111211221132114211521162117211821192120212121222123212421252126212721282129213021312132213321342135213621372138213921402141214221432144214521462147214821492150215121522153215421552156215721582159216021612162216321642165216621672168216921702171217221732174217521762177217821792180218121822183218421852186218721882189219021912192219321942195219621972198219922002201220222032204220522062207220822092210221122122213221422152216221722182219222022212222222322242225222622272228222922302231223222332234223522362237223822392240224122422243224422452246224722482249225022512252225322542255225622572258225922602261226222632264226522662267226822692270227122722273227422752276227722782279228022812282228322842285228622872288228922902291229222932294229522962297229822992300230123022303230423052306230723082309231023112312231323142315231623172318231923202321232223232324232523262327232823292330233123322333233423352336233723382339234023412342234323442345234623472348234923502351235223532354235523562357235823592360236123622363236423652366236723682369237023712372237323742375237623772378237923802381238223832384238523862387238823892390239123922393239423952396239723982399240024012402240324042405240624072408240924102411241224132414241524162417241824192420242124222423242424252426242724282429243024312432243324342435243624372438243924402441244224432444244524462447244824492450245124522453245424552456245724582459246024612462246324642465246624672468246924702471247224732474247524762477247824792480248124822483248424852486248724882489249024912492249324942495249624972498249925002501250225032504250525062507250825092510251125122513251425152516251725182519252025212522252325242525252625272528252925302531253225332534253525362537253825392540254125422543254425452546254725482549255025512552255325542555255625572558255925602561256225632564256525662567256825692570257125722573257425752576257725782579258025812582258325842585258625872588258925902591259225932594259525962597259825992600260126022603260426052606260726082609261026112612261326142615261626172618261926202621262226232624262526262627262826292630263126322633263426352636263726382639264026412642264326442645264626472648264926502651265226532654265526562657265826592660266126622663266426652666266726682669267026712672267326742675267626772678267926802681268226832684268526862687268826892690269126922693269426952696269726982699270027012702270327042705270627072708270927102711271227132714271527162717271827192720272127222723272427252726272727282729273027312732273327342735273627372738273927402741274227432744274527462747274827492750275127522753275427552756275727582759276027612762276327642765276627672768276927702771277227732774277527762777277827792780278127822783278427852786278727882789279027912792279327942795279627972798279928002801280228032804280528062807280828092810281128122813281428152816281728182819282028212822282328242825282628272828282928302831283228332834283528362837283828392840284128422843284428452846284728482849285028512852285328542855285628572858285928602861286228632864286528662867286828692870287128722873287428752876287728782879288028812882288328842885288628872888288928902891289228932894289528962897289828992900290129022903290429052906290729082909291029112912291329142915291629172918291929202921292229232924292529262927292829292930293129322933293429352936293729382939294029412942294329442945294629472948294929502951295229532954295529562957295829592960296129622963296429652966296729682969297029712972297329742975297629772978297929802981298229832984298529862987298829892990299129922993299429952996299729982999300030013002300330043005300630073008300930103011301230133014301530163017301830193020302130223023302430253026302730283029303030313032303330343035303630373038303930403041304230433044304530463047304830493050305130523053305430553056305730583059306030613062306330643065306630673068306930703071307230733074307530763077307830793080308130823083308430853086308730883089309030913092309330943095309630973098309931003101310231033104310531063107310831093110311131123113311431153116311731183119312031213122312331243125312631273128312931303131313231333134313531363137313831393140314131423143314431453146314731483149315031513152315331543155315631573158315931603161316231633164316531663167316831693170317131723173317431753176317731783179318031813182318331843185318631873188318931903191319231933194319531963197319831993200320132023203320432053206320732083209321032113212321332143215321632173218321932203221322232233224322532263227322832293230323132323233323432353236323732383239324032413242324332443245324632473248324932503251325232533254325532563257325832593260326132623263326432653266326732683269327032713272327332743275327632773278327932803281328232833284328532863287328832893290329132923293329432953296329732983299330033013302330333043305330633073308330933103311331233133314331533163317331833193320332133223323332433253326332733283329333033313332333333343335333633373338333933403341334233433344334533463347334833493350335133523353335433553356335733583359336033613362336333643365336633673368336933703371337233733374337533763377337833793380338133823383338433853386338733883389339033913392339333943395339633973398339934003401340234033404340534063407340834093410341134123413341434153416341734183419342034213422342334243425342634273428342934303431343234333434343534363437343834393440344134423443344434453446344734483449345034513452345334543455345634573458345934603461346234633464346534663467346834693470347134723473347434753476347734783479348034813482348334843485348634873488348934903491349234933494349534963497349834993500350135023503350435053506350735083509351035113512351335143515351635173518351935203521352235233524352535263527352835293530353135323533353435353536353735383539354035413542354335443545354635473548354935503551355235533554355535563557355835593560356135623563356435653566356735683569357035713572357335743575357635773578357935803581358235833584358535863587358835893590359135923593359435953596359735983599360036013602360336043605360636073608360936103611361236133614361536163617361836193620362136223623362436253626362736283629363036313632363336343635363636373638363936403641364236433644364536463647364836493650365136523653365436553656365736583659366036613662366336643665366636673668366936703671367236733674367536763677367836793680368136823683368436853686368736883689369036913692369336943695369636973698369937003701370237033704370537063707370837093710371137123713371437153716371737183719372037213722372337243725372637273728372937303731373237333734373537363737373837393740374137423743374437453746374737483749375037513752375337543755375637573758375937603761376237633764376537663767376837693770377137723773377437753776377737783779378037813782378337843785378637873788378937903791379237933794379537963797379837993800380138023803380438053806380738083809381038113812381338143815381638173818381938203821382238233824382538263827382838293830383138323833383438353836383738383839384038413842384338443845384638473848384938503851385238533854385538563857385838593860386138623863386438653866386738683869387038713872387338743875387638773878387938803881388238833884388538863887388838893890389138923893389438953896389738983899390039013902390339043905390639073908390939103911391239133914391539163917391839193920392139223923392439253926392739283929393039313932393339343935393639373938393939403941394239433944394539463947394839493950395139523953395439553956395739583959396039613962396339643965396639673968396939703971397239733974397539763977397839793980398139823983398439853986398739883989399039913992399339943995399639973998399940004001400240034004400540064007400840094010401140124013401440154016401740184019402040214022402340244025402640274028402940304031403240334034403540364037403840394040404140424043404440454046404740484049405040514052405340544055405640574058405940604061406240634064406540664067406840694070407140724073407440754076407740784079408040814082408340844085408640874088408940904091409240934094409540964097409840994100410141024103410441054106410741084109411041114112411341144115411641174118411941204121412241234124412541264127412841294130413141324133413441354136413741384139414041414142414341444145414641474148414941504151415241534154415541564157415841594160416141624163416441654166416741684169417041714172417341744175417641774178417941804181418241834184418541864187418841894190419141924193419441954196419741984199420042014202420342044205420642074208420942104211421242134214421542164217421842194220422142224223422442254226422742284229423042314232423342344235423642374238423942404241424242434244424542464247424842494250425142524253425442554256425742584259426042614262426342644265426642674268426942704271427242734274427542764277427842794280428142824283428442854286428742884289429042914292429342944295429642974298429943004301430243034304430543064307430843094310431143124313431443154316431743184319432043214322432343244325432643274328432943304331433243334334433543364337433843394340434143424343434443454346434743484349435043514352435343544355435643574358435943604361436243634364436543664367436843694370437143724373437443754376437743784379438043814382438343844385438643874388438943904391439243934394439543964397439843994400440144024403440444054406440744084409441044114412441344144415441644174418441944204421442244234424442544264427442844294430443144324433443444354436443744384439444044414442444344444445444644474448444944504451445244534454445544564457445844594460446144624463446444654466446744684469447044714472447344744475447644774478447944804481448244834484448544864487448844894490449144924493449444954496449744984499450045014502450345044505450645074508450945104511451245134514451545164517451845194520452145224523452445254526452745284529453045314532453345344535453645374538453945404541454245434544454545464547454845494550455145524553455445554556455745584559456045614562456345644565456645674568456945704571457245734574457545764577457845794580458145824583458445854586458745884589459045914592459345944595459645974598459946004601460246034604460546064607460846094610461146124613461446154616461746184619462046214622462346244625462646274628462946304631463246334634463546364637463846394640464146424643464446454646464746484649465046514652465346544655465646574658465946604661466246634664466546664667466846694670467146724673467446754676467746784679468046814682468346844685468646874688468946904691469246934694469546964697469846994700470147024703470447054706470747084709471047114712471347144715471647174718471947204721472247234724472547264727472847294730473147324733473447354736473747384739474047414742474347444745474647474748474947504751475247534754475547564757475847594760476147624763476447654766476747684769477047714772477347744775477647774778477947804781478247834784478547864787478847894790479147924793479447954796479747984799480048014802480348044805480648074808480948104811481248134814481548164817481848194820482148224823482448254826482748284829483048314832483348344835483648374838483948404841484248434844484548464847484848494850485148524853485448554856485748584859486048614862486348644865486648674868486948704871487248734874487548764877487848794880488148824883488448854886488748884889489048914892489348944895489648974898489949004901490249034904490549064907490849094910491149124913491449154916491749184919492049214922492349244925492649274928492949304931493249334934493549364937493849394940494149424943494449454946494749484949495049514952495349544955495649574958495949604961496249634964496549664967496849694970497149724973497449754976497749784979498049814982498349844985498649874988498949904991499249934994499549964997499849995000500150025003500450055006500750085009501050115012501350145015501650175018501950205021502250235024502550265027502850295030503150325033503450355036503750385039504050415042504350445045504650475048504950505051505250535054505550565057505850595060506150625063506450655066506750685069507050715072507350745075507650775078507950805081508250835084508550865087508850895090509150925093509450955096509750985099510051015102510351045105510651075108510951105111511251135114511551165117511851195120512151225123512451255126512751285129513051315132513351345135513651375138513951405141514251435144514551465147514851495150515151525153515451555156515751585159516051615162516351645165516651675168516951705171517251735174517551765177517851795180518151825183518451855186518751885189519051915192519351945195519651975198519952005201520252035204520552065207520852095210521152125213521452155216521752185219522052215222522352245225522652275228522952305231523252335234523552365237523852395240524152425243524452455246524752485249525052515252525352545255525652575258525952605261526252635264526552665267526852695270527152725273527452755276527752785279528052815282528352845285528652875288528952905291529252935294529552965297529852995300530153025303530453055306530753085309531053115312531353145315531653175318531953205321532253235324532553265327532853295330533153325333533453355336533753385339534053415342534353445345534653475348534953505351535253535354535553565357535853595360536153625363536453655366536753685369537053715372537353745375537653775378537953805381538253835384538553865387538853895390539153925393539453955396539753985399540054015402540354045405540654075408540954105411541254135414541554165417541854195420542154225423542454255426542754285429543054315432543354345435543654375438543954405441544254435444544554465447544854495450545154525453545454555456545754585459546054615462546354645465546654675468546954705471547254735474547554765477547854795480548154825483548454855486548754885489549054915492549354945495549654975498549955005501550255035504550555065507550855095510551155125513551455155516551755185519552055215522552355245525552655275528552955305531553255335534553555365537553855395540554155425543554455455546554755485549555055515552555355545555555655575558555955605561556255635564556555665567556855695570557155725573557455755576557755785579558055815582558355845585558655875588558955905591559255935594559555965597559855995600560156025603560456055606560756085609561056115612561356145615561656175618561956205621562256235624562556265627562856295630563156325633563456355636563756385639564056415642564356445645564656475648564956505651565256535654565556565657565856595660566156625663566456655666566756685669567056715672567356745675567656775678567956805681568256835684568556865687568856895690569156925693569456955696569756985699570057015702570357045705570657075708570957105711571257135714571557165717571857195720572157225723572457255726572757285729573057315732573357345735573657375738573957405741574257435744574557465747574857495750575157525753575457555756575757585759576057615762576357645765576657675768576957705771577257735774577557765777577857795780578157825783578457855786578757885789579057915792579357945795579657975798579958005801580258035804580558065807580858095810581158125813581458155816581758185819582058215822582358245825582658275828582958305831583258335834583558365837583858395840584158425843584458455846584758485849585058515852585358545855585658575858585958605861586258635864586558665867586858695870587158725873587458755876587758785879588058815882588358845885588658875888588958905891589258935894589558965897589858995900590159025903590459055906590759085909591059115912591359145915591659175918591959205921592259235924592559265927592859295930593159325933593459355936593759385939594059415942594359445945594659475948594959505951595259535954595559565957595859595960596159625963596459655966596759685969597059715972597359745975597659775978597959805981598259835984598559865987598859895990599159925993599459955996599759985999600060016002600360046005600660076008600960106011601260136014601560166017601860196020602160226023602460256026602760286029603060316032603360346035603660376038603960406041604260436044604560466047604860496050605160526053605460556056605760586059606060616062606360646065606660676068606960706071607260736074607560766077607860796080608160826083608460856086608760886089609060916092609360946095609660976098609961006101610261036104610561066107610861096110611161126113611461156116611761186119612061216122612361246125612661276128612961306131613261336134613561366137613861396140614161426143614461456146614761486149615061516152615361546155615661576158615961606161616261636164616561666167616861696170617161726173617461756176617761786179618061816182618361846185618661876188618961906191619261936194619561966197619861996200620162026203620462056206620762086209621062116212621362146215621662176218621962206221622262236224622562266227622862296230623162326233623462356236623762386239624062416242624362446245624662476248624962506251625262536254625562566257625862596260626162626263626462656266626762686269627062716272627362746275627662776278627962806281628262836284628562866287628862896290629162926293629462956296629762986299630063016302630363046305630663076308630963106311631263136314631563166317631863196320632163226323632463256326632763286329633063316332633363346335633663376338633963406341634263436344634563466347634863496350635163526353635463556356635763586359636063616362636363646365636663676368636963706371637263736374637563766377637863796380638163826383638463856386638763886389639063916392639363946395639663976398639964006401640264036404640564066407640864096410641164126413641464156416641764186419642064216422642364246425642664276428642964306431643264336434643564366437643864396440644164426443644464456446644764486449645064516452645364546455645664576458645964606461646264636464646564666467646864696470647164726473647464756476647764786479648064816482648364846485648664876488648964906491649264936494649564966497649864996500650165026503650465056506650765086509651065116512651365146515651665176518651965206521652265236524652565266527652865296530653165326533653465356536653765386539654065416542654365446545654665476548654965506551655265536554655565566557655865596560656165626563656465656566656765686569657065716572657365746575657665776578657965806581658265836584658565866587658865896590659165926593659465956596659765986599660066016602660366046605660666076608660966106611661266136614661566166617661866196620662166226623662466256626662766286629663066316632663366346635663666376638663966406641664266436644664566466647664866496650665166526653665466556656665766586659666066616662666366646665666666676668666966706671667266736674667566766677667866796680668166826683668466856686668766886689669066916692669366946695669666976698669967006701670267036704670567066707670867096710671167126713671467156716671767186719672067216722672367246725672667276728672967306731673267336734673567366737673867396740674167426743674467456746674767486749675067516752675367546755675667576758675967606761676267636764676567666767676867696770677167726773677467756776677767786779678067816782678367846785678667876788678967906791679267936794679567966797679867996800680168026803680468056806680768086809681068116812681368146815681668176818681968206821682268236824682568266827682868296830683168326833683468356836683768386839684068416842684368446845684668476848684968506851685268536854685568566857685868596860686168626863686468656866686768686869687068716872687368746875687668776878687968806881688268836884688568866887688868896890689168926893689468956896689768986899690069016902690369046905690669076908690969106911691269136914691569166917691869196920692169226923692469256926692769286929693069316932693369346935693669376938693969406941694269436944694569466947694869496950695169526953695469556956695769586959696069616962696369646965696669676968696969706971697269736974697569766977697869796980698169826983698469856986698769886989699069916992699369946995699669976998699970007001700270037004700570067007700870097010701170127013701470157016701770187019702070217022702370247025702670277028702970307031703270337034703570367037703870397040704170427043704470457046704770487049705070517052705370547055705670577058705970607061706270637064706570667067706870697070707170727073707470757076707770787079708070817082708370847085708670877088708970907091709270937094709570967097709870997100710171027103710471057106710771087109711071117112711371147115711671177118711971207121712271237124712571267127712871297130713171327133713471357136713771387139714071417142714371447145714671477148714971507151715271537154715571567157715871597160716171627163716471657166716771687169717071717172717371747175717671777178717971807181718271837184718571867187718871897190719171927193719471957196719771987199720072017202720372047205720672077208720972107211721272137214721572167217721872197220722172227223722472257226722772287229723072317232723372347235723672377238723972407241724272437244724572467247724872497250725172527253725472557256725772587259726072617262726372647265726672677268726972707271727272737274727572767277727872797280728172827283728472857286728772887289729072917292729372947295729672977298729973007301730273037304730573067307730873097310731173127313731473157316731773187319732073217322732373247325732673277328732973307331733273337334733573367337733873397340734173427343734473457346734773487349735073517352735373547355735673577358735973607361736273637364736573667367736873697370737173727373737473757376737773787379738073817382738373847385738673877388738973907391739273937394739573967397739873997400740174027403740474057406740774087409741074117412741374147415741674177418741974207421742274237424742574267427742874297430743174327433743474357436743774387439744074417442744374447445744674477448744974507451745274537454745574567457745874597460746174627463746474657466746774687469747074717472747374747475747674777478747974807481748274837484748574867487748874897490749174927493749474957496749774987499750075017502750375047505750675077508750975107511751275137514751575167517751875197520752175227523752475257526752775287529753075317532753375347535753675377538753975407541754275437544754575467547754875497550755175527553755475557556755775587559756075617562756375647565756675677568756975707571757275737574757575767577757875797580758175827583758475857586758775887589759075917592759375947595759675977598759976007601760276037604760576067607760876097610761176127613761476157616761776187619762076217622762376247625762676277628762976307631763276337634763576367637763876397640764176427643764476457646764776487649765076517652765376547655765676577658765976607661766276637664766576667667766876697670767176727673767476757676767776787679768076817682768376847685768676877688768976907691769276937694769576967697769876997700770177027703770477057706770777087709771077117712771377147715771677177718771977207721772277237724772577267727772877297730773177327733773477357736773777387739774077417742774377447745774677477748774977507751775277537754775577567757775877597760776177627763776477657766776777687769777077717772777377747775777677777778777977807781778277837784778577867787778877897790779177927793779477957796779777987799780078017802780378047805780678077808780978107811781278137814781578167817781878197820782178227823782478257826782778287829783078317832783378347835783678377838783978407841784278437844784578467847784878497850785178527853785478557856785778587859786078617862786378647865786678677868786978707871787278737874787578767877787878797880788178827883788478857886788778887889789078917892789378947895789678977898789979007901790279037904790579067907790879097910791179127913791479157916791779187919792079217922792379247925792679277928792979307931793279337934793579367937793879397940794179427943794479457946794779487949795079517952795379547955795679577958795979607961796279637964796579667967796879697970797179727973797479757976797779787979798079817982798379847985798679877988798979907991799279937994799579967997799879998000800180028003800480058006800780088009801080118012801380148015801680178018801980208021802280238024802580268027802880298030803180328033803480358036803780388039804080418042804380448045804680478048804980508051805280538054805580568057805880598060806180628063806480658066806780688069807080718072807380748075807680778078807980808081808280838084808580868087808880898090809180928093809480958096809780988099810081018102810381048105810681078108810981108111811281138114811581168117811881198120812181228123812481258126812781288129813081318132813381348135813681378138813981408141814281438144814581468147814881498150815181528153815481558156815781588159816081618162816381648165816681678168816981708171817281738174817581768177817881798180818181828183818481858186818781888189819081918192819381948195819681978198819982008201820282038204820582068207820882098210821182128213821482158216821782188219822082218222822382248225822682278228822982308231823282338234823582368237823882398240824182428243824482458246824782488249825082518252825382548255825682578258825982608261826282638264826582668267826882698270827182728273827482758276827782788279828082818282828382848285828682878288828982908291829282938294829582968297829882998300830183028303830483058306830783088309831083118312831383148315831683178318831983208321832283238324832583268327832883298330833183328333833483358336833783388339834083418342834383448345834683478348834983508351835283538354835583568357835883598360836183628363836483658366836783688369837083718372837383748375837683778378837983808381838283838384838583868387838883898390839183928393839483958396839783988399840084018402840384048405840684078408840984108411841284138414841584168417841884198420842184228423842484258426842784288429843084318432843384348435843684378438843984408441844284438444844584468447844884498450845184528453845484558456845784588459846084618462846384648465846684678468846984708471847284738474847584768477847884798480848184828483848484858486848784888489849084918492849384948495849684978498849985008501850285038504850585068507850885098510851185128513851485158516851785188519852085218522852385248525852685278528852985308531853285338534853585368537853885398540854185428543854485458546854785488549855085518552855385548555855685578558855985608561856285638564856585668567856885698570857185728573857485758576857785788579858085818582858385848585858685878588858985908591859285938594859585968597859885998600860186028603860486058606860786088609861086118612861386148615861686178618861986208621862286238624862586268627862886298630863186328633863486358636863786388639864086418642864386448645864686478648864986508651865286538654865586568657865886598660866186628663866486658666866786688669867086718672867386748675867686778678867986808681868286838684868586868687868886898690869186928693869486958696869786988699870087018702870387048705870687078708870987108711871287138714871587168717871887198720872187228723872487258726872787288729873087318732873387348735873687378738873987408741874287438744874587468747874887498750875187528753875487558756875787588759876087618762876387648765876687678768876987708771877287738774877587768777877887798780878187828783878487858786878787888789879087918792879387948795879687978798879988008801880288038804880588068807880888098810881188128813881488158816881788188819882088218822882388248825882688278828882988308831883288338834883588368837883888398840884188428843884488458846884788488849885088518852885388548855885688578858885988608861886288638864886588668867886888698870887188728873887488758876887788788879888088818882888388848885888688878888888988908891889288938894889588968897889888998900890189028903890489058906890789088909891089118912891389148915891689178918891989208921892289238924892589268927892889298930893189328933893489358936893789388939894089418942894389448945894689478948894989508951895289538954895589568957895889598960896189628963896489658966896789688969897089718972897389748975897689778978897989808981898289838984898589868987898889898990899189928993899489958996899789988999900090019002900390049005900690079008900990109011901290139014901590169017901890199020902190229023902490259026902790289029903090319032903390349035903690379038903990409041904290439044904590469047904890499050905190529053905490559056905790589059906090619062906390649065906690679068906990709071907290739074907590769077907890799080908190829083908490859086908790889089909090919092909390949095909690979098909991009101910291039104910591069107910891099110911191129113911491159116911791189119912091219122912391249125912691279128912991309131913291339134913591369137913891399140914191429143914491459146914791489149915091519152915391549155915691579158915991609161916291639164916591669167916891699170917191729173917491759176917791789179918091819182918391849185918691879188918991909191919291939194919591969197919891999200920192029203920492059206920792089209921092119212921392149215921692179218921992209221922292239224922592269227922892299230923192329233923492359236923792389239924092419242924392449245924692479248924992509251925292539254925592569257925892599260926192629263926492659266926792689269927092719272927392749275927692779278927992809281928292839284928592869287928892899290929192929293929492959296929792989299930093019302930393049305930693079308930993109311931293139314931593169317931893199320932193229323932493259326932793289329933093319332933393349335933693379338933993409341934293439344934593469347934893499350935193529353935493559356935793589359936093619362936393649365936693679368936993709371937293739374937593769377937893799380938193829383938493859386938793889389939093919392939393949395939693979398939994009401940294039404940594069407940894099410941194129413941494159416941794189419942094219422942394249425942694279428942994309431943294339434943594369437943894399440944194429443944494459446944794489449945094519452945394549455945694579458945994609461946294639464946594669467946894699470947194729473947494759476947794789479948094819482948394849485948694879488948994909491949294939494949594969497949894999500950195029503950495059506950795089509951095119512951395149515951695179518951995209521952295239524952595269527952895299530953195329533953495359536953795389539954095419542954395449545954695479548954995509551955295539554955595569557955895599560956195629563956495659566956795689569957095719572957395749575957695779578957995809581958295839584958595869587958895899590959195929593959495959596959795989599960096019602960396049605960696079608960996109611961296139614961596169617961896199620962196229623962496259626962796289629963096319632963396349635963696379638963996409641964296439644964596469647964896499650965196529653965496559656965796589659966096619662966396649665966696679668966996709671967296739674967596769677967896799680968196829683968496859686968796889689969096919692969396949695969696979698969997009701970297039704970597069707970897099710971197129713971497159716971797189719972097219722972397249725972697279728972997309731973297339734973597369737973897399740974197429743974497459746974797489749975097519752975397549755975697579758975997609761976297639764976597669767976897699770977197729773977497759776977797789779978097819782978397849785978697879788978997909791979297939794979597969797979897999800980198029803980498059806980798089809981098119812981398149815981698179818981998209821982298239824982598269827982898299830983198329833983498359836983798389839984098419842984398449845984698479848984998509851985298539854985598569857985898599860986198629863986498659866986798689869987098719872987398749875987698779878987998809881988298839884988598869887988898899890989198929893989498959896989798989899990099019902990399049905990699079908990999109911991299139914991599169917991899199920992199229923992499259926992799289929993099319932993399349935993699379938993999409941994299439944994599469947994899499950995199529953995499559956995799589959996099619962996399649965996699679968996999709971997299739974997599769977997899799980998199829983998499859986998799889989999099919992999399949995999699979998999910000100011000210003100041000510006100071000810009100101001110012100131001410015100161001710018100191002010021100221002310024100251002610027100281002910030100311003210033100341003510036100371003810039100401004110042100431004410045100461004710048100491005010051100521005310054100551005610057100581005910060100611006210063100641006510066100671006810069100701007110072100731007410075100761007710078100791008010081100821008310084100851008610087100881008910090100911009210093100941009510096100971009810099101001010110102101031010410105101061010710108101091011010111101121011310114101151011610117101181011910120101211012210123101241012510126101271012810129101301013110132101331013410135101361013710138101391014010141101421014310144101451014610147101481014910150101511015210153101541015510156101571015810159101601016110162101631016410165101661016710168101691017010171101721017310174101751017610177101781017910180101811018210183101841018510186101871018810189101901019110192101931019410195101961019710198101991020010201102021020310204102051020610207102081020910210102111021210213102141021510216102171021810219102201022110222102231022410225102261022710228102291023010231102321023310234102351023610237102381023910240102411024210243102441024510246102471024810249102501025110252102531025410255102561025710258102591026010261102621026310264102651026610267102681026910270102711027210273102741027510276102771027810279102801028110282102831028410285102861028710288102891029010291102921029310294102951029610297102981029910300103011030210303103041030510306103071030810309103101031110312103131031410315103161031710318103191032010321103221032310324103251032610327103281032910330103311033210333103341033510336103371033810339103401034110342103431034410345103461034710348103491035010351103521035310354103551035610357103581035910360103611036210363103641036510366103671036810369103701037110372103731037410375103761037710378103791038010381103821038310384103851038610387103881038910390103911039210393103941039510396103971039810399104001040110402104031040410405104061040710408104091041010411104121041310414104151041610417104181041910420104211042210423104241042510426104271042810429104301043110432104331043410435104361043710438104391044010441104421044310444104451044610447104481044910450104511045210453104541045510456104571045810459104601046110462104631046410465104661046710468104691047010471104721047310474104751047610477104781047910480104811048210483104841048510486104871048810489104901049110492104931049410495104961049710498104991050010501105021050310504105051050610507105081050910510105111051210513105141051510516105171051810519105201052110522105231052410525
  1. <body>
  2. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3. <p class="nikaya">Khuddakanikāye</p>
  4. <a name="kn14"></a>
  5. <p class="book">Jātakapāḷi</p>
  6. <p class="title">(Paṭhamo bhāgo)</p>
  7. <a name="kn14_1"></a>
  8. <p class="chapter">1. Ekakanipāto</p>
  9. <p class="title">1. Apaṇṇakavaggo</p>
  10. <p class="subhead">1. Apaṇṇakajātakaṃ</p>
  11. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  12. <p class="gatha1">Apaṇṇakaṃ <a name="T1.0001"></a><a name="V1.0001"></a><a name="M1.0001"></a> ṭhānameke, dutiyaṃ āhu takkikā;</p>
  13. <p class="gathalast">Etadaññāya medhāvī, taṃ gaṇhe yadapaṇṇakanti <span class="note">[taṃ gaṇheyya apaṇṇakaṃ (ka.)]</span>.</p>
  14. <p class="centered">Apaṇṇakajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  15. <p class="subhead">2. Vaṇṇupathajātakaṃ</p>
  16. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  17. <p class="gatha1">Akilāsuno <a name="V1.0002"></a> vaṇṇupathe <span class="note">[vaṇṇapathe (ka.)]</span> khaṇantā, udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ;</p>
  18. <p class="gathalast">Evaṃ munī vīriya <span class="note">[muni viriya (pī.), muni vīriya (syā. ka.)]</span> balūpapanno, akilāsu vinde hadayassa santinti.</p>
  19. <p class="centered">Vaṇṇupathajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  20. <p class="subhead">3. Serivavāṇijajātakaṃ</p>
  21. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  22. <p class="gatha1">Idha <a name="T1.0002"></a><a name="M1.0002"></a> ce naṃ <span class="note">[idha ce hi naṃ (sī. pī.)]</span> virādhesi, saddhammassa niyāmataṃ <span class="note">[niyāmakaṃ (syā. ka.)]</span>;</p>
  23. <p class="gathalast">Ciraṃ tvaṃ anutappesi <span class="note">[anutapessasi (sī. pī.), anutappissasi (?)]</span>, serivāyaṃva vāṇijoti.</p>
  24. <p class="centered">Serivavāṇijajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  25. <p class="subhead">4. Cūḷaseṭṭhijātakaṃ</p>
  26. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  27. <p class="gatha1">Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo;</p>
  28. <p class="gathalast">Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamanti.</p>
  29. <p class="centered">Cūḷa <span class="note">[culla (sī.), cullaka (syā. pī.)]</span> seṭṭhijātakaṃ catutthaṃ.</p>
  30. <p class="subhead">5. Taṇḍulanāḷijātakaṃ</p>
  31. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  32. <p class="gatha1"><span class="note">[kimagghatī taṇḍulanāḷikā ca, bārāṇasī antarabāhirāni; assapañcasate tāni, ekā taṇḍulanāḷikāti; (syā.)]</span> Kimagghati taṇḍulanāḷikāya, assāna mūlāya vadehi rāja <span class="note">[nāḷikā ca (sī.), nāḷikāya (ka. sī. aṭṭha.)]</span>;</p>
  33. <p class="gathalast">Bārāṇasiṃ santarabāhirato <span class="note">[bāhirantaṃ (sī.)]</span>, ayamagghati taṇḍulanāḷikāti <span class="note">[kimagghatī vaṇḍulanāḷikā ca, bārāṇasī antarabāhirāni; assapañcasate tāni, ekā taṇḍulanāḷikāti; (syā.)]</span>.</p>
  34. <p class="centered">Taṇḍulanāḷijātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  35. <p class="subhead">6. Devadhammajātakaṃ</p>
  36. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  37. <p class="gatha1">Hiriottappasampannā<a name="T1.0003"></a>, sukkadhammasamāhitā;</p>
  38. <p class="gathalast">Santo sappurisā loke, devadhammāti vuccareti.</p>
  39. <p class="centered">Devadhammajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  40. <p class="subhead">7. Kaṭṭhahārijātakaṃ</p>
  41. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  42. <p class="gatha1">Putto tyāhaṃ mahārāja, tvaṃ maṃ posa janādhipa;</p>
  43. <p class="gathalast">Aññepi devo poseti, kiñca <span class="note">[kiñci (ka.)]</span> devo sakaṃ pajanti.</p>
  44. <p class="centered">Kaṭṭhahāri <span class="note">[kaṭṭhavāhana (ka.)]</span> jātakaṃ sattamaṃ.</p>
  45. <p class="subhead">8. Gāmaṇijātakaṃ</p>
  46. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  47. <p class="gatha1">Api <a name="V1.0003"></a><a name="M1.0003"></a> ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati;</p>
  48. <p class="gathalast">Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi gāmaṇīti.</p>
  49. <p class="centered">Gāmaṇijātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  50. <p class="subhead">9. Maghadevajātakaṃ</p>
  51. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  52. <p class="gatha1">Uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā;</p>
  53. <p class="gathalast">Pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamāti.</p>
  54. <p class="centered">Maghadeva <span class="note">[makhādeva (sī. pī.), devadūta (ka.)]</span> jātakaṃ navamaṃ.</p>
  55. <p class="subhead">10. Sukhavihārijātakaṃ</p>
  56. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  57. <p class="gatha1">Yañca <a name="T1.0004"></a> aññe na rakkhanti, yo ca aññe na rakkhati;</p>
  58. <p class="gathalast">Sa ve rāja sukhaṃ seti, kāmesu anapekkhavāti.</p>
  59. <p class="centered">Sukhavihārijātakaṃ dasamaṃ.</p>
  60. <p class="centered">Apaṇṇakavaggo paṭhamo.</p>
  61. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  62. <p class="gatha1">Varāpaṇṇaka vaṇṇupatha serivaro, suvicakkhaṇa taṇḍulanāḷikassā;</p>
  63. <p class="gathalast">Hiri puttavaruttagāmaṇinā, yo ca na rakkhati tena dasāti.</p>
  64. <p class="title">2. Sīlavaggo</p>
  65. <p class="subhead">11. Lakkhaṇamigajātakaṃ</p>
  66. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  67. <p class="gatha1">Hoti sīlavataṃ attho, paṭisanthāra <span class="note">[paṭisandhāra (ka.)]</span> vuttinaṃ;</p>
  68. <p class="gatha2">Lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, ñātisaṅghapurakkhataṃ <span class="note">[purakkhitaṃ (syā.), purekkhitaṃ (ka.)]</span>;</p>
  69. <p class="gathalast">Atha passasimaṃ kāḷaṃ, suvihīnaṃva ñātibhīti.</p>
  70. <p class="centered">Lakkhaṇamigajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  71. <p class="subhead">12. Nigrodhamigajātakaṃ</p>
  72. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  73. <p class="gatha1">Nigrodhameva <a name="T1.0005"></a><a name="V1.0004"></a><a name="M1.0004"></a> seveyya, na sākhamupasaṃvase;</p>
  74. <p class="gathalast">Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi <span class="note">[sākhasmiṃ (sī. pī.)]</span> jīvitanti.</p>
  75. <p class="centered">Nigrodhamigajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  76. <p class="subhead">13. Kaṇḍijātakaṃ</p>
  77. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  78. <p class="gatha1">Dhiratthu kaṇḍinaṃ sallaṃ, purisaṃ gāḷhavedhinaṃ;</p>
  79. <p class="gatha2">Dhiratthu taṃ janapadaṃ, yatthitthī pariṇāyikā;</p>
  80. <p class="gathalast">Te cāpi dhikkitā <span class="note">[dhikkatā (?)]</span> sattā, ye itthīnaṃ vasaṃgatāti.</p>
  81. <p class="centered">Kaṇḍijātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  82. <p class="subhead">14. Vātamigajātakaṃ</p>
  83. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  84. <p class="gatha1">Na kiratthi rasehi pāpiyo, āvāsehi va <span class="note">[vā (sabbattha)]</span> santhavehi vā;</p>
  85. <p class="gathalast">Vātamigaṃ gahananissitaṃ <span class="note">[gehanissitaṃ (sī. pī.)]</span>, vasamānesi rasehi sañjayoti.</p>
  86. <p class="centered">Vātamigajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  87. <p class="subhead">15. Kharādiyajātakaṃ</p>
  88. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  89. <p class="gatha1">Aṭṭhakkhuraṃ kharādiye, migaṃ vaṅkātivaṅkinaṃ;</p>
  90. <p class="gathalast">Sattahi <a name="T1.0006"></a> kālātikkantaṃ <span class="note">[sattahi kalāha’tikkantaṃ (sī.), sattakāleha’tikkantaṃ (syā.), sattahi kālāha’tikkantaṃ (pī.)]</span>, na naṃ ovaditussaheti.</p>
  91. <p class="centered">Kharādiyajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  92. <p class="subhead">16. Tipallatthamigajātakaṃ</p>
  93. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  94. <p class="gatha1">Migaṃ <a name="M1.0005"></a> tipallattha <span class="note">[tipallatta (ka.)]</span> manekamāyaṃ, aṭṭhakkhuraṃ aḍḍharattāpapāyiṃ <span class="note">[aḍḍharattāvapāyiṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  95. <p class="gathalast">Ekena sotena chamāssasanto, chahi kalāhitibhoti <span class="note">[kalāhatibhoti (sī. syā. pī.)]</span> bhāgineyyoti.</p>
  96. <p class="centered">Tipallatthamigajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  97. <p class="subhead">17. Mālutajātakaṃ</p>
  98. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  99. <p class="gatha1">Kāḷe <a name="V1.0005"></a> vā yadi vā juṇhe, yadā vāyati māluto;</p>
  100. <p class="gathalast">Vātajāni hi sītāni, ubhotthamaparājitāti.</p>
  101. <p class="centered">Mālutajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  102. <p class="subhead">18. Matakabhattajātakaṃ</p>
  103. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  104. <p class="gatha1">Evaṃ ce sattā jāneyyuṃ, dukkhāyaṃ jātisambhavo;</p>
  105. <p class="gathalast">Na pāṇo pāṇinaṃ haññe, pāṇaghātī hi socatīti.</p>
  106. <p class="centered">Matakabhattajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  107. <p class="subhead">19. Āyācitabhattajātakaṃ</p>
  108. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  109. <p class="gatha1">Sace <a name="T1.0007"></a> mucce <span class="note">[muñce (sī. syā. pī.)]</span> pecca mucce <span class="note">[muñce (sī. syā. pī.)]</span>, muccamāno hi bajjhati;</p>
  110. <p class="gathalast">Na hevaṃ dhīrā muccanti, mutti bālassa bandhananti.</p>
  111. <p class="centered">Āyācitabhattajātakaṃ navamaṃ.</p>
  112. <p class="subhead">20. Naḷapānajātakaṃ</p>
  113. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  114. <p class="gatha1">Disvā padamanuttiṇṇaṃ, disvānotaritaṃ padaṃ;</p>
  115. <p class="gathalast">Naḷena vāriṃ pissāma <span class="note">[pivissāma (sī. syā. pī.)]</span>, neva <span class="note">[na ca (ka.)]</span> maṃ tvaṃ vadhissasīti.</p>
  116. <p class="centered">Naḷapānajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  117. <p class="centered">Sīlavaggo dutiyo.</p>
  118. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  119. <p class="gatha1">Atha <a name="M1.0006"></a> lakkhaṇa sākha dhiratthu puna, na kiratthi rasehi kharādiyā;</p>
  120. <p class="gathalast">Atibhoti vara <span class="note">[rasa (sabbattha)]</span> māluta pāṇa, muccena naḷaavhayanena bhavanti dasāti.</p>
  121. <p class="title">3. Kuruṅgavaggo</p>
  122. <p class="subhead">21. Kuruṅgamigajātakaṃ</p>
  123. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  124. <p class="gatha1">Ñātametaṃ <a name="V1.0006"></a> kuruṅgassa, yaṃ tvaṃ sepaṇṇi siyyasi <span class="note">[seyyasi (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  125. <p class="gathalast">Aññaṃ <a name="T1.0008"></a> sepaṇṇi gacchāmi, na me te ruccate phalanti.</p>
  126. <p class="centered">Kuruṅgamigajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  127. <p class="subhead">22. Kukkurajātakaṃ</p>
  128. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  129. <p class="gatha1">Ye kukkurā rājakulamhi vaddhā, koleyyakā vaṇṇabalūpapannā;</p>
  130. <p class="gathalast">Teme na vajjhā mayamasma vajjhā, nāyaṃ saghaccā dubbalaghātikāyanti.</p>
  131. <p class="centered">Kukkurajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  132. <p class="subhead">23. Gojānīyajātakaṃ</p>
  133. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  134. <p class="gatha1">Api passena semāno, sallebhi sallalīkato;</p>
  135. <p class="gathalast">Seyyova vaḷavā gojo <span class="note">[bhojjo (sī.), bhojjho (syā. pī.)]</span>, yuñja maññeva sārathīti.</p>
  136. <p class="centered">Gojānīya <span class="note">[bhojājānīya (sī. syā. pī.)]</span> jātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  137. <p class="subhead">24. Ājaññajātakaṃ</p>
  138. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  139. <p class="gatha1">Yadā yadā yattha yadā, yattha yattha yadā yadā;</p>
  140. <p class="gathalast">Ājañño kurute vegaṃ, hāyanti tattha vāḷavāti.</p>
  141. <p class="centered">Ājaññajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  142. <p class="subhead">25. Titthajātakaṃ</p>
  143. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  144. <p class="gatha1">Aññamaññehi <a name="T1.0009"></a><a name="M1.0007"></a> titthehi, assaṃ pāyehi sārathi;</p>
  145. <p class="gathalast">Accāsanassa puriso, pāyāsassapi tappatīti.</p>
  146. <p class="centered">Titthajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  147. <p class="subhead">26. Mahiḷāmukhajātakaṃ</p>
  148. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  149. <p class="gatha1">Purāṇacorāna <a name="V1.0007"></a> vaco nisamma, mahiḷāmukho pothayamanvacārī;</p>
  150. <p class="gathalast">Susaññatānañhi vaco nisamma, gajuttamo sabbaguṇesu aṭṭhāti.</p>
  151. <p class="centered">Mahiḷāmukhajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  152. <p class="subhead">27. Abhiṇhajātakaṃ</p>
  153. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  154. <p class="gatha1">Nālaṃ kabaḷaṃ padātave, na ca piṇḍaṃ na kuse na ghaṃsituṃ;</p>
  155. <p class="gathalast">Maññāmi abhiṇhadassanā, nāgo snehamakāsi <span class="note">[sinehamakāsi (sī. syā. pī.)]</span> kukkureti.</p>
  156. <p class="centered">Abhiṇhajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  157. <p class="subhead">28. Nandivisālajātakaṃ</p>
  158. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  159. <p class="gatha1">Manuññameva <a name="T1.0010"></a> bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ;</p>
  160. <p class="gatha2">Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari;</p>
  161. <p class="gathalast">Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahūti.</p>
  162. <p class="centered">Nandivisālajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  163. <p class="subhead">29. Kaṇhajātakaṃ</p>
  164. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  165. <p class="gatha1">Yato yato garu dhuraṃ, yato gambhīravattanī;</p>
  166. <p class="gathalast">Tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti, svāssu taṃ vahate dhuranti.</p>
  167. <p class="centered">Kaṇhajātakaṃ navamaṃ.</p>
  168. <p class="subhead">30. Munikajātakaṃ</p>
  169. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  170. <p class="gatha1">Mā <a name="M1.0008"></a> munikassa pihayi, āturannāni bhuñjati;</p>
  171. <p class="gathalast">Appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇanti.</p>
  172. <p class="centered">Munikajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  173. <p class="centered">Kuruṅgavaggo tatiyo.</p>
  174. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  175. <p class="gatha1">Kuruṅgassa <a name="V1.0008"></a> kukkuragojavaro, puna vāḷavassasirivhayano <span class="note">[sirivayano (sabbattha)]</span>;</p>
  176. <p class="gathalast">Mahiḷāmukhanāmanuññavaro, vahate dhura munikena dasāti.</p>
  177. <p class="title">4. Kulāvakavaggo</p>
  178. <p class="subhead">31. Kulāvakajātakaṃ</p>
  179. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  180. <p class="gatha1">Kulāvakā <a name="T1.0011"></a> mātali simbalismiṃ, īsāmukhena parivajjayassu;</p>
  181. <p class="gathalast">Kāmaṃ cajāma asuresu pāṇaṃ, mā me dijā vikkulavā <span class="note">[māyime dijā vikulāvā (sī. syā. pī.)]</span> ahesunti.</p>
  182. <p class="centered">Kulāvakajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  183. <p class="subhead">32. Naccajātakaṃ</p>
  184. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  185. <p class="gatha1">Rudaṃ manuññaṃ rucirā ca piṭṭhi, veḷuriyavaṇṇūpanibhā <span class="note">[vaṇṇūpaṭibhā (syā.), vaṇṇasannibhā (ka.)]</span> ca gīvā;</p>
  186. <p class="gathalast">Byāmamattāni ca pekhuṇāni, naccena te dhītaraṃ no dadāmīti.</p>
  187. <p class="bodytext">Naccajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  188. <p class="subhead">33. Sammodamānajātakaṃ</p>
  189. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  190. <p class="gatha1">Sammodamānā <a name="M1.0009"></a> gacchanti, jālamādāya pakkhino;</p>
  191. <p class="gathalast">Yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasanti.</p>
  192. <p class="centered">Sammodamānajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  193. <p class="subhead">34. Macchajātakaṃ</p>
  194. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  195. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0012"></a> maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ, na maṃ jālasmi bādhanaṃ;</p>
  196. <p class="gathalast">Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gatoti.</p>
  197. <p class="bodytext">Macchajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  198. <p class="subhead">35. Vaṭṭakajātakaṃ</p>
  199. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  200. <p class="gatha1">Santi <a name="V1.0009"></a> pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā;</p>
  201. <p class="gathalast">Mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkamāti.</p>
  202. <p class="centered">Vaṭṭakajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  203. <p class="subhead">36. Sakuṇajātakaṃ</p>
  204. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  205. <p class="gatha1">Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ vihaṅgamā, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati;</p>
  206. <p class="gathalast">Disā bhajatha vakkaṅgā <span class="note">[vaṅkaṅgā (syā.)]</span>, jātaṃ saraṇato bhayanti.</p>
  207. <p class="centered">Sakuṇajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  208. <p class="subhead">37. Tittirajātakaṃ</p>
  209. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  210. <p class="gatha1">Ye vuḍḍha <span class="note">[vaddha (sī. pī.)]</span> mapacāyanti, narā dhammassa kovidā;</p>
  211. <p class="gathalast">Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatīti.</p>
  212. <p class="centered">Tittirajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  213. <p class="subhead">38. Bakajātakaṃ</p>
  214. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  215. <p class="gatha1">Nāccantaṃ <a name="T1.0013"></a> nikatippañño, nikatyā sukhamedhati;</p>
  216. <p class="gathalast">Ārādheti nikatippañño <span class="note">[ārādhe nikatippañño (pī.)]</span>, bako kakkaṭakāmivāti.</p>
  217. <p class="centered">Bakajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  218. <p class="subhead">39. Nandajātakaṃ</p>
  219. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  220. <p class="gatha1">Maññe <a name="M1.0010"></a> sovaṇṇayo rāsi, soṇṇamālā ca nandako;</p>
  221. <p class="gathalast">Yattha dāso āmajāto, ṭhito thullāni <span class="note">[thūlāni (ka.)]</span> gajjatīti.</p>
  222. <p class="centered">Nandajātakaṃ navamaṃ.</p>
  223. <p class="subhead">40. Khadiraṅgārajātakaṃ</p>
  224. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  225. <p class="gatha1">Kāmaṃ <a name="V1.0010"></a> patāmi nirayaṃ, uddhaṃpādo avaṃsiro;</p>
  226. <p class="gathalast">Nānariyaṃ karissāmi, handa piṇḍaṃ paṭiggahāti.</p>
  227. <p class="centered">Khadiraṅgārajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  228. <p class="centered">Kulāvakavaggo catuttho.</p>
  229. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  230. <p class="gatha1">Sirimātali dhītara pakkhivaro, ratiyāgato mātāpitā ca puna;</p>
  231. <p class="gatha1">Jagatīruha vuḍḍha sukakkaṭako, tathā nandakapiṇḍavarena dasāti.</p>
  232. <p class="title">5. Atthakāmavaggo</p>
  233. <p class="subhead">41. Losakajātakaṃ</p>
  234. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  235. <p class="gatha1">Yo <a name="T1.0014"></a> atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ;</p>
  236. <p class="gathalast">Ajiyā pādamolamba <span class="note">[pādamolumba (sī. syā. pī.)]</span>, mittako viya socatīti.</p>
  237. <p class="centered">Losakajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  238. <p class="subhead">42. Kapotajātakaṃ</p>
  239. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  240. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0011"></a> atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ;</p>
  241. <p class="gathalast">Kapotakassa vacanaṃ akatvā, amittahatthatthagatova setīti.</p>
  242. <p class="centered">Kapotajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  243. <p class="subhead">43. Veḷukajātakaṃ</p>
  244. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  245. <p class="gatha1">Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ;</p>
  246. <p class="gathalast">Evaṃ so nihato seti, veḷukassa yathā pitāti.</p>
  247. <p class="centered">Veḷukajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  248. <p class="subhead">44. Makasajātakaṃ</p>
  249. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  250. <p class="gatha1">Seyyo <a name="T1.0015"></a><a name="V1.0011"></a> amitto matiyā upeto, na tveva mitto mativippahīno;</p>
  251. <p class="gathalast">Makasaṃ vadhissanti hi eḷamūgo, putto pitu abbhidā uttamaṅganti.</p>
  252. <p class="centered">Makasajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  253. <p class="subhead">45. Rohiṇijātakaṃ</p>
  254. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  255. <p class="gatha1">Seyyo amitto medhāvī, yañce bālānukampako;</p>
  256. <p class="gathalast">Passa rohiṇikaṃ jammiṃ, mātaraṃ hantvāna socatīti.</p>
  257. <p class="centered">Rohiṇijātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  258. <p class="subhead">46. Ārāmadūsakajātakaṃ</p>
  259. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  260. <p class="gatha1">Na ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā;</p>
  261. <p class="gathalast">Hāpeti atthaṃ dummedho, kapi ārāmiko yathāti.</p>
  262. <p class="centered">Ārāmadūsakajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  263. <p class="subhead">47. Vāruṇidūsakajātakaṃ</p>
  264. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  265. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0012"></a> ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā;</p>
  266. <p class="gathalast">Hāpeti atthaṃ dummedho, koṇḍañño vāruṇiṃ yathāti.</p>
  267. <p class="centered">Vāruṇidūsakajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  268. <p class="subhead">48. Vedabbajātakaṃ</p>
  269. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  270. <p class="gatha1">Anupāyena <a name="T1.0016"></a> yo atthaṃ, icchati so vihaññati;</p>
  271. <p class="gathalast">Cetā haniṃsu vedabbaṃ <span class="note">[vedabbhaṃ (sī. pī.)]</span>, sabbe te byasanamajjhagūti.</p>
  272. <p class="centered">Vedabba <span class="note">[vedabbha (sī. pī.)]</span> jātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  273. <p class="subhead">49. Nakkhattajātakaṃ</p>
  274. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  275. <p class="gatha1">Nakkhattaṃ <a name="V1.0012"></a> paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā;</p>
  276. <p class="gathalast">Attho atthassa nakkhattaṃ, kiṃ karissanti tārakāti.</p>
  277. <p class="centered">Nakkhattajātakaṃ navamaṃ.</p>
  278. <p class="subhead">50. Dummedhajātakaṃ</p>
  279. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  280. <p class="gatha1">Dummedhānaṃ sahassena, yañño me upayācito;</p>
  281. <p class="gathalast">Idāni khohaṃ yajissāmi, bahu <span class="note">[bahū (sī. pī.), bahuṃ (ka.)]</span> adhammiko janoti.</p>
  282. <p class="centered">Dummedhajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  283. <p class="centered">Atthakāmavaggo pañcamo.</p>
  284. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  285. <p class="gatha1">Atha mittaka mātu kapotavaro, tathā veḷūka eḷamūgo rohiṇī;</p>
  286. <p class="gathalast">Kapi <a name="T1.0017"></a> vāruṇi cetacarā ca puna, tathā tāraka yaññavarena dasāti.</p>
  287. <p class="centered">Paṭhamo paṇṇāsako.</p>
  288. <p class="title">6. Āsīsavaggo</p>
  289. <p class="subhead">51.Mahāsīlavajātakaṃ</p>
  290. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  291. <p class="gatha1">Āsīsetheva <a name="M1.0013"></a> <span class="note">[āsiṃsetheva (sī. syā. pī.)]</span> puriso, na nibbindeyya paṇḍito;</p>
  292. <p class="gathalast">Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahūti.</p>
  293. <p class="centered">Mahāsīlavajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  294. <p class="subhead">52. Cūḷajanakajātakaṃ</p>
  295. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  296. <p class="gatha1">Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;</p>
  297. <p class="gathalast">Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhatanti.</p>
  298. <p class="centered">Cūḷajanakajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  299. <p class="subhead">53. Puṇṇapātijātakaṃ</p>
  300. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  301. <p class="gatha1">Tatheva <a name="V1.0013"></a> puṇṇā pātiyo, aññāyaṃ vattate kathā;</p>
  302. <p class="gathalast">Ākāraṇena <span class="note">[ākārakena (sī. syā. pī.)]</span> jānāmi, na cāyaṃ bhaddikā surāti.</p>
  303. <p class="centered">Puṇṇapātijātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  304. <p class="subhead">54. Kiṃphalajātakaṃ</p>
  305. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  306. <p class="gatha1">Nāyaṃ <a name="T1.0018"></a> rukkho durāruho, napi gāmato ārakā;</p>
  307. <p class="gathalast">Ākāraṇena jānāmi, nāyaṃ sāduphalo dumoti.</p>
  308. <p class="centered">Kiṃphalajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  309. <p class="subhead">55. Pañcāvudhajātakaṃ</p>
  310. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  311. <p class="gatha1">Yo alīnena cittena, alīnamanaso naro;</p>
  312. <p class="gatha2">Bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā;</p>
  313. <p class="gathalast">Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.</p>
  314. <p class="centered">Pañcāvudhajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  315. <p class="subhead">56. Kañcanakkhandhajātakaṃ</p>
  316. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  317. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0014"></a> pahaṭṭhena cittena, pahaṭṭhamanaso naro;</p>
  318. <p class="gatha2">Bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā;</p>
  319. <p class="gathalast">Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.</p>
  320. <p class="centered">Kañcanakkhandhajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  321. <p class="subhead">57. Vānarindajātakaṃ</p>
  322. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  323. <p class="gatha1">Yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava;</p>
  324. <p class="gathalast">Saccaṃ dhammo dhiti <span class="note">[dhitī (sī. pī.)]</span> cāgo, diṭṭhaṃ so ativattatīti.</p>
  325. <p class="centered">Vānarindajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  326. <p class="subhead">58. Tayodhammajātakaṃ</p>
  327. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  328. <p class="gatha1">Yassete <a name="T1.0019"></a><a name="V1.0014"></a> ca <span class="note">[yassa ete (sī. pī.)]</span> tayo dhammā, vānarinda yathā tava;</p>
  329. <p class="gathalast">Dakkhiyaṃ sūriyaṃ paññā, diṭṭhaṃ so ativattatīti.</p>
  330. <p class="centered">Tayodhammajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  331. <p class="subhead">59. Bherivādakajātakaṃ</p>
  332. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  333. <p class="gatha1">Dhame dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ;</p>
  334. <p class="gathalast">Dhantena hi sataṃ laddhaṃ, atidhantena nāsitanti.</p>
  335. <p class="centered">Bherivādakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  336. <p class="subhead">60. Saṅkhadhamajātakaṃ</p>
  337. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  338. <p class="gatha1">Dhame dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ;</p>
  339. <p class="gathalast">Dhantenādhigatā bhogā, te tāto vidhamī dhamanti.</p>
  340. <p class="centered">Saṅkhadhamajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  341. <p class="centered">Āsīsavaggo chaṭṭho.</p>
  342. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  343. <p class="gatha1">Yathā <a name="M1.0015"></a> icchiṃ tathāhudakā thalā, sura sāduphalo ca alīnamano;</p>
  344. <p class="gathalast">Sampahaṭṭhamano <a name="T1.0020"></a> caturo ca tayo, sataladdhaka bhogadhanena dasāti.</p>
  345. <p class="title">7. Itthivaggo</p>
  346. <p class="subhead">61. Asātamantajātakaṃ</p>
  347. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  348. <p class="gatha1">Asā lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati;</p>
  349. <p class="gatha2">Sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā;</p>
  350. <p class="gathalast">Tā hitvā pabbajissāmi, vivekamanubrūhayanti.</p>
  351. <p class="centered">Asātamantajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  352. <p class="subhead">62. Aṇḍabhūtajātakaṃ</p>
  353. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  354. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="V1.0015"></a> brāhmaṇo avādesi, vīṇaṃ samukhaveṭhito;</p>
  355. <p class="gathalast">Aṇḍabhūtā bhatā bhariyā, tāsu ko jātu vissaseti.</p>
  356. <p class="centered">Aṇḍabhūtajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  357. <p class="subhead">63. Takkapaṇḍitajātakaṃ</p>
  358. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  359. <p class="gatha1">Kodhanā akataññū ca, pisuṇā mittabhedikā <span class="note">[pisuṇā ca vibhedikā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  360. <p class="gathalast">Brahmacariyaṃ cara bhikkhu, so sukhaṃ na vihāhasīti <span class="note">[pihāhisīti (sī. syā. pī.), vihāyasi (ka.)]</span>.</p>
  361. <p class="centered">Takkapaṇḍitajātakaṃ <span class="note">[takkajātakaṃ (sī. syā. pī. aṭṭha.)]</span> tatiyaṃ.</p>
  362. <p class="subhead">64. Durājānajātakaṃ</p>
  363. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  364. <p class="gatha1">Mā <a name="T1.0021"></a> su nandi icchati maṃ, mā su soci na micchati <span class="note">[na icchati (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  365. <p class="gathalast">Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gatanti.</p>
  366. <p class="centered">Durājānajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  367. <p class="subhead">65. Anabhiratijātakaṃ</p>
  368. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  369. <p class="gatha1">Yathā <a name="M1.0016"></a> nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā;</p>
  370. <p class="gathalast">Evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitāti.</p>
  371. <p class="centered">Anabhiratijātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  372. <p class="subhead">66. Mudulakkhaṇajātakaṃ</p>
  373. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  374. <p class="gatha1">Ekā icchā pure āsi, aladdhā mudulakkhaṇaṃ;</p>
  375. <p class="gathalast">Yato laddhā aḷārakkhī, icchā icchaṃ vijāyathāti.</p>
  376. <p class="centered">Mudulakkhaṇajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  377. <p class="subhead">67. Ucchaṅgajātakaṃ</p>
  378. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  379. <p class="gatha1">Ucchaṅge deva me putto, pathe dhāvantiyā pati;</p>
  380. <p class="gathalast">Tañca desaṃ na passāmi, yato sodariyamānayeti <span class="note">[sodariyaṃ naye (ka.)]</span>.</p>
  381. <p class="centered">Ucchaṅgajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  382. <p class="subhead">68. Sāketajātakaṃ</p>
  383. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  384. <p class="gatha1">Yasmiṃ <a name="T1.0022"></a><a name="V1.0016"></a> mano nivisati, cittañcāpi <span class="note">[cittaṃ vāpi (katthaci)]</span> pasīdati;</p>
  385. <p class="gathalast">Adiṭṭhapubbake pose, kāmaṃ tasmimpi vissaseti.</p>
  386. <p class="centered">Sāketajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  387. <p class="subhead">69. Visavantajātakaṃ</p>
  388. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  389. <p class="gatha1">Dhiratthu taṃ visaṃ vantaṃ, yamahaṃ jīvitakāraṇā;</p>
  390. <p class="gathalast">Vantaṃ paccāvamissāmi <span class="note">[paccāharissāmi (ka.)]</span>, mataṃ me jīvitā varanti.</p>
  391. <p class="centered">Visavantajātakaṃ navamaṃ.</p>
  392. <p class="subhead">70. Kuddālajātakaṃ</p>
  393. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  394. <p class="gatha1">Na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati;</p>
  395. <p class="gathalast">Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyatīti.</p>
  396. <p class="centered">Kuddālajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  397. <p class="centered">Itthivaggo sattamo.</p>
  398. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  399. <p class="gatha1">Sikhīsabbaghasopi <a name="M1.0017"></a> ca vīṇavaro, pisuṇā mittabhedikā nandī nadī;</p>
  400. <p class="gathalast">Mudulakkhaṇa sodariyā ca mano, visa sādhujitena bhavanti dasāti.</p>
  401. <p class="title">8. Varuṇavaggo</p>
  402. <p class="subhead">71. Varuṇajātakaṃ</p>
  403. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  404. <p class="gatha1">Yo <a name="T1.0023"></a> pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati;</p>
  405. <p class="gathalast">Varuṇakaṭṭha <span class="note">[varaṇakaṭṭha (sī. pī.)]</span> bhañjova, sa pacchā manutappatīti.</p>
  406. <p class="centered">Varuṇajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  407. <p class="subhead">72. Sīlavahatthijātakaṃ</p>
  408. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  409. <p class="gatha1">Akataññussa <a name="V1.0017"></a> posassa, niccaṃ vivaradassino;</p>
  410. <p class="gathalast">Sabbaṃ ce pathaviṃ <span class="note">[paṭhaviṃ (sī. syā. pī.)]</span> dajjā, neva naṃ abhirādhayeti.</p>
  411. <p class="centered">Sīlavahatthijātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  412. <p class="subhead">73. Saccaṃkirajātakaṃ</p>
  413. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  414. <p class="gatha1">Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha;</p>
  415. <p class="gathalast">Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ <span class="note">[viplāvitaṃ (sī. pī.)]</span> seyyo, na tvevekacciyo naroti.</p>
  416. <p class="centered">Saccaṃkirajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  417. <p class="subhead">74. Rukkhadhammajātakaṃ</p>
  418. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  419. <p class="gatha1">Sādhū sambahulā ñātī, api rukkhā araññajā;</p>
  420. <p class="gathalast">Vāto <a name="T1.0024"></a> vahati ekaṭṭhaṃ, brahantampi vanappatinti.</p>
  421. <p class="centered">Rukkhadhammajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  422. <p class="subhead">75. Macchajātakaṃ</p>
  423. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  424. <p class="gatha1">Abhitthanaya <a name="M1.0018"></a> pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya;</p>
  425. <p class="gathalast">Kākaṃ sokāya randhehi, mañca sokā pamocayāti.</p>
  426. <p class="centered">Macchajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  427. <p class="subhead">76. Asaṅkiyajātakaṃ</p>
  428. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  429. <p class="gatha1">Asaṅkiyomhi gāmamhi, araññe natthi me bhayaṃ;</p>
  430. <p class="gathalast">Ujuṃ maggaṃ samārūḷho, mettāya karuṇāya cāti.</p>
  431. <p class="centered">Asaṅkiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  432. <p class="subhead">77. Mahāsupinajātakaṃ</p>
  433. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  434. <p class="gatha1">Usabhā <a name="V1.0018"></a> rukkhā gāviyo gavā ca, asso kaṃso siṅgālī <span class="note">[sigāsī (sī. syā. pī.)]</span> ca kumbho;</p>
  435. <p class="gathalast">Pokkharaṇī ca apākacandanaṃ, lābūni sīdanti silā plavanti.</p>
  436. <p class="gatha1">Maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti, kākaṃ supaṇṇā parivārayanti;</p>
  437. <p class="gathalast">Tasā <a name="T1.0025"></a> vakā eḷakānaṃ bhayāhi, vipariyāso <span class="note">[vipariyāyo (syā. ka.)]</span> vattati nayidha matthīti.</p>
  438. <p class="centered">Mahāsupinajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  439. <p class="subhead">78. Illisajātakaṃ</p>
  440. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  441. <p class="gatha1">Ubho khañjā ubho kuṇī, ubho visamacakkhukā <span class="note">[cakkhulā (sī. pī.)]</span>;</p>
  442. <p class="gathalast">Ubhinnaṃ piḷakā <span class="note">[pīḷakā (syā.)]</span> jātā, nāhaṃ passāmi illisanti.</p>
  443. <p class="centered">Illisajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  444. <p class="subhead">79. Kharassarajātakaṃ</p>
  445. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  446. <p class="gatha1">Yato <a name="M1.0019"></a> viluttā ca hatā ca gāvo, daḍḍhāni gehāni jano ca nīto;</p>
  447. <p class="gathalast">Athāgamā puttahatāya putto, kharassaraṃ ḍiṇḍimaṃ <span class="note">[deṇḍimaṃ (sī. syā. pī.), ḍindimaṃ (ka.)]</span> vādayantoti.</p>
  448. <p class="centered">Kharassarajātakaṃ navamaṃ.</p>
  449. <p class="subhead">80. Bhīmasenajātakaṃ</p>
  450. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  451. <p class="gatha1">Yaṃ te pavikatthitaṃ pure, atha te pūtisarā sajanti pacchā;</p>
  452. <p class="gathalast">Ubhayaṃ <a name="T1.0026"></a> na sameti bhīmasena, yuddhakathā ca idañca te vihaññanti.</p>
  453. <p class="centered">Bhīmasenajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  454. <p class="centered">Varuṇavaggo <span class="note">[varaṇavaggo (sī. pī.)]</span> aṭṭhamo.</p>
  455. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  456. <p class="gatha1">Varuṇā akataññūvare tu saccavaraṃ, savanappatinā ca abhitthanaya;</p>
  457. <p class="gathalast">Karuṇāya silāplava illisato, puna ḍiṇḍimapūtisarena dasāti.</p>
  458. <p class="title">9. Apāyimhavaggo</p>
  459. <p class="subhead">81. Surāpānajātakaṃ</p>
  460. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  461. <p class="gatha1">Apāyimha <a name="V1.0019"></a> anaccimha, agāyimha rudimha ca;</p>
  462. <p class="gathalast">Visaññikaraṇiṃ pitvā <span class="note">[pītvā (sī. syā. pī.)]</span>, diṭṭhā nāhumha vānarāti.</p>
  463. <p class="centered">Surāpānajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  464. <p class="subhead">82. Mittavindakajātakaṃ</p>
  465. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  466. <p class="gatha1">Atikkamma <a name="T1.0027"></a><a name="M1.0020"></a> ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ;</p>
  467. <p class="gathalast">Svāsi pāsāṇamāsīno, yasmā jīvaṃ na mokkhasīti.</p>
  468. <p class="centered">Mittavindakajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  469. <p class="subhead">83. Kālakaṇṇijātakaṃ</p>
  470. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  471. <p class="gatha1">Mitto have sattapadena hoti, sahāyo pana dvādasakena hoti;</p>
  472. <p class="gatha2">Māsaḍḍhamāsena ca ñāti hoti, tatuttariṃ attasamopi hoti;</p>
  473. <p class="gathalast">Sohaṃ kathaṃ attasukhassa hetu, cirasanthutaṃ <span class="note">[cirasandhavaṃ (ka.), cirasatthunaṃ (pī.)]</span> kāḷakaṇṇiṃ jaheyyanti.</p>
  474. <p class="centered">Kālakaṇṇijātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  475. <p class="subhead">84. Atthassadvārajātakaṃ</p>
  476. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  477. <p class="gatha1">Ārogyamicche paramañca lābhaṃ, sīlañca vuddhānumataṃ sutañca;</p>
  478. <p class="gathalast">Dhammānuvattī ca alīnatā ca, atthassa dvārā pamukhā chaḷeteti.</p>
  479. <p class="centered">Atthassadvārajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  480. <p class="subhead">85. Kiṃpakkajātakaṃ</p>
  481. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  482. <p class="gatha1">Āyatiṃ <a name="T1.0028"></a> dosaṃ nāññāya, yo kāme paṭisevati;</p>
  483. <p class="gathalast">Vipākante hananti naṃ, kiṃpakkamiva bhakkhitanti.</p>
  484. <p class="centered">Kiṃpakkajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  485. <p class="subhead">86. Sīlavīmaṃsakajātakaṃ</p>
  486. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  487. <p class="gatha1">Sīlaṃ <a name="V1.0020"></a> kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ;</p>
  488. <p class="gathalast">Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññatīti.</p>
  489. <p class="centered">Sīlavīmaṃsakajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  490. <p class="subhead">87. Maṅgalajātakaṃ</p>
  491. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  492. <p class="gatha1">Yassa <a name="M1.0021"></a> maṅgalā samūhatāse <span class="note">[samūhatā (sī. syā. pī. su. ni. 362]</span>, uppātā <span class="note">[uppādā (pī.)]</span> supinā ca lakkhaṇā ca;</p>
  493. <p class="gathalast">So <span class="note">[sa (sī. pī. ka.)]</span> maṅgaladosavītivatto, yugayogādhigato na jātumetīti.</p>
  494. <p class="centered">Maṅgalajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  495. <p class="subhead">88. Sārambhajātakaṃ</p>
  496. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  497. <p class="gatha1">Kalyāṇimeva muñceyya, na hi muñceyya pāpikaṃ;</p>
  498. <p class="gathalast">Mokkho kalyāṇiyā sādhu, mutvā tappati pāpikanti.</p>
  499. <p class="centered">Sārambhajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  500. <p class="subhead">89. Kuhakajātakaṃ</p>
  501. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  502. <p class="gatha1">Vācāva <a name="T1.0029"></a> kira te āsi, saṇhā sakhilabhāṇino;</p>
  503. <p class="gathalast">Tiṇamatte asajjittho, no ca nikkhasataṃ haranti.</p>
  504. <p class="centered">Kuhakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  505. <p class="subhead">90. Akataññujātakaṃ</p>
  506. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  507. <p class="gatha1">Yo pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati;</p>
  508. <p class="gathalast">Pacchā kicce samuppanne, kattāraṃ nādhigacchatīti.</p>
  509. <p class="centered">Akataññujātakaṃ dasamaṃ.</p>
  510. <p class="centered">Apāyimhavaggo navamo.</p>
  511. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  512. <p class="gatha1">Apāyimha ca dūbhakaṃ sattapadaṃ, chaḷadvara ca āyatinā ca puna;</p>
  513. <p class="gathalast">Ahisīlava maṅgali pāpikassā, sataṃnikkha katatthavarena dasāti.</p>
  514. <p class="title">10. Littavaggo</p>
  515. <p class="subhead">91. Littajātakaṃ</p>
  516. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  517. <p class="gatha1">Littaṃ <a name="V1.0021"></a><a name="M1.0022"></a> paramena tejasā, gilamakkhaṃ <a name="T1.0030"></a> puriso na bujjhati;</p>
  518. <p class="gathalast">Gila re gila pāpadhuttaka, pacchā te kaṭukaṃ bhavissatīti.</p>
  519. <p class="centered">Littajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  520. <p class="subhead">92. Mahāsārajātakaṃ</p>
  521. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  522. <p class="gatha1">Ukkaṭṭhe sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ;</p>
  523. <p class="gathalast">Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitanti.</p>
  524. <p class="centered">Mahāsārajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  525. <p class="subhead">93. Visāsabhojanajātakaṃ</p>
  526. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  527. <p class="gatha1">Na vissase avissatthe, vissatthepi na vissase;</p>
  528. <p class="gathalast">Vissāsā bhayamanveti, sīhaṃva migamātukāti <span class="note">[migamātuyā (ka.)]</span>.</p>
  529. <p class="centered">Visāsabhojanajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  530. <p class="subhead">94. Lomahaṃsajātakaṃ</p>
  531. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  532. <p class="gatha1">Sotatto sosindo <span class="note">[sosīto (sī. syā. pī.), sosino (ka.)]</span> ceva, eko bhiṃsanake vane;</p>
  533. <p class="gathalast">Naggo na caggimāsīno, esanāpasuto munīti.</p>
  534. <p class="centered">Lomahaṃsajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  535. <p class="subhead">95. Mahāsudassanajātakaṃ</p>
  536. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  537. <p class="gatha1">Aniccā <a name="T1.0031"></a> vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;</p>
  538. <p class="gathalast">Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.</p>
  539. <p class="centered">Mahāsudassanajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  540. <p class="subhead">96. Telapattajātakaṃ</p>
  541. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  542. <p class="gatha1">Samatittikaṃ <a name="V1.0022"></a> anavasekaṃ, telapattaṃ yathā parihareyya;</p>
  543. <p class="gathalast">Evaṃ sacittamanurakkhe, patthayāno disaṃ agatapubbanti.</p>
  544. <p class="centered">Telapattajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  545. <p class="subhead">97. Nāmasiddhijātakaṃ</p>
  546. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  547. <p class="gatha1">Jīvakañca <a name="M1.0023"></a> mataṃ disvā, dhanapāliñca duggataṃ;</p>
  548. <p class="gathalast">Panthakañca vane mūḷhaṃ, pāpako punarāgatoti.</p>
  549. <p class="centered">Nāmasiddhijātakaṃ sattamaṃ.</p>
  550. <p class="subhead">98. Kūṭavāṇijajātakaṃ</p>
  551. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  552. <p class="gatha1">Sādhu <a name="T1.0032"></a> kho paṇḍito nāma, na tveva atipaṇḍito;</p>
  553. <p class="gathalast">Atipaṇḍitena puttena, manamhi upakūḷitoti <span class="note">[upakūlitoti (sī.), upakuṭṭhitoti (syā.), upakuṭito (ka.)]</span>.</p>
  554. <p class="centered">Kūṭavāṇijajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  555. <p class="subhead">99. Parosahassajātakaṃ</p>
  556. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  557. <p class="gatha1">Parosahassampi samāgatānaṃ, kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā;</p>
  558. <p class="gathalast">Ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti atthanti.</p>
  559. <p class="centered">Parosahassajātakaṃ navamaṃ.</p>
  560. <p class="subhead">100. Asātarūpajātakaṃ</p>
  561. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  562. <p class="gatha1">Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ;</p>
  563. <p class="gathalast">Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattamativattatīti.</p>
  564. <p class="centered">Asātarūpajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  565. <p class="centered">Littavaggo dasamo.</p>
  566. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  567. <p class="gatha1">Gilamakkhakutūhala <a name="T1.0033"></a><a name="V1.0023"></a> mātukassā, muninā ca aniccata pattavaraṃ;</p>
  568. <p class="gathalast">Dhanapālivaro atipaṇḍitako, saparosahassaasātadasāti.</p>
  569. <p class="centered">Majjhimo paṇṇāsako.</p>
  570. <p class="title">11. Parosatavaggo</p>
  571. <p class="subhead">101. Parosatajātakaṃ</p>
  572. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  573. <p class="gatha1">Parosataṃ <a name="M1.0024"></a> cepi samāgatānaṃ, jhāyeyyuṃ te vassasataṃ apaññā;</p>
  574. <p class="gathalast">Ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti atthanti.</p>
  575. <p class="centered">Parosatajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  576. <p class="subhead">102. Paṇṇikajātakaṃ</p>
  577. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  578. <p class="gatha1">Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi <span class="note">[dūbhi (sī. pī.)]</span> vane karoti;</p>
  579. <p class="gathalast">Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ <span class="note">[sahasā (sī. syā. pī.)]</span> karotīti.</p>
  580. <p class="centered">Paṇṇikajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  581. <p class="subhead">103. Verijātakaṃ</p>
  582. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  583. <p class="gatha1">Yattha <a name="T1.0034"></a> verī nivisati <span class="note">[nivasati (sī. ka.)]</span>, na vase tattha paṇḍito;</p>
  584. <p class="gathalast">Ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisūti.</p>
  585. <p class="centered">Verijātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  586. <p class="subhead">104. Mittavindakajātakaṃ</p>
  587. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  588. <p class="gatha1">Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa;</p>
  589. <p class="gatha2">Soḷasāhi ca bāttiṃsa <span class="note">[battiṃsa (sī. syā. pī.)]</span>, atricchaṃ cakkamāsado;</p>
  590. <p class="gathalast">Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthaketi.</p>
  591. <p class="centered">Mittavindakajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  592. <p class="subhead">105. Dubbalakaṭṭhajātakaṃ</p>
  593. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  594. <p class="gatha1">Bahumpetaṃ <a name="V1.0024"></a><a name="M1.0025"></a> vane kaṭṭhaṃ, vāto bhañjati dubbalaṃ;</p>
  595. <p class="gathalast">Tassa ce bhāyasī nāga, kiso nūna bhavissasīti.</p>
  596. <p class="centered">Dubbalakaṭṭhajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  597. <p class="subhead">106. Udañcanījātakaṃ</p>
  598. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  599. <p class="gatha1">Sukhaṃ vata maṃ jīvantaṃ <span class="note">[sukhakaṃ vata jīvaṃ (ka.)]</span>, pacamānā udañcanī;</p>
  600. <p class="gathalast">Corī jāyappavādena, telaṃ loṇañca yācatīti.</p>
  601. <p class="centered">Udañcanījātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  602. <p class="subhead">107. Sālittakajātakaṃ</p>
  603. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  604. <p class="gatha1">Sādhu <a name="T1.0035"></a> kho sippakaṃ nāma, api yādisa kīdisaṃ;</p>
  605. <p class="gathalast">Passa khañjappahārena, laddhā gāmā catuddisāti.</p>
  606. <p class="centered">Sālittakajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  607. <p class="subhead">108. Bāhiyajātakaṃ</p>
  608. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  609. <p class="gatha1">Sikkheyya sikkhitabbāni, santi tacchandino <span class="note">[sacchandino (sī. pī.)]</span> janā;</p>
  610. <p class="gathalast">Bāhiyā hi <span class="note">[pi (sī. syā. pī.)]</span> suhannena, rājānamabhirādhayīti.</p>
  611. <p class="centered">Bāhiyajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  612. <p class="subhead">109. Kuṇḍapūvajātakaṃ</p>
  613. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  614. <p class="gatha1">Yathanno puriso hoti, tathannā tassa devatā;</p>
  615. <p class="gathalast">Āharetaṃ kuṇḍapūvaṃ <span class="note">[kaṇaṃ pūvaṃ (sī. pī.)]</span>, mā me bhāgaṃ vināsayāti.</p>
  616. <p class="centered">Kuṇḍapūvajātakaṃ navamaṃ.</p>
  617. <p class="subhead">110. Sabbasaṃhārakapañhajātakaṃ</p>
  618. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  619. <p class="gatha1">Sabbasaṃhārako <a name="V1.0025"></a><a name="M1.0026"></a> <span class="note">[sabbasāhārako (ka.)]</span> natthi, suddhaṃ kaṅgu pavāyati;</p>
  620. <p class="gathalast">Alikaṃ bhāyatiyaṃ dhuttī, saccamāha mahallikāti.</p>
  621. <p class="centered">Sabbasaṃhārakapañhajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  622. <p class="centered">Parosatavaggo ekādasamo.</p>
  623. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  624. <p class="gatha1">Saparosata tāyita verī <a name="T1.0036"></a> puna, bhamacakkatha nāgasirivhayano;</p>
  625. <p class="gathalast">Sukhakañca vata sippaka bāhiyā, kuṇḍapūva mahallikakā ca dasāti.</p>
  626. <p class="title">12. Haṃcivaggo</p>
  627. <p class="subhead">111. Gadrabhapañhajātakaṃ</p>
  628. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  629. <p class="gatha1">Haṃci <span class="note">[haṃsi (sī. syā.), hañci (?)]</span> tuvaṃ evamaññasi seyyo, puttena pitāti rājaseṭṭha;</p>
  630. <p class="gathalast">Handassatarassa te ayaṃ, assatarassa hi gadrabho pitāti.</p>
  631. <p class="centered">Gadrabhapañhajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  632. <p class="subhead">112. Amarādevīpañhajātakaṃ</p>
  633. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  634. <p class="gatha1">Yena sattubilaṅgā ca, diguṇapalāso ca pupphito;</p>
  635. <p class="gatha2">Yena dadāmi <span class="note">[yenā’dāmi (sī. syā.)]</span> tena vadāmi, yena na dadāmi <span class="note">[yena nā’dāmi (sī. syā.)]</span> na tena vadāmi;</p>
  636. <p class="gathalast">Esa <a name="T1.0037"></a> maggo yavamajjhakassa, etaṃ channapathaṃ vijānāhīti.</p>
  637. <p class="centered">Amarādevīpañhajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  638. <p class="subhead">113. Siṅgālajātakaṃ</p>
  639. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  640. <p class="gatha1">Saddahāsi <a name="M1.0027"></a> siṅgālassa <span class="note">[sigālassa (sī. syā. pī.)]</span>, surāpītassa brāhmaṇa;</p>
  641. <p class="gathalast">Sippikānaṃ sataṃ natthi, kuto kaṃsasatā duveti.</p>
  642. <p class="centered">Siṅgālajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  643. <p class="subhead">114. Mitacintijātakaṃ</p>
  644. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  645. <p class="gatha1">Bahucintī <a name="V1.0026"></a> appacintī, ubho jāle abajjhare;</p>
  646. <p class="gathalast">Mitacintī pamocesī, ubho tattha samāgatāti.</p>
  647. <p class="centered">Mitacintijātakaṃ catutthaṃ.</p>
  648. <p class="subhead">115. Anusāsikajātakaṃ</p>
  649. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  650. <p class="gatha1">Yāyañña <span class="note">[yāyaññe (ka.)]</span> manusāsati, sayaṃ loluppacārinī;</p>
  651. <p class="gathalast">Sāyaṃ vipakkhikā seti, hatā cakkena sāsikāti <span class="note">[sālikāti (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  652. <p class="centered">Anusāsikajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  653. <p class="subhead">116. Dubbacajātakaṃ</p>
  654. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  655. <p class="gatha1">Atikaramakarācariya<a name="T1.0038"></a>, mayhampetaṃ na ruccati;</p>
  656. <p class="gathalast">Catutthe laṅghayitvāna, pañcamāyasi āvutoti.</p>
  657. <p class="centered">Dubbacajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  658. <p class="subhead">117. Tittirajātakaṃ</p>
  659. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  660. <p class="gatha1">Accuggatātilapatā <span class="note">[atibalatā (sī. syā. pī.), atilapakā (katthaci)]</span>, ativelaṃ pabhāsitā;</p>
  661. <p class="gathalast">Vācā hanati dummedhaṃ, tittiraṃvātivassitanti.</p>
  662. <p class="centered">Tittirajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  663. <p class="subhead">118. Vaṭṭakajātakaṃ</p>
  664. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  665. <p class="gatha1">Nācintayanto puriso, visesamadhigacchati;</p>
  666. <p class="gathalast">Cintitassa phalaṃ passa, muttosmi vadhabandhanāti.</p>
  667. <p class="centered">Vaṭṭakajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  668. <p class="subhead">119. Akālarāvijātakaṃ</p>
  669. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  670. <p class="gatha1">Amātāpitarasaṃvaddho <a name="M1.0028"></a> <span class="note">[pitari (sī. pī.), pitu (syā.)]</span>, anācerakule vasaṃ;</p>
  671. <p class="gathalast">Nāyaṃ kālaṃ akālaṃ vā, abhijānāti kukkuṭoti.</p>
  672. <p class="centered">Akālarāvijātakaṃ navamaṃ.</p>
  673. <p class="subhead">120. Bandhanamokkhajātakaṃ</p>
  674. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  675. <p class="gatha1">Abaddhā <a name="T1.0039"></a><a name="V1.0027"></a> tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare;</p>
  676. <p class="gathalast">Baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsareti.</p>
  677. <p class="centered">Bandhanamokkhajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  678. <p class="centered">Haṃcivaggo <span class="note">[haṃsivaggo (sī. syā.)]</span> dvādasamo.</p>
  679. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  680. <p class="gatha1">Atha gadrabha sattuva kaṃsasataṃ, bahucinti sāsikāyātikara;</p>
  681. <p class="gathalast">Ativela visesamanācariyova, dhīrāpabhāsaratena dasāti.</p>
  682. <p class="title">13. Kusanāḷivaggo</p>
  683. <p class="subhead">121. Kusanāḷijātakaṃ</p>
  684. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  685. <p class="gatha1">Kare sarikkho atha vāpi seṭṭho, nihīnako vāpi kareyya eko;</p>
  686. <p class="gathalast">Kareyyumete <span class="note">[kareyyuṃ te (sī. pī.)]</span> byasane uttamatthaṃ, yathā ahaṃ kusanāḷi rucāyanti.</p>
  687. <p class="centered">Kusanāḷijātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  688. <p class="subhead">122. Dummedhajātakaṃ</p>
  689. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  690. <p class="gatha1">Yasaṃ <a name="T1.0040"></a><a name="M1.0029"></a> laddhāna dummedho, anatthaṃ carati attano;</p>
  691. <p class="gathalast">Attano ca paresañca, hiṃsāya paṭipajjatīti.</p>
  692. <p class="centered">Dummedhajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  693. <p class="subhead">123. Naṅgalīsajātakaṃ</p>
  694. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  695. <p class="gatha1">Asabbatthagāmiṃ vācaṃ, bālo sabbattha bhāsati;</p>
  696. <p class="gathalast">Nāyaṃ dadhiṃ vedi na <span class="note">[na vedi (ka.)]</span> naṅgalīsaṃ, dadhippayaṃ <span class="note">[dadhimpayaṃ (sī. pī.)]</span> maññati naṅgalīsanti.</p>
  697. <p class="centered">Naṅgalīsajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  698. <p class="subhead">124. Ambajātakaṃ</p>
  699. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  700. <p class="gatha1">Vāyametheva <a name="V1.0028"></a> puriso, na nibbindeyya paṇḍito;</p>
  701. <p class="gathalast">Vāyāmassa phalaṃ passa, bhuttā ambā anītihanti.</p>
  702. <p class="centered">Ambajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  703. <p class="subhead">125. Kaṭāhakajātakaṃ</p>
  704. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  705. <p class="gatha1">Bahumpi so vikattheyya, aññaṃ janapadaṃ gato;</p>
  706. <p class="gathalast">Anvāgantvāna dūseyya, bhuñja bhoge kaṭāhakāti.</p>
  707. <p class="centered">Kaṭāhakajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  708. <p class="subhead">126. Asilakkhaṇajātakaṃ</p>
  709. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  710. <p class="gatha1">Tadevekassa <a name="T1.0041"></a> <span class="note">[tathevekassa (sī. syā. pī. aṭṭha. mūlapāṭho)]</span> kalyāṇaṃ, tadevekassa pāpakaṃ;</p>
  711. <p class="gathalast">Tasmā sabbaṃ na kalyāṇaṃ, sabbaṃ vāpi na pāpakanti.</p>
  712. <p class="centered">Asilakkhaṇajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  713. <p class="subhead">127. Kalaṇḍukajātakaṃ</p>
  714. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  715. <p class="gatha1">Te desā tāni vatthūni, ahañca vanagocaro;</p>
  716. <p class="gathalast">Anuvicca kho taṃ gaṇheyyuṃ, piva <span class="note">[pipa (sī. pī.)]</span> khīraṃ kalaṇḍukāti.</p>
  717. <p class="centered">Kalaṇḍukajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  718. <p class="subhead">128. Biḷāravatajātakaṃ</p>
  719. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  720. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0030"></a> ve dhammaṃ dhajaṃ <span class="note">[dhammadhajaṃ (syā. pī. ka.)]</span> katvā, nigūḷho pāpamācare;</p>
  721. <p class="gathalast">Vissāsayitvā bhūtāni, biḷāraṃ nāma taṃ vatanti.</p>
  722. <p class="centered">Biḷāravatajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  723. <p class="subhead">129. Aggikabhāradvājajātakaṃ</p>
  724. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  725. <p class="gatha1">Nāyaṃ sikhā puññahetu, ghāsahetu ayaṃ sikhā;</p>
  726. <p class="gathalast">Nāṅguṭṭhagaṇanaṃ yāti, alaṃ te hotu aggikāti.</p>
  727. <p class="centered">Aggikabhāradvājajātakaṃ navamaṃ.</p>
  728. <p class="subhead">130. Kosiyajātakaṃ</p>
  729. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  730. <p class="gatha1">Yathā <a name="T1.0042"></a><a name="V1.0029"></a> vācā ca bhuñjassu, yathā bhuttañca byāhara;</p>
  731. <p class="gathalast">Ubhayaṃ te na sameti, vācā bhuttañca kosiyeti.</p>
  732. <p class="centered">Kosiyajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  733. <p class="centered">Kusanāḷivaggo <span class="note">[sarikkhavaggo (ka.)]</span> terasamo.</p>
  734. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  735. <p class="gatha1">Kusanāḷisirivhayano ca yasaṃ, dadhi mamba kaṭāhakapañcamako;</p>
  736. <p class="gathalast">Atha pāpaka khīra biḷāravataṃ, sikhi kosiyasavhayanena dasāti.</p>
  737. <p class="title">14. Asampadānavaggo</p>
  738. <p class="subhead">131. Asampadānajātakaṃ</p>
  739. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  740. <p class="gatha1">Asampadānenitarītarassa, bālassa mittāni kalī bhavanti;</p>
  741. <p class="gathalast">Tasmā harāmi bhusaṃ aḍḍhamānaṃ, mā me mitti jīyittha sassatāyanti.</p>
  742. <p class="centered">Asampadānajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  743. <p class="subhead">132. Bhīrukajātakaṃ</p>
  744. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  745. <p class="gatha1">Kusalūpadese <a name="T1.0043"></a><a name="M1.0031"></a> dhitiyā daḷhāya ca, anivattitattābhayabhīrutāya <span class="note">[avatthitattābhayabhīrutāya (sī. syā. pī.)]</span> ca;</p>
  746. <p class="gathalast">Na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhase, sa sotthibhāvo mahatā bhayena meti.</p>
  747. <p class="centered">Bhīruka <span class="note">[pañcagaruka (sī. pī.), pañcabhīruka (syā.), abhayabhīruta§(?)]</span> jātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  748. <p class="subhead">133. Ghatāsanajātakaṃ</p>
  749. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  750. <p class="gatha1">Khemaṃ yahiṃ tattha arī udīrito <span class="note">[ari uddharito (ka.)]</span>, dakassa majjhe jalate ghatāsano;</p>
  751. <p class="gathalast">Na ajja vāso mahiyā mahīruhe, disā bhajavho saraṇājja no bhayanti.</p>
  752. <p class="centered">Ghatāsanajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  753. <p class="subhead">134. Jhānasodhanajātakaṃ</p>
  754. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  755. <p class="gatha1">Ye <a name="V1.0030"></a> saññino tepi duggatā, yepi asaññino tepi duggatā;</p>
  756. <p class="gathalast">Etaṃ ubhayaṃ vivajjaya, taṃ <a name="T1.0044"></a> samāpattisukhaṃ anaṅgaṇanti.</p>
  757. <p class="centered">Jhānasodhanajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  758. <p class="subhead">135. Candābhajātakaṃ</p>
  759. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  760. <p class="gatha1">Candābhaṃ sūriyābhañca, yodha paññāya gādhati.</p>
  761. <p class="gathalast">Avitakkena jhānena, hoti ābhassarūpagoti.</p>
  762. <p class="centered">Candābhajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  763. <p class="subhead">136. Suvaṇṇahaṃsajātakaṃ</p>
  764. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  765. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="M1.0032"></a> laddhaṃ tena tuṭṭhabbaṃ, atilobho hi pāpako;</p>
  766. <p class="gathalast">Haṃsarājaṃ gahetvāna, suvaṇṇā parihāyathāti.</p>
  767. <p class="centered">Suvaṇṇahaṃsajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  768. <p class="subhead">137. Babbujātakaṃ</p>
  769. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  770. <p class="gatha1">Yattheko labhate babbu, dutiyo tattha jāyati;</p>
  771. <p class="gathalast">Tatiyo ca catuttho ca, idaṃ te babbukā bilanti.</p>
  772. <p class="centered">Babbujātakaṃ sattamaṃ.</p>
  773. <p class="subhead">138. Godhajātakaṃ</p>
  774. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  775. <p class="gatha1">Kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā;</p>
  776. <p class="gathalast">Abbhantaraṃ <a name="T1.0045"></a> te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasīti.</p>
  777. <p class="centered">Godhajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  778. <p class="subhead">139. Ubhatobhaṭṭhajātakaṃ</p>
  779. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  780. <p class="gatha1">Akkhī bhinnā paṭo naṭṭho, sakhigehe ca bhaṇḍanaṃ;</p>
  781. <p class="gathalast">Ubhato paduṭṭhā kammantā <span class="note">[paduṭṭhakammanto (sī.), paduṭṭho kammanto (pī.)]</span>, udakamhi thalamhi cāti.</p>
  782. <p class="centered">Ubhatobhaṭṭhajātakaṃ navamaṃ.</p>
  783. <p class="subhead">140. Kākajātakaṃ</p>
  784. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  785. <p class="gatha1">Niccaṃ <a name="V1.0031"></a> ubbiggahadayā, sabbalokavihesakā;</p>
  786. <p class="gathalast">Tasmā nesaṃ vasā natthi, kākānamhāka <span class="note">[kākānasmāka (sī. syā. pī.)]</span> ñātinanti.</p>
  787. <p class="centered">Kākajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  788. <p class="centered">Asampadānavaggo cuddasamo.</p>
  789. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  790. <p class="gatha1">Itarītara <a name="M1.0033"></a> rakkhasi khemiyo ca, parosatapañhena ābhassaro puna;</p>
  791. <p class="gathalast">Atha haṃsavaruttamababbujaṭaṃ, paṭanaṭṭhaka kākavarena dasāti.</p>
  792. <p class="title">15. Kakaṇṭakavaggo</p>
  793. <p class="subhead">141. Godhajātakaṃ</p>
  794. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  795. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0046"></a> pāpajanasaṃsevī, accantasukhamedhati;</p>
  796. <p class="gathalast">Godhākulaṃ <span class="note">[godhakkulaṃ (ka.)]</span> kakaṇṭāva <span class="note">[kakaṇṭakā (ka.)]</span>, kaliṃ pāpeti attananti.</p>
  797. <p class="centered">Godhajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  798. <p class="subhead">142. Siṅgālajātakaṃ</p>
  799. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  800. <p class="gatha1">Etañhi te durājānaṃ, yaṃ sesi matasāyikaṃ;</p>
  801. <p class="gathalast">Yassa te kaḍḍhamānassa, hatthā daṇḍo na muccatīti.</p>
  802. <p class="centered">Siṅgālajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  803. <p class="subhead">143. Virocajātakaṃ</p>
  804. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  805. <p class="gatha1">Lasī ca te nipphalitā, matthako ca padālito <span class="note">[vidālito (sī. pī.)]</span>;</p>
  806. <p class="gathalast">Sabbā te phāsukā bhaggā, ajja kho tvaṃ virocasīti.</p>
  807. <p class="centered">Virocajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  808. <p class="subhead">144. Naṅguṭṭhajātakaṃ</p>
  809. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  810. <p class="gatha1">Bahumpetaṃ <a name="V1.0032"></a> asabbhi <span class="note">[bahupetamasabbhi (ka.)]</span> jātaveda, yaṃ taṃ vāladhinābhipūjayāma;</p>
  811. <p class="gathalast">Maṃsārahassa <a name="T1.0047"></a> natthajja maṃsaṃ, naṅguṭṭhampi bhavaṃ paṭiggahātūti.</p>
  812. <p class="centered">Naṅguṭṭhajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  813. <p class="subhead">145. Rādhajātakaṃ</p>
  814. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  815. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0034"></a> tvaṃ rādha vijānāsi, aḍḍharatte anāgate;</p>
  816. <p class="gathalast">Abyayataṃ <span class="note">[abyāyataṃ (sī. syā. pī.), abyattataṃ (?)]</span> vilapasi, virattā kosiyāyaneti.</p>
  817. <p class="centered">Rādhajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  818. <p class="subhead">146. Samuddakākajātakaṃ</p>
  819. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  820. <p class="gatha1">Api nu hanukā santā, mukhañca parisussati;</p>
  821. <p class="gathalast">Oramāma na pārema, pūrateva mahodadhīti.</p>
  822. <p class="centered">Samuddakākajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  823. <p class="subhead">147. Puppharattajātakaṃ</p>
  824. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  825. <p class="gatha1">Nayidaṃ dukkhaṃ aduṃ dukkhaṃ, yaṃ maṃ tudati vāyaso;</p>
  826. <p class="gathalast">Yaṃ sāmā puppharattena, kattikaṃ nānubhossatīti.</p>
  827. <p class="centered">Puppharattajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  828. <p class="subhead">148. Siṅgālajātakaṃ</p>
  829. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  830. <p class="gatha1">Nāhaṃ <a name="T1.0048"></a> punaṃ na ca punaṃ, na cāpi apunappunaṃ;</p>
  831. <p class="gathalast">Hatthibondiṃ pavekkhāmi, tathā hi bhayatajjitoti.</p>
  832. <p class="centered">Siṅgālajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  833. <p class="subhead">149. Ekapaṇṇajātakaṃ</p>
  834. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  835. <p class="gatha1">Ekapaṇṇo ayaṃ rukkho, na bhūmyā caturaṅgulo;</p>
  836. <p class="gathalast">Phalena visakappena, mahāyaṃ kiṃ bhavissatīti.</p>
  837. <p class="centered">Ekapaṇṇajātakaṃ navamaṃ.</p>
  838. <p class="subhead">150. Sañjīvajātakaṃ</p>
  839. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  840. <p class="gatha1">Asantaṃ <a name="V1.0033"></a><a name="M1.0035"></a> yo paggaṇhāti, asantaṃ cūpasevati;</p>
  841. <p class="gathalast">Tameva ghāsaṃ kurute, byaggho sañjīvako yathāti.</p>
  842. <p class="centered">Sañjīvajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  843. <p class="centered">Kakaṇṭaka <span class="note">[pāpasevana (ka.)]</span> vaggo pannarasamo.</p>
  844. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  845. <p class="gatha1">Sukhamedhati daṇḍavaro ca puna, lasi vāladhi pañcamarādhavaro;</p>
  846. <p class="gathalast">Samahodadhi <a name="T1.0049"></a> kattika bondi puna, caturaṅgulabyagghavarena dasāti.</p>
  847. <p class="centered">(Uparimo paṇṇāsako.) <span class="note">[( ) sīhaḷapotthakeyeva dissati]</span></p>
  848. <p class="bodytext">Atha vagguddānaṃ –</p>
  849. <p class="gatha1">Apaṇṇakaṃ sīlavaggakuruṅga, kulāvakaṃ atthakāmena pañcamaṃ;</p>
  850. <p class="gatha2">Āsīso itthivaruṇaṃ apāyi, littavaggena te dasa;</p>
  851. <p class="gathalast">Parosataṃ haṃci kusanāḷi <span class="note">[haṃsi sarikkhaṃ (sabbattha)]</span>, asampadaṃ kakaṇṭakavaggo.</p>
  852. <p class="centered">Ekanipātamhilaṅkatanti.</p>
  853. <p class="centered">Ekakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  854. <a name="kn14_2"></a>
  855. <p class="chapter">2. Dukanipāto</p>
  856. <p class="title">1. Daḷhavaggo</p>
  857. <p class="subhead">151. Rājovādajātakaṃ (2-1-1)</p>
  858. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  859. <p class="gatha1">Daḷhaṃ <a name="T1.0050"></a><a name="V1.0034"></a><a name="M1.0036"></a> daḷhassa khipati, balliko <span class="note">[malliko (sī. pī.)]</span> mudunā muduṃ;</p>
  860. <p class="gatha2">Sādhumpi sādhunā jeti, asādhumpi asādhunā;</p>
  861. <p class="gathalast">Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathi.</p>
  862. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  863. <p class="gatha1">Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine;</p>
  864. <p class="gatha2">Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ;</p>
  865. <p class="gathalast">Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathīti.</p>
  866. <p class="centered">Rājovādajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  867. <p class="subhead"> 152. Asamekkhitakammantaṃ, turitābhinipātinaṃ.</p>
  868. <p class="gathalast">Sāni kammāni tappenti, uṇhaṃvajjhohitaṃ mukhe.</p>
  869. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  870. <p class="gatha1">Sīho ca sīhanādena, daddaraṃ abhinādayi;</p>
  871. <p class="gatha2">Sutvā sīhassa nigghosaṃ, siṅgālo <span class="note">[sigālo (sī. syā. pī.)]</span> daddare vasaṃ;</p>
  872. <p class="gathalast">Bhīto santāsamāpādi, hadayañcassa apphalīti.</p>
  873. <p class="centered">Siṅgālajātakaṃ <span class="note">[sigālajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> dutiyaṃ.</p>
  874. <p class="subhead"> 153. Sūkarajātakaṃ (2-1-3)</p>
  875. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  876. <p class="gatha1">Catuppado <a name="T1.0051"></a> ahaṃ samma, tvampi samma catuppado;</p>
  877. <p class="gathalast">Ehi samma <span class="note">[sīha (sī. pī.)]</span> nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi.</p>
  878. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  879. <p class="gatha1">Asuci <a name="V1.0035"></a> pūtilomosi, duggandho vāsi sūkara;</p>
  880. <p class="gathalast">Sace yujjhitukāmosi, jayaṃ samma dadāmi teti.</p>
  881. <p class="centered">Sūkarajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  882. <p class="subhead"> 154. Uragajātaka (2-1-4)</p>
  883. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  884. <p class="gatha1">Idhūragānaṃ <a name="M1.0037"></a> pavaro paviṭṭho, selassa vaṇṇena pamokkhamicchaṃ;</p>
  885. <p class="gathalast">Brahmañca vaṇṇaṃ <span class="note">[vakkaṃ (ka.)]</span> apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāmi <span class="note">[visahāmi (ka. si. syā. pī.)]</span> bhottuṃ.</p>
  886. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  887. <p class="gatha1">So brahmagutto cirameva jīva, dibyā ca te pātubhavantu bhakkhā;</p>
  888. <p class="gathalast">Yo brahmavaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāsi <span class="note">[sabbatthapi samānaṃ]</span> bhottunti.</p>
  889. <p class="centered">Uragajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  890. <p class="subhead"> 155. Bhaggajātakaṃ (2-1-5)</p>
  891. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  892. <p class="gatha1">Jīva <a name="T1.0052"></a> vassasataṃ bhagga <span class="note">[gagga (sī. pī.)]</span>, aparāni ca vīsatiṃ <span class="note">[vīsati (syā. ka.)]</span>;</p>
  893. <p class="gathalast">Mā maṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado sataṃ.</p>
  894. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  895. <p class="gatha1">Tvampi vassasataṃ jīva, aparāni ca vīsatiṃ;</p>
  896. <p class="gathalast">Visaṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado satanti.</p>
  897. <p class="centered">Bhaggajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  898. <p class="subhead"> 156. Alīnacittajātakaṃ (2-1-6)</p>
  899. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  900. <p class="gatha1">Alīnacittaṃ nissāya, pahaṭṭhā mahatī camū;</p>
  901. <p class="gathalast">Kosalaṃ senāsantuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayi.</p>
  902. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  903. <p class="gatha1">Evaṃ nissayasampanno, bhikkhu āraddhavīriyo;</p>
  904. <p class="gatha2">Bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā;</p>
  905. <p class="gathalast">Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.</p>
  906. <p class="centered">Alīnacittajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  907. <p class="subhead">157. Guṇajātakaṃ (2-1-7)</p>
  908. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  909. <p class="gatha1">Yena <a name="M1.0038"></a> kāmaṃ paṇāmeti, dhammo balavataṃ migī;</p>
  910. <p class="gathalast">Unnadantī vijānāhi, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  911. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  912. <p class="gatha1">Api <a name="V1.0036"></a> cepi dubbalo mitto, mittadhammesu tiṭṭhati;</p>
  913. <p class="gatha2">So ñātako ca bandhu ca, so mitto so ca me sakhā;</p>
  914. <p class="gathalast">Dāṭhini <a name="T1.0053"></a> mātimaññittho <span class="note">[maññivo (syā.), maññavho (ka.)]</span>, siṅgālo mama pāṇadoti.</p>
  915. <p class="centered">Guṇajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  916. <p class="subhead"> 158. Suhanujātakaṃ (2-1-8)</p>
  917. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  918. <p class="gatha1">Nayidaṃ visamasīlena, soṇena suhanū saha;</p>
  919. <p class="gathalast">Suhanūpi tādisoyeva, yo soṇassa sagocaro.</p>
  920. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  921. <p class="gatha1">Pakkhandinā pagabbhena, niccaṃ sandānakhādinā;</p>
  922. <p class="gathalast">Sameti pāpaṃ pāpena, sameti asatā asanti.</p>
  923. <p class="centered">Suhanujātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  924. <p class="subhead"> 159. Morajātakaṃ (2-1-9)</p>
  925. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  926. <p class="gatha1">Udetayaṃ cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso <span class="note">[paṭhavippabhāso (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  927. <p class="gathalast">Taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu divasaṃ.</p>
  928. <p class="gatha1">Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu;</p>
  929. <p class="gatha2">Namatthu buddhānaṃ <span class="note">[buddhāna (?)]</span> namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ <span class="note">[vimuttāna (?)]</span> namo vimuttiyā;</p>
  930. <p class="gathalast">Imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā.</p>
  931. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  932. <p class="gatha1">Apetayaṃ <a name="T1.0054"></a><a name="M1.0039"></a> cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso;</p>
  933. <p class="gathalast">Taṃ taṃ nammassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu rattiṃ.</p>
  934. <p class="gatha1">Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu;</p>
  935. <p class="gatha2">Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā;</p>
  936. <p class="gathalast">Imaṃ so parittaṃ katvā, moro vāsamakappayīti.</p>
  937. <p class="centered">Morajātakaṃ navamaṃ.</p>
  938. <p class="subhead"> 160. Vinīlajātakaṃ (2-1-10)</p>
  939. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  940. <p class="gatha1">Evameva nūna <span class="note">[nu (ka.)]</span> rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ;</p>
  941. <p class="gathalast">Assā vahanti ājaññā, yathā haṃsā vinīlakaṃ.</p>
  942. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  943. <p class="gatha1">Vinīla <a name="V1.0037"></a> duggaṃ bhajasi, abhūmiṃ tāta sevasi;</p>
  944. <p class="gathalast">Gāmantakāni <span class="note">[gāmantikāni (sī.), gāmantarāni (ka.)]</span> sevassu, etaṃ mātālayaṃ tavāti.</p>
  945. <p class="centered">Vinīlajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  946. <p class="centered">Daḷhavaggo paṭhamo.</p>
  947. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  948. <p class="gatha1">Varaballika <a name="T1.0055"></a> daddara sūkarako, uragūttama pañcamabhaggavaro;</p>
  949. <p class="gathalast">Mahatīcamu yāva siṅgālavaro, suhanuttama mora vinīlaṃ dasāti.</p>
  950. <p class="title">2. Santhavavaggo</p>
  951. <p class="subhead"> 161. Indasamānagottajātakaṃ (2-2-1)</p>
  952. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  953. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0040"></a> santhavaṃ <span class="note">[sandhavaṃ (ka.)]</span> kāpurisena kayirā, ariyo anariyena pajānamatthaṃ;</p>
  954. <p class="gathalast">Cirānuvutthopi karoti pāpaṃ, gajo yathā indasamānagottaṃ.</p>
  955. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  956. <p class="gatha1">Yaṃ tveva jaññā sadiso mamanti, sīlena paññāya sutena cāpi;</p>
  957. <p class="gathalast">Teneva mettiṃ kayirātha saddhiṃ, sukho have sappurisena saṅgamoti.</p>
  958. <p class="centered">Indasamānagottajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  959. <p class="subhead"> 162. Santhavajātakaṃ (2-2-2)</p>
  960. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  961. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0056"></a> santhavasmā paramatthi pāpiyo, yo santhavo <span class="note">[sandhavo (ka.)]</span> kāpurisena hoti;</p>
  962. <p class="gathalast">Santappito sappinā pāyasena <span class="note">[pāyāsena (ka.)]</span>, kicchākataṃ paṇṇakuṭiṃ adayhi <span class="note">[adaḍḍhahi (sī. syā.), adaṭṭhahi (pī.), adaddahi (?)]</span>.</p>
  963. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  964. <p class="gatha1">Na santhavasmā paramatthi seyyo, yo santhavo sappurisena hoti;</p>
  965. <p class="gathalast">Sīhassa byagghassa ca dīpino ca, sāmā mukhaṃ lehati santhavenāti.</p>
  966. <p class="centered">Santhavajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  967. <p class="subhead"> 163. Susīmajātakaṃ (2-2-3)</p>
  968. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  969. <p class="gatha1">Kāḷā migā setadantā tavīme <span class="note">[tava ime (sī. syā. pī.)]</span>, parosataṃ hemajālābhichannā <span class="note">[hemajālābhisañchannā (sī.)]</span>;</p>
  970. <p class="gathalast">Te te dadāmīti susīma brūsi, anussaraṃ <a name="T1.0057"></a> pettipitāmahānaṃ.</p>
  971. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  972. <p class="gatha1">Kāḷā <a name="V1.0038"></a><a name="M1.0041"></a> migā setadantā mamīme <span class="note">[mama ime (sī. pī.)]</span>, parosataṃ hemajālābhicchannā;</p>
  973. <p class="gathalast">Te te dadāmīti vadāmi māṇava, anussaraṃ pettipitāmahānanti.</p>
  974. <p class="centered">Susīmajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  975. <p class="subhead"> 164. Gijjhajātakaṃ (2-2-4)</p>
  976. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  977. <p class="gatha1">Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati;</p>
  978. <p class="gathalast">Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi.</p>
  979. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  980. <p class="gatha1">Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye;</p>
  981. <p class="gathalast">Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhatīti.</p>
  982. <p class="centered">Gijjhajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  983. <p class="subhead"> 165. Nakulajātakaṃ (2-2-5)</p>
  984. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  985. <p class="gatha1">Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja;</p>
  986. <p class="gathalast">Vivariya dāṭhaṃ sesi <span class="note">[sayasi (sī. syā. pī.)]</span>, kuto te bhayamāgataṃ.</p>
  987. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  988. <p class="gatha1">Saṅketheva <span class="note">[saṅkateva (ka.)]</span> amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase;</p>
  989. <p class="gathalast">Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantatīti <span class="note">[mūlaṃ nikantatīti (sī.)]</span>.</p>
  990. <p class="centered">Nakulajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  991. <p class="subhead"> 166. Upasāḷakajātakaṃ (2-2-6)</p>
  992. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  993. <p class="gatha1">Upasāḷakanāmāni <span class="note">[upasāḷhakanāmānaṃ (sī. syā. pī.)]</span>, sahassāni catuddasa;</p>
  994. <p class="gathalast">Asmiṃ padese daḍḍhāni, natthi loke anāmataṃ.</p>
  995. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  996. <p class="gatha1">Yamhi <a name="T1.0058"></a> saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo;</p>
  997. <p class="gathalast">Etaṃ ariyā sevanti, etaṃ loke anāmatanti.</p>
  998. <p class="centered">Upasāḷakajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  999. <p class="subhead"> 167. Samiddhijātakaṃ (2-2-7)</p>
  1000. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  1001. <p class="gatha1">Abhutvā <a name="M1.0042"></a> bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi;</p>
  1002. <p class="gathalast">Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā.</p>
  1003. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  1004. <p class="gatha1">Kālaṃ <a name="V1.0039"></a> vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati;</p>
  1005. <p class="gathalast">Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagāti.</p>
  1006. <p class="centered">Samiddhijātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1007. <p class="subhead"> 168. Sakuṇagghijātakaṃ (2-2-8)</p>
  1008. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  1009. <p class="gatha1">Seno balasā patamāno, lāpaṃ gocaraṭhāyinaṃ;</p>
  1010. <p class="gathalast">Sahasā ajjhappattova, maraṇaṃ tenupāgami.</p>
  1011. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  1012. <p class="gatha1">Sohaṃ nayena sampanno, pettike gocare rato;</p>
  1013. <p class="gathalast">Apetasattu modāmi, sampassaṃ atthamattanoti.</p>
  1014. <p class="centered">Sakuṇagghijātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1015. <p class="subhead"> 169. Arakajātakaṃ (2-2-9)</p>
  1016. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  1017. <p class="gatha1">Yo ve mettena cittena, sabbalokānukampati;</p>
  1018. <p class="gathalast">Uddhaṃ <a name="T1.0059"></a> adho ca tiriyaṃ, appamāṇena sabbaso.</p>
  1019. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  1020. <p class="gatha1">Appamāṇaṃ hitaṃ cittaṃ, paripuṇṇaṃ subhāvitaṃ;</p>
  1021. <p class="gathalast">Yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ, na taṃ tatrāvasissatīti.</p>
  1022. <p class="centered">Arakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1023. <p class="subhead"> 170. Kakaṇṭakajātakaṃ (2-2-10)</p>
  1024. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  1025. <p class="gatha1">Nāyaṃ pure uṇṇamati <span class="note">[unnamati (syā.)]</span>, toraṇagge kakaṇṭako;</p>
  1026. <p class="gathalast">Mahosadha vijānāhi, kena thaddho kakaṇṭako.</p>
  1027. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  1028. <p class="gatha1">Aladdhapubbaṃ laddhāna, aḍḍhamāsaṃ kakaṇṭako;</p>
  1029. <p class="gathalast">Atimaññati rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahanti.</p>
  1030. <p class="centered">Kakaṇṭakajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1031. <p class="centered">Santhavavaggo dutiyo.</p>
  1032. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1033. <p class="gatha1">Atha <a name="M1.0043"></a> indasamāna sapaṇṇakuṭi, susimuttama gijjha jalābujako;</p>
  1034. <p class="gathalast">Upasāḷaka bhikkhu salāpavaro, atha mettavaro dasapuṇṇamatīti.</p>
  1035. <p class="title">3. Kalyāṇavaggo</p>
  1036. <p class="subhead"> 171. Kalyāṇadhammajātakaṃ (2-3-1)</p>
  1037. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  1038. <p class="gatha1">Kalyāṇadhammoti <a name="T1.0060"></a><a name="V1.0040"></a> yadā janinda, loke samaññaṃ anupāpuṇāti;</p>
  1039. <p class="gathalast">Tasmā na hiyyetha <span class="note">[hīyetha (sī.)]</span> naro sapañño, hiriyāpi santo dhuramādiyanti.</p>
  1040. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  1041. <p class="gatha1">Sāyaṃ samaññā idha majja pattā, kalyāṇadhammoti janinda loke;</p>
  1042. <p class="gathalast">Tāhaṃ samekkhaṃ idha pabbajissaṃ, na hi matthi chando idha kāmabhogeti.</p>
  1043. <p class="centered">Kalyāṇadhammajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1044. <p class="subhead"> 172. Daddarajātakaṃ (2-3-2)</p>
  1045. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  1046. <p class="gatha1">Ko nu saddena mahatā, abhinādeti daddaraṃ;</p>
  1047. <p class="gathalast">Taṃ sīhā nappaṭinadanti <span class="note">[kiṃ sīhā nappaṭinadanti (sī. pī.), na sīhā paṭinadanti (ka.)]</span>, ko nāmeso migādhibhū.</p>
  1048. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  1049. <p class="gatha1">Adhamo migajātānaṃ, siṅgālo tāta vassati;</p>
  1050. <p class="gathalast">Jātimassa jigucchantā, tuṇhī sīhā samacchareti.</p>
  1051. <p class="centered">Daddarajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1052. <p class="subhead"> 173. Makkaṭajātakaṃ (2-3-3)</p>
  1053. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  1054. <p class="gatha1">Tāta <a name="T1.0061"></a><a name="M1.0044"></a> māṇavako eso, tālamūlaṃ apassito;</p>
  1055. <p class="gathalast">Agārakañcidaṃ atthi, handa demassagārakaṃ.</p>
  1056. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  1057. <p class="gatha1">Mā kho tvaṃ tāta pakkosi, dūseyya no agārakaṃ;</p>
  1058. <p class="gathalast">Netādisaṃ mukhaṃ hoti, brāhmaṇassa susīlinoti.</p>
  1059. <p class="centered">Makkaṭajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1060. <p class="subhead"> 174. Dubbhiyamakkaṭajātakaṃ (2-3-4)</p>
  1061. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  1062. <p class="gatha1">Adamha te vāri pahūtarūpaṃ, ghammābhitattassa pipāsitassa;</p>
  1063. <p class="gathalast">So dāni pitvāna <span class="note">[pītvāna (sī. pī.)]</span> kiriṅkarosi <span class="note">[kikiṃkarosi (sī. syā. pī.)]</span>, asaṅgamo pāpajanena seyyo.</p>
  1064. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  1065. <p class="gatha1">Ko te suto vā diṭṭho vā, sīlavā nāma makkaṭo;</p>
  1066. <p class="gathalast">Idāni kho taṃ ohacchaṃ <span class="note">[ūhacca (sī. pī.), ohaccaṃ (syā.), uhajjaṃ (ka.)]</span>, esā asmāka dhammatāti.</p>
  1067. <p class="centered">Dubbhiyamakkaṭajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1068. <p class="subhead"> 175. Ādiccupaṭṭhānajātakaṃ (2-3-5)</p>
  1069. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  1070. <p class="gatha1">Sabbesu <a name="V1.0041"></a> kira bhūtesu, santi sīlasamāhitā;</p>
  1071. <p class="gathalast">Passa sākhāmigaṃ jammaṃ, ādiccamupatiṭṭhati.</p>
  1072. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  1073. <p class="gatha1">Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha;</p>
  1074. <p class="gathalast">Aggihuttañca <a name="T1.0062"></a> uhannaṃ <span class="note">[ūhantaṃ (sī.), ūhanaṃ (syā.), ūhanti (pī.), uhadaṃ (ka.)]</span>, dve ca bhinnā kamaṇḍalūti.</p>
  1075. <p class="centered">Ādiccupaṭṭhānajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1076. <p class="subhead"> 176. Kaḷāyamuṭṭhijātakaṃ (2-3-6)</p>
  1077. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  1078. <p class="gatha1">Bālo <a name="M1.0045"></a> vatāyaṃ dumasākhagocaro, paññā janinda nayimassa vijjati;</p>
  1079. <p class="gathalast">Kaḷāyamuṭṭhiṃ <span class="note">[kalāyamuṭṭhiṃ (sī. pī.)]</span> avakiriya kevalaṃ, ekaṃ kaḷāyaṃ patitaṃ gavesati.</p>
  1080. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  1081. <p class="gatha1">Evameva mayaṃ rāja, ye caññe atilobhino;</p>
  1082. <p class="gathalast">Appena bahuṃ jiyyāma, kaḷāyeneva vānaroti.</p>
  1083. <p class="centered">Kaḷāyamuṭṭhijātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1084. <p class="subhead"> 177. Tindukajātakaṃ (2-3-7)</p>
  1085. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  1086. <p class="gatha1">Dhanuhatthakalāpehi, nettiṃ savaradhāribhi;</p>
  1087. <p class="gathalast">Samantā parikiṇṇamha, kathaṃ mokkho bhavissati.</p>
  1088. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  1089. <p class="gatha1">Appeva bahukiccānaṃ, attho jāyetha koci naṃ;</p>
  1090. <p class="gathalast">Atthi rukkhassa acchinnaṃ, khajjathaññeva tindukanti.</p>
  1091. <p class="centered">Tindukajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1092. <p class="subhead">178. Kacchapajātakaṃ (2-3-8)</p>
  1093. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  1094. <p class="gatha1">Janittaṃ <a name="T1.0063"></a> me bhavittaṃ me, iti paṅke avassayiṃ;</p>
  1095. <p class="gathalast">Taṃ maṃ paṅko ajjhabhavi, yathā dubbalakaṃ tathā;</p>
  1096. <p class="gathalast">Taṃ taṃ vadāmi bhaggava, suṇohi vacanaṃ mama.</p>
  1097. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  1098. <p class="gatha1">Gāme vā yadi vā raññe, sukhaṃ yatrādhigacchati;</p>
  1099. <p class="gathalast">Taṃ janittaṃ bhavittañca, purisassa pajānato;</p>
  1100. <p class="gathalast">Yamhi jīve tamhi gacche, na niketahato siyāti.</p>
  1101. <p class="bodytext">Kacchapajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1102. <p class="subhead">179. Satadhammajātakaṃ (2-3-9)</p>
  1103. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  1104. <p class="gatha1">Tañca <a name="V1.0042"></a> appañca ucchiṭṭhaṃ, tañca kicchena no adā;</p>
  1105. <p class="gathalast">Sohaṃ brāhmaṇajātiko, yaṃ bhuttaṃ tampi uggataṃ.</p>
  1106. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  1107. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="M1.0046"></a> dhammaṃ niraṃkatvā <span class="note">[nirākatvā (?) ni + ā + kara + tvā]</span>, yo adhammena jīvati;</p>
  1108. <p class="gathalast">Satadhammova lābhena, laddhenapi na nandatīti.</p>
  1109. <p class="centered">Satadhammajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1110. <p class="subhead">180. Duddadajātakaṃ (2-3-10)</p>
  1111. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  1112. <p class="gatha1">Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ;</p>
  1113. <p class="gathalast">Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo.</p>
  1114. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  1115. <p class="gatha1">Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati;</p>
  1116. <p class="gathalast">Asanto <a name="T1.0064"></a> nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇāti <span class="note">[parāyanā (syā. ka.)]</span>.</p>
  1117. <p class="centered">Duddadajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1118. <p class="centered">Kalyāṇavaggo tatiyo.</p>
  1119. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1120. <p class="gatha1">Susamaññamigādhibhū māṇavako, vāripahūtarūpādiccupaṭṭhānā;</p>
  1121. <p class="gathalast">Sakaḷāyasatindukapaṅka puna, satadhamma sududdadakena dasāti.</p>
  1122. <p class="title">4. Asadisavaggo</p>
  1123. <p class="subhead">181. Asadisajātakaṃ (2-4-1)</p>
  1124. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  1125. <p class="gatha1">Dhanuggaho asadiso, rājaputto mahabbalo;</p>
  1126. <p class="gathalast">Dūrepātī akkhaṇavedhī, mahākāyappadālano.</p>
  1127. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  1128. <p class="gatha1">Sabbāmitte raṇaṃ katvā, na ca kañci viheṭhayi;</p>
  1129. <p class="gathalast">Bhātaraṃ sotthiṃ katvāna, saṃyamaṃ ajjhupāgamīti.</p>
  1130. <p class="centered">Asadisajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1131. <p class="subhead">182. Saṅgāmāvacarajātakaṃ (2-4-2)</p>
  1132. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  1133. <p class="gatha1">Saṅgāmāvacaro <a name="V1.0043"></a><a name="M1.0047"></a> sūro, balavā iti vissuto;</p>
  1134. <p class="gathalast">Kiṃ <a name="T1.0065"></a> nu toraṇamāsajja, paṭikkamasi kuñjara.</p>
  1135. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  1136. <p class="gatha1">Omadda khippaṃ palighaṃ, esikāni ca abbaha <span class="note">[ubbaha (syā.), abbhuha (ka.)]</span>;</p>
  1137. <p class="gathalast">Toraṇāni ca madditvā, khippaṃ pavisa kuñjarāti.</p>
  1138. <p class="centered">Saṅgāmāvacarajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1139. <p class="subhead">183. Vālodakajātakaṃ (2-4-3)</p>
  1140. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  1141. <p class="gatha1">Vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ, pitvā <span class="note">[pītvā (sī. pī.)]</span> mado jāyati gadrabhānaṃ;</p>
  1142. <p class="gathalast">Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ, mado na sañjāyati sindhavānaṃ.</p>
  1143. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  1144. <p class="gatha1">Appaṃ pivitvāna nihīnajacco, so majjatī tena janinda puṭṭho <span class="note">[phuṭṭho (sī. syā.), muṭṭho (ka.)]</span>;</p>
  1145. <p class="gathalast">Dhorayhasīlī ca kulamhi jāto, na majjatī aggarasaṃ pivitvāti.</p>
  1146. <p class="centered">Vālodakajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1147. <p class="subhead">184. Giridattajātakaṃ (2-4-4)</p>
  1148. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  1149. <p class="gatha1">Dūsito giridattena <span class="note">[giridantena (pī.)]</span>, hayo sāmassa paṇḍavo;</p>
  1150. <p class="gathalast">Porāṇaṃ pakatiṃ hitvā, tassevānuvidhiyyati <span class="note">[nuvidhīyati (sī. pī.)]</span>.</p>
  1151. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  1152. <p class="gatha1">Sace <a name="T1.0066"></a> ca tanujo poso, sikharākāra <span class="note">[siṅgārākāra (syā.)]</span> kappito;</p>
  1153. <p class="gathalast">Ānane naṃ <span class="note">[taṃ (sī. syā. pī.)]</span> gahetvāna, maṇḍale parivattaye;</p>
  1154. <p class="gathalast">Khippameva pahantvāna, tassevānuvidhiyyatīti.</p>
  1155. <p class="centered">Giridattajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1156. <p class="subhead">185. Anabhiratijātakaṃ (2-4-5)</p>
  1157. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  1158. <p class="gatha1">Yathodake <a name="M1.0048"></a> āvile appasanne, na passati sippikasambukañca;</p>
  1159. <p class="gathalast">Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ āvilamhi <span class="note">[āvile hi (sī.)]</span> citte;</p>
  1160. <p class="gathalast">Na passati attadatthaṃ paratthaṃ.</p>
  1161. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  1162. <p class="gatha1">Yathodake <a name="V1.0044"></a> acche vippasanne, so passati sippikasambukañca;</p>
  1163. <p class="gathalast">Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ anāvilamhi citte;</p>
  1164. <p class="gathalast">So passati attadatthaṃ paratthanti.</p>
  1165. <p class="centered">Anabhiratijātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1166. <p class="subhead">186. Dadhivāhanajātakaṃ (2-4-6)</p>
  1167. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  1168. <p class="gatha1">Vaṇṇagandharasūpeto<a name="T1.0067"></a>, amboyaṃ ahuvā pure;</p>
  1169. <p class="gathalast">Tameva pūjaṃ labhamāno, kenambo kaṭukapphalo.</p>
  1170. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  1171. <p class="gatha1">Pucimandaparivāro, ambo te dadhivāhana;</p>
  1172. <p class="gathalast">Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, sākhā sākhā <span class="note">[sākhaṃ (syā. ka.)]</span> nisevare <span class="note">[nivīsare (ka.)]</span>;</p>
  1173. <p class="gathalast">Asātasannivāsena, tenambo kaṭukapphaloti.</p>
  1174. <p class="centered">Dadhivāhanajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1175. <p class="subhead">187. Catumaṭṭhajātakaṃ (2-4-7)</p>
  1176. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  1177. <p class="gatha1">Ucce viṭabhimāruyha, mantayavho rahogatā;</p>
  1178. <p class="gathalast">Nīce oruyha mantavho, migarājāpi sossati.</p>
  1179. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  1180. <p class="gatha1">Yaṃ suvaṇṇo suvaṇṇena <span class="note">[yaṃ supaṇṇo supaṇṇena (sī. syā. pī.)]</span>, devo devena mantaye;</p>
  1181. <p class="gathalast">Kiṃ tettha catumaṭṭhassa, bilaṃ pavisa jambukāti.</p>
  1182. <p class="centered">Catumaṭṭhajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1183. <p class="subhead">188. Sīhakotthujātakaṃ (2-4-8)</p>
  1184. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  1185. <p class="gatha1">Sīhaṅgulī <a name="M1.0049"></a> sīhanakho, sīhapādapatiṭṭhito;</p>
  1186. <p class="gathalast">So sīho sīhasaṅghamhi, eko nadati aññathā.</p>
  1187. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  1188. <p class="gatha1">Mā <a name="T1.0068"></a> tvaṃ nadi rājaputta, appasaddo vane vasa;</p>
  1189. <p class="gathalast">Sarena kho <span class="note">[mā (ka.)]</span> taṃ jāneyyuṃ, na hi te pettiko saroti.</p>
  1190. <p class="centered">Sīhakotthujātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1191. <p class="subhead">189. Sīhacammajātakaṃ (2-4-9)</p>
  1192. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  1193. <p class="gatha1">Netaṃ sīhassa naditaṃ, na byagghassa na <span class="note">[byagghassa na ca (ka.)]</span> dīpino;</p>
  1194. <p class="gathalast">Pāruto sīhacammena, jammo nadati gadrabho.</p>
  1195. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  1196. <p class="gatha1">Cirampi <a name="V1.0045"></a> kho taṃ khādeyya, gadrabho haritaṃ yavaṃ;</p>
  1197. <p class="gathalast">Pāruto sīhacammena, ravamānova dūsayīti.</p>
  1198. <p class="centered">Sīhacammajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1199. <p class="subhead">190. Sīlānisaṃsajātakaṃ (2-4-10)</p>
  1200. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  1201. <p class="gatha1">Passa saddhāya sīlassa, cāgassa ca ayaṃ phalaṃ;</p>
  1202. <p class="gathalast">Nāgo nāvāya vaṇṇena, saddhaṃ vahatupāsakaṃ.</p>
  1203. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  1204. <p class="gatha1">Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;</p>
  1205. <p class="gathalast">Satañhi sannivāsena, sotthiṃ gacchati nhāpitoti.</p>
  1206. <p class="centered">Sīlānisaṃsajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1207. <p class="centered">Asadisavaggo catuttho.</p>
  1208. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1209. <p class="gatha1">Dhanuggaha <a name="T1.0069"></a> kuñjara apparaso, giridattamanāvilacittavaraṃ;</p>
  1210. <p class="gathalast">Dadhivāhana jambūka sīhanakho, haritayava nāgavarena dasāti.</p>
  1211. <p class="title">5. Ruhakavaggo</p>
  1212. <p class="subhead">191. Ruhakajātakaṃ (2-5-1)</p>
  1213. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  1214. <p class="gatha1">Api <a name="M1.0050"></a> <span class="note">[ambho (syā. ka. sī.)]</span> ruhaka chinnāpi, jiyā sandhīyate puna;</p>
  1215. <p class="gathalast">Sandhīyassu purāṇiyā, mā kodhassa vasaṃ gami.</p>
  1216. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  1217. <p class="gatha1">Vijjamānesu vākesu <span class="note">[vijjamānāsu maruvāsu (sī.), vijjamānāsu marūdvāsu (pī.)]</span>, vijjamānesu kārisu;</p>
  1218. <p class="gathalast">Aññaṃ jiyaṃ karissāmi, alaññeva purāṇiyāti.</p>
  1219. <p class="centered">Ruhakajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1220. <p class="subhead">192. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (2-5-2)</p>
  1221. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  1222. <p class="gatha1">Itthī siyā rūpavatī, sā ca sīlavatī siyā;</p>
  1223. <p class="gathalast">Puriso taṃ na iccheyya, saddahāsi mahosadha.</p>
  1224. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  1225. <p class="gatha1">Saddahāmi <a name="V1.0046"></a> mahārāja, puriso dubbhago siyā;</p>
  1226. <p class="gathalast">Sirī <a name="T1.0070"></a> ca kāḷakaṇṇī ca, na samenti kudācananti.</p>
  1227. <p class="centered">Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1228. <p class="subhead">193. Cūḷapadumajātakaṃ (2-5-3)</p>
  1229. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  1230. <p class="gatha1">Ayameva sā ahamapi <span class="note">[ahampi (sī. syā. pī.), ahamsi (ka.)]</span> so anañño, ayameva so hatthacchinno anañño;</p>
  1231. <p class="gathalast">Yamāha ‘‘komārapatī mama’’nti, vajjhitthiyo natthi itthīsu saccaṃ.</p>
  1232. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  1233. <p class="gatha1">Imañca jammaṃ musalena hantvā, luddaṃ chavaṃ paradārūpaseviṃ;</p>
  1234. <p class="gathalast">Imissā ca naṃ pāpapatibbatāya, jīvantiyā chindatha kaṇṇanāsanti.</p>
  1235. <p class="centered">Cūḷapadumajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1236. <p class="subhead">194. Maṇicorajātakaṃ (2-5-4)</p>
  1237. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  1238. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0051"></a> santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā;</p>
  1239. <p class="gathalast">Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santī paṭisedhitāro.</p>
  1240. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  1241. <p class="gatha1">Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati;</p>
  1242. <p class="gathalast">Saggā <a name="T1.0071"></a> ca cavati ṭhānā, nanu so tāvatā hatoti.</p>
  1243. <p class="centered">Maṇicorajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1244. <p class="subhead">195. Pabbatūpattharajātakaṃ (2-5-5)</p>
  1245. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  1246. <p class="gatha1">Pabbatūpatthare <span class="note">[pabbatapatthare (sī. syā. pī.)]</span> ramme, jātā pokkharaṇī sivā;</p>
  1247. <p class="gathalast">Taṃ siṅgālo apāpāyi <span class="note">[apāpāsi (sī. syā. pī.)]</span>, jānaṃ sīhena rakkhitaṃ.</p>
  1248. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  1249. <p class="gatha1">Pivanti ce <span class="note">[pivanti ve (sī.), pivantiva (pī.), pivanteva (?)]</span> mahārāja, sāpadāni mahānadiṃ;</p>
  1250. <p class="gathalast">Na tena anadī hoti, khamassu yadi te piyāti.</p>
  1251. <p class="centered">Pabbatūpatthara <span class="note">[pabbatapatthara (sī. syā. pī.)]</span> jātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1252. <p class="subhead">196. Valāhakassajātakaṃ (2-5-6)</p>
  1253. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  1254. <p class="gatha1">Ye na kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ;</p>
  1255. <p class="gathalast">Byasanaṃ te gamissanti, rakkhasīhiva vāṇijā.</p>
  1256. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  1257. <p class="gatha1">Ye <a name="V1.0047"></a> ca kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ;</p>
  1258. <p class="gathalast">Sotthiṃ pāraṃ gamissanti, valāheneva <span class="note">[vālāheneva (sī. pī.)]</span> vāṇijāti.</p>
  1259. <p class="centered">Valāhakassa <span class="note">[vālāhassa (sī. pī.)]</span> jātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1260. <p class="subhead">197. Mittāmittajātakaṃ (2-5-7)</p>
  1261. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  1262. <p class="gatha1">Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati;</p>
  1263. <p class="gathalast">Cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati.</p>
  1264. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  1265. <p class="gatha1">Ete <a name="T1.0072"></a><a name="M1.0052"></a> bhavanti ākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā;</p>
  1266. <p class="gathalast">Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍitoti.</p>
  1267. <p class="centered">Mittāmittajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1268. <p class="subhead">198. Rādhajātakaṃ (2-5-8)</p>
  1269. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  1270. <p class="gatha1">Pavāsā āgato tāta, idāni nacirāgato;</p>
  1271. <p class="gathalast">Kaccinnu tāta te mātā, na aññamupasevati.</p>
  1272. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  1273. <p class="gatha1">Na kho panetaṃ subhaṇaṃ, giraṃ saccupasaṃhitaṃ;</p>
  1274. <p class="gathalast">Sayetha poṭṭhapādova, mummure <span class="note">[mummure (syā.), maṃ pure (ka.) mummurasaddo thusaggimhi kukkuḷe ca vattatīti sakkatābhidhānesu]</span> upakūthitoti <span class="note">[upakūsitoti (sī. syā. pī.), upakūlito (ka.)]</span>.</p>
  1275. <p class="centered">Rādhajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1276. <p class="subhead">199. Gahapatijātakaṃ (2-5-9)</p>
  1277. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  1278. <p class="gatha1">Ubhayaṃ me na khamati, ubhayaṃ me na ruccati;</p>
  1279. <p class="gathalast">Yācāyaṃ koṭṭhamotiṇṇā, nāddasaṃ iti bhāsati.</p>
  1280. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  1281. <p class="gatha1">Taṃ taṃ gāmapati brūmi, kadare appasmi jīvite;</p>
  1282. <p class="gathalast">Dve māse saṅgaraṃ katvā <span class="note">[kāraṃ katvāna (sī. pī.), saṃkaraṃ katvā (ka.)]</span>, maṃsaṃ jaraggavaṃ kisaṃ;</p>
  1283. <p class="gathalast">Appattakāle codesi, tampi mayhaṃ na ruccatīti.</p>
  1284. <p class="centered">Gahapatijātakaṃ navamaṃ.</p>
  1285. <p class="subhead">200. Sādhusīlajātakaṃ (2-5-10)</p>
  1286. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  1287. <p class="gatha1">Sarīradabyaṃ <a name="T1.0073"></a> vuḍḍhabyaṃ <span class="note">[vaddhabyaṃ (sī. pī.)]</span>, sojaccaṃ sādhusīliyaṃ;</p>
  1288. <p class="gathalast">Brāhmaṇaṃ teva pucchāma, kannu tesaṃ vanimhase <span class="note">[vaṇimhase (sī. pī.)]</span>.</p>
  1289. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  1290. <p class="gatha1">Attho <a name="V1.0048"></a> atthi sarīrasmiṃ, vuḍḍhabyassa namo kare;</p>
  1291. <p class="gathalast">Attho atthi sujātasmiṃ, sīlaṃ asmāka ruccatīti.</p>
  1292. <p class="centered">Sādhusīlajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1293. <p class="centered">Ruhakavaggo pañcamo.</p>
  1294. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1295. <p class="gatha1">Apiruhaka <a name="M1.0053"></a> rūpavatī musalo, pavasanti sapañcamapokkharaṇī;</p>
  1296. <p class="gathalast">Atha muttimavāṇija umhayate, ciraāgata koṭṭha sarīra dasāti.</p>
  1297. <p class="title">6. Nataṃdaḷhavaggo</p>
  1298. <p class="subhead">201. Bandhanāgārajātakaṃ (2-6-1)</p>
  1299. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  1300. <p class="gatha1">Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca <span class="note">[babbajañca (sī.)]</span>;</p>
  1301. <p class="gathalast">Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu <a name="T1.0074"></a> dāresu ca yā apekkhā.</p>
  1302. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  1303. <p class="gatha1">Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;</p>
  1304. <p class="gathalast">Etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti.</p>
  1305. <p class="centered">Bandhanāgārajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1306. <p class="subhead">202. Keḷisīlajātakaṃ (2-6-2)</p>
  1307. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  1308. <p class="gatha1">Haṃsā koñcā mayūrā ca, hatthayo <span class="note">[hatthino (sī.), hatthiyo (syā. pī.)]</span> pasadā migā;</p>
  1309. <p class="gathalast">Sabbe sīhassa bhāyanti, natthi kāyasmi tulyatā.</p>
  1310. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  1311. <p class="gatha1">Evameva manussesu, daharo cepi paññavā;</p>
  1312. <p class="gathalast">So hi tattha mahā hoti, neva bālo sarīravāti.</p>
  1313. <p class="centered">Keḷisīlajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1314. <p class="subhead">203. Khaṇḍajātakaṃ (2-6-3)</p>
  1315. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  1316. <p class="gatha1">Virūpakkhehi me mettaṃ, mettaṃ erāpathehi me;</p>
  1317. <p class="gathalast">Chabyāputtehi me mettaṃ, mettaṃ kaṇhāgotamakehi ca.</p>
  1318. <p class="gatha1">Apādakehi <a name="V1.0049"></a><a name="M1.0054"></a> me mettaṃ, mettaṃ dvipādakehi me;</p>
  1319. <p class="gathalast">Catuppadehi me mettaṃ, mettaṃ bahuppadehi me.</p>
  1320. <p class="gatha1">Mā <a name="T1.0075"></a> maṃ apādako hiṃsi, mā maṃ hiṃsi dvipādako;</p>
  1321. <p class="gathalast">Mā maṃ catuppado hiṃsi, mā maṃ hiṃsi bahuppado.</p>
  1322. <p class="gatha1">Sabbe sattā sabbe pāṇā, sabbe bhūtā ca kevalā;</p>
  1323. <p class="gathalast">Sabbe bhadrāni passantu, mā kañci <span class="note">[kiñci (syā. ka.)]</span> pāpamāgamā.</p>
  1324. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  1325. <p class="gatha1">Appamāṇo buddho, appamāṇo dhammo;</p>
  1326. <p class="gatha2">Appamāṇo saṅgho, pamāṇavantāni sarīsapāni <span class="note">[sirisapāni (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  1327. <p class="gathalast">Ahivicchikasatapadī, uṇṇanābhi <span class="note">[uṇṇānābhi (sī. syā. pī.)]</span> sarabūmūsikā.</p>
  1328. <p class="gatha1">Katā me rakkhā katā me parittā, paṭikkamantu bhūtāni;</p>
  1329. <p class="gathalast">Sohaṃ namo bhagavato, namo sattannaṃ sammāsambuddhānanti.</p>
  1330. <p class="centered">Khaṇḍajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1331. <p class="subhead">204. Vīrakajātakaṃ (2-6-4)</p>
  1332. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  1333. <p class="gatha1">Api vīraka passesi, sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ;</p>
  1334. <p class="gathalast">Mayūragīvasaṅkāsaṃ, patiṃ mayhaṃ saviṭṭhakaṃ.</p>
  1335. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  1336. <p class="gatha1">Udakathalacarassa pakkhino, niccaṃ āmakamacchabhojino;</p>
  1337. <p class="gathalast">Tassānukaraṃ saviṭṭhako, sevāle paliguṇṭhito matoti.</p>
  1338. <p class="centered">Vīrakajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1339. <p class="subhead">205. Gaṅgeyyajātakaṃ (2-6-5)</p>
  1340. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  1341. <p class="gatha1">Sobhati maccho gaṅgeyyo, atho sobhati yāmuno <span class="note">[sobhanti macchā gaṅgeyyā, atho sobhanti yāmunā (syā. pī.)]</span>;</p>
  1342. <p class="gathalast">Catuppadoyaṃ <a name="T1.0076"></a> puriso, nigrodhaparimaṇḍalo;</p>
  1343. <p class="gathalast">Īsakāyata <span class="note">[īsamāyata (ka.)]</span> gīvo ca, sabbeva atirocati.</p>
  1344. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  1345. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="M1.0055"></a> pucchito na taṃ akkhāsi <span class="note">[akkhā (sī. syā. pī.)]</span>, aññaṃ akkhāsi <span class="note">[akkhāti (syā. pī.)]</span> pucchito;</p>
  1346. <p class="gathalast">Attappasaṃsako poso, nāyaṃ asmāka ruccatīti.</p>
  1347. <p class="centered">Gaṅgeyyajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1348. <p class="subhead">206. Kuruṅgamigajātakaṃ (2-6-6)</p>
  1349. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  1350. <p class="gatha1">Iṅgha <a name="V1.0050"></a> vaddhamayaṃ <span class="note">[vaddhamayaṃ (sī. syā. pī.)]</span> pāsaṃ, chinda dantehi kacchapa;</p>
  1351. <p class="gathalast">Ahaṃ tathā karissāmi, yathā nehiti luddako.</p>
  1352. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  1353. <p class="gatha1">Kacchapo pāvisī vāriṃ, kuruṅgo pāvisī vanaṃ;</p>
  1354. <p class="gathalast">Satapatto dumaggamhā, dūre putte apānayīti.</p>
  1355. <p class="centered">Kuruṅgamigajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1356. <p class="subhead">207. Assakajātakaṃ (2-6-7)</p>
  1357. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  1358. <p class="gatha1">Ayamassakarājena, deso vicarito mayā;</p>
  1359. <p class="gathalast">Anukāmaya kāmena <span class="note">[anukāmayavanukāmena (sī. pī.)]</span>, piyena patinā saha.</p>
  1360. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  1361. <p class="gatha1">Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyati <span class="note">[apithīyati (sī. pī.), apithiyyati (syā.)]</span>;</p>
  1362. <p class="gathalast">Tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamāti.</p>
  1363. <p class="centered">Assakajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1364. <p class="subhead">208. Susumārajātakaṃ (2-6-8)</p>
  1365. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  1366. <p class="gatha1">Alaṃ <a name="T1.0077"></a> metehi ambehi, jambūhi panasehi ca;</p>
  1367. <p class="gathalast">Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro.</p>
  1368. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  1369. <p class="gatha1">Mahatī vata te bondi, na ca paññā tadūpikā;</p>
  1370. <p class="gathalast">Susumāra <span class="note">[suṃsumāra (sī. syā. pī.)]</span> vañcito mesi, gaccha dāni yathāsukhanti.</p>
  1371. <p class="centered">Susumārajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1372. <p class="subhead">209. Kukkuṭajātakaṃ (2-6-9)</p>
  1373. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  1374. <p class="gatha1">Diṭṭhā <a name="M1.0056"></a> mayā vane rukkhā, assakaṇṇā vibhīṭakā <span class="note">[vibhedakā (syā. ka.)]</span>;</p>
  1375. <p class="gathalast">Na tāni evaṃ sakkanti, yathā tvaṃ rukkha sakkasi.</p>
  1376. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  1377. <p class="gatha1">Purāṇakukkuṭo <span class="note">[kakkaro (sī. syā. pī.)]</span> ayaṃ, bhetvā pañjaramāgato;</p>
  1378. <p class="gathalast">Kusalo vāḷapāsānaṃ, apakkamati bhāsatīti.</p>
  1379. <p class="centered">Kukkuṭa <span class="note">[kakkara (sī. syā. pī.)]</span> jātakaṃ navamaṃ.</p>
  1380. <p class="subhead">210. Kandagalakajātakaṃ (2-6-10)</p>
  1381. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  1382. <p class="gatha1">Ambho <a name="V1.0051"></a> ko nāma yaṃ rukkho, sinnapatto <span class="note">[sīnapatto (sī. pī.)]</span> sakaṇṭako;</p>
  1383. <p class="gathalast">Yattha ekappahārena, uttamaṅgaṃ vibhijjitaṃ <span class="note">[visāṭikaṃ (sī. syā. pī.), vighāṭitaṃ (sī. niyya)]</span>.</p>
  1384. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  1385. <p class="gatha1">Acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu;</p>
  1386. <p class="gathalast">Athāsadā <a name="T1.0078"></a> khadiraṃ jātasāraṃ <span class="note">[jātisāraṃ (ka.)]</span>, yatthabbhidā garuḷo uttamaṅganti.</p>
  1387. <p class="centered">Kandagalaka <span class="note">[kandalaka (ka.)]</span> jātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1388. <p class="centered">Nataṃdaḷhavaggo chaṭṭho.</p>
  1389. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1390. <p class="gatha1">Daḷhabandhana haṃsavaro ca puna, virūpakkha saviṭṭhaka macchavaro;</p>
  1391. <p class="gathalast">Sakuruṅga saassaka ambavaro, puna kukkuṭako garuḷena dasāti.</p>
  1392. <p class="title">7. Bīraṇathambhavaggo</p>
  1393. <p class="subhead">211. Somadattajātakaṃ (2-7-1)</p>
  1394. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  1395. <p class="gatha1">Akāsi yoggaṃ dhuvamappamatto, saṃvaccharaṃ bīraṇathambhakasmiṃ;</p>
  1396. <p class="gathalast">Byākāsi saññaṃ parisaṃ vigayha, na niyyamo tāyati appapaññaṃ.</p>
  1397. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  1398. <p class="gatha1">Dvayaṃ <a name="M1.0057"></a> yācanako tāta, somadatta nigacchati;</p>
  1399. <p class="gathalast">Alābhaṃ <a name="T1.0079"></a> dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanāti.</p>
  1400. <p class="centered">Somadattajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1401. <p class="subhead">212. Ucchiṭṭhabhattajātakaṃ (2-7-2)</p>
  1402. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  1403. <p class="gatha1">Añño uparimo vaṇṇo, añño vaṇṇo ca heṭṭhimo;</p>
  1404. <p class="gathalast">Brāhmaṇī tveva pucchāmi, kiṃ heṭṭhā kiñca uppari.</p>
  1405. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  1406. <p class="gatha1">Ahaṃ naṭosmi bhaddante, bhikkhakosmi idhāgato;</p>
  1407. <p class="gathalast">Ayañhi koṭṭhamotiṇṇo, ayaṃ so yaṃ <span class="note">[tvaṃ (ka.)]</span> gavesasīti.</p>
  1408. <p class="centered">Ucchiṭṭhabhattajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1409. <p class="subhead">213. Bharujātakaṃ (2-7-3)</p>
  1410. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  1411. <p class="gatha1">Isīnamantaraṃ <a name="V1.0052"></a> katvā, bharurājāti <span class="note">[kururājāti (ka.)]</span> me sutaṃ;</p>
  1412. <p class="gathalast">Ucchinno saha raṭṭhehi <span class="note">[raṭṭhena (sī. pī.)]</span>, sarājā vibhavaṅgato.</p>
  1413. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  1414. <p class="gatha1">Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā;</p>
  1415. <p class="gathalast">Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccupasaṃhitanti.</p>
  1416. <p class="centered">Bharujātakaṃ <span class="note">[kururātakaṃ (ka.)]</span> tatiyaṃ.</p>
  1417. <p class="subhead">214. Puṇṇanadījātakaṃ (2-7-4)</p>
  1418. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  1419. <p class="gatha1">Puṇṇaṃ nadiṃ yena ca peyyamāhu, jātaṃ <a name="T1.0080"></a> yavaṃ yena ca guyhamāhu;</p>
  1420. <p class="gathalast">Dūraṃ gataṃ yena ca avhayanti, so tyāgato <span class="note">[tyābhato (syā. ka.) paheḷigāthābhāvo manasi kātabbo]</span> handa ca bhuñja brāhmaṇa.</p>
  1421. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  1422. <p class="gatha1">Yato maṃ saratī rājā, vāyasampi pahetave;</p>
  1423. <p class="gathalast">Haṃsā koñcā mayūrā ca <span class="note">[haṃsakoñcamayūrānaṃ (ka. aṭṭha. pāṭhantaraṃ)]</span>, asatīyeva pāpiyāti.</p>
  1424. <p class="centered">Puṇṇanadījātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1425. <p class="subhead">215. Kacchapajātakaṃ (2-7-5)</p>
  1426. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  1427. <p class="gatha1">Avadhī <a name="M1.0058"></a> vata attānaṃ, kacchapo byāharaṃ giraṃ <span class="note">[kacchapova pabyāharaṃ (syā.), kacchapo so pabyāharaṃ (ka.)]</span>;</p>
  1428. <p class="gathalast">Suggahītasmiṃ kaṭṭhasmiṃ, vācāya sakiyāvadhi.</p>
  1429. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  1430. <p class="gatha1">Etampi disvā naravīriyaseṭṭha, vācaṃ pamuñce kusalaṃ nātivelaṃ;</p>
  1431. <p class="gathalast">Passasi bahubhāṇena, kacchapaṃ byasanaṃ gatanti.</p>
  1432. <p class="bodytext">Kacchapajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1433. <p class="subhead">216. Macchajātakaṃ (2-7-6)</p>
  1434. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  1435. <p class="gatha1">Na māyamaggi tapati, na sūlo sādhutacchito;</p>
  1436. <p class="gathalast">Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gato.</p>
  1437. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  1438. <p class="gatha1">So <a name="T1.0081"></a> maṃ dahati rāgaggi, cittaṃ cūpatapeti maṃ;</p>
  1439. <p class="gathalast">Jālino muñcathāyirā maṃ, na kāme haññate kvacīti.</p>
  1440. <p class="bodytext">Macchajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1441. <p class="subhead">217. Seggujātakaṃ (2-7-7)</p>
  1442. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  1443. <p class="gatha1">Sabbo <a name="V1.0053"></a> loko attamano ahosi, akovidā gāmadhammassa seggu;</p>
  1444. <p class="gathalast">Komāri ko nāma <span class="note">[komārikā nāma (ka.), komāriko nāma (syā. pī.)]</span> tavajja dhammo, yaṃ tvaṃ gahitā pavane parodasi.</p>
  1445. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  1446. <p class="gatha1">Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti;</p>
  1447. <p class="gathalast">Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotīti.</p>
  1448. <p class="centered">Seggujātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1449. <p class="subhead">218. Kūṭavāṇijajātakaṃ (2-7-8)</p>
  1450. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  1451. <p class="gatha1">Saṭhassa <a name="M1.0059"></a> sāṭheyyamidaṃ sucintitaṃ, paccoḍḍitaṃ paṭikūṭassa kūṭaṃ;</p>
  1452. <p class="gathalast">Phālañce khādeyyuṃ <span class="note">[adeyyuṃ (sī. pī.)]</span> mūsikā, kasmā kumāraṃ kulalā na <span class="note">[no (sī. syā. pī.)]</span> hareyyuṃ.</p>
  1453. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  1454. <p class="gatha1">Kūṭassa <a name="T1.0082"></a> hi santi <span class="note">[santīdha (ka.)]</span> kūṭakūṭā, bhavati <span class="note">[bhavanti (ka.)]</span> cāpi nikatino nikatyā;</p>
  1455. <p class="gathalast">Dehi puttanaṭṭha phālanaṭṭhassa phālaṃ, mā te puttamahāsi phālanaṭṭhoti.</p>
  1456. <p class="centered">Kūṭavāṇijajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1457. <p class="subhead">219. Garahitajātakaṃ (2-7-9)</p>
  1458. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  1459. <p class="gatha1">Hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me, esā rattiṃ divā kathā;</p>
  1460. <p class="gathalast">Dummedhānaṃ manussānaṃ, ariyadhammaṃ apassataṃ.</p>
  1461. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  1462. <p class="gatha1">Dve dve gahapatayo gehe, eko tattha amassuko;</p>
  1463. <p class="gathalast">Lambatthano veṇikato, atho aṅkitakaṇṇako;</p>
  1464. <p class="gathalast">Kīto dhanena bahunā, so taṃ vitudate jananti.</p>
  1465. <p class="centered">Garahitajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1466. <p class="subhead">220. Dhammadhajajātakaṃ (2-7-10)</p>
  1467. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  1468. <p class="gatha1">Sukhaṃ jīvitarūposi, raṭṭhā vivanamāgato;</p>
  1469. <p class="gathalast">So ekako rukkhamūle <span class="note">[araññasmiṃ (sī. syā. pī.)]</span>, kapaṇo viya jhāyasi.</p>
  1470. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  1471. <p class="gatha1">Sukhaṃ <a name="V1.0054"></a> jīvitarūposmi, raṭṭhā vivanamāgato;</p>
  1472. <p class="gathalast">So ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyāmi;</p>
  1473. <p class="gathalast">Sataṃ <a name="T1.0083"></a> dhammaṃ anussaraṃti.</p>
  1474. <p class="centered">Dhammadhajajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1475. <p class="centered">Bīraṇathambhavaggo sattamo.</p>
  1476. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1477. <p class="gatha1">Atha <a name="M1.0060"></a> bīraṇathambhavaro ca naṭo, bharurājavaruttamapuṇṇanadī;</p>
  1478. <p class="gathalast">Bahubhāṇi aggipavane mūsikā, sahalambatthano kapaṇena dasāti.</p>
  1479. <p class="title">8. Kāsāvavaggo</p>
  1480. <p class="subhead">221. Kāsāvajātakaṃ (2-8-1)</p>
  1481. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  1482. <p class="gatha1">Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati <span class="note">[paridahessati (sī. pī.)]</span>;</p>
  1483. <p class="gathalast">Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati.</p>
  1484. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  1485. <p class="gatha1">Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito;</p>
  1486. <p class="gathalast">Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahatīti.</p>
  1487. <p class="centered">Kāsāvajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1488. <p class="subhead">222. Cūḷanandiyajātakaṃ (2-8-2)</p>
  1489. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  1490. <p class="gatha1">Idaṃ <a name="T1.0084"></a> tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi <span class="note">[porāṇācariyobravi (ka.)]</span>;</p>
  1491. <p class="gathalast">Māsu tvaṃ akari <span class="note">[akarā (sī. pī.)]</span> pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape.</p>
  1492. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  1493. <p class="gatha1">Yāni karoti puriso, tāni attani passati;</p>
  1494. <p class="gathalast">Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ;</p>
  1495. <p class="gathalast">Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalanti.</p>
  1496. <p class="centered">Cūḷanandiyajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1497. <p class="subhead">223. Puṭabhattajātakaṃ (2-8-3)</p>
  1498. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  1499. <p class="gatha1">Name <a name="V1.0055"></a> namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ;</p>
  1500. <p class="gathalast">Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya.</p>
  1501. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  1502. <p class="gatha1">Caje <a name="M1.0061"></a> cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya;</p>
  1503. <p class="gathalast">Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi lokoti.</p>
  1504. <p class="centered">Puṭabhattajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1505. <p class="subhead">224. Kumbhilajātakaṃ (2-8-4)</p>
  1506. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  1507. <p class="gatha1">Yassete <a name="T1.0085"></a> caturo dhammā, vānarinda yathā tava;</p>
  1508. <p class="gathalast">Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattati.</p>
  1509. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  1510. <p class="gatha1">Yassa cete na vijjanti, guṇā paramabhaddakā;</p>
  1511. <p class="gathalast">Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so nātivattatīti.</p>
  1512. <p class="centered">Kumbhilajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1513. <p class="subhead">225. Khantivaṇṇajātakaṃ (2-8-5)</p>
  1514. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  1515. <p class="gatha1">Atthi me puriso deva, sabbakiccesu byāvaṭo <span class="note">[vāvaṭo (ka.)]</span>;</p>
  1516. <p class="gathalast">Tassa cekoparādhatthi, tattha tvaṃ kinti maññasi.</p>
  1517. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  1518. <p class="gatha1">Amhākampatthi puriso, ediso idha vijjati;</p>
  1519. <p class="gathalast">Dullabho aṅgasampanno, khantirasmāka ruccatīti.</p>
  1520. <p class="centered">Khantivaṇṇajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1521. <p class="subhead">226. Kosiyajātakaṃ (2-8-6)</p>
  1522. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  1523. <p class="gatha1">Kāle nikkhamanā sādhu, nākāle sādhu nikkhamo;</p>
  1524. <p class="gathalast">Akālena hi nikkhamma, ekakampi bahujjano;</p>
  1525. <p class="gathalast">Na kiñci atthaṃ joteti, dhaṅkasenāva kosiyaṃ.</p>
  1526. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn14"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  1527. <p class="gatha1">Dhīro ca vidhividhānaññū, paresaṃ vivarānugū;</p>
  1528. <p class="gathalast">Sabbāmitte <a name="T1.0086"></a> vasīkatvā, kosiyova sukhī siyāti.</p>
  1529. <p class="centered">Kosiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1530. <p class="subhead">227. Gūthapāṇajātakaṃ (2-8-7)</p>
  1531. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn14"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  1532. <p class="gatha1">Sūro <a name="V1.0056"></a><a name="M1.0062"></a> sūrena saṅgamma, vikkantena pahārinā;</p>
  1533. <p class="gathalast">Ehi nāga nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi;</p>
  1534. <p class="gathalast">Passantu aṅgamagadhā, mama tuyhañca vikkamaṃ.</p>
  1535. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn14"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  1536. <p class="gatha1">Na taṃ pādā vadhissāmi, na dantehi na soṇḍiyā;</p>
  1537. <p class="gathalast">Mīḷhena taṃ vadhissāmi, pūti haññatu pūtināti.</p>
  1538. <p class="centered">Gūthapāṇajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1539. <p class="subhead">228. Kāmanītajātakaṃ (2-8-8)</p>
  1540. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn14"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  1541. <p class="gatha1">Tayo giriṃ antaraṃ kāmayāmi, pañcālā kuruyo kekake ca <span class="note">[kurayo kekaye ca (sī.)]</span>;</p>
  1542. <p class="gathalast">Tatuttariṃ <span class="note">[taduttariṃ (ka.)]</span> brāhmaṇa kāmayāmi, tikiccha maṃ brāhmaṇa kāmanītaṃ.</p>
  1543. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn14"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  1544. <p class="gatha1">Kaṇhāhidaṭṭhassa karonti heke, amanussapaviṭṭhassa <span class="note">[amanussavaddhassa (sī. pī.), amanussaviṭṭhassa (syā.)]</span> karonti paṇḍitā;</p>
  1545. <p class="gathalast">Na kāmanītassa karoti koci, okkantasukkassa <a name="T1.0087"></a> hi kā tikicchāti.</p>
  1546. <p class="centered">Kāmanītajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1547. <p class="subhead">229. Palāyitajātakaṃ (2-8-9)</p>
  1548. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn14"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  1549. <p class="gatha1">Gajaggameghehi hayaggamālibhi, rathūmijātehi sarābhivassebhi <span class="note">[sarābhivassabhi (syā. sī. aṭṭha.), sarābhivassibhi (?)]</span>;</p>
  1550. <p class="gathalast">Tharuggahāvaṭṭa <span class="note">[dhanuggahāvaṭṭa (ka.)]</span> daḷhappahāribhi, parivāritā takkasilā samantato.</p>
  1551. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn14"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  1552. <p class="gatha1"><span class="note">[abhidhāvathā ca patathā ca, vividhavinaditā ca dantibhi; vattatajja tumulo ghoso, yathā vijjutā jaladharassa gajjatoti; (sī. pī. ka.)]</span> Abhidhāvatha <a name="M1.0063"></a> cūpadhāvatha ca <span class="note">[abhidhāvathā cuppatathā ca (syā.)]</span>, vividhā vināditā <span class="note">[vināditattha (ka.)]</span> vadantibhi;</p>
  1553. <p class="gathalast">Vattatajja tumulo ghoso yathā, vijjulatā jaladharassa gajjatoti <span class="note">[abhidhāvathā ca patathā ca, vividhavinaditā ca dantibhi; vattatajja tumulo ghoso, yathā vijjutā jaladharassa gajjatoti; (sī. pī. ka.)]</span>.</p>
  1554. <p class="centered">Palāyitajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1555. <p class="subhead">230. Dutiyapalāyitajātakaṃ (2-8-10)</p>
  1556. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn14"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  1557. <p class="gatha1">Dhajamaparimitaṃ anantapāraṃ, duppasahaṃdhaṅkehi sāgaraṃva <span class="note">[sāgaramiva (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  1558. <p class="gathalast">Girimivaanilena duppasayho <span class="note">[duppasaho (sī. pī. ka.)]</span>, duppasaho ahamajjatādisena.</p>
  1559. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn14"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  1560. <p class="gatha1">Mā <a name="T1.0088"></a> bāliyaṃ vilapi <span class="note">[vippalapi (bahūsu)]</span> na hissa tādisaṃ, viḍayhase <span class="note">[viḷayhase (sī. pī.)]</span> na hi labhase nisedhakaṃ;</p>
  1561. <p class="gathalast">Āsajjasi gajamiva ekacārinaṃ, yo taṃ padā naḷamiva pothayissatīti.</p>
  1562. <p class="centered">Dutiyapalāyitajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1563. <p class="centered">Kāsāvavaggo aṭṭhamo.</p>
  1564. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1565. <p class="gatha1">Varavatthavaco <a name="V1.0057"></a> dumakhīṇaphalaṃ, caturodhammavaraṃ purisuttama;</p>
  1566. <p class="gathalast">Dhaṅkamagadhā ca tayogirināma, gajaggavaro dhajavarena dasāti.</p>
  1567. <p class="title">9. Upāhanavaggo</p>
  1568. <p class="subhead">231. Upāhanajātakaṃ (2-9-1)</p>
  1569. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><a name="para161_kn14"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  1570. <p class="gatha1">Yathāpi <a name="M1.0064"></a> kītā purisassupāhanā, sukhassa atthāya dukhaṃ udabbahe;</p>
  1571. <p class="gathalast">Ghammābhitattā thalasā papīḷitā, tasseva pāde purisassa khādare.</p>
  1572. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><a name="para162_kn14"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  1573. <p class="gatha1">Evameva <a name="T1.0089"></a> yo dukkulīno anariyo, tammāka <span class="note">[tamhāka (sī.), tumhāka (syā. pī.)]</span> vijjañca sutañca ādiya;</p>
  1574. <p class="gathalast">Tameva so tattha sutena khādati, anariyo vuccati dupāhanūpamoti <span class="note">[pānadūpamoti (sī. pī.)]</span>.</p>
  1575. <p class="centered">Upāhanajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1576. <p class="subhead">232. Vīṇāguṇajātakaṃ (2-9-2)</p>
  1577. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><a name="para163_kn14"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  1578. <p class="gatha1">Ekacintito yamattho, bālo apariṇāyako;</p>
  1579. <p class="gathalast">Na hi khujjena vāmena, bhoti saṅgantumarahasi.</p>
  1580. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><a name="para164_kn14"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  1581. <p class="gatha1">Purisūsabhaṃ maññamānā, ahaṃ khujjamakāmayiṃ;</p>
  1582. <p class="gathalast">Soyaṃ saṃkuṭito seti, chinnatanti yathā viṇāti <span class="note">[thuṇāti (sī.)]</span>.</p>
  1583. <p class="centered">Vīṇāguṇajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1584. <p class="subhead">233. Vikaṇṇajātakaṃ (2-9-3)</p>
  1585. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><a name="para165_kn14"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  1586. <p class="gatha1">Kāmaṃ yahiṃ icchasi tena gaccha, viddhosi mammamhi <span class="note">[mamasmi (ka.)]</span> vikaṇṇakena;</p>
  1587. <p class="gathalast">Hatosi bhattena suvāditena <span class="note">[savāditena (sī. syā. pī.)]</span>, lolo ca macche anubandhamāno.</p>
  1588. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><a name="para166_kn14"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  1589. <p class="gatha1">Evampi <a name="M1.0065"></a> lokāmisaṃ opatanto, vihaññatī <a name="T1.0090"></a> cittavasānuvattī;</p>
  1590. <p class="gathalast">So haññati ñātisakhāna majjhe, macchānugo soriva suṃsumāroti <span class="note">[susumāro (ka.)]</span>.</p>
  1591. <p class="centered">Vikaṇṇajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1592. <p class="subhead">234. Asitābhūjātakaṃ (2-9-4)</p>
  1593. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><a name="para167_kn14"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  1594. <p class="gatha1">Tvameva <a name="V1.0058"></a> dānimakara <span class="note">[makari (syā.), makarā (ka. sī.)]</span>, yaṃ kāmo byagamā tayi;</p>
  1595. <p class="gathalast">Soyaṃ appaṭisandhiko, kharachinnaṃva renukaṃ <span class="note">[rerukaṃ (sī. pī.)]</span>.</p>
  1596. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><a name="para168_kn14"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  1597. <p class="gatha1">Atricchaṃ <span class="note">[atricchā (sī. syā. pī.)]</span> atilobhena, atilobhamadena ca;</p>
  1598. <p class="gathalast">Evaṃ hāyati atthamhā, ahaṃva asitābhuyāti.</p>
  1599. <p class="centered">Asitābhūjātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1600. <p class="subhead">235. Vacchanakhajātakaṃ (2-9-5)</p>
  1601. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><a name="para169_kn14"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  1602. <p class="gatha1">Sukhā gharā vacchanakha, sahiraññā sabhojanā;</p>
  1603. <p class="gathalast">Yattha bhutvā pivitvā ca, sayeyyātha anussuko.</p>
  1604. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><a name="para170_kn14"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  1605. <p class="gatha1">Gharā nānīhamānassa, gharā nābhaṇato musā;</p>
  1606. <p class="gathalast">Gharā nādinnadaṇḍassa, paresaṃ anikubbato <span class="note">[anikrubbato (ka.)]</span>;</p>
  1607. <p class="gathalast">Evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ <span class="note">[durabhibhavaṃ (sī. pī.)]</span>, ko gharaṃ paṭipajjatīti.</p>
  1608. <p class="bodytext">Vacchanakhajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1609. <p class="subhead">236. Bakajātakaṃ (2-9-6)</p>
  1610. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><a name="para171_kn14"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  1611. <p class="gatha1">Bhaddako <a name="T1.0091"></a> vatayaṃ pakkhī, dijo kumudasannibho;</p>
  1612. <p class="gathalast">Vūpasantehi pakkhehi, mandamandova jhāyati.</p>
  1613. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><a name="para172_kn14"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  1614. <p class="gatha1">Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha;</p>
  1615. <p class="gathalast">Amhe dijo na pāleti, tena pakkhī na phandatīti.</p>
  1616. <p class="centered">Bakajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1617. <p class="subhead">237. Sāketajātakaṃ (2-9-7)</p>
  1618. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><a name="para173_kn14"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  1619. <p class="gatha1">Ko <a name="M1.0066"></a> nu kho bhagavā hetu, ekacce idha puggale;</p>
  1620. <p class="gathalast">Atīva hadayaṃ nibbāti, cittañcāpi pasīdati.</p>
  1621. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><a name="para174_kn14"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  1622. <p class="gatha1">Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā;</p>
  1623. <p class="gathalast">Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodaketi.</p>
  1624. <p class="centered">Sāketajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1625. <p class="subhead">238. Ekapadajātakaṃ (2-9-8)</p>
  1626. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><a name="para175_kn14"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  1627. <p class="gatha1">Iṅgha <a name="V1.0059"></a> ekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ <span class="note">[padanissitaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  1628. <p class="gathalast">Kiñci saṅgāhikaṃ brūsi, yenatthe sādhayemase.</p>
  1629. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><a name="para176_kn14"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  1630. <p class="gatha1">Dakkheyyekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ;</p>
  1631. <p class="gathalast">Tañca sīlena saññuttaṃ, khantiyā upapāditaṃ;</p>
  1632. <p class="gathalast">Alaṃ <a name="T1.0092"></a> mitte sukhāpetuṃ, amittānaṃ dukhāya cāti.</p>
  1633. <p class="centered">Ekapadajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1634. <p class="subhead">239. Haritamaṇḍūkajātakaṃ (2-9-9)</p>
  1635. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><a name="para177_kn14"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  1636. <p class="gatha1">Āsīvisampi maṃ <span class="note">[āsīvisaṃ mamaṃ (sī. pī.)]</span> santaṃ, paviṭṭhaṃ kumināmukhaṃ;</p>
  1637. <p class="gathalast">Ruccate haritāmātā, yaṃ maṃ khādanti macchakā.</p>
  1638. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><a name="para178_kn14"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  1639. <p class="gatha1">Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati;</p>
  1640. <p class="gathalast">Yadā caññe vilumpanti, so vilutto vilumpatīti <span class="note">[viluppatīti (?)]</span>.</p>
  1641. <p class="centered">Haritamaṇḍūkajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1642. <p class="subhead">240. Mahāpiṅgalajātakaṃ (2-9-10)</p>
  1643. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><a name="para179_kn14"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  1644. <p class="gatha1">Sabbo jano hiṃsito piṅgalena, tasmiṃ mate paccayā <span class="note">[paccayaṃ (sī. syā. pī.)]</span> vedayanti;</p>
  1645. <p class="gathalast">Piyo nu te āsi akaṇhanetto, kasmā nu tvaṃ rodasi dvārapāla.</p>
  1646. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><a name="para180_kn14"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  1647. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0067"></a> me piyo āsi akaṇhanetto, bhāyāmi paccāgamanāya tassa;</p>
  1648. <p class="gathalast">Ito gato hiṃseyya maccurājaṃ, so hiṃsito āneyya puna idha.</p>
  1649. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><a name="para181_kn14"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  1650. <p class="gatha1">Daḍḍho vāhasahassehi, sitto ghaṭasatehi so;</p>
  1651. <p class="gathalast">Parikkhatā <a name="T1.0093"></a> ca sā bhūmi, mā bhāyi nāgamissatīti.</p>
  1652. <p class="centered">Mahāpiṅgalajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1653. <p class="centered">Upāhanavaggo navamo.</p>
  1654. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1655. <p class="gatha1">Varupāhana khujja vikaṇṇakako, asitābhuya pañcamavacchanakho;</p>
  1656. <p class="gathalast">Dija pemavaruttamaekapadaṃ, kumināmukha piṅgalakena dasāti.</p>
  1657. <p class="title">10. Siṅgālavaggo</p>
  1658. <p class="subhead">241. Sabbadāṭhijātakaṃ (2-10-1)</p>
  1659. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><a name="para182_kn14"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  1660. <p class="gatha1">Siṅgālo <a name="V1.0060"></a> mānathaddho ca, parivārena atthiko;</p>
  1661. <p class="gathalast">Pāpuṇi mahatiṃ bhūmiṃ, rājāsi sabbadāṭhinaṃ.</p>
  1662. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><a name="para183_kn14"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  1663. <p class="gatha1">Evameva manussesu, yo hoti parivāravā;</p>
  1664. <p class="gathalast">So hi tattha mahā hoti, siṅgālo viya dāṭhinanti.</p>
  1665. <p class="centered">Sabbadāṭhijātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1666. <p class="subhead">242. Sunakhajātakaṃ (2-10-2)</p>
  1667. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><a name="para184_kn14"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  1668. <p class="gatha1">Bālo <a name="T1.0094"></a> vatāyaṃ sunakho, yo varattaṃ <span class="note">[yo ca yottaṃ (ka.)]</span> na khādati;</p>
  1669. <p class="gathalast">Bandhanā ca pamuñceyya, asito ca gharaṃ vaje.</p>
  1670. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><a name="para185_kn14"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  1671. <p class="gatha1">Aṭṭhitaṃ <a name="M1.0068"></a> me manasmiṃ me, atho me hadaye kataṃ;</p>
  1672. <p class="gathalast">Kālañca paṭikaṅkhāmi, yāva passupatū jano <span class="note">[pasupatujjano (syā. ka.)]</span>.</p>
  1673. <p class="centered">Sunakhajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1674. <p class="subhead">243. Guttilajātakaṃ (2-10-3)</p>
  1675. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><a name="para186_kn14"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  1676. <p class="gatha1">Sattatantiṃ sumadhuraṃ, rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ;</p>
  1677. <p class="gathalast">So maṃ raṅgamhi avheti, saraṇaṃ me hohi kosiya.</p>
  1678. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><a name="para187_kn14"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  1679. <p class="gatha1">Ahaṃ taṃ saraṇaṃ samma <span class="note">[ahaṃ te saraṇaṃ homi (vi. va. 328)]</span>, ahamācariyapūjako;</p>
  1680. <p class="gathalast">Na taṃ jayissati sisso, sissamācariya jessasīti.</p>
  1681. <p class="centered">Guttilajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1682. <p class="subhead">244. Vigaticchajātakaṃ (2-10-4)</p>
  1683. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><a name="para188_kn14"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  1684. <p class="gatha1">Yaṃ passati na taṃ icchati, yañca na passati taṃ kiricchati;</p>
  1685. <p class="gathalast">Maññāmi ciraṃ carissati, na hi taṃ lacchati yaṃ sa icchati.</p>
  1686. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><a name="para189_kn14"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  1687. <p class="gatha1">Yaṃ labhati na tena tussati, yañca pattheti laddhaṃ hīḷeti;</p>
  1688. <p class="gathalast">Icchā hi anantagocarā, vigaticchāna <span class="note">[vīticchānaṃ (sī. pī.)]</span> namo karomaseti.</p>
  1689. <p class="centered">Vigaticcha <span class="note">[vīticcha (sī. pī.)]</span> jātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1690. <p class="subhead">245. Mūlapariyāyajātakaṃ (2-10-5)</p>
  1691. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><a name="para190_kn14"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  1692. <p class="gatha1">Kālo <a name="T1.0095"></a><a name="V1.0061"></a> ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā;</p>
  1693. <p class="gathalast">Yo ca kālaghaso bhūto, sa bhūtapacaniṃ paci.</p>
  1694. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><a name="para191_kn14"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  1695. <p class="gatha1">Bahūni narasīsāni, lomasāni brahāni ca;</p>
  1696. <p class="gathalast">Gīvāsu paṭimukkāni, kocidevettha kaṇṇavāti.</p>
  1697. <p class="centered">Mūlapariyāyajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1698. <p class="subhead">246. Bālovādajātakaṃ (2-10-6)</p>
  1699. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><a name="para192_kn14"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  1700. <p class="gatha1">Hantvā chetvā <span class="note">[jhatvā (sī. pī.), ghatvā (syā.)]</span> vadhitvā ca, deti dānaṃ asaññato;</p>
  1701. <p class="gathalast">Edisaṃ bhattaṃ bhuñjamāno, sa pāpamupalimpati <span class="note">[sa pāpena upalippati (sī. pī.)]</span>.</p>
  1702. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><a name="para193_kn14"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  1703. <p class="gatha1">Puttadārampi <a name="M1.0069"></a> ce hantvā, deti dānaṃ asaññato;</p>
  1704. <p class="gathalast">Bhuñjamānopi sappañño, na pāpamupalimpatīti.</p>
  1705. <p class="centered">Bālovādajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1706. <p class="subhead">247. Pādañjalījātakaṃ (2-10-7)</p>
  1707. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><a name="para194_kn14"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  1708. <p class="gatha1">Addhā pādañjalī sabbe, paññāya atirocati;</p>
  1709. <p class="gathalast">Tathā hi oṭṭhaṃ bhañjati, uttariṃ nūna passati.</p>
  1710. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><a name="para195_kn14"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  1711. <p class="gatha1">Nāyaṃ dhammaṃ adhammaṃ vā, atthānatthañca bujjhati;</p>
  1712. <p class="gathalast">Aññatra <a name="T1.0096"></a> oṭṭhanibbhogā, nāyaṃ jānāti kiñcananti.</p>
  1713. <p class="centered">Pādañjalījātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1714. <p class="subhead">248. Kiṃsukopamajātakaṃ (2-10-8)</p>
  1715. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><a name="para196_kn14"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  1716. <p class="gatha1">Sabbehi kiṃsuko diṭṭho, kiṃnvettha vicikicchatha;</p>
  1717. <p class="gathalast">Na hi sabbesu ṭhānesu, sārathī paripucchito.</p>
  1718. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><a name="para197_kn14"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  1719. <p class="gatha1">Evaṃ sabbehi ñāṇehi, yesaṃ dhammā ajānitā;</p>
  1720. <p class="gathalast">Te ve dhammesu kaṅkhanti, kiṃsukasmiṃva bhātaroti.</p>
  1721. <p class="centered">Kiṃsukopamajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1722. <p class="subhead">249. Sālakajātakaṃ (2-10-9)</p>
  1723. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><a name="para198_kn14"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  1724. <p class="gatha1">Ekaputtako <a name="V1.0062"></a> bhavissasi, tvañca no hessasi issaro kule;</p>
  1725. <p class="gathalast">Oroha dumasmā sālaka, ehi dāni gharakaṃ vajemase.</p>
  1726. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><a name="para199_kn14"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  1727. <p class="gatha1">Nanu maṃ suhadayoti <span class="note">[nanu maṃ hadayeti (sī. pī.)]</span> maññasi, yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyā;</p>
  1728. <p class="gathalast">Pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukhanti.</p>
  1729. <p class="centered">Sālakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1730. <p class="subhead">250. Kapijātakaṃ (2-10-10)</p>
  1731. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><a name="para200_kn14"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  1732. <p class="gatha1">Ayaṃ <a name="T1.0097"></a><a name="M1.0070"></a> isī upasamasaṃyame rato, sa tiṭṭhati <span class="note">[santiṭṭhati (sī. pī.)]</span> sisirabhayena aṭṭito;</p>
  1733. <p class="gathalast">Handa ayaṃ pavisatumaṃ agārakaṃ, vinetu sītaṃ darathañca kevalaṃ.</p>
  1734. <p class="hangnum"><a name="para201"></a><a name="para201_kn14"></a><span class="paranum">201</span>.</p>
  1735. <p class="gatha1">Nāyaṃ isī upasamasaṃyame rato, kapī ayaṃ dumavarasākhagocaro;</p>
  1736. <p class="gathalast">So dūsako rosako cāpi jammo, sacevajemampi <span class="note">[sace + āvaje + imampi]</span> dūseyyagāranti <span class="note">[dūsaye gharanti (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  1737. <p class="centered">Kapijātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1738. <p class="centered">Siṅgālavaggo dasamo.</p>
  1739. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1740. <p class="gatha1">Atha rājā siṅgālavaro sunakho, tathā kosiya icchati kālaghaso;</p>
  1741. <p class="gathalast">Atha dānavaroṭṭhapi sārathinā, punambavanañca sisirakapi dasāti.</p>
  1742. <p class="bodytext">Atha vagguddānaṃ –</p>
  1743. <p class="gatha1">Daḷhañca <a name="T1.0098"></a> vaggaṃ aparena santhavaṃ, kalyāṇavaggāsadiso ca rūhakaṃ;</p>
  1744. <p class="gathalast">Nataṃdaḷha bīraṇathambhakaṃ puna, kāsāvupāhana siṅgālakena dasāti.</p>
  1745. <p class="centered">Dukanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1746. <a name="kn14_3"></a>
  1747. <p class="chapter">3. Tikanipāto</p>
  1748. <p class="title">1. Saṅkappavaggo</p>
  1749. <p class="subhead">251. Saṅkapparāgajātakaṃ (3-1-1)</p>
  1750. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  1751. <p class="gatha1">Saṅkapparāgadhotena<a name="T1.0099"></a><a name="V1.0063"></a><a name="M1.0071"></a>, vitakkanisitena ca;</p>
  1752. <p class="gathalast">Nālaṅkatena bhadrena <span class="note">[nevālaṅkatabhadrena (syā.)]</span>, usukārākatena ca <span class="note">[na usukārakatena ca (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  1753. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  1754. <p class="gatha1">Na kaṇṇāyatamuttena, nāpi morūpasevinā;</p>
  1755. <p class="gathalast">Tenamhi hadaye viddho, sabbaṅgaparidāhinā.</p>
  1756. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  1757. <p class="gatha1">Āvedhañca na passāmi, yato ruhiramassave;</p>
  1758. <p class="gathalast">Yāva ayoniso cittaṃ, sayaṃ me dukkhamābhatanti.</p>
  1759. <p class="centered">Saṅkapparāgajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1760. <p class="subhead">252. Tilamuṭṭhijātakaṃ (3-1-2)</p>
  1761. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  1762. <p class="gatha1">Ajjāpi me taṃ manasi <span class="note">[sarasi (ka.)]</span>, yaṃ maṃ tvaṃ tilamuṭṭhiyā;</p>
  1763. <p class="gathalast">Bāhāya maṃ gahetvāna, laṭṭhiyā anutāḷayi.</p>
  1764. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  1765. <p class="gatha1">Nanu jīvite na ramasi, yenāsi brāhmaṇāgato;</p>
  1766. <p class="gathalast">Yaṃ maṃ bāhā gahetvāna, tikkhattuṃ anutāḷayi.</p>
  1767. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  1768. <p class="gatha1">Ariyo anariyaṃ kubbantaṃ <span class="note">[kubbānaṃ (sī. pī.), kubbaṃ (syā.)]</span>, yo daṇḍena nisedhati;</p>
  1769. <p class="gathalast">Sāsanaṃ taṃ na taṃ veraṃ, iti naṃ paṇḍitā vidūti.</p>
  1770. <p class="centered">Tilamuṭṭhijātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1771. <p class="subhead">253. Maṇikaṇṭhajātakaṃ (3-1-3)</p>
  1772. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  1773. <p class="gatha1">Mamannapānaṃ <a name="T1.0100"></a> vipulaṃ uḷāraṃ, uppajjatīmassa maṇissa hetu;</p>
  1774. <p class="gathalast">Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissaṃ.</p>
  1775. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  1776. <p class="gatha1">Susū <a name="V1.0064"></a><a name="M1.0072"></a> yathā sakkharadhotapāṇī, tāsesi maṃ selaṃ yācamāno;</p>
  1777. <p class="gathalast">Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissaṃ.</p>
  1778. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  1779. <p class="gatha1">Na taṃ yāce yassa piyaṃ jigīse <span class="note">[jigiṃse (sī. syā. pī.)]</span>, desso hoti atiyācanāya;</p>
  1780. <p class="gathalast">Nāgo maṇiṃ yācito brāhmaṇena, adassanaṃyeva tadajjhagamāti.</p>
  1781. <p class="centered">Maṇikaṇṭhajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1782. <p class="subhead">254. Kuṇḍakakucchisindhavajātakaṃ (3-1-4)</p>
  1783. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  1784. <p class="gatha1">Bhutvā tiṇaparighāsaṃ, bhutvā ācāmakuṇḍakaṃ;</p>
  1785. <p class="gathalast">Etaṃ te bhojanaṃ āsi, kasmā dāni na bhuñjasi.</p>
  1786. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  1787. <p class="gatha1">Yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā;</p>
  1788. <p class="gathalast">Bahuṃ <span class="note">[pahū (sī. pī.), pahuṃ (syā. ka.)]</span> tattha mahābramhe, api ācāmakuṇḍakaṃ.</p>
  1789. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  1790. <p class="gatha1">Tvañca <a name="T1.0101"></a> kho maṃ pajānāsi, yādisāyaṃ hayuttamo;</p>
  1791. <p class="gathalast">Jānanto jānamāgamma, na te bhakkhāmi kuṇḍakanti.</p>
  1792. <p class="centered">Kuṇḍakakucchisindhavajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1793. <p class="subhead">255. Sukajātakaṃ (3-1-5)</p>
  1794. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  1795. <p class="gatha1">Yāva so mattamaññāsi, bhojanasmiṃ vihaṅgamo;</p>
  1796. <p class="gathalast">Tāva addhānamāpādi, mātarañca aposayi.</p>
  1797. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  1798. <p class="gatha1">Yato ca kho bahutaraṃ, bhojanaṃ ajjhavāhari <span class="note">[ajjhupāhari (sī. pī.)]</span>;</p>
  1799. <p class="gathalast">Tato tattheva saṃsīdi, amattaññū hi so ahu.</p>
  1800. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  1801. <p class="gatha1">Tasmā mattaññutā sādhu, bhojanasmiṃ agiddhatā <span class="note">[agiddhitā (syā. ka.)]</span>;</p>
  1802. <p class="gathalast">Amattaññū hi sīdanti, mattaññū ca na sīdareti.</p>
  1803. <p class="centered">Sukajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1804. <p class="subhead">256. Jarūdapānajātakaṃ (3-1-6)</p>
  1805. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  1806. <p class="gatha1">Jarūdapānaṃ <a name="M1.0073"></a> khaṇamānā, vāṇijā udakatthikā;</p>
  1807. <p class="gatha2">Ajjhagamuṃ ayasaṃ lohaṃ <span class="note">[ajjhagaṃsu ayolohaṃ (sī. syā. pī.)]</span>, tipusīsañca vāṇijā;</p>
  1808. <p class="gathalast">Rajataṃ jātarūpañca, muttā veḷūriyā bahū.</p>
  1809. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  1810. <p class="gatha1">Te ca tena asantuṭṭhā, bhiyyo bhiyyo akhāṇisuṃ;</p>
  1811. <p class="gathalast">Te tatthāsīviso <span class="note">[tattha āsīviso (ka.), tatthapāsīviso (syā.)]</span> ghoro, tejassī tejasā hani.</p>
  1812. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  1813. <p class="gatha1">Tasmā <a name="T1.0102"></a><a name="V1.0065"></a> khaṇe nātikhaṇe, atikhātaṃ <span class="note">[atikhaṇaṃ (ka.)]</span> hi pāpakaṃ;</p>
  1814. <p class="gathalast">Khātena ca <span class="note">[khaṇena ca (ka.), khaṇanena (syā.)]</span> dhanaṃ laddhaṃ, atikhātena <span class="note">[atikhaṇena (ka.)]</span> nāsitanti.</p>
  1815. <p class="centered">Jarūdapānajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1816. <p class="subhead">257. Gāmaṇicandajātakaṃ (3-1-7)</p>
  1817. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  1818. <p class="gatha1">Nāyaṃ gharānaṃ kusalo, lolo ayaṃ valīmukho;</p>
  1819. <p class="gathalast">Kataṃ kataṃ kho dūseyya, evaṃdhammamidaṃ kulaṃ.</p>
  1820. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  1821. <p class="gatha1">Nayidaṃ cittavato lomaṃ, nāyaṃ assāsiko migo;</p>
  1822. <p class="gathalast">Siṭṭhaṃ <span class="note">[satthaṃ (sī. syā. pī.)]</span> me janasandhena, nāyaṃ kiñci vijānati.</p>
  1823. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  1824. <p class="gatha1">Na mātaraṃ pitaraṃ vā, bhātaraṃ bhaginiṃ sakaṃ;</p>
  1825. <p class="gathalast">Bhareyya tādiso poso, siṭṭhaṃ dasarathena meti.</p>
  1826. <p class="centered">Gāmaṇicanda <span class="note">[gāmaṇicaṇḍa (sī. pī.)]</span> jātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1827. <p class="subhead">258. Mandhātujātakaṃ (3-1-8)</p>
  1828. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  1829. <p class="gatha1">Yāvatā candimasūriyā, pariharanti disā bhanti virocanā <span class="note">[virocamānā (ka.)]</span>;</p>
  1830. <p class="gathalast">Sabbeva dāsā mandhātu, ye pāṇā pathavissitā <span class="note">[paṭhavinissitā (sī. pī.), paṭhavissitā (syā.)]</span>.</p>
  1831. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  1832. <p class="gatha1">Na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati;</p>
  1833. <p class="gathalast">Appassādā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.</p>
  1834. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  1835. <p class="gatha1">Api <a name="M1.0074"></a> dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati;</p>
  1836. <p class="gathalast">Taṇhakkhayarato <a name="T1.0103"></a> hoti, sammāsambuddhasāvakoti.</p>
  1837. <p class="centered">Mandhātujātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1838. <p class="subhead">259. Tirīṭavacchajātakaṃ (3-1-9)</p>
  1839. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  1840. <p class="gatha1">Nayimassa vijjāmayamatthi kiñci, na bandhavo no pana te sahāyo;</p>
  1841. <p class="gathalast">Atha kena vaṇṇena tirīṭavaccho <span class="note">[tirīṭivaccho (syā. ka.)]</span>, tedaṇḍiko bhuñjati aggapiṇḍaṃ.</p>
  1842. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  1843. <p class="gatha1">Āpāsu <span class="note">[āvāsu (ka.)]</span> me yuddhaparājitassa, ekassa katvā vivanasmi ghore;</p>
  1844. <p class="gathalast">Pasārayī kicchagatassa pāṇiṃ, tenūdatāriṃ dukhasaṃpareto.</p>
  1845. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  1846. <p class="gatha1">Etassa <a name="V1.0066"></a> kiccena idhānupatto, vesāyino visayā jīvaloke;</p>
  1847. <p class="gathalast">Lābhāraho tāta tirīṭavaccho, dethassa bhogaṃ yajathañca <span class="note">[yajatañca (sī. pī.), yajitañca (syā.)]</span> yaññanti.</p>
  1848. <p class="centered">Tirīṭavacchajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1849. <p class="subhead">260. Dūtajātakaṃ (3-1-10)</p>
  1850. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  1851. <p class="gatha1">Yassatthā <a name="T1.0104"></a> dūramāyanti, amittamapi yācituṃ;</p>
  1852. <p class="gathalast">Tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha <span class="note">[kujjhi (sī. pī.)]</span> rathesabha.</p>
  1853. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  1854. <p class="gatha1">Yassa divā ca ratto ca, vasamāyanti māṇavā;</p>
  1855. <p class="gathalast">Tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha <span class="note">[kujjhi (sī. pī.)]</span> rathesabha.</p>
  1856. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  1857. <p class="gatha1">Dadāmi <a name="M1.0075"></a> te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena;</p>
  1858. <p class="gathalast">Dūto hi dūtassa kathaṃ na dajjaṃ, mayampi tasseva bhavāma dūtāti.</p>
  1859. <p class="centered">Dūtajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1860. <p class="centered">Saṅkappavaggo paṭhamo.</p>
  1861. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1862. <p class="gatha1">Usukāravaro tilamuṭṭhi maṇi, hayarāja vihaṅgama āsiviso;</p>
  1863. <p class="gathalast">Janasandha kahāpaṇavassa puna, tiriṭaṃ puna dūtavarena dasāti.</p>
  1864. <p class="title">2. Padumavaggo</p>
  1865. <p class="subhead">261. Padumajātakaṃ (3-2-1)</p>
  1866. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  1867. <p class="gatha1">Yathā <a name="T1.0105"></a> kesā ca massū ca, chinnaṃ chinnaṃ virūhati;</p>
  1868. <p class="gathalast">Evaṃ rūhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito.</p>
  1869. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  1870. <p class="gatha1">Yathā sāradikaṃ bījaṃ, khette vuttaṃ virūhati;</p>
  1871. <p class="gathalast">Evaṃ rūhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito.</p>
  1872. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  1873. <p class="gatha1">Ubhopi palapantete <span class="note">[vilapantete (syā. ka.)]</span>, api padmāni dassati;</p>
  1874. <p class="gatha2">Vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā;</p>
  1875. <p class="gathalast">Dehi samma padumāni, ahaṃ yācāmi yācitoti.</p>
  1876. <p class="centered">Padumajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1877. <p class="subhead">262. Mudupāṇijātakaṃ (3-2-2)</p>
  1878. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  1879. <p class="gatha1">Pāṇi <a name="V1.0067"></a> ce muduko cassa, nāgo cassa sukārito;</p>
  1880. <p class="gathalast">Andhakāro ca vasseyya, atha nūna tadā siyā.</p>
  1881. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  1882. <p class="gatha1">Analā <a name="M1.0076"></a> mudusambhāsā, duppūrā tā <span class="note">[duppūrattā (ka.)]</span> nadīsamā;</p>
  1883. <p class="gathalast">Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.</p>
  1884. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  1885. <p class="gatha1">Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā;</p>
  1886. <p class="gathalast">Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti nanti.</p>
  1887. <p class="centered">Mudupāṇijātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  1888. <p class="subhead">263. Cūḷapalobhanajātakaṃ (3-2-3)</p>
  1889. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  1890. <p class="gatha1">Abhijjamāne <a name="T1.0106"></a> vārismiṃ, sayaṃ <span class="note">[ayaṃ (ka.)]</span> āgamma iddhiyā;</p>
  1891. <p class="gathalast">Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi <span class="note">[saṃsīdati (ka.)]</span> mahaṇṇave.</p>
  1892. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  1893. <p class="gatha1">Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā;</p>
  1894. <p class="gathalast">Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.</p>
  1895. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  1896. <p class="gatha1">Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā;</p>
  1897. <p class="gathalast">Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti nanti.</p>
  1898. <p class="centered">Cūḷapalobhana <span class="note">[cullapalobhana (sī. syā. pī.)]</span> jātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  1899. <p class="subhead">264. Mahāpanādajātakaṃ (3-2-4)</p>
  1900. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  1901. <p class="gatha1">Panādo nāma so rājā, yassa yūpo suvaṇṇayo;</p>
  1902. <p class="gathalast">Tiriyaṃ soḷasubbedho <span class="note">[soḷasapabbedho (sī. pī.)]</span>, uddhamāhu <span class="note">[uccamāhu (sī. syā. pī.)]</span> sahassadhā.</p>
  1903. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  1904. <p class="gatha1">Sahassakaṇḍo satageṇḍu <span class="note">[satabhedo (sī. pī.), satabheṇḍu (sī. nissaya)]</span>, dhajāsu haritāmayo;</p>
  1905. <p class="gathalast">Anaccuṃ tattha gandhabbā, cha sahassāni sattadhā.</p>
  1906. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  1907. <p class="gatha1">Evametaṃ <span class="note">[evameva (ka.)]</span> tadā āsi, yathā bhāsasi bhaddaji;</p>
  1908. <p class="gathalast">Sakko ahaṃ tadā āsiṃ, veyyāvaccakaro tavāti.</p>
  1909. <p class="centered">Mahāpanādajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  1910. <p class="subhead">265. Khurappajātakaṃ (3-2-5)</p>
  1911. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  1912. <p class="gatha1">Disvā <a name="V1.0068"></a><a name="M1.0077"></a> khurappe dhanuveganunne, khagge <a name="T1.0107"></a> gahīte tikhiṇe teladhote;</p>
  1913. <p class="gathalast">Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, kasmā nu te nāhu chambhitattaṃ.</p>
  1914. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  1915. <p class="gatha1">Disvā khurappe dhanuveganunne, khagge gahīte tikhiṇe teladhote;</p>
  1916. <p class="gathalast">Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, vedaṃ alatthaṃ vipulaṃ uḷāraṃ.</p>
  1917. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  1918. <p class="gatha1">So vedajāto ajjhabhaviṃ amitte, pubbeva me jīvitamāsi cattaṃ;</p>
  1919. <p class="gathalast">Na hi jīvite ālayaṃ kubbamāno, sūro kayirā sūrakiccaṃ kadācīti.</p>
  1920. <p class="centered">Khurappajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  1921. <p class="subhead">266. Vātaggasindhavajātakaṃ (3-2-6)</p>
  1922. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  1923. <p class="gatha1">Yenāsi kisiyā paṇḍu, yena bhattaṃ na ruccati;</p>
  1924. <p class="gathalast">Ayaṃ so āgato bhattā <span class="note">[tāto (sī. syā. pī.)]</span>, kasmā dāni palāyasi.</p>
  1925. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  1926. <p class="gatha1">Sace <span class="note">[na kho (syā. ka.)]</span> panādikeneva, santhavo nāma jāyati;</p>
  1927. <p class="gathalast">Yaso hāyati itthīnaṃ, tasmā tāta palāyahaṃ <span class="note">[palāyihaṃ (syā.), palāyitaṃ (ka.)]</span>.</p>
  1928. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  1929. <p class="gatha1">Yassassinaṃ kule jātaṃ, āgataṃ yā na icchati;</p>
  1930. <p class="gathalast">Socati <a name="T1.0108"></a> cirarattāya, vātaggamiva bhaddalīti <span class="note">[kundalīti (sī. pī.), gadrabhīti (syā.)]</span>.</p>
  1931. <p class="centered">Vātaggasindhavajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  1932. <p class="subhead">267. Kakkaṭakajātakaṃ (3-2-7)</p>
  1933. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  1934. <p class="gatha1">Siṅgīmigo <a name="M1.0078"></a> āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo;</p>
  1935. <p class="gathalast">Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, mā heva maṃ pāṇasamaṃ jaheyya <span class="note">[jaheyyā (pī.) jahā’yye (?)]</span>.</p>
  1936. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  1937. <p class="gatha1">Ayya na taṃ jahissāmi, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ <span class="note">[kuñjara saṭṭhihāyana (sī. pī.)]</span>;</p>
  1938. <p class="gathalast">Pathabyā cāturantāya, suppiyo hosi me tuvaṃ.</p>
  1939. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  1940. <p class="gatha1">Ye kuḷīrā samuddasmiṃ, gaṅgāya yamunāya <span class="note">[nammadāya (sī. pī.)]</span> ca;</p>
  1941. <p class="gathalast">Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho, muñca rodantiyā patinti.</p>
  1942. <p class="centered">Kakkaṭaka <span class="note">[kuḷīra (ka.)]</span> jātakaṃ sattamaṃ.</p>
  1943. <p class="subhead">268. Ārāmadūsakajātakaṃ (3-2-8)</p>
  1944. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  1945. <p class="gatha1">Yo <a name="V1.0069"></a> ve sabbasametānaṃ, ahuvā seṭṭhasammato;</p>
  1946. <p class="gathalast">Tassāyaṃ edisī paññā, kimeva itarā pajā.</p>
  1947. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  1948. <p class="gatha1">Evameva tuvaṃ brahme, anaññāya vinindasi;</p>
  1949. <p class="gathalast">Kathaṃ mūlaṃ adisvāna <span class="note">[kathaṃhi mūlaṃ aditvā (syā. pī.)]</span>, rukkhaṃ jaññā patiṭṭhitaṃ.</p>
  1950. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  1951. <p class="gatha1">Nāhaṃ <a name="T1.0109"></a> tumhe vinindāmi, ye caññe vānarā vane;</p>
  1952. <p class="gathalast">Vissasenova gārayho, yassatthā rukkharopakāti.</p>
  1953. <p class="centered">Ārāmadūsakajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  1954. <p class="subhead">269. Sujātajātakaṃ (3-2-9)</p>
  1955. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  1956. <p class="gatha1">Na hi vaṇṇena sampannā, mañjukā piyadassanā;</p>
  1957. <p class="gathalast">Kharavācā piyā hoti, asmiṃ loke paramhi ca.</p>
  1958. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  1959. <p class="gatha1">Nanu passasimaṃ kāḷiṃ, dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ;</p>
  1960. <p class="gathalast">Kokilaṃ saṇhavācena, bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ.</p>
  1961. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  1962. <p class="gatha1">Tasmā <a name="M1.0079"></a> sakhilavācassa, mantabhāṇī anuddhato;</p>
  1963. <p class="gathalast">Atthaṃ dhammañca dīpeti, madhuraṃ tassa bhāsitanti.</p>
  1964. <p class="centered">Sujātajātakaṃ navamaṃ.</p>
  1965. <p class="subhead">270. Ulūkajātakaṃ (3-2-10)</p>
  1966. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  1967. <p class="gatha1">Sabbehi kira ñātīhi, kosiyo issaro kato;</p>
  1968. <p class="gathalast">Sace ñātīhi anuññāto <span class="note">[ñātīhanuññāto (sī. pī.)]</span>, bhaṇeyyāhaṃ ekavācikaṃ.</p>
  1969. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  1970. <p class="gatha1">Bhaṇa samma anuññāto, atthaṃ dhammañca kevalaṃ;</p>
  1971. <p class="gathalast">Santi hi daharā pakkhī, paññavanto jutindharā.</p>
  1972. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  1973. <p class="gatha1">Na me ruccati bhaddaṃ vo <span class="note">[bhadante (ka.)]</span>, ulūkassābhisecanaṃ;</p>
  1974. <p class="gathalast">Akkuddhassa <a name="T1.0110"></a> mukhaṃ passa, kathaṃ kuddho karissatīti.</p>
  1975. <p class="centered">Ulūkajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  1976. <p class="centered">Padumavaggo dutiyo.</p>
  1977. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  1978. <p class="gatha1">Padumuttama <a name="V1.0070"></a> nāgasirivhayano, sa-mahaṇṇava yūpa khurappavaro;</p>
  1979. <p class="gathalast">Atha bhaddalī kuñjara rukkha puna, kharavāca ulūkavarena dasāti.</p>
  1980. <p class="title">3. Udapānavaggo</p>
  1981. <p class="subhead">271. Udapānadūsakajātakaṃ (3-3-1)</p>
  1982. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  1983. <p class="gatha1">Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino;</p>
  1984. <p class="gathalast">Kicchākataṃ udapānaṃ, kathaṃ samma avāhasi <span class="note">[avāhayi (sī. pī.), apāhasi (syā.)]</span>.</p>
  1985. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  1986. <p class="gatha1">Esa dhammo siṅgālānaṃ, yaṃ pitvā ohadāmase;</p>
  1987. <p class="gathalast">Pitupitāmahaṃ dhammo, na taṃ <span class="note">[na naṃ (sī. pī.)]</span> ujjhātumarahasi.</p>
  1988. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  1989. <p class="gatha1">Yesaṃ <a name="T1.0111"></a><a name="M1.0080"></a> vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso;</p>
  1990. <p class="gathalast">Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācananti.</p>
  1991. <p class="centered">Udapānadūsakajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  1992. <p class="subhead">272. Byagghajātakaṃ (3-3-2)</p>
  1993. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  1994. <p class="gatha1">Yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo vihiyyati;</p>
  1995. <p class="gathalast">Pubbevajjhābhavaṃ tassa, rukkhe akkhīva paṇḍito.</p>
  1996. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  1997. <p class="gatha1">Yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo pavaḍḍhati;</p>
  1998. <p class="gathalast">Kareyyattasamaṃ vuttiṃ, sabbakiccesu paṇḍito.</p>
  1999. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  2000. <p class="gatha1">Etha byagghā nivattavho, paccupetha <span class="note">[paccametha (sī. pī.)]</span> mahāvanaṃ;</p>
  2001. <p class="gathalast">Mā vanaṃ chindi nibyagghaṃ, byagghā māhesu nibbanāti.</p>
  2002. <p class="centered">Byagghajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  2003. <p class="subhead">273. Kacchapajātakaṃ (3-3-3)</p>
  2004. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  2005. <p class="gatha1">Ko nu uddhitabhattova <span class="note">[udditabhattova (sī.), vaḍḍhitabhattova (syā.)]</span>, pūrahatthova brāhmaṇo;</p>
  2006. <p class="gathalast">Kahaṃ nu bhikkhaṃ acari, kaṃ saddhaṃ upasaṅkami.</p>
  2007. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  2008. <p class="gatha1">Ahaṃ <a name="V1.0071"></a> kapismi dummedho, anāmāsāni āmasiṃ;</p>
  2009. <p class="gathalast">Tvaṃ maṃ mocaya bhaddante, mutto gaccheyya pabbataṃ.</p>
  2010. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  2011. <p class="gatha1">Kacchapā kassapā honti, koṇḍaññā honti makkaṭā;</p>
  2012. <p class="gathalast">Muñca kassapa koṇḍaññaṃ, kataṃ methunakaṃ tayāti.</p>
  2013. <p class="centered">Kacchapajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  2014. <p class="subhead">274. Lolajātakaṃ (3-3-4)</p>
  2015. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  2016. <p class="gatha1">Kāyaṃ balākā sikhinī, corī laṅghipitāmahā;</p>
  2017. <p class="gathalast">Oraṃ <a name="T1.0112"></a> balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā.</p>
  2018. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  2019. <p class="gatha1">Nāhaṃ balākā sikhinī, ahaṃ lolosmi vāyaso;</p>
  2020. <p class="gathalast">Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato.</p>
  2021. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  2022. <p class="gatha1">Punapāpajjasī <a name="M1.0081"></a> samma, sīlañhi tava tādisaṃ;</p>
  2023. <p class="gathalast">Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti.</p>
  2024. <p class="centered">Lolajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  2025. <p class="subhead">275. Rucirajātakaṃ (3-3-5)</p>
  2026. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  2027. <p class="gatha1">Kāyaṃ balākā rucirā, kākanīḷasmimacchati;</p>
  2028. <p class="gathalast">Caṇḍo kāko sakhā mayhaṃ, yassa <span class="note">[tassa (sī. pī.)]</span> cetaṃ kulāvakaṃ.</p>
  2029. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  2030. <p class="gatha1">Nanu maṃ samma jānāsi, dija sāmākabhojana;</p>
  2031. <p class="gathalast">Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato.</p>
  2032. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  2033. <p class="gatha1">Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ;</p>
  2034. <p class="gathalast">Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti.</p>
  2035. <p class="centered">Rucirajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  2036. <p class="subhead">276. Kurudhammajātakaṃ (3-3-6)</p>
  2037. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  2038. <p class="gatha1">Tava saddhañca sīlañca, viditvāna janādhipa;</p>
  2039. <p class="gathalast">Vaṇṇaṃ añjanavaṇṇena, kāliṅgasmiṃ nimimhase <span class="note">[vinimhase (syā.), vanimhase (ka.)]</span>.</p>
  2040. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  2041. <p class="gatha1">Annabhaccā <a name="T1.0113"></a> cabhaccā ca, yodha uddissa gacchati;</p>
  2042. <p class="gathalast">Sabbe te appaṭikkhippā, pubbācariyavaco idaṃ.</p>
  2043. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  2044. <p class="gatha1">Dadāmi <a name="V1.0072"></a> vo brāhmaṇā nāgametaṃ, rājārahaṃ rājabhoggaṃ yasassinaṃ;</p>
  2045. <p class="gathalast">Alaṅkataṃ hemajālābhichannaṃ, sasārathiṃ gacchatha yena kāmanti.</p>
  2046. <p class="centered">Kurudhammajātakaṃ <span class="note">[kurudhammajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> chaṭṭhaṃ.</p>
  2047. <p class="subhead">277. Romakajātakaṃ (3-3-7)</p>
  2048. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  2049. <p class="gatha1">Vassāni <a name="M1.0082"></a> paññāsa samādhikāni, vasimha selassa guhāya romaka;</p>
  2050. <p class="gathalast">Asaṅkamānā abhinibbutattā <span class="note">[abhinibbutacittā (syā. ka.)]</span>, hatthatta <span class="note">[hatthattha (syā.)]</span> māyanti mamaṇḍajā pure.</p>
  2051. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  2052. <p class="gatha1">Te dāni vakkaṅga kimatthamussukā, bhajanti aññaṃ girikandaraṃ dijā;</p>
  2053. <p class="gathalast">Na nūna maññanti mamaṃ yathā pure, cirappavutthā atha vā na te ime.</p>
  2054. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  2055. <p class="gatha1">Jānāma taṃ na mayaṃ sampamūḷhā <span class="note">[na maya’masma mūḷhā (sī. pī.)]</span>, soyeva tvaṃ te mayamasma nāññe;</p>
  2056. <p class="gathalast">Cittañca <a name="T1.0114"></a> te asmiṃ jane paduṭṭhaṃ, ājīvikā <span class="note">[ājīvaka (sī. syā.), ājīvika (pī.)]</span> tena tamuttasāmāti.</p>
  2057. <p class="centered">Romakajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  2058. <p class="subhead">278. Mahiṃsarājajātakaṃ (3-3-8)</p>
  2059. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  2060. <p class="gatha1">Kimattha <span class="note">[kamattha (sī. pī.)]</span> mabhisandhāya, lahucittassa dubbhino <span class="note">[dūbhino (sī. pī.)]</span>;</p>
  2061. <p class="gathalast">Sabbakāmadadasseva <span class="note">[duhasseva (sī. syā. pī.), rahasseva (ka.)]</span>, imaṃ dukkhaṃ titikkhasi.</p>
  2062. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  2063. <p class="gatha1">Siṅgena nihanāhetaṃ, padasā ca adhiṭṭhaha;</p>
  2064. <p class="gathalast">Bhiyyo <span class="note">[bhīyo (sī.)]</span> bālā pakujjheyyuṃ, no cassa paṭisedhako.</p>
  2065. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  2066. <p class="gatha1">Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ <span class="note">[aññampevaṃ (sī. syā. pī.)]</span> karissati;</p>
  2067. <p class="gathalast">Te naṃ tattha vadhissanti, sā me mutti bhavissatīti.</p>
  2068. <p class="centered">Mahiṃsarājajātakaṃ <span class="note">[mahisajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> aṭṭhamaṃ.</p>
  2069. <p class="subhead">279. Satapattajātakaṃ (3-3-9)</p>
  2070. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  2071. <p class="gatha1">Yathā <a name="M1.0083"></a> māṇavako panthe, siṅgāliṃ vanagocariṃ;</p>
  2072. <p class="gatha2">Atthakāmaṃ pavedentiṃ <span class="note">[pavadantiṃ (pī.)]</span>, anatthakāmāti maññati;</p>
  2073. <p class="gathalast">Anatthakāmaṃ satapattaṃ, atthakāmoti maññati.</p>
  2074. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  2075. <p class="gatha1">Evameva idhekacco, puggalo hoti tādiso;</p>
  2076. <p class="gathalast">Hitehi vacanaṃ vutto, paṭigaṇhāti vāmato.</p>
  2077. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  2078. <p class="gatha1">Ye <a name="T1.0115"></a><a name="V1.0073"></a> ca kho naṃ pasaṃsanti, bhayā ukkaṃsayanti vā <span class="note">[ca (sī. pī.)]</span>;</p>
  2079. <p class="gathalast">Tañhi so maññate mittaṃ, satapattaṃva māṇavoti.</p>
  2080. <p class="centered">Satapattajātakaṃ navamaṃ.</p>
  2081. <p class="subhead">280. Puṭadūsakajātakaṃ (3-3-10)</p>
  2082. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  2083. <p class="gatha1">Addhā hi nūna migarājā, puṭakammassa kovido;</p>
  2084. <p class="gathalast">Tathā hi puṭaṃ dūseti, aññaṃ nūna karissati.</p>
  2085. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  2086. <p class="gatha1">Na me mātā vā pitā vā, puṭakammassa kovido;</p>
  2087. <p class="gathalast">Kataṃ kataṃ kho dūsema, evaṃ dhammamidaṃ kulaṃ.</p>
  2088. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  2089. <p class="gatha1">Yesaṃ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso;</p>
  2090. <p class="gathalast">Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācananti.</p>
  2091. <p class="centered">Puṭadūsakajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  2092. <p class="centered">Udapānavaggo <span class="note">[araññavaggo (sī. pī. ka.)]</span> tatiyo.</p>
  2093. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  2094. <p class="gatha1">Udapānavaraṃ vanabyaggha kapi, sikhinī ca balāka ruciravaro;</p>
  2095. <p class="gathalast">Sujanādhiparomakadūsa puna, satapattavaro puṭakamma dasāti.</p>
  2096. <p class="title">4. Abbhantaravaggo</p>
  2097. <p class="subhead">281. Abbhantarajātakaṃ (3-4-1)</p>
  2098. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  2099. <p class="gatha1">Abbhantaro <a name="T1.0116"></a><a name="M1.0084"></a> nāma dumo, yassa dibyamidaṃ phalaṃ;</p>
  2100. <p class="gathalast">Bhutvā dohaḷinī nārī, cakkavattiṃ vijāyati.</p>
  2101. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  2102. <p class="gatha1">Tvampi <span class="note">[tvañca (sī. pī.), tvaṃ hi (ka.)]</span> bhadde mahesīsi, sā cāpi <span class="note">[cāsi (sī. pī.)]</span> patino piyā;</p>
  2103. <p class="gathalast">Āharissati te rājā, idaṃ abbhantaraṃ phalaṃ.</p>
  2104. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  2105. <p class="gatha1">Bhatturatthe parakkanto, yaṃ ṭhānamadhigacchati;</p>
  2106. <p class="gathalast">Sūro attapariccāgī, labhamāno bhavāmahanti.</p>
  2107. <p class="centered">Abbhantarajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  2108. <p class="subhead">282. Seyyajātakaṃ (3-4-2)</p>
  2109. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  2110. <p class="gatha1">Seyyaṃso <a name="V1.0074"></a> seyyaso hoti, yo seyyamupasevati;</p>
  2111. <p class="gathalast">Ekena sandhiṃ katvāna, sataṃ vajjhe <span class="note">[macce (ka.), bajjhe (ka. aṭṭha.)]</span> amocayiṃ.</p>
  2112. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  2113. <p class="gatha1"><span class="note">[kasmā…pe… saggaṃ na gaccheyya (katthaci)]</span> Tasmā sabbena lokena, sandhiṃ katvāna ekato <span class="note">[ekako (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  2114. <p class="gathalast">Pecca saggaṃ nigaccheyya <span class="note">[kasmā…pe… saggaṃ na gaccheyya (katthaci)]</span>, idaṃ suṇātha kāsiyā <span class="note">[kāsayo (sī. pī.)]</span>.</p>
  2115. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  2116. <p class="gatha1">Idaṃ vatvā mahārājā, kaṃso bārāṇasiggaho;</p>
  2117. <p class="gathalast">Dhanuṃ kaṇḍañca <span class="note">[tūṇiñca (sī. pī.)]</span> nikkhippa, saṃyamaṃ ajjhupāgamīti.</p>
  2118. <p class="centered">Seyyajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  2119. <p class="subhead">283. Vaḍḍhakīsūkarajātakaṃ (3-4-3)</p>
  2120. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  2121. <p class="gatha1">Varaṃ <a name="T1.0117"></a> varaṃ tvaṃ nihanaṃ pure cari, asmiṃ padese abhibhuyya sūkare;</p>
  2122. <p class="gathalast">So dāni eko byapagamma jhāyasi, balaṃ nu te byaggha na cajja vijjati.</p>
  2123. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  2124. <p class="gatha1">Ime <a name="M1.0085"></a> sudaṃ <span class="note">[imassu tā (syā. ka.)]</span> yanti disodisaṃ pure, bhayaṭṭitā leṇagavesino puthu;</p>
  2125. <p class="gathalast">Te dāni saṅgamma vasanti ekato, yatthaṭṭhitā duppasahajjame <span class="note">[duppasahajjime (syā.)]</span> mayā.</p>
  2126. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  2127. <p class="gatha1">Namatthu saṅghāna samāgatānaṃ, disvā sayaṃ sakhya vadāmi abbhutaṃ;</p>
  2128. <p class="gathalast">Byagghaṃ migā yattha jiniṃsu dāṭhino, sāmaggiyā dāṭhabalesu muccareti.</p>
  2129. <p class="centered">Vaḍḍhakīsūkarajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  2130. <p class="subhead">284. Sirijātakaṃ (3-4-4)</p>
  2131. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  2132. <p class="gatha1">Yaṃ ussukā saṅgharanti, alakkhikā bahuṃ dhanaṃ;</p>
  2133. <p class="gathalast">Sippavanto asippā ca, lakkhivā tāni bhuñjati.</p>
  2134. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  2135. <p class="gatha1">Sabbattha <a name="T1.0118"></a> katapuññassa, aticcaññeva pāṇino;</p>
  2136. <p class="gathalast">Uppajjanti bahū bhogā, appanāyatanesupi.</p>
  2137. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  2138. <p class="gatha1">Kukkuṭo <span class="note">[kukkuṭa (sī. pī.), kukkuṭā (sī. nissaya, saddanīti)]</span> maṇayo daṇḍo, thiyo ca puññalakkhaṇā;</p>
  2139. <p class="gathalast">Uppajjanti apāpassa, katapuññassa jantunoti.</p>
  2140. <p class="centered">Sirijātakaṃ catutthaṃ.</p>
  2141. <p class="subhead">285. Maṇisūkarajātakaṃ (3-4-5)</p>
  2142. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  2143. <p class="gatha1">Dariyā <a name="V1.0075"></a> satta vassāni, tiṃsamattā vasāmase;</p>
  2144. <p class="gathalast">Haññāma <span class="note">[hañchema (sī. pī.), hañchāma (?)]</span> maṇino ābhaṃ, iti no mantanaṃ ahu.</p>
  2145. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  2146. <p class="gatha1">Yāvatā maṇiṃ ghaṃsāma <span class="note">[yāva yāva nighaṃsāma (sī. pī.)]</span>, bhiyyo vodāyate maṇi;</p>
  2147. <p class="gathalast">Idañca dāni pucchāma, kiṃ kiccaṃ idha maññasi.</p>
  2148. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  2149. <p class="gatha1">Ayaṃ maṇi veḷūriyo, akāco vimalo <span class="note">[vipulo (ka.)]</span> subho;</p>
  2150. <p class="gathalast">Nāssa sakkā siriṃ hantuṃ, apakkamatha sūkarāti.</p>
  2151. <p class="centered">Maṇisūkara <span class="note">[maṇighaṃsa (ka.)]</span> jātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  2152. <p class="subhead">286. Sālūkajātakaṃ (3-4-6)</p>
  2153. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  2154. <p class="gatha1">Mā <a name="M1.0086"></a> sālūkassa pihayi, āturannāni bhuñjati;</p>
  2155. <p class="gathalast">Appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇaṃ.</p>
  2156. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  2157. <p class="gatha1">Idāni so idhāgantvā, atithī yuttasevako;</p>
  2158. <p class="gathalast">Atha dakkhasi sālūkaṃ, sayantaṃ musaluttaraṃ.</p>
  2159. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  2160. <p class="gatha1">Vikantaṃ <a name="T1.0119"></a> <span class="note">[vikattaṃ (sī.), vikantiyamānaṃ chindiyamānaṃti attho]</span> sūkaraṃ disvā, sayantaṃ musaluttaraṃ;</p>
  2161. <p class="gathalast">Jaraggavā vicintesuṃ, varamhākaṃ bhusāmivāti.</p>
  2162. <p class="centered">Sālūkajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  2163. <p class="subhead">287. Lābhagarahajātakaṃ (3-4-7)</p>
  2164. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  2165. <p class="gatha1">Nānummatto nāpisuṇo, nānaṭo nākutūhalo;</p>
  2166. <p class="gathalast">Mūḷhesu labhate lābhaṃ, esā te anusāsanī.</p>
  2167. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  2168. <p class="gatha1">Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa;</p>
  2169. <p class="gathalast">Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena <span class="note">[adhammacariyāya (sī. syā.)]</span> vā.</p>
  2170. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  2171. <p class="gatha1">Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje;</p>
  2172. <p class="gathalast">Esāva jīvikā seyyo <span class="note">[seyyā (sī. syā. pī.)]</span>, yā cādhammena esanāti.</p>
  2173. <p class="centered">Lābhagarahajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  2174. <p class="subhead">288. Macchuddānajātakaṃ (3-4-8)</p>
  2175. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  2176. <p class="gatha1">Agghanti <a name="V1.0076"></a> macchā adhikaṃ sahassaṃ, na so atthi yo imaṃ saddaheyya;</p>
  2177. <p class="gathalast">Mayhañca assu idha satta māsā, ahampi taṃ macchuddānaṃ kiṇeyyaṃ.</p>
  2178. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  2179. <p class="gatha1">Macchānaṃ bhojanaṃ datvā, mama dakkhiṇamādisi;</p>
  2180. <p class="gathalast">Taṃ dakkhiṇaṃ sarantiyā, kataṃ apacitiṃ tayā.</p>
  2181. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  2182. <p class="gatha1">Paduṭṭhacittassa <a name="T1.0120"></a><a name="M1.0087"></a> na phāti hoti, na cāpi taṃ <span class="note">[naṃ (sī. syā.)]</span> devatā pūjayanti;</p>
  2183. <p class="gathalast">Yo bhātaraṃ pettikaṃ sāpateyyaṃ, avañcayī dukkaṭakammakārīti.</p>
  2184. <p class="centered">Macchuddānajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  2185. <p class="subhead">289. Nānāchandajātakaṃ (3-4-9)</p>
  2186. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  2187. <p class="gatha1">Nānāchandā mahārāja, ekāgāre vasāmase;</p>
  2188. <p class="gathalast">Ahaṃ gāmavaraṃ icche, brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ.</p>
  2189. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  2190. <p class="gatha1">Putto ca ājaññarathaṃ, kaññā ca maṇikuṇḍalaṃ;</p>
  2191. <p class="gathalast">Yā cesā puṇṇikā jammī, udukkhalaṃbhikaṅkhati.</p>
  2192. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  2193. <p class="gatha1">Brāhmaṇassa gāmavaraṃ, brāhmaṇiyā gavaṃ sataṃ;</p>
  2194. <p class="gatha2">Puttassa ājaññarathaṃ, kaññāya maṇikuṇḍalaṃ;</p>
  2195. <p class="gathalast">Yañcetaṃ puṇṇikaṃ jammiṃ, paṭipādethudukkhalanti.</p>
  2196. <p class="centered">Nānāchandajātakaṃ navamaṃ.</p>
  2197. <p class="subhead">290. Sīlavīmaṃsakajātakaṃ (3-4-10)</p>
  2198. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  2199. <p class="gatha1">Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ;</p>
  2200. <p class="gathalast">Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati.</p>
  2201. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  2202. <p class="gatha1">Sohaṃ sīlaṃ samādissaṃ, loke anumataṃ sivaṃ;</p>
  2203. <p class="gathalast">Ariyavuttisamācāro<a name="T1.0121"></a>, yena vuccati sīlavā.</p>
  2204. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  2205. <p class="gatha1">Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati;</p>
  2206. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā sugatiṃ, upapajjati sīlavāti.</p>
  2207. <p class="centered">Sīlavīmaṃsakajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  2208. <p class="centered">Abbhantaravaggo catuttho.</p>
  2209. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  2210. <p class="gatha1">Duma <a name="V1.0077"></a><a name="M1.0088"></a> kaṃsavaruttamabyagghamigā, maṇayo maṇi sālukamavhayano;</p>
  2211. <p class="gathalast">Anusāsaniyopi ca macchavaro, maṇikuṇḍalakena kirena dasāti.</p>
  2212. <p class="title">5. Kumbhavaggo</p>
  2213. <p class="subhead">291. Surāghaṭajātakaṃ (2-5-1)</p>
  2214. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  2215. <p class="gatha1">Sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ, kuṭaṃ laddhāna dhuttako;</p>
  2216. <p class="gathalast">Yāva naṃ anupāleti, tāva so sukhamedhati.</p>
  2217. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  2218. <p class="gatha1">Yadā matto ca ditto ca, pamādā kumbhamabbhidā;</p>
  2219. <p class="gathalast">Tadā naggo ca pottho ca, pacchā bālo vihaññati.</p>
  2220. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  2221. <p class="gatha1">Evameva yo dhanaṃ laddhā, pamatto <span class="note">[amattā (sī.), amatto (pī.)]</span> paribhuñjati;</p>
  2222. <p class="gathalast">Pacchā <a name="T1.0122"></a> tappati dummedho, kuṭaṃ bhitvāva <span class="note">[kuṭaṃ bhinnova (sī. pī.), kuṭabhinnova (?)]</span> dhuttakoti.</p>
  2223. <p class="centered">Surāghaṭa <span class="note">[bhadraghaṭa (sī. pī.), bhadraghaṭabhedaka (syā.)]</span> jātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  2224. <p class="subhead">292. Supattajātakaṃ (3-5-2)</p>
  2225. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  2226. <p class="gatha1">Bārāṇasyaṃ <span class="note">[bārāṇassaṃ (sī. pī.)]</span> mahārāja, kākarājā nivāsako <span class="note">[nivāsiko (sī. pī.)]</span>;</p>
  2227. <p class="gathalast">Asītiyā sahassehi, supatto parivārito.</p>
  2228. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  2229. <p class="gatha1">Tassa dohaḷinī bhariyā, suphassā bhakkhitumicchati <span class="note">[macchamicchati (sī. pī.)]</span>;</p>
  2230. <p class="gathalast">Rañño mahānase pakkaṃ, paccagghaṃ rājabhojanaṃ.</p>
  2231. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  2232. <p class="gatha1">Tesāhaṃ pahito dūto, rañño camhi idhāgato;</p>
  2233. <p class="gathalast">Bhattu apacitiṃ kummi, nāsāyamakaraṃ <span class="note">[makariṃ (sī. nissaya)]</span> vaṇanti.</p>
  2234. <p class="centered">Supattajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  2235. <p class="subhead">293. Kāyanibbindajātakaṃ (3-5-3)</p>
  2236. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  2237. <p class="gatha1">Phuṭṭhassa <a name="M1.0089"></a> me aññatarena byādhinā, rogena bāḷhaṃ dukhitassa ruppato;</p>
  2238. <p class="gathalast">Parisussati khippamidaṃ kaḷevaraṃ, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ.</p>
  2239. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  2240. <p class="gatha1">Ajaññaṃ <a name="V1.0078"></a> jaññasaṅkhātaṃ, asuciṃ sucisammataṃ;</p>
  2241. <p class="gathalast">Nānākuṇapaparipūraṃ, jaññarūpaṃ apassato.</p>
  2242. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  2243. <p class="gatha1">Dhiratthumaṃ <a name="T1.0123"></a> āturaṃ pūtikāyaṃ, jegucchiyaṃ assuciṃ byādhidhammaṃ;</p>
  2244. <p class="gathalast">Yatthappamattā adhimucchitā pajā, hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyāti.</p>
  2245. <p class="centered">Kāyanibbinda <span class="note">[kāyavicchanda (sī.), kāyavicchinda (pī.)]</span> jātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  2246. <p class="subhead">294. Jambukhādakajātakaṃ (3-5-4)</p>
  2247. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  2248. <p class="gatha1">Koyaṃ bindussaro vaggu, saravantāna <span class="note">[pavadantāna (sī. pī.)]</span> muttamo;</p>
  2249. <p class="gathalast">Accuto jambusākhāya, moracchāpova kūjati.</p>
  2250. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  2251. <p class="gatha1">Kulaputtova jānāti <span class="note">[kulaputto pajānāti (syā. ka.)]</span>, kulaputtaṃ <span class="note">[kulaputte (sī. pī.)]</span> pasaṃsituṃ;</p>
  2252. <p class="gathalast">Byagghacchāpasarīvaṇṇa, bhuñja samma dadāmi te.</p>
  2253. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  2254. <p class="gatha1">Cirassaṃ vata passāmi, musāvādī samāgate;</p>
  2255. <p class="gathalast">Vantādaṃ kuṇapādañca, aññamaññaṃ pasaṃsaketi.</p>
  2256. <p class="centered">Jambukhādakajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  2257. <p class="subhead">295. Antajātakaṃ (3-5-5)</p>
  2258. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  2259. <p class="gatha1">Usabhasseva te khandho, sīhasseva vijambhitaṃ;</p>
  2260. <p class="gathalast">Migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase.</p>
  2261. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  2262. <p class="gatha1">Kulaputtova jānāti, kulaputtaṃ pasaṃsituṃ;</p>
  2263. <p class="gathalast">Mayūragīvasaṅkāsa, ito pariyāhi vāyasa.</p>
  2264. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  2265. <p class="gatha1">Migānaṃ <a name="T1.0124"></a><a name="M1.0090"></a> siṅgālo <span class="note">[kotthuko (sī. pī.), koṭṭhuko (syā.)]</span> anto, pakkhīnaṃ pana vāyaso;</p>
  2266. <p class="gathalast">Eraṇḍo anto rukkhānaṃ, tayo antā samāgatāti.</p>
  2267. <p class="centered">Antajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  2268. <p class="subhead">296. Samuddajātakaṃ (3-5-6)</p>
  2269. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  2270. <p class="gatha1">Ko nāyaṃ <span class="note">[ko nvāyaṃ (syā.)]</span> loṇatoyasmiṃ, samantā paridhāvati;</p>
  2271. <p class="gathalast">Macche makare ca vāreti, ūmīsu ca vihaññati.</p>
  2272. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  2273. <p class="gatha1">Anantapāyī sakuṇo, atittoti disāsuto;</p>
  2274. <p class="gathalast">Samuddaṃ pātumicchāmi, sāgaraṃ saritaṃ patiṃ.</p>
  2275. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  2276. <p class="gatha1">So <a name="V1.0079"></a> ayaṃ hāyati ceva, pūrate ca mahodadhi;</p>
  2277. <p class="gathalast">Nāssa nāyati pītanto, apeyyo kira sāgaroti.</p>
  2278. <p class="centered">Samuddajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  2279. <p class="subhead">297. Kāmavilāpajātakaṃ (3-5-7)</p>
  2280. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  2281. <p class="gatha1">Ucce sakuṇa ḍemāna, pattayāna vihaṅgama;</p>
  2282. <p class="gathalast">Vajjāsi kho tvaṃ vāmūruṃ, ciraṃ kho sā karissati <span class="note">[sarissati (ka.)]</span>.</p>
  2283. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  2284. <p class="gatha1">Idaṃ kho sā na jānāti, asiṃ sattiñca oḍḍitaṃ;</p>
  2285. <p class="gathalast">Sā caṇḍī kāhati kodhaṃ, taṃ me tapati no idaṃ <span class="note">[no idha (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  2286. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  2287. <p class="gatha1">Esa <a name="T1.0125"></a> uppalasannāho, nikkhañcussīsakohitaṃ <span class="note">[nikkhamussīsake kataṃ (sī. pī.), nikkhañcussīsake kataṃ (syā.)]</span>;</p>
  2288. <p class="gathalast">Kāsikañca muduṃ vatthaṃ, tappetu dhanikā piyāti <span class="note">[dhanakāmiyāti (syā. pī.), dhanakāmikāti (sī.)]</span>.</p>
  2289. <p class="centered">Kāmavilāpajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  2290. <p class="subhead">298. Udumbarajātakaṃ (3-5-8)</p>
  2291. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  2292. <p class="gatha1">Udumbarā cime pakkā, nigrodhā ca kapitthanā;</p>
  2293. <p class="gathalast">Ehi nikkhama bhuñjassu, kiṃ jighacchāya miyyasi.</p>
  2294. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  2295. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="M1.0091"></a> so suhito hoti, yo vuḍḍhamapacāyati;</p>
  2296. <p class="gathalast">Yathāhamajja suhito, dumapakkāni māsito.</p>
  2297. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  2298. <p class="gatha1">Yaṃ vanejo vanejassa, vañceyya kapino kapi;</p>
  2299. <p class="gathalast">Daharo kapi <span class="note">[daharopi taṃ na (sī. pī.), daharopi na (syā.)]</span> saddheyya, na hi jiṇṇo jarākapīti.</p>
  2300. <p class="centered">Udumbarajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  2301. <p class="subhead">299. Komāraputtajātakaṃ (3-5-9)</p>
  2302. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  2303. <p class="gatha1">Pure tuvaṃ sīlavataṃ sakāse, okkantikaṃ <span class="note">[okkandikaṃ (sī. syā. pī.)]</span> kīḷasi assamamhi;</p>
  2304. <p class="gathalast">Karohare <span class="note">[karohi re (ka.)]</span> makkaṭiyāni makkaṭa, na taṃ mayaṃ sīlavataṃ ramāma.</p>
  2305. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  2306. <p class="gatha1">Sutā <a name="T1.0126"></a> hi mayhaṃ paramā visuddhi, komāraputtassa bahussutassa;</p>
  2307. <p class="gathalast">Mā dāni maṃ maññi tuvaṃ yathā pure, jhānānuyutto viharāmi <span class="note">[jhānānuyuttā viharāma (sī. pī.)]</span> āvuso.</p>
  2308. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  2309. <p class="gatha1">Sacepi selasmi vapeyya bījaṃ, devo ca vasse na hi taṃ virūḷhe <span class="note">[neva hi taṃ ruheyya (sī. pī.), na hi taṃ virūhe (?)]</span>;</p>
  2310. <p class="gathalast">Sutā hi te sā paramā visuddhi, ārā tuvaṃ makkaṭa jhānabhūmiyāti.</p>
  2311. <p class="centered">Komāraputtajātakaṃ navamaṃ.</p>
  2312. <p class="subhead">300. Vakajātakaṃ (3-5-10)</p>
  2313. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  2314. <p class="gatha1">Parapāṇarodhā <a name="V1.0080"></a> <span class="note">[parapāṇaghāte (syā.), parapāṇarocaṃ (ka.)]</span> jīvanto, maṃsalohitabhojano;</p>
  2315. <p class="gathalast">Vako vataṃ samādāya, upapajji uposathaṃ.</p>
  2316. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  2317. <p class="gatha1">Tassa sakko vataññāya, ajarūpenupāgami;</p>
  2318. <p class="gathalast">Vītatapo ajjhappatto, bhañji lohitapo tapaṃ.</p>
  2319. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  2320. <p class="gatha1">Evameva <a name="M1.0092"></a> idhekacce, samādānamhi dubbalā;</p>
  2321. <p class="gathalast">Lahuṃ karonti attānaṃ, vakova ajakāraṇāti.</p>
  2322. <p class="centered">Vakajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  2323. <p class="centered">Kumbhavaggo pañcamo.</p>
  2324. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  2325. <p class="gatha1">Varakumbha <a name="T1.0127"></a> supattasirivhayano, sucisammata bindusaro cusabho;</p>
  2326. <p class="gathalast">Saritaṃpati caṇḍi jarākapinā, atha makkaṭiyā vakakena dasāti.</p>
  2327. <p class="bodytext">Atha vagguddānaṃ –</p>
  2328. <p class="gatha1">Saṅkappo padumo ceva, udapānena tatiyaṃ;</p>
  2329. <p class="gathalast">Abbhantaraṃ ghaṭabhedaṃ, tikanipātamhilaṅkatanti.</p>
  2330. <p class="centered">Tikanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2331. <a name="kn14_4"></a>
  2332. <p class="chapter">4. Catukkanipāto</p>
  2333. <p class="title">1. Kāliṅgavaggo</p>
  2334. <p class="subhead">301. Cūḷakāliṅgajātakaṃ (4-1-1)</p>
  2335. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  2336. <p class="gatha1">Vivarathimāsaṃ <a name="T1.0128"></a><a name="V1.0081"></a><a name="M1.0093"></a> <span class="note">[vivaratha imāsaṃ (sī. syā. pī.)]</span> dvāraṃ, nagaraṃ pavisantu <span class="note">[pavisituṃ mayā; (ka.)]</span> aruṇarājassa;</p>
  2337. <p class="gathalast">Sīhena susiṭṭhena, surakkhitaṃ <span class="note">[susatthena, surakkhitaṃ (sī. pī.), susiṭṭhena (ka.)]</span> nandisenena.</p>
  2338. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  2339. <p class="gatha1">Jayo kaliṅgānamasayhasāhinaṃ, parājayo anayo <span class="note">[ajayo (syā.), anvito (ka.)]</span> assakānaṃ;</p>
  2340. <p class="gathalast">Icceva te bhāsitaṃ brahmacāri, na ujjubhūtā vitathaṃ bhaṇanti.</p>
  2341. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  2342. <p class="gatha1">Devā musāvādamupātivattā, saccaṃ dhanaṃ paramaṃ tesu <span class="note">[tathaṃ pemakaraṃ nu (ka.), tathaṃ paramaṃ karaṃ nu (syā.)]</span> sakka;</p>
  2343. <p class="gathalast">Taṃ te musā bhāsitaṃ devarāja, kiṃ vā paṭicca maghavā mahinda.</p>
  2344. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  2345. <p class="gatha1">Nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne, devā na issanti purisaparakkamassa;</p>
  2346. <p class="gatha2">Damo samādhi manaso abhejjo <span class="note">[adejjo (sī. pī.), abhijjo (ka.)]</span>, abyaggatā <a name="T1.0129"></a> nikkamanañca <span class="note">[nikkhamanañca (sī.)]</span> kāle;</p>
  2347. <p class="gathalast">Daḷhañca viriyaṃ purisaparakkamo ca, teneva āsi vijayo assakānanti.</p>
  2348. <p class="centered">Cūḷakāliṅgajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  2349. <p class="subhead">302. Mahāassārohajātakaṃ (4-1-2)</p>
  2350. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  2351. <p class="gatha1">Adeyyesu dadaṃ dānaṃ, deyyesu nappavecchati;</p>
  2352. <p class="gathalast">Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyaṃ nādhigacchati.</p>
  2353. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  2354. <p class="gatha1">Nādeyyesu <a name="M1.0094"></a> dadaṃ dānaṃ, deyyesu yo pavecchati;</p>
  2355. <p class="gathalast">Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyamadhigacchati.</p>
  2356. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  2357. <p class="gatha1">Saññogasambhogavisesadassanaṃ, anariyadhammesu saṭhesu nassati;</p>
  2358. <p class="gathalast">Katañca ariyesu ca ajjavesu, mahapphalaṃ hoti aṇumpi tādisu.</p>
  2359. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  2360. <p class="gatha1">Yo pubbe katakalyāṇo, akā loke sudukkaraṃ;</p>
  2361. <p class="gathalast">Pacchā kayirā na vā kayirā, accantaṃ pūjanārahoti.</p>
  2362. <p class="centered">Mahāassārohajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  2363. <p class="subhead">303. Ekarājajātakaṃ (4-1-3)</p>
  2364. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  2365. <p class="gatha1">Anuttare <a name="T1.0130"></a><a name="V1.0082"></a> kāmaguṇe samiddhe, bhutvāna pubbe vasī ekarāja;</p>
  2366. <p class="gathalast">So dāni dugge narakamhi khitto, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.</p>
  2367. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  2368. <p class="gatha1">Pubbeva khantī ca tapo ca mayhaṃ, sampatthitā dubbhisena <span class="note">[dabbasenā (sī. pī.)]</span> ahosi;</p>
  2369. <p class="gathalast">Taṃ dāni laddhāna kathaṃ nu rāja, jahe ahaṃ vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.</p>
  2370. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  2371. <p class="gatha1">Sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni, yasassinaṃ paññavantaṃ visayha;</p>
  2372. <p class="gathalast">Yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.</p>
  2373. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  2374. <p class="gatha1">Panujja dukkhena sukhaṃ janinda, sukhena vā dukkhamasayhasāhi;</p>
  2375. <p class="gathalast">Ubhayattha santo abhinibbutattā, sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyāti.</p>
  2376. <p class="centered">Ekarājajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  2377. <p class="subhead">304. Daddarajātakaṃ (4-1-4)</p>
  2378. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  2379. <p class="gatha1">Imāni <a name="T1.0131"></a><a name="M1.0095"></a> maṃ daddara tāpayanti, vācāduruttāni manussaloke;</p>
  2380. <p class="gathalast">Maṇḍūkabhakkhā udakantasevī, āsīvisaṃ maṃ avisā sapanti.</p>
  2381. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  2382. <p class="gatha1">Sakā raṭṭhā pabbājito, aññaṃ janapadaṃ gato;</p>
  2383. <p class="gathalast">Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ <span class="note">[duruttāni (ka.)]</span> nidhetave.</p>
  2384. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  2385. <p class="gatha1">Yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā;</p>
  2386. <p class="gathalast">Na tattha mānaṃ kayirātha, vasamaññātake jane.</p>
  2387. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  2388. <p class="gatha1">Videsavāsaṃ vasato, jātavedasamenapi <span class="note">[jātavedabhayenapi (ka.)]</span>;</p>
  2389. <p class="gathalast">Khamitabbaṃ sapaññena, api dāsassa tajjitanti.</p>
  2390. <p class="centered">Daddarajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  2391. <p class="subhead">305. Sīlavīmaṃsanajātakaṃ (4-1-5)</p>
  2392. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  2393. <p class="gatha1">Natthi loke raho nāma, pāpakammaṃ pakubbato;</p>
  2394. <p class="gathalast">Passanti vanabhūtāni, taṃ bālo maññatī raho.</p>
  2395. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  2396. <p class="gatha1">Ahaṃ raho na passāmi, suññaṃ vāpi na vijjati;</p>
  2397. <p class="gathalast">Yattha aññaṃ <span class="note">[suññaṃ (syā. ka.)]</span> na passāmi, asuññaṃ hoti taṃ mayā.</p>
  2398. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  2399. <p class="gatha1">Dujjacco ca sujacco <span class="note">[ajacco (pī.)]</span> ca, nando ca sukhavaḍḍhito <span class="note">[sukhavacchako (sī.), sukhavacchano (syā. pī.)]</span>;</p>
  2400. <p class="gathalast">Vejjo <a name="T1.0132"></a> ca addhuvasīlo <span class="note">[atha sīlo (ka.)]</span> ca, te dhammaṃ jahu matthikā.</p>
  2401. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  2402. <p class="gatha1">Brāhmaṇo <a name="V1.0083"></a> ca kathaṃ jahe, sabbadhammāna pāragū;</p>
  2403. <p class="gathalast">Yo dhammamanupāleti, dhitimā saccanikkamoti.</p>
  2404. <p class="centered">Sīlavīmaṃsanajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  2405. <p class="subhead">306. Sujātajātakaṃ (4-1-6)</p>
  2406. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  2407. <p class="gatha1">Kimaṇḍakā <a name="M1.0096"></a> ime deva, nikkhittā kaṃsamallake;</p>
  2408. <p class="gathalast">Upalohitakā vaggū, taṃ <span class="note">[te (pī.)]</span> me akkhāhi pucchito.</p>
  2409. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  2410. <p class="gatha1">Yāni pure tuvaṃ devi, bhaṇḍu nantakavāsinī;</p>
  2411. <p class="gathalast">Ucchaṅgahatthā pacināsi, tassā te koliyaṃ phalaṃ.</p>
  2412. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  2413. <p class="gatha1">Uḍḍayhate na ramati, bhogā vippajahanti taṃ <span class="note">[vippajahanti’maṃ (?)]</span>;</p>
  2414. <p class="gathalast">Tatthevimaṃ paṭinetha, yattha kolaṃ pacissati.</p>
  2415. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  2416. <p class="gatha1">Honti hete mahārāja, iddhippattāya <span class="note">[iddhimattāya (ka.)]</span> nāriyā;</p>
  2417. <p class="gathalast">Khama deva sujātāya, māssā <span class="note">[māsu (ka.)]</span> kujjha rathesabhāti.</p>
  2418. <p class="centered">Sujātajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  2419. <p class="subhead">307. Palāsajātakaṃ (4-1-7)</p>
  2420. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  2421. <p class="gatha1">Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ, jāno ajānantamimaṃ palāsaṃ;</p>
  2422. <p class="gathalast">Āraddhaviriyo dhuvaṃ appamatto, sukhaseyyaṃ <a name="T1.0133"></a> pucchasi kissa hetu.</p>
  2423. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  2424. <p class="gatha1">Dūre suto ceva brahā ca rukkho, dese ṭhito bhūtanivāsarūpo;</p>
  2425. <p class="gathalast">Tasmā namassāmi imaṃ palāsaṃ, ye cettha bhūtā te <span class="note">[te ca (sī. pī.)]</span> dhanassa hetu.</p>
  2426. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  2427. <p class="gatha1">So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ brāhmaṇa pekkhamāno;</p>
  2428. <p class="gathalast">Kathañhi āgamma sataṃ sakāse, moghāni te assu pariphanditāni.</p>
  2429. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  2430. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0097"></a> tindukarukkhassa paro <span class="note">[puro (ka.)]</span> pilakkho <span class="note">[pilakkhu (sī. pī.), milakkhu (ka.)]</span>, parivārito pubbayañño uḷāro;</p>
  2431. <p class="gathalast">Tassesa mūlasmiṃ nidhi nikhāto, adāyādo gaccha taṃ uddharāhīti.</p>
  2432. <p class="centered">Palāsajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  2433. <p class="subhead">308. Sakuṇajātakaṃ (4-1-8)</p>
  2434. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  2435. <p class="gatha1">Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase;</p>
  2436. <p class="gathalast">Migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase.</p>
  2437. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  2438. <p class="gatha1">Mama <a name="V1.0084"></a> lohitabhakkhassa, niccaṃ luddāni kubbato;</p>
  2439. <p class="gathalast">Dantantaragato santo, taṃ bahuṃ yampi jīvasi.</p>
  2440. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  2441. <p class="gatha1">Akataññumakattāraṃ<a name="T1.0134"></a>, katassa appaṭikārakaṃ;</p>
  2442. <p class="gathalast">Yasmiṃ kataññutā natthi, niratthā tassa sevanā.</p>
  2443. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  2444. <p class="gatha1">Yassa sammukhaciṇṇena, mittadhammo na labbhati;</p>
  2445. <p class="gathalast">Anusūya <span class="note">[anusuyya (sī. pī.)]</span> manakkosaṃ, saṇikaṃ tamhā apakkameti.</p>
  2446. <p class="centered">Sakuṇajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  2447. <p class="subhead">309. Chavakajātakaṃ (4-1-9)</p>
  2448. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  2449. <p class="gatha1">Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ <span class="note">[carimavataṃ (sī. pī.)]</span>, ubho dhammaṃ na passare;</p>
  2450. <p class="gatha2">Ubho pakatiyā cutā, yo cāyaṃ mantejjhāpeti <span class="note">[mantajjhāyati (sī.), sajjhāpayati (pī.)]</span>;</p>
  2451. <p class="gathalast">Yo ca mantaṃ adhīyati.</p>
  2452. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  2453. <p class="gatha1">Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ;</p>
  2454. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na sevāmi, dhammaṃ isīhi sevitaṃ.</p>
  2455. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  2456. <p class="gatha1">Paribbaja mahā loko <span class="note">[mahābrahme (ka.)]</span>, pacantaññepi pāṇino;</p>
  2457. <p class="gathalast">Mā taṃ adhammo ācarito, asmā kumbhamivābhidā.</p>
  2458. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  2459. <p class="gatha1">Dhiratthu <a name="M1.0098"></a> taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa;</p>
  2460. <p class="gathalast">Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vāti.</p>
  2461. <p class="centered">Chavakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  2462. <p class="subhead">310. Seyyajātakaṃ (4-1-10)</p>
  2463. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  2464. <p class="gatha1">Sasamuddapariyāyaṃ<a name="T1.0135"></a>, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;</p>
  2465. <p class="gathalast">Na icche saha nindāya, evaṃ seyya <span class="note">[sayha (sī. syā. pī.)]</span> vijānahi.</p>
  2466. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  2467. <p class="gatha1">Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa;</p>
  2468. <p class="gathalast">Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā.</p>
  2469. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  2470. <p class="gatha1">Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje;</p>
  2471. <p class="gathalast">Sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā.</p>
  2472. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  2473. <p class="gatha1">Api <a name="V1.0085"></a> ce pattamādāya, anagāro paribbaje;</p>
  2474. <p class="gathalast">Aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ varanti.</p>
  2475. <p class="centered">Seyyajātakaṃ <span class="note">[sayhajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> dasamaṃ.</p>
  2476. <p class="centered">Kāliṅgavaggo <span class="note">[vivaravaggo (sī. pī.)]</span> paṭhamo.</p>
  2477. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  2478. <p class="gatha1">Vivarañca adeyya samiddhavaraṃ, atha daddara pāpamahātiraho;</p>
  2479. <p class="gathalast">Atha koli palāsavarañca kara, carimaṃ sasamuddavarena dasāti.</p>
  2480. <p class="title">2. Pucimandavaggo</p>
  2481. <p class="subhead">311. Pucimandajātakaṃ (4-2-1)</p>
  2482. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  2483. <p class="gatha1">Uṭṭhehi cora kiṃ sesi, ko attho supanena <span class="note">[supitena (sī.), supinena (pī. ka.)]</span> te;</p>
  2484. <p class="gathalast">Mā <a name="T1.0136"></a> taṃ gahesuṃ <span class="note">[gaṇheyyuṃ (ka.)]</span> rājāno, gāme kibbisakārakaṃ.</p>
  2485. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  2486. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="M1.0099"></a> nu <span class="note">[nūna (syā.)]</span> coraṃ gahessanti, gāme kibbisakārakaṃ;</p>
  2487. <p class="gathalast">Kiṃ tattha pucimandassa, vane jātassa tiṭṭhato.</p>
  2488. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  2489. <p class="gatha1">Na tvaṃ assattha jānāsi, mama corassa cantaraṃ;</p>
  2490. <p class="gatha2">Coraṃ gahetvā rājāno, gāme kibbisakārakaṃ;</p>
  2491. <p class="gathalast">Appenti <span class="note">[accenti (syā.)]</span> nimbasūlasmiṃ, tasmiṃ me saṅkate mano.</p>
  2492. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  2493. <p class="gatha1">Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ;</p>
  2494. <p class="gathalast">Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatīti.</p>
  2495. <p class="centered">Pucimandajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  2496. <p class="subhead">312. Kassapamandiyajātakaṃ (4-2-2)</p>
  2497. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  2498. <p class="gatha1">Api kassapa mandiyā, yuvā sapati hanti <span class="note">[sampaṭihanti (ka.)]</span> vā;</p>
  2499. <p class="gathalast">Sabbaṃ taṃ khamate dhīro, paṇḍito taṃ titikkhati.</p>
  2500. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  2501. <p class="gatha1">Sacepi santo vivadanti, khippaṃ sandhīyare puna;</p>
  2502. <p class="gathalast">Bālā pattāva bhijjanti, na te samathamajjhagū.</p>
  2503. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  2504. <p class="gatha1">Ete <a name="V1.0086"></a> bhiyyo samāyanti, sandhi tesaṃ na jīrati;</p>
  2505. <p class="gathalast">Yo cādhipannaṃ jānāti, yo ca jānāti desanaṃ.</p>
  2506. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  2507. <p class="gatha1">Eso hi uttaritaro, bhāravaho dhuraddharo;</p>
  2508. <p class="gathalast">Yo paresādhipannānaṃ<a name="T1.0137"></a>, sayaṃ sandhātumarahatīti.</p>
  2509. <p class="centered">Kassapamandiyajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  2510. <p class="subhead">313. Khantīvādījātakaṃ (4-2-3)</p>
  2511. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  2512. <p class="gatha1">Yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi;</p>
  2513. <p class="gathalast">Tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinasā <span class="note">[vinassa (ka. sī. syā. ka.)]</span> idaṃ.</p>
  2514. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  2515. <p class="gatha1">Yo me hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi;</p>
  2516. <p class="gathalast">Ciraṃ jīvatu so rājā, na hi kujjhanti mādisā.</p>
  2517. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  2518. <p class="gatha1">Ahū atītamaddhānaṃ <span class="note">[ahu atītamaddhāne (syā. pī. ka.)]</span>, samaṇo khantidīpano;</p>
  2519. <p class="gathalast">Taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ, kāsirājā achedayi.</p>
  2520. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  2521. <p class="gatha1">Tassa <a name="M1.0100"></a> kamma <span class="note">[kammassa (sī. pī.)]</span> pharusassa, vipāko kaṭuko ahu;</p>
  2522. <p class="gathalast">Yaṃ kāsirājā vedesi, nirayamhi samappitoti.</p>
  2523. <p class="centered">Khantīvādījātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  2524. <p class="subhead">314. Lohakumbhijātakaṃ (4-2-4)</p>
  2525. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  2526. <p class="gatha1">Dujjīvitamajīvimha, ye sante <span class="note">[yesaṃ no (syā. ka.)]</span> na dadamhase;</p>
  2527. <p class="gathalast">Vijjamānesu bhogesu, dīpaṃ nākamha attano.</p>
  2528. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  2529. <p class="gatha1">Saṭṭhi <span class="note">[saṭṭhiṃ (syā.)]</span> vassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;</p>
  2530. <p class="gathalast">Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati.</p>
  2531. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  2532. <p class="gatha1">Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;</p>
  2533. <p class="gathalast">Tadā <a name="T1.0138"></a> hi pakataṃ pāpaṃ, mama tuyhañca mārisā <span class="note">[mārisa (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  2534. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  2535. <p class="gatha1">Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;</p>
  2536. <p class="gathalast">Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahunti.</p>
  2537. <p class="centered">Lohakumbhijātakaṃ catutthaṃ.</p>
  2538. <p class="subhead">315. Sabbamaṃsalābhajātakaṃ (4-2-5)</p>
  2539. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  2540. <p class="gatha1">Pharusā <a name="V1.0087"></a> vata te vācā, maṃsaṃ <span class="note">[samma (pī. ka.)]</span> yācanako asi <span class="note">[casi (pī.)]</span>;</p>
  2541. <p class="gathalast">Kilomasadisī <span class="note">[kilomassa sadisā (pī.)]</span> vācā, kilomaṃ samma dammi te.</p>
  2542. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  2543. <p class="gatha1">Aṅgametaṃ manussānaṃ, bhātā loke pavuccati;</p>
  2544. <p class="gathalast">Aṅgassa sadisī vācā <span class="note">[aṅgassadisī te vācā (ka.)]</span>, aṅgaṃ samma dadāmi te.</p>
  2545. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  2546. <p class="gatha1">Tātāti putto vadamāno, kampeti <span class="note">[sammeti (ka.)]</span> hadayaṃ pitu;</p>
  2547. <p class="gathalast">Hadayassa sadisī <span class="note">[hadayassadisī (ka.)]</span> vācā, hadayaṃ samma dammi te.</p>
  2548. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  2549. <p class="gatha1">Yassa gāme sakhā natthi, yathāraññaṃ tatheva taṃ;</p>
  2550. <p class="gathalast">Sabbassa sadisī vācā, sabbaṃ samma dadāmi teti.</p>
  2551. <p class="centered">Sabbamaṃsalābhajātakaṃ <span class="note">[maṃsajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> pañcamaṃ.</p>
  2552. <p class="subhead">316. Sasapaṇḍitajātakaṃ (4-2-6)</p>
  2553. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  2554. <p class="gatha1">Satta <a name="M1.0101"></a> me rohitā macchā, udakā thalamubbhatā;</p>
  2555. <p class="gathalast">Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa.</p>
  2556. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  2557. <p class="gatha1">Dussa me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhataṃ;</p>
  2558. <p class="gatha2">Maṃsasūlā <a name="T1.0139"></a> ca dve godhā, ekañca dadhivārakaṃ;</p>
  2559. <p class="gathalast">Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa.</p>
  2560. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  2561. <p class="gatha1">Ambapakkaṃ dakaṃ <span class="note">[ambapakkodakaṃ (sī. pī.)]</span> sītaṃ, sītacchāyā manoramā <span class="note">[sītacchāyaṃ manoramaṃ (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  2562. <p class="gathalast">Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa.</p>
  2563. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  2564. <p class="gatha1">Na sasassa tilā atthi, na muggā napi taṇḍulā;</p>
  2565. <p class="gathalast">Iminā agginā pakkaṃ, mamaṃ <span class="note">[maṃsaṃ (ka.)]</span> bhutvā vane vasāti.</p>
  2566. <p class="centered">Sasapaṇḍitajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  2567. <p class="subhead">317. Matarodanajātakaṃ (4-2-7)</p>
  2568. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  2569. <p class="gatha1">Mataṃ mataṃ eva <span class="note">[matamatameva (sī. syā. pī.)]</span> rodatha, na hi taṃ rodatha yo marissati;</p>
  2570. <p class="gathalast">Sabbepi <span class="note">[sabbeva (sī. syā. pī.)]</span> sarīradhārino, anupubbena jahanti jīvitaṃ.</p>
  2571. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  2572. <p class="gatha1">Devamanussā catuppadā, pakkhigaṇā uragā ca bhogino;</p>
  2573. <p class="gathalast">Samhi <span class="note">[yamhi (syā.), asmiṃ (pī. ka.)]</span> sarīre anissarā, ramamānāva jahanti jīvitaṃ.</p>
  2574. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  2575. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="V1.0088"></a> calitaṃ asaṇṭhitaṃ, sukhadukkhaṃ manujesvapekkhiya;</p>
  2576. <p class="gathalast">Kanditaruditaṃ niratthakaṃ, kiṃ vo sokagaṇābhikīrare.</p>
  2577. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  2578. <p class="gatha1">Dhuttā ca soṇḍā <span class="note">[dhuttā soṇḍā (sī.), dhuttā soṇḍā ca (syā.)]</span> akatā, bālā sūrā ayogino <span class="note">[bālā sūrā vīrā ayogino (pī.)]</span>;</p>
  2579. <p class="gathalast">Dhīraṃ maññanti bāloti, ye dhammassa akovidāti.</p>
  2580. <p class="centered">Matarodanajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  2581. <p class="subhead">318. Kaṇaverajātakaṃ (4-2-8)</p>
  2582. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  2583. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="T1.0140"></a><a name="M1.0102"></a> taṃ vasantasamaye, kaṇaveresu bhāṇusu;</p>
  2584. <p class="gathalast">Sāmaṃ bāhāya pīḷesi, sā taṃ ārogyamabravi.</p>
  2585. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  2586. <p class="gatha1">Ambho na kira saddheyyaṃ, yaṃ vāto pabbataṃ vahe;</p>
  2587. <p class="gatha2">Pabbatañce vahe vāto, sabbampi pathaviṃ vahe;</p>
  2588. <p class="gathalast">Yattha sāmā kālakatā <span class="note">[kālaṅkatā (ka.)]</span>, sā maṃ ārogyamabravi.</p>
  2589. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  2590. <p class="gatha1">Na ceva sā kālakatā, na ca sā aññamicchati;</p>
  2591. <p class="gathalast">Ekabhattikinī <span class="note">[ekabhattā kira (sī. syā.), ekabhattakinī (pī.)]</span> sāmā, tameva abhikaṅkhati.</p>
  2592. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  2593. <p class="gatha1">Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena <span class="note">[asandhataṃ maṃ cirasandhatena (ka.)]</span>, nimīni sāmā adhuvaṃ dhuvena;</p>
  2594. <p class="gathalast">Mayāpi sāmā nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissanti.</p>
  2595. <p class="centered">Kaṇaverajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  2596. <p class="subhead">319. Tittirajātakaṃ (4-2-9)</p>
  2597. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  2598. <p class="gatha1">Susukhaṃ vata jīvāmi, labhāmi ceva bhuñjituṃ;</p>
  2599. <p class="gathalast">Paripantheva tiṭṭhāmi, kā nu bhante gatī mama.</p>
  2600. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  2601. <p class="gatha1">Mano ce te nappaṇamati, pakkhi pāpassa kammuno;</p>
  2602. <p class="gathalast">Abyāvaṭassa bhadrassa, na pāpamupalimpati.</p>
  2603. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  2604. <p class="gatha1">Ñātako no nisinnoti, bahu āgacchate jano;</p>
  2605. <p class="gathalast">Paṭicca <a name="T1.0141"></a> kammaṃ phusati, tasmiṃ me saṅkate mano.</p>
  2606. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  2607. <p class="gatha1">Na paṭicca kammaṃ phusati, mano ce nappadussati;</p>
  2608. <p class="gathalast">Appossukkassa bhadrassa, na pāpamupalimpatīti.</p>
  2609. <p class="centered">Tittirajātakaṃ navamaṃ.</p>
  2610. <p class="subhead">320. Succajajātakaṃ (4-2-10)</p>
  2611. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  2612. <p class="gatha1">Succajaṃ <a name="V1.0089"></a><a name="M1.0103"></a> vata naccaji, vācāya adadaṃ giriṃ;</p>
  2613. <p class="gathalast">Kiṃ hitassa cajantassa, vācāya adada pabbataṃ.</p>
  2614. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  2615. <p class="gatha1">Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;</p>
  2616. <p class="gathalast">Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.</p>
  2617. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  2618. <p class="gatha1">Rājaputta namo tyatthu, sacce dhamme ṭhito casi;</p>
  2619. <p class="gathalast">Yassa te byasanaṃ patto, saccasmiṃ ramate mano.</p>
  2620. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  2621. <p class="gatha1">Yā daliddī daliddassa, aḍḍhā aḍḍhassa kittima <span class="note">[kittimā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  2622. <p class="gathalast">Sā hissa paramā bhariyā, sahiraññassa itthiyoti.</p>
  2623. <p class="centered">Succajajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  2624. <p class="centered">Pucimandavaggo dutiyo.</p>
  2625. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  2626. <p class="gatha1">Atha cora sakassapa khantīvaro, dujjīvitatā ca varā pharusā;</p>
  2627. <p class="gathalast">Atha <a name="T1.0142"></a> sasa matañca vasanta sukhaṃ, succajaṃvatanaccajinā ca dasāti.</p>
  2628. <p class="title">3. Kuṭidūsakavaggo</p>
  2629. <p class="subhead">321. Kuṭidūsakajātakaṃ (4-3-1)</p>
  2630. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  2631. <p class="gatha1">Manussasseva te sīsaṃ, hatthapādā ca vānara;</p>
  2632. <p class="gathalast">Atha kena nu vaṇṇena, agāraṃ te na vijjati.</p>
  2633. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  2634. <p class="gatha1">Manussasseva me sīsaṃ, hatthapādā ca siṅgila <span class="note">[siṅgāla (ka.), piṅgala (ṭīkā)]</span>;</p>
  2635. <p class="gathalast">Yāhu seṭṭhā manussesu, sā me paññā na vijjati.</p>
  2636. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  2637. <p class="gatha1">Anavaṭṭhitacittassa<a name="M1.0104"></a>, lahucittassa dubbhino <span class="note">[dūbhino (pī.)]</span>;</p>
  2638. <p class="gathalast">Niccaṃ addhuvasīlassa, sukhabhāvo <span class="note">[sucibhāvo (sī.), sukhabhāgo (?)]</span> na vijjati.</p>
  2639. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  2640. <p class="gatha1">So <a name="V1.0090"></a> karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ;</p>
  2641. <p class="gathalast">Sītavātaparittāṇaṃ, karassu kuṭavaṃ <span class="note">[kuṭikaṃ (sī. syā.)]</span> kapīti.</p>
  2642. <p class="centered">Kuṭidūsaka <span class="note">[siṅgālasakuṇa (ka.)]</span> jātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  2643. <p class="subhead">322. Duddubhajātakaṃ (4-3-2)</p>
  2644. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  2645. <p class="gatha1">Duddubhāyati <span class="note">[daddabhāyati (sī. pī.)]</span> bhaddante, yasmiṃ dese vasāmahaṃ;</p>
  2646. <p class="gathalast">Ahampetaṃ na jānāmi, kimetaṃ duddubhāyati.</p>
  2647. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  2648. <p class="gatha1">Beluvaṃ <a name="T1.0143"></a> patitaṃ sutvā, duddubhanti <span class="note">[daddabhanti (sī.)]</span> saso javi;</p>
  2649. <p class="gathalast">Sasassa vacanaṃ sutvā, santattā migavāhinī.</p>
  2650. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  2651. <p class="gatha1">Appatvā padaviññāṇaṃ, paraghosānusārino;</p>
  2652. <p class="gathalast">Panādaparamā bālā, te honti parapattiyā.</p>
  2653. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  2654. <p class="gatha1">Ye ca sīlena sampannā, paññāyūpasame ratā;</p>
  2655. <p class="gathalast">Ārakā viratā dhīrā, na honti parapattiyāti.</p>
  2656. <p class="centered">Duddubhajātakaṃ <span class="note">[daddabhajātakaṃ (sī. pī.)]</span> dutiyaṃ.</p>
  2657. <p class="subhead">323. Brahmadattajātakaṃ (4-3-3)</p>
  2658. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  2659. <p class="gatha1">Dvayaṃ yācanako rāja, brahmadatta nigacchati;</p>
  2660. <p class="gathalast">Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanā.</p>
  2661. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  2662. <p class="gatha1">Yācanaṃ rodanaṃ āhu, pañcālānaṃ rathesabha;</p>
  2663. <p class="gathalast">Yo yācanaṃ paccakkhāti, tamāhu paṭirodanaṃ.</p>
  2664. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  2665. <p class="gatha1">Mā maddasaṃsu rodantaṃ, pañcālā susamāgatā;</p>
  2666. <p class="gathalast">Tuvaṃ vā paṭirodantaṃ, tasmā icchāmahaṃ raho.</p>
  2667. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  2668. <p class="gatha1">Dadāmi <a name="M1.0105"></a> te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena;</p>
  2669. <p class="gathalast">Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā <span class="note">[dajje (sī.), dajjaṃ (?)]</span>, sutvāna gāthā tava dhammayuttāti.</p>
  2670. <p class="centered">Brahmadattajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  2671. <p class="subhead">324. Cammasāṭakajātakaṃ (4-3-4)</p>
  2672. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  2673. <p class="gatha1">Kalyāṇarūpo <a name="T1.0144"></a> vatayaṃ catuppado, subhaddako ceva supesalo ca;</p>
  2674. <p class="gathalast">Yo brāhmaṇaṃ jātimantūpapannaṃ, apacāyati meṇḍavaro yasassī.</p>
  2675. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  2676. <p class="gatha1">Mā <a name="V1.0091"></a> brāhmaṇa ittaradassanena, vissāsamāpajji catuppadassa;</p>
  2677. <p class="gathalast">Daḷhappahāraṃ abhikaṅkhamāno <span class="note">[abhikattukāmo (syā.)]</span>, avasakkatī dassati suppahāraṃ.</p>
  2678. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  2679. <p class="gatha1">Ūruṭṭhi <span class="note">[ūraṭṭhi (sī.)]</span> bhaggaṃ pavaṭṭito <span class="note">[patito (sī. syā.)]</span> khāribhāro, sabbañca bhaṇḍaṃ brāhmaṇassa <span class="note">[brāhmaṇassīdha (ka. sī. pī.), brāhmaṇasseva (ka. sī. syā. ka.)]</span> bhinnaṃ;</p>
  2680. <p class="gathalast">Ubhopi bāhā paggayha <span class="note">[paggayyeva (syā.), paggahīya (?)]</span> kandati <span class="note">[bāhā paggayya kandati (pī. ka.)]</span>, abhidhāvatha haññate brahmacārī.</p>
  2681. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  2682. <p class="gatha1">Evaṃ so nihato seti, yo apūjaṃ pasaṃsati <span class="note">[namassati (pī.)]</span>;</p>
  2683. <p class="gathalast">Yathāhamajja pahato, hato meṇḍena dummatīti.</p>
  2684. <p class="centered">Cammasāṭakajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  2685. <p class="subhead">325. Godharājajātakaṃ (4-3-5)</p>
  2686. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  2687. <p class="gatha1">Samaṇaṃ <a name="T1.0145"></a> taṃ maññamāno, upagacchimasaññataṃ;</p>
  2688. <p class="gathalast">So maṃ daṇḍena pāhāsi, yathā assamaṇo tathā.</p>
  2689. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  2690. <p class="gatha1">Kiṃ <a name="M1.0106"></a> te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā;</p>
  2691. <p class="gathalast">Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasi.</p>
  2692. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  2693. <p class="gatha1">Ehi godha nivattassu, bhuñja sālīnamodanaṃ;</p>
  2694. <p class="gathalast">Telaṃ loṇañca me atthi, pahūtaṃ mayha pipphali.</p>
  2695. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  2696. <p class="gatha1">Esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ;</p>
  2697. <p class="gathalast">Telaṃ loṇañca kittesi <span class="note">[kintesi (syā. pī.)]</span>, ahitaṃ mayha pipphalīti.</p>
  2698. <p class="centered">Godharājajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  2699. <p class="subhead">326. Kakkārujātakaṃ (4-3-6)</p>
  2700. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  2701. <p class="gatha1">Kāyena yo nāvahare, vācāya na musā bhaṇe;</p>
  2702. <p class="gathalast">Yaso laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati.</p>
  2703. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  2704. <p class="gatha1">Dhammena vittameseyya, na nikatyā dhanaṃ hare;</p>
  2705. <p class="gathalast">Bhoge laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati.</p>
  2706. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  2707. <p class="gatha1">Yassa cittaṃ ahāliddaṃ, saddhā ca avirāginī;</p>
  2708. <p class="gathalast">Eko sāduṃ na bhuñjeyya, sa ve kakkārumarahati.</p>
  2709. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  2710. <p class="gatha1">Sammukhā vā tirokkhā vā <span class="note">[parokkhā vā (pī.), parammukhā (ka.)]</span>, yo sante na paribhāsati;</p>
  2711. <p class="gathalast">Yathāvādī <a name="T1.0146"></a> tathākārī, sa ve kakkārumarahatīti.</p>
  2712. <p class="centered">Kakkārujātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  2713. <p class="subhead">327. Kākavatījātakaṃ (4-3-7)</p>
  2714. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  2715. <p class="gatha1">Vāti <a name="V1.0092"></a> cāyaṃ <span class="note">[vāyaṃ (ka.)]</span> tato gandho, yattha me vasatī piyā;</p>
  2716. <p class="gathalast">Dūre ito hi kākavatī <span class="note">[kākātī (sī.), kākāti (syā. pī.)]</span>, yattha me nirato mano.</p>
  2717. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  2718. <p class="gatha1">Kathaṃ samuddamatarī, kathaṃ atari kepukaṃ <span class="note">[kebukaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  2719. <p class="gathalast">Kathaṃ satta samuddāni, kathaṃ simbalimāruhi.</p>
  2720. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  2721. <p class="gatha1">Tayā samuddamatariṃ, tayā atari kepukaṃ <span class="note">[kebukaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  2722. <p class="gathalast">Tayā satta samuddāni, tayā simbalimāruhiṃ.</p>
  2723. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  2724. <p class="gatha1">Dhiratthumaṃ <a name="M1.0107"></a> mahākāyaṃ, dhiratthumaṃ acetanaṃ;</p>
  2725. <p class="gathalast">Yattha jāyāyahaṃ jāraṃ, āvahāmi vahāmi cāti.</p>
  2726. <p class="centered">Kākavatījātakaṃ sattamaṃ.</p>
  2727. <p class="subhead">328. Ananusociyajātakaṃ (4-3-8)</p>
  2728. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  2729. <p class="gatha1">Bahūnaṃ vijjatī bhotī, tehi me kiṃ bhavissati;</p>
  2730. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na socāmi, piyaṃ sammillahāsiniṃ.</p>
  2731. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  2732. <p class="gatha1">Taṃ taṃ ce anusoceyya, yaṃ yaṃ tassa na vijjati;</p>
  2733. <p class="gathalast">Attānamanusoceyya, sadā maccuvasaṃ pataṃ.</p>
  2734. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  2735. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0147"></a> heva ṭhitaṃ nāsīnaṃ, na sayānaṃ na paddhaguṃ <span class="note">[patthaguṃ (syā.)]</span>;</p>
  2736. <p class="gathalast">Yāva byāti nimisati, tatrāpi rasatī <span class="note">[saratī (sī. syā. pī.)]</span> vayo.</p>
  2737. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  2738. <p class="gatha1">Tatthattani vatappaddhe <span class="note">[vata panthe (syā.), vata bandhe (ka.) vata + pa-addhe = vatappaddhe]</span>, vinābhāve asaṃsaye;</p>
  2739. <p class="gathalast">Bhūtaṃ sesaṃ dayitabbaṃ, vītaṃ ananusociyanti <span class="note">[cavitaṃ nānusociyanti (syā.), matantaṃ nānusociyaṃ (ka.)]</span>.</p>
  2740. <p class="centered">Ananusociyajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  2741. <p class="subhead">329. Kāḷabāhujātakaṃ (4-3-9)</p>
  2742. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  2743. <p class="gatha1">Yaṃ annapānassa pure labhāma, taṃ dāni sākhamigameva gacchati;</p>
  2744. <p class="gathalast">Gacchāma dāni vanameva rādha, asakkatā casma dhanañjayāya <span class="note">[dhanañcayāya (ka.)]</span>.</p>
  2745. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  2746. <p class="gatha1">Lābho alābho yaso ayaso ca, nindā pasaṃsā ca sukhañca dukkhaṃ;</p>
  2747. <p class="gathalast">Ete aniccā manujesu dhammā, mā soci kiṃ socasi poṭṭhapāda.</p>
  2748. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  2749. <p class="gatha1">Addhā <a name="M1.0108"></a> tuvaṃ paṇḍitakosi rādha, jānāsi atthāni anāgatāni;</p>
  2750. <p class="gathalast">Kathaṃ <a name="T1.0148"></a> nu sākhāmigaṃ dakkhisāma <span class="note">[dakkhiyāma (ka.), dakkhāma (syā.)]</span>, niddhāvitaṃ <span class="note">[niddhāpitaṃ (sī. syā.), nibbāpitaṃ (pī.), nicchadaṃ (ka.)]</span> rājakulatova jammaṃ.</p>
  2751. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  2752. <p class="gatha1">Cāleti <a name="V1.0093"></a> kaṇṇaṃ bhakuṭiṃ karoti, muhuṃ muhuṃ bhāyayate <span class="note">[bhāyate (syā.), bhāyāpate (ka.)]</span> kumāre;</p>
  2753. <p class="gathalast">Sayameva taṃ kāhati kāḷabāhu, yenārakā ṭhassati annapānāti.</p>
  2754. <p class="centered">Kāḷabāhujātakaṃ navamaṃ.</p>
  2755. <p class="subhead">330. Sīlavīmaṃsajātakaṃ (4-3-10)</p>
  2756. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  2757. <p class="gatha1">Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ;</p>
  2758. <p class="gathalast">Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati.</p>
  2759. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  2760. <p class="gatha1">Yāvadevassahū kiñci, tāvadeva akhādisuṃ;</p>
  2761. <p class="gathalast">Saṅgamma kulalā loke, na hiṃsanti akiñcanaṃ.</p>
  2762. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  2763. <p class="gatha1">Sukhaṃ nirāsā supati, āsā phalavatī sukhā;</p>
  2764. <p class="gathalast">Āsaṃ nirāsaṃ katvāna, sukhaṃ supati piṅgalā.</p>
  2765. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  2766. <p class="gatha1">Na samādhiparo atthi, asmiṃ loke paramhi ca;</p>
  2767. <p class="gathalast">Na paraṃ nāpi attānaṃ, vihiṃsati samāhitoti.</p>
  2768. <p class="centered">Sīlavīmaṃsajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  2769. <p class="centered">Kuṭidūsakavaggo tatiyo.</p>
  2770. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  2771. <p class="gatha1">Samanussa <a name="T1.0149"></a> -saduddubha-yācanako, atha meṇḍavaruttama-godhavaro;</p>
  2772. <p class="gathalast">Atha kāyasakepuka bhotīvaro, atha rādhasusīlavarena dasāti.</p>
  2773. <p class="title">4. Kokilavaggo</p>
  2774. <p class="subhead">331. Kokilajātakaṃ (4-4-1)</p>
  2775. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  2776. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0109"></a> ve kāle asampatte, ativelaṃ pabhāsati;</p>
  2777. <p class="gathalast">Evaṃ so nihato seti, kokilāyiva atrajo.</p>
  2778. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  2779. <p class="gatha1">Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalāmiva <span class="note">[halāhalaṃ iva (pī.)]</span>;</p>
  2780. <p class="gathalast">Evaṃ nikaṭṭhe <span class="note">[nikkaḍḍhe (syā.), nikaḍḍhe (ka.)]</span> pāteti, vācā dubbhāsitā yathā.</p>
  2781. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  2782. <p class="gatha1">Tasmā kāle akāle vā <span class="note">[akāle ca (sī. syā.)]</span>, vācaṃ rakkheyya paṇḍito;</p>
  2783. <p class="gathalast">Nātivelaṃ pabhāseyya, api attasamamhi vā.</p>
  2784. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  2785. <p class="gatha1">Yo <a name="V1.0094"></a> ca kāle mitaṃ bhāse, matipubbo vicakkhaṇo;</p>
  2786. <p class="gathalast">Sabbe amitte ādeti, supaṇṇo uragāmivāti.</p>
  2787. <p class="centered">Kokilajātakaṃ <span class="note">[kokālikajātakaṃ (sabbattha)]</span> paṭhamaṃ.</p>
  2788. <p class="subhead">332. Rathalaṭṭhijātakaṃ (4-4-2)</p>
  2789. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  2790. <p class="gatha1">Api hantvā hato brūti, jetvā jitoti bhāsati;</p>
  2791. <p class="gathalast">Pubbavakkhāyino <a name="T1.0150"></a> <span class="note">[pubbamakkhāyino (sī. syā.)]</span> rāja, aññadatthu <span class="note">[ekadatthu (sī. pī.)]</span> na saddahe.</p>
  2792. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  2793. <p class="gatha1">Tasmā paṇḍitajātiyo, suṇeyya itarassapi;</p>
  2794. <p class="gathalast">Ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā, yathā dhammo tathā kare.</p>
  2795. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  2796. <p class="gatha1">Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu;</p>
  2797. <p class="gathalast">Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.</p>
  2798. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  2799. <p class="gatha1">Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati;</p>
  2800. <p class="gathalast">Nisammakārino rāja <span class="note">[rañño (sī. syā.)]</span>, yaso kitti ca vaḍḍhatīti.</p>
  2801. <p class="centered">Rathalaṭṭhijātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  2802. <p class="subhead">333. Pakkagodhajātakaṃ (4-4-3)</p>
  2803. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  2804. <p class="gatha1">Tadeva <a name="M1.0110"></a> me tvaṃ vidito, vanamajjhe rathesabha;</p>
  2805. <p class="gatha2">Yassa te khaggabaddhassa, sannaddhassa tirīṭino;</p>
  2806. <p class="gathalast">Assatthadumasākhāya, pakkā godhā palāyatha.</p>
  2807. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  2808. <p class="gatha1">Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ;</p>
  2809. <p class="gathalast">Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya.</p>
  2810. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  2811. <p class="gatha1">Caje <a name="T1.0151"></a> cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya;</p>
  2812. <p class="gathalast">Dijo dumaṃ khīṇaphalanti <span class="note">[phalaṃva (ka. sī. syā. ka.), dukanipāte puṭabhattajātakena saṃsandetabbaṃ]</span> ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi loko.</p>
  2813. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  2814. <p class="gatha1">So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ khattiye <span class="note">[khattiyo (syā. ka.)]</span> pekkhamāno;</p>
  2815. <p class="gathalast">Sabbañca te issariyaṃ dadāmi, yassicchasī tassa tuvaṃ dadāmīti.</p>
  2816. <p class="centered">Pakkagodhajātakaṃ <span class="note">[godhajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> tatiyaṃ.</p>
  2817. <p class="subhead">334. Rājovādajātakaṃ (4-4-4)</p>
  2818. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  2819. <p class="gatha1">Gavaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo;</p>
  2820. <p class="gathalast">Sabbā tā jimhaṃ gacchanti <span class="note">[sabbā gāvī jimhaṃ yanti (sī. syā.)]</span>, nette jimhaṃ gate sati.</p>
  2821. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  2822. <p class="gatha1">Evameva <a name="V1.0095"></a> manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;</p>
  2823. <p class="gatha2">So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā;</p>
  2824. <p class="gathalast">Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.</p>
  2825. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  2826. <p class="gatha1">Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;</p>
  2827. <p class="gathalast">Sabbā gāvī ujuṃ yanti <span class="note">[sabbā tā ujuṃ gacchanti (pī. a. ni. 4.70)]</span>, nette ujuṃ gate sati.</p>
  2828. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  2829. <p class="gatha1">Evameva <a name="M1.0111"></a> manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;</p>
  2830. <p class="gatha2">So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;</p>
  2831. <p class="gathalast">Sabbaṃ <a name="T1.0152"></a> raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammikoti.</p>
  2832. <p class="centered">Rājovādajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  2833. <p class="subhead">335. Jambukajātakaṃ (4-4-5)</p>
  2834. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  2835. <p class="gatha1">Brahā pavaḍḍhakāyo so, dīghadāṭho ca jambuka;</p>
  2836. <p class="gathalast">Na tvaṃ tattha kule jāto, yattha gaṇhanti kuñjaraṃ.</p>
  2837. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  2838. <p class="gatha1">Asīho sīhamānena, yo attānaṃ vikubbati;</p>
  2839. <p class="gathalast">Kotthūva <span class="note">[kuṭṭhūva (sī.), kutthuva (syā. pī)]</span> gajamāsajja, seti bhūmyā anutthunaṃ.</p>
  2840. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  2841. <p class="gatha1">Yasassino uttamapuggalassa, sañjātakhandhassa mahabbalassa;</p>
  2842. <p class="gathalast">Asamekkhiya thāmabalūpapattiṃ, sa seti nāgena hatoyaṃ jambuko.</p>
  2843. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  2844. <p class="gatha1">Yo cīdha kammaṃ kurute pamāya, thāmabbalaṃ attani saṃviditvā;</p>
  2845. <p class="gathalast">Jappena mantena subhāsitena, parikkhavā so vipulaṃ jinātīti.</p>
  2846. <p class="centered">Jambukajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  2847. <p class="subhead">336. Brahāchattajātakaṃ (4-4-6)</p>
  2848. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  2849. <p class="gatha1">Tiṇaṃ tiṇanti lapasi, ko nu te tiṇamāhari;</p>
  2850. <p class="gathalast">Kiṃ <a name="T1.0153"></a> nu te tiṇakiccatthi, tiṇameva pabhāsasi.</p>
  2851. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  2852. <p class="gatha1">Idhāgamā brahmacārī, brahā chatto bahussuto;</p>
  2853. <p class="gathalast">So me <span class="note">[so ve (ka.)]</span> sabbaṃ samādāya, tiṇaṃ nikkhippa gacchati.</p>
  2854. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  2855. <p class="gatha1">Evetaṃ hoti kattabbaṃ, appena bahumicchatā;</p>
  2856. <p class="gathalast">Sabbaṃ sakassa ādānaṃ, anādānaṃ tiṇassa ca. ( ) <span class="note">[(tiṇassa cāṭīsu gato, tattha kā paridevanā) (sī. syā.) (cāṭīsu pakkhipitvāna, tattha kā paridevanā) (ka.)]</span></p>
  2857. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  2858. <p class="gatha1">Sīlavanto <a name="V1.0096"></a><a name="M1.0112"></a> na kubbanti, bālo sīlāni kubbati;</p>
  2859. <p class="gathalast">Aniccasīlaṃ dussīlyaṃ <span class="note">[dussīlaṃ (pī.)]</span>, kiṃ paṇḍiccaṃ karissatīti.</p>
  2860. <p class="centered">Brahāchattajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  2861. <p class="subhead">337. Pīṭhajātakaṃ (4-4-7)</p>
  2862. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  2863. <p class="gatha1">Na te pīṭhamadāyimhā <span class="note">[madāsimha (pī. ka.)]</span>, na pānaṃ napi bhojanaṃ;</p>
  2864. <p class="gathalast">Brahmacāri khamassu me, etaṃ passāmi accayaṃ.</p>
  2865. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  2866. <p class="gatha1">Nevābhisajjāmi na cāpi kuppe, na cāpi me appiyamāsi kiñci;</p>
  2867. <p class="gathalast">Athopi me āsi manovitakko, etādiso nūna kulassa dhammo.</p>
  2868. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  2869. <p class="gatha1">Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā;</p>
  2870. <p class="gathalast">Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, sabbetaṃ nipadāmase.</p>
  2871. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  2872. <p class="gatha1">Esasmākaṃ <a name="T1.0154"></a> kule dhammo, pitupitāmaho sadā;</p>
  2873. <p class="gathalast">Sakkaccaṃ upatiṭṭhāma, uttamaṃ viya ñātakanti.</p>
  2874. <p class="centered">Pīṭhajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  2875. <p class="subhead">338. Thusajātakaṃ (4-4-8)</p>
  2876. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  2877. <p class="gatha1">Viditaṃ thusaṃ undurānaṃ <span class="note">[undūrānaṃ (ka.)]</span>, viditaṃ pana taṇḍulaṃ;</p>
  2878. <p class="gathalast">Thusaṃ thusaṃ <span class="note">[thusaṃ thūlaṃ (sī.)]</span> vivajjetvā, taṇḍulaṃ pana khādare.</p>
  2879. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  2880. <p class="gatha1">Yā mantanā araññasmiṃ, yā ca gāme nikaṇṇikā;</p>
  2881. <p class="gathalast">Yañcetaṃ iti cīti ca, etampi viditaṃ mayā.</p>
  2882. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  2883. <p class="gatha1">Dhammena kira jātassa, pitā puttassa makkaṭo;</p>
  2884. <p class="gathalast">Daharasseva santassa, dantehi phalamacchidā.</p>
  2885. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn14"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  2886. <p class="gatha1">Yametaṃ parisappasi <span class="note">[parisabbesi (ka.)]</span>, ajakāṇova sāsape;</p>
  2887. <p class="gathalast">Yopāyaṃ heṭṭhato seti <span class="note">[sesi (sī.)]</span>, etampi viditaṃ mayāti.</p>
  2888. <p class="centered">Thusajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  2889. <p class="subhead">339. Bāverujātakaṃ (4-4-9)</p>
  2890. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn14"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  2891. <p class="gatha1">Adassanena <a name="M1.0113"></a> morassa, sikhino mañjubhāṇino;</p>
  2892. <p class="gathalast">Kākaṃ tattha apūjesuṃ, maṃsena ca phalena ca.</p>
  2893. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn14"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  2894. <p class="gatha1">Yadā <a name="V1.0097"></a> ca sarasampanno, moro bāverumāgamā;</p>
  2895. <p class="gathalast">Atha <a name="T1.0155"></a> lābho ca sakkāro, vāyasassa ahāyatha.</p>
  2896. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn14"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  2897. <p class="gatha1">Yāva nuppajjatī buddho, dhammarājā pabhaṅkaro;</p>
  2898. <p class="gathalast">Tāva aññe apūjesuṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe.</p>
  2899. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn14"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  2900. <p class="gatha1">Yadā ca sarasampanno, buddho dhammaṃ adesayi;</p>
  2901. <p class="gathalast">Atha lābho ca sakkāro, titthiyānaṃ ahāyathāti.</p>
  2902. <p class="centered">Bāverujātakaṃ navamaṃ.</p>
  2903. <p class="subhead">340. Visayhajātakaṃ (4-4-10)</p>
  2904. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn14"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  2905. <p class="gatha1">Adāsi dānāni pure visayha, dadato ca te khayadhammo ahosi;</p>
  2906. <p class="gathalast">Ito paraṃ ce na dadeyya dānaṃ, tiṭṭheyyuṃ te saṃyamantassa bhogā.</p>
  2907. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn14"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  2908. <p class="gatha1">Anariyamariyena sahassanetta, suduggatenāpi akiccamāhu;</p>
  2909. <p class="gathalast">Mā vo dhanaṃ taṃ ahu devarāja <span class="note">[ahuvā janinda (ka. sī. syā. pī.)]</span>, yaṃ bhogahetu vijahemu saddhaṃ.</p>
  2910. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn14"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  2911. <p class="gatha1">Yena eko ratho yāti, yāti tenāparo ratho;</p>
  2912. <p class="gathalast">Porāṇaṃ nihitaṃ vattaṃ, vattataññeva <span class="note">[vaddhaṃ, vaddhataññeva (ka. sī. pī.)]</span> vāsava.</p>
  2913. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn14"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  2914. <p class="gatha1">Yadi <a name="T1.0156"></a> hessati dassāma, asante kiṃ dadāmase;</p>
  2915. <p class="gathalast">Evaṃbhūtāpi dassāma, mā dānaṃ pamadamhaseti.</p>
  2916. <p class="centered">Visayhajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  2917. <p class="centered">Kokilavaggo <span class="note">[kokālikavaggo (ka.)]</span> catuttho.</p>
  2918. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  2919. <p class="gatha1">Ativelapabhāsati <a name="M1.0114"></a> jītavaro, vanamajjha rathesabha jimhagamo;</p>
  2920. <p class="gathalast">Atha jambu tiṇāsanapīṭhavaraṃ, atha taṇḍula mora visayha dasāti.</p>
  2921. <p class="title">5. Cūḷakuṇālavaggo</p>
  2922. <p class="subhead">341. Kaṇḍarījātakaṃ (4-5-1)</p>
  2923. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><a name="para161_kn14"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  2924. <p class="gatha1">Narānamārāmakarāsu nārisu, anekacittāsu aniggahāsu ca;</p>
  2925. <p class="gathalast">Sabbattha nāpītikarāpi <span class="note">[sabba’ttanā’pītikarāpi (sī. syā.)]</span> ce siyā <span class="note">[siyuṃ (syā.)]</span>, na vissase titthasamā hi nāriyo.</p>
  2926. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><a name="para162_kn14"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  2927. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="V1.0098"></a> ve <span class="note">[yañca (syā. ka.)]</span> disvā kaṇḍarīkinnarānaṃ <span class="note">[kinnarakinnarīnaṃ (syā.), kinnarīkinnarānaṃ (ka.)]</span>, sabbitthiyo na ramanti agāre;</p>
  2928. <p class="gathalast">Taṃ <a name="T1.0157"></a> tādisaṃ maccaṃ cajitvā bhariyā, aññaṃ disvā purisaṃ pīṭhasappiṃ.</p>
  2929. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><a name="para163_kn14"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  2930. <p class="gatha1">Bakassa ca bāvarikassa <span class="note">[pāvārikassa (sī.)]</span> rañño, accantakāmānugatassa bhariyā;</p>
  2931. <p class="gathalast">Avācarī <span class="note">[accācari (syā.), anācari (ka.)]</span> paṭṭhavasānugassa <span class="note">[baddhavasānugassa (sī. syā.), pattavasānugatassa (ka.)]</span>, kaṃ vāpi itthī nāticare tadaññaṃ.</p>
  2932. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><a name="para164_kn14"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  2933. <p class="gatha1">Piṅgiyānī sabbalokissarassa, rañño piyā brahmadattassa bhariyā;</p>
  2934. <p class="gathalast">Avācarī paṭṭhavasānugassa, taṃ vāpi sā nājjhagā kāmakāminīti.</p>
  2935. <p class="centered">Kaṇḍarījātakaṃ <span class="note">[kinnarījātakaṃ (ka. sī. ka.), kuṇḍalikajātakaṃ (syā.)]</span> paṭhamaṃ.</p>
  2936. <p class="subhead">342. Vānarajātakaṃ (4-5-2)</p>
  2937. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><a name="para165_kn14"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  2938. <p class="gatha1">Asakkhiṃ <a name="M1.0115"></a> vata attānaṃ, uddhātuṃ udakā thalaṃ;</p>
  2939. <p class="gathalast">Na dānāhaṃ puna tuyhaṃ, vasaṃ gacchāmi vārija.</p>
  2940. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><a name="para166_kn14"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  2941. <p class="gatha1">Alametehi ambehi, jambūhi panasehi ca;</p>
  2942. <p class="gathalast">Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro.</p>
  2943. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><a name="para167_kn14"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  2944. <p class="gatha1">Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati;</p>
  2945. <p class="gathalast">Amittavasamanveti<a name="T1.0158"></a>, pacchā ca anutappati.</p>
  2946. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><a name="para168_kn14"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  2947. <p class="gatha1">Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati;</p>
  2948. <p class="gathalast">Muccate sattusambādhā, na ca pacchānutappatīti.</p>
  2949. <p class="centered">Vānarajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  2950. <p class="subhead">343. Kuntinījātakaṃ (4-5-3)</p>
  2951. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><a name="para169_kn14"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  2952. <p class="gatha1">Avasimha tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā;</p>
  2953. <p class="gathalast">Tvameva dānimakari, handa rāja vajāmahaṃ.</p>
  2954. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><a name="para170_kn14"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  2955. <p class="gatha1">Yo ve kate paṭikate, kibbise paṭikibbise;</p>
  2956. <p class="gathalast">Evaṃ taṃ sammatī veraṃ, vasa kuntini māgamā.</p>
  2957. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><a name="para171_kn14"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  2958. <p class="gatha1">Na katassa ca kattā ca, metti <span class="note">[mettī (pī.), mittī (ka.)]</span> sandhīyate puna;</p>
  2959. <p class="gathalast">Hadayaṃ nānujānāti, gacchaññeva rathesabha.</p>
  2960. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><a name="para172_kn14"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  2961. <p class="gatha1">Katassa ceva kattā ca, metti sandhīyate puna;</p>
  2962. <p class="gathalast">Dhīrānaṃ no ca bālānaṃ, vasa kuntini māgamāti.</p>
  2963. <p class="centered">Kuntinījātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  2964. <p class="subhead">344. Ambajātakaṃ (4-5-4)</p>
  2965. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><a name="para173_kn14"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  2966. <p class="gatha1">Yo <a name="V1.0099"></a> nīliyaṃ maṇḍayati, saṇḍāsena vihaññati;</p>
  2967. <p class="gathalast">Tassa sā vasamanvetu, yā te ambe avāhari.</p>
  2968. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><a name="para174_kn14"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  2969. <p class="gatha1">Vīsaṃ vā pañcavīsaṃ <span class="note">[paṇṇuvīsaṃ (ka. sī. pī.)]</span> vā, ūnatiṃsaṃ va jātiyā;</p>
  2970. <p class="gathalast">Tādisā <a name="T1.0159"></a> pati mā laddhā <span class="note">[patiṃ mā laddhā (pī.), pati mā’lattha (?)]</span>, yā te ambe avāhari.</p>
  2971. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><a name="para175_kn14"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  2972. <p class="gatha1">Dīghaṃ <a name="M1.0116"></a> gacchatu addhānaṃ, ekikā abhisārikā;</p>
  2973. <p class="gathalast">Saṅkete pati mā adda <span class="note">[mā addasa (sī. pī.)]</span>, yā te ambe avāhari.</p>
  2974. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><a name="para176_kn14"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  2975. <p class="gatha1">Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā;</p>
  2976. <p class="gathalast">Ekikā sayane setu, yā te ambe avāharīti.</p>
  2977. <p class="centered">Ambajātakaṃ <span class="note">[ambacorajātakaṃ (ka. sī. pī.)]</span> catutthaṃ.</p>
  2978. <p class="subhead">345. Gajakumbhajātakaṃ (4-5-5)</p>
  2979. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><a name="para177_kn14"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  2980. <p class="gatha1">Vanaṃ yadaggi dahati, pāvako kaṇhavattanī;</p>
  2981. <p class="gathalast">Kathaṃ karosi pacalaka, evaṃ dandhaparakkamo.</p>
  2982. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><a name="para178_kn14"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  2983. <p class="gatha1">Bahūni rukkhachiddāni, pathabyā vivarāni ca;</p>
  2984. <p class="gathalast">Tāni ce nābhisambhoma, hoti no kālapariyāyo.</p>
  2985. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><a name="para179_kn14"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  2986. <p class="gatha1">Yo dandhakāle tarati, taraṇīye ca dandhati;</p>
  2987. <p class="gathalast">Sukkhapaṇṇaṃva akkamma, atthaṃ bhañjati attano.</p>
  2988. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><a name="para180_kn14"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  2989. <p class="gatha1">Yo dandhakāle dandheti, taraṇīye ca tārayi;</p>
  2990. <p class="gathalast">Sasīva rattiṃ vibhajaṃ, tassattho paripūratīti.</p>
  2991. <p class="centered">Gajakumbhajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  2992. <p class="subhead">346. Kesavajātakaṃ (4-5-6)</p>
  2993. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><a name="para181_kn14"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  2994. <p class="gatha1">Manussindaṃ <a name="T1.0160"></a> jahitvāna, sabbakāmasamiddhinaṃ;</p>
  2995. <p class="gathalast">Kathaṃ nu bhagavā kesī, kappassa ramati assame <span class="note">[ramatassame (ka.)]</span>.</p>
  2996. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><a name="para182_kn14"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  2997. <p class="gatha1">Sādūnī <span class="note">[sādhūni (ka. sī. syā. ka.)]</span> ramaṇīyāni, santi vakkhā manoramā;</p>
  2998. <p class="gathalast">Subhāsitāni kappassa, nārada ramayanti maṃ.</p>
  2999. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><a name="para183_kn14"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  3000. <p class="gatha1">Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ;</p>
  3001. <p class="gathalast">Kathaṃ sāmākanīvāraṃ, aloṇaṃ chādayanti taṃ.</p>
  3002. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><a name="para184_kn14"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  3003. <p class="gatha1">Sāduṃ <a name="V1.0100"></a> vā <span class="note">[asāduṃ (pī.)]</span> yadi vāsāduṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ;</p>
  3004. <p class="gathalast">Vissattho yattha bhuñjeyya, vissāsaparamā rasāti.</p>
  3005. <p class="centered">Kesavajātakaṃ <span class="note">[kesījātakaṃ (ka.)]</span> chaṭṭhaṃ.</p>
  3006. <p class="subhead">347. Ayakūṭajātakaṃ (4-5-7)</p>
  3007. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><a name="para185_kn14"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  3008. <p class="gatha1">Sabbāyasaṃ <a name="M1.0117"></a> kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha yo <span class="note">[so (pī.)]</span> tiṭṭhasi antalikkhe;</p>
  3009. <p class="gathalast">Rakkhāya me <span class="note">[maṃ (sī.)]</span> tvaṃ vihito nusajja, udāhu me cetayase <span class="note">[vāyamase (sī. syā.)]</span> vadhāya.</p>
  3010. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><a name="para186_kn14"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  3011. <p class="gatha1">Dūto ahaṃ rājidha rakkhasānaṃ, vadhāya tuyhaṃ pahitohamasmi;</p>
  3012. <p class="gathalast">Indo <a name="T1.0161"></a> ca taṃ rakkhati devarājā, tenuttamaṅgaṃ na te <span class="note">[na hi (ka. sī. pī.), te na (ka.)]</span> phālayāmi.</p>
  3013. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><a name="para187_kn14"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  3014. <p class="gatha1">Sace ca maṃ rakkhati devarājā, devānamindo maghavā sujampati;</p>
  3015. <p class="gathalast">Kāmaṃ pisācā vinadantu sabbe, na santase rakkhasiyā pajāya.</p>
  3016. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><a name="para188_kn14"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  3017. <p class="gatha1">Kāmaṃ kandantu <span class="note">[kantantu (ka.), kaṇḍantu (syā.)]</span> kumbhaṇḍā, sabbe paṃsupisācakā;</p>
  3018. <p class="gathalast">Nālaṃ pisācā yuddhāya, mahatī sā vibhiṃsikāti <span class="note">[vibhesikāti (syā.), vihesikāti (pī.)]</span>.</p>
  3019. <p class="centered">Ayakūṭajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  3020. <p class="subhead">348. Araññajātakaṃ (4-5-8)</p>
  3021. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><a name="para189_kn14"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  3022. <p class="gatha1">Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ;</p>
  3023. <p class="gathalast">Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  3024. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><a name="para190_kn14"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  3025. <p class="gatha1">Yo taṃ vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te;</p>
  3026. <p class="gathalast">Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito <span class="note">[taṃ bhajeyyāsito (ka.)]</span> gato.</p>
  3027. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><a name="para191_kn14"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  3028. <p class="gatha1">Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;</p>
  3029. <p class="gathalast">Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato.</p>
  3030. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><a name="para192_kn14"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  3031. <p class="gatha1">Haliddirāgaṃ <a name="M1.0118"></a> kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ;</p>
  3032. <p class="gathalast">Tādisaṃ <a name="T1.0162"></a> tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyāti.</p>
  3033. <p class="centered">Araññajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  3034. <p class="subhead">349. Sandhibhedajātakaṃ (4-5-9)</p>
  3035. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><a name="para193_kn14"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  3036. <p class="gatha1">Neva itthīsu sāmaññaṃ, nāpi bhakkhesu sārathi;</p>
  3037. <p class="gathalast">Athassa sandhibhedassa, passa yāva sucintitaṃ.</p>
  3038. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><a name="para194_kn14"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  3039. <p class="gatha1">Asi <a name="V1.0101"></a> tikkhova maṃsamhi, pesuññaṃ parivattati;</p>
  3040. <p class="gathalast">Yatthūsabhañca sīhañca, bhakkhayanti migādhamā.</p>
  3041. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><a name="para195_kn14"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  3042. <p class="gatha1">Imaṃ so sayanaṃ seti, yamimaṃ <span class="note">[yayimaṃ (sī. pī.), yimaṃ (ka.)]</span> passasi sārathi;</p>
  3043. <p class="gathalast">Yo vācaṃ sandhibhedassa, pisuṇassa nibodhati.</p>
  3044. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><a name="para196_kn14"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  3045. <p class="gatha1">Te janā sukhamedhanti, narā saggagatāriva;</p>
  3046. <p class="gathalast">Ye vācaṃ sandhibhedassa, nāvabodhanti sārathīti.</p>
  3047. <p class="centered">Sandhibhedajātakaṃ navamaṃ.</p>
  3048. <p class="subhead">350. Devatāpañhajātakaṃ (4-5-10)</p>
  3049. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><a name="para197_kn14"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  3050. <p class="gatha1">Hanti hatthehi pādehi, mukhañca parisumbhati;</p>
  3051. <p class="gathalast">Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi <span class="note">[mabhipassasi (sī.)]</span>.</p>
  3052. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><a name="para198_kn14"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  3053. <p class="gatha1">Akkosati yathākāmaṃ, āgamañcassa icchati;</p>
  3054. <p class="gathalast">Sa <a name="T1.0163"></a> ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi.</p>
  3055. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><a name="para199_kn14"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  3056. <p class="gatha1">Abbhakkhāti abhūtena, alikenābhisāraye;</p>
  3057. <p class="gathalast">Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi.</p>
  3058. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><a name="para200_kn14"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  3059. <p class="gatha1">Haraṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;</p>
  3060. <p class="gatha2">Aññadatthuharā santā, te ve rāja piyā honti;</p>
  3061. <p class="gathalast">Kaṃ tena tvābhipassasīti.</p>
  3062. <p class="centered">Devatāpañhajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  3063. <p class="centered">Cūḷakuṇālavaggo pañcamo.</p>
  3064. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  3065. <p class="gatha1">Narānaṃ <a name="M1.0119"></a> asakkhivasimhavaro, nīliyamaggivarañca puna;</p>
  3066. <p class="gathalast">Puna rasāyasakūṭavaro, tathārañña sārathi hanti dasāti.</p>
  3067. <p class="bodytext">Atha vagguddānaṃ –</p>
  3068. <p class="gatha1">Kāliṅgaṃ <span class="note">[vivaraṃ (bahūsu)]</span> pucimandañca, kuṭidūsaka kokilā <span class="note">[kuṭidūsaṃ bahubhāṇakaṃ (bahūsu)]</span>;</p>
  3069. <p class="gathalast">Cūḷakuṇālavaggo so, pañcamo suppakāsitoti.</p>
  3070. <p class="centered">Catukkanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3071. <a name="kn14_5"></a>
  3072. <p class="chapter">5. Pañcakanipāto</p>
  3073. <p class="title">1. Maṇikuṇḍalavaggo</p>
  3074. <p class="subhead">351. Maṇikuṇḍalajātakaṃ (5-1-1)</p>
  3075. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  3076. <p class="gatha1">Jīno <a name="T1.0164"></a><a name="V1.0102"></a><a name="M1.0120"></a> rathassaṃ maṇikuṇḍale ca, putte ca dāre ca tatheva jīno;</p>
  3077. <p class="gathalast">Sabbesu bhogesu asesakesu <span class="note">[asesitesu (sī. pī.), asesikesu (ka.)]</span>, kasmā na santappasi sokakāle.</p>
  3078. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  3079. <p class="gatha1">Pubbeva maccaṃ vijahanti bhogā, macco vā te <span class="note">[ca ne (pī.), dhane (ka.)]</span> pubbataraṃ jahāti;</p>
  3080. <p class="gathalast">Asassatā bhogino kāmakāmi, tasmā na socāmahaṃ sokakāle.</p>
  3081. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  3082. <p class="gatha1">Udeti āpūrati veti <span class="note">[pūreti khīyati (syā.)]</span> cando, atthaṃ tapetvāna <span class="note">[andhaṃ tapetvāna (ka.), atthaṅgametvāna (syā.), ettha ‘‘tapetvāna atthaṃ paletī’’ti sambandho]</span> paleti sūriyo;</p>
  3083. <p class="gathalast">Viditā <span class="note">[vijitā (syā.)]</span> mayā sattuka lokadhammā, tasmā na socāmahaṃ sokakāle.</p>
  3084. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  3085. <p class="gatha1">Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato <a name="T1.0165"></a> pabbajito na sādhu;</p>
  3086. <p class="gathalast">Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.</p>
  3087. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  3088. <p class="gatha1">Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati;</p>
  3089. <p class="gathalast">Nisammakārino rāja <span class="note">[rañño (sī. syā.)]</span>, yaso kitti ca vaḍḍhatīti.</p>
  3090. <p class="centered">Maṇikuṇḍalajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  3091. <p class="subhead">352. Sujātajātakaṃ (5-1-2)</p>
  3092. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  3093. <p class="gatha1">Kiṃ <a name="M1.0121"></a> nu santaramānova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ;</p>
  3094. <p class="gathalast">Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ.</p>
  3095. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  3096. <p class="gatha1">Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe;</p>
  3097. <p class="gathalast">Tvañca tucchaṃ vilapasi, yathā taṃ dummatī tathā.</p>
  3098. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  3099. <p class="gatha1">Tatheva tiṭṭhati sīsaṃ, hatthapādā ca vāladhi;</p>
  3100. <p class="gathalast">Sotā tatheva tiṭṭhanti <span class="note">[so tāta tatheva tiṭṭhati (ka.)]</span>, maññe goṇo samuṭṭhahe.</p>
  3101. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  3102. <p class="gatha1">Nevayyakassa sīsañca <span class="note">[sīsaṃ vā (sī. syā. pī.)]</span>, hatthapādā ca dissare;</p>
  3103. <p class="gathalast">Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummati.</p>
  3104. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  3105. <p class="gatha1">Ādittaṃ <a name="V1.0103"></a> vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  3106. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ <span class="note">[osiñci (ka.)]</span>, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  3107. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  3108. <p class="gatha1">Abbahī <span class="note">[abbūḷhaṃ (sī. syā.), abbhūḷhaṃ (ka.)]</span> vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ <span class="note">[sokaṃ hadayanissitaṃ (sī. syā.)]</span>;</p>
  3109. <p class="gathalast">Yo <a name="T1.0166"></a> me sokaparetassa, pitu sokaṃ apānudi.</p>
  3110. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  3111. <p class="gatha1">Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo;</p>
  3112. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava.</p>
  3113. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  3114. <p class="gatha1">Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;</p>
  3115. <p class="gathalast">Vinivattenti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathāti.</p>
  3116. <p class="centered">Sujātajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  3117. <p class="subhead">353. Venasākhajātakaṃ (5-1-3)</p>
  3118. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  3119. <p class="gatha1">Nayidaṃ niccaṃ bhavitabbaṃ brahmadatta, khemaṃ subhikkhaṃ sukhatā ca kāye;</p>
  3120. <p class="gathalast">Atthaccaye mā ahu sampamūḷho, bhinnaplavo sāgarasseva majjhe.</p>
  3121. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  3122. <p class="gatha1">Yāni <a name="M1.0122"></a> karoti puriso, tāni attani passati;</p>
  3123. <p class="gatha2">Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ;</p>
  3124. <p class="gathalast">Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ.</p>
  3125. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  3126. <p class="gatha1">Idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi;</p>
  3127. <p class="gathalast">Mā su <span class="note">[mā ssu (sī. syā. pī.)]</span> tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape.</p>
  3128. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  3129. <p class="gatha1">Ayameva so piṅgiya <span class="note">[so piṅgiyo (syā.), sopi bhiyyo (ka.)]</span> venasākho, <span class="note">[dhonasākho (ka. sī. pī.)]</span> yamhi <a name="T1.0167"></a> ghātayiṃ khattiyānaṃ sahassaṃ;</p>
  3130. <p class="gathalast">Alaṅkate candanasārānulitte, tameva dukkhaṃ paccāgataṃ mamaṃ.</p>
  3131. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  3132. <p class="gatha1">Sāmā ca <span class="note">[sāmāpi (sī. syā.)]</span> kho candanalittagattā <span class="note">[gattī (ka. sī. syā. pī.)]</span>, laṭṭhīva sobhañjanakassa uggatā;</p>
  3133. <p class="gathalast">Adisvā <span class="note">[adisvāva (sī.)]</span> kālaṃ karissāmi ubbariṃ, taṃ me ito dukkhataraṃ bhavissatīti.</p>
  3134. <p class="centered">Venasākhajātakaṃ <span class="note">[dhonasākhajātakaṃ (ka. sī. pī.)]</span> tatiyaṃ.</p>
  3135. <p class="subhead">354. Uragajātakaṃ (5-1-4)</p>
  3136. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  3137. <p class="gatha1">Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ;</p>
  3138. <p class="gathalast">Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālaṅkate sati.</p>
  3139. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  3140. <p class="gatha1">Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  3141. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati.</p>
  3142. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  3143. <p class="gatha1">Anavhito <a name="V1.0104"></a> tato āgā, ananuññāto <span class="note">[nānuññāto (ka.)]</span> ito gato;</p>
  3144. <p class="gathalast">Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.</p>
  3145. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  3146. <p class="gatha1">Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  3147. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati.</p>
  3148. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  3149. <p class="gatha1">Sace rode kisā <span class="note">[kisī (pī.)]</span> assaṃ, tassā me kiṃ phalaṃ siyā;</p>
  3150. <p class="gathalast">Ñātimittasuhajjānaṃ<a name="T1.0168"></a>, bhiyyo no aratī siyā.</p>
  3151. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  3152. <p class="gatha1">Ḍayhamāno <a name="M1.0123"></a> na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  3153. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati.</p>
  3154. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  3155. <p class="gatha1">Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati;</p>
  3156. <p class="gathalast">Evaṃ sampadamevetaṃ, yo petamanusocati.</p>
  3157. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  3158. <p class="gatha1">Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  3159. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati.</p>
  3160. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  3161. <p class="gatha1">Yathāpi udakakumbho, bhinno appaṭisandhiyo;</p>
  3162. <p class="gathalast">Evaṃ sampadamevetaṃ, yo petamanusocati.</p>
  3163. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  3164. <p class="gatha1">Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  3165. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatīti.</p>
  3166. <p class="centered">Uragajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  3167. <p class="subhead">355. Ghaṭajātakaṃ (5-1-5)</p>
  3168. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  3169. <p class="gatha1">Aññe socanti rodanti, aññe assumukhā janā;</p>
  3170. <p class="gathalast">Pasannamukhavaṇṇosi, kasmā ghaṭa <span class="note">[ghata (sī. pī.)]</span> na socasi.</p>
  3171. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  3172. <p class="gatha1">Nābbhatītaharo soko, nānāgatasukhāvaho;</p>
  3173. <p class="gathalast">Tasmā dhaṅka <span class="note">[vaṃka (pī.)]</span> na socāmi, natthi soke dutīyatā <span class="note">[soko dutīyakā (ka.)]</span>.</p>
  3174. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  3175. <p class="gatha1">Socaṃ paṇḍu kiso hoti, bhattañcassa na ruccati;</p>
  3176. <p class="gathalast">Amittā sumanā honti, sallaviddhassa ruppato.</p>
  3177. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  3178. <p class="gatha1">Gāme <a name="T1.0169"></a> vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;</p>
  3179. <p class="gathalast">Ṭhitaṃ maṃ nāgamissati, evaṃ diṭṭhapado ahaṃ.</p>
  3180. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  3181. <p class="gatha1">Yassattā nālamekova, sabbakāmarasāharo;</p>
  3182. <p class="gathalast">Sabbāpi pathavī tassa, na sukhaṃ āvahissatīti.</p>
  3183. <p class="centered">Ghaṭajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  3184. <p class="subhead">356. Koraṇḍiyajātakaṃ (5-1-6)</p>
  3185. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  3186. <p class="gatha1">Eko <a name="V1.0105"></a><a name="M1.0124"></a> araññe girikandarāyaṃ, paggayha paggayha silaṃ pavecchasi <span class="note">[pavejjhasi (syā. sī. aṭṭha.)]</span>;</p>
  3187. <p class="gathalast">Punappunaṃ santaramānarūpo, koraṇḍiya <span class="note">[kāraṇḍiya (sī. syā. pī.)]</span> ko nu tava yidhattho.</p>
  3188. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  3189. <p class="gatha1">Ahañhimaṃ sāgara sevitantaṃ, samaṃ karissāmi yathāpi pāṇi;</p>
  3190. <p class="gathalast">Vikiriya sānūni ca pabbatāni ca, tasmā silaṃ dariyā pakkhipāmi.</p>
  3191. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  3192. <p class="gatha1">Nayimaṃ mahiṃ arahati pāṇikappaṃ, samaṃ manusso karaṇāya meko;</p>
  3193. <p class="gathalast">Maññāmimaññeva dariṃ jigīsaṃ <span class="note">[jigiṃsaṃ (sī. syā. pī.)]</span>, koraṇḍiya <a name="T1.0170"></a> hāhasi <span class="note">[hāyasi (syā. ka.)]</span> jīvalokaṃ.</p>
  3194. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  3195. <p class="gatha1">Sace ahaṃ <span class="note">[ayaṃ (sī. syā. pī.)]</span> bhūtadharaṃ na sakkā <span class="note">[sakko (syā. ka.)]</span>, samaṃ manusso karaṇāya meko;</p>
  3196. <p class="gathalast">Evameva tvaṃ brahme ime manusse, nānādiṭṭhike nānayissasi te <span class="note">[ne (ka.)]</span>.</p>
  3197. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  3198. <p class="gatha1">Saṅkhittarūpena bhavaṃ mamatthaṃ, akkhāsi koraṇḍiya evametaṃ;</p>
  3199. <p class="gathalast">Yathā na sakkā pathavī samāyaṃ, kattuṃ manussena tathā manussāti.</p>
  3200. <p class="centered">Koraṇḍiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  3201. <p class="subhead">357. Laṭukikajātakaṃ (5-1-7)</p>
  3202. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  3203. <p class="gatha1">Vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyanaṃ, āraññakaṃ yūthapatiṃ yasassiṃ;</p>
  3204. <p class="gathalast">Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāya.</p>
  3205. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  3206. <p class="gatha1">Vandāmi <a name="M1.0125"></a> taṃ kuñjara ekacāriṃ, āraññakaṃ pabbatasānugocaraṃ;</p>
  3207. <p class="gathalast">Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā <a name="T1.0171"></a> me vadhī puttake dubbalāya;</p>
  3208. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  3209. <p class="gatha1">Vamissāmi te laṭukike puttakāni, kiṃ me tuvaṃ kāhasi dubbalāsi;</p>
  3210. <p class="gathalast">Sataṃ sahassānipi tādisīnaṃ, vāmena pādena papothayeyyaṃ.</p>
  3211. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  3212. <p class="gatha1">Na heva sabbattha balena kiccaṃ, balañhi bālassa vadhāya hoti;</p>
  3213. <p class="gathalast">Karissāmi te nāgarājā anatthaṃ, yo me vadhī puttake dubbalāya.</p>
  3214. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  3215. <p class="gatha1">Kākañca passa laṭukikaṃ, maṇḍūkaṃ nīlamakkhikaṃ;</p>
  3216. <p class="gatha2">Ete nāgaṃ aghātesuṃ, passa verassa verinaṃ;</p>
  3217. <p class="gathalast">Tasmā hi veraṃ na kayirātha, appiyenapi kenacīti.</p>
  3218. <p class="centered">Laṭukikajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  3219. <p class="subhead">358. Cūḷadhammapālajātakaṃ (5-1-8)</p>
  3220. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  3221. <p class="gatha1">Ahameva <a name="V1.0106"></a> dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa;</p>
  3222. <p class="gathalast">Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, hatthe me deva chedehi.</p>
  3223. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  3224. <p class="gatha1">Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa;</p>
  3225. <p class="gathalast">Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, pāde me deva chedehi.</p>
  3226. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  3227. <p class="gatha1">Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa;</p>
  3228. <p class="gathalast">Etaṃ <a name="T1.0172"></a> muñcatu dhammapālaṃ, sīsaṃ me deva chedehi.</p>
  3229. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  3230. <p class="gatha1">Na hi <span class="note">[naha (sī. syā. pī.) ettha ha-kāro khede]</span> nūnimassa rañño, mittāmaccā ca vijjare suhadā;</p>
  3231. <p class="gathalast">Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi orasaṃ puttaṃ.</p>
  3232. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  3233. <p class="gatha1">Na hi <span class="note">[naha (sī. syā. pī.) ettha ha-kāro khede]</span> nūnimassa rañño, ñātī mittā ca vijjare suhadā;</p>
  3234. <p class="gathalast">Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi atrajaṃ puttaṃ.</p>
  3235. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  3236. <p class="gatha1">Candanasārānulittā<a name="M1.0126"></a>, bāhā chijjanti dhammapālassa;</p>
  3237. <p class="gathalast">Dāyādassa pathabyā, pāṇā me deva rujjhantīti.</p>
  3238. <p class="centered">Cūḷadhammapālajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  3239. <p class="subhead">359. Suvaṇṇamigajātakaṃ (5-1-9)</p>
  3240. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  3241. <p class="gatha1">Vikkama re haripāda <span class="note">[mahāmiga (sī. syā. pī.)]</span>, vikkama re mahāmiga <span class="note">[harīpada (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  3242. <p class="gathalast">Chinda vārattikaṃ pāsaṃ, nāhaṃ ekā vane rame.</p>
  3243. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  3244. <p class="gatha1">Vikkamāmi na pāremi, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā;</p>
  3245. <p class="gathalast">Daḷho vārattiko pāso, pādaṃ me parikantati.</p>
  3246. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  3247. <p class="gatha1">Attharassu palāsāni, asiṃ nibbāha luddaka;</p>
  3248. <p class="gathalast">Paṭhamaṃ maṃ vadhitvāna, hana pacchā mahāmigaṃ.</p>
  3249. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  3250. <p class="gatha1">Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsantiṃ mānusiṃ migiṃ <span class="note">[na me sutā vā diṭṭhā vā, bhāsantī mānusiṃ migī (ṭīkā)]</span>;</p>
  3251. <p class="gathalast">Tvañca bhadde sukhī hohi, eso cāpi mahāmigo.</p>
  3252. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  3253. <p class="gatha1">Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  3254. <p class="gathalast">Yathāhamajja <a name="T1.0173"></a> nandāmi, muttaṃ disvā mahāmiganti.</p>
  3255. <p class="centered">Suvaṇṇamigajātakaṃ navamaṃ.</p>
  3256. <p class="subhead">360. Suyonandījātakaṃ (5-1-10)</p>
  3257. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  3258. <p class="gatha1">Vāti <a name="V1.0107"></a> gandho timirānaṃ, kusamuddo ca <span class="note">[va (syā. pī.)]</span> ghosavā;</p>
  3259. <p class="gathalast">Dūre ito suyonandī <span class="note">[ito hi susandī (sī. syā.), itopi sussondī (pī.)]</span>, tambakāmā tudanti maṃ.</p>
  3260. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  3261. <p class="gatha1">Kathaṃ samuddamatari, kathaṃ addakkhi sedumaṃ <span class="note">[serumaṃ (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  3262. <p class="gathalast">Kathaṃ tassā ca tuyhañca, ahu sagga <span class="note">[agga (sī. syā.)]</span> samāgamo.</p>
  3263. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  3264. <p class="gatha1">Kurukacchā <span class="note">[bharukacchā (sī. syā. pī.)]</span> payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ;</p>
  3265. <p class="gathalast">Makarehi abhidā <span class="note">[makarehibbhidā (sī.), makarehi’bhidā (syā.), makarehi bhinnā (pī.)]</span> nāvā, phalakenāhamaplaviṃ.</p>
  3266. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  3267. <p class="gatha1">Sā <a name="M1.0127"></a> maṃ saṇhena mudunā, niccaṃ candanagandhinī;</p>
  3268. <p class="gathalast">Aṅgena <span class="note">[aṅkena (pī. ka.)]</span> uddharī bhaddā, mātā puttaṃva orasaṃ.</p>
  3269. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  3270. <p class="gatha1">Sā maṃ annena pānena, vatthena sayanena ca;</p>
  3271. <p class="gathalast">Attanāpi ca mandakkhī, evaṃ tamba vijānāhīti.</p>
  3272. <p class="centered">Suyonandījātakaṃ dasamaṃ.</p>
  3273. <p class="centered">Maṇikuṇḍalavaggo paṭhamo.</p>
  3274. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  3275. <p class="gatha1">Atha jinavaro haritaṃ tiṇako, atha <a name="T1.0174"></a> bhinnaplavo uragova ghaṭo;</p>
  3276. <p class="gathalast">Dariyā puna kuñjara bhūnahatā, migamuttamasaggavarena dasāti.</p>
  3277. <p class="title">2. Vaṇṇārohavaggo</p>
  3278. <p class="subhead">361. Vaṇṇārohajātakaṃ (5-2-1)</p>
  3279. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  3280. <p class="gatha1">Vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca;</p>
  3281. <p class="gathalast">Subāhu na mayā seyyo, sudāṭha iti bhāsasi.</p>
  3282. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  3283. <p class="gatha1">Vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca;</p>
  3284. <p class="gathalast">Sudāṭho na mayā seyyo, subāhu iti bhāsasi.</p>
  3285. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  3286. <p class="gatha1">Evaṃ ce maṃ viharantaṃ, subāhu samma dubbhasi;</p>
  3287. <p class="gathalast">Na dānāhaṃ tayā saddhiṃ, saṃvāsamabhirocaye.</p>
  3288. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  3289. <p class="gatha1">Yo <a name="V1.0108"></a> paresaṃ vacanāni, saddaheyya <span class="note">[saddahetha (sī. syā. pī.)]</span> yathātathaṃ;</p>
  3290. <p class="gathalast">Khippaṃ bhijjetha mittasmiṃ, verañca pasave bahuṃ.</p>
  3291. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  3292. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0128"></a> so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī;</p>
  3293. <p class="gathalast">Yasmiñca setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo parehīti.</p>
  3294. <p class="centered">Vaṇṇārohajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  3295. <p class="subhead">362. Sīlavīmaṃsajātakaṃ (5-2-2)</p>
  3296. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  3297. <p class="gatha1">Sīlaṃ <a name="T1.0175"></a> seyyo sutaṃ seyyo, iti me saṃsayo ahu;</p>
  3298. <p class="gathalast">Sīlameva sutā seyyo, iti me natthi saṃsayo.</p>
  3299. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  3300. <p class="gatha1">Moghā jāti ca vaṇṇo ca, sīlameva kiruttamaṃ;</p>
  3301. <p class="gathalast">Sīlena anupetassa, sutenattho na vijjati.</p>
  3302. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  3303. <p class="gatha1">Khattiyo ca adhammaṭṭho, vesso cādhammanissito;</p>
  3304. <p class="gathalast">Te pariccajjubho loke, upapajjanti duggatiṃ.</p>
  3305. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  3306. <p class="gatha1">Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā;</p>
  3307. <p class="gathalast">Idha dhammaṃ caritvāna, bhavanti tidive samā.</p>
  3308. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  3309. <p class="gatha1">Na vedā samparāyāya, na jāti nāpi <span class="note">[nopi (pī.)]</span> bandhavā;</p>
  3310. <p class="gathalast">Sakañca sīlaṃ saṃsuddhaṃ, samparāyāya sukhāya cāti <span class="note">[sukhāvahanti (sī. syā.)]</span>.</p>
  3311. <p class="centered">Sīlavīmaṃsajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  3312. <p class="subhead">363. Hirijātakaṃ (5-2-3)</p>
  3313. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  3314. <p class="gatha1">Hiriṃ tarantaṃ vijigucchamānaṃ, tavāhamasmī iti bhāsamānaṃ;</p>
  3315. <p class="gathalast">Seyyāni kammāni anādiyantaṃ, neso mamanti iti naṃ vijaññā.</p>
  3316. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  3317. <p class="gatha1">Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;</p>
  3318. <p class="gathalast">Akarontaṃ <a name="T1.0176"></a> bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.</p>
  3319. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  3320. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0129"></a> so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī;</p>
  3321. <p class="gathalast">Yasmiñca setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo parehi.</p>
  3322. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  3323. <p class="gatha1">Pāmojjakaraṇaṃ ṭhānaṃ, pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ;</p>
  3324. <p class="gathalast">Phalānisaṃso bhāveti, vahanto porisaṃ dhuraṃ.</p>
  3325. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  3326. <p class="gatha1">Pavivekarasaṃ <a name="V1.0109"></a> pitvā, rasaṃ upasamassa ca;</p>
  3327. <p class="gathalast">Niddaro hoti nippāpo, dhammappītirasaṃ pivanti.</p>
  3328. <p class="centered">Hirijātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  3329. <p class="subhead">364. Khajjopanakajātakaṃ (5-2-4)</p>
  3330. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  3331. <p class="gatha1">Ko nu santamhi pajjote, aggipariyesanaṃ caraṃ;</p>
  3332. <p class="gathalast">Addakkhi ratti <span class="note">[rattiṃ (syā.)]</span> khajjotaṃ, jātavedaṃ amaññatha.</p>
  3333. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  3334. <p class="gatha1">Svassa gomayacuṇṇāni, abhimatthaṃ tiṇāni ca;</p>
  3335. <p class="gathalast">Viparītāya saññāya, nāsakkhi pajjaletave.</p>
  3336. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  3337. <p class="gatha1">Evampi anupāyena, atthaṃ na labhate migo <span class="note">[mūgo (syā.)]</span>;</p>
  3338. <p class="gathalast">Visāṇato gavaṃ dohaṃ, yattha khīraṃ na vindati.</p>
  3339. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  3340. <p class="gatha1">Vividhehi upāyehi, atthaṃ papponti māṇavā;</p>
  3341. <p class="gathalast">Niggahena amittānaṃ, mittānaṃ paggahena ca.</p>
  3342. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  3343. <p class="gatha1">Senāmokkhapalābhena <a name="T1.0177"></a> <span class="note">[senī mokkhūpalābhena (syā.)]</span>, vallabhānaṃ nayena ca;</p>
  3344. <p class="gathalast">Jagatiṃ jagatipālā, āvasanti vasundharanti.</p>
  3345. <p class="centered">Khajjopanakajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  3346. <p class="subhead">365. Ahituṇḍikajātakaṃ (5-2-5)</p>
  3347. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  3348. <p class="gatha1">Dhuttomhi samma sumukha, jūte akkhaparājito;</p>
  3349. <p class="gathalast">Harehi <span class="note">[sevehi (pī.)]</span> ambapakkāni, vīriyaṃ te bhakkhayāmase.</p>
  3350. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  3351. <p class="gatha1">Alikaṃ vata maṃ samma, abhūtena pasaṃsasi;</p>
  3352. <p class="gathalast">Ko te suto vā diṭṭho vā, sumukho nāma makkaṭo.</p>
  3353. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  3354. <p class="gatha1">Ajjāpi <a name="M1.0130"></a> me taṃ manasi <span class="note">[te maṃ sarasi (ka.)]</span>, yaṃ maṃ tvaṃ ahituṇḍika;</p>
  3355. <p class="gathalast">Dhaññāpaṇaṃ pavisitvā, matto <span class="note">[mutto (ka.)]</span> chātaṃ hanāsi maṃ.</p>
  3356. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  3357. <p class="gatha1">Tāhaṃ saraṃ dukkhaseyyaṃ, api rajjampi kāraye;</p>
  3358. <p class="gathalast">Nevāhaṃ yācito dajjaṃ, tathā hi bhayatajjito.</p>
  3359. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  3360. <p class="gatha1">Yañca jaññā kule jātaṃ, gabbhe tittaṃ amacchariṃ;</p>
  3361. <p class="gathalast">Tena sakhiñca mittañca, dhīro sandhātumarahatīti.</p>
  3362. <p class="centered">Ahituṇḍikajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  3363. <p class="subhead">366. Gumbiyajātakaṃ (5-2-6)</p>
  3364. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  3365. <p class="gatha1">Madhuvaṇṇaṃ <a name="V1.0110"></a> madhurasaṃ, madhugandhaṃ visaṃ ahu;</p>
  3366. <p class="gathalast">Gumbiyo <a name="T1.0178"></a> ghāsamesāno, araññe odahī visaṃ.</p>
  3367. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  3368. <p class="gatha1">Madhu iti maññamānā <span class="note">[madhūti maññamānāya (ka.)]</span>, ye taṃ visamakhādisuṃ <span class="note">[visamasāyisuṃ (sī. syā.)]</span>;</p>
  3369. <p class="gathalast">Tesaṃ taṃ kaṭukaṃ āsi, maraṇaṃ tenupāgamuṃ.</p>
  3370. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  3371. <p class="gatha1">Ye ca kho paṭisaṅkhāya, visaṃ taṃ parivajjayuṃ;</p>
  3372. <p class="gathalast">Te āturesu sukhitā, ḍayhamānesu nibbutā.</p>
  3373. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  3374. <p class="gatha1">Evameva manussesu, visaṃ kāmā samohitā;</p>
  3375. <p class="gathalast">Āmisaṃ bandhanañcetaṃ, maccuveso <span class="note">[paccuvaso (sī. syā.)]</span> guhāsayo.</p>
  3376. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  3377. <p class="gatha1">Evameva ime kāme, āturā paricārike <span class="note">[paricārake (ka.)]</span>;</p>
  3378. <p class="gathalast">Ye sadā parivajjenti, saṅgaṃ loke upaccagunti.</p>
  3379. <p class="centered">Gumbiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  3380. <p class="subhead">367. Sāḷiyajātakaṃ (5-2-7)</p>
  3381. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  3382. <p class="gatha1">Yvāyaṃ sāḷiya <span class="note">[sāliya (sī. syā. pī.), sāḷika (?)]</span> chāpoti, kaṇhasappaṃ agāhayi;</p>
  3383. <p class="gathalast">Tena sappenayaṃ daṭṭho, hato pāpānusāsako.</p>
  3384. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  3385. <p class="gatha1">Ahantāra <span class="note">[ahananta (pī.), aharanta (?)]</span> mahantāraṃ, yo naro hantumicchati;</p>
  3386. <p class="gathalast">Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato.</p>
  3387. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  3388. <p class="gatha1">Ahantāra <a name="M1.0131"></a> <span class="note">[ahananta (sī. syā. pī.), aharanta (?)]</span> maghātentaṃ, yo naro hantumicchati;</p>
  3389. <p class="gathalast">Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato.</p>
  3390. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  3391. <p class="gatha1">Yathā paṃsumuṭṭhiṃ puriso, paṭivātaṃ paṭikkhipe;</p>
  3392. <p class="gathalast">Tameva <a name="T1.0179"></a> so rajo hanti, tathāyaṃ puriso hato.</p>
  3393. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  3394. <p class="gatha1">Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;</p>
  3395. <p class="gathalast">Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khittoti.</p>
  3396. <p class="centered">Sāḷiyajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  3397. <p class="subhead">368. Tacasārajātakaṃ (5-2-8)</p>
  3398. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  3399. <p class="gatha1">Amittahatthatthagatā <span class="note">[hatthattagatā (katthaci, sī. niyya)]</span>, tacasārasamappitā;</p>
  3400. <p class="gathalast">Pasannamukhavaṇṇāttha, kasmā tumhe na socatha.</p>
  3401. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  3402. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0111"></a> socanāya paridevanāya, atthova labbho <span class="note">[attho ca labbhā (sī. syā.), atthodha labbhā (a. ni. 5.48)]</span> api appakopi;</p>
  3403. <p class="gathalast">Socantamenaṃ dukhitaṃ viditvā, paccatthikā attamanā bhavanti.</p>
  3404. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  3405. <p class="gatha1">Yato ca kho paṇḍito āpadāsu, na vedhatī atthavinicchayaññū;</p>
  3406. <p class="gathalast">Paccatthikāssa <span class="note">[paccatthikā te (ka.)]</span> dukhitā bhavanti, disvā mukhaṃ avikāraṃ purāṇaṃ.</p>
  3407. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  3408. <p class="gatha1">Jappena mantena subhāsitena, anuppadānena paveṇiyā vā;</p>
  3409. <p class="gathalast">Yathā <a name="T1.0180"></a> yathā yattha labhetha atthaṃ, tathā tathā tattha parakkameyya.</p>
  3410. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  3411. <p class="gatha1">Yato <a name="M1.0132"></a> ca jāneyya alabbhaneyyo, mayā va <span class="note">[mayā vā (syā. ka.)]</span> aññena vā esa attho;</p>
  3412. <p class="gathalast">Asocamāno adhivāsayeyya, kammaṃ daḷhaṃ kinti karomi dānīti.</p>
  3413. <p class="centered">Tacasārajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  3414. <p class="subhead">369. Mittavindakajātakaṃ (5-2-9)</p>
  3415. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  3416. <p class="gatha1">Kyāhaṃ devānamakaraṃ, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;</p>
  3417. <p class="gathalast">Yaṃ me sirasmiṃ ohacca <span class="note">[uhacca (ka.), uhacca (pī.)]</span>, cakkaṃ bhamati matthake.</p>
  3418. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  3419. <p class="gatha1">Atikkamma ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ;</p>
  3420. <p class="gathalast">Brahmattarañca pāsādaṃ, kenatthena idhāgato.</p>
  3421. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  3422. <p class="gatha1">Ito bahutarā bhogā, atra maññe bhavissare;</p>
  3423. <p class="gathalast">Iti etāya saññāya, passa maṃ byasanaṃ gataṃ.</p>
  3424. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  3425. <p class="gatha1">Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca <span class="note">[aṭṭhāhi cāpi (sī. syā.), aṭṭhābhi cāpi (ka.)]</span> soḷasa;</p>
  3426. <p class="gathalast">Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado;</p>
  3427. <p class="bodytext">Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake.</p>
  3428. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  3429. <p class="gatha1">Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī <span class="note">[upari visālaṃ duppūraṃ, icchāvisadagāminī (sī.)]</span>;</p>
  3430. <p class="gathalast">Ye <a name="T1.0181"></a> ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārinoti.</p>
  3431. <p class="centered">Mittavindakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  3432. <p class="subhead">370. Palāsajātakaṃ (5-2-10)</p>
  3433. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  3434. <p class="gatha1">Haṃso palāsamavaca, nigrodho samma jāyati;</p>
  3435. <p class="gathalast">Aṅkasmiṃ <span class="note">[aṅgasmiṃ (ka.)]</span> te nisinnova, so te mammāni checchati <span class="note">[chijjati (ka.)]</span>.</p>
  3436. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  3437. <p class="gatha1">Vaḍḍhatāmeva <span class="note">[vaddhitameva (ka.)]</span> nigrodho, patiṭṭhassa bhavāmahaṃ;</p>
  3438. <p class="gathalast">Yathā pitā ca mātā ca <span class="note">[pitā vā mātā vā (pī.), mātā vā pitā vā (ka.)]</span>, evaṃ me so bhavissati.</p>
  3439. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  3440. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="V1.0112"></a> tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi, khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ;</p>
  3441. <p class="gathalast">Āmanta kho taṃ gacchāma, vuḍḍhi massa na ruccati.</p>
  3442. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  3443. <p class="gatha1">Idāni <a name="M1.0133"></a> kho maṃ bhāyeti, mahānerunidassanaṃ;</p>
  3444. <p class="gathalast">Haṃsassa anabhiññāya, mahā me bhayamāgataṃ.</p>
  3445. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  3446. <p class="gatha1">Na tassa vuḍḍhi kusalappasatthā, yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ;</p>
  3447. <p class="gathalast">Tassūparodhaṃ parisaṅkamāno, patārayī mūlavadhāya dhīroti.</p>
  3448. <p class="centered">Palāsajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  3449. <p class="centered">Vaṇṇārohavaggo dutiyo <span class="note">[imassuddānaṃ tatiyavaggapariyosāne bhavissati]</span>.</p>
  3450. <p class="title">3. Aḍḍhavaggo</p>
  3451. <p class="subhead">371. Dīghītikosalajātakaṃ (5-3-1)</p>
  3452. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  3453. <p class="gatha1">Evaṃbhūtassa te rāja, āgatassa vase <span class="note">[vaso (pī. ka.)]</span> mama;</p>
  3454. <p class="gathalast">Atthi nu koci pariyāyo, yo taṃ dukkhā pamocaye.</p>
  3455. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  3456. <p class="gatha1">Evaṃbhūtassa <a name="T1.0182"></a> me tāta, āgatassa vase tava;</p>
  3457. <p class="gathalast">Natthi no koci pariyāyo, yo maṃ dukkhā pamocaye.</p>
  3458. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  3459. <p class="gatha1">Nāññaṃ sucaritaṃ rāja, nāññaṃ rāja subhāsitaṃ;</p>
  3460. <p class="gathalast">Tāyate maraṇakāle, evamevitaraṃ dhanaṃ.</p>
  3461. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  3462. <p class="gatha1">Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me;</p>
  3463. <p class="gathalast">Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati.</p>
  3464. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  3465. <p class="gatha1">Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me;</p>
  3466. <p class="gathalast">Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati.</p>
  3467. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  3468. <p class="gatha1">Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ;</p>
  3469. <p class="gathalast">Averena ca sammanti, esa dhammo sanantanoti.</p>
  3470. <p class="centered">Dīghītikosalajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  3471. <p class="subhead">372. Migapotakajātakaṃ (5-3-2)</p>
  3472. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  3473. <p class="gatha1">Agārā <a name="V1.0113"></a> paccupetassa, anagārassa te sato;</p>
  3474. <p class="gathalast">Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi.</p>
  3475. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  3476. <p class="gatha1">Saṃvāsena <a name="M1.0134"></a> have sakka, manussassa migassa vā;</p>
  3477. <p class="gathalast">Hadaye <a name="T1.0183"></a> jāyate pemaṃ, na taṃ sakkā asocituṃ.</p>
  3478. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  3479. <p class="gatha1">Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca;</p>
  3480. <p class="gathalast">Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo.</p>
  3481. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  3482. <p class="gatha1">Roditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe;</p>
  3483. <p class="gathalast">Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake.</p>
  3484. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  3485. <p class="gatha1">Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  3486. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  3487. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  3488. <p class="gatha1">Abbahi vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ;</p>
  3489. <p class="gathalast">Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.</p>
  3490. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  3491. <p class="gatha1">Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo;</p>
  3492. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti.</p>
  3493. <p class="centered">Migapotakajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  3494. <p class="subhead">373. Mūsikajātakaṃ (5-3-3)</p>
  3495. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  3496. <p class="gatha1">Kuhiṃ gatā kattha gatā, iti lālappatī jano;</p>
  3497. <p class="gathalast">Ahameveko jānāmi, udapāne mūsikā hatā.</p>
  3498. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  3499. <p class="gatha1">Yañcetaṃ <span class="note">[yathetaṃ (pī.), yavetaṃ (ka.), yametaṃ (katthaci)]</span> iti cīti ca, gadrabhova nivattasi;</p>
  3500. <p class="gathalast">Udapāne mūsikaṃ hantvā, yavaṃ bhakkhetumicchasi.</p>
  3501. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  3502. <p class="gatha1">Daharo cāsi dummedha, paṭhamuppattiko <span class="note">[paṭhamuppattito (sī. pī.)]</span> susu;</p>
  3503. <p class="gathalast">Dīghañcetaṃ <a name="T1.0184"></a> <span class="note">[dīghametaṃ (pī.)]</span> samāsajja <span class="note">[samāpajja (syā. ka.)]</span>, na te dassāmi jīvitaṃ.</p>
  3504. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  3505. <p class="gatha1">Nāntalikkhabhavanena, nāṅgaputtapinena <span class="note">[nāṅgaputtasirena (sī. syā. pī.)]</span> vā;</p>
  3506. <p class="gathalast">Puttena hi patthayito, silokehi pamocito.</p>
  3507. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  3508. <p class="gatha1">Sabbaṃ <a name="V1.0114"></a> sutamadhīyetha, hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ;</p>
  3509. <p class="gatha2">Sabbassa atthaṃ jāneyya, na ca sabbaṃ payojaye;</p>
  3510. <p class="gathalast">Hoti tādisako kālo, yattha atthāvahaṃ sutanti.</p>
  3511. <p class="centered">Mūsikajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  3512. <p class="subhead">374. Cūḷadhanuggahajātakaṃ (5-3-4)</p>
  3513. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  3514. <p class="gatha1">Sabbaṃ <a name="M1.0135"></a> bhaṇḍaṃ samādāya, pāraṃ tiṇṇosi brāhmaṇa;</p>
  3515. <p class="bodytext">Paccāgaccha lahuṃ khippaṃ, mampi tārehi dānito <span class="note">[dānibho (syā.)]</span>.</p>
  3516. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  3517. <p class="gatha1">Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, nimīni bhotī addhuvaṃ dhuvena;</p>
  3518. <p class="gathalast">Mayāpi bhotī nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissaṃ.</p>
  3519. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  3520. <p class="gatha1">Kāyaṃ eḷagalāgumbe <span class="note">[eḷagaṇagumbe (ka.)]</span>, karoti ahuhāsiyaṃ;</p>
  3521. <p class="gatha2">Nayīdha naccagītaṃ vā <span class="note">[nayidha naccaṃ vā gītaṃ vā (sī. syā. pī.)]</span>, tāḷaṃ vā susamāhitaṃ;</p>
  3522. <p class="gathalast">Anamhikāle <span class="note">[anamhakāle (pī.)]</span> susoṇi <span class="note">[sussoṇi (sī. syā. pī.)]</span>, kiṃ nu jagghasi sobhane <span class="note">[sobhaṇe (pī. ka.)]</span>.</p>
  3523. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  3524. <p class="gatha1">Siṅgāla bāla dummedha, appapaññosi jambuka;</p>
  3525. <p class="gathalast">Jīno <a name="T1.0185"></a> macchañca pesiñca, kapaṇo viya jhāyasi.</p>
  3526. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  3527. <p class="gatha1">Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ;</p>
  3528. <p class="gathalast">Jīnā patiñca jārañca, maññe tvaññeva <span class="note">[mampi tvaññeva (sī. syā.), tvampi maññeva (pī.)]</span> jhāyasi.</p>
  3529. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  3530. <p class="gatha1">Evametaṃ migarāja, yathā bhāsasi jambuka;</p>
  3531. <p class="gathalast">Sā nūnāhaṃ ito gantvā, bhattu hessaṃ vasānugā.</p>
  3532. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  3533. <p class="gatha1">Yo hare mattikaṃ thālaṃ, kaṃsathālampi so hare;</p>
  3534. <p class="gathalast">Katañceva <span class="note">[kataṃyeva (sī. syā. pī.)]</span> tayā pāpaṃ, punapevaṃ karissasīti.</p>
  3535. <p class="centered">Cūḷadhanuggahajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  3536. <p class="subhead">375. Kapotajātakaṃ (5-3-5)</p>
  3537. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  3538. <p class="gatha1">Idāni khomhi sukhito arogo, nikkaṇṭako nippatito kapoto;</p>
  3539. <p class="gathalast">Kāhāmi dānī hadayassa tuṭṭhiṃ, tathāhimaṃ maṃsasākaṃ baleti.</p>
  3540. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  3541. <p class="gatha1">Kāyaṃ <a name="M1.0136"></a> balākā sikhino, corī laṅghipitāmahā;</p>
  3542. <p class="gathalast">Oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā.</p>
  3543. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  3544. <p class="gatha1">Alañhi te jagghitāye, mamaṃ disvāna edisaṃ;</p>
  3545. <p class="gathalast">Vilūnaṃ sūdaputtena, piṭṭhamaṇḍena <span class="note">[piṭṭhamaddena (sī. syā. pī.)]</span> makkhitaṃ.</p>
  3546. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  3547. <p class="gatha1">Sunhāto <a name="V1.0115"></a> suvilittosi, annapānena tappito;</p>
  3548. <p class="gathalast">Kaṇṭhe <a name="T1.0186"></a> ca te veḷuriyo, agamā nu kajaṅgalaṃ.</p>
  3549. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  3550. <p class="gatha1">Mā te mitto amitto vā, agamāsi kajaṅgalaṃ;</p>
  3551. <p class="gathalast">Piñchāni tattha lāyitvā, kaṇṭhe bandhanti vaṭṭanaṃ.</p>
  3552. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  3553. <p class="gatha1">Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ;</p>
  3554. <p class="gathalast">Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti.</p>
  3555. <p class="centered">Kapotajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  3556. <p class="centered">Aḍḍhavaggo tatiyo.</p>
  3557. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  3558. <p class="gatha1">Atha vaṇṇa sasīla hiri labhate, sumukhā visa sāḷiyamittavaro;</p>
  3559. <p class="gathalast">Atha cakka palāsa sarāja sato, yava bāla kapotaka pannarasāti.</p>
  3560. <p class="bodytext">Atha vagguddānaṃ –</p>
  3561. <p class="gatha1">Jīnañca vaṇṇaṃ asamaṃvaguppari, sudesitā jātakanti santi vīsati <span class="note">[jātaka pañcavīsati (?)]</span>;</p>
  3562. <p class="gathalast">Mahesino brahmacarittamutta-mavoca gāthā atthavatī subyañjanāti.</p>
  3563. <p class="centered">Pañcakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3564. <a name="kn14_6"></a>
  3565. <p class="chapter">6. Chakkanipāto</p>
  3566. <p class="title">1. Avāriyavaggo</p>
  3567. <p class="subhead">376. Avāriyajātakaṃ (6-1-1)</p>
  3568. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  3569. <p class="gatha1">Māsu <a name="T1.0187"></a><a name="V1.0116"></a><a name="M1.0137"></a> kujjha bhūmipati, māsu kujjha rathesabha;</p>
  3570. <p class="gathalast">Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, rājā raṭṭhassa pūjito.</p>
  3571. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  3572. <p class="gatha1">Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;</p>
  3573. <p class="gathalast">Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjha <span class="note">[māssu kujjhi (sī. pī.)]</span> rathesabha.</p>
  3574. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  3575. <p class="gatha1">Avāriyapitā nāma, ahu gaṅgāya nāviko;</p>
  3576. <p class="gatha2">Pubbe janaṃ tāretvāna, pacchā yācati vetanaṃ;</p>
  3577. <p class="gathalast">Tenassa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhati.</p>
  3578. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  3579. <p class="gatha1">Atiṇṇaṃyeva yācassu, apāraṃ tāta nāvika;</p>
  3580. <p class="gathalast">Añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti pāresino <span class="note">[taresino (sī. pī.), tiresino (syā.)]</span>.</p>
  3581. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  3582. <p class="gatha1">Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;</p>
  3583. <p class="gathalast">Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjhittha nāvika.</p>
  3584. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  3585. <p class="gatha1">Yāyevānusāsaniyā, rājā gāmavaraṃ adā;</p>
  3586. <p class="gathalast">Tāyevānusāsaniyā, nāviko paharī mukhaṃ.</p>
  3587. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  3588. <p class="gatha1">Bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā, gabbho ca patito chamā;</p>
  3589. <p class="gathalast">Migova jātarūpena, na tenatthaṃ abandhi sūti <span class="note">[avaḍḍhitunti (sī. syā.), avaḍḍhi sūti (?)]</span>.</p>
  3590. <p class="centered">Avāriyajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  3591. <p class="subhead">377. Setaketujātakaṃ (6-1-2)</p>
  3592. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  3593. <p class="gatha1">Mā <a name="T1.0188"></a> tāta kujjhi na hi sādhu kodho, bahumpi te adiṭṭhamassutañca;</p>
  3594. <p class="gathalast">Mātā pitā disatā <span class="note">[disā tāta (syā.), disā tā (pī.)]</span> setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā.</p>
  3595. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  3596. <p class="gatha1">Agārino <a name="V1.0117"></a><a name="M1.0138"></a> annadapānavatthadā <span class="note">[annapānavatthadā (syā. ka.)]</span>, avhāyikā tampi disaṃ vadanti;</p>
  3597. <p class="gathalast">Esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavanti.</p>
  3598. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  3599. <p class="gatha1">Kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā <span class="note">[dumukkharūpā (sī. syā.), dummukkharūpā (pī. ka.)]</span> yeme jappanti mante;</p>
  3600. <p class="gathalast">Kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā.</p>
  3601. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  3602. <p class="gatha1">Pāpāni kammāni katvāna rāja, bahussuto ce na <span class="note">[bahussuto neva (sī. syā.)]</span> careyya dhammaṃ;</p>
  3603. <p class="gathalast">Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā.</p>
  3604. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  3605. <p class="gatha1">Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā;</p>
  3606. <p class="gathalast">Maññāmi <a name="T1.0189"></a> vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva <span class="note">[caraṇaññeva (sī. syā. pī.)]</span> saccaṃ.</p>
  3607. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  3608. <p class="gatha1">Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ;</p>
  3609. <p class="gathalast">Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti <span class="note">[santaṃ pune’ti (sī. pī.)]</span> caraṇena dantoti.</p>
  3610. <p class="centered">Setaketujātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  3611. <p class="subhead">378. Darīmukhajātakaṃ (6-1-3)</p>
  3612. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  3613. <p class="gatha1">Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, bhayañca metaṃ timūlaṃ pavuttaṃ;</p>
  3614. <p class="gathalast">Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā, hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadatta.</p>
  3615. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  3616. <p class="gatha1">Gadhito <a name="M1.0139"></a> <span class="note">[gathito (sī.)]</span> ca ratto ca adhimucchito ca, kāmesvahaṃ brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ;</p>
  3617. <p class="gathalast">Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, kāhāmi puññāni anappakāni.</p>
  3618. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  3619. <p class="gatha1">Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ;</p>
  3620. <p class="gathalast">Idameva seyyo iti maññamāno, punappunaṃ <a name="T1.0190"></a> gabbhamupeti mando.</p>
  3621. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  3622. <p class="gatha1">So ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti, subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ;</p>
  3623. <p class="gathalast">Sattā sakāye na jahanti giddhā, ye honti kāmesu avītarāgā.</p>
  3624. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  3625. <p class="gatha1">Mīḷhena littā ruhirena makkhitā, semhena littā upanikkhamanti;</p>
  3626. <p class="gathalast">Yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade, sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ.</p>
  3627. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  3628. <p class="gatha1">Disvā vadāmi na hi aññato savaṃ, pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmi;</p>
  3629. <p class="gathalast">Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi, darīmukho nijjhāpayi sumedhanti.</p>
  3630. <p class="centered">Darīmukhajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  3631. <p class="subhead">379. Nerujātakaṃ (6-1-4)</p>
  3632. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  3633. <p class="gatha1">Kākolā kākasaṅghā ca, mayañca patataṃ varā <span class="note">[vara (ka.) mayantipadassa hi visesanaṃ]</span>;</p>
  3634. <p class="gathalast">Sabbeva sadisā homa, imaṃ āgamma pabbataṃ.</p>
  3635. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  3636. <p class="gatha1">Idha <a name="V1.0118"></a> sīhā ca byagghā ca, siṅgālā ca migādhamā;</p>
  3637. <p class="gathalast">Sabbeva <a name="T1.0191"></a> sadisā honti, ayaṃ ko nāma pabbato.</p>
  3638. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  3639. <p class="gatha1">Imaṃ <a name="M1.0140"></a> nerūti <span class="note">[nerunti (sī. syā.)]</span> jānanti, manussā pabbatuttamaṃ;</p>
  3640. <p class="gathalast">Idha vaṇṇena sampannā, vasanti sabbapāṇino.</p>
  3641. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  3642. <p class="gatha1">Amānanā yattha siyā, santānaṃ vā vimānanā;</p>
  3643. <p class="gathalast">Hīnasammānanā vāpi, na tattha vasatiṃ vase <span class="note">[vasatī vase (syā.), vasa divase (pī.)]</span>.</p>
  3644. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  3645. <p class="gatha1">Yatthālaso ca dakkho ca, sūro bhīru ca pūjiyā;</p>
  3646. <p class="gathalast">Na tattha santo vasanti, avisesakare nare <span class="note">[nage (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  3647. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  3648. <p class="gatha1">Nāyaṃ neru vibhajati, hīnaukkaṭṭhamajjhime;</p>
  3649. <p class="gathalast">Avisesakaro neru, handa neruṃ jahāmaseti.</p>
  3650. <p class="centered">Nerujātakaṃ catutthaṃ.</p>
  3651. <p class="subhead">380. Āsaṅkajātakaṃ (6-1-5)</p>
  3652. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  3653. <p class="gatha1">Āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane;</p>
  3654. <p class="gathalast">Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ.</p>
  3655. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  3656. <p class="gatha1">Taṃ devā payirupāsanti, tāva dūraphalaṃ satiṃ;</p>
  3657. <p class="gathalast">Āsīseva <span class="note">[āsiṃseva (sī. syā. pī.)]</span> tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā.</p>
  3658. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  3659. <p class="gatha1">Āsīsateva <span class="note">[āsiṃsetheva (sī. syā. pī.)]</span> so pakkhī, āsīsateva <span class="note">[āsiṃsetheva (sī. syā. pī.)]</span> so dijo;</p>
  3660. <p class="gatha2">Tassa cāsā <span class="note">[tassevāsā (syā.)]</span> samijjhati, tāva dūragatā satī;</p>
  3661. <p class="gathalast">Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā.</p>
  3662. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  3663. <p class="gatha1">Sampesi kho maṃ vācāya, na ca sampesi <span class="note">[saṃsesi (ka.)]</span> kammunā;</p>
  3664. <p class="gathalast">Mālā <a name="T1.0192"></a> sereyyakasseva, vaṇṇavantā agandhikā.</p>
  3665. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  3666. <p class="gatha1">Aphalaṃ madhuraṃ vācaṃ, yo mittesu pakubbati;</p>
  3667. <p class="gathalast">Adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ, sandhi tenassa jīrati.</p>
  3668. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  3669. <p class="gatha1">Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;</p>
  3670. <p class="gathalast">Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.</p>
  3671. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  3672. <p class="gatha1">Balañca vata me khīṇaṃ, pātheyyañca na vijjati;</p>
  3673. <p class="gathalast">Saṅke pāṇūparodhāya, handa dāni vajāmahaṃ.</p>
  3674. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  3675. <p class="gatha1">Etadeva <a name="V1.0119"></a><a name="M1.0141"></a> hi me nāmaṃ, yaṃ nāmasmi rathesabha;</p>
  3676. <p class="gathalast">Āgamehi mahārāja, pitaraṃ āmantayāmahanti.</p>
  3677. <p class="centered">Āsaṅkajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  3678. <p class="subhead">381. Migālopajātakaṃ (6-1-6)</p>
  3679. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  3680. <p class="gatha1">Na me rucci migālopa, yassa te tādisī gatī;</p>
  3681. <p class="gathalast">Atuccaṃ tāta patasi, abhūmiṃ tāta sevasi.</p>
  3682. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  3683. <p class="gatha1">Catukkaṇṇaṃva kedāraṃ, yadā te pathavī siyā;</p>
  3684. <p class="gathalast">Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami.</p>
  3685. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  3686. <p class="gatha1">Santi aññepi sakuṇā, pattayānā vihaṅgamā;</p>
  3687. <p class="gathalast">Akkhittā vātavegena, naṭṭhā te sassatīsamā.</p>
  3688. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  3689. <p class="gatha1">Akatvā apanandassa <span class="note">[aparaṇṇassa (sī. syā. pī.)]</span>, pitu vuddhassa sāsanaṃ;</p>
  3690. <p class="gathalast">Kālavāte <a name="T1.0193"></a> atikkamma, verambhānaṃ vasaṃ agā <span class="note">[gato (sī.)]</span>.</p>
  3691. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  3692. <p class="gatha1">Tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino;</p>
  3693. <p class="gathalast">Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije.</p>
  3694. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  3695. <p class="gatha1">Evampi idha vuddhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati;</p>
  3696. <p class="gatha2">Atisīmacaro <span class="note">[atisīmaṃ caro (sī. syā. ka.)]</span> ditto, gijjhovātītasāsano;</p>
  3697. <p class="gathalast">Sabbe byasanaṃ papponti, akatvā buddhasāsananti.</p>
  3698. <p class="centered">Migālopajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  3699. <p class="subhead">382. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (6-1-7)</p>
  3700. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  3701. <p class="gatha1">Kā nu kāḷena vaṇṇena, na cāpi <span class="note">[na cāsi (sī.)]</span> piyadassanā;</p>
  3702. <p class="gathalast">Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.</p>
  3703. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  3704. <p class="gatha1">Mahārājassahaṃ dhītā, virūpakkhassa caṇḍiyā;</p>
  3705. <p class="gatha2">Ahaṃ kāḷī alakkhikā, kāḷakaṇṇīti maṃ vidū;</p>
  3706. <p class="gathalast">Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike.</p>
  3707. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  3708. <p class="gatha1">Kiṃsīle <a name="M1.0142"></a> kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ;</p>
  3709. <p class="gathalast">Puṭṭhā me kāḷi akkhāhi, kathaṃ <span class="note">[yathā (sī. pī.)]</span> jānemu taṃ mayaṃ.</p>
  3710. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  3711. <p class="gatha1">Makkhī paḷāsī sārambhī, issukī maccharī saṭho;</p>
  3712. <p class="gathalast">So mayhaṃ puriso kanto, laddhaṃ yassa vinassati.</p>
  3713. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  3714. <p class="gatha1">Kodhano <a name="V1.0120"></a> upanāhī ca, pisuṇo ca vibhedako;</p>
  3715. <p class="gathalast">Kaṇḍakavāco <span class="note">[aṇḍakavāco (ka. sī. pī.)]</span> pharuso, so me kantataro tato.</p>
  3716. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  3717. <p class="gatha1">Ajja <a name="T1.0194"></a> suveti puriso, sadatthaṃ nāvabujjhati;</p>
  3718. <p class="gathalast">Ovajjamāno kuppati, seyyaṃ so atimaññati.</p>
  3719. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  3720. <p class="gatha1">Davappaluddho <span class="note">[devappaluddho (ka.), davappaladdho (pī.)]</span> puriso, sabbamittehi dhaṃsati;</p>
  3721. <p class="gathalast">So mayhaṃ puriso kanto, tasmiṃ homi anāmayā.</p>
  3722. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  3723. <p class="gatha1">Apehi etto tvaṃ kāḷi, netaṃ amhesu vijjati;</p>
  3724. <p class="gathalast">Aññaṃ janapadaṃ gaccha, nigame rājadhāniyo.</p>
  3725. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  3726. <p class="gatha1">Ahampi kho taṃ <span class="note">[cetaṃ (sī.)]</span> jānāmi, netaṃ tumhesu vijjati;</p>
  3727. <p class="gatha2">Santi loke alakkhikā, saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ;</p>
  3728. <p class="gathalast">Ahaṃ devo ca me bhātā, ubho naṃ vidhamāmase.</p>
  3729. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  3730. <p class="gatha1">Kā nu dibbena vaṇṇena, pathabyā supatiṭṭhitā;</p>
  3731. <p class="gathalast">Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.</p>
  3732. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  3733. <p class="gatha1">Mahārājassahaṃ dhītā, dhataraṭṭhassa sirīmato <span class="note">[dhataraṭṭhasirīmato (syā. ka.)]</span>;</p>
  3734. <p class="gatha2">Ahaṃ sirī ca lakkhī ca, bhūripaññāti maṃ vidū;</p>
  3735. <p class="gathalast">Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike.</p>
  3736. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  3737. <p class="gatha1">Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ;</p>
  3738. <p class="gathalast">Puṭṭhā me lakkhi akkhāhi, kathaṃ <span class="note">[yathā (sī. pī.)]</span> jānemu taṃ mayaṃ.</p>
  3739. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  3740. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0143"></a> cāpi sīte athavāpi uṇhe, vātātape ḍaṃsasarīsape ca;</p>
  3741. <p class="gatha2">Khudhaṃ <span class="note">[khuddaṃ (syā. ka.), khudaṃ (pī.)]</span> pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ, rattintivaṃ yo satataṃ niyutto;</p>
  3742. <p class="gathalast">Kālāgatañca <a name="T1.0195"></a> na hāpeti atthaṃ, so me manāpo nivise ca tamhi.</p>
  3743. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  3744. <p class="gatha1">Akkodhano mittavā cāgavā ca, sīlūpapanno asaṭhojubhūto <span class="note">[asaṭho ujjubhūto (pī.)]</span>;</p>
  3745. <p class="gatha2">Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, mahattapattopi nivātavutti;</p>
  3746. <p class="gathalast">Tasmiṃhaṃ <span class="note">[tasmāhaṃ (sī. pī.)]</span> pose vipulā bhavāmi, ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ.</p>
  3747. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  3748. <p class="gatha1">Yo cāpi mitte athavā amitte, seṭṭhe sarikkhe atha vāpi hīne;</p>
  3749. <p class="gatha2">Atthaṃ carantaṃ athavā anatthaṃ, āvī raho saṅgahameva vatte <span class="note">[vatto (syā. ka.)]</span>.</p>
  3750. <p class="gathalast">Vācaṃ na vajjā pharusaṃ kadāci, matassa jīvassa ca tassa homi.</p>
  3751. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  3752. <p class="gatha1">Etesaṃ yo aññataraṃ labhitvā, kantā sirī <span class="note">[kantasiriṃ (katthaci), kantaṃ siriṃ (syā.) aṭṭhakathāyaṃ dutiyatatiyapāṭhantarāni]</span> majjati appapañño;</p>
  3753. <p class="gathalast">Taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ, karīsaṭhānaṃva <span class="note">[karīsajātaṃ va (sī. syā.)]</span> vivajjayāmi.</p>
  3754. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  3755. <p class="gatha1">Attanā <a name="V1.0121"></a> kurute lakkhiṃ, alakkhiṃ kurutattanā;</p>
  3756. <p class="gathalast">Na <a name="T1.0196"></a> hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā, añño aññassa kārakoti.</p>
  3757. <p class="centered">Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ sattamaṃ.</p>
  3758. <p class="subhead">383. Kukkuṭajātakaṃ (6-1-8)</p>
  3759. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  3760. <p class="gatha1">Sucittapattachadana<a name="M1.0144"></a>, tambacūḷa vihaṅgama;</p>
  3761. <p class="gathalast">Oroha dumasākhāya, mudhā bhariyā bhavāmi te.</p>
  3762. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  3763. <p class="gatha1">Catuppadī tvaṃ kalyāṇi, dvipadāhaṃ manorame;</p>
  3764. <p class="gathalast">Migī pakkhī asaññuttā, aññaṃ pariyesa sāmikaṃ.</p>
  3765. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  3766. <p class="gatha1">Komārikā te hessāmi, mañjukā piyabhāṇinī;</p>
  3767. <p class="gathalast">Vinda maṃ ariyena vedena, sāvaya maṃ yadicchasi.</p>
  3768. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  3769. <p class="gatha1">Kuṇapādini lohitape, cori kukkuṭapothini;</p>
  3770. <p class="gathalast">Na tvaṃ ariyena vedena, mamaṃ bhattāramicchasi.</p>
  3771. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  3772. <p class="gatha1">Evampi caturā <span class="note">[cāturā (syā. ka.)]</span> nārī, disvāna sadhanaṃ <span class="note">[pavaraṃ (sī. syā. pī.)]</span> naraṃ;</p>
  3773. <p class="gathalast">Nenti saṇhāhi vācāhi, biḷārī viya kukkuṭaṃ.</p>
  3774. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  3775. <p class="gatha1">Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati;</p>
  3776. <p class="gathalast">Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati.</p>
  3777. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  3778. <p class="gatha1">Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati;</p>
  3779. <p class="gathalast">Muccate <a name="T1.0197"></a> sattusambādhā, kukkuṭova biḷāriyāti.</p>
  3780. <p class="centered">Kukkuṭajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  3781. <p class="subhead">384. Dhammadhajajātakaṃ (6-1-9)</p>
  3782. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  3783. <p class="gatha1">Dhammaṃ caratha ñātayo, dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo <span class="note">[bhadda vo (ka.)]</span>;</p>
  3784. <p class="gathalast">Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.</p>
  3785. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  3786. <p class="gatha1">Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko;</p>
  3787. <p class="gathalast">Ekapādena tiṭṭhanto, dhammamevānusāsati.</p>
  3788. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  3789. <p class="gatha1">Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha;</p>
  3790. <p class="gathalast">Bhutvā aṇḍañca potañca <span class="note">[chāpe ca (sī. pī.)]</span>, dhammo dhammoti bhāsati.</p>
  3791. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  3792. <p class="gatha1">Aññaṃ bhaṇati vācāya, aññaṃ kāyena kubbati;</p>
  3793. <p class="gathalast">Vācāya no ca kāyena, na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito.</p>
  3794. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  3795. <p class="gatha1">Vācāya <a name="V1.0122"></a><a name="M1.0145"></a> sakhilo manoviduggo, channo kūpasayova kaṇhasappo;</p>
  3796. <p class="gathalast">Dhammadhajo gāmanigamāsusādhu <span class="note">[gāmanigamāsu sādhusammato (sī.), gāmanigamasādhu (pī.)]</span>, dujjāno purisena bālisena.</p>
  3797. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  3798. <p class="gatha1">Imaṃ <a name="T1.0198"></a> tuṇḍehi pakkhehi, pādā cimaṃ viheṭhatha <span class="note">[vipothatha (pī.)]</span>;</p>
  3799. <p class="gathalast">Chavañhimaṃ vināsetha, nāyaṃ saṃvāsanārahoti.</p>
  3800. <p class="centered">Dhammadhajajātakaṃ navamaṃ.</p>
  3801. <p class="subhead">385. Nandiyamigarājajātakaṃ (6-1-10)</p>
  3802. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  3803. <p class="gatha1">Sace brāhmaṇa gacchesi, sākete <span class="note">[sāketaṃ (sī. syā.)]</span> ajjunaṃ <span class="note">[añjhanaṃ (sī. syā. pī.)]</span> vanaṃ;</p>
  3804. <p class="gatha2">Vajjāsi nandiyaṃ nāma, puttaṃ asmākamorasaṃ;</p>
  3805. <p class="gathalast">Mātā pitā ca te vuddhā, te taṃ icchanti passituṃ.</p>
  3806. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  3807. <p class="gatha1">Bhuttā mayā nivāpāni, rājino pānabhojanaṃ;</p>
  3808. <p class="gathalast">Taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ <span class="note">[avabhottaṃ (ka.)]</span>, nāhaṃ brāhmaṇa mussahe.</p>
  3809. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  3810. <p class="gatha1">Odahissāmahaṃ passaṃ, khurappānissa <span class="note">[khurappāṇissa (sī.), khurapāṇissa (pī.), khurappapāṇissa (?)]</span> rājino;</p>
  3811. <p class="gathalast">Tadāhaṃ sukhito mutto, api passeyya mātaraṃ.</p>
  3812. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  3813. <p class="gatha1">Migarājā pure āsiṃ, kosalassa niketane <span class="note">[niketave (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  3814. <p class="gathalast">Nandiyo nāma nāmena, abhirūpo catuppado.</p>
  3815. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  3816. <p class="gatha1">Taṃ maṃ vadhitumāgacchi, dāyasmiṃ ajjune vane;</p>
  3817. <p class="gathalast">Dhanuṃ ārajjaṃ <span class="note">[ārajjuṃ (niyya), adejjhaṃ (sī. pī.) advedhābhāvaṃ ekībhāvanti attho]</span> katvāna, usuṃ sannayha <span class="note">[sandhāya (sī. pī.)]</span> kosalo.</p>
  3818. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  3819. <p class="gatha1">Tassāhaṃ <a name="M1.0146"></a> odahiṃ passaṃ, khurappānissa rājino;</p>
  3820. <p class="gathalast">Tadāhaṃ <a name="T1.0199"></a> sukhito mutto, mātaraṃ daṭṭhumāgatoti.</p>
  3821. <p class="centered">Nandiyamigarājajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  3822. <p class="centered">Avāriyavaggo paṭhamo.</p>
  3823. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  3824. <p class="gatha1">Atha kujjharathesabha ketuvaro, sadarīmukha neru latā ca puna;</p>
  3825. <p class="gathalast">Apananda sirī ca sucittavaro, atha dhammika nandimigena dasāti.</p>
  3826. <p class="title">2. Kharaputtavaggo</p>
  3827. <p class="subhead">386. Kharaputtajātakaṃ (6-2-1)</p>
  3828. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  3829. <p class="gatha1">Saccaṃ <a name="V1.0123"></a> kirevamāhaṃsu, vastaṃ <span class="note">[bhastaṃ (sī. pī.), kalakaṃ (syā.), garaṃ (ka.)]</span> bāloti paṇḍitā;</p>
  3830. <p class="gathalast">Passa bālo rahokammaṃ, āvikubbaṃ na bujjhati.</p>
  3831. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  3832. <p class="gatha1">Tvaṃ khopi <span class="note">[tvaṃ nu kho (sī. syā.), tvañca kho (pī.)]</span> samma bālosi, kharaputta vijānahi;</p>
  3833. <p class="gathalast">Rajjuyā hi <span class="note">[rajjuyāsi (pī.)]</span> parikkhitto, vaṅkoṭṭho ohitomukho.</p>
  3834. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  3835. <p class="gatha1">Aparampi samma te bālyaṃ <span class="note">[ayampi samma te bālo (ka.)]</span>, yo mutto na palāyasi;</p>
  3836. <p class="gathalast">So ca bālataro samma, yaṃ tvaṃ vahasi senakaṃ.</p>
  3837. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  3838. <p class="gatha1">Yaṃ nu samma ahaṃ bālo, ajarāja vijānahi;</p>
  3839. <p class="gathalast">Atha <a name="T1.0200"></a> kena senako bālo, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  3840. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  3841. <p class="gatha1">Uttamatthaṃ labhitvāna, bhariyāya yo padassati <span class="note">[bhayiyā yo padassati (pī.), bhayiyā na bhavissati (ka.)]</span>;</p>
  3842. <p class="gathalast">Tena jahissatattānaṃ, sā cevassa na hessati.</p>
  3843. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  3844. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0147"></a> ve piyammeti <span class="note">[na piyameti (ka.), na piyamedanti (katthaci)]</span> janinda tādiso, attaṃ niraṃkatvā piyāni sevati <span class="note">[sevaye (?)]</span>;</p>
  3845. <p class="gathalast">Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchāti.</p>
  3846. <p class="centered">Kharaputtajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  3847. <p class="subhead">387. Sūcijātakaṃ (6-2-2)</p>
  3848. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  3849. <p class="gatha1">Akakkasaṃ apharusaṃ, kharadhotaṃ supāsiyaṃ;</p>
  3850. <p class="gathalast">Sukhumaṃ tikhiṇaggañca, ko sūciṃ ketumicchati.</p>
  3851. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  3852. <p class="gatha1">Sumajjañca supāsañca, anupubbaṃ <span class="note">[anupubba (sī. syā.)]</span> suvaṭṭitaṃ;</p>
  3853. <p class="gathalast">Ghanaghātimaṃ paṭithaddhaṃ, ko sūciṃ ketumicchati.</p>
  3854. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  3855. <p class="gatha1">Ito dāni patāyanti, sūciyo baḷisāni ca;</p>
  3856. <p class="gathalast">Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati.</p>
  3857. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  3858. <p class="gatha1">Ito satthāni gacchanti, kammantā vividhā puthū;</p>
  3859. <p class="gathalast">Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati <span class="note">[marahati (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  3860. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  3861. <p class="gatha1">Sūciṃ <a name="T1.0201"></a> kammāragāmasmiṃ, vikketabbā pajānatā;</p>
  3862. <p class="gathalast">Ācariyāva jānanti <span class="note">[ācariyā sañjānanti (ka.), ācariyā pajānanti (syā.), ācariyāva sañjānanti (pī.)]</span>, kammaṃ sukatadukkaṭaṃ <span class="note">[dukkataṃ (sī. pī.)]</span>.</p>
  3863. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  3864. <p class="gatha1">Imaṃ <a name="V1.0124"></a> ce <span class="note">[imañca (sī. syā. pī.)]</span> te pitā bhadde, sūciṃ jaññā mayā kataṃ;</p>
  3865. <p class="gathalast">Tayā ca maṃ nimanteyya, yañcatthaññaṃ ghare dhananti.</p>
  3866. <p class="centered">Sūcijātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  3867. <p class="subhead">388. Tuṇḍilajātakaṃ (6-2-3)</p>
  3868. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  3869. <p class="gatha1">Navachannake <span class="note">[navachandake (sī. pī.), navacchaddake (syā.)]</span> dāni <span class="note">[doṇi (ka.), dānaṃ, dāne (katthaci)]</span> diyyati, puṇṇāyaṃ doṇi suvāminī ṭhitā;</p>
  3870. <p class="gathalast">Bahuke jane pāsapāṇike, no ca kho me paṭibhāti bhuñjituṃ.</p>
  3871. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  3872. <p class="gatha1">Tasasi <a name="M1.0148"></a> bhamasi leṇamicchasi, attāṇosi kuhiṃ gamissasi;</p>
  3873. <p class="gathalast">Appossukko bhuñja tuṇḍila, maṃsatthāya hi positāmhase <span class="note">[posiyāmase (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  3874. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  3875. <p class="gatha1">Ogaha rahadaṃ akaddamaṃ, sabbaṃ sedamalaṃ pavāhaya;</p>
  3876. <p class="gathalast">Gaṇhāhi navaṃ vilepanaṃ, yassa <a name="T1.0202"></a> gandho na kadāci chijjati.</p>
  3877. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  3878. <p class="gatha1">Katamo rahado akaddamo, kiṃsu sedamalanti vuccati;</p>
  3879. <p class="gathalast">Katamañca navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati.</p>
  3880. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  3881. <p class="gatha1">Dhammo rahado akaddamo, pāpaṃ sedamalanti vuccati;</p>
  3882. <p class="gathalast">Sīlañca navaṃ vilepanaṃ, tassa gandho na kadāci chijjati.</p>
  3883. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  3884. <p class="gatha1">Nandanti sarīraghātino, na ca nandanti sarīradhārino;</p>
  3885. <p class="gathalast">Puṇṇāya ca puṇṇamāsiyā, ramamānāva jahanti jīvitanti.</p>
  3886. <p class="centered">Tuṇḍilajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  3887. <p class="subhead">389. Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ (6-2-4)</p>
  3888. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  3889. <p class="gatha1">Siṅgīmigo āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo;</p>
  3890. <p class="gathalast">Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, hare sakhā kissa nu maṃ jahāsi.</p>
  3891. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  3892. <p class="gatha1">So <a name="T1.0203"></a><a name="M1.0149"></a> passasanto mahatā phaṇena, bhujaṅgamo kakkaṭamajjhapatto;</p>
  3893. <p class="gathalast">Sakhā sakhāraṃ paritāyamāno, bhujaṅgamaṃ kakkaṭako gahesi.</p>
  3894. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  3895. <p class="gatha1">Na vāyasaṃ no pana kaṇhasappaṃ, ghāsatthiko kakkaṭako adeyya;</p>
  3896. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ āyatacakkhunetta, atha kissa hetumha ubho gahītā.</p>
  3897. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  3898. <p class="gatha1">Ayaṃ puriso mama atthakāmo, yo maṃ gahetvāna dakāya neti;</p>
  3899. <p class="gathalast">Tasmiṃ mate dukkhamanappakaṃ me, ahañca eso ca ubho na homa.</p>
  3900. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  3901. <p class="gatha1">Mamañca disvāna pavaddhakāyaṃ, sabbo jano hiṃsitumeva micche;</p>
  3902. <p class="gathalast">Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, kākāpi maṃ disvāna <span class="note">[disva (sī. pī.)]</span> viheṭhayeyyuṃ.</p>
  3903. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  3904. <p class="gatha1">Sacetassa <a name="V1.0125"></a> hetumha ubho gahītā, uṭṭhātu poso visamāvamāmi <span class="note">[visamācamāmi (sī. pī. ka.)]</span>;</p>
  3905. <p class="gathalast">Mamañca kākañca pamuñca khippaṃ, pure <a name="T1.0204"></a> visaṃ gāḷhamupeti maccaṃ.</p>
  3906. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  3907. <p class="gatha1">Sappaṃ pamokkhāmi na tāva kākaṃ, paṭibandhako <span class="note">[paṭibaddhako (sī. pī.)]</span> hohiti <span class="note">[hoti hi (syā.)]</span> tāva kāko;</p>
  3908. <p class="gathalast">Purisañca disvāna sukhiṃ arogaṃ, kākaṃ pamokkhāmi yatheva sappaṃ.</p>
  3909. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  3910. <p class="gatha1">Kāko <a name="M1.0150"></a> tadā devadatto ahosi, māro pana kaṇhasappo ahosi;</p>
  3911. <p class="gathalast">Ānandabhaddo kakkaṭako ahosi, ahaṃ tadā brāhmaṇo homi satthāti <span class="note">[tatthāti (sī. pī.)]</span>.</p>
  3912. <p class="centered">Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  3913. <p class="subhead">390. Mayhakajātakaṃ (6-2-5)</p>
  3914. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  3915. <p class="gatha1">Sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro;</p>
  3916. <p class="gathalast">Pakkaṃ pipphalimāruyha, mayhaṃ mayhanti kandati.</p>
  3917. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  3918. <p class="gatha1">Tassevaṃ vilapantassa, dijasaṅghā samāgatā;</p>
  3919. <p class="gathalast">Bhutvāna pipphaliṃ yanti, vilapatveva so dijo.</p>
  3920. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  3921. <p class="gatha1">Evameva idhekacco, saṅgharitvā bahuṃ dhanaṃ;</p>
  3922. <p class="gathalast">Nevattano na ñātīnaṃ, yathodhiṃ paṭipajjati.</p>
  3923. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  3924. <p class="gatha1">Na so acchādanaṃ bhattaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ;</p>
  3925. <p class="gathalast">Anubhoti <a name="T1.0205"></a> <span class="note">[nānubhoti (syā. ka.)]</span> sakiṃ kiñci, na saṅgaṇhāti ñātake.</p>
  3926. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  3927. <p class="gatha1">Tassevaṃ vilapantassa, mayhaṃ mayhanti rakkhato;</p>
  3928. <p class="gatha2">Rājāno atha vā corā, dāyadā ye va <span class="note">[ye ca (syā. ka.)]</span> appiyā;</p>
  3929. <p class="gathalast">Dhanamādāya gacchanti, vilapatveva so naro.</p>
  3930. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  3931. <p class="gatha1">Dhīro <span class="note">[dhīro ca (sī.)]</span> bhoge adhigamma, saṅgaṇhāti ca ñātake;</p>
  3932. <p class="gathalast">Tena so kittiṃ pappoti, pecca sagge pamodatīti <span class="note">[sagge ca modatīti (sī. pī.)]</span>.</p>
  3933. <p class="centered">Mayhakajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  3934. <p class="subhead">391. Vijjādharajātakaṃ (6-2-6)</p>
  3935. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  3936. <p class="gatha1">Dubbaṇṇarūpaṃ tuvamariyavaṇṇī, purakkhatvā <span class="note">[purakkhitvā (syā. ka.)]</span> pañjaliko namassasi;</p>
  3937. <p class="gathalast">Seyyo nu te so udavā <span class="note">[udāhu (syā. ka.)]</span> sarikkho, nāmaṃ parassattano cāpi brūhi.</p>
  3938. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  3939. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0151"></a> nāmagottaṃ gaṇhanti rāja, sammaggatānujjugatāna <span class="note">[samaggatānujjugatāna (syā.), samuggatānujjugatāna (ka.)]</span> devā;</p>
  3940. <p class="gathalast">Ahañca te nāmadheyyaṃ vadāmi, sakkohamasmī tidasānamindo.</p>
  3941. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  3942. <p class="gatha1">Yo <a name="V1.0126"></a> disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati;</p>
  3943. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ devarājetamatthaṃ, ito <a name="T1.0206"></a> cuto kiṃ labhate sukhaṃ so.</p>
  3944. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  3945. <p class="gatha1">Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati;</p>
  3946. <p class="gathalast">Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā.</p>
  3947. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  3948. <p class="gatha1">Lakkhī vata me udapādi ajja, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma;</p>
  3949. <p class="gathalast">Bhikkhuñca disvāna tuvañca sakka, kāhāmi puññāni anappakāni.</p>
  3950. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  3951. <p class="gatha1">Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino;</p>
  3952. <p class="gathalast">Bhikkhuñca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni.</p>
  3953. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  3954. <p class="gatha1">Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithīyācayogo bhavitvā;</p>
  3955. <p class="gathalast">Nihacca mānaṃ abhivādayissaṃ, sutvāna devinda subhāsitānīti.</p>
  3956. <p class="centered">Vijjādhara <span class="note">[dhajaviheṭhaka (sī. pī.), pabbajitaviheṭhaka (syā.)]</span> jātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  3957. <p class="subhead">392. Siṅghapupphajātakaṃ (6-2-7)</p>
  3958. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  3959. <p class="gatha1">Yametaṃ <a name="T1.0207"></a><a name="M1.0152"></a> <span class="note">[yamekaṃ (pī.)]</span> vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi;</p>
  3960. <p class="gathalast">Ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhathenosi mārisa.</p>
  3961. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  3962. <p class="gatha1">Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ;</p>
  3963. <p class="gathalast">Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccati.</p>
  3964. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  3965. <p class="gatha1">Yoyaṃ bhisāni khaṇati, puṇḍarīkāni bhañjati;</p>
  3966. <p class="gathalast">Evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccati.</p>
  3967. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  3968. <p class="gatha1">Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito;</p>
  3969. <p class="gathalast">Tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tañcārahāmi vattave.</p>
  3970. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  3971. <p class="gatha1">Anaṅgaṇassa posassa, niccaṃ sucigavesino;</p>
  3972. <p class="gathalast">Vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyati.</p>
  3973. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  3974. <p class="gatha1">Addhā maṃ yakkha jānāsi, atho maṃ anukampasi;</p>
  3975. <p class="gathalast">Punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisaṃ.</p>
  3976. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  3977. <p class="gatha1">Neva taṃ upajīvāmi, napi te bhatakāmhase <span class="note">[bhatakamhase (sī. pī.), bhatikamhase (syā.)]</span>;</p>
  3978. <p class="gathalast">Tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggatinti.</p>
  3979. <p class="centered">Siṅghapuppha <span class="note">[bhisapuppha (sī. pī.), upasiṅghapuppha (syā.)]</span> jātakaṃ sattamaṃ.</p>
  3980. <p class="subhead">393. Vighāsādajātakaṃ (6-2-8)</p>
  3981. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  3982. <p class="gatha1">Susukhaṃ <a name="V1.0127"></a> vata jīvanti, ye janā vighāsādino;</p>
  3983. <p class="gathalast">Diṭṭheva <a name="T1.0208"></a> dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī.</p>
  3984. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  3985. <p class="gatha1">Sukassa <span class="note">[suvassa (sī. syā. pī.)]</span> bhāsamānassa, na nisāmetha paṇḍitā;</p>
  3986. <p class="gathalast">Idaṃ suṇātha sodariyā, amhevāyaṃ pasaṃsati.</p>
  3987. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  3988. <p class="gatha1">Nāhaṃ tumhe pasaṃsāmi, kuṇapādā suṇātha me;</p>
  3989. <p class="gathalast">Ucchiṭṭhabhojino <span class="note">[bhojanā (ka.)]</span> tumhe, na tumhe vighāsādino.</p>
  3990. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  3991. <p class="gatha1">Sattavassā <a name="M1.0153"></a> pabbajitā, mejjhāraññe <span class="note">[majjheraññe (ka.)]</span> sikhaṇḍino;</p>
  3992. <p class="gatha2">Vighāseneva yāpentā, mayaṃ ce bhoto gārayhā;</p>
  3993. <p class="gathalast">Ke nu bhoto pasaṃsiyā.</p>
  3994. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  3995. <p class="gatha1">Tumhe sīhānaṃ byagghānaṃ, vāḷānañcāvasiṭṭhakaṃ;</p>
  3996. <p class="gathalast">Ucchiṭṭheneva yāpentā, maññivho vighāsādino.</p>
  3997. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  3998. <p class="gatha1">Ye brāhmaṇassa samaṇassa, aññassa vā <span class="note">[aññassa ca (sī. syā.), aññasseva (pī.)]</span> vanibbino <span class="note">[vaṇibbino (sī. syā.)]</span>;</p>
  3999. <p class="gathalast">Datvāva <span class="note">[datvāna (pī. ka.)]</span> sesaṃ bhuñjanti, te janā vighāsādinoti.</p>
  4000. <p class="centered">Vighāsādajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  4001. <p class="subhead">394. Vaṭṭakajātakaṃ (6-2-9)</p>
  4002. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  4003. <p class="gatha1">Paṇītaṃ bhuñjase bhattaṃ, sappitelañca mātula;</p>
  4004. <p class="gathalast">Atha kena nu vaṇṇena, kiso tvamasi vāyasa.</p>
  4005. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  4006. <p class="gatha1">Amittamajjhe vasato, tesu āmisamesato;</p>
  4007. <p class="gathalast">Niccaṃ ubbiggahadayassa, kuto kākassa daḷhiyaṃ.</p>
  4008. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  4009. <p class="gatha1">Niccaṃ ubbegino <span class="note">[ubbiggino (syā. ka.), ubbedhino (sī.)]</span> kākā, dhaṅkā pāpena kammunā;</p>
  4010. <p class="gathalast">Laddho <a name="T1.0209"></a> piṇḍo na pīṇeti, kiso tenasmi vaṭṭaka.</p>
  4011. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  4012. <p class="gatha1">Lūkhāni tiṇabījāni, appasnehāni bhuñjasi;</p>
  4013. <p class="gathalast">Atha kena nu vaṇṇena, thūlo tvamasi vaṭṭaka.</p>
  4014. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  4015. <p class="gatha1">Appicchā appacintāya, adūragamanena ca;</p>
  4016. <p class="gathalast">Laddhāladdhena yāpento, thūlo tenasmi vāyasa.</p>
  4017. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  4018. <p class="gatha1">Appicchassa <a name="V1.0128"></a> hi posassa, appacintasukhassa <span class="note">[appacintisukhassa (sī. syā. pī.)]</span> ca;</p>
  4019. <p class="gathalast">Susaṅgahitamānassa <span class="note">[susaṅgahitapamāṇassa (sī. syā. pī.)]</span>, vuttī susamudānayāti.</p>
  4020. <p class="centered">Vaṭṭakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  4021. <p class="subhead">395. Pārāvatajātakaṃ (6-2-10)</p>
  4022. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  4023. <p class="gatha1">Cirassaṃ vata passāmi, sahāyaṃ maṇidhārinaṃ;</p>
  4024. <p class="gathalast">Sukatā <span class="note">[sukatāya (sī. pī.)]</span> massukuttiyā, sobhate vata me sakhā.</p>
  4025. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  4026. <p class="gatha1">Parūḷhakacchanakhalomo<a name="M1.0154"></a>, ahaṃ kammesu byāvaṭo;</p>
  4027. <p class="gathalast">Cirassaṃ nhāpitaṃ laddhā, lomaṃ taṃ ajjaṃ hārayiṃ <span class="note">[apahārayiṃ (sī. pī.)]</span>.</p>
  4028. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  4029. <p class="gatha1">Yaṃ nu lomaṃ ahāresi, dullabhaṃ laddha kappakaṃ;</p>
  4030. <p class="gathalast">Atha kiñcarahi te samma, kaṇṭhe kiṇikiṇāyati <span class="note">[idaṃ kaṇṭhe kiṇāyati (ka.), kaṇṭhe kiṃnikilāyati (syā.)]</span>.</p>
  4031. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  4032. <p class="gatha1">Manussasukhumālānaṃ, maṇi kaṇṭhesu lambati;</p>
  4033. <p class="gathalast">Tesāhaṃ <a name="T1.0210"></a> anusikkhāmi, mā tvaṃ maññi davā kataṃ.</p>
  4034. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  4035. <p class="gatha1">Sacepimaṃ pihayasi, massukuttiṃ sukāritaṃ;</p>
  4036. <p class="gathalast">Kārayissāmi te samma, maṇiñcāpi dadāmi te.</p>
  4037. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  4038. <p class="gatha1">Tvaññeva maṇinā channo, sukatāya ca massuyā;</p>
  4039. <p class="gathalast">Āmanta kho taṃ gacchāmi, piyaṃ me tava dassananti.</p>
  4040. <p class="centered">Pārāvatajātakaṃ <span class="note">[kākajātakaṃ (sī. pī.), maṇijātakaṃ (syā.)]</span> dasamaṃ.</p>
  4041. <p class="centered">Kharaputtavaggo <span class="note">[senakavaggo (sī. pī.), khuraputtavaggo (syā.), sūcivaggo (ka.)]</span> dutiyo.</p>
  4042. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  4043. <p class="gatha1">Atha passa sasūci ca tuṇḍilako, miga mayhakapañcamapakkhivaro;</p>
  4044. <p class="gathalast">Atha pañjali vārija mejjha puna, atha vaṭṭa kapotavarena dasāti.</p>
  4045. <p class="bodytext">Atha vagguddānaṃ –</p>
  4046. <p class="gatha1">Atha vaggaṃ pakittissaṃ, chanipātaṃ varuttame;</p>
  4047. <p class="gathalast">Avāriyā ca kharo ca <span class="note">[senaka (sī.), sūci ca (syā. ka.)]</span>, dve ca vuttā subyañjanāti.</p>
  4048. <p class="centered">Chakkanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  4049. <a name="kn14_7"></a>
  4050. <p class="chapter">7. Sattakanipāto</p>
  4051. <p class="title">1. Kukkuvaggo</p>
  4052. <p class="subhead">396. Kukkujātakaṃ (7-1-1)</p>
  4053. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  4054. <p class="gatha1">Diyaḍḍhakukkū <a name="T1.0211"></a><a name="V1.0129"></a><a name="M1.0155"></a> udayena kaṇṇikā, vidatthiyo aṭṭha parikkhipanti naṃ;</p>
  4055. <p class="gathalast">Sā siṃsapā <span class="note">[sasiṃsapā (sī. pī.), sā sīsapā (syā.), yā siṃsapā (ka. sī. niyya)]</span> sāramayā apheggukā, kuhiṃ ṭhitā upparito <span class="note">[uparito (sī. syā. pī.)]</span> na dhaṃsati.</p>
  4056. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  4057. <p class="gatha1">Yā tiṃsati sāramayā anujjukā, parikiriya <span class="note">[pakiriyā (ka.)]</span> gopāṇasiyo samaṃ ṭhitā <span class="note">[samaṭṭhitā (sī. syā.)]</span>;</p>
  4058. <p class="gathalast">Tāhi susaṅgahitā balasā pīḷitā <span class="note">[tā saṅgahitā balasā ca pīḷitā (sī.), tāhi susaṅgahitā balasā ca pīḷitā (syā.), tāhi saṅgahītā balasā ca pīḷitā (pī.)]</span>, samaṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati.</p>
  4059. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  4060. <p class="gatha1">Evampi mittehi daḷhehi paṇḍito, abhejjarūpehi sucīhi mantibhi;</p>
  4061. <p class="gathalast">Susaṅgahīto siriyā na dhaṃsati, gopāṇasī bhāravahāva kaṇṇikā.</p>
  4062. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  4063. <p class="gatha1">Kharattacaṃ bellaṃ yathāpi satthavā, anāmasantopi karoti tittakaṃ;</p>
  4064. <p class="gathalast">Samāharaṃ sāduṃ karoti patthiva, asāduṃ kayirā tanubandhamuddharaṃ <span class="note">[tanuvaṭṭamuddharaṃ (sī. pī.)]</span>.</p>
  4065. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  4066. <p class="gatha1">Evampi <a name="T1.0212"></a> gāmanigamesu paṇḍito, asāhasaṃ rājadhanāni saṅgharaṃ;</p>
  4067. <p class="gathalast">Dhammānuvattī paṭipajjamāno, sa phāti kayirā aviheṭhayaṃ paraṃ.</p>
  4068. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  4069. <p class="gatha1">Odātamūlaṃ <a name="M1.0156"></a> sucivārisambhavaṃ, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujaṃ;</p>
  4070. <p class="gathalast">Padumaṃ yathā agginikāsiphālimaṃ, na kaddamo na rajo na vāri limpati.</p>
  4071. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  4072. <p class="gatha1">Evampi vohārasuciṃ asāhasaṃ, visuddhakammantamapetapāpakaṃ;</p>
  4073. <p class="gathalast">Na limpati kammakilesa tādiso, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujanti.</p>
  4074. <p class="centered">Kukkujātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  4075. <p class="subhead">397. Manojajātakaṃ (7-1-2)</p>
  4076. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  4077. <p class="gatha1">Yathā cāpo ninnamati, jiyā cāpi nikūjati;</p>
  4078. <p class="gathalast">Haññate nūna manojo, migarājā sakhā mama.</p>
  4079. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  4080. <p class="gatha1">Handa dāni vanantāni, pakkamāmi yathāsukhaṃ;</p>
  4081. <p class="gathalast">Netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā.</p>
  4082. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  4083. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0130"></a> pāpajanasaṃsevī, accantaṃ sukhamedhati;</p>
  4084. <p class="gathalast">Manojaṃ <a name="T1.0213"></a> passa semānaṃ, giriyassānusāsanī <span class="note">[ariyassānusāsanī (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  4085. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  4086. <p class="gatha1">Na pāpasampavaṅkena, mātā puttena nandati;</p>
  4087. <p class="gathalast">Manojaṃ passa semānaṃ, acchannaṃ <span class="note">[sacchannaṃ (ka.)]</span> samhi lohite.</p>
  4088. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  4089. <p class="gatha1">Evamāpajjate poso, pāpiyo ca nigacchati;</p>
  4090. <p class="gathalast">Yo ve hitānaṃ vacanaṃ, na karoti atthadassinaṃ.</p>
  4091. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  4092. <p class="gatha1">Evañca so hoti tato ca pāpiyo, yo uttamo adhamajanūpasevī;</p>
  4093. <p class="gathalast">Passuttamaṃ adhamajanūpasevitaṃ <span class="note">[seviṃ (syā.)]</span>, migādhipaṃ saravaraveganiddhutaṃ.</p>
  4094. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  4095. <p class="gatha1">Nihīyati <a name="M1.0157"></a> puriso nihīnasevī, na ca hāyetha kadāci tulyasevī;</p>
  4096. <p class="gathalast">Seṭṭhamupagamaṃ <span class="note">[mupanamaṃ (sī. pī. a. ni. 3.26)]</span> udeti khippaṃ, tasmāttanā uttaritaraṃ <span class="note">[tasmā attano uttariṃ (sī. pī.), tasmā attano uttaraṃ (syā.)]</span> bhajethāti.</p>
  4097. <p class="centered">Manojajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  4098. <p class="subhead">398. Sutanujātakaṃ (7-1-3)</p>
  4099. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  4100. <p class="gatha1">Rājā te bhattaṃ pāhesi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ;</p>
  4101. <p class="gathalast">Maghadevasmiṃ <span class="note">[makhādevasmiṃ (sī. pī.), māghadevasmiṃ (ka.)]</span> adhivatthe, ehi nikkhamma bhuñjassu.</p>
  4102. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  4103. <p class="gatha1">Ehi māṇava orena, bhikkhamādāya sūpitaṃ;</p>
  4104. <p class="gathalast">Tvañca <a name="T1.0214"></a> māṇava bhikkhā ca <span class="note">[bhakkhosi (syā.), bhakkhāva (ka.)]</span>, ubho bhakkhā bhavissatha.</p>
  4105. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  4106. <p class="gatha1">Appakena tuvaṃ yakkha, thullamatthaṃ jahissasi;</p>
  4107. <p class="gathalast">Bhikkhaṃ te nāharissanti, janā maraṇasaññino.</p>
  4108. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  4109. <p class="gatha1">Laddhāya yakkhā <span class="note">[laddhāyaṃ yakkha (sī. syā. pī.)]</span> tava niccabhikkhaṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ;</p>
  4110. <p class="gathalast">Bhikkhañca te āhariyo naro idha, sudullabho hehiti bhakkhite <span class="note">[khādite (sī. syā. pī.)]</span> mayi.</p>
  4111. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  4112. <p class="gatha1">Mameva <span class="note">[mamesa (sī. pī.)]</span> sutano attho, yathā bhāsasi māṇava;</p>
  4113. <p class="gathalast">Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi mātaraṃ.</p>
  4114. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  4115. <p class="gatha1">Khaggaṃ chattañca pātiñca, gacchamādāya <span class="note">[gacchevādāya (sī. syā. pī.)]</span> māṇava;</p>
  4116. <p class="gathalast">Sotthiṃ passatu te mātā, tvañca passāhi mātaraṃ.</p>
  4117. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  4118. <p class="gatha1">Evaṃ yakkha sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  4119. <p class="gathalast">Dhanañca me adhigataṃ, rañño ca vacanaṃ katanti.</p>
  4120. <p class="centered">Sutanujātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  4121. <p class="subhead">399. Mātuposakagijjhajātakaṃ (7-1-4)</p>
  4122. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  4123. <p class="gatha1">Te <a name="V1.0131"></a><a name="M1.0158"></a> kathaṃ nu karissanti, vuddhā giridarīsayā;</p>
  4124. <p class="gathalast">Ahaṃ baddhosmi pāsena, nilīyassa vasaṃ gato.</p>
  4125. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  4126. <p class="gatha1">Kiṃ gijjha paridevasi, kā nu te paridevanā;</p>
  4127. <p class="gathalast">Na <a name="T1.0215"></a> me suto vā diṭṭho vā, bhāsanto mānusiṃ dijo.</p>
  4128. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  4129. <p class="gatha1">Bharāmi mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye;</p>
  4130. <p class="gathalast">Te kathaṃ nu karissanti, ahaṃ vasaṃ gato tava.</p>
  4131. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  4132. <p class="gatha1">Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati;</p>
  4133. <p class="gathalast">Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi.</p>
  4134. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  4135. <p class="gatha1">Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye;</p>
  4136. <p class="gathalast">Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati.</p>
  4137. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  4138. <p class="gatha1">Bharassu mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye;</p>
  4139. <p class="gathalast">Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi ñātake.</p>
  4140. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  4141. <p class="gatha1">Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  4142. <p class="gathalast">Bharissaṃ mātāpitaro, vuddhe giridarīsayeti.</p>
  4143. <p class="centered">Mātuposakagijjhajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  4144. <p class="subhead">400. Dabbhapupphajātakaṃ (7-1-5)</p>
  4145. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  4146. <p class="gatha1">Anutīracārī bhaddante, sahāyamanudhāva maṃ;</p>
  4147. <p class="gathalast">Mahā me gahito <span class="note">[rohito (ka.)]</span> maccho, so maṃ harati vegasā.</p>
  4148. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  4149. <p class="gatha1">Gambhīracārī bhaddante, daḷhaṃ gaṇhāhi thāmasā;</p>
  4150. <p class="gathalast">Ahaṃ taṃ uddharissāmi, supaṇṇo uragāmiva <span class="note">[uragammiva (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  4151. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  4152. <p class="gatha1">Vivādo no samuppanno, dabbhapuppha suṇohi me;</p>
  4153. <p class="gathalast">Samehi <a name="T1.0216"></a> medhagaṃ <span class="note">[medhakaṃ (pī.)]</span> samma, vivādo vūpasammataṃ.</p>
  4154. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  4155. <p class="gatha1">Dhammaṭṭhohaṃ pure āsiṃ, bahū aḍḍā me tīritā <span class="note">[bahuaṭṭaṃ me tīritaṃ (sī.), bahuaṭṭaṃva tīritaṃ (syā.), bahu atthaṃ me tīritaṃ (pī.)]</span>;</p>
  4156. <p class="gathalast">Samemi medhagaṃ samma, vivādo vūpasammataṃ.</p>
  4157. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  4158. <p class="gatha1">Anutīracāri <a name="M1.0159"></a> naṅguṭṭhaṃ, sīsaṃ gambhīracārino;</p>
  4159. <p class="gathalast">Accāyaṃ <span class="note">[athāyaṃ (sī. pī.)]</span> majjhimo khaṇḍo, dhammaṭṭhassa bhavissati.</p>
  4160. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  4161. <p class="gatha1">Cirampi <a name="V1.0132"></a> bhakkho abhavissa, sace na vivademase;</p>
  4162. <p class="gathalast">Asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ, siṅgālo harati rohitaṃ.</p>
  4163. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  4164. <p class="gatha1">Yathāpi rājā nandeyya, rajjaṃ laddhāna khattiyo;</p>
  4165. <p class="gathalast">Evāhamajja nandāmi, disvā puṇṇamukhaṃ patiṃ.</p>
  4166. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  4167. <p class="gatha1">Kathaṃ nu thalajo santo, udake macchaṃ parāmasi;</p>
  4168. <p class="gathalast">Puṭṭho me samma akkhāhi, kathaṃ adhigataṃ tayā.</p>
  4169. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  4170. <p class="gatha1">Vivādena kisā honti, vivādena dhanakkhayā;</p>
  4171. <p class="gathalast">Jīnā uddā vivādena, bhuñja māyāvi rohitaṃ.</p>
  4172. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  4173. <p class="gatha1">Evameva manussesu, vivādo yattha jāyati;</p>
  4174. <p class="gatha2">Dhammaṭṭhaṃ paṭidhāvanti, so hi nesaṃ vināyako;</p>
  4175. <p class="gathalast">Dhanāpi tattha jīyanti, rājakoso pavaḍḍhatīti <span class="note">[ca vaḍḍhati (pī.)]</span>.</p>
  4176. <p class="centered">Dabbhapupphajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  4177. <p class="subhead">401. Paṇṇakajātakaṃ (7-1-6)</p>
  4178. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  4179. <p class="gatha1">Paṇṇakaṃ <span class="note">[dasaṇṇakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> tikhiṇadhāraṃ, asiṃ sampannapāyinaṃ;</p>
  4180. <p class="gatha2">Parisāyaṃ <a name="T1.0217"></a> puriso gilati, kiṃ dukkarataraṃ tato;</p>
  4181. <p class="gathalast">Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  4182. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  4183. <p class="gatha1">Gileyya puriso lobhā, asiṃ sampannapāyinaṃ;</p>
  4184. <p class="gatha2">Yo ca vajjā dadāmīti, taṃ dukkarataraṃ tato;</p>
  4185. <p class="gathalast">Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava <span class="note">[māgadha (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  4186. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  4187. <p class="gatha1">Byākāsi āyuro pañhaṃ, atthaṃ <span class="note">[attha (pī. sī. niyya)]</span> dhammassa kovido;</p>
  4188. <p class="gatha2">Pukkusaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato;</p>
  4189. <p class="gathalast">Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  4190. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  4191. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0160"></a> vācamupajīvanti, aphalaṃ giramudīritaṃ;</p>
  4192. <p class="gatha2">Yo ca datvā avākayirā, taṃ dukkarataraṃ tato;</p>
  4193. <p class="gathalast">Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava.</p>
  4194. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  4195. <p class="gatha1">Byākāsi pukkuso pañhaṃ, atthaṃ dhammassa kovido;</p>
  4196. <p class="gatha2">Senakaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato;</p>
  4197. <p class="gathalast">Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  4198. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  4199. <p class="gatha1">Dadeyya <a name="V1.0133"></a> puriso dānaṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ;</p>
  4200. <p class="gatha2">Yo ca datvā nānutappe <span class="note">[tape (sī. pī.)]</span>, taṃ dukkarataraṃ tato;</p>
  4201. <p class="gathalast">Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava.</p>
  4202. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  4203. <p class="gatha1">Byākāsi āyuro pañhaṃ, atho pukkusaporiso;</p>
  4204. <p class="gathalast">Sabbe <a name="T1.0218"></a> pañhe atibhoti, yathā bhāsati senakoti.</p>
  4205. <p class="centered">Paṇṇaka <span class="note">[dasaṇṇaka (sī. syā. pī.)]</span> jātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  4206. <p class="subhead">402. Sattubhastajātakaṃ (7-1-7)</p>
  4207. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  4208. <p class="gatha1">Vibbhantacitto kupitindriyosi, nettehi te vārigaṇā savanti;</p>
  4209. <p class="gathalast">Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha <span class="note">[brāhmaṇa iṅgha (sī. syā.)]</span> brūhi.</p>
  4210. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  4211. <p class="gatha1">Miyyetha bhariyā vajato mamajja, agacchato maraṇamāha yakkho;</p>
  4212. <p class="gathalast">Etena dukkhena pavedhitosmi, akkhāhi me senaka etamatthaṃ.</p>
  4213. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  4214. <p class="gatha1">Bahūni ṭhānāni vicintayitvā, yamettha vakkhāmi tadeva saccaṃ;</p>
  4215. <p class="gathalast">Maññāmi te brāhmaṇa sattubhastaṃ, ajānato kaṇhasappo paviṭṭho.</p>
  4216. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  4217. <p class="gatha1">Ādāya <a name="M1.0161"></a> daṇḍaṃ parisumbha bhastaṃ, passeḷamūgaṃ uragaṃ dujivhaṃ <span class="note">[dijivhaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  4218. <p class="gathalast">Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, bhujaṅgamaṃ passa pamuñca bhastaṃ.</p>
  4219. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  4220. <p class="gatha1">Saṃviggarūpo <a name="T1.0219"></a> parisāya majjhe, so brāhmaṇo sattubhastaṃ pamuñci;</p>
  4221. <p class="gathalast">Atha nikkhami urago uggatejo, āsīviso sappo phaṇaṃ karitvā.</p>
  4222. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  4223. <p class="gatha1">Suladdhalābhā janakassa rañño, yo passatī senakaṃ sādhupaññaṃ;</p>
  4224. <p class="gathalast">Vivaṭṭachaddo <span class="note">[vivattacchaddo (sī.), vivaṭṭacchado (syā.), vivaṭṭacchaddā (pī.)]</span> nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ.</p>
  4225. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  4226. <p class="gatha1">Imāni me sattasatāni atthi, gaṇhāhi sabbāni dadāmi tuyhaṃ;</p>
  4227. <p class="gathalast">Tayā hi me jīvitamajja laddhaṃ, athopi bhariyāya makāsi sotthiṃ.</p>
  4228. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  4229. <p class="gatha1">Na paṇḍitā vetanamādiyanti, citrāhi gāthāhi subhāsitāhi;</p>
  4230. <p class="gathalast">Itopi te brahme dadantu vittaṃ, ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketanti.</p>
  4231. <p class="centered">Sattubhastajātakaṃ <span class="note">[senakajātakaṃ (syā.)]</span> sattamaṃ.</p>
  4232. <p class="subhead">403. Aṭṭhisenakajātakaṃ (7-1-8)</p>
  4233. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  4234. <p class="gatha1">Yeme <a name="T1.0220"></a> ahaṃ na jānāmi, aṭṭhisena vanibbake;</p>
  4235. <p class="gathalast">Te maṃ saṅgamma yācanti, kasmā maṃ tvaṃ na yācasi.</p>
  4236. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  4237. <p class="gatha1">Yācako <a name="V1.0134"></a> appiyo hoti, yācaṃ adadamappiyo;</p>
  4238. <p class="gathalast">Tasmāhaṃ taṃ na yācāmi, mā me videssanā <span class="note">[viddesanā (sī. pī.)]</span> ahu.</p>
  4239. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  4240. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0162"></a> ve yācanajīvāno, kāle yācaṃ na yācati;</p>
  4241. <p class="gathalast">Parañca puññā <span class="note">[puññaṃ (syā. ka.)]</span> dhaṃseti, attanāpi na jīvati.</p>
  4242. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  4243. <p class="gatha1">Yo ca <span class="note">[yo ve (ka.)]</span> yācanajīvāno, kāle yācañhi yācati <span class="note">[yācaṃpi yācati (syā.), yācāni yācati (pī.), yācati yācanaṃ (sī. niyya), yācanaṃ yācati (ka.)]</span>;</p>
  4244. <p class="gathalast">Parañca puññaṃ labbheti, attanāpi ca jīvati.</p>
  4245. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  4246. <p class="gatha1">Na ve dessanti <span class="note">[na ve dussanti (syā.), na ve dissanti (pī.), na videssanti (ka. aṭṭha.)]</span> sappaññā, disvā yācakamāgate;</p>
  4247. <p class="gathalast">Brahmacāri piyo mesi, vada tvaṃ <span class="note">[vara taṃ (sī.), vara tvaṃ (pī.)]</span> bhaññamicchasi <span class="note">[yaññamicchasi (?)]</span>.</p>
  4248. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  4249. <p class="gatha1">Na ve yācanti sappaññā, dhīro ca veditumarahati;</p>
  4250. <p class="gathalast">Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā.</p>
  4251. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  4252. <p class="gatha1">Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena;</p>
  4253. <p class="gathalast">Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttāti.</p>
  4254. <p class="centered">Aṭṭhisenakajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  4255. <p class="subhead">404. Kapijātakaṃ (7-1-9)</p>
  4256. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  4257. <p class="gatha1">Yattha <a name="T1.0221"></a> verī nivasati, na vase tattha paṇḍito;</p>
  4258. <p class="gathalast">Ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisu.</p>
  4259. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  4260. <p class="gatha1">Diso ve lahucittassa, posassānuvidhīyato;</p>
  4261. <p class="gathalast">Ekassa kapino hetu, yūthassa anayo kato.</p>
  4262. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  4263. <p class="gatha1">Bālova <span class="note">[ca (sī. syā. pī.)]</span> paṇḍitamānī, yūthassa parihārako;</p>
  4264. <p class="gathalast">Sacittassa vasaṃ gantvā, sayethāyaṃ <span class="note">[passethāyaṃ (ka.)]</span> yathā kapi.</p>
  4265. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  4266. <p class="gatha1">Na sādhu balavā bālo, yūthassa parihārako;</p>
  4267. <p class="gathalast">Ahito bhavati ñātīnaṃ, sakuṇānaṃva cetako <span class="note">[ceṭako (ka.)]</span>.</p>
  4268. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  4269. <p class="gatha1">Dhīrova <a name="M1.0163"></a> balavā sādhu, yūthassa parihārako;</p>
  4270. <p class="gathalast">Hito bhavati ñātīnaṃ, tidasānaṃva vāsavo.</p>
  4271. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  4272. <p class="gatha1">Yo ca sīlañca paññañca, sutañcattani passati;</p>
  4273. <p class="gathalast">Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca.</p>
  4274. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  4275. <p class="gatha1">Tasmā tuleyya mattānaṃ, sīlapaññāsutāmiva <span class="note">[sīlaṃ paññaṃ sutaṃpiva (syā.)]</span>;</p>
  4276. <p class="gathalast">Gaṇaṃ vā parihare dhīro, eko vāpi paribbajeti.</p>
  4277. <p class="centered">Kapijātakaṃ navamaṃ.</p>
  4278. <p class="subhead">405. Bakajātakaṃ (7-1-10)</p>
  4279. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  4280. <p class="gatha1">Dvāsattati <a name="V1.0135"></a> gotama <span class="note">[bho gotama (ka.)]</span> puññakammā, vasavattino <a name="T1.0222"></a> jātijaraṃ atītā;</p>
  4281. <p class="gathalast">Ayamantimā vedagū brahmapatti <span class="note">[brahmupapatti (syā. ka.)]</span>, asmābhijappanti janā <span class="note">[pajā (ka.)]</span> anekā.</p>
  4282. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  4283. <p class="gatha1">Appañhi etaṃ <span class="note">[appañca hetaṃ (syā.), appaṃsi etaṃ (ka.)]</span> na hi dīghamāyu, yaṃ tvaṃ baka maññasi dīghamāyuṃ;</p>
  4284. <p class="gathalast">Sataṃ sahassāni <span class="note">[sahassānaṃ (sī. pī. saṃ. ni. 1.175), sahassāna (syā. kaṃ.)]</span> nirabbudānaṃ, āyuṃ pajānāmi tavāha brahme.</p>
  4285. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  4286. <p class="gatha1">Anantadassī bhagavāhamasmi, jātijjaraṃ sokamupātivatto;</p>
  4287. <p class="gathalast">Kiṃ me purāṇaṃ vatasīlavattaṃ <span class="note">[sīlavantaṃ (pī. ka.)]</span>, ācikkha me taṃ yamahaṃ vijaññaṃ.</p>
  4288. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  4289. <p class="gatha1">Yaṃ tvaṃ apāyesi bahū manusse, pipāsite ghammani samparete;</p>
  4290. <p class="gathalast">Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.</p>
  4291. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  4292. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="M1.0164"></a> eṇikūlasmi janaṃ gahītaṃ, amocayī gayhaka niyyamānaṃ;</p>
  4293. <p class="gathalast">Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.</p>
  4294. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  4295. <p class="gatha1">Gaṅgāya sotasmiṃ gahītanāvaṃ, luddena <a name="T1.0223"></a> nāgena manussakappā;</p>
  4296. <p class="gatha2">Amocayi tvaṃ balasā pasayha, taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ;</p>
  4297. <p class="gathalast">Suttappabuddhova anussarāmi.</p>
  4298. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  4299. <p class="gatha1">Kappo ca te baddhacaro <span class="note">[patthacaro (syā.), paṭṭhacaro (ka.)]</span> ahosi, sambuddhimantaṃ <span class="note">[sambuddhivantaṃ (syā. pī.), sambuddhavantaṃ (ka.)]</span> vatinaṃ <span class="note">[vatitaṃ (syā.), vatidaṃ (ka.)]</span> amaññaṃ;</p>
  4300. <p class="gathalast">Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.</p>
  4301. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  4302. <p class="gatha1">Addhā pajānāsi mametamāyuṃ, aññampi jānāsi tathā hi buddho;</p>
  4303. <p class="gathalast">Tathā hi tāyaṃ <span class="note">[tyāyaṃ (saṃ. ni. 1.175)]</span> jalitānubhāvo, obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmalokanti.</p>
  4304. <p class="centered">Bakajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  4305. <p class="centered">Kukkuvaggo paṭhamo.</p>
  4306. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  4307. <p class="gatha1">Varakaṇṇika cāpavaro sutano, atha gijjha sarohitamacchavaro;</p>
  4308. <p class="gathalast">Puna paṇṇaka <span class="note">[dasaṇṇaka (sī. syā. pī.)]</span> senaka yācanako, atha veri sabrahmabakena dasāti.</p>
  4309. <p class="title">2. Gandhāravaggo</p>
  4310. <p class="subhead">406. Gandhārajātakaṃ (7-2-1)</p>
  4311. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  4312. <p class="gatha1">Hitvā <a name="T1.0224"></a><a name="V1.0136"></a><a name="M1.0165"></a> gāmasahassāni, paripuṇṇāni soḷasa;</p>
  4313. <p class="gathalast">Koṭṭhāgārāni phītāni, sannidhiṃ dāni kubbasi.</p>
  4314. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  4315. <p class="gatha1">Hitvā gandhāravisayaṃ, pahūtadhanadhāriyaṃ <span class="note">[dhāniyaṃ (sī. pī.), dhaññanti attho]</span>;</p>
  4316. <p class="gathalast">Pasāsanato <span class="note">[pasāsanito (sī. syā.), pasāsanāto (pī.)]</span> nikkhanto, idha dāni pasāsasi.</p>
  4317. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  4318. <p class="gatha1">Dhammaṃ bhaṇāmi vedeha, adhammo me na ruccati;</p>
  4319. <p class="gathalast">Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati.</p>
  4320. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  4321. <p class="gatha1">Yena kenaci vaṇṇena, paro labhati ruppanaṃ;</p>
  4322. <p class="gathalast">Mahatthiyampi ce vācaṃ, na taṃ bhāseyya paṇḍito.</p>
  4323. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  4324. <p class="gatha1">Kāmaṃ ruppatu vā mā vā, bhusaṃva vikirīyatu;</p>
  4325. <p class="gathalast">Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati.</p>
  4326. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  4327. <p class="gatha1">No ce assa sakā buddhi, vinayo vā susikkhito;</p>
  4328. <p class="gathalast">Vane andhamahiṃsova <span class="note">[andhamahisova (sī. pī.)]</span> careyya bahuko jano.</p>
  4329. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  4330. <p class="gatha1">Yasmā ca panidhekacce, āceramhi <span class="note">[ācāramhi (sī. pī.)]</span> susikkhitā;</p>
  4331. <p class="gathalast">Tasmā vinītavinayā, caranti susamāhitāti.</p>
  4332. <p class="centered">Gandhārajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  4333. <p class="subhead">407. Mahākapijātakaṃ (7-2-2)</p>
  4334. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  4335. <p class="gatha1">Attānaṃ <a name="T1.0225"></a> saṅkamaṃ katvā, yo sotthiṃ samatārayi;</p>
  4336. <p class="gathalast">Kiṃ tvaṃ tesaṃ kime <span class="note">[kimo (sī. pī.), kiṃ me (syā.)]</span> tuyhaṃ, honti ete <span class="note">[hete (syā.), so te (ka.)]</span> mahākapi.</p>
  4337. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  4338. <p class="gatha1">Rājāhaṃ issaro tesaṃ, yūthassa parihārako;</p>
  4339. <p class="gathalast">Tesaṃ sokaparetānaṃ, bhītānaṃ te arindama.</p>
  4340. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  4341. <p class="gatha1">Ullaṅghayitvā <span class="note">[sa laṅghayitvā (pī.), sulaṅghayitvā (ka.)]</span> attānaṃ, vissaṭṭhadhanuno sataṃ;</p>
  4342. <p class="gathalast">Tato aparapādesu, daḷhaṃ bandhaṃ latāguṇaṃ.</p>
  4343. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  4344. <p class="gatha1">Chinnabbhamiva <a name="M1.0166"></a> vātena, nuṇṇo <span class="note">[nunno (sī.)]</span> rukkhaṃ upāgamiṃ;</p>
  4345. <p class="gathalast">Sohaṃ appabhavaṃ tattha, sākhaṃ hatthehi aggahiṃ.</p>
  4346. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  4347. <p class="gatha1">Taṃ <a name="V1.0137"></a> maṃ viyāyataṃ santaṃ, sākhāya ca latāya ca;</p>
  4348. <p class="gathalast">Samanukkamantā pādehi, sotthiṃ sākhāmigā gatā.</p>
  4349. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  4350. <p class="gatha1">Taṃ maṃ na tapate bandho, mato <span class="note">[vadho (sī. syā. pī.)]</span> me na tapessati;</p>
  4351. <p class="gathalast">Sukhamāharitaṃ tesaṃ, yesaṃ rajjamakārayiṃ.</p>
  4352. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  4353. <p class="gatha1">Esā te upamā rāja, taṃ suṇohi arindama <span class="note">[atthasandassanī katā (pī.)]</span>;</p>
  4354. <p class="gatha2">Raññā raṭṭhassa yoggassa, balassa nigamassa ca;</p>
  4355. <p class="gathalast">Sabbesaṃ sukhameṭṭhabbaṃ, khattiyena pajānatāti.</p>
  4356. <p class="centered">Mahākapijātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  4357. <p class="subhead">408. Kumbhakārajātakaṃ (7-2-3)</p>
  4358. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  4359. <p class="gatha1">Ambāhamaddaṃ <a name="T1.0226"></a> vanamantarasmiṃ, nīlobhāsaṃ phalitaṃ <span class="note">[phalinaṃ (pī.)]</span> saṃvirūḷhaṃ;</p>
  4360. <p class="gathalast">Tamaddasaṃ phalahetu vibhaggaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.</p>
  4361. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  4362. <p class="gatha1">Selaṃ sumaṭṭhaṃ naravīraniṭṭhitaṃ <span class="note">[naravidduniṭṭhitaṃ (ka.)]</span>, nārī yugaṃ dhārayi appasaddaṃ;</p>
  4363. <p class="gathalast">Dutiyañca āgamma ahosi saddo, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.</p>
  4364. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  4365. <p class="gatha1">Dijā dijaṃ kuṇapamāharantaṃ, ekaṃ samānaṃ bahukā samecca;</p>
  4366. <p class="gathalast">Āhārahetū paripātayiṃsu, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.</p>
  4367. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  4368. <p class="gatha1">Usabhāhamaddaṃ yūthassa majjhe, calakkakuṃ vaṇṇabalūpapannaṃ;</p>
  4369. <p class="gathalast">Tamaddasaṃ kāmahetu vitunnaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.</p>
  4370. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  4371. <p class="gatha1">Karaṇḍako <a name="M1.0167"></a> <span class="note">[karaṇḍunāma (sī. pī.)]</span> kaliṅgānaṃ, gandhārānañca naggaji;</p>
  4372. <p class="gathalast">Nimirājā videhānaṃ, pañcālānañca dummukho;</p>
  4373. <p class="gathalast">Ete raṭṭhāni hitvāna, pabbajiṃsu akiñcanā.</p>
  4374. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  4375. <p class="gatha1">Sabbepime <a name="T1.0227"></a> devasamā samāgatā, aggī yathā pajjalito tathevime;</p>
  4376. <p class="gathalast">Ahampi eko carissāmi bhaggavi, hitvāna kāmāni yathodhikāni.</p>
  4377. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  4378. <p class="gatha1">Ayameva kālo na hi añño atthi, anusāsitā me na bhaveyya pacchā;</p>
  4379. <p class="gathalast">Ahampi ekā carissāmi bhaggava, sakuṇīva muttā purisassa hatthā.</p>
  4380. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  4381. <p class="gatha1">Āmaṃ pakkañca jānanti, atho loṇaṃ aloṇakaṃ;</p>
  4382. <p class="gathalast">Tamahaṃ disvāna pabbajiṃ, careva tvaṃ carāmahanti.</p>
  4383. <p class="centered">Kumbhakārajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  4384. <p class="subhead">409. Daḷhadhammajātakaṃ (7-2-4)</p>
  4385. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  4386. <p class="gatha1">Ahaṃ <a name="V1.0138"></a> ce daḷhadhammassa <span class="note">[daḷhadhammāya (pī.)]</span>, vahanti nābhirādhayiṃ;</p>
  4387. <p class="gathalast">Dharantī urasi sallaṃ, yuddhe vikkantacārinī.</p>
  4388. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  4389. <p class="gatha1">Nūna rājā na jānāti <span class="note">[na ha nūna rājā jānāti (sī. pī.)]</span>, mama vikkamaporisaṃ;</p>
  4390. <p class="gathalast">Saṅgāme sukatantāni, dūtavippahitāni ca.</p>
  4391. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  4392. <p class="gatha1">Sā nūnāhaṃ marissāmi, abandhu aparāyinī <span class="note">[aparāyiṇī (sī.), aparāyaṇī (?)]</span>;</p>
  4393. <p class="gathalast">Tadā <a name="T1.0228"></a> hi <span class="note">[tathā hi (pī.)]</span> kumbhakārassa, dinnā chakaṇahārikā.</p>
  4394. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  4395. <p class="gatha1">Yāvatāsīsatī poso, tāvadeva pavīṇati;</p>
  4396. <p class="gathalast">Atthāpāye jahanti naṃ, oṭṭhibyādhiṃva khattiyo.</p>
  4397. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  4398. <p class="gatha1">Yo pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati;</p>
  4399. <p class="gathalast">Atthā tassa palujjanti, ye honti abhipatthitā.</p>
  4400. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  4401. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0168"></a> pubbe katakalyāṇo, katattho manubujjhati;</p>
  4402. <p class="gathalast">Atthā tassa pavaḍḍhanti, ye honti abhipatthitā.</p>
  4403. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  4404. <p class="gatha1">Taṃ vo vadāmi bhaddante <span class="note">[bhaddaṃ vo (sī. syā. pī.)]</span>, yāvantettha samāgatā;</p>
  4405. <p class="gathalast">Sabbe kataññuno hotha, ciraṃ saggamhi ṭhassathāti.</p>
  4406. <p class="centered">Daḷhadhammajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  4407. <p class="subhead">410. Somadattajātakaṃ (7-2-5)</p>
  4408. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  4409. <p class="gatha1">Yo maṃ pure paccuḍḍeti <span class="note">[paccudeti (sī. syā. pī.), paccuṭṭheti (ka.)]</span>, araññe dūramāyato;</p>
  4410. <p class="gathalast">So na dissati mātaṅgo, somadatto kuhiṃ gato.</p>
  4411. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  4412. <p class="gatha1">Ayaṃ vā so mato seti, allasiṅgaṃva vacchito <span class="note">[allapiṅkava chijjito (sī. pī.), allapītaṃva vicchito (syā.)]</span>;</p>
  4413. <p class="gathalast">Bhumyā nipatito seti, amarā vata kuñjaro.</p>
  4414. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  4415. <p class="gatha1">Anagāriyupetassa, vippamuttassa te sato;</p>
  4416. <p class="gathalast">Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi.</p>
  4417. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  4418. <p class="gatha1">Saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā;</p>
  4419. <p class="gathalast">Hadaye <a name="T1.0229"></a> jāyate pemaṃ, taṃ na sakkā asocituṃ.</p>
  4420. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  4421. <p class="gatha1">Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca;</p>
  4422. <p class="gathalast">Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo.</p>
  4423. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  4424. <p class="gatha1">Kanditena <a name="V1.0139"></a> have brahme, mato peto samuṭṭhahe;</p>
  4425. <p class="gathalast">Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake.</p>
  4426. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  4427. <p class="gatha1">Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  4428. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  4429. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  4430. <p class="gatha1">Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ;</p>
  4431. <p class="gathalast">Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.</p>
  4432. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  4433. <p class="gatha1">Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo;</p>
  4434. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti.</p>
  4435. <p class="centered">Somadattajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  4436. <p class="subhead">411. Susīmajātakaṃ (7-2-6)</p>
  4437. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  4438. <p class="gatha1">Kāḷāni <a name="M1.0169"></a> kesāni pure ahesuṃ, jātāni sīsamhi yathāpadese;</p>
  4439. <p class="gathalast">Tānajja setāni susīma <span class="note">[susima (ka.)]</span> disvā, dhammaṃ cara brahmacariyassa kālo.</p>
  4440. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  4441. <p class="gatha1">Mameva deva palitaṃ na tuyhaṃ, mameva sīsaṃ mama uttamaṅgaṃ;</p>
  4442. <p class="gathalast">‘‘Atthaṃ <a name="T1.0230"></a> karissa’’nti musā abhāṇiṃ <span class="note">[abhāsiṃ (ka.)]</span>, ekāparādhaṃ khama rājaseṭṭha.</p>
  4443. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  4444. <p class="gatha1">Daharo tuvaṃ dassaniyosi rāja, paṭhamuggato hosi <span class="note">[hohi (sī.), hoti (ka.)]</span> yathā kaḷīro;</p>
  4445. <p class="gathalast">Rajjañca kārehi mamañca passa, mā kālikaṃ anudhāvī janinda.</p>
  4446. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  4447. <p class="gatha1">Passāmi vohaṃ dahariṃ kumāriṃ, sāmaṭṭhapassaṃ sutanuṃ sumajjhaṃ;</p>
  4448. <p class="gathalast">Kāḷappavāḷāva pavellamānā, palobhayantīva <span class="note">[sā lobhayantīva (pī.)]</span> naresu gacchati.</p>
  4449. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  4450. <p class="gatha1">Tamena passāmiparena nāriṃ, āsītikaṃ nāvutikaṃ va jaccā;</p>
  4451. <p class="gathalast">Daṇḍaṃ gahetvāna pavedhamānaṃ, gopānasībhoggasamaṃ carantiṃ.</p>
  4452. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  4453. <p class="gatha1">Sohaṃ tamevānuvicintayanto, eko sayāmi <span class="note">[passāmi (ka.)]</span> sayanassa majjhe;</p>
  4454. <p class="gathalast">‘‘Ahampi evaṃ’’ iti pekkhamāno, na gahe rame <span class="note">[na gehe rame (sī.), gehe na rame (syā. ka.)]</span> brahmacariyassa kālo.</p>
  4455. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  4456. <p class="gatha1">Rajjuvālambanī <a name="M1.0170"></a> cesā, yā gehe vasato rati;</p>
  4457. <p class="gathalast">Evampi <a name="T1.0231"></a> chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti.</p>
  4458. <p class="centered">Susīmajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  4459. <p class="subhead">412. Koṭasimbalijātakaṃ (7-2-7)</p>
  4460. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  4461. <p class="gatha1">Ahaṃ dasasataṃbyāmaṃ, uragamādāya āgato;</p>
  4462. <p class="gathalast">Tañca mañca mahākāyaṃ, dhārayaṃ nappavedhasi <span class="note">[na pavedhayi (ka.)]</span>.</p>
  4463. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  4464. <p class="gatha1">Athimaṃ <a name="V1.0140"></a> khuddakaṃ pakkhiṃ, appamaṃsataraṃ mayā;</p>
  4465. <p class="gathalast">Dhārayaṃ byathasi <span class="note">[byādhase (sī.), byadhase (pī.), byādhasi (ka.)]</span> bhītā <span class="note">[bhīto (sī. syā. pī.)]</span>, kamatthaṃ koṭasimbali <span class="note">[koṭisimbali (sī. pī.)]</span>.</p>
  4466. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  4467. <p class="gatha1">Maṃsabhakkho tuvaṃ rāja, phalabhakkho ayaṃ dijo;</p>
  4468. <p class="gatha2">Ayaṃ nigrodhabījāni, pilakkhudumbarāni ca;</p>
  4469. <p class="gathalast">Assatthāni ca bhakkhitvā, khandhe me ohadissati.</p>
  4470. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  4471. <p class="gatha1">Te rukkhā saṃvirūhanti, mama passe nivātajā;</p>
  4472. <p class="gathalast">Te maṃ pariyonandhissanti, arukkhaṃ maṃ karissare.</p>
  4473. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  4474. <p class="gatha1">Santi aññepi rukkhā se, mūlino khandhino dumā;</p>
  4475. <p class="gathalast">Iminā sakuṇajātena, bījamāharitā hatā.</p>
  4476. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  4477. <p class="gatha1">Ajjhārūhābhivaḍḍhanti <span class="note">[ajjhārūḷhābhivaḍḍhanti (sī. pī.)]</span>, brahantampi vanappatiṃ;</p>
  4478. <p class="gathalast">Tasmā rāja pavedhāmi, sampassaṃnāgataṃ bhayaṃ.</p>
  4479. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  4480. <p class="gatha1">Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ;</p>
  4481. <p class="gathalast">Anāgatabhayā <a name="T1.0232"></a> dhīro, ubho loke avekkhatīti.</p>
  4482. <p class="centered">Koṭasimbalijātakaṃ sattamaṃ.</p>
  4483. <p class="subhead">413. Dhūmakārijātakaṃ (7-2-8)</p>
  4484. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  4485. <p class="gatha1">Rājā apucchi vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo;</p>
  4486. <p class="gathalast">Api brāhmaṇa jānāsi, ko eko bahu socati.</p>
  4487. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  4488. <p class="gatha1">Brāhmaṇo <a name="M1.0171"></a> ajayūthena, pahūtedho <span class="note">[bahūtejo (pī. ka.), bahutendo (syā.)]</span> vane vasaṃ;</p>
  4489. <p class="gathalast">Dhūmaṃ akāsi vāseṭṭho, rattindivamatandito.</p>
  4490. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  4491. <p class="gatha1">Tassa taṃ dhūmagandhena, sarabhā makasaḍḍitā <span class="note">[makasadditā (sī. syā.), makasaṭṭitā (pī. ka.)]</span>;</p>
  4492. <p class="gathalast">Vassāvāsaṃ upāgacchuṃ, dhūmakārissa santike.</p>
  4493. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  4494. <p class="gatha1">Sarabhesu manaṃ katvā, ajā so nāvabujjhatha;</p>
  4495. <p class="gathalast">Āgacchantī vajantī vā <span class="note">[āgacchanti vajanti vā (syā. pī.), āgacchantiṃ vajantiṃ vā (ka.)]</span>, tassa tā vinasuṃ <span class="note">[vinassuṃ (sī.)]</span> ajā.</p>
  4496. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  4497. <p class="gatha1">Sarabhā sarade kāle, pahīnamakase vane;</p>
  4498. <p class="gathalast">Pāvisuṃ giriduggāni, nadīnaṃ pabhavāni ca.</p>
  4499. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  4500. <p class="gatha1">Sarabhe ca gate disvā, ajā ca vibhavaṃ gatā <span class="note">[aje ca vibhavaṃ gate (ka.)]</span>;</p>
  4501. <p class="gathalast">Kiso ca vivaṇṇo cāsi, paṇḍurogī ca brāhmaṇo.</p>
  4502. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  4503. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="V1.0141"></a> yo saṃ niraṃkatvā, āgantuṃ kurute piyaṃ;</p>
  4504. <p class="gathalast">So eko bahu socati, dhūmakārīva brāhmaṇoti.</p>
  4505. <p class="centered">Dhūmakārijātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  4506. <p class="subhead">414. Jāgarajātakaṃ (7-2-9)</p>
  4507. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  4508. <p class="gatha1">Kodha <a name="T1.0233"></a> jāgarataṃ sutto, kodha suttesu jāgaro;</p>
  4509. <p class="gathalast">Ko mametaṃ vijānāti, ko taṃ paṭibhaṇāti me.</p>
  4510. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  4511. <p class="gatha1">Ahaṃ jāgarataṃ sutto, ahaṃ suttesu jāgaro;</p>
  4512. <p class="gathalast">Ahametaṃ vijānāmi, ahaṃ paṭibhaṇāmi te.</p>
  4513. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  4514. <p class="gatha1">Kathaṃ jāgarataṃ sutto, kathaṃ suttesu jāgaro;</p>
  4515. <p class="gathalast">Kathaṃ etaṃ vijānāsi, kathaṃ paṭibhaṇāsi me.</p>
  4516. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  4517. <p class="gatha1">Ye dhammaṃ nappajānanti, saṃyamoti damoti ca;</p>
  4518. <p class="gathalast">Tesu suppamānesu, ahaṃ jaggāmi devate.</p>
  4519. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  4520. <p class="gatha1">Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;</p>
  4521. <p class="gathalast">Tesu jāgaramānesu, ahaṃ suttosmi devate.</p>
  4522. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  4523. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="M1.0172"></a> jāgarataṃ sutto, evaṃ suttesu jāgaro;</p>
  4524. <p class="gathalast">Evametaṃ vijānāmi, evaṃ paṭibhaṇāmi te.</p>
  4525. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  4526. <p class="gatha1">Sādhu jāgarataṃ sutto, sādhu suttesu jāgaro;</p>
  4527. <p class="gathalast">Sādhumetaṃ vijānāsi, sādhu paṭibhaṇāsi meti.</p>
  4528. <p class="centered">Jāgarajātakaṃ navamaṃ.</p>
  4529. <p class="subhead">415. Kummāsapiṇḍijātakaṃ (7-2-10)</p>
  4530. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  4531. <p class="gatha1">Na kiratthi anomadassisu, pāricariyā buddhesu appikā <span class="note">[appakā (ka.)]</span>;</p>
  4532. <p class="gathalast">Sukkhāya <a name="T1.0234"></a> aloṇikāya ca, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā.</p>
  4533. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  4534. <p class="gatha1">Hatthigavassā cime bahū <span class="note">[hatthigavāssā ca me bahū (sī.), hatthī gavāssā cime bahū (syā.), hatthī gavāssā ca me bahū (pī.)]</span>, dhanadhaññaṃ pathavī ca kevalā;</p>
  4535. <p class="gathalast">Nāriyo cimā accharūpamā, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā.</p>
  4536. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  4537. <p class="gatha1">Abhikkhaṇaṃ rājakuñjara, gāthā bhāsasi kosalādhipa;</p>
  4538. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ raṭṭhavaḍḍhana, bāḷhaṃ pītimano pabhāsasi.</p>
  4539. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  4540. <p class="gatha1">Imasmiññeva nagare, kule aññatare ahuṃ;</p>
  4541. <p class="gathalast">Parakammakaro āsiṃ, bhatako sīlasaṃvuto.</p>
  4542. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  4543. <p class="gatha1">Kammāya <a name="V1.0142"></a> nikkhamantohaṃ, caturo samaṇeddasaṃ;</p>
  4544. <p class="gathalast">Ācārasīlasampanne, sītibhūte anāsave.</p>
  4545. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  4546. <p class="gatha1">Tesu cittaṃ pasādetvā, nisīdetvā <span class="note">[nisādetvā (?)]</span> paṇṇasanthate;</p>
  4547. <p class="gathalast">Adaṃ buddhāna kummāsaṃ, pasanno sehi pāṇibhi.</p>
  4548. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  4549. <p class="gatha1">Tassa <a name="M1.0173"></a> kammassa kusalassa, idaṃ me edisaṃ phalaṃ;</p>
  4550. <p class="gathalast">Anubhomi idaṃ rajjaṃ, phītaṃ dharaṇimuttamaṃ.</p>
  4551. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  4552. <p class="gatha1">Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo <span class="note">[dada bhuñja ca mā ca pamādo (sī. pī.)]</span>, cakkaṃ vattaya kosalādhipa;</p>
  4553. <p class="gathalast">Mā <a name="T1.0235"></a> rāja adhammiko ahu, dhammaṃ pālaya kosalādhipa.</p>
  4554. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  4555. <p class="gatha1">Sohaṃ tadeva punappunaṃ, vaṭumaṃ ācarissāmi sobhane;</p>
  4556. <p class="gathalast">Ariyācaritaṃ sukosale, arahanto me manāpāva passituṃ.</p>
  4557. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  4558. <p class="gatha1">Devī viya accharūpamā, majjhe nārigaṇassa sobhasi;</p>
  4559. <p class="gathalast">Kiṃ kammamakāsi bhaddakaṃ, kenāsi vaṇṇavatī sukosale.</p>
  4560. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn14"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  4561. <p class="gatha1">Ambaṭṭhakulassa khattiya, dāsyāhaṃ parapesiyā ahuṃ;</p>
  4562. <p class="gathalast">Saññatā ca <span class="note">[saññatā (sī. pī.)]</span> dhammajīvinī, sīlavatī ca apāpadassanā.</p>
  4563. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn14"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  4564. <p class="gatha1">Uddhaṭabhattaṃ ahaṃ tadā, caramānassa adāsi bhikkhuno;</p>
  4565. <p class="gathalast">Vittā sumanā sayaṃ ahaṃ, tassa kammassa phalaṃ mamedisanti.</p>
  4566. <p class="centered">Kummāsapiṇḍijātakaṃ dasamaṃ.</p>
  4567. <p class="subhead">416. Parantapajātakaṃ (7-2-11)</p>
  4568. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn14"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  4569. <p class="gatha1">Āgamissati <a name="T1.0236"></a> me pāpaṃ, āgamissati me bhayaṃ;</p>
  4570. <p class="gathalast">Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā.</p>
  4571. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn14"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  4572. <p class="gatha1">Bhīruyā nūna me kāmo, avidūre vasantiyā;</p>
  4573. <p class="gathalast">Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ.</p>
  4574. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn14"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  4575. <p class="gatha1">Socayissati <a name="M1.0174"></a> maṃ kantā, gāme vasamaninditā;</p>
  4576. <p class="gathalast">Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ.</p>
  4577. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn14"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  4578. <p class="gatha1">Tayā maṃ asitāpaṅgi <span class="note">[hasitāpaṅgi (sī. syā. pī.)]</span>, sitāni <span class="note">[mihitāni (sī. syā. pī.)]</span> bhaṇitāni ca;</p>
  4579. <p class="gathalast">Kisaṃ paṇḍuṃ karissanti, sāva sākhā parantapaṃ.</p>
  4580. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn14"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  4581. <p class="gatha1">Agamā nūna so saddo, asaṃsi nūna so tava;</p>
  4582. <p class="gathalast">Akkhātaṃ nūna taṃ tena, yo taṃ sākhamakampayi.</p>
  4583. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn14"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  4584. <p class="gatha1">Idaṃ <a name="V1.0143"></a> kho taṃ samāgamma, mama bālassa cintitaṃ;</p>
  4585. <p class="gathalast">Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā.</p>
  4586. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn14"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  4587. <p class="gatha1">Tatheva tvaṃ avedesi, avañci <span class="note">[avajjhi (ka.)]</span> pitaraṃ mama;</p>
  4588. <p class="gathalast">Hantvā sākhāhi chādento, āgamissati me <span class="note">[te (syā. ka.)]</span> bhayanti.</p>
  4589. <p class="centered">Parantapajātakaṃ ekādasamaṃ.</p>
  4590. <p class="centered">Gandhāravaggo dutiyo.</p>
  4591. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  4592. <p class="gatha1">Varagāma <a name="T1.0237"></a> mahākapi bhaggava ca, daḷhadhamma sakuñjara kesavaro;</p>
  4593. <p class="gathalast">Urago vidhuro puna jāgarataṃ, atha kosalādhipa parantapa cāti.</p>
  4594. <p class="bodytext">Atha vagguddānaṃ –</p>
  4595. <p class="gatha1">Atha sattanipātamhi, vaggaṃ me bhaṇato suṇa;</p>
  4596. <p class="gathalast">Kukku ca puna gandhāro, dveva guttā mahesināti.</p>
  4597. <p class="centered">Sattakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  4598. <a name="kn14_8"></a>
  4599. <p class="chapter">8. Aṭṭhakanipāto</p>
  4600. <p class="subhead">417. Kaccānijātakaṃ (1)</p>
  4601. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  4602. <p class="gatha1">Odātavatthā <a name="T1.0238"></a><a name="V1.0144"></a><a name="M1.0175"></a> suci allakesā, kaccāni kiṃ kumbhimadhissayitvā <span class="note">[kumbhimapassayitvā (pī.)]</span>;</p>
  4603. <p class="gathalast">Piṭṭhā tilā dhovasi taṇḍulāni, tilodano hehiti kissa hetu.</p>
  4604. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  4605. <p class="gatha1">Na kho ayaṃ brāhmaṇa bhojanatthā <span class="note">[bhojanatthaṃ (syā.)]</span>, tilodano hehiti sādhupakko;</p>
  4606. <p class="gathalast">Dhammo mato tassa pahuttamajja <span class="note">[pahūnamajja (syā.), pahūtamajja (sī.), bahūtamajjā (pī.)]</span>, ahaṃ karissāmi susānamajjhe.</p>
  4607. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  4608. <p class="gatha1">Anuvicca kaccāni karohi kiccaṃ, dhammo mato ko nu taveva <span class="note">[taveta (sī. syā. pī.)]</span> saṃsi;</p>
  4609. <p class="gathalast">Sahassanetto atulānubhāvo, na miyyatī dhammavaro kadāci.</p>
  4610. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  4611. <p class="gatha1">Daḷhappamāṇaṃ mama ettha brahme, dhammo mato natthi mamettha kaṅkhā;</p>
  4612. <p class="gathalast">Ye yeva dāni pāpā bhavanti, te <a name="T1.0239"></a> teva dāni sukhitā bhavanti.</p>
  4613. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  4614. <p class="gatha1">Suṇisā hi mayhaṃ vañjhā ahosi, sā maṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ;</p>
  4615. <p class="gathalast">Sā dāni sabbassa kulassa issarā, ahaṃ panamhi <span class="note">[vasāmi (syā.)]</span> apaviddhā ekikā.</p>
  4616. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  4617. <p class="gatha1">Jīvāmi <a name="M1.0176"></a> vohaṃ na matohamasmi <span class="note">[nāhaṃ matosmi (sī. pī.)]</span>, taveva atthāya idhāgatosmi;</p>
  4618. <p class="gathalast">Yā taṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ, sahāva puttena karomi bhasmaṃ.</p>
  4619. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  4620. <p class="gatha1">Evañca <span class="note">[etañca (sī. pī.)]</span> te ruccati devarāja, mameva atthāya idhāgatosi;</p>
  4621. <p class="gathalast">Ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasema.</p>
  4622. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  4623. <p class="gatha1">Evañca te ruccati kātiyāni, hatāpi santā na jahāsi dhammaṃ;</p>
  4624. <p class="gathalast">Tuvañca <span class="note">[tvañca (pī. ka.)]</span> putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasetha.</p>
  4625. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  4626. <p class="gatha1">Sā kātiyānī suṇisāya saddhiṃ, sammodamānā gharamāvasittha;</p>
  4627. <p class="gathalast">Putto <a name="T1.0240"></a> ca nattā ca upaṭṭhahiṃsu, devānamindena adhiggahītāti.</p>
  4628. <p class="centered">Kaccānijātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  4629. <p class="subhead">418. Aṭṭhasaddajātakaṃ (2)</p>
  4630. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  4631. <p class="gatha1">Idaṃ <a name="V1.0145"></a> pure ninnamāhu, bahumacchaṃ mahodakaṃ;</p>
  4632. <p class="gatha2">Āvāso bakarājassa, pettikaṃ bhavanaṃ mama;</p>
  4633. <p class="gathalast">Tyajja bhekena <span class="note">[bhiṅgena (ka.)]</span> yāpema, okaṃ na vajahāmase <span class="note">[okantaṃ na jahāmase (ka.)]</span>.</p>
  4634. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  4635. <p class="gatha1">Ko dutiyaṃ asīlissa, bandharassakkhi bhecchati <span class="note">[bhejjati (sī. syā. pī.), bhindati (ka.)]</span>;</p>
  4636. <p class="gathalast">Ko me putte kulāvakaṃ, mañca sotthiṃ karissati.</p>
  4637. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  4638. <p class="gatha1">Sabbā parikkhayā pheggu, yāva tassā gatī ahu;</p>
  4639. <p class="gathalast">Khīṇabhakkho mahārāja, sāre na ramatī ghuṇo.</p>
  4640. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  4641. <p class="gatha1">Sā <a name="M1.0177"></a> nūnāhaṃ ito gantvā, rañño muttā nivesanā;</p>
  4642. <p class="gathalast">Attānaṃ ramayissāmi, dumasākhaniketinī.</p>
  4643. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  4644. <p class="gatha1">So nūnāhaṃ ito gantvā, rañño mutto nivesanā;</p>
  4645. <p class="gathalast">Aggodakāni pissāmi, yūthassa purato vajaṃ.</p>
  4646. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  4647. <p class="gatha1">Taṃ maṃ kāmehi sammattaṃ, rattaṃ kāmesu mucchitaṃ;</p>
  4648. <p class="gathalast">Ānayī bharato <span class="note">[vanato (ka.)]</span> luddo, bāhiko bhaddamatthu te.</p>
  4649. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  4650. <p class="gatha1">Andhakāratimisāyaṃ, tuṅge uparipabbate;</p>
  4651. <p class="gathalast">Sā <a name="T1.0241"></a> maṃ saṇhena mudunā, mā pādaṃ khali <span class="note">[khaṇi (sī. syā. pī.)]</span> yasmani.</p>
  4652. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  4653. <p class="gatha1">Asaṃsayaṃ jātikhayantadassī, na gabbhaseyyaṃ punarāvajissaṃ;</p>
  4654. <p class="gathalast">Ayamantimā pacchimā gabbhaseyyā <span class="note">[ayaṃ hi me antimā gabbhaseyyā (sī. pī.)]</span>, khīṇo me saṃsāro punabbhavāyāti.</p>
  4655. <p class="centered">Aṭṭhasaddajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  4656. <p class="subhead">419. Sulasājātakaṃ (3)</p>
  4657. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  4658. <p class="gatha1">Idaṃ suvaṇṇakāyūraṃ, muttā veḷuriyā bahū;</p>
  4659. <p class="gathalast">Sabbaṃ harassu bhaddante, mañca dāsīti sāvaya.</p>
  4660. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  4661. <p class="gatha1">Oropayassu kalyāṇi, mā bāḷhaṃ <span class="note">[bahuṃ (sī. syā. pī.)]</span> paridevasi;</p>
  4662. <p class="gathalast">Na cāhaṃ abhijānāmi, ahantvā dhanamābhataṃ.</p>
  4663. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  4664. <p class="gatha1">Yato sarāmi attānaṃ, yato pattāsmi viññutaṃ;</p>
  4665. <p class="gathalast">Na cāhaṃ abhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā.</p>
  4666. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  4667. <p class="gatha1">Ehi taṃ upagūhissaṃ <span class="note">[upaguyhissaṃ (ka.)]</span>, karissañca padakkhiṇaṃ;</p>
  4668. <p class="gathalast">Na hi dāni puna atthi, mama tuyhañca saṅgamo.</p>
  4669. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  4670. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0146"></a> hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito;</p>
  4671. <p class="gathalast">Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā.</p>
  4672. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  4673. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0178"></a> hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito;</p>
  4674. <p class="gathalast">Itthīpi <a name="T1.0242"></a> paṇḍitā hoti, lahuṃ atthaṃ vicintikā <span class="note">[lahumatthavicintikā (sī. pī.)]</span>.</p>
  4675. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  4676. <p class="gatha1">Lahuñca vata khippañca, nikaṭṭhe samacetayi;</p>
  4677. <p class="gathalast">Migaṃ puṇṇāyateneva <span class="note">[puṇṇāyataneva (syā.)]</span>, sulasā sattukaṃ vadhi.</p>
  4678. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  4679. <p class="gatha1">Yodha uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati;</p>
  4680. <p class="gathalast">So haññati mandamati, corova girigabbhare.</p>
  4681. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  4682. <p class="gatha1">Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati;</p>
  4683. <p class="gathalast">Muccate sattusambādhā, sulasā sattukāmivāti.</p>
  4684. <p class="centered">Sulasājātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  4685. <p class="subhead">420. Sumaṅgalajātakaṃ (4)</p>
  4686. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  4687. <p class="gatha1">Bhusamhi <span class="note">[bhusampi (ka.), bhusaṃ hi (sī. niyya)]</span> kuddhoti avekkhiyāna, na tāva daṇḍaṃ paṇayeyya issaro;</p>
  4688. <p class="gathalast">Aṭṭhānaso appatirūpamattano, parassa dukkhāni bhusaṃ udīraye.</p>
  4689. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  4690. <p class="gatha1">Yato ca jāneyya pasādamattano, atthaṃ niyuñjeyya parassa dukkaṭaṃ;</p>
  4691. <p class="gathalast">Tadāyamatthoti sayaṃ avekkhiya, athassa daṇḍaṃ sadisaṃ nivesaye.</p>
  4692. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  4693. <p class="gatha1">Na cāpi jhāpeti paraṃ na attanaṃ, amucchito yo nayate nayānayaṃ;</p>
  4694. <p class="gathalast">Yo <a name="T1.0243"></a> daṇḍadhāro bhavatīdha issaro, sa vaṇṇagutto siriyā na dhaṃsati.</p>
  4695. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  4696. <p class="gatha1">Ye khattiyā se anisammakārino, paṇenti daṇḍaṃ sahasā pamucchitā;</p>
  4697. <p class="gathalast">Avaṇṇasaṃyutā <span class="note">[yuttāva (ka.)]</span> jahanti jīvitaṃ, ito vimuttāpi ca yanti duggatiṃ.</p>
  4698. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  4699. <p class="gatha1">Dhamme <a name="M1.0179"></a> ca ye ariyappavedite ratā, anuttarā te vacasā manasā kammunā ca;</p>
  4700. <p class="gathalast">Te santisoraccasamādhisaṇṭhitā, vajanti lokaṃ dubhayaṃ tathāvidhā.</p>
  4701. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  4702. <p class="gatha1">Rājāhamasmi narapamadānamissaro, sacepi kujjhāmi ṭhapemi attanaṃ;</p>
  4703. <p class="gathalast">Nisedhayanto janataṃ tathāvidhaṃ, paṇemi daṇḍaṃ anukampa yoniso.</p>
  4704. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  4705. <p class="gatha1">Sirī ca lakkhī ca taveva khattiya, janādhipa mā vijahi kudācanaṃ;</p>
  4706. <p class="gathalast">Akkodhano niccapasannacitto, anīgho tuvaṃ vassasatāni pālaya.</p>
  4707. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  4708. <p class="gatha1">Guṇehi etehi upeta khattiya, ṭhitamariyavattī <span class="note">[vatti (sī.), vutti (ka.)]</span> suvaco akodhano;</p>
  4709. <p class="gathalast">Sukhī <a name="T1.0244"></a> anuppīḷa pasāsamediniṃ <span class="note">[anuppīḷaṃ sahasamedaniṃ (ka.)]</span>, ito vimuttopi ca yāhi suggatiṃ.</p>
  4710. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  4711. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="V1.0147"></a> sunītena <span class="note">[suvinītena (pī.)]</span> subhāsitena, dhammena ñāyena upāyaso nayaṃ;</p>
  4712. <p class="gathalast">Nibbāpaye saṅkhubhitaṃ mahājanaṃ, mahāva megho salilena medininti <span class="note">[medaninti (syā. ka.)]</span>.</p>
  4713. <p class="centered">Sumaṅgalajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  4714. <p class="subhead">421. Gaṅgamālajātakaṃ (5)</p>
  4715. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  4716. <p class="gatha1">Aṅgārajātā pathavī, kukkuḷānugatā mahī;</p>
  4717. <p class="gathalast">Atha gāyasi vattāni <span class="note">[vatthāni (ka.)]</span>, na taṃ tapati ātapo.</p>
  4718. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  4719. <p class="gatha1">Uddhaṃ tapati ādicco, adho tapati vālukā;</p>
  4720. <p class="gathalast">Atha gāyasi vattāni <span class="note">[vatthāni (ka.)]</span>, na taṃ tapati ātapo.</p>
  4721. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  4722. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0180"></a> maṃ tapati ātapo, ātapā <span class="note">[ātappā (sī. syā. pī.)]</span> tapayanti maṃ;</p>
  4723. <p class="gathalast">Atthā hi vividhā rāja, te tapanti na ātapo.</p>
  4724. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  4725. <p class="gatha1">Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi;</p>
  4726. <p class="gathalast">Na taṃ saṅkappayissāmi, evaṃ kāma na hehisi.</p>
  4727. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  4728. <p class="gatha1">Appāpi kāmā na alaṃ, bahūhipi na tappati;</p>
  4729. <p class="gathalast">Ahahā bālalapanā, parivajjetha <span class="note">[paṭivijjhetha (pī. sī. aṭṭha.)]</span> jaggato.</p>
  4730. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  4731. <p class="gatha1">Appassa <a name="T1.0245"></a> kammassa phalaṃ mamedaṃ, udayo ajjhāgamā mahattapattaṃ;</p>
  4732. <p class="gathalast">Suladdhalābho vata māṇavassa, yo pabbajī kāmarāgaṃ pahāya.</p>
  4733. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  4734. <p class="gatha1">Tapasā pajahanti pāpakammaṃ, tapasā nhāpitakumbhakārabhāvaṃ;</p>
  4735. <p class="gathalast">Tapasā abhibhuyya gaṅgamāla, nāmenālapasajja brahmadattaṃ.</p>
  4736. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  4737. <p class="gatha1">Sandiṭṭhikameva ‘‘amma’’ passatha, khantīsoraccassa ayaṃ <span class="note">[yo (syā. pī. ka.)]</span> vipāko;</p>
  4738. <p class="gathalast">Yo <span class="note">[so (syā. ka.)]</span> sabbajanassa vanditohu, taṃ vandāma sarājikā samaccā.</p>
  4739. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  4740. <p class="gatha1">Mā kiñci avacuttha gaṅgamālaṃ, muninaṃ monapathesu sikkhamānaṃ;</p>
  4741. <p class="gathalast">Eso hi atari aṇṇavaṃ, yaṃ taritvā caranti vītasokāti.</p>
  4742. <p class="centered">Gaṅgamālajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  4743. <p class="subhead">422. Cetiyajātakaṃ (6)</p>
  4744. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  4745. <p class="gatha1">Dhammo <a name="T1.0246"></a> have hato hanti, nāhato hanti kiñcanaṃ <span class="note">[kañcinaṃ (pī.)]</span>;</p>
  4746. <p class="gathalast">Tasmā hi dhammaṃ na hane, mā tvaṃ <span class="note">[taṃ (syā. pī.)]</span> dhammo hato hani.</p>
  4747. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  4748. <p class="gatha1">Alikaṃ <a name="V1.0148"></a><a name="M1.0181"></a> bhāsamānassa, apakkamanti devatā;</p>
  4749. <p class="gatha2">Pūtikañca mukhaṃ vāti, sakaṭṭhānā ca dhaṃsati;</p>
  4750. <p class="gathalast">Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare.</p>
  4751. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  4752. <p class="gatha1">Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure;</p>
  4753. <p class="gathalast">Musā ce bhāsase rāja, bhūmiyaṃ tiṭṭha cetiya.</p>
  4754. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  4755. <p class="gatha1">Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati;</p>
  4756. <p class="gathalast">Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare.</p>
  4757. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  4758. <p class="gatha1">Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure;</p>
  4759. <p class="gathalast">Musā ce bhāsase rāja, bhūmiṃ pavisa cetiya.</p>
  4760. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  4761. <p class="gatha1">Jivhā tassa dvidhā hoti, uragasseva disampati;</p>
  4762. <p class="gathalast">Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare.</p>
  4763. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  4764. <p class="gatha1">Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure;</p>
  4765. <p class="gathalast">Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya.</p>
  4766. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  4767. <p class="gatha1">Jivhā tassa na bhavati, macchasseva disampati;</p>
  4768. <p class="gathalast">Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare.</p>
  4769. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  4770. <p class="gatha1">Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure;</p>
  4771. <p class="gathalast">Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya.</p>
  4772. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  4773. <p class="gatha1">Thiyova <a name="T1.0247"></a> tassa jāyanti <span class="note">[thiyo tassa pajāyanti (ka.)]</span>, na pumā jāyare kule;</p>
  4774. <p class="gathalast">Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare.</p>
  4775. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  4776. <p class="gatha1">Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure;</p>
  4777. <p class="gathalast">Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya.</p>
  4778. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  4779. <p class="gatha1">Puttā tassa na bhavanti, pakkamanti disodisaṃ;</p>
  4780. <p class="gathalast">Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare.</p>
  4781. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  4782. <p class="gatha1">Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure;</p>
  4783. <p class="gathalast">Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya.</p>
  4784. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  4785. <p class="gatha1">Sa <a name="M1.0182"></a> rājā isinā satto, antalikkhacaro pure;</p>
  4786. <p class="gathalast">Pāvekkhi pathaviṃ cecco, hīnatto patva pariyāyaṃ <span class="note">[attapariyāyaṃ (sī. syā.), pattapariyāyaṃ (ka. sī. niyya)]</span>.</p>
  4787. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  4788. <p class="gatha1">Tasmā <a name="V1.0149"></a> hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā;</p>
  4789. <p class="gathalast">Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccūpasaṃhitanti.</p>
  4790. <p class="centered">Cetiyajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  4791. <p class="subhead">423. Indriyajātakaṃ (7)</p>
  4792. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  4793. <p class="gatha1">Yo indriyānaṃ kāmena, vasaṃ nārada gacchati;</p>
  4794. <p class="gathalast">So pariccajjubho loke, jīvantova visussati <span class="note">[jīvantopivisussati (syā.), jīvanto vāpi sussati (ka.)]</span>.</p>
  4795. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  4796. <p class="gatha1">Sukhassānantaraṃ dukkhaṃ, dukkhassānantaraṃ sukhaṃ;</p>
  4797. <p class="gathalast">Sosi <span class="note">[sopi (syā. pī. ka.)]</span> patto sukhā <span class="note">[sukha (syā.), sukhaṃ (ka.)]</span> dukkhaṃ, pāṭikaṅkha varaṃ sukhaṃ.</p>
  4798. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  4799. <p class="gatha1">Kicchakāle <a name="T1.0248"></a> kicchasaho, yo kicchaṃ nātivattati;</p>
  4800. <p class="gathalast">Sa kicchantaṃ sukhaṃ dhīro, yogaṃ samadhigacchati.</p>
  4801. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  4802. <p class="gatha1">Na heva kāmāna kāmā, nānatthā nātthakāraṇā;</p>
  4803. <p class="gathalast">Na katañca niraṅkatvā, dhammā cavitumarahasi.</p>
  4804. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  4805. <p class="gatha1">Dakkhaṃ gahapatī <span class="note">[gahapataṃ (sī. syā. pī.), gahavataṃ (?)]</span> sādhu, saṃvibhajjañca bhojanaṃ;</p>
  4806. <p class="gathalast">Ahāso atthalābhesu, atthabyāpatti abyatho.</p>
  4807. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  4808. <p class="gatha1">Ettāvatetaṃ paṇḍiccaṃ, api so <span class="note">[asito (sī. syā. pī.)]</span> davilo <span class="note">[devalo (sī. pī.)]</span> bravi;</p>
  4809. <p class="gathalast">Na yito kiñci pāpiyo, yo indriyānaṃ vasaṃ vaje.</p>
  4810. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  4811. <p class="gatha1">Amittānaṃva hatthatthaṃ, sivi pappoti māmiva;</p>
  4812. <p class="gatha2">Kammaṃ vijjañca dakkheyyaṃ, vivāhaṃ sīlamaddavaṃ;</p>
  4813. <p class="gathalast">Ete ca yase hāpetvā, nibbatto sehi kammehi.</p>
  4814. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  4815. <p class="gatha1">Sohaṃ sahassajīnova abandhu aparāyaṇo;</p>
  4816. <p class="gathalast">Ariyadhammā apakkanto, yathā peto tathevahaṃ.</p>
  4817. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  4818. <p class="gatha1">Sukhakāme <a name="M1.0183"></a> dukkhāpetvā, āpannosmi padaṃ imaṃ;</p>
  4819. <p class="gathalast">So sukhaṃ nādhigacchāmi, ṭhito <span class="note">[cito (pī. sī. aṭṭha.)]</span> bhāṇumatāmivāti.</p>
  4820. <p class="centered">Indriyajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  4821. <p class="subhead">424. Ādittajātakaṃ (8)</p>
  4822. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  4823. <p class="gatha1">Ādittasmiṃ agārasmiṃ, yaṃ nīharati bhājanaṃ;</p>
  4824. <p class="gathalast">Taṃ <a name="T1.0249"></a> tassa hoti atthāya, no ca yaṃ tattha ḍayhati.</p>
  4825. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  4826. <p class="gatha1">Evāmādīpito <a name="V1.0150"></a> loko, jarāya maraṇena ca;</p>
  4827. <p class="gathalast">Nīharetheva dānena, dinnaṃ hoti sunīhataṃ <span class="note">[sunībhataṃ (sī. syā. pī.), sunibbhataṃ (ka.)]</span>.</p>
  4828. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  4829. <p class="gatha1">Yo dhammaladdhassa dadāti dānaṃ, uṭṭhānavīriyādhigatassa jantu;</p>
  4830. <p class="gathalast">Atikkamma so vetaraṇiṃ <span class="note">[vettaraṇiṃ (ka.)]</span> yamassa, dibbāni ṭhānāni upeti macco.</p>
  4831. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  4832. <p class="gatha1">Dānañca yuddhañca samānamāhu, appāpi santā bahuke jinanti;</p>
  4833. <p class="gathalast">Appampi ce saddahāno dadāti, teneva so hoti sukhī parattha.</p>
  4834. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  4835. <p class="gatha1">Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke;</p>
  4836. <p class="gathalast">Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette.</p>
  4837. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  4838. <p class="gatha1">Yo pāṇabhūtāni aheṭhayaṃ caraṃ, parūpavādā na karoti pāpaṃ;</p>
  4839. <p class="gathalast">Bhīruṃ pasaṃsanti na tattha sūraṃ, bhayā hi santo na karonti pāpaṃ.</p>
  4840. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  4841. <p class="gatha1">Hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati;</p>
  4842. <p class="gathalast">Majjhimena <a name="T1.0250"></a> ca devattaṃ, uttamena visujjhati.</p>
  4843. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  4844. <p class="gatha1">Addhā <a name="M1.0184"></a> hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, dānā ca kho dhammapadaṃva seyyo;</p>
  4845. <p class="gathalast">Pubbeva hi pubbatareva santo <span class="note">[pubbe ca hi pubbatare ca santo (saṃ. ni. 1.33)]</span>, nibbānamevajjhagamuṃ sapaññāti.</p>
  4846. <p class="centered">Ādittajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  4847. <p class="subhead">425. Aṭṭhānajātakaṃ (9)</p>
  4848. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  4849. <p class="gatha1">Gaṅgā kumudinī santā, saṅkhavaṇṇā ca kokilā;</p>
  4850. <p class="gathalast">Jambu tālaphalaṃ dajjā, atha nūna tadā siyā.</p>
  4851. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  4852. <p class="gatha1">Yadā kacchapalomānaṃ, pāvāro tividho siyā;</p>
  4853. <p class="gathalast">Hemantikaṃ pāvuraṇaṃ <span class="note">[pāpuraṇaṃ (sī. syā. pī.)]</span>, atha nūna tadā siyā.</p>
  4854. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  4855. <p class="gatha1">Yadā makasapādānaṃ <span class="note">[dāṭhānaṃ (sī. pī.)]</span>, aṭṭālo sukato siyā;</p>
  4856. <p class="gathalast">Daḷho ca avikampī ca <span class="note">[appakampī ca (sī. pī.)]</span>, atha nūna tadā siyā.</p>
  4857. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  4858. <p class="gatha1">Yadā sasavisāṇānaṃ, nisseṇī sukatā siyā;</p>
  4859. <p class="gathalast">Saggassārohaṇatthāya, atha nūna tadā siyā.</p>
  4860. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  4861. <p class="gatha1">Yadā nisseṇimāruyha, candaṃ khādeyyu mūsikā;</p>
  4862. <p class="gathalast">Rāhuñca paripāteyyuṃ <span class="note">[paribāheyyuṃ (syā.)]</span>, atha nūna tadā siyā.</p>
  4863. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  4864. <p class="gatha1">Yadā surāghaṭaṃ pitvā, makkhikā gaṇacāriṇī;</p>
  4865. <p class="gathalast">Aṅgāre <a name="T1.0251"></a> vāsaṃ kappeyyuṃ, atha nūna tadā siyā.</p>
  4866. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  4867. <p class="gatha1">Yadā <a name="V1.0151"></a> bimboṭṭhasampanno, gadrabho sumukho siyā;</p>
  4868. <p class="gathalast">Kusalo naccagītassa, atha nūna tadā siyā.</p>
  4869. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  4870. <p class="gatha1">Yadā kākā ulūkā ca, mantayeyyuṃ rahogatā;</p>
  4871. <p class="gathalast">Aññamaññaṃ pihayeyyuṃ, atha nūna tadā siyā.</p>
  4872. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  4873. <p class="gatha1">Yadā muḷāla <span class="note">[pulasa (sī. pī.), pulāsa (syā.)]</span> pattānaṃ, chattaṃ thirataraṃ siyā;</p>
  4874. <p class="gathalast">Vassassa paṭighātāya, atha nūna tadā siyā.</p>
  4875. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  4876. <p class="gatha1">Yadā <a name="M1.0185"></a> kulako <span class="note">[kuluṅko (sī. pī.), kuluko (syā.)]</span> sakuṇo, pabbataṃ gandhamādanaṃ;</p>
  4877. <p class="gathalast">Tuṇḍenādāya gaccheyya, atha nūna tadā siyā.</p>
  4878. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  4879. <p class="gatha1">Yadā sāmuddikaṃ nāvaṃ, sa-yantaṃ sa-vaṭākaraṃ <span class="note">[sapaṭākāraṃ (ka.)]</span>;</p>
  4880. <p class="gathalast">Ceṭo ādāya gaccheyya, atha nūna tadā siyāti.</p>
  4881. <p class="centered">Aṭṭhānajātakaṃ navamaṃ.</p>
  4882. <p class="subhead">426. Dīpijātakaṃ (10)</p>
  4883. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  4884. <p class="gatha1">Khamanīyaṃ yāpanīyaṃ, kacci mātula te sukhaṃ;</p>
  4885. <p class="gathalast">Sukhaṃ te ammā avaca, sukhakāmāva <span class="note">[sukhakāmā hi (sī. syā. pī.)]</span> te mayaṃ.</p>
  4886. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  4887. <p class="gatha1">Naṅguṭṭhaṃ me avakkamma <span class="note">[apakkamma (ka.)]</span>, heṭhayitvāna <span class="note">[pothayitvāna (ka.)]</span> eḷike <span class="note">[eḷaki (syā.), eḷiki (pī.)]</span>;</p>
  4888. <p class="gathalast">Sājja mātulavādena, muñcitabbā nu maññasi.</p>
  4889. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  4890. <p class="gatha1">Puratthāmukho nisinnosi, ahaṃ te mukhamāgatā;</p>
  4891. <p class="gathalast">Pacchato tuyhaṃ naṅguṭṭhaṃ, kathaṃ khvāhaṃ avakkamiṃ <span class="note">[apakkamiṃ (ka.)]</span>.</p>
  4892. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  4893. <p class="gatha1">Yāvatā <a name="T1.0252"></a> caturo dīpā, sasamuddā sapabbatā;</p>
  4894. <p class="gathalast">Tāvatā mayhaṃ naṅguṭṭhaṃ, kathaṃ kho tvaṃ vivajjayi.</p>
  4895. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  4896. <p class="gatha1">Pubbeva metamakkhiṃsu <span class="note">[metaṃ akkhaṃsu (sī. pī.)]</span>, mātā pitā ca bhātaro;</p>
  4897. <p class="gathalast">Dīghaṃ duṭṭhassa naṅguṭṭhaṃ, sāmhi vehāyasāgatā.</p>
  4898. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  4899. <p class="gatha1">Tañca disvāna āyantiṃ, antalikkhasmi eḷike;</p>
  4900. <p class="gathalast">Migasaṅgho palāyittha, bhakkho me nāsito tayā.</p>
  4901. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  4902. <p class="gatha1">Iccevaṃ vilapantiyā, eḷakiyā ruhagghaso;</p>
  4903. <p class="gathalast">Galakaṃ anvāvamaddi, natthi duṭṭhe subhāsitaṃ.</p>
  4904. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  4905. <p class="gatha1">Neva <a name="V1.0152"></a><a name="M1.0186"></a> duṭṭhe nayo atthi, na dhammo na subhāsitaṃ;</p>
  4906. <p class="gathalast">Nikkamaṃ duṭṭhe yuñjetha, so ca sabbhiṃ na rañjatīti.</p>
  4907. <p class="centered">Dīpijātakaṃ dasamaṃ.</p>
  4908. <p class="centered">Aṭṭhakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  4909. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  4910. <p class="gatha1">Parisuddhā manāvilā vatthadharā, bakarājassa kāyuraṃ daṇḍavaro;</p>
  4911. <p class="gathalast">Atha aṅgāra cetiya devilinā, atha āditta gaṅgā daseḷakināti.</p>
  4912. <a name="kn14_9"></a>
  4913. <p class="chapter">9. Navakanipāto</p>
  4914. <p class="subhead">427. Gijjhajātakaṃ (1)</p>
  4915. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  4916. <p class="gatha1">Parisaṅkupatho <a name="T1.0253"></a><a name="V1.0153"></a><a name="M1.0187"></a> nāma, gijjhapantho sanantano;</p>
  4917. <p class="gatha2">Tatrāsi mātāpitaro, gijjho posesi jiṇṇake;</p>
  4918. <p class="gathalast">Tesaṃ ajagaramedaṃ, accahāsi bahuttaso <span class="note">[pahuttato (ka. sī.), pahūtaso (syā. pī.), bahudhaso (ka.)]</span>.</p>
  4919. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  4920. <p class="gatha1">Pitā ca puttaṃ avaca, jānaṃ uccaṃ papātinaṃ;</p>
  4921. <p class="gathalast">Supattaṃ thāmasampannaṃ <span class="note">[pakkhasampannaṃ (sī. syā. pī.)]</span>, tejassiṃ dūragāminaṃ.</p>
  4922. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  4923. <p class="gatha1">Pariplavantaṃ pathaviṃ, yadā tāta vijānahi;</p>
  4924. <p class="gatha2">Sāgarena parikkhittaṃ, cakkaṃva parimaṇḍalaṃ;</p>
  4925. <p class="gathalast">Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami.</p>
  4926. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  4927. <p class="gatha1">Udapattosi <span class="note">[uddhaṃ pattosi (ka. sī.)]</span> vegena, balī pakkhī dijuttamo;</p>
  4928. <p class="gathalast">Olokayanto vakkaṅgo, pabbatāni vanāni ca.</p>
  4929. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  4930. <p class="gatha1">Addassa pathaviṃ gijjho, yathāsāsi <span class="note">[yathāssāsi (syā. aṭṭha. pāṭhantaraṃ)]</span> pitussutaṃ;</p>
  4931. <p class="gathalast">Sāgarena parikkhittaṃ, cakkaṃva parimaṇḍalaṃ.</p>
  4932. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  4933. <p class="gatha1">Tañca so samatikkamma, paramevaccavattatha <span class="note">[parameva pavattatha (sī. syā.)]</span>;</p>
  4934. <p class="gathalast">Tañca vātasikhā tikkhā, accahāsi baliṃ dijaṃ.</p>
  4935. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  4936. <p class="gatha1">Nāsakkhātigato poso, punadeva nivattituṃ;</p>
  4937. <p class="gathalast">Dijo byasanamāpādi, verambhānaṃ <span class="note">[verambānaṃ (sī. pī.)]</span> vasaṃ gato.</p>
  4938. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  4939. <p class="gatha1">Tassa <a name="T1.0254"></a> puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino;</p>
  4940. <p class="gathalast">Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije.</p>
  4941. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  4942. <p class="gatha1">Evampi idha vuḍḍhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati;</p>
  4943. <p class="gatha2">Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano;</p>
  4944. <p class="gathalast">Sa ve byasanaṃ pappoti, akatvā vuḍḍhasāsananti.</p>
  4945. <p class="centered">Gijjhajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  4946. <p class="subhead">428. Kosambiyajātakaṃ (2)</p>
  4947. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  4948. <p class="gatha1">Puthusaddo <a name="V1.0154"></a><a name="M1.0188"></a> samajano, na bālo koci maññatha;</p>
  4949. <p class="gathalast">Saṅghasmiṃ bhijjamānasmiṃ, nāññaṃ bhiyyo amaññaruṃ.</p>
  4950. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  4951. <p class="gatha1">Parimuṭṭhā paṇḍitābhāsā, vācāgocarabhāṇino;</p>
  4952. <p class="gathalast">Yāvicchanti mukhāyāmaṃ, yena nītā na taṃ vidū.</p>
  4953. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  4954. <p class="gatha1">Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me;</p>
  4955. <p class="gathalast">Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati.</p>
  4956. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  4957. <p class="gatha1">Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me;</p>
  4958. <p class="gathalast">Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati.</p>
  4959. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  4960. <p class="gatha1">Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ;</p>
  4961. <p class="gathalast">Averena ca sammanti, esa dhammo sanantano.</p>
  4962. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  4963. <p class="gatha1">Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase;</p>
  4964. <p class="gathalast">Ye ca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā.</p>
  4965. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  4966. <p class="gatha1">Aṭṭhicchinnā <a name="T1.0255"></a> pāṇaharā, gavassa <span class="note">[gavāssa (sī. syā. pī.)]</span> dhanahārino;</p>
  4967. <p class="gathalast">Raṭṭhaṃ vilumpamānānaṃ, tesampi hoti saṅgati;</p>
  4968. <p class="gathalast">Kasmā tumhāka no siyā.</p>
  4969. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  4970. <p class="gatha1">Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃcaraṃ sādhuvihāridhīraṃ;</p>
  4971. <p class="gathalast">Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā.</p>
  4972. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  4973. <p class="gatha1">No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃcaraṃ sādhuvihāridhīraṃ;</p>
  4974. <p class="gathalast">Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo.</p>
  4975. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  4976. <p class="gatha1">Ekassa <a name="M1.0189"></a> caritaṃ seyyo, natthi bāle sahāyatā;</p>
  4977. <p class="gathalast">Eko care na pāpāni kayirā, appossukko mātaṅgaraññeva nāgoti.</p>
  4978. <p class="centered">Kosambiyajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  4979. <p class="subhead">429. Mahāsuvajātakaṃ (3)</p>
  4980. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  4981. <p class="gatha1">Dumo yadā hoti phalūpapanno, bhuñjanti naṃ vihaṅgamā <span class="note">[vihagā (sī. pī.)]</span> sampatantā;</p>
  4982. <p class="gathalast">Khīṇanti ñatvāna dumaṃ phalaccaye <span class="note">[ñatvā dumapphalaccayena (ka.)]</span>, disodisaṃ <a name="T1.0256"></a> yanti tato vihaṅgamā.</p>
  4983. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  4984. <p class="gatha1">Cara cārikaṃ lohitatuṇḍa māmari, kiṃ tvaṃ suva sukkhadumamhi jhāyasi;</p>
  4985. <p class="gathalast">Tadiṅgha maṃ brūhi vasantasannibha, kasmā suva sukkhadumaṃ na riñcasi.</p>
  4986. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  4987. <p class="gatha1">Ye <a name="V1.0155"></a> ve sakhīnaṃ sakhāro bhavanti, pāṇaccaye <span class="note">[pāṇaṃ caje (ka.), pāṇaccaye maraṇakāle ca sukhadukkhesu ca na jahantīti sambandho]</span> dukkhasukhesu haṃsa;</p>
  4988. <p class="gathalast">Khīṇaṃ akhīṇanti na taṃ jahanti, santo sataṃ dhammamanussarantā.</p>
  4989. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  4990. <p class="gatha1">Sohaṃ sataṃ aññatarosmi haṃsa, ñātī ca me hoti sakhā ca rukkho;</p>
  4991. <p class="gathalast">Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, khīṇanti ñatvāna na hesa dhammo <span class="note">[na sosa (ka.), na esa (syā.)]</span>.</p>
  4992. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  4993. <p class="gatha1">Sādhu sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavo <span class="note">[mittaṃ saṅgati sandhavo (ka.)]</span>;</p>
  4994. <p class="gathalast">Sacetaṃ dhammaṃ rocesi, pāsaṃsosi vijānataṃ.</p>
  4995. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  4996. <p class="gatha1">So te suva varaṃ dammi, pattayāna vihaṅgama;</p>
  4997. <p class="gathalast">Varaṃ varassu vakkaṅga, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  4998. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  4999. <p class="gatha1">Varañca <a name="M1.0190"></a> me haṃsa bhavaṃ dadeyya, ayañca rukkho punarāyuṃ labhetha;</p>
  5000. <p class="gathalast">So <a name="T1.0257"></a> sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno.</p>
  5001. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  5002. <p class="gatha1">Taṃ passa samma phalimaṃ uḷāraṃ, sahāva te hotu udumbarena;</p>
  5003. <p class="gathalast">So sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno.</p>
  5004. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  5005. <p class="gatha1">Evaṃ sakka sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  5006. <p class="gathalast">Yathāhamajja sukhito, disvāna saphalaṃ dumaṃ.</p>
  5007. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  5008. <p class="gatha1">Suvassa ca varaṃ datvā, katvāna saphalaṃ dumaṃ;</p>
  5009. <p class="gathalast">Pakkāmi saha bhariyāya, devānaṃ nandanaṃ vananti.</p>
  5010. <p class="centered">Mahāsuvajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  5011. <p class="subhead">430. Cūḷasuvajātakaṃ (4)</p>
  5012. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  5013. <p class="gatha1">Santi rukkhā haripattā <span class="note">[haritapattā (sī. syā. pī.)]</span>, dumā nekaphalā bahū;</p>
  5014. <p class="gathalast">Kasmā nu sukkhe <span class="note">[sukkha (ka.)]</span> koḷāpe, suvassa nirato mano.</p>
  5015. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  5016. <p class="gatha1">Phalassa upabhuñjimhā, nekavassagaṇe bahū;</p>
  5017. <p class="gathalast">Aphalampi viditvāna, sāva metti yathā pure.</p>
  5018. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  5019. <p class="gatha1">Sukhañca rukkhaṃ koḷāpaṃ, opattamaphalaṃ dumaṃ;</p>
  5020. <p class="gathalast">Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ dosaṃ passase dija.</p>
  5021. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  5022. <p class="gatha1">Ye <a name="T1.0258"></a> phalatthā sambhajanti, aphaloti jahanti naṃ;</p>
  5023. <p class="gathalast">Attatthapaññā dummedhā, te honti pakkhapātino.</p>
  5024. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  5025. <p class="gatha1">Sādhu sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavo;</p>
  5026. <p class="gathalast">Sacetaṃ dhammaṃ rocesi, pāsaṃsosi vijānataṃ.</p>
  5027. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  5028. <p class="gatha1">So <a name="V1.0156"></a> te suva varaṃ dammi, pattayāna vihaṅgama;</p>
  5029. <p class="gathalast">Varaṃ varassu vakkaṅga, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  5030. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  5031. <p class="gatha1">Api <a name="M1.0191"></a> nāma naṃ passeyyaṃ <span class="note">[api nāma naṃ puna passe (sī. syā.)]</span>, sapattaṃ saphalaṃ dumaṃ;</p>
  5032. <p class="gathalast">Daliddova nidhi laddhā, nandeyyāhaṃ punappunaṃ.</p>
  5033. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  5034. <p class="gatha1">Tato amatamādāya, abhisiñci mahīruhaṃ;</p>
  5035. <p class="gathalast">Tassa sākhā virūhiṃsu <span class="note">[virūḷhassa (ka.)]</span>, sītacchāyā manoramā.</p>
  5036. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  5037. <p class="gatha1">Evaṃ sakka sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  5038. <p class="gathalast">Yathāhamajja sukhito, disvāna saphalaṃ dumaṃ.</p>
  5039. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  5040. <p class="gatha1">Suvassa ca varaṃ datvā, katvāna saphalaṃ dumaṃ;</p>
  5041. <p class="gathalast">Pakkāmi saha bhariyāya, devānaṃ nandanaṃ vananti.</p>
  5042. <p class="centered">Cūḷasuvajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  5043. <p class="subhead">431. Haritacajātakaṃ (5)</p>
  5044. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  5045. <p class="gatha1">Sutaṃ metaṃ mahābrahme, kāme bhuñjati hārito;</p>
  5046. <p class="bodytext">Kaccetaṃ vacanaṃ tucchaṃ, kacci suddho iriyyasi.</p>
  5047. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  5048. <p class="gatha1">Evametaṃ mahārāja, yathā te vacanaṃ sutaṃ;</p>
  5049. <p class="gathalast">Kummaggaṃ <a name="T1.0259"></a> paṭipannosmi, mohaneyyesu mucchito.</p>
  5050. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  5051. <p class="gatha1">Adu <span class="note">[ādu (sī. pī.)]</span> paññā kimatthiyā, nipuṇā sādhucintinī <span class="note">[cintanī (sī. pī.)]</span>;</p>
  5052. <p class="gathalast">Yāya uppatitaṃ rāgaṃ, kiṃ mano na vinodaye.</p>
  5053. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  5054. <p class="gatha1">Cattārome mahārāja, loke atibalā bhusā;</p>
  5055. <p class="gathalast">Rāgo doso mado moho, yattha paññā na gādhati.</p>
  5056. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  5057. <p class="gatha1">Arahā sīlasampanno, suddho carati hārito;</p>
  5058. <p class="gathalast">Medhāvī paṇḍito ceva, iti no sammato bhavaṃ.</p>
  5059. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  5060. <p class="gatha1">Medhāvīnampi hiṃsanti, isiṃ dhammaguṇe rataṃ;</p>
  5061. <p class="gathalast">Vitakkā pāpakā rāja, subhā rāgūpasaṃhitā.</p>
  5062. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  5063. <p class="gatha1">Uppannāyaṃ <a name="M1.0192"></a> sarīrajo, rāgo vaṇṇavidūsano tava;</p>
  5064. <p class="gathalast">Taṃ pajaha bhaddamatthu te, bahunnāsi medhāvisammato.</p>
  5065. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  5066. <p class="gatha1">Te andhakārake <span class="note">[karaṇe (sī. syā. pī.)]</span> kāme, bahudukkhe mahāvise;</p>
  5067. <p class="gathalast">Tesaṃ mūlaṃ gavesissaṃ, checchaṃ rāgaṃ sabandhanaṃ.</p>
  5068. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  5069. <p class="gatha1">Idaṃ <a name="V1.0157"></a> vatvāna hārito, isi saccaparakkamo;</p>
  5070. <p class="gathalast">Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpago ahūti.</p>
  5071. <p class="centered">Haritacajātakaṃ <span class="note">[hāritajātakaṃ (sī. pī.)]</span> pañcamaṃ.</p>
  5072. <p class="subhead">432. Padakusalamāṇavajātakaṃ (6)</p>
  5073. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  5074. <p class="gatha1">Bahussutaṃ cittakathiṃ <span class="note">[cittakathaṃ (syā. ka.)]</span>, gaṅgā vahati pāṭaliṃ <span class="note">[pāṭalaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  5075. <p class="gathalast">Vuyhamānaka <a name="T1.0260"></a> bhaddante, ekaṃ me dehi gāthakaṃ <span class="note">[gītakaṃ (ka. aṭṭha.)]</span>.</p>
  5076. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  5077. <p class="gatha1">Yena siñcanti dukkhitaṃ, yena siñcanti āturaṃ;</p>
  5078. <p class="gathalast">Tassa majjhe marissāmi, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5079. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  5080. <p class="gatha1">Yattha bījāni rūhanti, sattā yattha patiṭṭhitā;</p>
  5081. <p class="gathalast">Sā me sīsaṃ nipīḷeti, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5082. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  5083. <p class="gatha1">Yena bhattāni paccanti, sītaṃ yena vihaññati;</p>
  5084. <p class="gathalast">So maṃ ḍahati <span class="note">[dayhati (ka.)]</span> gattāni, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5085. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  5086. <p class="gatha1">Yena bhuttena <span class="note">[bhattena (syā. ka.)]</span> yāpenti, puthū brāhmaṇakhattiyā;</p>
  5087. <p class="gathalast">So maṃ bhutto byāpādeti, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5088. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  5089. <p class="gatha1">Gimhānaṃ pacchime māse, vātamicchanti paṇḍitā;</p>
  5090. <p class="gathalast">So maṃ <span class="note">[so me (sī. pī.)]</span> bhañjati gattāni, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5091. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  5092. <p class="gatha1">Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati;</p>
  5093. <p class="gathalast">Disā bhajatha vakkaṅgā, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5094. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  5095. <p class="gatha1">Yamānayiṃ <a name="M1.0193"></a> somanassaṃ, māliniṃ candanussadaṃ;</p>
  5096. <p class="gathalast">Sā maṃ gharā nicchubhati <span class="note">[nīharati (sī. syā.)]</span>, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5097. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  5098. <p class="gatha1">Yena jātena nandissaṃ, yassa ca bhavamicchisaṃ;</p>
  5099. <p class="gathalast">So maṃ gharā nicchubhati <span class="note">[nīharati (sī. syā.)]</span>, jātaṃ saraṇato bhayaṃ.</p>
  5100. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  5101. <p class="gatha1">Suṇantu me jānapadā, negamā ca samāgatā;</p>
  5102. <p class="gathalast">Yatodakaṃ tadādittaṃ, yato khemaṃ tato bhayaṃ.</p>
  5103. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  5104. <p class="gatha1">Rājā <a name="T1.0261"></a> vilumpate raṭṭhaṃ, brāhmaṇo ca purohito;</p>
  5105. <p class="gathalast">Attaguttā viharatha, jātaṃ saraṇato bhayanti.</p>
  5106. <p class="centered">Padakusalamāṇavajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  5107. <p class="subhead">433. Lomasakassapajātakaṃ (7)</p>
  5108. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  5109. <p class="gatha1">Assa <a name="V1.0158"></a> indasamo rāja, accantaṃ ajarāmaro;</p>
  5110. <p class="gathalast">Sace tvaṃ yaññaṃ yājeyya, isiṃ lomasakassapaṃ.</p>
  5111. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  5112. <p class="gatha1">Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;</p>
  5113. <p class="gathalast">Na icche saha nindāya, evaṃ seyya <span class="note">[sayha (sī. syā. pī.)]</span> vijānahi.</p>
  5114. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  5115. <p class="gatha1">Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa;</p>
  5116. <p class="gathalast">Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā.</p>
  5117. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  5118. <p class="gatha1">Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje;</p>
  5119. <p class="gathalast">Sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā.</p>
  5120. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  5121. <p class="gatha1">Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje;</p>
  5122. <p class="gathalast">Aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ varaṃ.</p>
  5123. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  5124. <p class="gatha1">Balaṃ cando balaṃ suriyo, balaṃ samaṇabrāhmaṇā;</p>
  5125. <p class="gathalast">Balaṃ velā samuddassa, balātibalamitthiyo.</p>
  5126. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  5127. <p class="gatha1">Yathā uggatapaṃ santaṃ, isiṃ lomasakassapaṃ;</p>
  5128. <p class="gathalast">Pitu atthā candavatī, vājapeyyaṃ <span class="note">[vācapeyyaṃ (pī. ka.)]</span> ayājayi.</p>
  5129. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  5130. <p class="gatha1">Taṃ lobhapakataṃ kammaṃ, kaṭukaṃ kāmahetukaṃ;</p>
  5131. <p class="gathalast">Tassa <a name="T1.0262"></a> mūlaṃ gavesissaṃ, checchaṃ rāgaṃ sabandhanaṃ.</p>
  5132. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  5133. <p class="gatha1">Dhiratthu <a name="M1.0194"></a> kāme subahūpi loke, tapova seyyo kāmaguṇehi rāja;</p>
  5134. <p class="gathalast">Tapo karissāmi pahāya kāme, taveva raṭṭhaṃ candavatī ca hotūti.</p>
  5135. <p class="centered">Lomasakassapajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  5136. <p class="subhead">434. Cakkavākajātakaṃ (8)</p>
  5137. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  5138. <p class="gatha1">Kāsāyavatthe sakuṇe vadāmi, duve duve nandamane <span class="note">[nandimane (sī. pī.)]</span> carante;</p>
  5139. <p class="gathalast">Kaṃ aṇḍajaṃ aṇḍajā mānusesu, jātiṃ pasaṃsanti tadiṅgha brūtha.</p>
  5140. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  5141. <p class="gatha1">Amhe manussesu manussahiṃsa, anubbate <span class="note">[anupubbake (ka.)]</span> cakkavāke vadanti;</p>
  5142. <p class="gathalast">Kalyāṇabhāvamhe <span class="note">[bhāva’mha (sī. pī.)]</span> dijesu sammatā, abhirūpā <span class="note">[abhītarūpā (sī. syā. pī.)]</span> vicarāma aṇṇave. ( ) <span class="note">[(na ghāsahetūpi karoma pāpaṃ) (ka.)]</span></p>
  5143. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  5144. <p class="gatha1">Kiṃ aṇṇave kāni phalāni bhuñje, maṃsaṃ kuto khādatha cakkavākā;</p>
  5145. <p class="gathalast">Kiṃ bhojanaṃ bhuñjatha vo anomā <span class="note">[abhiṇhaṃ (ka.)]</span>, balañca <a name="T1.0263"></a> vaṇṇo ca anapparūpā <span class="note">[anapparūpo (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  5146. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  5147. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0159"></a> aṇṇave santi phalāni dhaṅka, maṃsaṃ kuto khādituṃ cakkavāke;</p>
  5148. <p class="gathalast">Sevālabhakkhamha <span class="note">[bhakkhimha (ka.)]</span> apāṇabhojanā <span class="note">[avākabhojanā (sī. pī.)]</span>, na ghāsahetūpi karoma pāpaṃ.</p>
  5149. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  5150. <p class="gatha1">Na me idaṃ ruccati cakkavāka, asmiṃ bhave bhojanasannikāso;</p>
  5151. <p class="gathalast">Ahosi pubbe tato me aññathā, icceva me vimati ettha jātā.</p>
  5152. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  5153. <p class="gatha1">Ahampi <a name="M1.0195"></a> maṃsāni phalāni bhuñje, annāni ca loṇiyateliyāni;</p>
  5154. <p class="gatha2">Rasaṃ manussesu labhāmi bhottuṃ, sūrova saṅgāmamukhaṃ vijetvā;</p>
  5155. <p class="gathalast">Na ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tava.</p>
  5156. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  5157. <p class="gatha1">Asuddhabhakkhosi khaṇānupātī, kicchena te labbhati annapānaṃ;</p>
  5158. <p class="gathalast">Na tussasī rukkhaphalehi dhaṅka, maṃsāni vā yāni susānamajjhe.</p>
  5159. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  5160. <p class="gatha1">Yo sāhasena adhigamma bhoge, paribhuñjati <a name="T1.0264"></a> dhaṅka khaṇānupātī;</p>
  5161. <p class="gathalast">Tato upakkosati naṃ sabhāvo, upakkuṭṭho vaṇṇabalaṃ jahāti.</p>
  5162. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  5163. <p class="gatha1">Appampi ce nibbutiṃ bhuñjatī yadi, asāhasena aparūpaghātī <span class="note">[asāhasenānupaghātino (ka.)]</span>;</p>
  5164. <p class="gathalast">Balañca vaṇṇo ca tadassa hoti, na hi sabbo āhāramayena vaṇṇoti.</p>
  5165. <p class="centered">Cakkavākajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  5166. <p class="subhead">435. Haliddirāgajātakaṃ (9)</p>
  5167. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  5168. <p class="gatha1">Sutitikkhaṃ araññamhi, pantamhi sayanāsane;</p>
  5169. <p class="gathalast">Ye ca gāme titikkhanti, te uḷāratarā tayā.</p>
  5170. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  5171. <p class="gatha1">Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ;</p>
  5172. <p class="gathalast">Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  5173. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  5174. <p class="gatha1">Yo te <span class="note">[yo taṃ (syā. jā. 1.4.190 araññajātakepi)]</span> vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te;</p>
  5175. <p class="gathalast">Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato.</p>
  5176. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  5177. <p class="gatha1">Yassa <a name="M1.0196"></a> kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ;</p>
  5178. <p class="gathalast">Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato.</p>
  5179. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  5180. <p class="gatha1">Yo ca dhammena carati, carantopi na maññati;</p>
  5181. <p class="gathalast">Visuddhakāriṃ sappaññaṃ, taṃ bhajehi ito gato.</p>
  5182. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  5183. <p class="gatha1">Haliddirāgaṃ <a name="T1.0265"></a> kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ;</p>
  5184. <p class="gathalast">Tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyā.</p>
  5185. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  5186. <p class="gatha1">Āsīvisaṃva kupitaṃ, mīḷhalittaṃ mahāpathaṃ;</p>
  5187. <p class="gathalast">Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathaṃ.</p>
  5188. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  5189. <p class="gatha1">Anatthā <a name="V1.0160"></a> tāta vaḍḍhanti, bālaṃ accupasevato;</p>
  5190. <p class="gathalast">Māssu bālena saṃgacchi, amitteneva sabbadā.</p>
  5191. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  5192. <p class="gatha1">Taṃ tāhaṃ tāta yācāmi, karassu vacanaṃ mama;</p>
  5193. <p class="gathalast">Māssu bālena saṃgacchi <span class="note">[saṃgañchi (sī. pī.)]</span>, dukkho bālehi saṅgamoti.</p>
  5194. <p class="centered">Haliddirāgajātakaṃ navamaṃ.</p>
  5195. <p class="subhead">436. Samuggajātakaṃ (10)</p>
  5196. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  5197. <p class="gatha1">Kuto nu āgacchatha bho tayo janā, svāgatā etha <span class="note">[svāgataṃ ettha (sī. pī.)]</span> nisīdathāsane;</p>
  5198. <p class="gathalast">Kaccittha bhonto kusalaṃ anāmayaṃ, cirassamabbhāgamanaṃ hi vo idha.</p>
  5199. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  5200. <p class="gatha1">Ahameva eko idha majja patto, na cāpi me dutiyo koci vijjati;</p>
  5201. <p class="gathalast">Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ ise, ‘‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’’.</p>
  5202. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  5203. <p class="gatha1">Tuvañca eko bhariyā ca te piyā, samuggapakkhittanikiṇṇamantare<a name="T1.0266"></a>;</p>
  5204. <p class="gathalast">Sā rakkhitā kucchigatāva <span class="note">[kucchigatā ca (ka.)]</span> te sadā, vāyussa <span class="note">[harissa (ka.)]</span> puttena sahā tahiṃ ratā.</p>
  5205. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  5206. <p class="gatha1">Saṃviggarūpo <a name="M1.0197"></a> isinā viyākato <span class="note">[pabyākato (ka.), byākato (syā. pī.)]</span>, so dānavo tattha samuggamuggili;</p>
  5207. <p class="gathalast">Addakkhi bhariyaṃ suci māladhāriniṃ, vāyussa puttena sahā tahiṃ rataṃ.</p>
  5208. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  5209. <p class="gatha1">Sudiṭṭharūpamuggatapānuvattinā <span class="note">[sudiṭṭharūpuggatapānuvattinā (sī. syā. pī.)]</span>, hīnā narā ye pamadāvasaṃ gatā;</p>
  5210. <p class="gathalast">Yathā have pāṇarivettha rakkhitā, duṭṭhā mayī aññamabhippamodayi.</p>
  5211. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  5212. <p class="gatha1">Divā ca ratto ca mayā upaṭṭhitā, tapassinā jotirivā vane vasaṃ;</p>
  5213. <p class="gathalast">Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo.</p>
  5214. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  5215. <p class="gatha1">Sarīramajjhamhi ṭhitātimaññahaṃ, mayhaṃ ayanti asatiṃ asaññataṃ;</p>
  5216. <p class="gathalast">Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo.</p>
  5217. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  5218. <p class="gatha1">Surakkhitaṃ <a name="T1.0267"></a> meti kathaṃ nu vissase, anekacittāsu na hatthi <span class="note">[anekacittā puna hettha (ka.)]</span> rakkhaṇā;</p>
  5219. <p class="gathalast">Etā hi pātālapapātasannibhā, etthappamatto byasanaṃ nigacchati.</p>
  5220. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  5221. <p class="gatha1">Tasmā hi te sukhino vītasokā, ye mātugāmehi caranti nissaṭā;</p>
  5222. <p class="gathalast">Etaṃ sivaṃ uttamamābhipatthayaṃ, na mātugāmehi kareyya santhavanti.</p>
  5223. <p class="centered">Samuggajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  5224. <p class="subhead">437. Pūtimaṃsajātakaṃ (11)</p>
  5225. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  5226. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0198"></a> kho me ruccati āḷi, pūtimaṃsassa pekkhanā;</p>
  5227. <p class="gathalast">Etādisā sakhārasmā, ārakā parivajjaye.</p>
  5228. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  5229. <p class="gatha1">Ummattikā <a name="V1.0161"></a> ayaṃ veṇī, vaṇṇeti patino sakhiṃ;</p>
  5230. <p class="gathalast">Pajjhāyi <span class="note">[pajjhāti (sī. pī.), pajjhāyati (sī. niyya)]</span> paṭigacchantiṃ, āgataṃ meṇḍa <span class="note">[meḷa (sī. pī.)]</span> mātaraṃ.</p>
  5231. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  5232. <p class="gatha1">Tvaṃ khosi samma ummatto, dummedho avicakkhaṇo;</p>
  5233. <p class="gathalast">Yo tvaṃ <span class="note">[so tvaṃ (syā.)]</span> matālayaṃ katvā, akālena vipekkhasi.</p>
  5234. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  5235. <p class="gatha1">Na akāle vipekkheyya, kāle pekkheyya paṇḍito;</p>
  5236. <p class="gathalast">Pūtimaṃsova pajjhāyi <span class="note">[pajjhāti (sī. pī.), pajjhāyati (sī. niyya)]</span>, yo akāle vipekkhati.</p>
  5237. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  5238. <p class="gatha1">Piyaṃ kho āḷi me hotu, puṇṇapattaṃ dadāhi me;</p>
  5239. <p class="gathalast">Pati <a name="T1.0268"></a> sañjīvito mayhaṃ, eyyāsi piyapucchikā <span class="note">[pucchitā (syā. ka.)]</span>.</p>
  5240. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  5241. <p class="gatha1">Piyaṃ kho āḷi te hotu, puṇṇapattaṃ dadāmi te;</p>
  5242. <p class="gathalast">Mahatā parivārena <span class="note">[parihārena (syā.)]</span>, essaṃ <span class="note">[esaṃ (sī. pī.)]</span> kayirāhi <span class="note">[kayirāsi (pī.)]</span> bhojanaṃ.</p>
  5243. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  5244. <p class="gatha1">Kīdiso tuyhaṃ parivāro, yesaṃ kāhāmi bhojanaṃ;</p>
  5245. <p class="gathalast">Kiṃnāmakā ca te sabbe, taṃ <span class="note">[te (sī. syā. pī.)]</span> me akkhāhi pucchitā.</p>
  5246. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  5247. <p class="gatha1">Māliyo caturakkho ca, piṅgiyo atha jambuko;</p>
  5248. <p class="gathalast">Ediso mayhaṃ parivāro, tesaṃ kayirāhi <span class="note">[kayirāsi (pī.)]</span> bhojanaṃ.</p>
  5249. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  5250. <p class="gatha1">Nikkhantāya agārasmā, bhaṇḍakampi vinassati;</p>
  5251. <p class="gathalast">Ārogyaṃ āḷino vajjaṃ <span class="note">[vacchaṃ (?)]</span>, idheva vasa māgamāti.</p>
  5252. <p class="centered">Pūtimaṃsajātakaṃ ekādasamaṃ.</p>
  5253. <p class="subhead">438. Daddarajātakaṃ (12)</p>
  5254. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  5255. <p class="gatha1">Yo te puttake akhādi, dinnabhatto adūsake;</p>
  5256. <p class="gathalast">Tasmiṃ dāṭhaṃ nipātehi, mā te muccittha jīvato.</p>
  5257. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  5258. <p class="gatha1">Ākiṇṇaluddo <a name="M1.0199"></a> puriso, dhāticelaṃva makkhito;</p>
  5259. <p class="gathalast">Padesaṃ taṃ na passāmi, yattha dāṭhaṃ nipātaye.</p>
  5260. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  5261. <p class="gatha1">Akataññussa posassa, niccaṃ vivaradassino;</p>
  5262. <p class="gathalast">Sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhaye.</p>
  5263. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  5264. <p class="gatha1">Kinnu subāhu taramānarūpo, paccāgatosi saha māṇavena;</p>
  5265. <p class="gathalast">Kiṃ <a name="T1.0269"></a> kiccamatthaṃ idhamatthi tuyhaṃ, akkhāhi me pucchito etamatthaṃ.</p>
  5266. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  5267. <p class="gatha1">Yo te sakhā daddaro sādhurūpo, tassa vadhaṃ parisaṅkāmi ajja;</p>
  5268. <p class="gathalast">Purisassa kammāyatanāni sutvā, nāhaṃ sukhiṃ daddaraṃ ajja maññe.</p>
  5269. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  5270. <p class="gatha1">Kānissa <a name="V1.0162"></a> kammāyatanāni assu, purisassa vuttisamodhānatāya;</p>
  5271. <p class="gathalast">Kaṃ vā paṭiññaṃ purisassa sutvā, parisaṅkasi daddaraṃ māṇavena.</p>
  5272. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  5273. <p class="gatha1">Ciṇṇā kaliṅgā caritā vaṇijjā, vettācaro saṅkupathopi ciṇṇo;</p>
  5274. <p class="gathalast">Naṭehi ciṇṇaṃ saha vākurehi <span class="note">[vākarehi (pī. sī. niyya), vāgurehi (?)]</span>, daṇḍena yuddhampi samajjamajjhe.</p>
  5275. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  5276. <p class="gatha1">Baddhā kulīkā <span class="note">[kuliṅkā (sī. pī.)]</span> mitamāḷhakena, akkhā jitā <span class="note">[akkhācitā (sī. aṭṭha.)]</span> saṃyamo abbhatīto;</p>
  5277. <p class="gathalast">Abbāhitaṃ <span class="note">[appahitaṃ (sī. syā.), abbūhitaṃ (pī. sī. niyya)]</span> pubbakaṃ <span class="note">[pupphakaṃ (sī. syā.)]</span> aḍḍharattaṃ, hatthā daḍḍhā piṇḍapaṭiggahena.</p>
  5278. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  5279. <p class="gatha1">Tānissa <a name="M1.0200"></a> kammāyatanāni assu, purisassa <a name="T1.0270"></a> vuttisamodhānatāya;</p>
  5280. <p class="gathalast">Yathā ayaṃ dissati lomapiṇḍo, gāvo hatā kiṃ pana daddarassāti.</p>
  5281. <p class="centered">Daddarajātakaṃ dvādasamaṃ.</p>
  5282. <p class="centered">Navakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  5283. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  5284. <p class="gatha1">Varagijjha samajjana haṃsavaro, nidhisavhaya hārita pāṭaliko;</p>
  5285. <p class="gathalast">Ajarāmara dhaṅka titikkha kuto, atha dvādasa pekkhana daddaribhīti.</p>
  5286. <a name="kn14_10"></a>
  5287. <p class="chapter">10. Dasakanipāto</p>
  5288. <p class="subhead">439. Catudvārajātakaṃ (1)</p>
  5289. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  5290. <p class="gatha1">Catudvāramidaṃ <a name="T1.0271"></a><a name="V1.0163"></a><a name="M1.0201"></a> nagaraṃ, āyasaṃ daḷhapākāraṃ;</p>
  5291. <p class="gathalast">Oruddhapaṭiruddhosmi, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.</p>
  5292. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  5293. <p class="gatha1">Sabbe apihitā dvārā, oruddhosmi yathā dijo;</p>
  5294. <p class="gathalast">Kimādhikaraṇaṃ yakkha, cakkābhinihato ahaṃ.</p>
  5295. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  5296. <p class="gatha1">Laddhā satasahassāni, atirekāni vīsati;</p>
  5297. <p class="gathalast">Anukampakānaṃ ñātīnaṃ, vacanaṃ samma nākari.</p>
  5298. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  5299. <p class="gatha1">Laṅghiṃ samuddaṃ pakkhandi, sāgaraṃ appasiddhikaṃ;</p>
  5300. <p class="gathalast">Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa.</p>
  5301. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  5302. <p class="gatha1">Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado;</p>
  5303. <p class="bodytext">Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake.</p>
  5304. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  5305. <p class="gatha1">Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī <span class="note">[visaṭagāminiṃ (pī. ka.)]</span>;</p>
  5306. <p class="gathalast">Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārino.</p>
  5307. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  5308. <p class="gatha1">Bahubhaṇḍaṃ <span class="note">[bahuṃ bhaṇḍaṃ (sī. pī.)]</span> avahāya, maggaṃ appaṭivekkhiya;</p>
  5309. <p class="gathalast">Yesañcetaṃ asaṅkhātaṃ, te honti cakkadhārino.</p>
  5310. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  5311. <p class="gatha1">Kammaṃ samekkhe vipulañca bhogaṃ, icchaṃ <a name="T1.0272"></a> na seveyya anatthasaṃhitaṃ;</p>
  5312. <p class="gathalast">Kareyya vākyaṃ anukampakānaṃ, taṃ tādisaṃ nātivatteyya cakkaṃ.</p>
  5313. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  5314. <p class="gatha1">Kīvaciraṃ nu me yakkha, cakkaṃ sirasi ṭhassati;</p>
  5315. <p class="gathalast">Kati vassasahassāni, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  5316. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  5317. <p class="gatha1">Atisaro paccasaro <span class="note">[accasaro (sī. syā. pī.)]</span>, mittavinda suṇohi me;</p>
  5318. <p class="gathalast">Cakkaṃ te sirasi <span class="note">[sirasmi (syā.)]</span> māviddhaṃ, na taṃ jīvaṃ pamokkhasīti.</p>
  5319. <p class="centered">Catudvārajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  5320. <p class="subhead">440. Kaṇhajātakaṃ (2)</p>
  5321. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  5322. <p class="gatha1">Kaṇho <a name="V1.0164"></a><a name="M1.0202"></a> vatāyaṃ puriso, kaṇhaṃ bhuñjati bhojanaṃ;</p>
  5323. <p class="gathalast">Kaṇhe bhūmipadesasmiṃ, na mayhaṃ manaso piyo.</p>
  5324. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  5325. <p class="gatha1">Na kaṇho tacasā hoti, antosāro hi brāhmaṇo;</p>
  5326. <p class="gathalast">Yasmiṃ pāpāni kammāni, sa ve kaṇho sujampati.</p>
  5327. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  5328. <p class="gatha1">Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  5329. <p class="gathalast">Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  5330. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  5331. <p class="gatha1">Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  5332. <p class="gatha2">Sunikkodhaṃ suniddosaṃ, nillobhaṃ vuttimattano;</p>
  5333. <p class="gathalast">Nisnehamabhikaṅkhāmi, ete me caturo vare.</p>
  5334. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  5335. <p class="gatha1">Kiṃ nu kodhe vā <span class="note">[kodheva (sī. pī.)]</span> dose vā, lobhe snehe ca brāhmaṇa;</p>
  5336. <p class="gathalast">Ādīnavaṃ <a name="T1.0273"></a> tvaṃ passasi <span class="note">[sampassasi (sī. pī.)]</span>, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  5337. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  5338. <p class="gatha1">Appo hutvā bahu hoti, vaḍḍhate so akhantijo;</p>
  5339. <p class="gathalast">Āsaṅgī bahupāyāso, tasmā kodhaṃ na rocaye.</p>
  5340. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  5341. <p class="gatha1">Duṭṭhassa pharusā <span class="note">[paṭhamā (pī. sī. niyya)]</span> vācā, parāmāso anantarā;</p>
  5342. <p class="gatha2">Tato pāṇi tato daṇḍo, satthassa paramā gati <span class="note">[parāmasati (ka.)]</span>;</p>
  5343. <p class="gathalast">Doso kodhasamuṭṭhāno, tasmā dosaṃ na rocaye.</p>
  5344. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  5345. <p class="gatha1">Ālopasāhasākārā <span class="note">[sahasākārā (sī. syā. pī.)]</span>, nikatī vañcanāni ca;</p>
  5346. <p class="gathalast">Dissanti lobhadhammesu, tasmā lobhaṃ na rocaye.</p>
  5347. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  5348. <p class="gatha1">Snehasaṅgathitā <span class="note">[saṅgadhitā (ka.), saṅgantitā (syā.)]</span> ganthā, senti manomayā puthū;</p>
  5349. <p class="gathalast">Te bhusaṃ upatāpenti, tasmā snehaṃ na rocaye.</p>
  5350. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  5351. <p class="gatha1">Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  5352. <p class="gathalast">Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  5353. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  5354. <p class="gatha1">Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  5355. <p class="gatha2">Araññe me viharato, niccaṃ ekavihārino;</p>
  5356. <p class="gathalast">Ābādhā mā <span class="note">[na (syā. pī.)]</span> uppajjeyyuṃ, antarāyakarā bhusā.</p>
  5357. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  5358. <p class="gatha1">Etasmiṃ <a name="M1.0203"></a> te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  5359. <p class="gathalast">Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  5360. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  5361. <p class="gatha1">Varañce <a name="V1.0165"></a> me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  5362. <p class="gatha2">Na mano vā sarīraṃ vā, maṃ-kate sakka kassaci;</p>
  5363. <p class="gathalast">Kadāci <a name="T1.0274"></a> upahaññetha, etaṃ sakka varaṃ vareti.</p>
  5364. <p class="centered">Kaṇhajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  5365. <p class="subhead">441. Catuposathiyajātakaṃ (3)</p>
  5366. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  5367. <p class="gatha1">Yo kopaneyye na karoti kopaṃ, na kujjhati sappuriso kadāci;</p>
  5368. <p class="gathalast">Kuddhopi so nāvikaroti kopaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu <span class="note">[samaṇaṃ āhu (sī.)]</span> loke.</p>
  5369. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  5370. <p class="gatha1">Ūnūdaro yo sahate jighacchaṃ, danto tapassī mitapānabhojano;</p>
  5371. <p class="gathalast">Āhārahetu na karoti pāpaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.</p>
  5372. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  5373. <p class="gatha1">Khiḍḍaṃ ratiṃ vippajahitvāna sabbaṃ, na cālikaṃ bhāsasi kiñci loke;</p>
  5374. <p class="gathalast">Vibhūsaṭṭhānā virato methunasmā, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.</p>
  5375. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  5376. <p class="gatha1">Pariggahaṃ lobhadhammañca sabbaṃ, yo ve pariññāya pariccajeti;</p>
  5377. <p class="gathalast">Dantaṃ ṭhitattaṃ amamaṃ nirāsaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.</p>
  5378. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  5379. <p class="gatha1">Pucchāma <a name="T1.0275"></a> kattāramanomapaññaṃ <span class="note">[manomapañña (syā. ka.)]</span>, kathāsu no viggaho atthi jāto;</p>
  5380. <p class="gathalast">Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, tadajja <span class="note">[tayājja (sī.)]</span> kaṅkhaṃ vitaremu sabbe.</p>
  5381. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  5382. <p class="gatha1">Ye <a name="M1.0204"></a> paṇḍitā atthadasā bhavanti, bhāsanti te yoniso tattha kāle;</p>
  5383. <p class="gathalast">Kathaṃ nu kathānaṃ abhāsitānaṃ, atthaṃ nayeyyuṃ kusalā janindā.</p>
  5384. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  5385. <p class="gatha1">Kathaṃ have bhāsati nāgarājā, garuḷo pana venateyyo kimāha;</p>
  5386. <p class="gathalast">Gandhabbarājā pana kiṃ vadesi, kathaṃ pana kurūnaṃ rājaseṭṭho.</p>
  5387. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  5388. <p class="gatha1">Khantiṃ have bhāsati nāgarājā, appāhāraṃ garuḷo venateyyo;</p>
  5389. <p class="gathalast">Gandhabbarājā rativippahānaṃ, akiñcanaṃ kurūnaṃ rājaseṭṭho.</p>
  5390. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  5391. <p class="gatha1">Sabbāni etāni subhāsitāni, na hettha dubbhāsitamatthi kiñci;</p>
  5392. <p class="gatha2">Yasmiñca etāni patiṭṭhitāni, arāva <a name="T1.0276"></a> nābhyā susamohitāni;</p>
  5393. <p class="gathalast">Catubbhi dhammehi samaṅgibhūtaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.</p>
  5394. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  5395. <p class="gatha1">Tuvañhi <span class="note">[tuvaṃ nu (sī. pī.)]</span> seṭṭho tvamanuttarosi, tvaṃ dhammagū dhammavidū sumedho;</p>
  5396. <p class="gatha2">Paññāya pañhaṃ samadhiggahetvā, acchecchi dhīro vicikicchitāni;</p>
  5397. <p class="gathalast">Acchecchi kaṅkhaṃ vicikicchitāni, cundo yathā nāgadantaṃ kharena.</p>
  5398. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  5399. <p class="gatha1">Nīluppalābhaṃ vimalaṃ anagghaṃ, vatthaṃ idaṃ dhūmasamānavaṇṇaṃ;</p>
  5400. <p class="gathalast">Pañhassa <a name="T1.0277"></a> veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra.</p>
  5401. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  5402. <p class="gatha1">Suvaṇṇamālaṃ <a name="V1.0166"></a><a name="M1.0205"></a> satapattaphullitaṃ, sakesaraṃ ratnasahassamaṇḍitaṃ;</p>
  5403. <p class="gathalast">Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra.</p>
  5404. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  5405. <p class="gatha1">Maṇiṃ anagghaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, kaṇṭhāvasattaṃ <span class="note">[vasitaṃ (ka.)]</span> maṇibhūsitaṃ me;</p>
  5406. <p class="gathalast">Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra.</p>
  5407. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  5408. <p class="gatha1">Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime;</p>
  5409. <p class="gathalast">Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni soḷasa.</p>
  5410. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  5411. <p class="gatha1">Sāriputto tadā nāgo, supaṇṇo pana kolito;</p>
  5412. <p class="gatha2">Gandhabbarājā anuruddho, rājā ānanda paṇḍito;</p>
  5413. <p class="gathalast">Vidhuro bodhisatto ca, evaṃ dhāretha jātakanti.</p>
  5414. <p class="centered">Catuposathiyajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  5415. <p class="subhead">442. Saṅkhajātakaṃ (4)</p>
  5416. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  5417. <p class="gatha1">Bahussuto sutadhammosi saṅkha, diṭṭhā tayā samaṇabrāhmaṇā ca;</p>
  5418. <p class="gathalast">Athakkhaṇe dassayase vilāpaṃ, añño nu ko te paṭimantako mayā.</p>
  5419. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  5420. <p class="gatha1">Subbhū <span class="note">[subbhā (syā.), sumbhā, subhmā (ka.)]</span> subhā suppaṭimukkakambu, paggayha sovaṇṇamayāya pātiyā;</p>
  5421. <p class="gathalast">‘‘Bhuñjassu bhattaṃ’’ iti maṃ vadeti, saddhāvittā <span class="note">[saddhācittā (sī. pī. ka.)]</span>, tamahaṃ noti brūmi.</p>
  5422. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  5423. <p class="gatha1">Etādisaṃ <a name="T1.0278"></a><a name="M1.0206"></a> brāhmaṇa disvāna <span class="note">[disva (sī. pī.)]</span> yakkhaṃ, puccheyya poso sukhamāsisāno <span class="note">[sukhamāsasāno (syā.), sukhamāsisamāno (ka.)]</span>;</p>
  5424. <p class="gathalast">Uṭṭhehi naṃ pañjalikābhipuccha, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu.</p>
  5425. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  5426. <p class="gatha1">Yaṃ tvaṃ sukhenābhisamekkhase maṃ, bhuñjassu bhattaṃ iti maṃ vadesi;</p>
  5427. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ nāri mahānubhāve, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu.</p>
  5428. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  5429. <p class="gatha1">Devī ahaṃ saṅkha mahānubhāvā, idhāgatā sāgaravārimajjhe;</p>
  5430. <p class="gathalast">Anukampikā no ca paduṭṭhacittā, taveva atthāya idhāgatāsmi.</p>
  5431. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  5432. <p class="gatha1">Idhannapānaṃ sayanāsanañca, yānāni nānāvividhāni saṅkha;</p>
  5433. <p class="gathalast">Sabbassa tyāhaṃ paṭipādayāmi, yaṃ kiñci tuyhaṃ manasābhipatthitaṃ.</p>
  5434. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  5435. <p class="gatha1">Yaṃ kiñci yiṭṭhañca hutañca <span class="note">[yiṭṭhaṃva hutaṃva (sī. pī.)]</span> mayhaṃ, sabbassa no issarā tvaṃ sugatte;</p>
  5436. <p class="gathalast">Susoṇi subbhamu <span class="note">[subbhu (sī.), subbhā (syā.)]</span> suvilaggamajjhe <span class="note">[suvilākamajjhe (syā. pī. sī. aṭṭha.), suvilātamajjhe (ka.)]</span>, kissa me kammassa ayaṃ vipāko.</p>
  5437. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  5438. <p class="gatha1">Ghamme <a name="T1.0279"></a> pathe brāhmaṇa ekabhikkhuṃ, ugghaṭṭapādaṃ tasitaṃ kilantaṃ;</p>
  5439. <p class="gathalast">Paṭipādayī saṅkha upāhanāni <span class="note">[upāhanāhi (sī. pī.)]</span>, sā dakkhiṇā kāmaduhā tavajja.</p>
  5440. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  5441. <p class="gatha1">Sā <a name="M1.0207"></a> hotu nāvā phalakūpapannā, anavassutā erakavātayuttā;</p>
  5442. <p class="gathalast">Aññassa yānassa na hettha <span class="note">[na hatthi (pī.)]</span> bhūmi, ajjeva maṃ moḷiniṃ pāpayassu.</p>
  5443. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  5444. <p class="gatha1">Sā <a name="V1.0167"></a> tattha vittā sumanā patītā, nāvaṃ sucittaṃ abhinimminitvā;</p>
  5445. <p class="gathalast">Ādāya saṅkhaṃ purisena saddhiṃ, upānayī nagaraṃ sādhurammanti.</p>
  5446. <p class="centered">Saṅkhajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  5447. <p class="subhead">443. Cūḷabodhijātakaṃ (5)</p>
  5448. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  5449. <p class="gatha1">Yo te imaṃ visālakkhiṃ, piyaṃ samhitabhāsiniṃ <span class="note">[sammillabhāsiniṃ (sī. pī.), sammillahāsiniṃ (syā.)]</span>;</p>
  5450. <p class="gathalast">Ādāya balā gaccheyya, kiṃ nu kayirāsi brāhmaṇa.</p>
  5451. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  5452. <p class="gatha1">Uppajje <span class="note">[uppajja (sī. pī.)]</span> me na mucceyya, na me mucceyya jīvato;</p>
  5453. <p class="gathalast">Rajaṃva <a name="T1.0280"></a> vipulā vuṭṭhi, khippameva nivāraye <span class="note">[nivārayiṃ (ka.)]</span>.</p>
  5454. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  5455. <p class="gatha1">Yaṃ nu pubbe vikatthittho <span class="note">[vikatthito (ka. sī. syā. ka.)]</span>, balamhiva apassito;</p>
  5456. <p class="gathalast">Svajja tuṇhikato <span class="note">[tuṇhikato (sī.), tuṇhikkhako (pī.)]</span> dāni, saṅghāṭiṃ sibbamacchasi.</p>
  5457. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  5458. <p class="gatha1">Uppajji me na muccittha, na me muccittha jīvato;</p>
  5459. <p class="gathalast">Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, khippameva nivārayiṃ.</p>
  5460. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  5461. <p class="gatha1">Kiṃ te uppajji no mucci, kiṃ te na mucci jīvato;</p>
  5462. <p class="gathalast">Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, katamaṃ tvaṃ nivārayi.</p>
  5463. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  5464. <p class="gatha1">Yamhi jāte na passati, ajāte sādhu passati;</p>
  5465. <p class="gathalast">So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro.</p>
  5466. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  5467. <p class="gatha1">Yena jātena nandanti, amittā dukkhamesino;</p>
  5468. <p class="gathalast">So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro.</p>
  5469. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  5470. <p class="gatha1">Yasmiñca <a name="M1.0208"></a> jāyamānamhi, sadatthaṃ nāvabujjhati;</p>
  5471. <p class="gathalast">So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro.</p>
  5472. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  5473. <p class="gatha1">Yenābhibhūto kusalaṃ jahāti, parakkare vipulañcāpi atthaṃ;</p>
  5474. <p class="gathalast">Sa bhīmaseno balavā pamaddī, kodho mahārāja na me amuccatha.</p>
  5475. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  5476. <p class="gatha1">Kaṭṭhasmiṃ matthamānasmiṃ <span class="note">[manthamānasmiṃ (pī.), maddamānasmiṃ (ka.)]</span>, pāvako nāma jāyati;</p>
  5477. <p class="gathalast">Tameva kaṭṭhaṃ ḍahati, yasmā so jāyate gini.</p>
  5478. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  5479. <p class="gatha1">Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato;</p>
  5480. <p class="gathalast">Sārambhā <a name="T1.0281"></a> <span class="note">[sārabbhā (ka.)]</span> jāyate kodho, sopi teneva ḍayhati.</p>
  5481. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  5482. <p class="gatha1">Aggīva tiṇakaṭṭhasmiṃ, kodho yassa pavaḍḍhati;</p>
  5483. <p class="gathalast">Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā.</p>
  5484. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  5485. <p class="gatha1">Anedho <a name="V1.0168"></a> <span class="note">[anindho (sī. ka.), anindo (syā.)]</span> dhūmaketūva, kodho yassūpasammati;</p>
  5486. <p class="gathalast">Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimāti.</p>
  5487. <p class="centered">Cūḷabodhijātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  5488. <p class="subhead">444. Kaṇhadīpāyanajātakaṃ (6)</p>
  5489. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  5490. <p class="gatha1">Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko ācariṃ <span class="note">[acariṃ (sī. syā. pī.)]</span> brahmacariyaṃ;</p>
  5491. <p class="gatha2">Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ <span class="note">[mama yidaṃ (syā.), mamāyidaṃ (pī.)]</span>, vassāni paññāsa samādhikāni;</p>
  5492. <p class="gatha2">Akāmako vāpi <span class="note">[vāhi (pī. ka.)]</span> ahaṃ carāmi, etena <a name="T1.0282"></a> saccena suvatthi hotu;</p>
  5493. <p class="gathalast">Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto.</p>
  5494. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  5495. <p class="gatha1">Yasmā <a name="M1.0209"></a> dānaṃ nābhinandiṃ kadāci, disvānahaṃ atithiṃ vāsakāle;</p>
  5496. <p class="gathalast">Na cāpi me appiyataṃ aveduṃ, bahussutā samaṇabrāhmaṇā ca.</p>
  5497. <p class="gatha1">Akāmako vāpi ahaṃ dadāmi, etena saccena suvatthi hotu;</p>
  5498. <p class="gathalast">Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto.</p>
  5499. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  5500. <p class="gatha1">Āsīviso tāta pahūtatejo, yo taṃ adaṃsī <span class="note">[aḍaṃsī (syā.)]</span> sacarā <span class="note">[bilarā (sī.), piḷārā (syā.), patarā (pī.)]</span> udicca;</p>
  5501. <p class="gatha2">Tasmiñca me appiyatāya ajja, pitari ca te natthi koci viseso;</p>
  5502. <p class="gathalast">Etena saccena suvatthi hotu, hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto.</p>
  5503. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  5504. <p class="gatha1">Santā dantāyeva <span class="note">[dantā santā ye ca (syā. ka.)]</span> paribbajanti, aññatra kaṇhā natthākāmarūpā <span class="note">[anakāmarūpā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  5505. <p class="gathalast">Dīpāyana kissa jigucchamāno, akāmako carasi brahmacariyaṃ.</p>
  5506. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  5507. <p class="gatha1">Saddhāya nikkhamma punaṃ nivatto, so eḷamūgova bālo <span class="note">[eḷamūgo capalo (syā. ka.)]</span> vatāyaṃ;</p>
  5508. <p class="gatha2">Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako carāmi brahmacariyaṃ;</p>
  5509. <p class="gathalast">Viññuppasatthañca satañca ṭhānaṃ <span class="note">[viññūpasatthaṃ vasitaṃ ca ṭhānaṃ (ka.)]</span>, evampahaṃ puññakaro bhavāmi.</p>
  5510. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  5511. <p class="gatha1">Samaṇe <a name="M1.0210"></a> tuvaṃ brāhmaṇe addhike ca, santappayāsi <a name="T1.0283"></a> annapānena bhikkhaṃ;</p>
  5512. <p class="gatha2">Opānabhūtaṃva gharaṃ tava yidaṃ, annena pānena upetarūpaṃ;</p>
  5513. <p class="gathalast">Atha kissa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāsi.</p>
  5514. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  5515. <p class="gatha1">Pitaro ca me āsuṃ pitāmahā ca, saddhā ahuṃ dānapatī vadaññū;</p>
  5516. <p class="gatha2">Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, māhaṃ kule antimagandhano <span class="note">[gandhino (syā. pī. ka.), gandhinī (sī.)]</span> ahuṃ;</p>
  5517. <p class="gathalast">Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāmi.</p>
  5518. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  5519. <p class="gatha1">Dahariṃ kumāriṃ asamatthapaññaṃ, yaṃ tānayiṃ ñātikulā sugatte;</p>
  5520. <p class="gatha2">Na cāpi me appiyataṃ avedi, aññatra kāmā paricārayantā <span class="note">[paricārayantī (sī. pī.)]</span>;</p>
  5521. <p class="gathalast">Atha kena vaṇṇena mayā te bhoti, saṃvāsadhammo ahu evarūpo.</p>
  5522. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  5523. <p class="gatha1">Ārā <a name="V1.0169"></a> dūre nayidha kadāci atthi, paramparā nāma kule imasmiṃ;</p>
  5524. <p class="gatha2">Taṃ kullavattaṃ anuvattamānā, māhaṃ <a name="T1.0284"></a> kule antimagandhinī ahuṃ;</p>
  5525. <p class="gathalast">Etassa vādassa jigucchamānā, akāmikā paddhacarāmhi <span class="note">[paṭṭhacarāmhi (syā. ka.)]</span> tuyhaṃ.</p>
  5526. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  5527. <p class="gatha1">Maṇḍabya <a name="M1.0211"></a> bhāsiṃ yamabhāsaneyyaṃ <span class="note">[bhāsissaṃ abhāsaneyyaṃ (sī. syā. pī.), bhāsissa’mabhāsaneyyaṃ (?)]</span>, taṃ khamyataṃ puttakahetu majja;</p>
  5528. <p class="gathalast">Puttapemā na idha paratthi kiñci, so no ayaṃ jīvati yaññadattoti.</p>
  5529. <p class="centered">Kaṇhadīpāyanajātakaṃ <span class="note">[maṇḍabyajātakaṃ (syā. ka.)]</span> chaṭṭhaṃ.</p>
  5530. <p class="subhead">445. Nigrodhajātakaṃ (7)</p>
  5531. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  5532. <p class="gatha1">Na vāhametaṃ <span class="note">[na cāhametaṃ (sī.)]</span> jānāmi, ko vāyaṃ kassa vāti vā <span class="note">[cāti vā (sī.)]</span>;</p>
  5533. <p class="gathalast">Yathā sākho cari <span class="note">[vadī (sī. syā. pī.)]</span> evaṃ, nigrodha kinti maññasi.</p>
  5534. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  5535. <p class="gatha1">Tato galavinītena, purisā nīhariṃsu maṃ;</p>
  5536. <p class="gathalast">Datvā mukhapahārāni, sākhassa vacanaṃkarā.</p>
  5537. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  5538. <p class="gatha1">Etādisaṃ dummatinā, akataññuna dubbhinā;</p>
  5539. <p class="gathalast">Kataṃ anariyaṃ sākhena, sakhinā te janādhipa.</p>
  5540. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  5541. <p class="gatha1">Na vāhametaṃ jānāmi, napi me koci saṃsati;</p>
  5542. <p class="gathalast">Yaṃ me tvaṃ samma akkhāsi, sākhena kāraṇaṃ <span class="note">[kaḍḍhanaṃ (sī. syā.)]</span> kataṃ.</p>
  5543. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  5544. <p class="gatha1">Sakhīnaṃ <a name="T1.0285"></a> sājīvakaro, mama sākhassa cūbhayaṃ;</p>
  5545. <p class="gatha2">Tvaṃ nosissariyaṃ dātā, manussesu mahantataṃ;</p>
  5546. <p class="gathalast">Tayāmā labbhitā iddhī, ettha me natthi saṃsayo.</p>
  5547. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  5548. <p class="gatha1">Yathāpi bījamaggimhi, ḍayhati na virūhati;</p>
  5549. <p class="gathalast">Evaṃ kataṃ asappurise, nassati na virūhati.</p>
  5550. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  5551. <p class="gatha1">Kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariyavuttine;</p>
  5552. <p class="gathalast">Sukhette viya bījāni, kataṃ tamhi na nassati.</p>
  5553. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  5554. <p class="gatha1">Imaṃ jammaṃ nekatikaṃ, asappurisacintakaṃ;</p>
  5555. <p class="gathalast">Hanantu sākhaṃ sattīhi, nāssa icchāmi jīvitaṃ.</p>
  5556. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  5557. <p class="gatha1">Khamatassa <a name="M1.0212"></a> mahārāja, pāṇā na paṭiānayā <span class="note">[duppaṭiānayā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  5558. <p class="gathalast">Khama deva asappurisassa, nāssa icchāmahaṃ vadhaṃ.</p>
  5559. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  5560. <p class="gatha1">Nigrodhameva seveyya, na sākhamupasaṃvase;</p>
  5561. <p class="gathalast">Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi jīvitanti.</p>
  5562. <p class="centered">Nigrodhajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  5563. <p class="subhead">446. Takkalajātakaṃ (8)</p>
  5564. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  5565. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0170"></a> takkalā santi na āluvāni <span class="note">[ālupāni (sī. syā. pī.)]</span>, na biḷāliyo na kaḷambāni tāta;</p>
  5566. <p class="gathalast">Eko araññamhi susānamajjhe, kimatthiko tāta khaṇāsi kāsuṃ.</p>
  5567. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  5568. <p class="gatha1">Pitāmaho <a name="T1.0286"></a> tāta sudubbalo te, anekabyādhīhi dukhena phuṭṭho;</p>
  5569. <p class="gathalast">Tamajjahaṃ nikhaṇissāmi sobbhe, na hissa taṃ jīvitaṃ rocayāmi.</p>
  5570. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  5571. <p class="gatha1">Saṅkappametaṃ paṭiladdha pāpakaṃ, accāhitaṃ kamma karosi luddaṃ;</p>
  5572. <p class="gatha2">Mayāpi tāta paṭilacchase tuvaṃ, etādisaṃ kamma jarūpanīto;</p>
  5573. <p class="gathalast">Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, ahampi taṃ nikhaṇissāmi sobbhe.</p>
  5574. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  5575. <p class="gatha1">Pharusāhi vācāhi pakubbamāno, āsajja maṃ tvaṃ vadase kumāra;</p>
  5576. <p class="gathalast">Putto mamaṃ orasako samāno, ahitānukampī mama tvaṃsi putta.</p>
  5577. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  5578. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0213"></a> tāhaṃ <span class="note">[tyāhaṃ (syā.)]</span> tāta ahitānukampī, hitānukampī te ahampi <span class="note">[ahañhi (syā.)]</span> tāta;</p>
  5579. <p class="gathalast">Pāpañca taṃ kamma pakubbamānaṃ, arahāmi no vārayituṃ tato.</p>
  5580. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  5581. <p class="gatha1">Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha <span class="note">[mātaraṃ pitaraṃ vā vasiṭṭha (sī. pī.)]</span>, adūsake hiṃsati pāpadhammo;</p>
  5582. <p class="gathalast">Kāyassa <a name="T1.0287"></a> bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so nirayaṃ upeti <span class="note">[pareti (sī. pī.)]</span>.</p>
  5583. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  5584. <p class="gatha1">Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha, annena pānena upaṭṭhahāti;</p>
  5585. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so sugatiṃ upeti.</p>
  5586. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  5587. <p class="gatha1">Na me tvaṃ putta ahitānukampī, hitānukampī me <span class="note">[mama (?)]</span> tvaṃsi putta;</p>
  5588. <p class="gathalast">Ahañca taṃ mātarā vuccamāno, etādisaṃ kamma karomi luddaṃ.</p>
  5589. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  5590. <p class="gatha1">Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti;</p>
  5591. <p class="gathalast">Niddhāpaye <span class="note">[niddhāmase (pī.)]</span> tañca sakā agārā, aññampi te sā dukhamāvaheyya.</p>
  5592. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  5593. <p class="gatha1">Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti;</p>
  5594. <p class="gathalast">Dantā kareṇūva vasūpanītā, sā pāpadhammā punarāvajātūti.</p>
  5595. <p class="centered">Takkalajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  5596. <p class="subhead">447. Mahādhammapālajātakaṃ (9)</p>
  5597. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  5598. <p class="gatha1">Kiṃ <a name="T1.0288"></a><a name="M1.0214"></a> te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;</p>
  5599. <p class="gathalast">Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ, kasmā nu tumhaṃ daharā na miyyare <span class="note">[mīyare (sī. pī.)]</span>.</p>
  5600. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  5601. <p class="gatha1">Dhammaṃ carāma na musā bhaṇāma, pāpāni kammāni parivajjayāma <span class="note">[vivajjayāma (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  5602. <p class="gathalast">Anariyaṃ parivajjemu sabbaṃ, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5603. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  5604. <p class="gatha1">Suṇoma <a name="V1.0171"></a> dhammaṃ asataṃ satañca, na cāpi dhammaṃ asataṃ rocayāma;</p>
  5605. <p class="gathalast">Hitvā asante na jahāma sante, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5606. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  5607. <p class="gatha1">Pubbeva dānā sumanā bhavāma, dadampi ve attamanā bhavāma;</p>
  5608. <p class="gathalast">Datvāpi ve nānutappāma pacchā, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5609. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  5610. <p class="gatha1">Samaṇe mayaṃ brāhmaṇe addhike ca, vanibbake yācanake dalidde;</p>
  5611. <p class="gathalast">Annena pānena abhitappayāma, tasmā <a name="T1.0289"></a> hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5612. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  5613. <p class="gatha1">Mayañca bhariyaṃ nātikkamāma, amhe ca bhariyā nātikkamanti;</p>
  5614. <p class="gathalast">Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5615. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  5616. <p class="gatha1">Pāṇātipātā <a name="M1.0215"></a> viramāma sabbe, loke adinnaṃ parivajjayāma;</p>
  5617. <p class="gathalast">Amajjapā nopi musā bhaṇāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5618. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  5619. <p class="gatha1">Etāsu ve jāyare suttamāsu, medhāvino honti pahūtapaññā;</p>
  5620. <p class="gathalast">Bahussutā vedaguno <span class="note">[vedaguṇā (syā. ka.)]</span> ca honti, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5621. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  5622. <p class="gatha1">Mātā pitā ca <span class="note">[mātā ca pitā (ka.), mātāpitarā (syā.)]</span> bhaginī bhātaro ca, puttā ca dārā ca mayañca sabbe;</p>
  5623. <p class="gathalast">Dhammaṃ carāma paralokahetu, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5624. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  5625. <p class="gatha1">Dāsā ca dāsyo <span class="note">[dāsso (sī. pī.), dāsī (syā.)]</span> anujīvino ca, paricārakā kammakarā ca sabbe;</p>
  5626. <p class="gathalast">Dhammaṃ caranti paralokahetu, tasmā <a name="T1.0290"></a> hi amhaṃ daharā na miyyare.</p>
  5627. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  5628. <p class="gatha1">Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;</p>
  5629. <p class="gathalast">Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī.</p>
  5630. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  5631. <p class="gatha1">Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, chattaṃ mahantaṃ viya vassakāle;</p>
  5632. <p class="gathalast">Dhammena gutto mama dhammapālo, aññassa aṭṭhīni sukhī kumāroti.</p>
  5633. <p class="centered">Mahādhammapālajātakaṃ navamaṃ.</p>
  5634. <p class="subhead">448. Kukkuṭajātakaṃ (10)</p>
  5635. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  5636. <p class="gatha1">Nāsmase <a name="M1.0216"></a> katapāpamhi, nāsmase alikavādine;</p>
  5637. <p class="gathalast">Nāsmase attatthapaññamhi, atisantepi nāsmase.</p>
  5638. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  5639. <p class="gatha1">Bhavanti heke purisā, gopipāsikajātikā <span class="note">[gopipāsakajātikā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  5640. <p class="gathalast">Ghasanti maññe mittāni, vācāya na ca kammunā.</p>
  5641. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  5642. <p class="gatha1">Sukkhañjalipaggahitā, vācāya paliguṇṭhitā;</p>
  5643. <p class="gathalast">Manussapheggū nāsīde, yasmiṃ natthi kataññutā.</p>
  5644. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  5645. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0172"></a> hi aññaññacittānaṃ, itthīnaṃ purisāna vā;</p>
  5646. <p class="gathalast">Nānāvikatvā <span class="note">[nānāva katvā (sī. pī.)]</span> saṃsaggaṃ, tādisampi ca nāsmase <span class="note">[tādisampi na vissase (syā.)]</span>.</p>
  5647. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  5648. <p class="gatha1">Anariyakammamokkantaṃ<a name="T1.0291"></a>, athetaṃ <span class="note">[atthetaṃ (sī. syā. pī.)]</span> sabbaghātinaṃ;</p>
  5649. <p class="gathalast">Nisitaṃva paṭicchannaṃ, tādisampi ca nāsmase.</p>
  5650. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  5651. <p class="gatha1">Mittarūpenidhekacce, sākhalyena acetasā;</p>
  5652. <p class="gathalast">Vividhehi upāyanti, tādisampi ca nāsmase.</p>
  5653. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  5654. <p class="gatha1">Āmisaṃ vā dhanaṃ vāpi, yattha passati tādiso;</p>
  5655. <p class="gathalast">Dubbhiṃ karoti dummedho, tañca hantvāna <span class="note">[jhātvāna (sī. pī.), hitvāna (syā.)]</span> gacchati.</p>
  5656. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  5657. <p class="gatha1">Mittarūpena bahavo, channā sevanti sattavo;</p>
  5658. <p class="gathalast">Jahe kāpurise hete, kukkuṭo viya senakaṃ.</p>
  5659. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  5660. <p class="gatha1">Yo ca <span class="note">[yodha (jā. 1.8.25 sulasājātake)]</span> uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati;</p>
  5661. <p class="gathalast">Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati.</p>
  5662. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  5663. <p class="gatha1">Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati;</p>
  5664. <p class="gathalast">Muccate sattusambādhā, kukkuṭo viya senakā;</p>
  5665. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  5666. <p class="gatha1">Taṃ tādisaṃ kūṭamivoḍḍitaṃ vane, adhammikaṃ niccavidhaṃsakārinaṃ;</p>
  5667. <p class="gathalast">Ārā vivajjeyya naro vicakkhaṇo, senaṃ yathā kukkuṭo vaṃsakānaneti.</p>
  5668. <p class="centered">Kukkuṭajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  5669. <p class="subhead">449. Maṭṭhakuṇḍalījātakaṃ (11)</p>
  5670. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  5671. <p class="gatha1">Alaṅkato <a name="T1.0292"></a><a name="M1.0217"></a> maṭṭhakuṇḍalī <span class="note">[maṭṭakuṇḍalī (sī. pī.)]</span>, māladhārī <span class="note">[mālabhārī (sī. pī.)]</span> haricandanussado;</p>
  5672. <p class="gathalast">Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuvaṃ.</p>
  5673. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  5674. <p class="gatha1">Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama;</p>
  5675. <p class="gathalast">Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvitaṃ.</p>
  5676. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  5677. <p class="gatha1">Sovaṇṇamayaṃ maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ;</p>
  5678. <p class="gathalast"><span class="note">[ācikkha me bhaddamāṇava (vi. va. 1209)]</span> Pāvada rathaṃ karissāmi <span class="note">[kārayāmi (sī. pī.)]</span> te <span class="note">[ācikkha me bhaddamāṇava (vi. va. 1209)]</span>, cakkayugaṃ paṭipādayāmi taṃ.</p>
  5679. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  5680. <p class="gatha1">So <span class="note">[atha (syā.)]</span> māṇavo tassa pāvadi, candimasūriyā <span class="note">[candimasūriyā (syā.)]</span> ubhayettha bhātaro <span class="note">[dissare (vi. va. 1210)]</span>;</p>
  5681. <p class="gathalast">Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhati.</p>
  5682. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  5683. <p class="gatha1">Bālo kho tvaṃsi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ;</p>
  5684. <p class="gathalast">Maññāmi tuvaṃ marissasi, na <a name="T1.0293"></a> hi tvaṃ lacchasi candasūriye.</p>
  5685. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  5686. <p class="gatha1">Gamanāgamanampi <a name="V1.0173"></a> dissati, vaṇṇadhātu ubhayettha vīthiyo;</p>
  5687. <p class="gathalast">Peto pana neva dissati, ko nu kho <span class="note">[ko nidha (vi. va. 1212)]</span> kandataṃ bālyataro.</p>
  5688. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  5689. <p class="gatha1">Saccaṃ <a name="M1.0218"></a> kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro;</p>
  5690. <p class="gathalast">Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthaye.</p>
  5691. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  5692. <p class="gatha1">Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  5693. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  5694. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  5695. <p class="gatha1">Abbahī <span class="note">[abbuhi (syā.), abbhuḷhaṃ (ka.)]</span> vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ <span class="note">[sokaṃ hadayanissitaṃ (vi. va. 1215)]</span>;</p>
  5696. <p class="gathalast">Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.</p>
  5697. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  5698. <p class="gatha1">Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo;</p>
  5699. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavāti.</p>
  5700. <p class="centered">Maṭṭhakuṇḍalījātakaṃ ekādasamaṃ.</p>
  5701. <p class="subhead">450. Bilārakosiyajātakaṃ (12)</p>
  5702. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  5703. <p class="gatha1">Apacantāpi dicchanti, santo laddhāna bhojanaṃ;</p>
  5704. <p class="gathalast">Kimeva tvaṃ pacamāno, yaṃ na dajjā na taṃ samaṃ.</p>
  5705. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  5706. <p class="gatha1">Maccherā <a name="T1.0294"></a> ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na diyyati;</p>
  5707. <p class="gathalast">Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā.</p>
  5708. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  5709. <p class="gatha1">Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ;</p>
  5710. <p class="gatha2">Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī;</p>
  5711. <p class="gathalast">Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca.</p>
  5712. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  5713. <p class="gatha1">Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;</p>
  5714. <p class="gathalast">Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinaṃ.</p>
  5715. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  5716. <p class="gatha1">Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ;</p>
  5717. <p class="gathalast">Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo.</p>
  5718. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  5719. <p class="gatha1">Tasmā satañca asataṃ <span class="note">[asatañca (sī. syā. pī.)]</span>, nānā hoti ito gati;</p>
  5720. <p class="gathalast">Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyanā.</p>
  5721. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  5722. <p class="gatha1">Appasmeke <a name="M1.0219"></a> <span class="note">[appampeke (syā.)]</span> pavecchanti, bahuneke na dicchare;</p>
  5723. <p class="gathalast">Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā.</p>
  5724. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  5725. <p class="gatha1">Dhammaṃ care yopi samuñchakaṃ care, dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ <span class="note">[dadaṃ appakasmipi (pī.)]</span>;</p>
  5726. <p class="gathalast">Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi <a name="T1.0295"></a> nāgghanti tathāvidhassa te.</p>
  5727. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  5728. <p class="gatha1">Kenesa <a name="V1.0174"></a> yañño vipulo mahagghato <span class="note">[mahaggato (saṃ. ni. 1.32)]</span>, samena dinnassa na agghameti;</p>
  5729. <p class="gathalast">Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ <span class="note">[kathaṃ sahassānaṃ (sī. syā. pī.)]</span> sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te.</p>
  5730. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  5731. <p class="gatha1">Dadanti heke visame niviṭṭhā, chetvā <span class="note">[jhatvā (sī. pī.), ghatvā (syā.)]</span> vadhitvā atha socayitvā;</p>
  5732. <p class="gatha2">Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā, samena dinnassa na agghameti;</p>
  5733. <p class="gathalast">Evaṃ sataṃ sahassānaṃ <span class="note">[evaṃ sahassānaṃ (sī. syā. pī.)]</span> sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti.</p>
  5734. <p class="centered">Bilārakosiyajātakaṃ dvādasamaṃ.</p>
  5735. <p class="subhead">451. Cakkavākajātakaṃ (13)</p>
  5736. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  5737. <p class="gatha1">Vaṇṇavā abhirūposi, ghano sañjātarohito;</p>
  5738. <p class="gathalast">Cakkavāka surūposi, vippasannamukhindriyo.</p>
  5739. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  5740. <p class="gatha1">Pāṭhīnaṃ pāvusaṃ macchaṃ, balajaṃ <span class="note">[vālajaṃ (sī. pī.), balajjaṃ (syā.)]</span> muñjarohitaṃ;</p>
  5741. <p class="gathalast">Gaṅgāya tīre nisinno <span class="note">[gaṅgātīre nisinnosi (syā. ka.)]</span>, evaṃ bhuñjasi bhojanaṃ.</p>
  5742. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  5743. <p class="gatha1">Na vāhametaṃ <span class="note">[sabbatthapi samānaṃ]</span> bhuñjāmi, jaṅgalānodakāni vā;</p>
  5744. <p class="gathalast">Aññatra sevālapaṇakā, etaṃ <span class="note">[aññaṃ (syā.)]</span> me samma bhojanaṃ.</p>
  5745. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  5746. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0220"></a> vāhametaṃ saddahāmi, cakkavākassa bhojanaṃ;</p>
  5747. <p class="gathalast">Ahampi samma bhuñjāmi, gāme loṇiyateliyaṃ.</p>
  5748. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  5749. <p class="gatha1">Manussesu kataṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ;</p>
  5750. <p class="gathalast">Na <a name="T1.0296"></a> ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tuvaṃ.</p>
  5751. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  5752. <p class="gatha1">Sampassaṃ attani veraṃ, hiṃsayaṃ <span class="note">[hiṃsāya (syā. pī. ka.)]</span> mānusiṃ pajaṃ;</p>
  5753. <p class="gathalast">Utrasto ghasasī bhīto, tena vaṇṇo tavediso.</p>
  5754. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  5755. <p class="gatha1">Sabbalokaviruddhosi, dhaṅka pāpena kammunā;</p>
  5756. <p class="gathalast">Laddho piṇḍo na pīṇeti, tena vaṇṇo tavediso.</p>
  5757. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  5758. <p class="gatha1">Ahampi <span class="note">[ahañca (?)]</span> samma bhuñjāmi, ahiṃsaṃ sabbapāṇinaṃ;</p>
  5759. <p class="gathalast">Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo.</p>
  5760. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  5761. <p class="gatha1">So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ;</p>
  5762. <p class="gathalast">Ahiṃsāya cara loke, piyo hohisi maṃmiva.</p>
  5763. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  5764. <p class="gatha1">Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye;</p>
  5765. <p class="gathalast">Mettaṃso sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacīti.</p>
  5766. <p class="centered">Cakkavākajātakaṃ terasamaṃ.</p>
  5767. <p class="subhead">452. Bhūripaññajātakaṃ (14)</p>
  5768. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  5769. <p class="gatha1">Saccaṃ <a name="V1.0175"></a> kira tvaṃ api <span class="note">[tvampi (sī.), tuvampi (syā.), tvaṃ asi (ka.)]</span> bhūripañña, yā tādisī sīri dhitī matī ca;</p>
  5770. <p class="gathalast">Na tāyatebhāvavasūpanitaṃ, yo yavakaṃ bhuñjasi appasūpaṃ.</p>
  5771. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  5772. <p class="gatha1">Sukhaṃ dukkhena paripācayanto, kālā kālaṃ vicinaṃ chandachanno;</p>
  5773. <p class="gathalast">Atthassa <a name="T1.0297"></a> dvārāni avāpuranto, tenāhaṃ tussāmi yavodanena.</p>
  5774. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  5775. <p class="gatha1">Kālañca <a name="M1.0221"></a> ñatvā abhijīhanāya, mantehi atthaṃ paripācayitvā;</p>
  5776. <p class="gathalast">Vijambhissaṃ sīhavijambhitāni, tāyiddhiyā dakkhasi maṃ punāpi.</p>
  5777. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  5778. <p class="gatha1">Sukhīpi heke <span class="note">[sukhī hi eke (sī.), sukhīti heke (?)]</span> na karonti pāpaṃ, avaṇṇasaṃsaggabhayā puneke;</p>
  5779. <p class="gathalast">Pahū samāno vipulatthacintī, kiṃkāraṇā me na karosi dukkhaṃ.</p>
  5780. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  5781. <p class="gatha1">Na paṇḍitā attasukhassa hetu, pāpāni kammāni samācaranti;</p>
  5782. <p class="gathalast">Dukkhena phuṭṭhā khalitāpi santā, chandā ca dosā na jahanti dhammaṃ.</p>
  5783. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  5784. <p class="gatha1">Yena kenaci vaṇṇena, mudunā dāruṇena vā;</p>
  5785. <p class="gathalast">Uddhare dīnamattānaṃ, pacchā dhammaṃ samācare.</p>
  5786. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  5787. <p class="gatha1">Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;</p>
  5788. <p class="gathalast">Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.</p>
  5789. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn14"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  5790. <p class="gatha1">Yassāpi <span class="note">[yassa hi (sī. ka.)]</span> dhammaṃ puriso <span class="note">[manujo (sī.)]</span> vijaññā, ye cassa kaṅkhaṃ vinayanti santo;</p>
  5791. <p class="gathalast">Taṃ <a name="T1.0298"></a> hissa dīpañca parāyanañca, na tena mettiṃ jarayetha pañño.</p>
  5792. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn14"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  5793. <p class="gatha1">Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu;</p>
  5794. <p class="gathalast">Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.</p>
  5795. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn14"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  5796. <p class="gatha1">Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati;</p>
  5797. <p class="gathalast">Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatīti.</p>
  5798. <p class="centered">Bhūripaññajātakaṃ cuddasamaṃ.</p>
  5799. <p class="subhead">453. Mahāmaṅgalajātakaṃ (15)</p>
  5800. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn14"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  5801. <p class="gatha1">Kiṃsu <a name="M1.0222"></a> naro jappamadhiccakāle, kaṃ vā vijjaṃ katamaṃ vā sutānaṃ;</p>
  5802. <p class="gathalast">So macco asmiñca <span class="note">[asmiṃva (pī.)]</span> paramhi loke, kathaṃ karo sotthānena gutto.</p>
  5803. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn14"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  5804. <p class="gatha1">Yassa devā pitaro ca sabbe, sarīsapā <span class="note">[siriṃsapā (sī. syā. pī.)]</span> sabbabhūtāni cāpi;</p>
  5805. <p class="gathalast">Mettāya niccaṃ apacitāni honti, bhūtesu ve sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5806. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn14"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  5807. <p class="gatha1">Yo <a name="V1.0176"></a> sabbalokassa nivātavutti, itthīpumānaṃ <a name="T1.0299"></a> sahadārakānaṃ;</p>
  5808. <p class="gathalast">Khantā duruttānamappaṭikūlavādī, adhivāsanaṃ sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5809. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn14"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  5810. <p class="gatha1">Yo nāvajānāti sahāyamitte <span class="note">[sahāyamatte (sī. pī.)]</span>, sippena kulyāhi dhanena jaccā;</p>
  5811. <p class="gathalast">Rucipañño atthakāle matīmā <span class="note">[mutīmā (sī. pī.)]</span>, sahāyesu ve sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5812. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn14"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  5813. <p class="gatha1">Mittāni ve yassa bhavanti santo, saṃvissatthā avisaṃvādakassa;</p>
  5814. <p class="gathalast">Na mittadubbhī saṃvibhāgī dhanena, mittesu ve sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5815. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn14"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  5816. <p class="gatha1">Yassa bhariyā tulyavayā samaggā, anubbatā dhammakāmā pajātā <span class="note">[sajātā (ka.)]</span>;</p>
  5817. <p class="gathalast">Koliniyā sīlavatī patibbatā, dāresu ve sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5818. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><a name="para161_kn14"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  5819. <p class="gatha1">Yassa <a name="M1.0223"></a> rājā bhūtapati <span class="note">[bhūtapatī (sī. syā. pī.)]</span> yasassī, jānāti soceyyaṃ parakkamañca;</p>
  5820. <p class="gathalast">Advejjhatā suhadayaṃ mamanti, rājūsu ve sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5821. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><a name="para162_kn14"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  5822. <p class="gatha1">Annañca <a name="T1.0300"></a> pānañca dadāti saddho, mālañca gandhañca vilepanañca;</p>
  5823. <p class="gathalast">Pasannacitto anumodamāno, saggesu ve sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5824. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><a name="para163_kn14"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  5825. <p class="gatha1">Yamariyadhammena punanti vuddhā, ārādhitā samacariyāya santo;</p>
  5826. <p class="gathalast">Bahussutā isayo sīlavanto, arahantamajjhe sotthānaṃ tadāhu.</p>
  5827. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><a name="para164_kn14"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  5828. <p class="gatha1">Etāni kho sotthānāni loke, viññuppasatthāni sukhudrayāni <span class="note">[sukhindriyāni (pī.)]</span>;</p>
  5829. <p class="gathalast">Tānīdha sevetha naro sapañño, na hi maṅgale kiñcanamatthi saccanti.</p>
  5830. <p class="centered">Mahāmaṅgalajātakaṃ pannarasamaṃ.</p>
  5831. <p class="subhead">454. Ghaṭapaṇḍitajātakaṃ (16)</p>
  5832. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><a name="para165_kn14"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  5833. <p class="gatha1">Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te;</p>
  5834. <p class="gatha2">Yopi tuyhaṃ <span class="note">[tāyaṃ (pī.)]</span> sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca <span class="note">[cakkhuṃva (pī.)]</span> dakkhiṇaṃ;</p>
  5835. <p class="gathalast">Tassa vātā balīyanti, ghaṭo jappati <span class="note">[sasaṃ jappati (?)]</span> kesava.</p>
  5836. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><a name="para166_kn14"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  5837. <p class="gatha1">Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo;</p>
  5838. <p class="gathalast">Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātusokena aṭṭito.</p>
  5839. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><a name="para167_kn14"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  5840. <p class="gatha1">Kiṃ nu <a name="T1.0301"></a> ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ;</p>
  5841. <p class="gathalast">Saso sasoti lapasi, ko nu te sasamāhari.</p>
  5842. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><a name="para168_kn14"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  5843. <p class="gatha1">Sovaṇṇamayaṃ <a name="M1.0224"></a> maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ;</p>
  5844. <p class="gathalast">Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ.</p>
  5845. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><a name="para169_kn14"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  5846. <p class="gatha1">Santi aññepi sasakā, araññe vanagocarā;</p>
  5847. <p class="gathalast">Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasi.</p>
  5848. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><a name="para170_kn14"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  5849. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0177"></a> cāhamete <span class="note">[na cāhametaṃ (sī.), na vāhamete (syā.), na vāhametaṃ (pī.)]</span> icchāmi, ye sasā pathavissitā <span class="note">[paṭhaviṃsitā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  5850. <p class="gathalast">Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesava.</p>
  5851. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><a name="para171_kn14"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  5852. <p class="gatha1">So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi;</p>
  5853. <p class="gathalast">Apatthiyaṃ yo patthayasi, candato sasamicchasi.</p>
  5854. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><a name="para172_kn14"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  5855. <p class="gatha1">Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yadaññamanusāsasi;</p>
  5856. <p class="gathalast">Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasi.</p>
  5857. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><a name="para173_kn14"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  5858. <p class="gatha1">Yaṃ na labbhā manussena, amanussena vā puna <span class="note">[pana (pe. va. 215)]</span>;</p>
  5859. <p class="gathalast">Jāto me mā marī putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ.</p>
  5860. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><a name="para174_kn14"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  5861. <p class="gatha1">Na mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā;</p>
  5862. <p class="gathalast">Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasi.</p>
  5863. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><a name="para175_kn14"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  5864. <p class="gatha1">Yassa etādisā assu, amaccā purisapaṇḍitā;</p>
  5865. <p class="gathalast">Yathā nijjhāpaye ajja, ghaṭo purisapaṇḍito.</p>
  5866. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><a name="para176_kn14"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  5867. <p class="gatha1">Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  5868. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  5869. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><a name="para177_kn14"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  5870. <p class="gatha1">Abbahī <a name="T1.0302"></a> vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ;</p>
  5871. <p class="gathalast">Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.</p>
  5872. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><a name="para178_kn14"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  5873. <p class="gatha1">Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo;</p>
  5874. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava <span class="note">[bhātika (pe. va. 224)]</span>.</p>
  5875. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><a name="para179_kn14"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  5876. <p class="gatha1">Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;</p>
  5877. <p class="gathalast">Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti.</p>
  5878. <p class="centered">Ghaṭapaṇḍitajātakaṃ soḷasamaṃ.</p>
  5879. <p class="centered">Dasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  5880. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  5881. <p class="gatha1">Daḷha <a name="M1.0225"></a> kaṇha dhanañjaya saṅkhavaro, raja sattaha kassa ca <span class="note">[sattāhasasākha (syā.)]</span> takkalinā;</p>
  5882. <p class="gathalast">Dhammaṃ kukkuṭa kuṇḍali bhojanadā, cakkavāka subhūrisa sotthi ghaṭoti.</p>
  5883. <a name="kn14_11"></a>
  5884. <p class="chapter">11. Ekādasakanipāto</p>
  5885. <p class="subhead">455. Mātuposakajātakaṃ (1)</p>
  5886. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  5887. <p class="gatha1">Tassa <a name="T1.0303"></a><a name="V1.0178"></a><a name="M1.0226"></a> nāgassa vippavāsena, virūḷhā sallakī ca kuṭajā ca;</p>
  5888. <p class="gathalast">Kuruvindakaravīrā <span class="note">[karavarā (sī. syā.)]</span> tisasāmā ca, nivāte pupphitā ca kaṇikārā.</p>
  5889. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  5890. <p class="gatha1">Kocideva suvaṇṇakāyurā, nāgarājaṃ bharanti piṇḍena;</p>
  5891. <p class="gathalast">Yattha rājā rājakumāro vā, kavacamabhihessati achambhito <span class="note">[asambhīto (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  5892. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  5893. <p class="gatha1">Gaṇhāhi nāga kabaḷaṃ, mā nāga kisako bhava;</p>
  5894. <p class="gathalast">Bahūni rājakiccāni, tāni <span class="note">[yāni (sī. pī.)]</span> nāga karissasi.</p>
  5895. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  5896. <p class="gatha1">Sā nūnasā kapaṇikā, andhā apariṇāyikā;</p>
  5897. <p class="gathalast">Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati.</p>
  5898. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  5899. <p class="gatha1">Kā nu te sā mahānāga, andhā apariṇāyikā;</p>
  5900. <p class="gathalast">Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati.</p>
  5901. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  5902. <p class="gatha1">Mātā me sā mahārāja, andhā apariṇāyikā;</p>
  5903. <p class="gathalast">Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati.</p>
  5904. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  5905. <p class="gatha1">Muñcathetaṃ mahānāgaṃ, yoyaṃ bharati mātaraṃ;</p>
  5906. <p class="gathalast">Sametu <a name="T1.0304"></a> mātarā nāgo, saha sabbehi ñātibhi.</p>
  5907. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  5908. <p class="gatha1">Mutto ca bandhanā nāgo, muttamādāya kuñjaro <span class="note">[kāsirājena pesito (sī. syā.), mutto dāmāto kuñjaro (pī. sī. niyya)]</span>;</p>
  5909. <p class="gathalast">Muhuttaṃ assāsayitvā <span class="note">[vissamitvāna (sī.)]</span>, agamā yena pabbato.</p>
  5910. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  5911. <p class="gatha1">Tato so naḷiniṃ <span class="note">[nilinaṃ (syā.)]</span> gantvā, sītaṃ kuñjarasevitaṃ;</p>
  5912. <p class="gathalast">Soṇḍāyūdakamāhatvā <span class="note">[māhitvā (syā. ka.)]</span>, mātaraṃ abhisiñcatha.</p>
  5913. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  5914. <p class="gatha1">Koya <a name="M1.0227"></a> anariyo devo, akālenapi vassati <span class="note">[akālena pavassati (sī. syā.), akālena’tivassati (pī.)]</span>;</p>
  5915. <p class="gathalast">Gato me atrajo putto, yo mayhaṃ paricārako.</p>
  5916. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  5917. <p class="gatha1">Uṭṭhehi amma kiṃ sesi, āgato tyāhamatrajo;</p>
  5918. <p class="gathalast">Muttomhi kāsirājena, vedehena yasassinā.</p>
  5919. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  5920. <p class="gatha1">Ciraṃ <a name="V1.0179"></a> jīvatu so rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;</p>
  5921. <p class="gathalast">Yo me puttaṃ pamocesi, sadā vuddhāpacāyikanti.</p>
  5922. <p class="centered">Mātuposakajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  5923. <p class="subhead">456. Juṇhajātakaṃ (2)</p>
  5924. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  5925. <p class="gatha1">Suṇohi mayhaṃ vacanaṃ janinda, atthena juṇhamhi idhānupatto;</p>
  5926. <p class="gathalast">Na brāhmaṇe addhike tiṭṭhamāne, gantabba <span class="note">[gantabya (ka.)]</span> māhu dvipadinda <span class="note">[dipadāna (sī. pī.), dvipadāna (syā.)]</span> seṭṭha.</p>
  5927. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  5928. <p class="gatha1">Suṇomi <a name="T1.0305"></a> tiṭṭhāmi vadehi brahme, yenāsi <span class="note">[yenāpi (syā. ka.)]</span> atthena idhānupatto;</p>
  5929. <p class="gathalast">Kaṃ vā tvamatthaṃ mayi patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhi.</p>
  5930. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  5931. <p class="gatha1">Dadāhi me gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni;</p>
  5932. <p class="gathalast">Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca me sādisī dve dadāhi.</p>
  5933. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  5934. <p class="gatha1">Tapo nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpo, mantā nu te brāhmaṇa cittarūpā;</p>
  5935. <p class="gathalast">Yakkhā nu <span class="note">[yakkhā va (sī. pī.)]</span> te assavā santi keci, atthaṃ vā me abhijānāsi kattaṃ.</p>
  5936. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  5937. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0228"></a> me tapo atthi na cāpi mantā, yakkhāpi me assavā natthi keci;</p>
  5938. <p class="gathalast">Atthampi te nābhijānāmi kattaṃ, pubbe ca kho <span class="note">[pubbeva kho (syā. ka.)]</span> saṅgatimattamāsi.</p>
  5939. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  5940. <p class="gatha1">Paṭhamaṃ idaṃ dassanaṃ jānato me, na tābhijānāmi ito puratthā;</p>
  5941. <p class="gathalast">Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kadā kuhiṃ vā ahu saṅgamo no.</p>
  5942. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  5943. <p class="gatha1">Gandhārarājassa <a name="T1.0306"></a> puramhi ramme, avasimhase takkasīlāyaṃ deva;</p>
  5944. <p class="gathalast">Tatthandhakāramhi timīsikāyaṃ <span class="note">[timissikāyaṃ (sī. aṭṭha.), timissakāyaṃ (syā.)]</span>, aṃsena aṃsaṃ samaghaṭṭayimha.</p>
  5945. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  5946. <p class="gatha1">Te tattha ṭhatvāna ubho janinda, sārāṇiyaṃ <span class="note">[sāraṇīyaṃ (ka.)]</span> vītisārayimha <span class="note">[vītisārimha (sī. syā. pī.)]</span> tattha;</p>
  5947. <p class="gathalast">Sāyeva no saṅgatimattamāsi, tato na pacchā na pure ahosi.</p>
  5948. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  5949. <p class="gatha1">Yadā kadāci manujesu brahme, samāgamo sappurisena hoti;</p>
  5950. <p class="gathalast">Na paṇḍitā saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti.</p>
  5951. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  5952. <p class="gatha1">Bālāva <span class="note">[bālā ca (sī. syā. pī.)]</span> kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti;</p>
  5953. <p class="gathalast">Bahumpi bālesu kataṃ vinassati, tathā hi bālā akataññurūpā.</p>
  5954. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  5955. <p class="gatha1">Dhīrā ca kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi na nāsayanti;</p>
  5956. <p class="gathalast">Appampi dhīresu kataṃ na nassati, tathā hi dhīrā sukataññurūpā.</p>
  5957. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  5958. <p class="gatha1">Dadāmi <a name="T1.0307"></a><a name="M1.0229"></a> te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni;</p>
  5959. <p class="gathalast">Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca te sādisī dve dadāmi.</p>
  5960. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  5961. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="V1.0180"></a> sataṃ hoti samecca rāja, nakkhattarājāriva tārakānaṃ;</p>
  5962. <p class="gathalast">Āpūratī kāsipatī tathāhaṃ, tayāpi me saṅgamo ajja laddhoti.</p>
  5963. <p class="centered">Juṇhajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  5964. <p class="subhead">457. Dhammadevaputtajātakaṃ (3)</p>
  5965. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  5966. <p class="gatha1">Yasokaro puññakarohamasmi, sadātthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ;</p>
  5967. <p class="gathalast">Maggāraho devamanussapūjito, dhammo ahaṃ dehi adhamma maggaṃ.</p>
  5968. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  5969. <p class="gatha1">Adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā, asantasanto balavāhamasmi;</p>
  5970. <p class="gathalast">Sa kissa hetumhi tavajja dajjaṃ, maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ.</p>
  5971. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  5972. <p class="gatha1">Dhammo have pāturahosi pubbe, pacchā <a name="T1.0308"></a> adhammo udapādi loke;</p>
  5973. <p class="gathalast">Jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca, uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā.</p>
  5974. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  5975. <p class="gatha1">Na yācanāya napi pātirūpā, na arahatā <span class="note">[na arahati (sī. pī.), arahati (ka.)]</span> tehaṃ dadeyyaṃ maggaṃ;</p>
  5976. <p class="gathalast">Yuddhañca no hotu ubhinnamajja, yuddhamhi yo jessati tassa maggo.</p>
  5977. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  5978. <p class="gatha1">Sabbā <a name="M1.0230"></a> disā anuvisaṭohamasmi, mahabbalo amitayaso atulyo;</p>
  5979. <p class="gathalast">Guṇehi sabbehi upetarūpo, dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi.</p>
  5980. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  5981. <p class="gatha1">Lohena ve haññati jātarūpaṃ, na jātarūpena hananti lohaṃ;</p>
  5982. <p class="gathalast">Sace adhammo hañchati <span class="note">[haññati (sī. syā.), haññiti (katthaci)]</span> dhammamajja, ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ.</p>
  5983. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  5984. <p class="gatha1">Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma <span class="note">[yuddhabalo’si’dhamma (ka. sī.), yuddhabalo’sa’dhamma (pī.)]</span>, na tuyha vuḍḍhā <span class="note">[vaddhā (sī. pī.)]</span> ca garū ca atthi;</p>
  5985. <p class="gathalast">Maggañca te dammi piyāppiyena, vācāduruttānipi te khamāmi.</p>
  5986. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  5987. <p class="gatha1">Idañca sutvā vacanaṃ adhammo, avaṃsiro <a name="T1.0309"></a> patito uddhapādo;</p>
  5988. <p class="gathalast">‘‘Yuddhatthiko ce na labhāmi yuddhaṃ’’, ettāvatā hoti hato adhammo.</p>
  5989. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  5990. <p class="gatha1">Khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā, hantvā adhammaṃ nihanitva <span class="note">[vihanitvā (ka.)]</span> bhūmyā;</p>
  5991. <p class="gathalast">Pāyāsi vitto <span class="note">[citto (syā.)]</span> abhiruyha sandanaṃ, maggeneva atibalo saccanikkamo.</p>
  5992. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  5993. <p class="gatha1">Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, asammānitā yassa sake agāre;</p>
  5994. <p class="gatha2">Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti te <span class="note">[vajanti (sī. pī.)]</span>;</p>
  5995. <p class="gathalast">Yathā adhammo patito avaṃsiro.</p>
  5996. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  5997. <p class="gatha1">Mātā <a name="M1.0231"></a> pitā samaṇabrāhmaṇā ca, susammānitā yassa sake agāre;</p>
  5998. <p class="gatha2">Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti te;</p>
  5999. <p class="gathalast">Yathāpi dhammo abhiruyha sandananti.</p>
  6000. <p class="centered">Dhammadevaputtajātakaṃ <span class="note">[dhammajātakaṃ (sī. pī.)]</span> tatiyaṃ.</p>
  6001. <p class="subhead">458. Udayajātakaṃ (4)</p>
  6002. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  6003. <p class="gatha1">Ekā <a name="T1.0310"></a><a name="V1.0181"></a> nisinnā suci saññatūrū, pāsādamāruyha aninditaṅgī;</p>
  6004. <p class="gathalast">Yācāmi taṃ kinnaranettacakkhu, imekarattiṃ ubhayo vasema.</p>
  6005. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  6006. <p class="gatha1">Okiṇṇantaraparikhaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ;</p>
  6007. <p class="gathalast">Rakkhitaṃ khaggahatthehi, duppavesamidaṃ puraṃ.</p>
  6008. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  6009. <p class="gatha1">Daharassa yuvino cāpi, āgamo ca na vijjati;</p>
  6010. <p class="gathalast">Atha kena nu vaṇṇena, saṅgamaṃ icchase mayā.</p>
  6011. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  6012. <p class="gatha1">Yakkhohamasmi kalyāṇi, āgatosmi tavantike <span class="note">[tavantikaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  6013. <p class="gathalast">Tvaṃ maṃ nandaya <span class="note">[nandassu (syā. ka.)]</span> bhaddante, puṇṇakaṃsaṃ dadāmi te.</p>
  6014. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  6015. <p class="gatha1">Devaṃ va yakkhaṃ atha vā manussaṃ, na patthaye udayamaticca aññaṃ;</p>
  6016. <p class="gathalast">Gaccheva tvaṃ yakkha mahānubhāva, mā cassu gantvā punarāvajittha.</p>
  6017. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  6018. <p class="gatha1">Yā sā rati uttamā kāmabhoginaṃ, yaṃ hetu sattā visamaṃ caranti;</p>
  6019. <p class="gathalast">Mā taṃ ratiṃ jīyi tuvaṃ sucimhi te, dadāmi te rūpiyaṃ kaṃsapūraṃ.</p>
  6020. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  6021. <p class="gatha1">Nāriṃ <a name="T1.0311"></a><a name="M1.0232"></a> naro nijjhapayaṃ dhanena, ukkaṃsatī yattha karoti chandaṃ;</p>
  6022. <p class="gathalast">Vipaccanīko tava devadhammo, paccakkhato thokatarena esi.</p>
  6023. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  6024. <p class="gatha1">Āyu ca vaṇṇo ca <span class="note">[āyuṃ ca vaṇṇaṃ ca (ka. sī. pī.)]</span> manussaloke, nihīyati manujānaṃ suggatte;</p>
  6025. <p class="gathalast">Teneva vaṇṇena dhanampi tuyhaṃ, nihīyati jiṇṇatarāsi ajja.</p>
  6026. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  6027. <p class="gatha1">Evaṃ me pekkhamānassa, rājaputti yasassini;</p>
  6028. <p class="gathalast">Hāyateva tava <span class="note">[hāyate vata te (sī. syā. ka.), hāyateva tato (pī.)]</span> vaṇṇo, ahorattānamaccaye.</p>
  6029. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  6030. <p class="gatha1">Imināva tvaṃ vayasā, rājaputti sumedhase;</p>
  6031. <p class="gathalast">Brahmacariyaṃ careyyāsi, bhiyyo vaṇṇavatī siyā.</p>
  6032. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  6033. <p class="gatha1">Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti;</p>
  6034. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, kathaṃ nu devāna <span class="note">[kathaṃ na devānaṃ (pī.)]</span> sarīradeho.</p>
  6035. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  6036. <p class="gatha1">Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti;</p>
  6037. <p class="gathalast">Suve suve bhiyyatarova <span class="note">[bhiyyataro ca (ka.)]</span> tesaṃ, dibbo <a name="T1.0312"></a> ca vaṇṇo vipulā ca bhogā.</p>
  6038. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  6039. <p class="gatha1">Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, maggo ca nekāyatanaṃ pavutto;</p>
  6040. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, katthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye.</p>
  6041. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  6042. <p class="gatha1">Vācaṃ <a name="V1.0182"></a><a name="M1.0233"></a> manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno;</p>
  6043. <p class="gatha2">Bahunnapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;</p>
  6044. <p class="gathalast">Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, etthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye.</p>
  6045. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  6046. <p class="gatha1">Anusāsasi maṃ yakkha, yathā mātā yathā pitā;</p>
  6047. <p class="gathalast">Uḷāravaṇṇaṃ pucchāmi, ko nu tvamasi subrahā.</p>
  6048. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  6049. <p class="gatha1">Udayohamasmi kalyāṇi, saṅkarattā idhāgato <span class="note">[saṅgaratthā idhāgato (sī. pī.), saṅgaratthāyidhāgato (syā.)]</span>;</p>
  6050. <p class="gathalast">Āmanta kho taṃ gacchāmi, muttosmi tava saṅkarā <span class="note">[saṅgarā (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  6051. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  6052. <p class="gatha1">Sace kho tvaṃ udayosi, saṅkarattā idhāgato;</p>
  6053. <p class="gathalast">Anusāsa maṃ rājaputta, yathāssa puna saṅgamo.</p>
  6054. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  6055. <p class="gatha1">Atipatati <span class="note">[adhipatatī (sī. pī.)]</span> vayo khaṇo tatheva, ṭhānaṃ natthi dhuvaṃ cavanti sattā;</p>
  6056. <p class="gathalast">Parijiyyati addhuvaṃ sarīraṃ, udaye <a name="T1.0313"></a> mā pamāda <span class="note">[mā pamādaṃ (sī.)]</span> carassu dhammaṃ.</p>
  6057. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  6058. <p class="gatha1">Kasiṇā pathavī dhanassa pūrā, ekasseva siyā anaññadheyyā;</p>
  6059. <p class="gathalast">Tañcāpi jahati <span class="note">[jahāti (sī. syā. pī.), jahātī (?)]</span> avītarāgo, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ.</p>
  6060. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  6061. <p class="gatha1">Mātā ca pitā ca bhātaro ca, bhariyā yāpi dhanena hoti kītā <span class="note">[bhariyāpi dhanena honti atittā (ka.)]</span>;</p>
  6062. <p class="gathalast">Te cāpi jahanti aññamaññaṃ, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ.</p>
  6063. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  6064. <p class="gatha1">Kāyo <a name="M1.0234"></a> parabhojananti ñatvā <span class="note">[kāyo ca parabhojanaṃ viditvā (ka.)]</span>, saṃsāre sugatiñca duggatiñca <span class="note">[sugatī ca duggatī ca (sī. syā. pī.), suggatiṃ duggatiñca (ka.)]</span>;</p>
  6065. <p class="gathalast">Ittaravāsoti jāniyāna, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ.</p>
  6066. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  6067. <p class="gatha1">Sādhu bhāsatiyaṃ <span class="note">[bhāsatayaṃ (sī. pī.)]</span> yakkho, appaṃ maccāna jīvitaṃ;</p>
  6068. <p class="gatha2">Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ;</p>
  6069. <p class="gathalast">Sāhaṃ ekā pabbajissāmi, hitvā kāsiṃ surundhananti.</p>
  6070. <p class="centered">Udayajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  6071. <p class="subhead">459. Pānīyajātakaṃ (5)</p>
  6072. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  6073. <p class="gatha1">Mitto <a name="T1.0314"></a> mittassa pānīyaṃ, adinnaṃ paribhuñjisaṃ;</p>
  6074. <p class="gatha2">Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;</p>
  6075. <p class="gathalast">Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ.</p>
  6076. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  6077. <p class="gatha1">Paradārañca disvāna, chando me udapajjatha <span class="note">[upapajjatha (syā. ka.)]</span>;</p>
  6078. <p class="gatha2">Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;</p>
  6079. <p class="gathalast">Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ.</p>
  6080. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  6081. <p class="gatha1">Pitaraṃ <a name="V1.0183"></a> me mahārāja, corā agaṇhu <span class="note">[agaṇhuṃ (sī. pī.), agaṇhi (ka.)]</span> kānane;</p>
  6082. <p class="gathalast">Tesāhaṃ pucchito jānaṃ, aññathā naṃ viyākariṃ.</p>
  6083. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  6084. <p class="gatha1">Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;</p>
  6085. <p class="gathalast">Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ.</p>
  6086. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  6087. <p class="gatha1">Pāṇātipātamakaruṃ, somayāge upaṭṭhite;</p>
  6088. <p class="gathalast">Tesāhaṃ samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ.</p>
  6089. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  6090. <p class="gatha1">Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ;</p>
  6091. <p class="gathalast">Tasmā pabbajito ahaṃ.</p>
  6092. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  6093. <p class="gatha1">Surāmerayamādhukā <span class="note">[madhukā (sī. syā. pī.)]</span>, ye janā paṭhamāsu no;</p>
  6094. <p class="gathalast">Bahūnaṃ te anatthāya, majjapānamakappayuṃ.</p>
  6095. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  6096. <p class="gatha1">Tesāhaṃ <a name="M1.0235"></a> samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ;</p>
  6097. <p class="gatha2">Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ;</p>
  6098. <p class="gathalast">Tasmā pabbajito ahaṃ.</p>
  6099. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  6100. <p class="gatha1">Dhiratthu <a name="T1.0315"></a> subahū kāme, duggandhe bahukaṇṭake;</p>
  6101. <p class="gathalast">Ye ahaṃ paṭisevanto, nālabhiṃ tādisaṃ sukhaṃ.</p>
  6102. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  6103. <p class="gatha1">Mahassādā sukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ <span class="note">[kāmaparaṃ (sī. pī.)]</span> sukhaṃ;</p>
  6104. <p class="gathalast">Ye kāme paṭisevanti, saggaṃ te upapajjare.</p>
  6105. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  6106. <p class="gatha1">Appassādā dukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ dukhaṃ;</p>
  6107. <p class="gathalast">Ye kāme paṭisevanti, nirayaṃ te upapajjare.</p>
  6108. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  6109. <p class="gatha1">Asī yathā sunisito, nettiṃsova supāyiko <span class="note">[supāsito (ka. sī. niyya), supāyito (ka. aṭṭha.)]</span>;</p>
  6110. <p class="gathalast">Sattīva urasi khittā, kāmā dukkhatarā tato.</p>
  6111. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  6112. <p class="gatha1">Aṅgārānaṃva jalitaṃ, kāsuṃ sādhikaporisaṃ;</p>
  6113. <p class="gathalast">Phālaṃva divasaṃtattaṃ, kāmā dukkhatarā tato.</p>
  6114. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  6115. <p class="gatha1">Visaṃ yathā halāhalaṃ, telaṃ pakkuthitaṃ <span class="note">[ukkaṭṭhitaṃ (sī. pī.), pakkuṭṭhitaṃ (syā.)]</span> yathā;</p>
  6116. <p class="gathalast">Tambaloha <span class="note">[tampalohaṃ (syā.)]</span> vilīnaṃva, kāmā dukkhatarā tatoti.</p>
  6117. <p class="centered">Pānīyajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  6118. <p class="subhead">460. Yudhañcayajātakaṃ (6)</p>
  6119. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  6120. <p class="gatha1">Mittāmaccaparibyūḷhaṃ <span class="note">[paribbūḷhaṃ (sī. pī.)]</span>, ahaṃ vande rathesabhaṃ;</p>
  6121. <p class="gathalast">Pabbajissāmahaṃ rāja <span class="note">[pabbajissaṃ mahārāja (sī. pī.)]</span>, taṃ devo anumaññatu.</p>
  6122. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  6123. <p class="gatha1">Sace <a name="V1.0184"></a> te ūnaṃ kāmehi, ahaṃ paripūrayāmi <span class="note">[ahaṃva pūrayāmi (ka.)]</span> te;</p>
  6124. <p class="gathalast">Yo taṃ hiṃsati vāremi, mā pabbaja <span class="note">[pabbaji (pī.)]</span> yudhañcaya <span class="note">[yudhañjaya (sī. syā.), yuvañjaya (pī.)]</span>.</p>
  6125. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  6126. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0316"></a> matthi ūnaṃ kāmehi, hiṃsitā me na vijjati;</p>
  6127. <p class="gathalast">Dīpañca kātumicchāmi, yaṃ jarā nābhikīrati.</p>
  6128. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  6129. <p class="gatha1">Putto <a name="M1.0236"></a> vā pitaraṃ yāce, pitā vā puttamorasaṃ;</p>
  6130. <p class="gathalast">Negamo taṃ yāce <span class="note">[negamo yācate (sī. syā. pī.)]</span> tāta, mā pabbaja yudhañcaya.</p>
  6131. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  6132. <p class="gatha1">Mā maṃ deva nivārehi, pabbajantaṃ rathesabha;</p>
  6133. <p class="gathalast">Māhaṃ kāmehi sammatto, jarāya vasamanvagū.</p>
  6134. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  6135. <p class="gatha1">Ahaṃ taṃ tāta yācāmi, ahaṃ putta nivāraye;</p>
  6136. <p class="gathalast">Ciraṃ taṃ daṭṭhumicchāmi, mā pabbaja yudhañcaya.</p>
  6137. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  6138. <p class="gatha1">Ussāvova tiṇaggamhi, sūriyuggamanaṃ pati;</p>
  6139. <p class="gathalast">Evamāyu manussānaṃ, mā maṃ amma nivāraya.</p>
  6140. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  6141. <p class="gatha1">Taramāno imaṃ yānaṃ, āropetu <span class="note">[taramānā imaṃ yānaṃ, āropentu (sī. pī.)]</span> rathesabha;</p>
  6142. <p class="gathalast">Mā me mātā tarantassa, antarāyakarā ahu.</p>
  6143. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  6144. <p class="gatha1">Abhidhāvatha bhaddante, suññaṃ hessati rammakaṃ;</p>
  6145. <p class="gathalast">Yudhañcayo anuññāto, sabbadattena rājinā.</p>
  6146. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  6147. <p class="gatha1">Yohu seṭṭho sahassassa <span class="note">[manussānaṃ (syā.), sahassānaṃ (ka.)]</span>, yuvā kañcanasannibho;</p>
  6148. <p class="gathalast">Soyaṃ kumāro pabbajito, kāsāyavasano balī.</p>
  6149. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  6150. <p class="gatha1">Ubho kumārā pabbajitā, yudhañcayo yudhiṭṭhilo;</p>
  6151. <p class="gathalast">Pahāya mātāpitaro, saṅgaṃ chetvāna maccunoti.</p>
  6152. <p class="centered">Yudhañcayajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  6153. <p class="subhead">461. Dasarathajātakaṃ (7)</p>
  6154. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  6155. <p class="gatha1">Etha <a name="T1.0317"></a> lakkhaṇa sītā ca, ubho otarathodakaṃ;</p>
  6156. <p class="gathalast">Evāyaṃ bharato āha, ‘‘rājā dasaratho mato’’.</p>
  6157. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  6158. <p class="gatha1">Kena rāmappabhāvena, socitabbaṃ na socasi;</p>
  6159. <p class="gathalast">Pitaraṃ kālakataṃ <span class="note">[kālaṅkataṃ (ka.)]</span> sutvā, na taṃ pasahate dukhaṃ.</p>
  6160. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  6161. <p class="gatha1">Yaṃ na sakkā nipāletuṃ, posena lapataṃ bahuṃ;</p>
  6162. <p class="gathalast">Sa kissa viññū medhāvī, attānamupatāpaye.</p>
  6163. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  6164. <p class="gatha1">Daharā <a name="V1.0185"></a><a name="M1.0237"></a> ca hi vuddhā ca <span class="note">[ye vuddhā (sī. aṭṭha.), ye vuḍḍhā (syā.)]</span>, ye bālā ye ca paṇḍitā;</p>
  6165. <p class="gathalast">Aḍḍhā ceva daliddā ca, sabbe maccuparāyaṇā.</p>
  6166. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  6167. <p class="gatha1">Phalānamiva pakkānaṃ, niccaṃ patanato bhayaṃ;</p>
  6168. <p class="gathalast">Evaṃ jātāna maccānaṃ, nicca maraṇato bhayaṃ.</p>
  6169. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  6170. <p class="gatha1">Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahujjanā;</p>
  6171. <p class="gathalast">Pāto eke na dissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahujjanā.</p>
  6172. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  6173. <p class="gatha1">Paridevayamāno ce, kiñcidatthaṃ udabbahe;</p>
  6174. <p class="gathalast">Sammūḷho hiṃsamattānaṃ, kayirā taṃ vicakkhaṇo.</p>
  6175. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  6176. <p class="gatha1">Kiso vivaṇṇo bhavati, hiṃsamattānamattano <span class="note">[mattanā (sī. aṭṭha. su. ni. 590)]</span>;</p>
  6177. <p class="gathalast">Na tena petā pālenti, niratthā paridevanā.</p>
  6178. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  6179. <p class="gatha1">Yathā saraṇamādittaṃ, vārinā parinibbaye <span class="note">[vārināvanibbāpaye (syā. ka.)]</span>;</p>
  6180. <p class="gatha2">Evampi dhīro sutavā, medhāvī paṇḍito naro;</p>
  6181. <p class="gathalast">Khippamuppatitaṃ sokaṃ, vāto tūlaṃva dhaṃsaye.</p>
  6182. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  6183. <p class="gatha1">Macco ekova <a name="T1.0318"></a> <span class="note">[ekova macco (sī. syā. pī.)]</span> acceti, ekova jāyate kule;</p>
  6184. <p class="gathalast">Saṃyogaparamātveva, sambhogā sabbapāṇinaṃ.</p>
  6185. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  6186. <p class="gatha1">Tasmā hi dhīrassa bahussutassa, sampassato lokamimaṃ parañca;</p>
  6187. <p class="gathalast">Aññāya dhammaṃ hadayaṃ manañca, sokā mahantāpi na tāpayanti.</p>
  6188. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  6189. <p class="gatha1">Sohaṃ dassañca bhokkhañca, bharissāmi ca <span class="note">[sohaṃ yasañca bhogañca, bhariyāpi ca (syā. ka.)]</span> ñātake;</p>
  6190. <p class="gathalast">Sesañca pālayissāmi, kiccametaṃ <span class="note">[kiccamevaṃ (pī.)]</span> vijānato.</p>
  6191. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  6192. <p class="gatha1">Dasa vassasahassāni, saṭṭhi vassasatāni ca;</p>
  6193. <p class="gathalast">Kambugīvo mahābāhu, rāmo rajjamakārayīti.</p>
  6194. <p class="centered">Dasarathajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  6195. <p class="subhead">462. Saṃvarajātakaṃ (8)</p>
  6196. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  6197. <p class="gatha1">Jānanto <a name="M1.0238"></a> no mahārāja, tava sīlaṃ janādhipo;</p>
  6198. <p class="gathalast">Ime kumāre pūjento, na taṃ kenaci maññatha.</p>
  6199. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  6200. <p class="gatha1">Tiṭṭhante no mahārāje, adu <span class="note">[ādu (sī. pī.), ādū (syā.)]</span> deve divaṅgate;</p>
  6201. <p class="gathalast">Ñātī taṃ samanuññiṃsu, sampassaṃ atthamattano.</p>
  6202. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  6203. <p class="gatha1">Kena saṃvaravattena, sañjāte abhitiṭṭhasi;</p>
  6204. <p class="gathalast">Kena taṃ nātivattanti, ñātisaṅghā samāgatā.</p>
  6205. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  6206. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0186"></a> rājaputta usūyāmi <span class="note">[rājaputta nussuyyāmi (ka.)]</span>, samaṇānaṃ mahesinaṃ;</p>
  6207. <p class="gathalast">Sakkaccaṃ <a name="T1.0319"></a> te namassāmi, pāde vandāmi tādinaṃ.</p>
  6208. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  6209. <p class="gatha1">Te maṃ dhammaguṇe yuttaṃ, sussūsamanusūyakaṃ;</p>
  6210. <p class="gathalast">Samaṇā manusāsanti <span class="note">[samanusāsanti (sī. syā. pī.)]</span>, isī dhammaguṇe ratā.</p>
  6211. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  6212. <p class="gatha1">Tesāhaṃ vacanaṃ sutvā, samaṇānaṃ mahesinaṃ;</p>
  6213. <p class="gathalast">Na kiñci atimaññāmi, dhamme me nirato mano.</p>
  6214. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  6215. <p class="gatha1">Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;</p>
  6216. <p class="gathalast">Tesaṃ <span class="note">[tesu (pī.)]</span> nappaṭibandhāmi, niviṭṭhaṃ <span class="note">[nibaddhaṃ (sī. pī.)]</span> bhattavetanaṃ.</p>
  6217. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  6218. <p class="gatha1">Mahāmattā ca me atthi, mantino paricārakā;</p>
  6219. <p class="gathalast">Bārāṇasiṃ voharanti, bahumaṃsasurodakaṃ.</p>
  6220. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  6221. <p class="gatha1">Athopi vāṇijā phītā, nānāraṭṭhehi āgatā;</p>
  6222. <p class="gathalast">Tesu me vihitā rakkhā, evaṃ jānāhuposatha.</p>
  6223. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  6224. <p class="gatha1">Dhammena kira ñātīnaṃ, rajjaṃ kārehi saṃvara;</p>
  6225. <p class="gathalast">Medhāvī paṇḍito cāsi <span class="note">[cāpi (sī. pī.)]</span>, athopi ñātinaṃ hito.</p>
  6226. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  6227. <p class="gatha1">Taṃ taṃ ñātiparibyūḷhaṃ, nānāratanamocitaṃ;</p>
  6228. <p class="gathalast">Amittā nappasahanti, indaṃva asurādhipoti.</p>
  6229. <p class="centered">Saṃvarajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  6230. <p class="subhead">463. Suppārakajātakaṃ (9)</p>
  6231. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  6232. <p class="gatha1">Ummujjanti <a name="M1.0239"></a> nimujjanti, manussā khuranāsikā;</p>
  6233. <p class="gathalast">Suppārakaṃ <a name="T1.0320"></a> taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ.</p>
  6234. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  6235. <p class="gatha1">Kurukacchā <span class="note">[bharukacchā (sī. syā. pī. aṭṭha.)]</span> payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ;</p>
  6236. <p class="gathalast">Nāvāya vippanaṭṭhāya, khuramālīti vuccati.</p>
  6237. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  6238. <p class="gatha1">Yathā aggīva suriyova <span class="note">[aggi suriyo ca (syā.), aggīva sūriyo (ka.)]</span>, samuddo paṭidissati;</p>
  6239. <p class="gathalast">Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ.</p>
  6240. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  6241. <p class="gatha1">Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ;</p>
  6242. <p class="gathalast">Nāvāya vippanaṭṭhāya, aggimālīti vuccati.</p>
  6243. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  6244. <p class="gatha1">Yathā dadhīva khīraṃva <span class="note">[dadhi ca khīraṃ ca (syā.), evamuparipi]</span>, samuddo paṭidissati;</p>
  6245. <p class="gathalast">Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ.</p>
  6246. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  6247. <p class="gatha1">Kurukacchā <a name="V1.0187"></a> payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ;</p>
  6248. <p class="gathalast">Nāvāya vippanaṭṭhāya, dadhimālīti <span class="note">[khīramālīti (ka.)]</span> vuccati.</p>
  6249. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  6250. <p class="gatha1">Yathā kusova sassova, samuddo paṭidissati;</p>
  6251. <p class="gathalast">Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ.</p>
  6252. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  6253. <p class="gatha1">Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ;</p>
  6254. <p class="gathalast">Nāvāya vippanaṭṭhāya, kusamālīti vuccati.</p>
  6255. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  6256. <p class="gatha1">Yathā naḷova veḷūva, samuddo paṭidissati;</p>
  6257. <p class="gathalast">Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ.</p>
  6258. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  6259. <p class="gatha1">Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ;</p>
  6260. <p class="gathalast">Nāvāya vippanaṭṭhāya, naḷamālīti vuccati.</p>
  6261. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  6262. <p class="gatha1">Mahabbhayo bhiṃsanako, saddo suyyatimānuso <span class="note">[samuddo suyyata’mānuso (sī. pī. aṭṭha.)]</span>;</p>
  6263. <p class="gatha2">Yathā <a name="T1.0321"></a> sobbho papātova, samuddo paṭidissati;</p>
  6264. <p class="gathalast">Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ.</p>
  6265. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  6266. <p class="gatha1">Kurukacchā <a name="M1.0240"></a> payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ;</p>
  6267. <p class="gathalast">Nāvāya vippanaṭṭhāya, baḷavāmukhīti <span class="note">[vaḷabhāmukhīti (sī. syā.), balavāmukhīti (syā. ka.)]</span> vuccati.</p>
  6268. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  6269. <p class="gatha1">Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ;</p>
  6270. <p class="gatha2">Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ;</p>
  6271. <p class="gathalast">Etena saccavajjena, sotthiṃ nāvā nivattatūti.</p>
  6272. <p class="centered">Suppārakajātakaṃ navamaṃ.</p>
  6273. <p class="centered">Ekādasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  6274. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  6275. <p class="gatha1">Sirimātusuposakanāgavaro, puna juṇhaka dhammamudayavaro;</p>
  6276. <p class="gathalast">Atha pāni yudhañcayako ca, dasaratha saṃvara pāragatena navāti.</p>
  6277. <a name="kn14_12"></a>
  6278. <p class="chapter">12. Dvādasakanipāto</p>
  6279. <p class="subhead">464. Cūḷakuṇālajātakaṃ (1)</p>
  6280. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  6281. <p class="gatha1">Luddhānaṃ <a name="T1.0322"></a><a name="V1.0188"></a><a name="M1.0241"></a> <span class="note">[khuddānaṃ (sī. syā. pī.)]</span> lahucittānaṃ, akataññūna dubbhinaṃ;</p>
  6282. <p class="gathalast">Nādevasatto puriso, thīnaṃ saddhātumarahati.</p>
  6283. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  6284. <p class="gatha1">Na tā pajānanti kataṃ na kiccaṃ, na mātaraṃ pitaraṃ bhātaraṃ vā;</p>
  6285. <p class="gathalast">Anariyā samatikkantadhammā, sasseva cittassa vasaṃ vajanti.</p>
  6286. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  6287. <p class="gatha1">Cirānuvuṭṭhampi <span class="note">[cirānuvutthampi (sī. pī.)]</span> piyaṃ manāpaṃ, anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ <span class="note">[santaṃ (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  6288. <p class="gathalast">Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti, tasmāhamitthīnaṃ na vissasāmi.</p>
  6289. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  6290. <p class="gatha1">Thīnañhi cittaṃ yathā vānarassa, kannappakannaṃ yathā rukkhachāyā;</p>
  6291. <p class="gathalast">Calācalaṃ hadayamitthiyānaṃ, cakkassa nemi viya parivattati.</p>
  6292. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  6293. <p class="gatha1">Yadā tā passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ;</p>
  6294. <p class="gathalast">Saṇhāhi vācāhi nayanti menaṃ, kambojakā <a name="T1.0323"></a> jalajeneva assaṃ.</p>
  6295. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  6296. <p class="gatha1">Yadā na passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ;</p>
  6297. <p class="gathalast">Samantato naṃ parivajjayanti, tiṇṇo nadīpāragatova kullaṃ.</p>
  6298. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  6299. <p class="gatha1">Silesūpamā <a name="M1.0242"></a> sikhiriva sabbabhakkhā, tikkhamāyā nadīriva sīghasotā;</p>
  6300. <p class="gathalast">Sevanti hetā piyamappiyañca, nāvā yathā orakūlaṃ parañca.</p>
  6301. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  6302. <p class="gatha1">Na tā ekassa na dvinnaṃ, āpaṇova pasārito;</p>
  6303. <p class="gathalast">Yo tā mayhanti maññeyya, vātaṃ jālena bādhaye <span class="note">[bandhaye (syā. ka.)]</span>.</p>
  6304. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  6305. <p class="gatha1">Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā;</p>
  6306. <p class="gathalast">Evaṃ lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati <span class="note">[imissā gāthāya pubbaddhāparaddhaṃ vipariyāyena dissati (ka.)]</span>.</p>
  6307. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  6308. <p class="gatha1">Ghatāsanasamā etā, kaṇhasappasirūpamā;</p>
  6309. <p class="gathalast">Gāvo bahitiṇasseva, omasanti varaṃ varaṃ.</p>
  6310. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  6311. <p class="gatha1">Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇhasappaṃ, muddhābhisittaṃ pamadā ca sabbā;</p>
  6312. <p class="gathalast">Ete naro niccayato <span class="note">[niccayatto (sī. pī.)]</span> bhajetha, tesaṃ have dubbidu sabbabhāvo <span class="note">[saccabhāvo (syā.)]</span>.</p>
  6313. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  6314. <p class="gatha1">Naccantavaṇṇā <a name="T1.0324"></a><a name="V1.0189"></a> na bahūnaṃ kantā, na dakkhiṇā pamadā sevitabbā;</p>
  6315. <p class="gathalast">Na parassa bhariyā na dhanassa hetu, etitthiyo pañca na sevitabbāti.</p>
  6316. <p class="centered">Cūḷakuṇālajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  6317. <p class="subhead">465. Bhaddasālajātakaṃ (2)</p>
  6318. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  6319. <p class="gatha1">Kā tvaṃ suddhehi vatthehi, aghe vehāyasaṃ <span class="note">[vehāsayaṃ (sī. pī.)]</span> ṭhitā;</p>
  6320. <p class="gathalast">Kena tyāssūni vattanti, kuto taṃ bhayamāgataṃ.</p>
  6321. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  6322. <p class="gatha1">Taveva deva vijite, bhaddasāloti maṃ vidū;</p>
  6323. <p class="gathalast">Saṭṭhi <span class="note">[saṭṭhiṃ (sī. pī.)]</span> vassasahassāni, tiṭṭhato pūjitassa me.</p>
  6324. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  6325. <p class="gatha1">Kārayantā <a name="M1.0243"></a> nagarāni, agāre ca disampati;</p>
  6326. <p class="gatha2">Vividhe cāpi pāsāde, na maṃ te accamaññisuṃ;</p>
  6327. <p class="gathalast">Yatheva maṃ te pūjesuṃ, tatheva tvampi pūjaya.</p>
  6328. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  6329. <p class="gatha1">Taṃ ivāhaṃ <span class="note">[tañca ahaṃ (sī. syā. pī.)]</span> na passāmi, thūlaṃ kāyena te dumaṃ;</p>
  6330. <p class="gathalast">Ārohapariṇāhena, abhirūposi jātiyā.</p>
  6331. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  6332. <p class="gatha1">Pāsādaṃ kārayissāmi, ekatthambhaṃ manoramaṃ;</p>
  6333. <p class="gathalast">Tattha taṃ upanessāmi, ciraṃ te yakkha jīvitaṃ.</p>
  6334. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  6335. <p class="gatha1">Evaṃ cittaṃ udapādi, sarīrena vinābhāvo;</p>
  6336. <p class="gathalast">Puthuso maṃ vikantitvā, khaṇḍaso avakantatha.</p>
  6337. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  6338. <p class="gatha1">Agge <a name="T1.0325"></a> ca chetvā majjhe ca, pacchā mūlamhi chindatha <span class="note">[mūlañca chindatha (sī.), mūlaṃ vichindatha (pī.)]</span>;</p>
  6339. <p class="gathalast">Evaṃ me chijjamānassa, na dukkhaṃ maraṇaṃ siyā.</p>
  6340. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  6341. <p class="gatha1">Hatthapādaṃ <span class="note">[hatthapāde (ka.)]</span> yathā chinde <span class="note">[chinne (ka.)]</span>, kaṇṇanāsañca jīvato;</p>
  6342. <p class="gathalast">Tato pacchā siro chinde, taṃ dukkhaṃ maraṇaṃ siyā.</p>
  6343. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  6344. <p class="gatha1">Sukhaṃ nu khaṇḍaso chinnaṃ, bhaddasālavanappati;</p>
  6345. <p class="gathalast">Kiṃ hetu kiṃ upādāya, khaṇḍaso chinnamicchasi.</p>
  6346. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  6347. <p class="gatha1">Yañca hetumupādāya, hetuṃ dhammūpasaṃhitaṃ;</p>
  6348. <p class="gathalast">Khaṇḍaso chinnamicchāmi, mahārāja suṇohi me.</p>
  6349. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  6350. <p class="gatha1">Ñātī me sukhasaṃvaddhā, mama passe nivātajā;</p>
  6351. <p class="gathalast">Tepihaṃ upahiṃseyyaṃ, paresaṃ asukhocitaṃ.</p>
  6352. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  6353. <p class="gatha1">Ceteyyarūpaṃ <a name="V1.0190"></a> <span class="note">[cetabbarūpaṃ (sī. pī.)]</span> cetesi, bhaddasālavanappati;</p>
  6354. <p class="gathalast">Hitakāmosi ñātīnaṃ, abhayaṃ samma dammi teti.</p>
  6355. <p class="centered">Bhaddasālajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  6356. <p class="subhead">466. Samuddavāṇijajātakaṃ (3)</p>
  6357. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  6358. <p class="gatha1">Kasanti <a name="M1.0244"></a> vapanti te janā, manujā kammaphalūpajīvino;</p>
  6359. <p class="gathalast">Nayimassa dīpakassa bhāgino, jambudīpā idameva no varaṃ.</p>
  6360. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  6361. <p class="gatha1">Tipañcarattūpagatamhi cande, vego <a name="T1.0326"></a> mahā hehiti sāgarassa;</p>
  6362. <p class="gathalast">Uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ, mā vo vadhī gacchatha leṇamaññaṃ.</p>
  6363. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  6364. <p class="gatha1">Na jātuyaṃ sāgaravārivego, uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ;</p>
  6365. <p class="gathalast">Taṃ me nimittehi bahūhi diṭṭhaṃ, mā bhetha kiṃ socatha modathavho <span class="note">[modatha vo (ka.) 6.38 moggallānasuttaṃ passitabbaṃ]</span>.</p>
  6366. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  6367. <p class="gatha1">Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, pattattha āvāsamimaṃ uḷāraṃ;</p>
  6368. <p class="gathalast">Na vo bhayaṃ paṭipassāmi kiñci, āputtaputtehi pamodathavho.</p>
  6369. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  6370. <p class="gatha1">Yo devoyaṃ dakkhiṇāyaṃ <span class="note">[dakkhiṇassaṃ (sī.)]</span> disāyaṃ, khemanti pakkosati tassa saccaṃ;</p>
  6371. <p class="gathalast">Na uttaro vedi bhayābhayassa, mā bhetha kiṃ socatha modathavho.</p>
  6372. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  6373. <p class="gatha1">Yathā ime vippavadanti yakkhā, eko bhayaṃ saṃsati khemameko;</p>
  6374. <p class="gathalast">Tadiṅgha mayhaṃ vacanaṃ suṇātha, khippaṃ <a name="T1.0327"></a> lahuṃ mā vinassimha sabbe.</p>
  6375. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  6376. <p class="gatha1">Sabbe <a name="M1.0245"></a> samāgamma karoma nāvaṃ, doṇiṃ daḷhaṃ sabbayantūpapannaṃ;</p>
  6377. <p class="gathalast">Sace ayaṃ dakkhiṇo saccamāha, moghaṃ paṭikkosati uttaroyaṃ;</p>
  6378. <p class="gathalast">Sā ceva no hehiti āpadatthā, imañca dīpaṃ na pariccajema.</p>
  6379. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  6380. <p class="gatha1">Sace ca kho uttaro saccamāha, moghaṃ paṭikkosati dakkhiṇoyaṃ;</p>
  6381. <p class="gathalast">Tameva nāvaṃ abhiruyha sabbe, evaṃ mayaṃ sotthi taremu pāraṃ.</p>
  6382. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  6383. <p class="gatha1">Na ve sugaṇhaṃ paṭhamena seṭṭhaṃ, kaniṭṭhamāpāthagataṃ gahetvā;</p>
  6384. <p class="gathalast">Yo cīdha tacchaṃ <span class="note">[majjhaṃ (sī. syā. pī.)]</span> paviceyya gaṇhati <span class="note">[gaṇhi (ka.)]</span>, sa ve naro seṭṭhamupeti ṭhānaṃ.</p>
  6385. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  6386. <p class="gatha1">Yathāpi te sāgaravārimajjhe, sakammunā sotthi vahiṃsu vāṇijā;</p>
  6387. <p class="gathalast">Anāgatatthaṃ paṭivijjhiyāna, appampi nācceti sa bhūripañño.</p>
  6388. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  6389. <p class="gatha1">Bālā <a name="T1.0328"></a> ca mohena rasānugiddhā, anāgataṃ appaṭivijjhiyatthaṃ;</p>
  6390. <p class="bodytext">Paccuppanne sīdanti atthajāte, samuddamajjhe yathā te manussā.</p>
  6391. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  6392. <p class="gatha1">Anāgataṃ <a name="V1.0191"></a> paṭikayirātha kiccaṃ, ‘‘mā maṃ kiccaṃ kiccakāle byadhesi’’;</p>
  6393. <p class="gathalast">Taṃ tādisaṃ paṭikata <span class="note">[paṭikataṃ (ka.), paṭigata (sī. aṭṭha.), paṭikacca (?)]</span> kiccakāriṃ, na taṃ kiccaṃ kiccakāle byadhetīti.</p>
  6394. <p class="centered">Samuddavāṇijajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  6395. <p class="subhead">467. Kāmajātakaṃ (4)</p>
  6396. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  6397. <p class="gatha1">Kāmaṃ <a name="M1.0246"></a> kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati;</p>
  6398. <p class="gathalast">Addhā pītimano hoti, laddhā macco yadicchati.</p>
  6399. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  6400. <p class="gatha1">Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati;</p>
  6401. <p class="gathalast">Tato naṃ aparaṃ kāme, dhamme taṇhaṃva vindati.</p>
  6402. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  6403. <p class="gatha1">Gavaṃva siṅgino siṅgaṃ, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati;</p>
  6404. <p class="gatha2">Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato;</p>
  6405. <p class="gathalast">Bhiyyo taṇhā pipāsā ca, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati.</p>
  6406. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  6407. <p class="gatha1">Pathabyā sāliyavakaṃ, gavassaṃ <span class="note">[gavāsaṃ (sī. syā. pī.)]</span> dāsaporisaṃ;</p>
  6408. <p class="gathalast">Datvā ca <span class="note">[datvāpi (sī. syā.), datvā vā (pī.)]</span> nālamekassa, iti vidvā <span class="note">[viddhā (syā.)]</span> samaṃ care.</p>
  6409. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  6410. <p class="gatha1">Rājā <a name="T1.0329"></a> pasayha pathaviṃ vijitvā, sasāgarantaṃ mahimāvasanto;</p>
  6411. <p class="gathalast">Oraṃ samuddassa atittarūpo <span class="note">[atittirūpo (ka.)]</span>, pāraṃ samuddassapi patthayetha.</p>
  6412. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  6413. <p class="gatha1">Yāva anussaraṃ kāme, manasā titti nājjhagā;</p>
  6414. <p class="gathalast">Tato nivattā paṭikamma disvā, te ve sutittā ye <span class="note">[tittā (sī. syā. pī.)]</span> paññāya tittā.</p>
  6415. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  6416. <p class="gatha1">Paññāya tittinaṃ <span class="note">[tittīnaṃ (sī. syā.)]</span> seṭṭhaṃ, na so kāmehi tappati;</p>
  6417. <p class="gathalast">Paññāya tittaṃ purisaṃ, taṇhā na kurute vasaṃ.</p>
  6418. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  6419. <p class="gatha1">Apacinetheva kāmānaṃ <span class="note">[kāmāni (sī. syā. pī.)]</span>, appicchassa alolupo;</p>
  6420. <p class="gathalast">Samuddamatto puriso, na so kāmehi tappati.</p>
  6421. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  6422. <p class="gatha1">Rathakārova cammassa, parikantaṃ upāhanaṃ;</p>
  6423. <p class="gatha2">Yaṃ yaṃ cajati <span class="note">[jahati (syā. ka.)]</span> kāmānaṃ, taṃ taṃ sampajjate sukhaṃ;</p>
  6424. <p class="gathalast">Sabbaṃ ce sukhamiccheyya, sabbe kāme pariccaje.</p>
  6425. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  6426. <p class="gatha1">Aṭṭha <a name="M1.0247"></a> te bhāsitā gāthā, sabbā honti sahassiyo <span class="note">[sahassiyā (?) upari sutasomajātake tathā dissati]</span>;</p>
  6427. <p class="gathalast">Paṭigaṇha mahābrahme, sādhetaṃ tava bhāsitaṃ.</p>
  6428. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  6429. <p class="gatha1">Na me attho sahassehi, satehi nahutehi vā;</p>
  6430. <p class="gathalast">Pacchimaṃ bhāsato gāthaṃ, kāme me na rato mano.</p>
  6431. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  6432. <p class="gatha1">Bhadrako <a name="V1.0192"></a> <span class="note">[saddo (sī.)]</span> vatāyaṃ māṇavako, sabbalokavidū muni;</p>
  6433. <p class="gathalast">Yo <a name="T1.0330"></a> imaṃ taṇhaṃ <span class="note">[yo taṇhaṃ (sī. syā.)]</span> dukkhajananiṃ, parijānāti paṇḍitoti.</p>
  6434. <p class="centered">Kāmajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  6435. <p class="subhead">468. Janasandhajātakaṃ (5)</p>
  6436. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  6437. <p class="gatha1">Dasa khalu imāni <span class="note">[khalumāni (syā.)]</span> ṭhānāni, yāni pubbe akaritvā;</p>
  6438. <p class="gathalast">Sa pacchā manutappati, iccevāha <span class="note">[iccāha rājā (sī. syā. pī.)]</span> janasandho.</p>
  6439. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  6440. <p class="gatha1">Aladdhā vittaṃ tappati, pubbe asamudānitaṃ;</p>
  6441. <p class="gathalast">Na pubbe dhanamesissaṃ, iti pacchānutappati.</p>
  6442. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  6443. <p class="gatha1">Sakyarūpaṃ pure santaṃ, mayā sippaṃ na sikkhitaṃ;</p>
  6444. <p class="gathalast">Kicchā vutti asippassa, iti pacchānutappati.</p>
  6445. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  6446. <p class="gatha1">Kūṭavedī pure āsiṃ, pisuṇo piṭṭhimaṃsiko;</p>
  6447. <p class="gathalast">Caṇḍo ca pharuso cāpi <span class="note">[cāsiṃ (sī. syā. pī.)]</span>, iti pacchānutappati.</p>
  6448. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  6449. <p class="gatha1">Pāṇātipātī pure āsiṃ, luddo cāpi <span class="note">[cāsiṃ (sī. pī.)]</span> anāriyo;</p>
  6450. <p class="gathalast">Bhūtānaṃ nāpacāyissaṃ, iti pacchānutappati.</p>
  6451. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  6452. <p class="gatha1">Bahūsu vata santīsu, anāpādāsu itthisu;</p>
  6453. <p class="gathalast">Paradāraṃ asevissaṃ, iti pacchānutappati.</p>
  6454. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  6455. <p class="gatha1">Bahumhi vata santamhi, annapāne upaṭṭhite;</p>
  6456. <p class="gathalast">Na pubbe adadaṃ <span class="note">[adadiṃ (sī.)]</span> dānaṃ, iti pacchānutappati.</p>
  6457. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  6458. <p class="gatha1">Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ <span class="note">[jiṇṇake gatayobbane (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  6459. <p class="gathalast">Pahu <a name="T1.0331"></a> santo na posissaṃ, iti pacchānutappati.</p>
  6460. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  6461. <p class="gatha1">Ācariyamanusatthāraṃ<a name="M1.0248"></a>, sabbakāmarasāharaṃ;</p>
  6462. <p class="gathalast">Pitaraṃ atimaññissaṃ, iti pacchānutappati.</p>
  6463. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  6464. <p class="gatha1">Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;</p>
  6465. <p class="gathalast">Na pubbe payirupāsissaṃ, iti pacchānutappati.</p>
  6466. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  6467. <p class="gatha1">Sādhu hoti tapo ciṇṇo, santo ca payirupāsito;</p>
  6468. <p class="gathalast">Na ca pubbe tapo ciṇṇo, iti pacchānutappati.</p>
  6469. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  6470. <p class="gatha1">Yo ca etāni ṭhānāni, yoniso paṭipajjati;</p>
  6471. <p class="gathalast">Karaṃ purisakiccāni, sa pacchā nānutappatīti.</p>
  6472. <p class="centered">Janasandhajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  6473. <p class="subhead">469. Mahākaṇhajātakaṃ (6)</p>
  6474. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  6475. <p class="gatha1">Kaṇho <a name="V1.0193"></a> kaṇho ca ghoro ca, sukkadāṭho pabhāsavā <span class="note">[patāpavā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  6476. <p class="gathalast">Baddho pañcahi rajjūhi, kiṃ ravi <span class="note">[dhīra (sī. pī.), vīra (syā.)]</span> sunakho tava.</p>
  6477. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  6478. <p class="gatha1">Nāyaṃ migānamatthāya, usīnaka <span class="note">[usīnara (sī. pī.), usīnnara (syā.)]</span> bhavissati;</p>
  6479. <p class="gathalast">Manussānaṃ anayo hutvā, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6480. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  6481. <p class="gatha1">Pattahatthā samaṇakā, muṇḍā saṅghāṭipārutā;</p>
  6482. <p class="gathalast">Naṅgalehi kasissanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6483. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  6484. <p class="gatha1">Tapassiniyo <span class="note">[tapanīyā (ka.) dutiyantapadāni hetāni]</span> pabbajitā, muṇḍā saṅghāṭipārutā;</p>
  6485. <p class="gathalast">Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6486. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  6487. <p class="gatha1">Dīghottaroṭṭhā <a name="T1.0332"></a> jaṭilā, paṅkadantā rajassirā;</p>
  6488. <p class="gathalast">Iṇaṃ codāya <span class="note">[vodāya (sī. pī.), codaya (syā.)]</span> gacchanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6489. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  6490. <p class="gatha1">Adhicca vede <span class="note">[vedaṃ (ka.)]</span> sāvittiṃ, yaññatantañca <span class="note">[tantrañca (sī. syā. pī.)]</span> brāhmaṇā;</p>
  6491. <p class="gathalast">Bhatikāya yajissanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6492. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  6493. <p class="gatha1">Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ;</p>
  6494. <p class="gathalast">Pahū santo <span class="note">[santā (sī.)]</span> na bharanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6495. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  6496. <p class="gatha1">Mātaraṃ <a name="M1.0249"></a> pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ;</p>
  6497. <p class="gathalast">Bālā tumheti vakkhanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6498. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  6499. <p class="gatha1">Ācariyabhariyaṃ sakhiṃ <span class="note">[ācariyabhariyaṃ sakhābhariyaṃ (sī. pī.)]</span>, mātulāniṃ pitucchakiṃ <span class="note">[pitucchayaṃ (sī.), pitucchasaṃ (pī.)]</span>;</p>
  6500. <p class="gathalast">Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6501. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  6502. <p class="gatha1">Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā;</p>
  6503. <p class="gathalast">Panthaghātaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6504. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  6505. <p class="gatha1">Sukkacchavī vedhaverā, thūlabāhū apātubhā;</p>
  6506. <p class="gathalast">Mittabhedaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati.</p>
  6507. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  6508. <p class="gatha1">Māyāvino nekatikā, asappurisacintakā;</p>
  6509. <p class="gathalast">Yadā loke bhavissanti, tadā kaṇho pamokkhatīti.</p>
  6510. <p class="centered">Mahākaṇhajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  6511. <p class="subhead">470. Kosiyajātakaṃ (7)</p>
  6512. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  6513. <p class="gatha1">Neva <a name="V1.0194"></a> kiṇāmi napi vikkiṇāmi, na <a name="T1.0333"></a> cāpi me sannicayo ca atthi <span class="note">[idhatthi (syā.)]</span>;</p>
  6514. <p class="gathalast">Sukiccharūpaṃ vatidaṃ parittaṃ, patthodano nālamayaṃ duvinnaṃ.</p>
  6515. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  6516. <p class="gatha1">Appamhā appakaṃ dajjā, anumajjhato majjhakaṃ;</p>
  6517. <p class="gathalast">Bahumhā bahukaṃ dajjā, adānaṃ nupapajjati <span class="note">[na upapajjati (sī. pī.), nūpapajjati (syā.)]</span>.</p>
  6518. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  6519. <p class="gatha1">Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca.</p>
  6520. <p class="gathalast">Ariyamaggaṃ samārūha <span class="note">[ariyaṃ maggaṃ samāruha (sī. pī.)]</span>, nekāsī labhate sukhaṃ.</p>
  6521. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  6522. <p class="gatha1">Moghañcassa hutaṃ hoti, moghañcāpi samīhitaṃ;</p>
  6523. <p class="gathalast">Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ.</p>
  6524. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  6525. <p class="gatha1">Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca;</p>
  6526. <p class="gathalast">Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ.</p>
  6527. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  6528. <p class="gatha1">Saccañcassa <a name="M1.0250"></a> hutaṃ hoti, saccañcāpi samīhitaṃ;</p>
  6529. <p class="gathalast">Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ.</p>
  6530. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  6531. <p class="gatha1">Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca;</p>
  6532. <p class="gathalast">Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ.</p>
  6533. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  6534. <p class="gatha1">Sarañca juhati poso, bahukāya gayāya ca;</p>
  6535. <p class="gathalast">Doṇe timbarutitthasmiṃ, sīghasote mahāvahe.</p>
  6536. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  6537. <p class="gatha1">Atra cassa hutaṃ hoti, atra cassa samīhitaṃ;</p>
  6538. <p class="gathalast">Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ.</p>
  6539. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  6540. <p class="gatha1">Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca;</p>
  6541. <p class="gathalast">Ariyamaggaṃ <a name="T1.0334"></a> samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ.</p>
  6542. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  6543. <p class="gatha1">Baḷisañhi so nigilati <span class="note">[niggilati (sī. pī.)]</span>, dīghasuttaṃ sabandhanaṃ;</p>
  6544. <p class="gathalast">Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ.</p>
  6545. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  6546. <p class="gatha1">Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca;</p>
  6547. <p class="gathalast">Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ.</p>
  6548. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  6549. <p class="gatha1">Uḷāravaṇṇā vata brāhmaṇā ime, ayañca vo sunakho kissa hetu;</p>
  6550. <p class="gathalast">Uccāvacaṃ vaṇṇanibhaṃ vikubbati, akkhātha no brāhmaṇā ke nu tumhe.</p>
  6551. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  6552. <p class="gatha1">Cando ca suriyo ca <span class="note">[sūriyo ca (ka.)]</span> ubho idhāgatā, ayaṃ pana mātali devasārathi;</p>
  6553. <p class="gathalast">Sakkohamasmi tidasānamindo, eso ca kho pañcasikhoti vuccati.</p>
  6554. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  6555. <p class="gatha1">Pāṇissarā <a name="V1.0195"></a> mudiṅgā ca <span class="note">[mutiṅgā ca (sī. syā. pī.]</span>, murajālambarāni ca;</p>
  6556. <p class="gathalast">Suttamenaṃ pabodhenti, paṭibuddho ca nandati.</p>
  6557. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  6558. <p class="gatha1">Ye kecime maccharino kadariyā, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ;</p>
  6559. <p class="gathalast">Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti.</p>
  6560. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  6561. <p class="gatha1">Ye <a name="M1.0251"></a> kecime suggatimāsamānā <span class="note">[suggatimāsasānā (sī. pī.), suggatāsisamānā (ka.)]</span>, dhamme <a name="T1.0335"></a> ṭhitā saṃyame saṃvibhāge;</p>
  6562. <p class="gathalast">Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti.</p>
  6563. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  6564. <p class="gatha1">Tvaṃ nosi ñāti purimāsu jātisu, so maccharī rosako <span class="note">[kosiyo (syā. ka.)]</span> pāpadhammo;</p>
  6565. <p class="gathalast">Taveva atthāya idhāgatamhā, mā pāpadhammo nirayaṃ gamittha <span class="note">[appattha (ka. sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  6566. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  6567. <p class="gatha1">Addhā hi maṃ vo hitakāmā, yaṃ maṃ samanusāsatha;</p>
  6568. <p class="gathalast">Sohaṃ tathā karissāmi, sabbaṃ vuttaṃ hitesibhi.</p>
  6569. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  6570. <p class="gatha1">Esāhamajjeva upāramāmi, na cāpihaṃ <span class="note">[na cāpahaṃ (sī. pī.)]</span> kiñci kareyya pāpaṃ;</p>
  6571. <p class="gathalast">Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, na cāpidatvā udakaṃ pivāmi <span class="note">[udakampahaṃ pibe (sī.)]</span>.</p>
  6572. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  6573. <p class="gatha1">Evañca me dadato sabbakālaṃ <span class="note">[kāle (ka.)]</span>, bhogā ime vāsava khīyissanti;</p>
  6574. <p class="gathalast">Tato ahaṃ pabbajissāmi sakka, hitvāna kāmāni yathodhikānīti.</p>
  6575. <p class="centered">Kosiyajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  6576. <p class="subhead">471. Meṇḍakapañhajātakaṃ (8)</p>
  6577. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  6578. <p class="gatha1">Yesaṃ <a name="T1.0336"></a> na kadāci bhūtapubbaṃ, sakhyaṃ <span class="note">[sakkhiṃ (sī. pī.), sakhi (syā.)]</span> sattapadampimasmi loke;</p>
  6579. <p class="gathalast">Jātā amittā duve sahāyā, paṭisandhāya caranti kissa hetu.</p>
  6580. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  6581. <p class="gatha1">Yadi <a name="M1.0252"></a> me ajja pātarāsakāle, pañhaṃ na sakkuṇeyyātha vattumetaṃ;</p>
  6582. <p class="gathalast">Raṭṭhā pabbājayissāmi vo sabbe, na hi mattho duppaññajātikehi.</p>
  6583. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  6584. <p class="gatha1">Mahājanasamāgamamhi ghore, janakolāhalasaṅgamamhi jāte;</p>
  6585. <p class="gathalast">Vikkhittamanā anekacittā, pañhaṃ na sakkuṇoma vattumetaṃ.</p>
  6586. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  6587. <p class="gatha1">Ekaggacittāva ekamekā, rahasi gatā atthaṃ nicintayitvā <span class="note">[atthāni cintayitvā (syā. ka.)]</span>;</p>
  6588. <p class="gathalast">Paviveke sammasitvāna dhīrā, atha vakkhanti janinda etamatthaṃ.</p>
  6589. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  6590. <p class="gatha1">Uggaputta-rājaputtiyānaṃ, urabbhassa maṃsaṃ piyaṃ manāpaṃ;</p>
  6591. <p class="gathalast">Na sunakhassa te adenti maṃsaṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa.</p>
  6592. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  6593. <p class="gatha1">Cammaṃ vihananti eḷakassa, assapiṭṭhattharassukhassa <span class="note">[assapiṭṭhattharaṇasukhassa (sī.)]</span> hetu;</p>
  6594. <p class="gathalast">Na ca te sunakhassa attharanti, atha <a name="T1.0337"></a> meṇḍassa suṇena sakhyamassa.</p>
  6595. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  6596. <p class="gatha1">Āvellitasiṅgiko <a name="V1.0196"></a> hi meṇḍo, na ca sunakhassa visāṇakāni atthi;</p>
  6597. <p class="gathalast">Tiṇabhakkho maṃsabhojano ca, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa.</p>
  6598. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  6599. <p class="gatha1">Tiṇamāsi palāsamāsi meṇḍo, na ca sunakho tiṇamāsi no palāsaṃ;</p>
  6600. <p class="gathalast">Gaṇheyya suṇo sasaṃ biḷāraṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa.</p>
  6601. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  6602. <p class="gatha1">Aṭṭhaḍḍhapado <a name="M1.0253"></a> catuppadassa, meṇḍo aṭṭhanakho adissamāno;</p>
  6603. <p class="gathalast">Chādiyamāharatī ayaṃ imassa, maṃsaṃ āharatī ayaṃ amussa.</p>
  6604. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  6605. <p class="gatha1">Pāsādavaragato videhaseṭṭho, vitihāraṃ aññamaññabhojanānaṃ;</p>
  6606. <p class="gathalast">Addakkhi <span class="note">[addasa (syā. ka.)]</span> kira sakkhikaṃ janindo, bubhukkassa <a name="T1.0338"></a> puṇṇaṃ mukhassa <span class="note">[bhobhukkhassa ca puṇṇamukhassa (sī.)]</span> cetaṃ.</p>
  6607. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  6608. <p class="gatha1">Lābhā vata me anapparūpā, yassa medisā paṇḍitā kulamhi;</p>
  6609. <p class="gathalast">Pañhassa gambhīragataṃ nipuṇamatthaṃ, paṭivijjhanti subhāsitena dhīrā.</p>
  6610. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  6611. <p class="gatha1">Assatarirathañca ekamekaṃ, phītaṃ gāmavarañca ekamekaṃ;</p>
  6612. <p class="gathalast">Sabbesaṃ vo dammi paṇḍitānaṃ, paramappatītamano subhāsitenāti.</p>
  6613. <p class="centered">Meṇḍakapañhajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  6614. <p class="subhead">472. Mahāpadumajātakaṃ (9)</p>
  6615. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  6616. <p class="gatha1">Nādaṭṭhā <span class="note">[nādiṭṭhā (ka. sī. syā. ka.)]</span> parato dosaṃ, aṇuṃ thūlāni sabbaso;</p>
  6617. <p class="gathalast">Issaro paṇaye daṇḍaṃ, sāmaṃ appaṭivekkhiya.</p>
  6618. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  6619. <p class="gatha1">Yo ca appaṭivekkhitvā, daṇḍaṃ kubbati khattiyo;</p>
  6620. <p class="gathalast">Sakaṇṭakaṃ so gilati, jaccandhova samakkhikaṃ.</p>
  6621. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  6622. <p class="gatha1">Adaṇḍiyaṃ daṇḍayati <span class="note">[daṇḍiyati (syā. pī.)]</span>, daṇḍiyañca adaṇḍiyaṃ <span class="note">[adaṇḍiya (niyya), na daṇḍaye (?)]</span>;</p>
  6623. <p class="gathalast">Andhova visamaṃ maggaṃ, na jānāti samāsamaṃ.</p>
  6624. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  6625. <p class="gatha1">Yo ca etāni ṭhānāni, aṇuṃ thūlāni sabbaso;</p>
  6626. <p class="gathalast">Sudiṭṭhamanusāseyya, sa ve voharitu <span class="note">[vohātu (pī.)]</span> marahati.</p>
  6627. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  6628. <p class="gatha1">Nekantamudunā <a name="T1.0339"></a><a name="M1.0254"></a> sakkā, ekantatikhiṇena vā;</p>
  6629. <p class="gathalast">Attaṃ mahante <span class="note">[mahatte (syā. ka.)]</span> ṭhapetuṃ <span class="note">[ṭhāpetuṃ (sī. syā. pī.)]</span>, tasmā ubhayamācare.</p>
  6630. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  6631. <p class="gatha1">Paribhūto mudu hoti, atitikkho ca veravā;</p>
  6632. <p class="gathalast">Etañca ubhayaṃ ñatvā, anumajjhaṃ samācare.</p>
  6633. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  6634. <p class="gatha1">Bahumpi ratto bhāseyya, duṭṭhopi bahu bhāsati;</p>
  6635. <p class="gathalast">Na itthikāraṇā rāja, puttaṃ ghātetumarahasi.</p>
  6636. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  6637. <p class="gatha1">Sabbova <a name="V1.0197"></a> <span class="note">[sabbo ca (ka. sī. pī.)]</span> loko ekato <span class="note">[ekanto (sī. pī.)]</span>, itthī ca ayamekikā;</p>
  6638. <p class="gathalast">Tenāhaṃ paṭipajjissaṃ, gacchatha pakkhipatheva <span class="note">[pakkhipetha (syā. aṭṭha.)]</span> taṃ.</p>
  6639. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  6640. <p class="gatha1">Anekatāle narake, gambhīre ca suduttare <span class="note">[gambhīre suduruttare (pī. ka.)]</span>;</p>
  6641. <p class="gathalast">Pātito giriduggasmiṃ, kena tvaṃ tattha nāmari.</p>
  6642. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  6643. <p class="gatha1">Nāgo jātaphaṇo tattha, thāmavā girisānujo;</p>
  6644. <p class="gathalast">Paccaggahi maṃ bhogehi, tenāhaṃ tattha nāmariṃ.</p>
  6645. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  6646. <p class="gatha1">Ehi taṃ paṭinessāmi, rājaputta sakaṃ gharaṃ;</p>
  6647. <p class="gathalast">Rajjaṃ kārehi <span class="note">[kāresi (sī.)]</span> bhaddante, kiṃ araññe karissasi.</p>
  6648. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  6649. <p class="gatha1">Yathā gilitvā baḷisaṃ, uddhareyya salohitaṃ;</p>
  6650. <p class="gathalast">Uddharitvā sukhī assa, evaṃ <span class="note">[sukhaṃ (pī. ka.)]</span> passāmi attanaṃ <span class="note">[attani (pī. ka.), attanā (syā.), evaṃ ahampi puna sotthibhāvappattaṃ gilitabaḷisaṃ purisamiva attānaṃ passāmīti (aṭṭha. saṃvaṇṇanā)]</span>.</p>
  6651. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  6652. <p class="gatha1">Kiṃ nu tvaṃ baḷisaṃ brūsi, kiṃ tvaṃ brūsi salohitaṃ;</p>
  6653. <p class="gathalast">Kiṃ nu tvaṃ ubbhataṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito.</p>
  6654. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  6655. <p class="gatha1">Kāmāhaṃ baḷisaṃ brūmi, hatthiassaṃ salohitaṃ;</p>
  6656. <p class="gathalast">Cattāhaṃ ubbhataṃ brūmi, evaṃ jānāhi khattiya.</p>
  6657. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  6658. <p class="gatha1">Ciñcāmāṇavikā <a name="T1.0340"></a> mātā, devadatto ca me pitā;</p>
  6659. <p class="gatha2">Ānando paṇḍito nāgo, sāriputto ca devatā;</p>
  6660. <p class="gathalast">Rājaputto ahaṃ āsiṃ <span class="note">[ahaṃ tadā rājaputto (sī. syā. pī.)]</span>, evaṃ dhāretha jātakanti.</p>
  6661. <p class="centered">Mahāpadumajātakaṃ navamaṃ.</p>
  6662. <p class="subhead">473. Mittāmittajātakaṃ (10)</p>
  6663. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  6664. <p class="gatha1">Kāni <a name="M1.0255"></a> kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame;</p>
  6665. <p class="gathalast">Amittaṃ jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito.</p>
  6666. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  6667. <p class="gatha1">Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati;</p>
  6668. <p class="gathalast">Cakkhūni cassa <span class="note">[cakkhūnissa (syā. ka.)]</span> na dadāti, paṭilomañca vattati.</p>
  6669. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  6670. <p class="gatha1">Amitte tassa bhajati, mitte tassa na sevati;</p>
  6671. <p class="gathalast">Vaṇṇakāme nivāreti, akkosante pasaṃsati.</p>
  6672. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  6673. <p class="gatha1">Guyhañca tassa nakkhāti, tassa guyhaṃ na gūhati;</p>
  6674. <p class="gathalast">Kammaṃ tassa na vaṇṇeti, paññassa nappasaṃsati.</p>
  6675. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  6676. <p class="gatha1">Abhave <a name="V1.0198"></a> nandati tassa, bhave tassa na nandati;</p>
  6677. <p class="gatha2">Accheraṃ <span class="note">[acchariyaṃ (sī. syā. pī.)]</span> bhojanaṃ laddhā, tassa nuppajjate sati;</p>
  6678. <p class="gathalast">Tato naṃ nānukampati, aho sopi <span class="note">[ahāsopi (ka. sī. syā. ka.)]</span> labheyyito.</p>
  6679. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  6680. <p class="gatha1">Iccete soḷasākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā;</p>
  6681. <p class="gathalast">Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍito.</p>
  6682. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  6683. <p class="gatha1">Kāni kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame;</p>
  6684. <p class="gathalast">Mittaṃ <a name="T1.0341"></a> jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito.</p>
  6685. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  6686. <p class="gatha1">Pavutthaṃ tassa sarati, āgataṃ abhinandati;</p>
  6687. <p class="gathalast">Tato kelāyito hoti, vācāya paṭinandati.</p>
  6688. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  6689. <p class="gatha1">Mitte tasseva bhajati, amitte tassa na sevati;</p>
  6690. <p class="gathalast">Akkosante nivāreti, vaṇṇakāme pasaṃsati.</p>
  6691. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  6692. <p class="gatha1">Guyhañca tassa akkhāti, tassa guyhañca gūhati;</p>
  6693. <p class="gathalast">Kammañca tassa vaṇṇeti, paññaṃ tassa <span class="note">[paññamassa (syā. ka.)]</span> pasaṃsati.</p>
  6694. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  6695. <p class="gatha1">Bhave ca nandati tassa <span class="note">[bhave nandati tassa ca (ka.)]</span>, abhave tassa na nandati;</p>
  6696. <p class="gatha2">Accheraṃ <span class="note">[acchariyaṃ (sī. syā. pī.)]</span> bhojanaṃ laddhā, tassa uppajjate sati;</p>
  6697. <p class="gathalast">Tato naṃ anukampati, aho sopi <span class="note">[pahāsopi (ka. sī. syā. ka.)]</span> labheyyito.</p>
  6698. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  6699. <p class="gatha1">Iccete <a name="M1.0256"></a> soḷasākārā, mittasmiṃ suppatiṭṭhitā;</p>
  6700. <p class="gathalast">Yehi mittañca jāneyya <span class="note">[mittaṃ sujāneyya (pī. ka.)]</span>, disvā sutvā ca paṇḍitoti.</p>
  6701. <p class="centered">Mittāmittajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  6702. <p class="centered">Dvādasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  6703. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  6704. <p class="gatha1">Lahucitta sasāla kasanti puna, atha kāma dasakhaluṭṭhānavaro;</p>
  6705. <p class="gathalast">Atha kaṇha sukosiya meṇḍavaro, padumo puna mittavarena dasāti.</p>
  6706. <a name="kn14_13"></a>
  6707. <p class="chapter">13. Terasakanipāto</p>
  6708. <p class="subhead">474. Ambajātakaṃ (1)</p>
  6709. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  6710. <p class="gatha1">Ahāsi <a name="T1.0342"></a><a name="V1.0199"></a><a name="M1.0257"></a> <span class="note">[āhāsi (?)]</span> me ambaphalāni pubbe, aṇūni thūlāni ca brahmacāri;</p>
  6711. <p class="gathalast">Teheva mantehi na dāni tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme.</p>
  6712. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  6713. <p class="gatha1">Nakkhattayogaṃ paṭimānayāmi, khaṇaṃ muhuttañca mante na passaṃ <span class="note">[khaṇaṃ muhuttaṃ na maṃ tosayanti (sī. pī.)]</span>;</p>
  6714. <p class="gathalast">Nakkhattayogañca khaṇañca laddhā, addhāharissambaphalaṃ <span class="note">[athāharissambaphalaṃ (sī. pī.)]</span> pahūtaṃ.</p>
  6715. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  6716. <p class="gatha1">Nakkhattayogaṃ na pure abhāṇi, khaṇaṃ muhuttaṃ na pure asaṃsi;</p>
  6717. <p class="gathalast">Sayaṃ harī <span class="note">[athāharī (sī. syā. pī.)]</span> ambaphalaṃ pahūtaṃ, vaṇṇena gandhena rasenupetaṃ.</p>
  6718. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  6719. <p class="gatha1">Mantābhijappena pure hi <span class="note">[pura’ssa (sī. pī.), purepi (syā.)]</span> tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme;</p>
  6720. <p class="gathalast">Svājja na pāresi jappampi mantaṃ <span class="note">[japampi mante (sī. pī.)]</span>, ayaṃ so ko nāma tavajja dhammo.</p>
  6721. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  6722. <p class="gatha1">Caṇḍālaputto <a name="T1.0343"></a> mama sampadāsi, dhammena mante pakatiñca saṃsi;</p>
  6723. <p class="gathalast">Mā cassu me pucchito nāmagottaṃ, guyhittho atthaṃ <span class="note">[mā taṃ (sī. syā. pī.)]</span> vijaheyya manto <span class="note">[vijaheyyumantā (syā.)]</span>.</p>
  6724. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  6725. <p class="gatha1">Sohaṃ <a name="M1.0258"></a> janindena janamhi puṭṭho, makkhābhibhūto alikaṃ abhāṇiṃ;</p>
  6726. <p class="gathalast">‘‘Mantā ime brāhmaṇassā’’ti micchā, pahīnamanto kapaṇo rudāmi.</p>
  6727. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  6728. <p class="gatha1">Eraṇḍā pucimandā vā, atha vā pālibhaddakā;</p>
  6729. <p class="gathalast">Madhuṃ madhutthiko vinde, so hi tassa dumuttamo.</p>
  6730. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  6731. <p class="gatha1">Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā;</p>
  6732. <p class="gathalast">Yamhā dhammaṃ vijāneyya, so hi tassa naruttamo.</p>
  6733. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  6734. <p class="gatha1">Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha <span class="note">[balayātha (syā.), galayātha (ka.)]</span> jammaṃ;</p>
  6735. <p class="gathalast">Yo uttamatthaṃ kasirena laddhaṃ, mānātimānena vināsayittha.</p>
  6736. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  6737. <p class="gatha1">Yathā samaṃ maññamāno pateyya, sobbhaṃ guhaṃ narakaṃ pūtipādaṃ;</p>
  6738. <p class="gatha2">Rajjūti vā akkame kaṇhasappaṃ, andho <a name="T1.0344"></a> yathā jotimadhiṭṭhaheyya;</p>
  6739. <p class="gathalast">Evampi maṃ tvaṃ khalitaṃ sapañña <span class="note">[sapaññā (pī.)]</span>, pahīnamantassa punappadāhi <span class="note">[puna sampadāhi (syā.), punappasīda (sī. pī.)]</span>.</p>
  6740. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  6741. <p class="gatha1">Dhammena mantaṃ <span class="note">[mante (sī. syā. pī.)]</span> tava sampadāsiṃ, tuvampi dhammena <span class="note">[tvampi dhammeneva (ka.)]</span> pariggahesi;</p>
  6742. <p class="gathalast">Pakatimpi te attamano asaṃsiṃ, dhamme ṭhitaṃ taṃ <span class="note">[patiṭṭhaṃ (ka.)]</span> na jaheyya manto.</p>
  6743. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  6744. <p class="gatha1">Yo <a name="V1.0200"></a> bāla mantaṃ <span class="note">[balamantaṃ (ka.)]</span> kasirena laddhaṃ, yaṃ dullabhaṃ ajja manussaloke;</p>
  6745. <p class="gathalast">Kiñcāpi laddhā jīvituṃ appapañño <span class="note">[kicchā laddhaṃ jīvikaṃ appapañño (sī. syā.), kacchāpi laddhā jīvikaṃ appañña (pī.)]</span>, vināsayī alikaṃ bhāsamāno.</p>
  6746. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  6747. <p class="gatha1">Bālassa <a name="M1.0259"></a> mūḷhassa akataññuno ca, musā bhaṇantassa asaññatassa;</p>
  6748. <p class="gathalast">Mante mayaṃ tādisake na dema, kuto mantā gaccha na mayha ruccasīti.</p>
  6749. <p class="centered">Ambajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  6750. <p class="subhead">475. Phandanajātakaṃ (2)</p>
  6751. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  6752. <p class="gatha1">Kuṭhārihattho <a name="T1.0345"></a> <span class="note">[kudhārihattho (ka.)]</span> puriso, vanamogayha tiṭṭhasi;</p>
  6753. <p class="gathalast">Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ chetumicchasi.</p>
  6754. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  6755. <p class="gatha1">Isso <span class="note">[iso (sī.), īso (syā. pī.)]</span> vanāni carasi, samāni visamāni ca;</p>
  6756. <p class="gathalast">Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ.</p>
  6757. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  6758. <p class="gatha1">Neva sālo na khadiro, nāssakaṇṇo kuto dhavo;</p>
  6759. <p class="gathalast">Rukkho ca <span class="note">[rukkhova (sī. pī.)]</span> phandano nāma, taṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ.</p>
  6760. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  6761. <p class="gatha1">Kīdisānissa pattāni, khandho vā pana kīdiso;</p>
  6762. <p class="gathalast">Puṭṭho me samma akkhāhi, yathā jānemu phandanaṃ.</p>
  6763. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  6764. <p class="gatha1">Yassa sākhā palambanti, namanti na ca bhañjare;</p>
  6765. <p class="gathalast">So rukkho phandano nāma, yassa mūle ahaṃ ṭhito.</p>
  6766. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  6767. <p class="gatha1">Arānaṃ cakkanābhīnaṃ, īsānemirathassa ca;</p>
  6768. <p class="gathalast">Sabbassa te kammaniyo, ayaṃ hessati phandano.</p>
  6769. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  6770. <p class="gatha1">Iti phandanarukkhopi, tāvade ajjhabhāsatha;</p>
  6771. <p class="gathalast">Mayhampi vacanaṃ atthi, bhāradvāja suṇohi me.</p>
  6772. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  6773. <p class="gatha1">Issassa <span class="note">[imassa (ka. sī. ka.)]</span> upakkhandhamhā <span class="note">[upakhandhamhā (ka. sī. pī. ka.)]</span>, ukkacca caturaṅgulaṃ;</p>
  6774. <p class="gathalast">Tena nemiṃ pasāresi <span class="note">[pariharesi (sī. pī.)]</span>, evaṃ daḷhataraṃ siyā.</p>
  6775. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  6776. <p class="gatha1">Iti phandanarukkhopi, veraṃ appesi tāvade;</p>
  6777. <p class="gathalast">Jātānañca ajātānaṃ, issānaṃ dukkhamāvahi.</p>
  6778. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  6779. <p class="gatha1">Iccevaṃ <a name="M1.0260"></a> <span class="note">[icceva (sī. pī.)]</span> phandano issaṃ, isso ca pana phandanaṃ;</p>
  6780. <p class="gathalast">Aññamaññaṃ <a name="T1.0346"></a> vivādena, aññamaññamaghātayuṃ.</p>
  6781. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  6782. <p class="gatha1">Evameva manussānaṃ, vivādo yattha jāyati;</p>
  6783. <p class="gathalast">Mayūranaccaṃ naccanti, yathā te issaphandanā.</p>
  6784. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  6785. <p class="gatha1">Taṃ <a name="V1.0201"></a> vo vadāmi bhaddaṃ vo <span class="note">[bhaddante (ka.)]</span>, yāvantettha samāgatā;</p>
  6786. <p class="gathalast">Sammodatha mā vivadatha <span class="note">[māvivadittha (sī. syā. pī.)]</span>, mā hotha issaphandanā.</p>
  6787. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  6788. <p class="gatha1">Sāmaggimeva <span class="note">[sāmagyameva (syā. ka.)]</span> sikkhetha, buddhehetaṃ pasaṃsitaṃ;</p>
  6789. <p class="gathalast">Sāmaggirato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṃsatīti.</p>
  6790. <p class="centered">Phandanajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  6791. <p class="subhead">476. Javanahaṃsajātakaṃ (3)</p>
  6792. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  6793. <p class="gatha1">Idheva haṃsa nipata, piyaṃ me tava dassanaṃ;</p>
  6794. <p class="gathalast">Issarosi anuppatto, yamidhatthi pavedaya.</p>
  6795. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  6796. <p class="gatha1">Savanena ekassa piyā bhavanti, disvā panekassa viyeti <span class="note">[vineti (syā.), viheti (pī.), vigeti (ka. aṭṭha.)]</span> chando;</p>
  6797. <p class="gathalast">Disvā ca sutvā ca piyā bhavanti, kaccinnu me pīyasi <span class="note">[piyyasi (sī. pī.)]</span> dassanena.</p>
  6798. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  6799. <p class="gatha1">Savanena piyo mesi, bhiyyo cāgamma dassanaṃ;</p>
  6800. <p class="gathalast">Evaṃ piyadassano me <span class="note">[evaṃ piyadassano samāno (sī. syā. pī.)]</span>, vasa haṃsa mamantike <span class="note">[mama santike (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  6801. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  6802. <p class="gatha1">Vaseyyāma tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā;</p>
  6803. <p class="gathalast">Matto ca ekadā vajje <span class="note">[vajjā (sī. pī.)]</span>, ‘‘haṃsarājaṃ pacantu me’’.</p>
  6804. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  6805. <p class="gatha1">Dhiratthu <a name="T1.0347"></a> taṃ majjapānaṃ, yaṃ me piyataraṃ tayā;</p>
  6806. <p class="gathalast">Na cāpi majjaṃ pissāmi <span class="note">[pivissāmi (syā.), pāyāmi (sī. pī.)]</span>, yāva me vacchasī ghare.</p>
  6807. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  6808. <p class="gatha1">Suvijānaṃ <a name="M1.0261"></a> siṅgālānaṃ, sakuṇānañca <span class="note">[sakuntānañca (sī. syā. pī.)]</span> vassitaṃ;</p>
  6809. <p class="gathalast">Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.</p>
  6810. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  6811. <p class="gatha1">Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā;</p>
  6812. <p class="gathalast">Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.</p>
  6813. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  6814. <p class="gatha1">Yasmiṃ mano nivisati, avidūre sahāpi so;</p>
  6815. <p class="gathalast">Santikepi hi so dūre, yasmiṃ nāvisate <span class="note">[yasmā vivasate (sī. syā. pī.)]</span> mano.</p>
  6816. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  6817. <p class="gatha1">Antopi so hoti pasannacitto, pāraṃ samuddassa pasannacitto;</p>
  6818. <p class="gathalast">Antopi so hoti paduṭṭhacitto, pāraṃ samuddassa paduṭṭhacitto.</p>
  6819. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  6820. <p class="gatha1">Saṃvasantā vivasanti, ye disā te rathesabha;</p>
  6821. <p class="gathalast">Ārā santo saṃvasanti, manasā raṭṭhavaḍḍhana.</p>
  6822. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  6823. <p class="gatha1">Aticiraṃ nivāsena, piyo bhavati appiyo;</p>
  6824. <p class="gathalast">Āmanta kho taṃ gacchāma <span class="note">[gacchāmi (syā.)]</span>, purā te homa appiyā <span class="note">[homi appiyo (syā.)]</span>.</p>
  6825. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  6826. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="V1.0202"></a> ce yācamānānaṃ, añjaliṃ nāvabujjhasi;</p>
  6827. <p class="gatha2">Paricārakānaṃ sataṃ <span class="note">[santānaṃ (sī. syā.), sattānaṃ (pī.)]</span>, vacanaṃ na karosi no;</p>
  6828. <p class="gathalast">Evaṃ taṃ abhiyācāma, puna kayirāsi pariyāyaṃ.</p>
  6829. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  6830. <p class="gatha1">Evaṃ ce no viharataṃ, antarāyo na hessati;</p>
  6831. <p class="gatha2">Tuyhañcāpi <a name="T1.0348"></a> <span class="note">[vāpi (syā. pī. ka.)]</span> mahārāja, mayhañca <span class="note">[vā (bahūsu)]</span> raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  6832. <p class="gathalast">Appeva nāma passemu <span class="note">[passema (sī. syā. pī.)]</span>, ahoratānamaccayeti.</p>
  6833. <p class="centered">Javanahaṃsajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  6834. <p class="subhead">477. Cūḷanāradajātakaṃ (4)</p>
  6835. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  6836. <p class="gatha1">Na te kaṭṭhāni bhinnāni, na te udakamābhataṃ;</p>
  6837. <p class="gathalast">Aggīpi te na hāpito <span class="note">[hāsito (sī. syā.)]</span>, kiṃ nu mandova jhāyasi.</p>
  6838. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  6839. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0262"></a> ussahe vane vatthuṃ, kassapāmantayāmi taṃ;</p>
  6840. <p class="gathalast">Dukkho vāso araññasmiṃ, raṭṭhaṃ icchāmi gantave.</p>
  6841. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  6842. <p class="gatha1">Yathā ahaṃ ito gantvā, yasmiṃ janapade vasaṃ;</p>
  6843. <p class="gathalast">Ācāraṃ brahme <span class="note">[brahmaṃ (ka.)]</span> sikkheyyaṃ, taṃ dhammaṃ anusāsa maṃ.</p>
  6844. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  6845. <p class="gatha1">Sace araññaṃ hitvāna, vanamūlaphalāni ca;</p>
  6846. <p class="gathalast">Raṭṭhe rocayase vāsaṃ, taṃ dhammaṃ nisāmehi me.</p>
  6847. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  6848. <p class="gatha1">Visaṃ mā paṭisevittho <span class="note">[paṭisevittha (syā. ka.)]</span>, papātaṃ parivajjaya;</p>
  6849. <p class="gathalast">Paṅke ca mā visīdittho <span class="note">[paṅko ca mā visiyittho (ka.)]</span>, yatto cāsīvise care.</p>
  6850. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  6851. <p class="gatha1">Kiṃ nu visaṃ papāto vā, paṅko vā brahmacārinaṃ;</p>
  6852. <p class="gathalast">Kaṃ tvaṃ āsīvisaṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito;</p>
  6853. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  6854. <p class="gatha1">Āsavo tāta lokasmiṃ, surā nāma pavuccati;</p>
  6855. <p class="gatha2">Manuñño <span class="note">[manuññā (sī. syā. pī.)]</span> surabhī vaggu, sādu <span class="note">[madhu (sī. syā.)]</span> khuddarasūpamo <span class="note">[rasūpamā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  6856. <p class="gathalast">Visaṃ tadāhu ariyā se, brahmacariyassa nārada.</p>
  6857. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  6858. <p class="gatha1">Itthiyo <a name="T1.0349"></a> tāta lokasmiṃ, pamattaṃ pamathenti tā;</p>
  6859. <p class="gatha2">Haranti yuvino cittaṃ, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto;</p>
  6860. <p class="gathalast">Papāto eso akkhāto, brahmacariyassa nārada.</p>
  6861. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  6862. <p class="gatha1">Lābho siloko sakkāro, pūjā parakulesu ca;</p>
  6863. <p class="gathalast">Paṅko eso ca <span class="note">[esova (sī. syā. pī.)]</span> akkhāto, brahmacariyassa nārada.</p>
  6864. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  6865. <p class="gatha1">Sasatthā <a name="V1.0203"></a> <span class="note">[mahantā (syā. ka.)]</span> tāta rājāno, āvasanti mahiṃ imaṃ;</p>
  6866. <p class="gathalast">Te tādise manussinde, mahante tāta nārada.</p>
  6867. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  6868. <p class="gatha1">Issarānaṃ adhipatīnaṃ, na tesaṃ pādato care;</p>
  6869. <p class="gathalast">Āsīvisoti <span class="note">[āsīviso so (sī. pī.)]</span> akkhāto, brahmacariyassa nārada.</p>
  6870. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  6871. <p class="gatha1">Bhattattho bhattakāle ca <span class="note">[yaṃ (sī. pī.)]</span>, yaṃ gehamupasaṅkame;</p>
  6872. <p class="gathalast">Yadettha kusalaṃ jaññā, tattha ghāsesanaṃ care.</p>
  6873. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  6874. <p class="gatha1">Pavisitvā <a name="M1.0263"></a> parakulaṃ, pānatthaṃ <span class="note">[pānattho (syā. pī.)]</span> bhojanāya vā;</p>
  6875. <p class="gathalast">Mitaṃ khāde mitaṃ bhuñje, na ca rūpe manaṃ kare.</p>
  6876. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  6877. <p class="gatha1">Goṭṭhaṃ majjaṃ kirāṭañca <span class="note">[kirāsañca (sī. syā.), kirāsaṃ vā (pī.)]</span>, sabhā nikiraṇāni ca;</p>
  6878. <p class="gathalast">Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathanti.</p>
  6879. <p class="centered">Cūḷanāradajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  6880. <p class="subhead">478. Dūtajātakaṃ (5)</p>
  6881. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  6882. <p class="gatha1">Dūte <a name="T1.0350"></a> te brahme <span class="note">[dūte brāhmaṇa (ka.)]</span> pāhesiṃ, gaṅgātīrasmi jhāyato;</p>
  6883. <p class="gathalast">Tesaṃ puṭṭho na byākāsi, dukkhaṃ guyhamataṃ <span class="note">[guyhaṃ mataṃ (sī.), tuyhaṃ mataṃ (syā. ka.)]</span> nu te.</p>
  6884. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  6885. <p class="gatha1">Sace te dukkhamuppajje, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  6886. <p class="gathalast">Mā kho naṃ tassa akkhāhi, yo taṃ dukkhā na mocaye.</p>
  6887. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  6888. <p class="gatha1">Yo tassa <span class="note">[yo ca tathā (pī.)]</span> dukkhajātassa, ekaṅgamapi bhāgaso <span class="note">[ekantamapi bhāsato (sī. pī.)]</span>;</p>
  6889. <p class="gathalast">Vippamoceyya dhammena, kāmaṃ tassa pavedaya <span class="note">[pavedaye (sī.)]</span>.</p>
  6890. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  6891. <p class="gatha1">Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ;</p>
  6892. <p class="gathalast">Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.</p>
  6893. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  6894. <p class="gatha1">Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā;</p>
  6895. <p class="gathalast">Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.</p>
  6896. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  6897. <p class="gatha1">Yo attano dukkhamanānupuṭṭho, pavedaye jantu akālarūpe;</p>
  6898. <p class="gathalast">Ānandino tassa bhavantimittā <span class="note">[bhavanta’mittā (sī. pī.)]</span>, hitesino tassa dukhī bhavanti.</p>
  6899. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  6900. <p class="gatha1">Kālañca ñatvāna tathāvidhassa, medhāvīnaṃ ekamanaṃ viditvā;</p>
  6901. <p class="gathalast">Akkheyya tibbāni <span class="note">[tippāni (sī. syā. pī.)]</span> parassa dhīro, saṇhaṃ giraṃ atthavatiṃ pamuñce.</p>
  6902. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  6903. <p class="gatha1">Sace <a name="T1.0351"></a><a name="M1.0264"></a> ca jaññā avisayhamattano, na te hi mayhaṃ <span class="note">[nāyaṃ nīti mayha (sī. pī.)]</span> sukhāgamāya;</p>
  6904. <p class="gathalast">Ekova tibbāni saheyya dhīro, saccaṃ hirottappamapekkhamāno.</p>
  6905. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  6906. <p class="gatha1">Ahaṃ <a name="V1.0204"></a> raṭṭhāni vicaranto, nigame rājadhāniyo;</p>
  6907. <p class="gathalast">Bhikkhamāno mahārāja, ācariyassa dhanatthiko.</p>
  6908. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  6909. <p class="gatha1">Gahapatī rājapurise, mahāsāle ca brāhmaṇe;</p>
  6910. <p class="gatha2">Alatthaṃ satta nikkhāni, suvaṇṇassa janādhipa;</p>
  6911. <p class="gathalast">Te me naṭṭhā mahārāja, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.</p>
  6912. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  6913. <p class="gatha1">Purisā te mahārāja, manasānuvicintitā;</p>
  6914. <p class="gathalast">Nālaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tesaṃ na byāhariṃ.</p>
  6915. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  6916. <p class="gatha1">Tvañca kho me mahārāja, manasānuvicintito;</p>
  6917. <p class="gathalast">Alaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tuyhaṃ pavedayiṃ.</p>
  6918. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  6919. <p class="gatha1">Tassādāsi pasannatto, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;</p>
  6920. <p class="gathalast">Jātarūpamaye nikkhe, suvaṇṇassa catuddasāti.</p>
  6921. <p class="centered">Dūtajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  6922. <p class="subhead">479. Kāliṅgabodhijātakaṃ (6)</p>
  6923. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  6924. <p class="gatha1">Rājā <a name="T1.0352"></a> kāliṅgo cakkavatti, dhammena pathavimanusāsaṃ <span class="note">[manusāsi (syā. ka.)]</span>;</p>
  6925. <p class="gathalast">Agamā <span class="note">[agamāsi (syā. ka.)]</span> bodhisamīpaṃ, nāgena mahānubhāvena.</p>
  6926. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  6927. <p class="gatha1">Kāliṅgo bhāradvājo ca, rājānaṃ kāliṅgaṃ samaṇakolaññaṃ;</p>
  6928. <p class="gathalast">Cakkaṃ vattayato pariggahetvā <span class="note">[pariṇetvā (pī.)]</span>, pañjalī idamavoca.</p>
  6929. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  6930. <p class="gatha1">Paccoroha mahārāja, bhūmibhāgo yathā samaṇuggato <span class="note">[samanugīto (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  6931. <p class="gathalast">Idha anadhivarā buddhā, abhisambuddhā virocanti.</p>
  6932. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  6933. <p class="gatha1">Padakkhiṇato <a name="M1.0265"></a> āvaṭṭā, tiṇalatā asmiṃ bhūmibhāgasmiṃ;</p>
  6934. <p class="gathalast">Pathaviyā nābhiyaṃ <span class="note">[puthuviyā ayaṃ (sī.), paṭhaviyā ayaṃ (syā.), puthaviyā’yaṃ (pī.)]</span> maṇḍo, iti no sutaṃ mante mahārāja <span class="note">[sutaṃ mahārāja (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  6935. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  6936. <p class="gatha1">Sāgarapariyantāya, mediniyā sabbabhūtadharaṇiyā;</p>
  6937. <p class="gathalast">Pathaviyā ayaṃ maṇḍo, orohitvā namo karohi.</p>
  6938. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  6939. <p class="gatha1">Ye te bhavanti nāgā ca, abhijātā ca kuñjarā;</p>
  6940. <p class="gathalast">Ettāvatā padesaṃ te, nāgā neva mupayanti.</p>
  6941. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  6942. <p class="gatha1">Abhijāto nāgo <span class="note">[abhijāto te nāgo (sī. pī. aṭṭha.)]</span> kāmaṃ, pesehi kuñjaraṃ dantiṃ;</p>
  6943. <p class="gathalast">Ettāvatā padeso <span class="note">[padeso ca (syā. ka.)]</span>, sakkā <span class="note">[na sakkā (syā.)]</span> nāgena mupagantuṃ.</p>
  6944. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  6945. <p class="gatha1">Taṃ sutvā rājā kāliṅgo, veyyañjanikavaco nisāmetvā;</p>
  6946. <p class="gathalast">Sampesesi nāgaṃ ñassāma, mayaṃ yathimassidaṃ <span class="note">[yathā idaṃ (sī. syā. pī.)]</span> vacanaṃ.</p>
  6947. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  6948. <p class="gatha1">Sampesito <a name="V1.0205"></a> ca raññā, nāgo koñcova abhinaditvāna;</p>
  6949. <p class="gathalast">Paṭisakkitvā <a name="T1.0353"></a> <span class="note">[paṭiosakkitvā (ka.)]</span> nisīdi, garuṃva bhāraṃ asahamāno.</p>
  6950. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  6951. <p class="gatha1">Kāliṅgabhāradvājo, nāgaṃ khīṇāyukaṃ viditvāna;</p>
  6952. <p class="gatha2">Rājānaṃ kāliṅgaṃ, taramāno ajjhabhāsittha;</p>
  6953. <p class="gathalast">Aññaṃ saṅkama nāgaṃ, nāgo khīṇāyuko mahārāja.</p>
  6954. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  6955. <p class="gatha1">Taṃ sutvā kāliṅgo, taramāno saṅkamī nāgaṃ;</p>
  6956. <p class="gatha2">Saṅkanteva raññe, nāgo tattheva pati <span class="note">[patito (ka.)]</span> bhumyā;</p>
  6957. <p class="gathalast">Veyyañjanikavaco, yathā tathā ahu nāgo.</p>
  6958. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  6959. <p class="gatha1">Kāliṅgo rājā kāliṅgaṃ, brāhmaṇaṃ etadavoca;</p>
  6960. <p class="gathalast">Tvameva asi sambuddho, sabbaññū sabbadassāvī.</p>
  6961. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  6962. <p class="gatha1">Taṃ anadhivāsento kāliṅgaṃ <span class="note">[kāliṅgo (sī. syā. pī.)]</span>, brāhmaṇo idamavoca;</p>
  6963. <p class="gathalast">Veyyañjanikā hi mayaṃ, buddhā sabbaññuno mahārāja.</p>
  6964. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  6965. <p class="gatha1">Sabbaññū sabbavidū ca, buddhā na lakkhaṇena jānanti;</p>
  6966. <p class="gathalast">Āgamabalasā <span class="note">[āgamapurisā (pī.)]</span> hi mayaṃ, buddhā sabbaṃ pajānanti.</p>
  6967. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  6968. <p class="gatha1">Mahayitvā <a name="M1.0266"></a> sambodhiṃ <span class="note">[mahāyitvāna sambodhiṃ (sī. pī.), pahaṃsitvāna sambodhiṃ (syā.), mamāyitvāna taṃ bodhiṃ (ka.)]</span>, nānāturiyehi vajjamānehi;</p>
  6969. <p class="gathalast">Mālāvilepanaṃ abhiharitvā <span class="note">[mālāgandhavilepanaṃ āharitvā (sī. pī.); pākāraparikkhepaṃ kāresi; atha rājā pāyāsi (sī. syā. pī.)]</span> atha rājā manupāyāsi <span class="note">[pākāraparikkhepaṃ kāresi; atha rājā pāyāsi (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  6970. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  6971. <p class="gatha1">Saṭṭhi vāhasahassāni, pupphānaṃ sannipātayi;</p>
  6972. <p class="gathalast">Pūjesi <a name="T1.0354"></a> rājā kāliṅgo, bodhimaṇḍamanuttaranti <span class="note">[varuttameti (sī.)]</span>.</p>
  6973. <p class="centered">Kāliṅgabodhijātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  6974. <p class="subhead">480. Akittijātakaṃ (7)</p>
  6975. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  6976. <p class="gatha1">Akittiṃ <span class="note">[akattiṃ (ka.)]</span> disvā sammantaṃ, sakko bhūtapatī bravi;</p>
  6977. <p class="gathalast">Kiṃ patthayaṃ mahābrahme, eko sammasi ghammani.</p>
  6978. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  6979. <p class="gatha1">Dukkho punabbhavo sakka, sarīrassa ca bhedanaṃ;</p>
  6980. <p class="gathalast">Sammohamaraṇaṃ dukkhaṃ, tasmā sammāmi vāsava.</p>
  6981. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  6982. <p class="gatha1">Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  6983. <p class="gathalast">Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  6984. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  6985. <p class="gatha1">Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  6986. <p class="gatha2">Yena putte ca dāre ca, dhanadhaññaṃ piyāni ca;</p>
  6987. <p class="gathalast">Laddhā narā na <span class="note">[laddhā naññāni (ka.)]</span> tappanti, so lobho na mayī vase.</p>
  6988. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  6989. <p class="gatha1">Etasmiṃ <a name="V1.0206"></a> te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  6990. <p class="gathalast">Varaṃ <a name="T1.0355"></a> kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  6991. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  6992. <p class="gatha1">Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  6993. <p class="gatha2">Khettaṃ vatthuṃ hiraññañca, gavassaṃ dāsaporisaṃ;</p>
  6994. <p class="gathalast">Yena jātena jīyanti, so doso na mayī vase.</p>
  6995. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  6996. <p class="gatha1">Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  6997. <p class="gathalast">Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  6998. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  6999. <p class="gatha1">Varaṃ <a name="M1.0267"></a> ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  7000. <p class="gatha2">Bālaṃ na passe na suṇe, na ca bālena saṃvase;</p>
  7001. <p class="gathalast">Bālenallāpa <span class="note">[bālenā’lāpa (?)]</span> sallāpaṃ, na kare na ca rocaye.</p>
  7002. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  7003. <p class="gatha1">Kiṃ nu te akaraṃ bālo, vada kassapa kāraṇaṃ;</p>
  7004. <p class="gathalast">Kena kassapa bālassa, dassanaṃ nābhikaṅkhasi.</p>
  7005. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  7006. <p class="gatha1">Anayaṃ nayati dummedho, adhurāyaṃ niyuñjati;</p>
  7007. <p class="gatha2">Dunnayo seyyaso hoti, sammā vutto pakuppati;</p>
  7008. <p class="gathalast">Vinayaṃ so na jānāti, sādhu tassa adassanaṃ.</p>
  7009. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  7010. <p class="gatha1">Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  7011. <p class="gathalast">Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  7012. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  7013. <p class="gatha1">Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  7014. <p class="gatha2">Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena saha saṃvase;</p>
  7015. <p class="gathalast">Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye.</p>
  7016. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  7017. <p class="gatha1">Kiṃ nu te akaraṃ dhīro, vada kassapa kāraṇaṃ;</p>
  7018. <p class="gathalast">Kena kassapa dhīrassa, dassanaṃ abhikaṅkhasi.</p>
  7019. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  7020. <p class="gatha1">Nayaṃ nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati;</p>
  7021. <p class="gatha2">Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati;</p>
  7022. <p class="gathalast">Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo.</p>
  7023. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  7024. <p class="gatha1">Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  7025. <p class="gathalast">Varaṃ <a name="T1.0356"></a> kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  7026. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  7027. <p class="gatha1">Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  7028. <p class="gathalast">Tato ratyā vivasāne <span class="note">[vivasane (sī. syā. pī.)]</span>, sūriyuggamanaṃ <span class="note">[suriyassuggamanaṃ (sī. syā. pī.)]</span> pati;</p>
  7029. <p class="gathalast">Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā.</p>
  7030. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  7031. <p class="gatha1">Dadato <a name="V1.0207"></a> me <span class="note">[dadato ca me (pī.)]</span> na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ;</p>
  7032. <p class="gathalast">Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakka varaṃ vare.</p>
  7033. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  7034. <p class="gatha1">Etasmiṃ <a name="M1.0268"></a> te sulapite, patirūpe subhāsite;</p>
  7035. <p class="gathalast">Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  7036. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  7037. <p class="gatha1">Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;</p>
  7038. <p class="gathalast">Na maṃ puna upeyyāsi, etaṃ sakka varaṃ vare.</p>
  7039. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  7040. <p class="gatha1">Bahūhi vatacariyāhi <span class="note">[vattacariyāhi (sī. syā. ka.)]</span>, narā ca atha nāriyo;</p>
  7041. <p class="gathalast">Dassanaṃ abhikaṅkhanti, kiṃ nu me dassane bhayaṃ.</p>
  7042. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  7043. <p class="gatha1">Taṃ tādisaṃ devavaṇṇaṃ <span class="note">[devavaṇṇiṃ (pī.)]</span>, sabbakāmasamiddhinaṃ;</p>
  7044. <p class="gathalast">Disvā tapo pamajjeyya <span class="note">[disvā tapo pamajjeyyaṃ (sī. syā. pī.), disvānahaṃ pamajjeyyaṃ (cariyāpiṭakaṭṭhakathā)]</span>, etaṃ te dassane bhayanti.</p>
  7045. <p class="centered">Akittijātakaṃ sattamaṃ.</p>
  7046. <p class="subhead">481. Takkāriyajātakaṃ (8)</p>
  7047. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  7048. <p class="gatha1">Ahameva dubbhāsitaṃ bhāsi bālo, bhekovaraññe ahimavhāyamāno <span class="note">[mavhayāno (sī. pī.)]</span>;</p>
  7049. <p class="gathalast">Takkāriye sobbhamimaṃ <span class="note">[sobbhamhi ahaṃ (ka.)]</span> patāmi, na <a name="T1.0357"></a> kireva sādhu ativelabhāṇī <span class="note">[sādhūtyativelabhāṇī (ka.)]</span>.</p>
  7050. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  7051. <p class="gatha1">Pappoti macco ativelabhāṇī, bandhaṃ vadhaṃ sokapariddavañca;</p>
  7052. <p class="gathalast">Attānameva garahāsi ettha, ācera yaṃ taṃ nikhaṇanti sobbhe.</p>
  7053. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  7054. <p class="gatha1">Kimevahaṃ tuṇḍilamanupucchiṃ, kareyya saṃ <span class="note">[kareyyāsaṃ (syā.), kareyya sa (ka.), bhareyya saṃ (?)]</span> bhātaraṃ kāḷikāyaṃ <span class="note">[kāḷikāya (syā. ka.)]</span>;</p>
  7055. <p class="gathalast">Naggovahaṃ <span class="note">[naggoca’haṃ (?)]</span> vatthayugañca jīno, ayampi attho bahutādisova.</p>
  7056. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  7057. <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0269"></a> yujjhamānānamayujjhamāno <span class="note">[yujjhamānena ayujjhamāno (ka.)]</span>, meṇḍantaraṃ accupatī kuliṅgo;</p>
  7058. <p class="gathalast">So piṃsito meṇḍasirehi tattha, ayampi attho bahutādisova.</p>
  7059. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  7060. <p class="gatha1">Caturo janā potthakamaggahesuṃ, ekañca posaṃ anurakkhamānā;</p>
  7061. <p class="gathalast">Sabbeva te bhinnasirā sayiṃsu, ayampi attho bahutādisova.</p>
  7062. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  7063. <p class="gatha1">Ajā yathā veḷugumbasmiṃ baddhā <span class="note">[bandhaṃ (syā. ka.)]</span>, avakkhipantī asimajjhagacchi;</p>
  7064. <p class="gathalast">Teneva <a name="T1.0358"></a> tassā galakāvakantaṃ <span class="note">[galayā vikantuṃ (ka.), galakaṃ vikantā (syā.)]</span>, ayampi attho bahutādisova.</p>
  7065. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  7066. <p class="gatha1">Ime na devā na gandhabbaputtā, migā ime atthavasaṃ gatā me <span class="note">[atthavasābhatā ime (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  7067. <p class="gathalast">Ekañca naṃ sāyamāse pacantu, ekaṃ punappātarāse <span class="note">[ekañca naṃ pātarāse (ka. sī. pī.)]</span> pacantu.</p>
  7068. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  7069. <p class="gatha1">Sataṃ sahassāni dubhāsitāni, kalampi nāgghanti subhāsitassa;</p>
  7070. <p class="gathalast">Dubbhāsitaṃ saṅkamāno kileso <span class="note">[kilissati (?)]</span>, tasmā tuṇhī kimpurisā <span class="note">[kiṃpuriso (sī. syā.)]</span> na bālyā.</p>
  7071. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  7072. <p class="gatha1">Yā <a name="V1.0208"></a> mesā byāhāsi <span class="note">[byākāsi (sī. syā. pī.)]</span> pamuñcathetaṃ, giriñca naṃ <span class="note">[giriṃ varaṃ (ka.)]</span> himavantaṃ nayantu;</p>
  7073. <p class="gathalast">Imañca kho dentu mahānasāya, pātova naṃ pātarāse pacantu.</p>
  7074. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  7075. <p class="gatha1">Pajjunnanāthā <a name="M1.0270"></a> pasavo, pasunāthā ayaṃ pajā;</p>
  7076. <p class="gathalast">Tvaṃ nāthosi <span class="note">[tvaṃ-nātho’smi (sī. syā. pī.)]</span> mahārāja, nāthohaṃ bhariyāya me <span class="note">[amha-nāthā mama bhariyā (ka. sī. syā.)]</span>;</p>
  7077. <p class="gathalast">Dvinnamaññataraṃ ñatvā, mutto gaccheyya pabbataṃ.</p>
  7078. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  7079. <p class="gatha1">Na ve nindā suparivajjayetha <span class="note">[suparivajjayātha (syā.)]</span>, nānā <a name="T1.0359"></a> janā sevitabbā janinda;</p>
  7080. <p class="gathalast">Yeneva eko labhate pasaṃsaṃ, teneva añño labhate ninditāraṃ.</p>
  7081. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  7082. <p class="gatha1">Sabbo loko paricitto aticitto <span class="note">[paracittena aticitto (sī. syā.), paracittena acitto (sī. aṭṭha.)]</span>, sabbo loko cittavā samhi citte;</p>
  7083. <p class="gathalast">Paccekacittā puthu sabbasattā, kassīdha cittassa vase na vatte.</p>
  7084. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  7085. <p class="gatha1">Tuṇhī ahū kimpuriso sabhariyo <span class="note">[abhāṇī (ka.)]</span>, yo dāni byāhāsi bhayassa bhīto;</p>
  7086. <p class="gathalast">So dāni mutto sukhito arogo, vācākirevattavatī narānanti.</p>
  7087. <p class="centered">Takkāriyajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  7088. <p class="subhead">482. Rurumigarājajātakaṃ (9)</p>
  7089. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  7090. <p class="gatha1">Tassa <span class="note">[kassa (sī. pī.)]</span> gāmavaraṃ dammi, nāriyo ca alaṅkatā;</p>
  7091. <p class="gathalast">Yo <span class="note">[ko (sī. syā. pī.)]</span> metaṃ migamakkhāti <span class="note">[makkhāsi (syā. ka.)]</span>, migānaṃ migamuttamaṃ.</p>
  7092. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  7093. <p class="gatha1">Mayhaṃ gāmavaraṃ dehi, nāriyo ca alaṅkatā;</p>
  7094. <p class="gathalast">Ahaṃ te migamakkhissaṃ, migānaṃ migamuttamaṃ.</p>
  7095. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  7096. <p class="gatha1">Etasmiṃ vanasaṇḍasmiṃ, ambā sālā ca pupphitā;</p>
  7097. <p class="gathalast">Indagopakasañchannā<a name="T1.0360"></a>, ettheso tiṭṭhate migo.</p>
  7098. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  7099. <p class="gatha1">Dhanuṃ advejjhaṃ <span class="note">[adejjhaṃ (sī. pī.), sarajjaṃ (ka.)]</span> katvāna, usuṃ sannayhupāgami <span class="note">[sandhāyupāgami (sī. pī.)]</span>;</p>
  7100. <p class="gathalast">Migo ca disvā rājānaṃ, dūrato ajjhabhāsatha.</p>
  7101. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  7102. <p class="gatha1">Āgamehi <a name="M1.0271"></a> mahārāja, mā maṃ vijjhi rathesabha;</p>
  7103. <p class="gathalast">Ko nu te idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo.</p>
  7104. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  7105. <p class="gatha1">Esa pāpacaro poso, samma tiṭṭhati ārakā;</p>
  7106. <p class="gathalast">Soyaṃ <span class="note">[so hi (sī. syā. pī.)]</span> me idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo.</p>
  7107. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  7108. <p class="gatha1">Saccaṃ kireva māhaṃsu, narā ekacciyā idha;</p>
  7109. <p class="gathalast">Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacci yo naro.</p>
  7110. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  7111. <p class="gatha1">Kiṃ <a name="V1.0209"></a> nu ruru garahasi migānaṃ, kiṃ pakkhīnaṃ kiṃ pana mānusānaṃ;</p>
  7112. <p class="gathalast">Bhayañhi maṃ vindatinapparūpaṃ, sutvāna taṃ mānusiṃ bhāsamānaṃ.</p>
  7113. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  7114. <p class="gatha1">Yamuddhariṃ vāhane vuyhamānaṃ, mahodake salile sīghasote;</p>
  7115. <p class="gathalast">Tatonidānaṃ bhayamāgataṃ mama, dukkho have rāja asabbhi saṅgamo.</p>
  7116. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  7117. <p class="gatha1">Sohaṃ catuppattamimaṃ vihaṅgamaṃ, tanucchidaṃ hadaye ossajāmi;</p>
  7118. <p class="gathalast">Hanāmi <a name="T1.0361"></a> taṃ mittadubbhiṃ akiccakāriṃ <span class="note">[hanāmi mittaddu’makiccakāriṃ (sī. pī.)]</span>, yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne.</p>
  7119. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  7120. <p class="gatha1">Dhīrassa bālassa have janinda, santo vadhaṃ nappasaṃsanti jātu;</p>
  7121. <p class="gatha2">Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dehi;</p>
  7122. <p class="gathalast">Ahañca te kāmakaro bhavāmi.</p>
  7123. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  7124. <p class="gatha1">Addhā ruru aññataro sataṃ so <span class="note">[sataṃ’se (sī.)]</span>, yo dubbhato <span class="note">[dubbhino (syā.), dūbhato (pī.)]</span> mānusassa na dubbhi;</p>
  7125. <p class="gatha2">Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dammi;</p>
  7126. <p class="gathalast">Ahañca te kāmacāraṃ dadāmi.</p>
  7127. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  7128. <p class="gatha1">Suvijānaṃ <a name="M1.0272"></a> siṅgālānaṃ, sakuṇānañcavassitaṃ;</p>
  7129. <p class="gathalast">Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.</p>
  7130. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  7131. <p class="gatha1">Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā;</p>
  7132. <p class="gathalast">Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.</p>
  7133. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  7134. <p class="gatha1">Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;</p>
  7135. <p class="gathalast">Migā sassāni khādanti, taṃ devo paṭisedhatu.</p>
  7136. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  7137. <p class="gatha1">Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu;</p>
  7138. <p class="gathalast">Na tvevāhaṃ ruruṃ dubbhe, datvā abhayadakkhiṇaṃ.</p>
  7139. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  7140. <p class="gatha1">Mā <a name="T1.0362"></a> me janapado āsi <span class="note">[mā maṃ janapado ahu (syā.)]</span>, raṭṭhañcāpi vinassatu;</p>
  7141. <p class="gathalast">Na tvevāhaṃ <span class="note">[na tveva (ka. sī. ka.)]</span> migarājassa, varaṃ datvā musā bhaṇeti.</p>
  7142. <p class="centered">Rurumigarājajātakaṃ navamaṃ.</p>
  7143. <p class="subhead">483. Sarabhamigajātakaṃ (10)</p>
  7144. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  7145. <p class="gatha1">Āsīsetheva <span class="note">[āsiṃsetheva (sī. syā. pī.)]</span> puriso, na nibbindeyya paṇḍito;</p>
  7146. <p class="gathalast">Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.</p>
  7147. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  7148. <p class="gatha1">Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;</p>
  7149. <p class="gathalast">Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ.</p>
  7150. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  7151. <p class="gatha1">Vāyametheva <a name="V1.0210"></a> puriso, na nibbindeyya paṇḍito;</p>
  7152. <p class="gathalast">Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.</p>
  7153. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  7154. <p class="gatha1">Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;</p>
  7155. <p class="gathalast">Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ.</p>
  7156. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  7157. <p class="gatha1">Dukkhūpanītopi naro sapañño, āsaṃ na chindeyya sukhāgamāya;</p>
  7158. <p class="gathalast">Bahū hi phassā ahitā hitā ca, avitakkitā maccamupabbajanti <span class="note">[maccumupabbajanti (ka. sī. pī.), maccumupapajjanti (syā. ka.) ettha ‘‘avitakkitāpi phasso maccaṃ janaṃ upagacchantī’’ti attho]</span>.</p>
  7159. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  7160. <p class="gatha1">Acintitampi <a name="M1.0273"></a> bhavati, cintitampi vinassati;</p>
  7161. <p class="gathalast">Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā.</p>
  7162. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  7163. <p class="gatha1">Sarabhaṃ <a name="T1.0363"></a> giriduggasmiṃ, yaṃ tvaṃ anusarī pure;</p>
  7164. <p class="gathalast">Alīnacittassa tuvaṃ, vikkantamanujīvasi <span class="note">[tava, vikkantaṃ jīvitaṃ labhi (ka.)]</span>.</p>
  7165. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  7166. <p class="gatha1">Yo taṃ viduggā narakā samuddhari, silāya yoggaṃ sarabho karitvā;</p>
  7167. <p class="gathalast">Dukkhūpanītaṃ maccumukhā pamocayi, alīnacittaṃ taṃ migaṃ <span class="note">[tameva (syā. ka.)]</span> vadesi.</p>
  7168. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  7169. <p class="gatha1">Kiṃ tvaṃ nu <span class="note">[tuvannu (sī. pī.)]</span> tattheva tadā ahosi, udāhu te koci naṃ <span class="note">[taṃ (ka.)]</span> etadakkhā;</p>
  7170. <p class="gathalast">Vivaṭṭacchaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ.</p>
  7171. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  7172. <p class="gatha1">Na cevahaṃ tattha tadā ahosiṃ, na cāpi me koci naṃ <span class="note">[taṃ (ka.)]</span> etadakkhā;</p>
  7173. <p class="gathalast">Gāthāpadānañca subhāsitānaṃ, atthaṃ tadānenti janinda dhīrā.</p>
  7174. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  7175. <p class="gatha1">Ādāya pattiṃ <span class="note">[pattaṃ (syā.), paṭṭiṃ (ka.)]</span> paraviriyaghātiṃ, cāpe saraṃ kiṃ vicikicchase tuvaṃ;</p>
  7176. <p class="gathalast">Nunno <span class="note">[nuṇṇo (ka. sī. syā.), tuṇṇo (ka.)]</span> saro sarabhaṃ hantu khippaṃ, annañhi etaṃ varapañña rañño.</p>
  7177. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  7178. <p class="gatha1">Addhā pajānāmi ahampi etaṃ, annaṃ migo brāhmaṇa khattiyassa;</p>
  7179. <p class="gathalast">Pubbe <a name="T1.0364"></a> katañca <span class="note">[pubbe ca kataṃ (ka.)]</span> apacāyamāno, tasmā migaṃ sarabhaṃ no hanāmi.</p>
  7180. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  7181. <p class="gatha1">Neso migo mahārāja, asureso disampati;</p>
  7182. <p class="gathalast">Etaṃ hantvā manussinda, bhavassu amarādhipo.</p>
  7183. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  7184. <p class="gatha1">Sace <a name="M1.0274"></a> ca rājā <span class="note">[rāja (sī. syā. pī.)]</span> vicikicchase tuvaṃ, hantuṃ migaṃ sarabhaṃ sahāyakaṃ <span class="note">[sahāyakaṃ me (sī. pī.)]</span>;</p>
  7185. <p class="gathalast">Saputtadāro naravīraseṭṭha <span class="note">[naraviriyaseṭṭha (sī. pī.)]</span>, gantvā <span class="note">[gantā (sī. pī. aṭṭha.)]</span> tuvaṃ vetaraṇiṃ yamassa.</p>
  7186. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  7187. <p class="gatha1">Kāmaṃ ahaṃ jānapadā ca sabbe, puttā ca dārā ca sahāyasaṅghā;</p>
  7188. <p class="gathalast">Gacchemu taṃ vetaraṇiṃ yamassa, na tveva hañño mama pāṇado yo <span class="note">[pāṇada’ssa (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  7189. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  7190. <p class="gatha1">Ayaṃ migo kicchagatassa mayhaṃ, ekassa kattā vivanasmi ghore;</p>
  7191. <p class="gathalast">Taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto, jānaṃ mahābrahme kathaṃ haneyyaṃ.</p>
  7192. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  7193. <p class="gatha1">Mittābhirādhī <a name="V1.0211"></a> cirameva jīva, rajjaṃ imaṃ dhammaguṇe <span class="note">[rajjampimaṃ cassa gaṇe (ka.)]</span> pasāsa;</p>
  7194. <p class="gathalast">Nārīgaṇehi paricāriyanto, modassu raṭṭhe tidiveva vāsavo.</p>
  7195. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  7196. <p class="gatha1">Akkodhano <a name="T1.0365"></a> niccapasannacitto, sabbātithī yācayogo bhavitvā <span class="note">[pāhunake karitvā (syā.), yācayogo viditvā (ka.)]</span>;</p>
  7197. <p class="gathalast">Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānanti.</p>
  7198. <p class="centered">Sarabhamigajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  7199. <p class="centered">Terasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  7200. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  7201. <p class="gatha1">Varaamba <a name="M1.0275"></a> kuṭhāri sahaṃsavaro, atharaññasmiṃ dūtakapañcamako;</p>
  7202. <p class="gathalast">Atha bodhi akitti sutakkarinā, atha rurumigenaparo sarabhoti.</p>
  7203. <a name="kn14_14"></a>
  7204. <p class="chapter">14. Pakiṇṇakanipāto</p>
  7205. <p class="subhead">484. Sālikedārajātakaṃ (1)</p>
  7206. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  7207. <p class="gatha1">Sampannaṃ <a name="T1.0366"></a><a name="V1.0212"></a><a name="M1.0276"></a> sālikedāraṃ, suvā bhuñjanti kosiya;</p>
  7208. <p class="gathalast">Paṭivedemi te brahme, na ne <span class="note">[te (sī. syā.), naṃ (sī. syā. pī. aṭṭha.), taṃ (ka. aṭṭha.)]</span> vāretumussahe.</p>
  7209. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  7210. <p class="gatha1">Eko ca tattha sakuṇo, yo nesaṃ <span class="note">[tesaṃ (sī. aṭṭha.)]</span> sabbasundaro;</p>
  7211. <p class="gathalast">Bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ, tuṇḍenādāya gacchati.</p>
  7212. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  7213. <p class="gatha1">Oḍḍentu <span class="note">[ujjhuntu (syā. ka.) aṅguttaranikāye passitabbaṃ]</span> vāḷapāsāni, yathā vajjhetha so dijo;</p>
  7214. <p class="gathalast">Jīvañca naṃ gahetvāna, ānayehi <span class="note">[ānayetha (sī. pī.)]</span> mamantike.</p>
  7215. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  7216. <p class="gatha1">Ete bhutvā pivitvā ca <span class="note">[bhutvā ca pitvā ca (pī.)]</span>, pakkamanti vihaṅgamā;</p>
  7217. <p class="gathalast">Eko baddhosmi pāsena, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.</p>
  7218. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  7219. <p class="gatha1">Udaraṃ nūna aññesaṃ, suva accodaraṃ tava;</p>
  7220. <p class="gathalast">Bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ, tuṇḍenādāya gacchasi.</p>
  7221. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  7222. <p class="gatha1">Koṭṭhaṃ nu tattha pūresi, suva veraṃ nu te mayā;</p>
  7223. <p class="gathalast">Puṭṭho me samma akkhāhi, kuhiṃ sāliṃ nidāhasi <span class="note">[nidhīyasi (pī.)]</span>.</p>
  7224. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  7225. <p class="gatha1">Na me veraṃ tayā saddhiṃ, koṭṭho mayhaṃ na vijjati;</p>
  7226. <p class="gatha2">Iṇaṃ muñcāmiṇaṃ dammi, sampatto koṭasimbaliṃ;</p>
  7227. <p class="gathalast">Nidhimpi tattha nidahāmi, evaṃ jānāhi kosiya.</p>
  7228. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  7229. <p class="gatha1">Kīdisaṃ te iṇadānaṃ, iṇamokkho ca kīdiso;</p>
  7230. <p class="gathalast">Nidhinidhānamakkhāhi<a name="T1.0367"></a>, atha pāsā pamokkhasi.</p>
  7231. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  7232. <p class="gatha1">Ajātapakkhā taruṇā, puttakā mayha kosiya;</p>
  7233. <p class="gathalast">Te maṃ bhatā bharissanti, tasmā tesaṃ iṇaṃ dade.</p>
  7234. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  7235. <p class="gatha1">Mātā pitā ca me vuddhā, jiṇṇakā gatayobbanā;</p>
  7236. <p class="gathalast">Tesaṃ tuṇḍena hātūna, muñce pubbakataṃ <span class="note">[pubbe kataṃ (sī.)]</span> iṇaṃ.</p>
  7237. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  7238. <p class="gatha1">Aññepi <a name="M1.0277"></a> tattha sakuṇā, khīṇapakkhā sudubbalā;</p>
  7239. <p class="gathalast">Tesaṃ puññatthiko dammi, taṃ nidhiṃ āhu paṇḍitā.</p>
  7240. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  7241. <p class="gatha1">Īdisaṃ <a name="V1.0213"></a> <span class="note">[edisaṃ (sī. pī.)]</span> me iṇadānaṃ, iṇamokkho ca īdiso;</p>
  7242. <p class="gathalast">Nidhinidhānamakkhāmi <span class="note">[nidhiṃ nidhānaṃ akkhātaṃ (sī. pī.)]</span>, evaṃ jānāhi kosiya.</p>
  7243. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  7244. <p class="gatha1">Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko;</p>
  7245. <p class="gathalast">Ekaccesu manussesu, ayaṃ dhammo na vijjati.</p>
  7246. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  7247. <p class="gatha1">Bhuñja sāliṃ yathākāmaṃ, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  7248. <p class="gathalast">Punāpi suva passemu, piyaṃ me tava dassanaṃ.</p>
  7249. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  7250. <p class="gatha1">Bhuttañca pītañca tavassamamhi <span class="note">[tavassabyamhi (ka.)]</span>, rattiñca <span class="note">[ratī ca (sī. pī.)]</span> no kosiya te sakāse;</p>
  7251. <p class="gathalast">Nikkhittadaṇḍesu dadāhi dānaṃ, jiṇṇe ca mātāpitaro bharassu.</p>
  7252. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  7253. <p class="gatha1">Lakkhī vata me udapādi ajja, yo addasāsiṃ pavaraṃ <span class="note">[yohaṃ adassaṃ paramaṃ (syā. ka.)]</span> dijānaṃ;</p>
  7254. <p class="gathalast">Suvassa sutvāna subhāsitāni, kāhāmi <a name="T1.0368"></a> puññāni anappakāni.</p>
  7255. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  7256. <p class="gatha1">So kosiyo attamano udaggo, annañca pānañcabhisaṅkharitvā <span class="note">[annañca pānaṃ abhisaṃharitvā (ka.)]</span>;</p>
  7257. <p class="gathalast">Annena pānena pasannacitto, santappayi samaṇabrāhmaṇe cāti.</p>
  7258. <p class="centered">Sālikedārajātakaṃ <span class="note">[kedārajātakaṃ (ka.)]</span> paṭhamaṃ.</p>
  7259. <p class="subhead">485. Candakinnarījātakaṃ (2)</p>
  7260. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  7261. <p class="gatha1">Upanīyatidaṃ maññe, cande <span class="note">[lohitamadena majjāmi; vijahāmi jīvitaṃ pāṇā, (sī. pī. aṭṭha.)]</span> lohitamaddane;</p>
  7262. <p class="gathalast">Ajja jahāmi jīvitaṃ, pāṇā <span class="note">[lohitamadena majjāmi; vijahāmi jīvitaṃ pāṇā, (sī. pī. aṭṭha.)]</span> me cande nirujjhanti.</p>
  7263. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  7264. <p class="gatha1">Osīdi <a name="M1.0278"></a> <span class="note">[osadhi (sī. syā. pī.), osaṭṭhi (ka.), osati (abhinavaṭīkā), osīdati (?)]</span> me dukkhaṃ <span class="note">[dukkhaṃ me (sī. pī.)]</span> hadayaṃ, me ḍayhate nitammāmi;</p>
  7265. <p class="gathalast">Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi.</p>
  7266. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  7267. <p class="gatha1">Tiṇamiva vanamiva milāyāmi <span class="note">[milayāmi (sī.), miyyāmi (sī. pī. aṭṭha.)]</span>, nadī aparipuṇṇāva <span class="note">[aparipuṇṇiyāva (sī. pī.)]</span> sussāmi;</p>
  7268. <p class="gathalast">Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi.</p>
  7269. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  7270. <p class="gatha1">Vassamiva sare pāde <span class="note">[vassaṃva sare pāde (sī.), vassaṃva sare pabbatapāde (pī.)]</span>, imāni assūni vattare mayhaṃ;</p>
  7271. <p class="gathalast">Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi.</p>
  7272. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  7273. <p class="gatha1">Pāpo khosi <span class="note">[pāposi kho (sī.), pāpo kho (syā. pī.)]</span> rājaputta, yo me icchitaṃ <span class="note">[icchita (sī. syā. pī.)]</span> patiṃ varākiyā;</p>
  7274. <p class="gathalast">Vijjhasi vanamūlasmiṃ, soyaṃ viddho chamā seti.</p>
  7275. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  7276. <p class="gatha1">Imaṃ mayhaṃ hadayasokaṃ, paṭimuñcatu rājaputta tava mātā;</p>
  7277. <p class="gathalast">Yo mayhaṃ hadayasoko, kimpurisaṃ avekkhamānāya.</p>
  7278. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  7279. <p class="gatha1">Imaṃ mayhaṃ hadayasokaṃ, paṭimuñcatu rājaputta tava jāyā;</p>
  7280. <p class="gathalast">Yo <a name="T1.0369"></a> mayhaṃ hadayasoko, kimpurisaṃ avekkhamānāya.</p>
  7281. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  7282. <p class="gatha1">Mā <a name="V1.0214"></a> ca puttaṃ <span class="note">[putte (sī. pī.)]</span> mā ca patiṃ, addakkhi rājaputta tava mātā;</p>
  7283. <p class="gathalast">Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi <span class="note">[mayhaṃ kāmā (ka.)]</span>.</p>
  7284. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  7285. <p class="gatha1">Mā ca puttaṃ mā ca patiṃ, addakkhi rājaputta tava jāyā;</p>
  7286. <p class="gathalast">Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi.</p>
  7287. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  7288. <p class="gatha1">Mā tvaṃ cande rodi, mā soci vanatimiramattakkhi;</p>
  7289. <p class="gathalast">Mama tvaṃ hehisi bhariyā, rājakule pūjitā nārībhi <span class="note">[nārī (sī. pī.)]</span>.</p>
  7290. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  7291. <p class="gatha1">Api nūnahaṃ marissaṃ, nāhaṃ <span class="note">[na ca panāhaṃ (sī. pī.)]</span> rājaputta tava hessaṃ;</p>
  7292. <p class="gathalast">Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi.</p>
  7293. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  7294. <p class="gatha1">Api bhīruke api jīvitukāmike, kimpurisi gaccha himavantaṃ;</p>
  7295. <p class="gathalast">Tālīsatagarabhojanā, aññe <span class="note">[tālissatagarabhojane, araññe (sī. pī.)]</span> taṃ migā ramissanti.</p>
  7296. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  7297. <p class="gatha1">Te <a name="M1.0279"></a> pabbatā tā ca kandarā, <span class="note">[tā ca giriguhāyo (sī. syā. pī.)]</span> tā ca giriguhāyo tatheva tiṭṭhanti <span class="note">[tā ca giriguhāyo (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  7298. <p class="gathalast">Tattheva <span class="note">[tattha (sī. syā. pī.)]</span> taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7299. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  7300. <p class="gatha1">Te paṇṇasanthatā ramaṇīyā, vāḷamigehi anuciṇṇā;</p>
  7301. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ <span class="note">[kāsaṃ (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  7302. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  7303. <p class="gatha1">Te <a name="T1.0370"></a> pupphasanthatā ramaṇīyā, vāḷamigehi anuciṇṇā;</p>
  7304. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7305. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  7306. <p class="gatha1">Acchā savanti girivana <span class="note">[girivara (sī. pī.)]</span> nadiyo, kusumābhikiṇṇasotāyo;</p>
  7307. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7308. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  7309. <p class="gatha1">Nīlāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni <span class="note">[dassaneyyāni (sī. pī.)]</span>;</p>
  7310. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7311. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  7312. <p class="gatha1">Pītāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni;</p>
  7313. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7314. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  7315. <p class="gatha1">Tambāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni;</p>
  7316. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7317. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  7318. <p class="gatha1">Tuṅgāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni;</p>
  7319. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7320. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  7321. <p class="gatha1">Setāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni;</p>
  7322. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7323. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  7324. <p class="gatha1">Citrāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni;</p>
  7325. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7326. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  7327. <p class="gatha1">Yakkhagaṇasevite <a name="V1.0215"></a> gandhamādane, osadhebhi sañchanne;</p>
  7328. <p class="gathalast">Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7329. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  7330. <p class="gatha1">Kimpurisasevite gandhamādane, osadhebhi sañchanne;</p>
  7331. <p class="gathalast">Tattheva <a name="T1.0371"></a> taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ.</p>
  7332. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  7333. <p class="gatha1">Vande <a name="M1.0280"></a> te ayirabrahme <span class="note">[ayyire brahme (ka.)]</span>, yo me icchitaṃ patiṃ varākiyā;</p>
  7334. <p class="gathalast">Amatena abhisiñci, samāgatāsmi piyatamena.</p>
  7335. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  7336. <p class="gatha1">Vicarāma dāni girivana <span class="note">[girivara (sī. pī.)]</span> nadiyo, kusumābhikiṇṇasotāyo;</p>
  7337. <p class="gathalast">Nānādumavasanāyo <span class="note">[sevanāyo (pī.)]</span>, piyaṃvadā aññamaññassāti.</p>
  7338. <p class="centered">Candakinnarījātakaṃ <span class="note">[candakinnarajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> dutiyaṃ.</p>
  7339. <p class="subhead">486. Mahāukkusajātakaṃ (3)</p>
  7340. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  7341. <p class="gatha1">Ukkā cilācā <span class="note">[milācā (sī. syā. pī.)]</span> bandhanti dīpe <span class="note">[bandhanti luddā, dīpe (ka.)]</span>, pajā mamaṃ khādituṃ patthayanti;</p>
  7342. <p class="gathalast">Mittaṃ sahāyañca vadehi senaka, ācikkha ñātibyasanaṃ dijānaṃ.</p>
  7343. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  7344. <p class="gatha1">Dijo dijānaṃ pavarosi pakkhima <span class="note">[pakkhi (sī. pī.), pakkhi ca (syā.)]</span>, ukkusarāja saraṇaṃ taṃ upema <span class="note">[upemi (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  7345. <p class="gathalast">Pajā mamaṃ khādituṃ patthayanti, luddā cilācā <span class="note">[milācā (sī. syā. pī.)]</span> bhava me sukhāya.</p>
  7346. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  7347. <p class="gatha1">Mittaṃ sahāyañca karonti paṇḍitā, kāle akāle sukhamesamānā <span class="note">[māsayānā (pī.)]</span>;</p>
  7348. <p class="gathalast">Karomi te senaka etamatthaṃ, ariyo <a name="T1.0372"></a> hi ariyassa karoti kiccaṃ.</p>
  7349. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  7350. <p class="gatha1">Yaṃ hoti kiccaṃ anukampakena, ariyassa ariyena kataṃ tayīdaṃ <span class="note">[tava yidaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  7351. <p class="gathalast">Attānurakkhī bhava mā adayhi <span class="note">[aḍayha (sī. pī.)]</span>, lacchāma putte tayi jīvamāne.</p>
  7352. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  7353. <p class="gatha1">Taveva <a name="M1.0281"></a> <span class="note">[tameva (syā. ka.)]</span> rakkhāvaraṇaṃ karonto, sarīrabhedāpi na santasāmi;</p>
  7354. <p class="gathalast">Karonti heke <span class="note">[hete (ka. sī. syā. pī.)]</span> sakhīnaṃ sakhāro, pāṇaṃ cajantā <span class="note">[cajanti (sī. pī.)]</span> satamesa <span class="note">[satānesa (pī.)]</span> dhammo.</p>
  7355. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  7356. <p class="gatha1">Sudukkaraṃ kammamakāsi <span class="note">[makā (sī. pī.)]</span>, aṇḍajāyaṃ vihaṅgamo;</p>
  7357. <p class="gathalast">Atthāya kuraro putte, aḍḍharatte anāgate.</p>
  7358. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  7359. <p class="gatha1">Cutāpi heke <span class="note">[eke (sī. pī.)]</span> khalitā sakammunā, mittānukampāya patiṭṭhahanti;</p>
  7360. <p class="gathalast">Puttā mamaṭṭā gatimāgatosmi, atthaṃ caretho <span class="note">[caretha (sī. syā. pī.)]</span> mama vāricara <span class="note">[vārichanna (sī. pī.)]</span>.</p>
  7361. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  7362. <p class="gatha1">Dhanena dhaññena ca attanā ca, mittaṃ sahāyañca karonti paṇḍitā;</p>
  7363. <p class="gathalast">Karomi te senaka etamatthaṃ, ariyo hi ariyassa karoti kiccaṃ.</p>
  7364. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  7365. <p class="gatha1">Appossukko tāta tuvaṃ nisīda, putto <a name="T1.0373"></a> pitu carati atthacariyaṃ;</p>
  7366. <p class="gathalast">Ahaṃ carissāmi tavetamatthaṃ, senassa putte paritāyamāno.</p>
  7367. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  7368. <p class="gatha1">Addhā <a name="V1.0216"></a> hi tāta satamesa dhammo, putto pitu yaṃ care <span class="note">[pitunaṃ care (ka.), pitu yañcaretha (sī. pī.)]</span> atthacariyaṃ;</p>
  7369. <p class="gathalast">Appeva maṃ disvāna pavaḍḍhakāyaṃ, senassa puttā na viheṭhayeyyuṃ.</p>
  7370. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  7371. <p class="gatha1">Pasū manussā migavīraseṭṭha <span class="note">[migaviriyaseṭṭha (sī. pī.)]</span>, bhayaṭṭitā <span class="note">[bhayadditā (sī. pī.)]</span> seṭṭhamupabbajanti;</p>
  7372. <p class="gathalast">Puttā mamaṭṭā gatimāgatosmi, tvaṃ nosi rājā bhava me sukhāya.</p>
  7373. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  7374. <p class="gatha1">Karomi <a name="M1.0282"></a> te senaka etamatthaṃ, āyāmi te taṃ disataṃ vadhāya;</p>
  7375. <p class="gathalast">Kathañhi viññū pahu sampajāno, na vāyame attajanassa guttiyā.</p>
  7376. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  7377. <p class="gatha1">Mittañca kayirātha suhadayañca <span class="note">[suhaddayañca (sī.), sakhāgharañca (pī.)]</span>, ayirañca kayirātha sukhāgamāya;</p>
  7378. <p class="gathalast">Nivatthakocova <span class="note">[kojova (sī. pī.)]</span> sarebhihantvā, modāma puttehi samaṅgibhūtā.</p>
  7379. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  7380. <p class="gatha1">Sakamittassa kammena, sahāyassāpalāyino;</p>
  7381. <p class="gathalast">Kūjantamupakūjanti<a name="T1.0374"></a>, lomasā hadayaṅgamaṃ.</p>
  7382. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  7383. <p class="gatha1">Mittaṃ sahāyaṃ adhigamma paṇḍito, so bhuñjatī putta pasuṃ dhanaṃ vā;</p>
  7384. <p class="gathalast">Ahañca puttā ca patī ca mayhaṃ, mittānukampāya samaṅgibhūtā.</p>
  7385. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  7386. <p class="gatha1">Rājavatā sūravatā ca attho, sampannasakhissa bhavanti hete;</p>
  7387. <p class="gathalast">So mittavā yasavā uggatatto, asmiṃdhaloke <span class="note">[asmiñca loke (sī. syā. pī.)]</span> modati kāmakāmī.</p>
  7388. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  7389. <p class="gatha1">Karaṇīyāni mittāni, daliddenāpi senaka;</p>
  7390. <p class="gathalast">Passa mittānukampāya, samaggamhā sañātake <span class="note">[sañātakā (?)]</span>.</p>
  7391. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  7392. <p class="gatha1">Sūrena balavantena, yo mitte <span class="note">[mette (sī.), mittaṃ (syā.)]</span> kurute dijo;</p>
  7393. <p class="gathalast">Evaṃ so sukhito hoti, yathāhaṃ tvañca senakāti.</p>
  7394. <p class="centered">Mahāukkusajātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  7395. <p class="subhead">487. Uddālakajātakaṃ (4)</p>
  7396. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  7397. <p class="gatha1">Kharājinā <a name="M1.0283"></a> jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā <span class="note">[dummudharūpā (sī. pī. ka.)]</span> ye mantaṃ jappanti <span class="note">[yeme japanti (sī. pī.), ye’me jappanti mante (jā. 1.6.10)]</span>;</p>
  7398. <p class="gathalast">Kaccinnu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā.</p>
  7399. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  7400. <p class="gatha1">Pāpāni <a name="T1.0375"></a> kammāni karetha <span class="note">[kareyya (syā.), katvāna (jā. 1.6.11)]</span> rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ;</p>
  7401. <p class="gathalast">Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamucce <span class="note">[pamuñce (syā.)]</span> caraṇaṃ apatvā.</p>
  7402. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  7403. <p class="gatha1">Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamucce caraṇaṃ apatvā;</p>
  7404. <p class="gathalast">Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ.</p>
  7405. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  7406. <p class="gatha1">Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ;</p>
  7407. <p class="gathalast">Kittiñhi <span class="note">[kittiñca (syā.)]</span> pappoti adhicca vede, santiṃ puṇāti <span class="note">[punoti (sī. aṭṭha.), puṇeti (syā. jā. 1.6.13), puneti (pī.)]</span> caraṇena danto.</p>
  7408. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  7409. <p class="gatha1">Bhaccā <a name="V1.0217"></a> mātā pitā bandhū, yena jāto sayeva so;</p>
  7410. <p class="gathalast">Uddālako ahaṃ bhoto <span class="note">[bhoti (ka.)]</span>, sottiyākulavaṃsako <span class="note">[vaṃsato (ka.)]</span>.</p>
  7411. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  7412. <p class="gatha1">Kathaṃ bho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati kevalī;</p>
  7413. <p class="gathalast">Kathañca parinibbānaṃ, dhammaṭṭho kinti vuccati.</p>
  7414. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  7415. <p class="gatha1">Niraṃkatvā <a name="M1.0284"></a> aggimādāya brāhmaṇo, āpo siñcaṃ yajaṃ usseti yūpaṃ;</p>
  7416. <p class="gathalast">Evaṃkaro brāhmaṇo hoti khemī, dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu.</p>
  7417. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  7418. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0376"></a> suddhi secanenatthi, nāpi kevalī brāhmaṇo;</p>
  7419. <p class="gathalast">Na khantī nāpi soraccaṃ, nāpi so parinibbuto.</p>
  7420. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  7421. <p class="gatha1">Kathaṃ so <span class="note">[bho (syā. ka.)]</span> brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati kevalī;</p>
  7422. <p class="gathalast">Kathañca parinibbānaṃ, dhammaṭṭho kinti vuccati.</p>
  7423. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  7424. <p class="gatha1">Akhettabandhū amamo nirāso, nillobhapāpo bhavalobhakhīṇo;</p>
  7425. <p class="gathalast">Evaṃkaro brāhmaṇo hoti khemī, dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu.</p>
  7426. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  7427. <p class="gatha1">Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā;</p>
  7428. <p class="gatha2">Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā;</p>
  7429. <p class="gathalast">Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, atthi seyyotha <span class="note">[seyyova (sī. pī.)]</span> pāpiyo.</p>
  7430. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  7431. <p class="gatha1">Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā;</p>
  7432. <p class="gatha2">Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā;</p>
  7433. <p class="gathalast">Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, natthi seyyotha pāpiyo.</p>
  7434. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  7435. <p class="gatha1">Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā;</p>
  7436. <p class="gathalast">Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā.</p>
  7437. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  7438. <p class="gatha1">Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, natthi seyyotha pāpiyo;</p>
  7439. <p class="gathalast">Panatthaṃ <span class="note">[pasatthaṃ (syā.), pasaṭṭhaṃ (ka.)]</span> carasi brahmaññaṃ, sottiyākulavaṃsataṃ.</p>
  7440. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  7441. <p class="gatha1">Nānārattehi vatthehi, vimānaṃ bhavati chāditaṃ;</p>
  7442. <p class="gathalast">Na tesaṃ chāyā vatthānaṃ, so rāgo anupajjatha.</p>
  7443. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  7444. <p class="gatha1">Evameva <a name="T1.0377"></a><a name="M1.0285"></a> <span class="note">[evamevaṃ (pī.)]</span> manussesu, yadā sujjhanti māṇavā;</p>
  7445. <p class="gathalast">Te sajātiṃ pamuñcanti <span class="note">[na tesaṃ jātiṃ pucchanti (sī. syā. pī.), na tesaṃ jāti sujjhati (ka.)]</span>, dhammamaññāya subbatāti.</p>
  7446. <p class="centered">Uddālakajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  7447. <p class="subhead">488. Bhisajātakaṃ (5)</p>
  7448. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  7449. <p class="gatha1">Assaṃ <a name="V1.0218"></a> gavaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, bhariyañca so idha labhataṃ manāpaṃ;</p>
  7450. <p class="gathalast">Puttehi dārehi samaṅgi hotu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7451. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  7452. <p class="gatha1">Mālañca so kāsikacandanañca, dhāretu puttassa bahū bhavantu;</p>
  7453. <p class="gathalast">Kāmesu tibbaṃ kurutaṃ apekkhaṃ, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7454. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  7455. <p class="gatha1">Pahūtadhañño kasimā yasassī, putte gihī dhanimā sabbakāme;</p>
  7456. <p class="gathalast">Vayaṃ apassaṃ gharamāvasātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7457. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  7458. <p class="gatha1">So khattiyo hotu pasayhakārī, rājābhirājā <span class="note">[rājādhirājā (syā. ka.)]</span> balavā yasassī;</p>
  7459. <p class="gathalast">Sa <a name="T1.0378"></a> cāturantaṃ mahimāvasātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7460. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  7461. <p class="gatha1">So brāhmaṇo hotu avītarāgo, muhuttanakkhattapathesu yutto;</p>
  7462. <p class="gathalast">Pūjetu naṃ raṭṭhapatī yasassī, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7463. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  7464. <p class="gatha1">Ajjhāyakaṃ <a name="M1.0286"></a> sabbasamantavedaṃ <span class="note">[sabbasamattavedaṃ (sī.), sabbasamattavedanaṃ (pī.)]</span>, tapassīnaṃ maññatu sabbaloko;</p>
  7465. <p class="gathalast">Pūjentu naṃ jānapadā samecca, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7466. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  7467. <p class="gatha1">Catussadaṃ gāmavaraṃ samiddhaṃ, dinnañhi so bhuñjatu vāsavena;</p>
  7468. <p class="gathalast">Avītarāgo maraṇaṃ upetu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7469. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  7470. <p class="gatha1">So gāmaṇī hotu sahāyamajjhe, naccehi gītehi pamodamāno;</p>
  7471. <p class="gathalast">So rājato byasana mālattha <span class="note">[mā rājato vyasana’malattha (sī. syā. pī.)]</span> kiñci, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7472. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  7473. <p class="gatha1">Yaṃ ekarājā pathaviṃ vijetvā, itthīsahassāna <span class="note">[itthīsahassassa (sī. pī.)]</span> ṭhapetu aggaṃ;</p>
  7474. <p class="gathalast">Sīmantinīnaṃ <a name="T1.0379"></a> pavarā bhavātu, bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi.</p>
  7475. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  7476. <p class="gatha1">Isīnañhi sā sabbasamāgatānaṃ, bhuñjeyya sāduṃ avikampamānā;</p>
  7477. <p class="gathalast">Carātu lābhena vikatthamānā, bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi.</p>
  7478. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  7479. <p class="gatha1">Āvāsiko hotu mahāvihāre, navakammiko hotu gajaṅgalāyaṃ <span class="note">[kajaṅgalāyaṃ (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  7480. <p class="gathalast">Ālokasandhiṃ divasaṃ <span class="note">[divasā (sī. syā. pī.)]</span> karotu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7481. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  7482. <p class="gatha1">So <a name="M1.0287"></a> bajjhatū pāsasatehi chabbhi <span class="note">[chamhi (sī. pī.), chassu (?)]</span>, rammā vanā niyyatu rājadhāniṃ <span class="note">[rājaṭhāniṃ (ka.)]</span>;</p>
  7483. <p class="gathalast">Tuttehi so haññatu pācanehi, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7484. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  7485. <p class="gatha1">Alakkamālī tipukaṇṇaviddho, laṭṭhīhato sappamukhaṃ upetu;</p>
  7486. <p class="gathalast">Sakacchabandho <span class="note">[sakkaccabaddho (sī. pī.), saṃkaccabandho (niyya)]</span> visikhaṃ carātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi.</p>
  7487. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  7488. <p class="gatha1">Yo ve anaṭṭhaṃva <span class="note">[anaṭṭhaṃ (sī. syā. pī.)]</span> naṭṭhanti cāha, kāmeva <a name="T1.0380"></a> so labhataṃ bhuñjatañca <span class="note">[labhatu bhuñjatu ca (syā.)]</span>;</p>
  7489. <p class="gathalast">Agāramajjhe maraṇaṃ upetu, yo vā bhonto saṅkati kañcideva <span class="note">[kiñcideva (ka.)]</span>.</p>
  7490. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  7491. <p class="gatha1">Yadesamānā <a name="V1.0219"></a> vicaranti loke, iṭṭhañca kantañca bahūnametaṃ;</p>
  7492. <p class="gathalast">Piyaṃ manuññaṃ cidha jīvaloke, kasmā isayo nappasaṃsanti kāme.</p>
  7493. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  7494. <p class="gatha1">Kāmesu ve haññare bajjhare ca, kāmesu dukkhañca bhayañca jātaṃ;</p>
  7495. <p class="gathalast">Kāmesu bhūtādhipatī pamattā, pāpāni kammāni karonti mohā.</p>
  7496. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  7497. <p class="gatha1">Te pāpadhammā pasavetva pāpaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti;</p>
  7498. <p class="gathalast">Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, tasmā isayo nappasaṃsanti kāme.</p>
  7499. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  7500. <p class="gatha1">Vīmaṃsamāno isino bhisāni, tīre gahetvāna thale nidhesiṃ;</p>
  7501. <p class="gathalast">Suddhā apāpā isayo vasanti, etāni te brahmacārī bhisāni.</p>
  7502. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  7503. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0288"></a> te naṭā no pana kīḷaneyyā, na <a name="T1.0381"></a> bandhavā no pana te sahāyā;</p>
  7504. <p class="gathalast">Kismiṃ vupatthambha sahassanetta, isīhi tvaṃ kīḷasi devarāja.</p>
  7505. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  7506. <p class="gatha1">Ācariyo mesi pitā ca mayhaṃ, esā patiṭṭhā khalitassa brahme;</p>
  7507. <p class="gathalast">Ekāparādhaṃ khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavanti.</p>
  7508. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  7509. <p class="gatha1">Suvāsitaṃ isinaṃ ekarattaṃ, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma;</p>
  7510. <p class="gathalast">Sabbeva bhonto sumanā bhavantu, yaṃ brāhmaṇo paccupādī bhisāni.</p>
  7511. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  7512. <p class="gatha1">Ahañca sāriputto ca, moggallāno ca kassapo;</p>
  7513. <p class="gathalast">Anuruddho puṇṇo ānando, tadāsuṃ satta bhātaro.</p>
  7514. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  7515. <p class="gatha1">Bhaginī uppalavaṇṇā ca, dāsī khujjuttarā tadā;</p>
  7516. <p class="gathalast">Citto gahapati dāso, yakkho sātāgiro tadā.</p>
  7517. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  7518. <p class="gatha1">Pālileyyo <span class="note">[pārileyyo (sī. pī.)]</span> tadā nāgo, madhudo <span class="note">[madhuvā (sī. pī.)]</span> seṭṭhavānaro;</p>
  7519. <p class="gathalast">Kāḷudāyī tadā sakko, evaṃ dhāretha jātakanti.</p>
  7520. <p class="centered">Bhisajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  7521. <p class="subhead">489. Surucijātakaṃ (6)</p>
  7522. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  7523. <p class="gatha1">Mahesī <a name="T1.0382"></a> surucino <span class="note">[rucino (sī. syā. pī.)]</span> bhariyā, ānītā paṭhamaṃ ahaṃ;</p>
  7524. <p class="gathalast">Dasa vassasahassāni, yaṃ maṃ surucimānayi.</p>
  7525. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  7526. <p class="gatha1">Sāhaṃ brāhmaṇa rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ;</p>
  7527. <p class="gatha2">Nābhijānāmi kāyena, vācāya uda cetasā;</p>
  7528. <p class="gathalast">Suruciṃ atimaññittha <span class="note">[atimaññittho (sī. pī.), atimaññitā (?)]</span>, āvi <span class="note">[āviṃ (sī. pī.)]</span> vā yadi vā raho.</p>
  7529. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  7530. <p class="gatha1">Etena <a name="M1.0289"></a> saccavajjena, putto uppajjataṃ ise;</p>
  7531. <p class="gathalast">Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.</p>
  7532. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  7533. <p class="gatha1">Bhattu <a name="V1.0220"></a> mama sassu mātā, pitā cāpi ca sassuro;</p>
  7534. <p class="gathalast">Te maṃ brahme vinetāro, yāva aṭṭhaṃsu jīvitaṃ.</p>
  7535. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  7536. <p class="gatha1">Sāhaṃ ahiṃsāratinī, kāmasā <span class="note">[kāmaso (sī.)]</span> dhammacārinī <span class="note">[dhammacāriṇī (sī.)]</span>;</p>
  7537. <p class="gathalast">Sakkaccaṃ te upaṭṭhāsiṃ, rattindivamatanditā.</p>
  7538. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  7539. <p class="gatha1">Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise;</p>
  7540. <p class="gathalast">Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.</p>
  7541. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  7542. <p class="gatha1">Soḷasitthisahassāni, sahabhariyāni brāhmaṇa;</p>
  7543. <p class="gathalast">Tāsu issā vā kodho vā, nāhu mayhaṃ kudācanaṃ.</p>
  7544. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  7545. <p class="gatha1">Hitena tāsaṃ nandāmi, na ca me kāci appiyā;</p>
  7546. <p class="gathalast">Attānaṃvānukampāmi, sadā sabbā sapattiyo.</p>
  7547. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  7548. <p class="gatha1">Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise;</p>
  7549. <p class="gathalast">Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.</p>
  7550. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  7551. <p class="gatha1">Dāse <a name="T1.0383"></a> kammakare pesse <span class="note">[pose (syā. ka.)]</span>, ye caññe anujīvino;</p>
  7552. <p class="gathalast">Pesemi <span class="note">[posemi (sī. syā. pī.)]</span> sahadhammena, sadā pamuditindriyā.</p>
  7553. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  7554. <p class="gatha1">Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise;</p>
  7555. <p class="gathalast">Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.</p>
  7556. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  7557. <p class="gatha1">Samaṇe brāhmaṇe cāpi, aññe cāpi vanibbake;</p>
  7558. <p class="gathalast">Tappemi annapānena, sadā payatapāṇinī.</p>
  7559. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  7560. <p class="gatha1">Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise;</p>
  7561. <p class="gathalast">Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.</p>
  7562. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  7563. <p class="gatha1">Cātuddasiṃ pañcaddasiṃ <span class="note">[pannarasiṃ (sī. pī.)]</span>, yā ca pakkhassa aṭṭhamī <span class="note">[aṭṭhamiṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  7564. <p class="gatha2">Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ <span class="note">[aṭṭhaṅgasusamāhitaṃ (sabbattha) vi. va. 129 pāḷiyā aṭṭhakathā passitabbā]</span>;</p>
  7565. <p class="gathalast">Uposathaṃ upavasāmi <span class="note">[upavasiṃ (ka.)]</span>, sadā sīlesu saṃvutā.</p>
  7566. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  7567. <p class="gatha1">Etena <a name="M1.0290"></a> saccavajjena, putto uppajjataṃ ise;</p>
  7568. <p class="gathalast">Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.</p>
  7569. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  7570. <p class="gatha1">Sabbeva te dhammaguṇā, rājaputti yasassini;</p>
  7571. <p class="gathalast">Saṃvijjanti tayi bhadde, ye tvaṃ kittesi attani.</p>
  7572. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  7573. <p class="gatha1">Khattiyo jātisampanno, abhijāto yasassimā;</p>
  7574. <p class="gathalast">Dhammarājā videhānaṃ, putto uppajjate tava <span class="note">[tavaṃ (sī. pī.)]</span>.</p>
  7575. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  7576. <p class="gatha1">Dummī <a name="V1.0221"></a> <span class="note">[rummī (sī. pī.)]</span> rajojalladharo, aghe vehāyasaṃ ṭhito;</p>
  7577. <p class="gathalast">Manuññaṃ bhāsase vācaṃ, yaṃ mayhaṃ hadayaṅgamaṃ.</p>
  7578. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  7579. <p class="gatha1">Devatānusi <a name="T1.0384"></a> saggamhā, isi vāsi <span class="note">[cāpi (ka.)]</span> mahiddhiko;</p>
  7580. <p class="gathalast">Ko vāsi tvaṃ anuppatto, attānaṃ me pavedaya.</p>
  7581. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  7582. <p class="gatha1">Yaṃ devasaṅghā vandanti, sudhammāyaṃ samāgatā;</p>
  7583. <p class="gathalast">Sohaṃ sakko sahassakkho, āgatosmi tavantike.</p>
  7584. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  7585. <p class="gatha1">Itthiyo <span class="note">[itthiyā (pī.)]</span> jīvalokasmiṃ, yā hoti <span class="note">[honti (sī. syā.)]</span> samacārinī <span class="note">[samacāriṇī (sī.)]</span>;</p>
  7586. <p class="gathalast">Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā.</p>
  7587. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  7588. <p class="gatha1">Tādisāya sumedhāya, sucikammāya nāriyā;</p>
  7589. <p class="gathalast">Devā dassanamāyanti, mānusiyā amānusā.</p>
  7590. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  7591. <p class="gatha1">Tvañca bhadde suciṇṇena, pubbe sucaritena ca;</p>
  7592. <p class="gathalast">Idha rājakule jātā, sabbakāmasamiddhinī.</p>
  7593. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  7594. <p class="gatha1">Ayañca te rājaputti, ubhayattha kaṭaggaho;</p>
  7595. <p class="gathalast">Devalokūpapattī ca, kittī ca idha jīvite.</p>
  7596. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  7597. <p class="gatha1">Ciraṃ sumedhe sukhinī, dhammamattani pālaya;</p>
  7598. <p class="gathalast">Esāhaṃ tidivaṃ yāmi, piyaṃ me tava dassananti.</p>
  7599. <p class="centered">Surucijātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  7600. <p class="subhead">490. Pañcuposathikajātakaṃ (7)</p>
  7601. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  7602. <p class="gatha1">Appossukko <a name="M1.0291"></a> dāni tuvaṃ kapota, vihaṅgama na tava bhojanattho;</p>
  7603. <p class="gathalast">Khudaṃ <span class="note">[khuddaṃ (syā. ka.), khudhaṃ (sakkata-pākatānurūpaṃ)]</span> pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko kapota <span class="note">[kapoto (sī. pī.)]</span>.</p>
  7604. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  7605. <p class="gatha1">Ahaṃ pure giddhigato kapotiyā, asmiṃ padesasmimubho ramāma;</p>
  7606. <p class="gathalast">Athaggahī sākuṇiko kapotiṃ, akāmako tāya vinā ahosiṃ.</p>
  7607. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  7608. <p class="gatha1">Nānābhavā vippayogena tassā, manomayaṃ vedana vedayāmi <span class="note">[vedanaṃ vediyāmi (sī. pī.)]</span>;</p>
  7609. <p class="gathalast">Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, rāgo mamaṃ mā punarāgamāsi.</p>
  7610. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  7611. <p class="gatha1">Anujjugāmī uragā dujivha <span class="note">[uraga dvijivha (sī.)]</span>, dāṭhāvudho ghoravisosi sappa;</p>
  7612. <p class="gathalast">Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā <a name="T1.0385"></a> bhavaṃposathiko nu dīgha <span class="note">[dīgho (sī. pī.)]</span>.</p>
  7613. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  7614. <p class="gatha1">Usabho ahū balavā gāmikassa, calakkakū vaṇṇabalūpapanno;</p>
  7615. <p class="gathalast">So maṃ akkami taṃ kupito aḍaṃsi, dukkhābhituṇṇo maraṇaṃ upāgā <span class="note">[upāgami (sī. pī.)]</span>.</p>
  7616. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  7617. <p class="gatha1">Tato <a name="V1.0222"></a> janā nikkhamitvāna gāmā, kanditvā roditvā <span class="note">[kanditva roditva (sī.)]</span> apakkamiṃsu;</p>
  7618. <p class="gathalast">Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, kodho <a name="T1.0386"></a> mamaṃ mā punarāgamāsi.</p>
  7619. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  7620. <p class="gatha1">Matāna <a name="M1.0292"></a> maṃsāni bahū susāne, manuññarūpaṃ tava bhojane taṃ;</p>
  7621. <p class="gathalast">Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko siṅgāla <span class="note">[sigālo (sī. pī.)]</span>.</p>
  7622. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  7623. <p class="gatha1">Pavisi <span class="note">[pavissaṃ (sī. pī.), pavissa (syā.)]</span> kucchiṃ mahato gajassa, kuṇape rato hatthimaṃsesu giddho <span class="note">[hatthimaṃse pagiddho (sī. pī.)]</span>;</p>
  7624. <p class="gathalast">Uṇho ca vāto tikhiṇā ca rasmiyo, te sosayuṃ tassa karīsamaggaṃ.</p>
  7625. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  7626. <p class="gatha1">Kiso ca paṇḍū ca ahaṃ bhadante, na me ahū nikkhamanāya maggo;</p>
  7627. <p class="gathalast">Mahā ca megho sahasā pavassi, so temayī tassa karīsamaggaṃ.</p>
  7628. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  7629. <p class="gatha1">Tato ahaṃ nikkhamisaṃ bhadante, cando yathā rāhumukhā pamutto;</p>
  7630. <p class="gathalast">Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, lobho mamaṃ mā punarāgamāsi.</p>
  7631. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  7632. <p class="gatha1">Vammīkathūpasmiṃ kipillikāni, nippothayanto tuvaṃ pure carāsi;</p>
  7633. <p class="gathalast">Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā <a name="T1.0387"></a> bhavaṃposathiko nu accha <span class="note">[accho (sī. pī.)]</span>.</p>
  7634. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  7635. <p class="gatha1">Sakaṃ niketaṃ atihīḷayāno <span class="note">[atiheḷayāno (syā. ka.)]</span>, atricchatā <span class="note">[atricchatāya (sī. syā. pī.)]</span> mallagāmaṃ <span class="note">[malataṃ (sī. pī.), mallayataṃ (ka.)]</span> agacchiṃ;</p>
  7636. <p class="gathalast">Tato janā nikkhamitvāna gāmā, kodaṇḍakena paripothayiṃsu maṃ.</p>
  7637. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  7638. <p class="gatha1">So <a name="M1.0293"></a> bhinnasīso ruhiramakkhitaṅgo, paccāgamāsiṃ sakaṃ <span class="note">[sa sakaṃ (syā. ka.),’tha sakaṃ (?)]</span> niketaṃ;</p>
  7639. <p class="gathalast">Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, atricchatā mā punarāgamāsi.</p>
  7640. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  7641. <p class="gatha1">Yaṃ no apucchittha tuvaṃ bhadante, sabbeva byākarimha yathā pajānaṃ;</p>
  7642. <p class="gathalast">Mayampi pucchāma tuvaṃ bhadante, kasmā bhavaṃposathiko nu brahme.</p>
  7643. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  7644. <p class="gatha1">Anūpalitto mama assamamhi, paccekabuddho muhuttaṃ nisīdi;</p>
  7645. <p class="gathalast">So maṃ avedī gatimāgatiñca, nāmañca gottaṃ caraṇañca sabbaṃ.</p>
  7646. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  7647. <p class="gatha1">Evampahaṃ vandi na <span class="note">[evampahaṃ naggahe (sī. pī.)]</span> tassa pāde, na cāpi naṃ mānagatena pucchiṃ;</p>
  7648. <p class="gathalast">Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, māno <a name="T1.0388"></a> mamaṃ mā punarāgamāsīti.</p>
  7649. <p class="centered">Pañcuposathikajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  7650. <p class="subhead">491. Mahāmorajātakaṃ (8)</p>
  7651. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  7652. <p class="gatha1">Sace hi tyāhaṃ dhanahetu gāhito, mā maṃ vadhī jīvagāhaṃ gahetvā;</p>
  7653. <p class="gathalast">Rañño ca <span class="note">[raññova (sī. pī.)]</span> maṃ samma upantikaṃ <span class="note">[upanti (sī. syā. pī.)]</span> nehi, maññe dhanaṃ lacchasinapparūpaṃ.</p>
  7654. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  7655. <p class="gatha1">Na me ayaṃ tuyha vadhāya ajja, samāhito cāpadhure <span class="note">[cāpavare (sī. pī.), cāpavaro (syā.)]</span> khurappo;</p>
  7656. <p class="gathalast">Pāsañca tyāhaṃ adhipātayissaṃ, yathāsukhaṃ gacchatu morarājā.</p>
  7657. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  7658. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="V1.0223"></a><a name="M1.0294"></a> satta vassāni mamānubandhi, rattindivaṃ khuppipāsaṃ sahanto;</p>
  7659. <p class="gathalast">Atha kissa maṃ pāsavasūpanītaṃ, pamuttave <a name="T1.0389"></a> icchasi bandhanasmā.</p>
  7660. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span> .</p>
  7661. <p class="gatha1">Pāṇātipātā virato nusajja, abhayaṃ nu te sabbabhūtesu dinnaṃ;</p>
  7662. <p class="gathalast">Yaṃ maṃ tuvaṃ pāsavasūpanītaṃ, pamuttave icchasi bandhanasmā.</p>
  7663. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  7664. <p class="gatha1">Pāṇātipātā viratassa brūhi, abhayañca yo sabbabhūtesu deti;</p>
  7665. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ morarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so.</p>
  7666. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  7667. <p class="gatha1">Pāṇātipātā viratassa brūmi, abhayañca yo sabbabhūtesu deti;</p>
  7668. <p class="gathalast">Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā.</p>
  7669. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  7670. <p class="gatha1">Na santi devā iti āhu <span class="note">[iccāhu (sī. pī.)]</span> eke, idheva jīvo vibhavaṃ upeti;</p>
  7671. <p class="gatha2">Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattañca vadanti dānaṃ;</p>
  7672. <p class="gathalast">Tesaṃ vaco arahataṃ saddahāno, tasmā ahaṃ sakuṇe bādhayāmi.</p>
  7673. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  7674. <p class="gatha1">Cando ca suriyo ca ubho sudassanā, gacchanti obhāsayamantalikkhe;</p>
  7675. <p class="gathalast">Imassa lokassa parassa vā te, kathaṃ nu te āhu manussaloke.</p>
  7676. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  7677. <p class="gatha1">Cando <a name="M1.0295"></a> ca suriyo ca ubho sudassanā, gacchanti <a name="T1.0390"></a> obhāsayamantalikkhe;</p>
  7678. <p class="gathalast">Parassa lokassa na te imassa, devāti te āhu manussaloke.</p>
  7679. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn14"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  7680. <p class="gatha1">Ettheva te nīhatā hīnavādā, ahetukā ye na vadanti kammaṃ;</p>
  7681. <p class="gathalast">Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattaṃ ye ca vadanti dānaṃ.</p>
  7682. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn14"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  7683. <p class="gatha1">Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavedaṃ <span class="note">[tavetaṃ (sī. syā. pī.)]</span>, kathañhi dānaṃ aphalaṃ bhaveyya <span class="note">[vadeyya (sī. pī.)]</span>;</p>
  7684. <p class="gathalast">Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattañca kathaṃ bhaveyya.</p>
  7685. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn14"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  7686. <p class="gatha1">Kathaṃkaro kintikaro kimācaraṃ, kiṃ sevamāno kena tapoguṇena;</p>
  7687. <p class="gathalast">Akkhāhi <span class="note">[akkhāhi taṃ dāni (ka.)]</span> me morarājetamatthaṃ, yathā ahaṃ no nirayaṃ pateyyaṃ.</p>
  7688. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn14"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  7689. <p class="gatha1">Ye keci atthi samaṇā pathabyā, kāsāyavatthā anagāriyā te;</p>
  7690. <p class="gathalast">Pātova piṇḍāya caranti kāle, vikālacariyā viratā hi santo.</p>
  7691. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn14"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  7692. <p class="gatha1">Te tattha kālenupasaṅkamitvā, pucchāhi <a name="T1.0391"></a> yaṃ te manaso piyaṃ siyā;</p>
  7693. <p class="gathalast">Te te pavakkhanti yathāpajānaṃ, imassa lokassa parassa catthaṃ.</p>
  7694. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn14"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  7695. <p class="gatha1">Tacaṃva jiṇṇaṃ urago purāṇaṃ, paṇḍūpalāsaṃ harito dumova;</p>
  7696. <p class="gathalast">Esappahīno mama luddabhāvo, jahāmahaṃ luddakabhāvamajja.</p>
  7697. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn14"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  7698. <p class="gatha1">Ye <a name="M1.0296"></a> cāpi me sakuṇā atthi baddhā, satāninekāni nivesanasmiṃ;</p>
  7699. <p class="gathalast">Tesampahaṃ <span class="note">[tesaṃ ahaṃ (syā. ka.)]</span> jīvitamajja dammi, mokkhañca te pattā <span class="note">[patto (sī.), accha (syā.)]</span> sakaṃ niketaṃ.</p>
  7700. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn14"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  7701. <p class="gatha1">Luddo <a name="V1.0224"></a> carī pāsahattho araññe, bādhetu morādhipatiṃ yasassiṃ;</p>
  7702. <p class="gathalast">Bandhitvā <span class="note">[bandhitva (sī. pī.)]</span> morādhipatiṃ yasassiṃ, dukkhā sa pamucci <span class="note">[dukkhā pamucci (sī.), dukkhā pamuñci (syā. pī.)]</span> yathāhaṃ pamuttoti.</p>
  7703. <p class="centered">Mahāmorajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  7704. <p class="subhead">492. Tacchasūkarajātakaṃ (9)</p>
  7705. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn14"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  7706. <p class="gatha1">Yadesamānā vicarimha, pabbatāni vanāni ca;</p>
  7707. <p class="gathalast">Anvesaṃ <a name="T1.0392"></a> vicariṃ <span class="note">[vipule (syā. ka.)]</span> ñātī, teme adhigatā mayā.</p>
  7708. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><a name="para161_kn14"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  7709. <p class="gatha1">Bahuñcidaṃ mūlaphalaṃ, bhakkho cāyaṃ anappako;</p>
  7710. <p class="gathalast">Rammā cimā girīnajjo <span class="note">[girinadiyo (sī. pī.)]</span>, phāsuvāso bhavissati.</p>
  7711. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><a name="para162_kn14"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  7712. <p class="gatha1">Idhevāhaṃ vasissāmi, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  7713. <p class="gathalast">Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo.</p>
  7714. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><a name="para163_kn14"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  7715. <p class="gatha1">Aññampi <span class="note">[aññaṃ hi (sī. pī.)]</span> leṇaṃ pariyesa, sattu no idha vijjati;</p>
  7716. <p class="gathalast">So taccha sūkare hanti, idhāgantvā varaṃ varaṃ.</p>
  7717. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><a name="para164_kn14"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  7718. <p class="gatha1">Ko numhākaṃ <span class="note">[ko namhākaṃ (sī. pī.)]</span> idha sattu, ko ñātī susamāgate;</p>
  7719. <p class="gathalast">Duppadhaṃse <span class="note">[appadhaṃse (sī. pī.)]</span> padhaṃseti, taṃ me akkhātha pucchitā.</p>
  7720. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><a name="para165_kn14"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  7721. <p class="gatha1">Uddhaggarājī migarājā, balī dāṭhāvudho migo;</p>
  7722. <p class="gathalast">So taccha sūkare hanti, idhāgantvā varaṃ varaṃ.</p>
  7723. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><a name="para166_kn14"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  7724. <p class="gatha1">Na no dāṭhā na vijjanti <span class="note">[nu vijjanti (ka.)]</span>, balaṃ kāye samohitaṃ;</p>
  7725. <p class="gathalast">Sabbe samaggā hutvāna, vasaṃ kāhāma ekakaṃ.</p>
  7726. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><a name="para167_kn14"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  7727. <p class="gatha1">Hadayaṅgamaṃ <a name="M1.0297"></a> kaṇṇasukhaṃ, vācaṃ bhāsasi tacchaka;</p>
  7728. <p class="gathalast">Yopi yuddhe palāyeyya, tampi pacchā hanāmase.</p>
  7729. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><a name="para168_kn14"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  7730. <p class="gatha1">Pāṇātipātā virato nu ajja, abhayaṃ nu te sabbabhūtesu dinnaṃ;</p>
  7731. <p class="gathalast">Dāṭhā nu te migavadhāya <span class="note">[miga viriyaṃ (sī. syā. pī.)]</span> na santi, yo saṅghapatto kapaṇova jhāyasi.</p>
  7732. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><a name="para169_kn14"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  7733. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0393"></a> me dāṭhā na vijjanti, balaṃ kāye samohitaṃ;</p>
  7734. <p class="gathalast">Ñātī ca disvāna sāmaggī ekato, tasmā ca jhāyāmi vanamhi ekako.</p>
  7735. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><a name="para170_kn14"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  7736. <p class="gatha1">Imassudaṃ yanti disodisaṃ pure, bhayaṭṭitā leṇagavesino puthu;</p>
  7737. <p class="gathalast">Te dāni saṅgamma vasanti ekato, yatthaṭṭhitā duppasahajja te mayā.</p>
  7738. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><a name="para171_kn14"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  7739. <p class="gatha1">Pariṇāyakasampannā, sahitā ekavādino;</p>
  7740. <p class="gathalast">Te maṃ samaggā hiṃseyyuṃ, tasmā nesaṃ na patthaye <span class="note">[apatthave (pī.)]</span>.</p>
  7741. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><a name="para172_kn14"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  7742. <p class="gatha1">Ekova <a name="V1.0225"></a> indo asure jināti, ekova seno hanti dije pasayha;</p>
  7743. <p class="gathalast">Ekova byaggho migasaṅghapatto, varaṃ varaṃ hanti balañhi tādisaṃ.</p>
  7744. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><a name="para173_kn14"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  7745. <p class="gatha1">Na heva indo na seno, napi byaggho migādhipo;</p>
  7746. <p class="gathalast">Samagge sahite ñātī, na byagghe <span class="note">[byagghe ca (sī. pī.), byaggho na (syā.)]</span> kurute vase.</p>
  7747. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><a name="para174_kn14"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  7748. <p class="gatha1">Kumbhīlakā sakuṇakā, saṅghino gaṇacārino;</p>
  7749. <p class="gathalast">Sammodamānā ekajjhaṃ, uppatanti ḍayanti ca.</p>
  7750. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><a name="para175_kn14"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  7751. <p class="gatha1">Tesañca ḍayamānānaṃ, ekettha apasakkati <span class="note">[apavattati (sī. pī.)]</span>;</p>
  7752. <p class="gathalast">Tañca seno nitāḷeti, veyyagghiyeva sā gati.</p>
  7753. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><a name="para176_kn14"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  7754. <p class="gatha1">Ussāhito <a name="T1.0394"></a><a name="M1.0298"></a> jaṭilena, luddenāmisacakkhunā;</p>
  7755. <p class="gathalast">Dāṭhī dāṭhīsu pakkhandi, maññamāno yathā pure.</p>
  7756. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><a name="para177_kn14"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  7757. <p class="gatha1">Sādhu sambahulā ñātī, api rukkhā araññajā;</p>
  7758. <p class="gathalast">Sūkarehi samaggehi, byaggho ekāyane hato.</p>
  7759. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><a name="para178_kn14"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  7760. <p class="gatha1">Brāhmaṇañceva byagghañca, ubho hantvāna sūkarā.</p>
  7761. <p class="gathalast">Ānandino pamuditā, mahānādaṃ panādisuṃ.</p>
  7762. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><a name="para179_kn14"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  7763. <p class="gatha1">Te su udumbaramūlasmiṃ, sūkarā susamāgatā;</p>
  7764. <p class="gathalast">Tacchakaṃ abhisiñciṃsu, ‘‘tvaṃ no rājāsi issaro’’ti.</p>
  7765. <p class="centered">Tacchasūkarajātakaṃ navamaṃ.</p>
  7766. <p class="subhead">493. Mahāvāṇijajātakaṃ (10)</p>
  7767. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><a name="para180_kn14"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  7768. <p class="gatha1">Vāṇijā samitiṃ katvā, nānāraṭṭhato āgatā;</p>
  7769. <p class="gathalast">Dhanāharā pakkamiṃsu, ekaṃ katvāna gāmaṇiṃ.</p>
  7770. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><a name="para181_kn14"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  7771. <p class="gatha1">Te taṃ kantāramāgamma, appabhakkhaṃ anodakaṃ;</p>
  7772. <p class="gathalast">Mahānigrodhamaddakkhuṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ.</p>
  7773. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><a name="para182_kn14"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  7774. <p class="gatha1">Te ca tattha nisīditvā, tassa rukkhassa chāyayā <span class="note">[chādiyā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  7775. <p class="gathalast">Vāṇijā samacintesuṃ, bālā mohena pārutā.</p>
  7776. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><a name="para183_kn14"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  7777. <p class="gatha1">Allāyate <span class="note">[addāyate (sī. pī.)]</span> ayaṃ rukkho, api vārīva <span class="note">[vāri ca (sī. pī.)]</span> sandati;</p>
  7778. <p class="gathalast">Iṅghassa purimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.</p>
  7779. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><a name="para184_kn14"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  7780. <p class="gatha1">Sā ca chinnāva pagghari, acchaṃ vāriṃ anāvilaṃ;</p>
  7781. <p class="gathalast">Te <a name="T1.0395"></a> tattha nhatvā pivitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.</p>
  7782. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><a name="para185_kn14"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  7783. <p class="gatha1">Dutiyaṃ <a name="V1.0226"></a> samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;</p>
  7784. <p class="gathalast">Iṅghassa dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.</p>
  7785. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><a name="para186_kn14"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  7786. <p class="gatha1">Sā ca chinnāva pagghari, sālimaṃsodanaṃ bahuṃ;</p>
  7787. <p class="gathalast">Appodavaṇṇe kummāse, siṅgiṃ vidalasūpiyo <span class="note">[siṅgiṃ bidalasūpiyo (sī. pī.), siṅgīveraṃ lasūpiyo (ka.) siṅgīnti siṅgīverādikaṃ uttaribhaṅgaṃ; vidalasūpiyoti muggasūpādayo (aṭṭha.) vidalaṃ kalāyādimhi vattatīti sakkatābhidhāne]</span>.</p>
  7788. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><a name="para187_kn14"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  7789. <p class="gatha1">Te <a name="M1.0299"></a> tattha bhutvā khāditvā <span class="note">[bhutvā ca pivitvā ca (pī.)]</span>, yāvaticchiṃsu vāṇijā;</p>
  7790. <p class="gatha2">Tatiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;</p>
  7791. <p class="gathalast">Iṅghassa pacchimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.</p>
  7792. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><a name="para188_kn14"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  7793. <p class="gatha1">Sā ca chinnāva pagghari, nāriyo samalaṅkatā;</p>
  7794. <p class="gathalast">Vicitravatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.</p>
  7795. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><a name="para189_kn14"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  7796. <p class="gatha1">Api su vāṇijā ekā, nāriyo paṇṇavīsati;</p>
  7797. <p class="gathalast">Samantā parivāriṃsu <span class="note">[parikariṃsu (sī. syā. pī.)]</span>, tassa rukkhassa chāyayā <span class="note">[chādiyā (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  7798. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><a name="para190_kn14"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  7799. <p class="gatha1">Te tāhi paricāretvā <span class="note">[parivāretvā (sī. syā. pī.)]</span>, yāvaticchiṃsu vāṇijā;</p>
  7800. <p class="gatha2">Catutthaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;</p>
  7801. <p class="gathalast">Iṅghassa uttaraṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.</p>
  7802. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><a name="para191_kn14"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  7803. <p class="gatha1">Sā ca chinnāva pagghari, muttā veḷuriyā bahū;</p>
  7804. <p class="gathalast">Rajataṃ jātarūpañca, kuttiyo paṭiyāni ca.</p>
  7805. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><a name="para192_kn14"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  7806. <p class="gatha1">Kāsikāni ca vatthāni, uddiyāni ca kambalā <span class="note">[uddiyāne ca kambale (sī. pī.)]</span>;</p>
  7807. <p class="gathalast">Te tattha bhāre bandhitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.</p>
  7808. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><a name="para193_kn14"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  7809. <p class="gatha1">Pañcamaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;</p>
  7810. <p class="gathalast">Iṅghassa <a name="T1.0396"></a> mūle <span class="note">[mūlaṃ (sī. pī. ka.)]</span> chindāma, api bhiyyo labhāmase.</p>
  7811. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><a name="para194_kn14"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  7812. <p class="gatha1">Athuṭṭhahi satthavāho, yācamāno katañjalī;</p>
  7813. <p class="gathalast">Nigrodho kiṃ parajjhati <span class="note">[aparajjhatha (sī.), aparajjhati (syā. pī.)]</span>, vāṇijā bhaddamatthu te.</p>
  7814. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><a name="para195_kn14"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  7815. <p class="gatha1">Vāridā purimā sākhā, annapānañca dakkhiṇā;</p>
  7816. <p class="gatha2">Nāridā pacchimā sākhā, sabbakāme ca uttarā;</p>
  7817. <p class="gathalast">Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te.</p>
  7818. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><a name="para196_kn14"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  7819. <p class="gatha1">Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;</p>
  7820. <p class="gathalast">Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.</p>
  7821. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><a name="para197_kn14"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  7822. <p class="gatha1">Te ca tassānādiyitvā <span class="note">[tassa anāditvā (sī. syā.)]</span>, ekassa vacanaṃ bahū;</p>
  7823. <p class="gathalast">Nisitāhi kuṭhārīhi <span class="note">[kudhārīhi (ka.)]</span>, mūlato naṃ upakkamuṃ.</p>
  7824. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><a name="para198_kn14"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  7825. <p class="gatha1">Tato <a name="V1.0227"></a><a name="M1.0300"></a> nāgā nikkhamiṃsu, sannaddhā paṇṇavīsati;</p>
  7826. <p class="gathalast">Dhanuggahānaṃ tisatā, chasahassā ca vammino.</p>
  7827. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><a name="para199_kn14"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  7828. <p class="gatha1">Ete hanatha bandhatha, mā vo muñcittha <span class="note">[muccittha (pī.)]</span> jīvitaṃ;</p>
  7829. <p class="gathalast">Ṭhapetvā satthavāhaṃva, sabbe bhasmaṃ <span class="note">[bhasmī (sī.)]</span> karotha ne.</p>
  7830. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><a name="para200_kn14"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  7831. <p class="gatha1">Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;</p>
  7832. <p class="gathalast">Lobhassa na vasaṃ gacche, haneyyārisakaṃ <span class="note">[haneyya disataṃ (sī.), haneyya disakaṃ (syā.)]</span> manaṃ.</p>
  7833. <p class="hangnum"><a name="para201"></a><a name="para201_kn14"></a><span class="paranum">201</span>.</p>
  7834. <p class="gatha1">Eva <span class="note">[eta (sī. pī.)]</span> mādīnavaṃ ñatvā, taṇhā dukkhassa sambhavaṃ;</p>
  7835. <p class="gathalast">Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbajeti.</p>
  7836. <p class="centered">Mahāvāṇijajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  7837. <p class="subhead">494. Sādhinajātakaṃ (11)</p>
  7838. <p class="hangnum"><a name="para202"></a><a name="para202_kn14"></a><span class="paranum">202</span>.</p>
  7839. <p class="gatha1">Abbhuto <a name="T1.0397"></a> vata lokasmiṃ, uppajji lomahaṃsano;</p>
  7840. <p class="gathalast">Dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino.</p>
  7841. <p class="hangnum"><a name="para203"></a><a name="para203_kn14"></a><span class="paranum">203</span>.</p>
  7842. <p class="gatha1">Devaputto mahiddhiko, mātali <span class="note">[mātalī (sī.)]</span> devasārathi;</p>
  7843. <p class="gathalast">Nimantayittha rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ.</p>
  7844. <p class="hangnum"><a name="para204"></a><a name="para204_kn14"></a><span class="paranum">204</span>.</p>
  7845. <p class="gatha1">Ehimaṃ rathamāruyha, rājaseṭṭha disampati;</p>
  7846. <p class="gatha2">Devā dassanakāmā te, tāvatiṃsā saindakā;</p>
  7847. <p class="gathalast">Saramānā hi te devā, sudhammāyaṃ samacchare.</p>
  7848. <p class="hangnum"><a name="para205"></a><a name="para205_kn14"></a><span class="paranum">205</span>.</p>
  7849. <p class="gatha1">Tato ca rājā sādhino <span class="note">[sādhīno (sī. pī.)]</span>, vedeho mithilaggaho <span class="note">[pamukho rathamāruhi (sī. pī.)]</span>;</p>
  7850. <p class="gatha2">Sahassayuttamāruyha <span class="note">[yuttaṃ abhiruyha (sī.)]</span>, agā devāna santike;</p>
  7851. <p class="gathalast">Taṃ devā paṭinandiṃsu, disvā rājānamāgataṃ.</p>
  7852. <p class="hangnum"><a name="para206"></a><a name="para206_kn14"></a><span class="paranum">206</span>.</p>
  7853. <p class="gatha1">Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;</p>
  7854. <p class="gathalast">Nisīda dāni rājīsi <span class="note">[rājisi (sī. syā. pī.)]</span>, devarājassa santike.</p>
  7855. <p class="hangnum"><a name="para207"></a><a name="para207_kn14"></a><span class="paranum">207</span>.</p>
  7856. <p class="gatha1">Sakkopi paṭinandittha, vedehaṃ mithilaggahaṃ;</p>
  7857. <p class="gathalast">Nimantayittha <span class="note">[nimantayī ca (sī. pī.)]</span> kāmehi, āsanena ca vāsavo.</p>
  7858. <p class="hangnum"><a name="para208"></a><a name="para208_kn14"></a><span class="paranum">208</span>.</p>
  7859. <p class="gatha1">Sādhu <a name="M1.0301"></a> khosi anuppatto, āvāsaṃ vasavattinaṃ;</p>
  7860. <p class="gatha2">Vasa <a name="T1.0398"></a> devesu rājīsi, sabbakāmasamiddhisu;</p>
  7861. <p class="gathalast">Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse.</p>
  7862. <p class="hangnum"><a name="para209"></a><a name="para209_kn14"></a><span class="paranum">209</span>.</p>
  7863. <p class="gatha1">Ahaṃ <a name="V1.0228"></a> pure saggagato ramāmi, naccehi gītehi ca vāditehi;</p>
  7864. <p class="gatha2">So dāni ajja na ramāmi sagge, āyuṃ nu khīṇo <span class="note">[khīṇaṃ (syā.)]</span> maraṇaṃ nu santike;</p>
  7865. <p class="gathalast">Udāhu mūḷhosmi janindaseṭṭha.</p>
  7866. <p class="hangnum"><a name="para210"></a><a name="para210_kn14"></a><span class="paranum">210</span>.</p>
  7867. <p class="gatha1">Na tāyu <span class="note">[na cāyu (sī. pī. ka.)]</span> khīṇaṃ maraṇañca <span class="note">[maraṇaṃ te (sī. pī.)]</span> dūre, na cāpi mūḷho naravīraseṭṭha;</p>
  7868. <p class="gathalast">Tuyhañca <span class="note">[tavañca (sī. pī.), tava ca (ka.)]</span> puññāni parittakāni, yesaṃ vipākaṃ idha vedayittho <span class="note">[vedayato (pī. ka.)]</span>.</p>
  7869. <p class="hangnum"><a name="para211"></a><a name="para211_kn14"></a><span class="paranum">211</span>.</p>
  7870. <p class="gatha1">Vasa devānubhāvena, rājaseṭṭha disampati;</p>
  7871. <p class="gathalast">Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse.</p>
  7872. <p class="hangnum"><a name="para212"></a><a name="para212_kn14"></a><span class="paranum">212</span>.</p>
  7873. <p class="gatha1">Yathā yācitakaṃ yānaṃ, yathā yācitakaṃ dhanaṃ;</p>
  7874. <p class="gathalast">Evaṃ sampadamevetaṃ, yaṃ parato dānapaccayā.</p>
  7875. <p class="hangnum"><a name="para213"></a><a name="para213_kn14"></a><span class="paranum">213</span>.</p>
  7876. <p class="gatha1">Na cāhametamicchāmi, yaṃ parato dānapaccayā;</p>
  7877. <p class="gathalast">Sayaṃkatāni puññāni, taṃ me āveṇikaṃ <span class="note">[āveṇiyaṃ (sī. syā. pī.), āvenikaṃ (ka.)]</span> dhanaṃ.</p>
  7878. <p class="hangnum"><a name="para214"></a><a name="para214_kn14"></a><span class="paranum">214</span>.</p>
  7879. <p class="gatha1">Sohaṃ gantvā manussesu, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ;</p>
  7880. <p class="gatha2">Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca;</p>
  7881. <p class="gathalast">Yaṃ katvā sukhito hoti, na ca pacchānutappati.</p>
  7882. <p class="hangnum"><a name="para215"></a><a name="para215_kn14"></a><span class="paranum">215</span>.</p>
  7883. <p class="gatha1">Imāni <a name="T1.0399"></a> tāni khettāni, imaṃ nikkhaṃ sukuṇḍalaṃ;</p>
  7884. <p class="gathalast">Imā tā haritānūpā, imā najjo savantiyo.</p>
  7885. <p class="hangnum"><a name="para216"></a><a name="para216_kn14"></a><span class="paranum">216</span>.</p>
  7886. <p class="gatha1">Imā tā pokkharaṇī rammā, cakkavākapakūjitā <span class="note">[cakkavākūpakūjitā (sī. pī.)]</span>;</p>
  7887. <p class="gatha2">Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca;</p>
  7888. <p class="gathalast">Yassimāni mamāyiṃsu, kiṃ nu te disataṃ gatā.</p>
  7889. <p class="hangnum"><a name="para217"></a><a name="para217_kn14"></a><span class="paranum">217</span>.</p>
  7890. <p class="gatha1">Tānīdha <a name="M1.0302"></a> khettāni so bhūmibhāgo, teyeva ārāmavanupacārā <span class="note">[te ārāmā te vana’me pacārā (sī. pī.), te yeva ārāmavanāni sañcarā (ka.)]</span>;</p>
  7891. <p class="gathalast">Tameva mayhaṃ janataṃ apassato, suññaṃva me nārada khāyate disā.</p>
  7892. <p class="hangnum"><a name="para218"></a><a name="para218_kn14"></a><span class="paranum">218</span>.</p>
  7893. <p class="gatha1">Diṭṭhā mayā vimānāni, obhāsentā catuddisā;</p>
  7894. <p class="gathalast">Sammukhā devarājassa, tidasānañca sammukhā.</p>
  7895. <p class="hangnum"><a name="para219"></a><a name="para219_kn14"></a><span class="paranum">219</span>.</p>
  7896. <p class="gatha1">Vutthaṃ me bhavanaṃ dibyaṃ <span class="note">[dibbaṃ (sī. pī.)]</span>, bhuttā kāmā amānusā;</p>
  7897. <p class="gathalast">Tāvatiṃsesu devesu, sabbakāmasamiddhisu.</p>
  7898. <p class="hangnum"><a name="para220"></a><a name="para220_kn14"></a><span class="paranum">220</span>.</p>
  7899. <p class="gatha1">Sohaṃ etādisaṃ hitvā, puññāyamhi idhāgato;</p>
  7900. <p class="gathalast">Dhammameva carissāmi, nāhaṃ rajjena atthiko.</p>
  7901. <p class="hangnum"><a name="para221"></a><a name="para221_kn14"></a><span class="paranum">221</span>.</p>
  7902. <p class="gatha1">Adaṇḍāvacaraṃ maggaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;</p>
  7903. <p class="gathalast">Taṃ maggaṃ paṭipajjissaṃ, yena gacchanti subbatāti.</p>
  7904. <p class="centered">Sādhinajātakaṃ <span class="note">[sādhinarājajātakaṃ (syā.)]</span> ekādasamaṃ.</p>
  7905. <p class="subhead">495. Dasabrāhmaṇajātakaṃ (12)</p>
  7906. <p class="hangnum"><a name="para222"></a><a name="para222_kn14"></a><span class="paranum">222</span>.</p>
  7907. <p class="gatha1">Rājā <a name="T1.0400"></a><a name="V1.0229"></a> avoca vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo;</p>
  7908. <p class="gathalast">Brāhmaṇe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  7909. <p class="hangnum"><a name="para223"></a><a name="para223_kn14"></a><span class="paranum">223</span>.</p>
  7910. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu <span class="note">[bhuñjeyyuṃ (sī.)]</span> bhojanaṃ;</p>
  7911. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  7912. <p class="hangnum"><a name="para224"></a><a name="para224_kn14"></a><span class="paranum">224</span>.</p>
  7913. <p class="gatha1">Dullabhā brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā;</p>
  7914. <p class="gathalast">Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ.</p>
  7915. <p class="hangnum"><a name="para225"></a><a name="para225_kn14"></a><span class="paranum">225</span>.</p>
  7916. <p class="gatha1">Dasa khalu mahārāja, yā tā brāhmaṇajātiyo;</p>
  7917. <p class="gathalast">Tesaṃ vibhaṅgaṃ vicayaṃ <span class="note">[viciya (ka.)]</span>, vitthārena suṇohi me.</p>
  7918. <p class="hangnum"><a name="para226"></a><a name="para226_kn14"></a><span class="paranum">226</span>.</p>
  7919. <p class="gatha1">Pasibbake gahetvāna, puṇṇe mūlassa saṃvute;</p>
  7920. <p class="gathalast">Osadhikāyo <span class="note">[osadhikāye (syā. ka.)]</span> ganthenti, nhāpayanti <span class="note">[nahāyanti (sī. pī.)]</span> japanti ca.</p>
  7921. <p class="hangnum"><a name="para227"></a><a name="para227_kn14"></a><span class="paranum">227</span>.</p>
  7922. <p class="gatha1">Tikicchakasamā <a name="M1.0303"></a> rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7923. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  7924. <p class="hangnum"><a name="para228"></a><a name="para228_kn14"></a><span class="paranum">228</span>.</p>
  7925. <p class="gatha1">Apetā te ca <span class="note">[te (sī. pī.)]</span> brahmaññā,</p>
  7926. <p class="gatha2">(Iti rājā <span class="note">[rājā ca (syā. ka.)]</span> korabyo)</p>
  7927. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7928. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  7929. <p class="hangnum"><a name="para229"></a><a name="para229_kn14"></a><span class="paranum">229</span>.</p>
  7930. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  7931. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  7932. <p class="hangnum"><a name="para230"></a><a name="para230_kn14"></a><span class="paranum">230</span>.</p>
  7933. <p class="gatha1">Kiṅkiṇikāyo <span class="note">[kiṅkaṇikāyo (ka.), kiṅkiṇiyo (syā.)]</span> gahetvā <span class="note">[gahetvāna (sī. syā. pī.)]</span>, ghosenti puratopi te;</p>
  7934. <p class="gathalast">Pesanānipi gacchanti, rathacariyāsu sikkhare.</p>
  7935. <p class="hangnum"><a name="para231"></a><a name="para231_kn14"></a><span class="paranum">231</span>.</p>
  7936. <p class="gatha1">Paricārakasamā <a name="T1.0401"></a> rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7937. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  7938. <p class="hangnum"><a name="para232"></a><a name="para232_kn14"></a><span class="paranum">232</span>.</p>
  7939. <p class="gatha1">Apetā te ca brahmaññā,</p>
  7940. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  7941. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7942. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  7943. <p class="hangnum"><a name="para233"></a><a name="para233_kn14"></a><span class="paranum">233</span>.</p>
  7944. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  7945. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  7946. <p class="hangnum"><a name="para234"></a><a name="para234_kn14"></a><span class="paranum">234</span>.</p>
  7947. <p class="gatha1">Kamaṇḍaluṃ <a name="V1.0230"></a> gahetvāna, vaṅkadaṇḍañca brāhmaṇā;</p>
  7948. <p class="gatha2">Paccupessanti rājāno, gāmesu nigamesu ca;</p>
  7949. <p class="gathalast">Nādinne vuṭṭhahissāma, gāmamhi vā vanamhi vā <span class="note">[vāmamhi ca vanamhi ca (sī. pī.), gāmamhi nigamamhi vā (syā.)]</span>.</p>
  7950. <p class="hangnum"><a name="para235"></a><a name="para235_kn14"></a><span class="paranum">235</span>.</p>
  7951. <p class="gatha1">Niggāhakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7952. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  7953. <p class="hangnum"><a name="para236"></a><a name="para236_kn14"></a><span class="paranum">236</span>.</p>
  7954. <p class="gatha1">Apetā te ca brahmaññā,</p>
  7955. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  7956. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7957. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  7958. <p class="hangnum"><a name="para237"></a><a name="para237_kn14"></a><span class="paranum">237</span>.</p>
  7959. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  7960. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  7961. <p class="hangnum"><a name="para238"></a><a name="para238_kn14"></a><span class="paranum">238</span>.</p>
  7962. <p class="gatha1">Parūḷhakacchanakhalomā<a name="M1.0304"></a>, paṅkadantā rajassirā;</p>
  7963. <p class="gathalast">Okiṇṇā rajareṇūhi, yācakā vicaranti te.</p>
  7964. <p class="hangnum"><a name="para239"></a><a name="para239_kn14"></a><span class="paranum">239</span>.</p>
  7965. <p class="gatha1">Khāṇughātasamā <a name="T1.0402"></a> rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7966. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  7967. <p class="hangnum"><a name="para240"></a><a name="para240_kn14"></a><span class="paranum">240</span>.</p>
  7968. <p class="gatha1">Apetā te ca brahmaññā,</p>
  7969. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  7970. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7971. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  7972. <p class="hangnum"><a name="para241"></a><a name="para241_kn14"></a><span class="paranum">241</span>.</p>
  7973. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  7974. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  7975. <p class="hangnum"><a name="para242"></a><a name="para242_kn14"></a><span class="paranum">242</span>.</p>
  7976. <p class="gatha1">Harītakaṃ <span class="note">[harīṭakaṃ (bahūsu)]</span> āmalakaṃ, ambaṃ jambuṃ vibhītakaṃ <span class="note">[ambajambuvibhīṭakaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  7977. <p class="gathalast">Labujaṃ dantapoṇāni, beluvā badarāni ca.</p>
  7978. <p class="hangnum"><a name="para243"></a><a name="para243_kn14"></a><span class="paranum">243</span>.</p>
  7979. <p class="gatha1">Rājāyatanaṃ ucchu-puṭaṃ, dhūmanettaṃ madhu-añjanaṃ;</p>
  7980. <p class="gathalast">Uccāvacāni paṇiyāni, vipaṇenti janādhipa.</p>
  7981. <p class="hangnum"><a name="para244"></a><a name="para244_kn14"></a><span class="paranum">244</span>.</p>
  7982. <p class="gatha1">Vāṇijakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7983. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  7984. <p class="hangnum"><a name="para245"></a><a name="para245_kn14"></a><span class="paranum">245</span>.</p>
  7985. <p class="gatha1">Apetā <a name="V1.0231"></a> te ca brahmaññā,</p>
  7986. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  7987. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7988. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  7989. <p class="hangnum"><a name="para246"></a><a name="para246_kn14"></a><span class="paranum">246</span>.</p>
  7990. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  7991. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  7992. <p class="hangnum"><a name="para247"></a><a name="para247_kn14"></a><span class="paranum">247</span>.</p>
  7993. <p class="gatha1">Kasi-vāṇijjaṃ <span class="note">[kasiṃ vaṇijjaṃ (sī. pī.)]</span> kārenti, posayanti ajeḷake;</p>
  7994. <p class="gathalast">Kumāriyo <a name="T1.0403"></a> pavecchanti, vivāhantāvahanti ca.</p>
  7995. <p class="hangnum"><a name="para248"></a><a name="para248_kn14"></a><span class="paranum">248</span>.</p>
  7996. <p class="gatha1">Samā ambaṭṭhavessehi, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  7997. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  7998. <p class="hangnum"><a name="para249"></a><a name="para249_kn14"></a><span class="paranum">249</span>.</p>
  7999. <p class="gatha1">Apetā te ca brahmaññā,</p>
  8000. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  8001. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8002. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  8003. <p class="hangnum"><a name="para250"></a><a name="para250_kn14"></a><span class="paranum">250</span>.</p>
  8004. <p class="gatha1">Virate <a name="M1.0305"></a> methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  8005. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  8006. <p class="hangnum"><a name="para251"></a><a name="para251_kn14"></a><span class="paranum">251</span>.</p>
  8007. <p class="gatha1">Nikkhittabhikkhaṃ bhuñjanti, gāmesveke purohitā;</p>
  8008. <p class="gathalast">Bahū te <span class="note">[ne (syā. ka.)]</span> paripucchanti, aṇḍacchedā nilañchakā <span class="note">[tilañchakā (pī.)]</span>.</p>
  8009. <p class="hangnum"><a name="para252"></a><a name="para252_kn14"></a><span class="paranum">252</span>.</p>
  8010. <p class="gatha1">Pasūpi tattha haññanti, mahiṃsā sūkarā ajā;</p>
  8011. <p class="gatha2">Goghātakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8012. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  8013. <p class="hangnum"><a name="para253"></a><a name="para253_kn14"></a><span class="paranum">253</span>.</p>
  8014. <p class="gatha1">Apetā te brahmaññā,</p>
  8015. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  8016. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8017. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  8018. <p class="hangnum"><a name="para254"></a><a name="para254_kn14"></a><span class="paranum">254</span>.</p>
  8019. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  8020. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  8021. <p class="hangnum"><a name="para255"></a><a name="para255_kn14"></a><span class="paranum">255</span>.</p>
  8022. <p class="gatha1">Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā;</p>
  8023. <p class="gathalast">Vessapathesu tiṭṭhanti, satthaṃ abbāhayantipi.</p>
  8024. <p class="hangnum"><a name="para256"></a><a name="para256_kn14"></a><span class="paranum">256</span>.</p>
  8025. <p class="gatha1">Samā <a name="T1.0404"></a><a name="V1.0232"></a> gopanisādehi, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8026. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  8027. <p class="hangnum"><a name="para257"></a><a name="para257_kn14"></a><span class="paranum">257</span>.</p>
  8028. <p class="gatha1">Apetā te brahmaññā,</p>
  8029. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  8030. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8031. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  8032. <p class="hangnum"><a name="para258"></a><a name="para258_kn14"></a><span class="paranum">258</span>.</p>
  8033. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  8034. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  8035. <p class="hangnum"><a name="para259"></a><a name="para259_kn14"></a><span class="paranum">259</span>.</p>
  8036. <p class="gatha1">Araññe kuṭikaṃ katvā, kūṭāni kārayanti te;</p>
  8037. <p class="gathalast">Sasabiḷāre bādhenti, āgodhā macchakacchapaṃ.</p>
  8038. <p class="hangnum"><a name="para260"></a><a name="para260_kn14"></a><span class="paranum">260</span>.</p>
  8039. <p class="gatha1">Te luddakasamā rāja <span class="note">[luddakā te mahārāja (sī. pī.)]</span>, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8040. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  8041. <p class="hangnum"><a name="para261"></a><a name="para261_kn14"></a><span class="paranum">261</span>.</p>
  8042. <p class="gatha1">Apetā <a name="M1.0306"></a> te brahmaññā,</p>
  8043. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  8044. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8045. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  8046. <p class="hangnum"><a name="para262"></a><a name="para262_kn14"></a><span class="paranum">262</span>.</p>
  8047. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  8048. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  8049. <p class="hangnum"><a name="para263"></a><a name="para263_kn14"></a><span class="paranum">263</span>.</p>
  8050. <p class="gatha1">Aññe dhanassa kāmā hi, heṭṭhāmañce pasakkitā <span class="note">[pasakkhitā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  8051. <p class="gathalast">Rājāno upari nhāyanti, somayāge upaṭṭhite.</p>
  8052. <p class="hangnum"><a name="para264"></a><a name="para264_kn14"></a><span class="paranum">264</span>.</p>
  8053. <p class="gatha1">Malamajjakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8054. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  8055. <p class="hangnum"><a name="para265"></a><a name="para265_kn14"></a><span class="paranum">265</span>.</p>
  8056. <p class="gatha1">Apetā <a name="T1.0405"></a> te brahmaññā,</p>
  8057. <p class="gatha2">(Iti rājā korabyo)</p>
  8058. <p class="gatha2">Na te vuccanti brāhmaṇā;</p>
  8059. <p class="gathalast">Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute.</p>
  8060. <p class="hangnum"><a name="para266"></a><a name="para266_kn14"></a><span class="paranum">266</span>.</p>
  8061. <p class="gatha1">Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ;</p>
  8062. <p class="gathalast">Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  8063. <p class="hangnum"><a name="para267"></a><a name="para267_kn14"></a><span class="paranum">267</span>.</p>
  8064. <p class="gatha1">Atthi kho brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā;</p>
  8065. <p class="gathalast">Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ.</p>
  8066. <p class="hangnum"><a name="para268"></a><a name="para268_kn14"></a><span class="paranum">268</span>.</p>
  8067. <p class="gatha1">Ekañca <a name="V1.0233"></a> bhattaṃ bhuñjanti, na ca majjaṃ pivanti te;</p>
  8068. <p class="gathalast">Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase.</p>
  8069. <p class="hangnum"><a name="para269"></a><a name="para269_kn14"></a><span class="paranum">269</span>.</p>
  8070. <p class="gatha1">Ete kho brāhmaṇā vidhura, sīlavanto bahussutā;</p>
  8071. <p class="gathalast">Ete vidhura pariyesa, khippañca ne <span class="note">[khippaṃva ne (ka.)]</span> nimantayāti.</p>
  8072. <p class="centered">Dasabrāhmaṇajātakaṃ dvādasamaṃ.</p>
  8073. <p class="subhead">496. Bhikkhāparamparajātakaṃ (13)</p>
  8074. <p class="hangnum"><a name="para270"></a><a name="para270_kn14"></a><span class="paranum">270</span>.</p>
  8075. <p class="gatha1">Sukhumālarūpaṃ disvā <span class="note">[disvāna (ka. sī. aṭṭha.)]</span>, raṭṭhā vivanamāgataṃ;</p>
  8076. <p class="gathalast">Kūṭāgāravarūpetaṃ, mahāsayanamupāsitaṃ <span class="note">[mupocitaṃ (bahūsu)]</span>.</p>
  8077. <p class="hangnum"><a name="para271"></a><a name="para271_kn14"></a><span class="paranum">271</span>.</p>
  8078. <p class="gatha1">Tassa <a name="M1.0307"></a> te pemakenāhaṃ, adāsiṃ vaḍḍhamodanaṃ <span class="note">[baddhamodanaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  8079. <p class="gathalast">Sālīnaṃ vicitaṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.</p>
  8080. <p class="hangnum"><a name="para272"></a><a name="para272_kn14"></a><span class="paranum">272</span>.</p>
  8081. <p class="gatha1">Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, brāhmaṇassa adāsayi <span class="note">[adāpayi (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  8082. <p class="gathalast">Attānaṃ <a name="T1.0406"></a> <span class="note">[attanā (pī. aṭṭha. pāṭhantaraṃ)]</span> anasitvāna, koyaṃ dhammo namatthu te.</p>
  8083. <p class="hangnum"><a name="para273"></a><a name="para273_kn14"></a><span class="paranum">273</span>.</p>
  8084. <p class="gatha1">Ācariyo brāhmaṇo mayhaṃ, kiccākiccesu byāvaṭo <span class="note">[vāvaṭo (ka.)]</span>;</p>
  8085. <p class="gathalast">Garu ca āmantanīyo <span class="note">[āmantaṇīyo (sī. pī.)]</span> ca, dātumarahāmi bhojanaṃ.</p>
  8086. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><a name="para274_kn14"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  8087. <p class="gatha1">Brāhmaṇaṃ dāni pucchāmi, gotamaṃ rājapūjitaṃ;</p>
  8088. <p class="gathalast">Rājā te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.</p>
  8089. <p class="hangnum"><a name="para275"></a><a name="para275_kn14"></a><span class="paranum">275</span>.</p>
  8090. <p class="gatha1">Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, isissa bhojanaṃ adā;</p>
  8091. <p class="gathalast">Akhettaññūsi dānassa, koyaṃ dhammo namatthu te.</p>
  8092. <p class="hangnum"><a name="para276"></a><a name="para276_kn14"></a><span class="paranum">276</span>.</p>
  8093. <p class="gatha1">Bharāmi putta <span class="note">[putte (sī. pī.)]</span> dāre ca, gharesu gadhito <span class="note">[gathito (sī. pī.)]</span> ahaṃ;</p>
  8094. <p class="gathalast">Bhuñje mānusake kāme, anusāsāmi rājino.</p>
  8095. <p class="hangnum"><a name="para277"></a><a name="para277_kn14"></a><span class="paranum">277</span>.</p>
  8096. <p class="gatha1">Āraññikassa <span class="note">[āraññakassa (sī. pī.)]</span> isino, cirarattaṃ tapassino;</p>
  8097. <p class="gathalast">Vuḍḍhassa bhāvitattassa, dātumarahāmi bhojanaṃ.</p>
  8098. <p class="hangnum"><a name="para278"></a><a name="para278_kn14"></a><span class="paranum">278</span>.</p>
  8099. <p class="gatha1">Isiñca dāni pucchāmi, kisaṃ dhamanisanthataṃ;</p>
  8100. <p class="gathalast">Parūḷhakacchanakhalomaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ.</p>
  8101. <p class="hangnum"><a name="para279"></a><a name="para279_kn14"></a><span class="paranum">279</span>.</p>
  8102. <p class="gatha1">Eko araññe viharasi <span class="note">[vihāsi (ka.)]</span>, nāvakaṅkhasi jīvitaṃ;</p>
  8103. <p class="gathalast">Bhikkhu kena tayā seyyo, yassa tvaṃ bhojanaṃ adā.</p>
  8104. <p class="hangnum"><a name="para280"></a><a name="para280_kn14"></a><span class="paranum">280</span>.</p>
  8105. <p class="gatha1">Khaṇantālukalambāni <span class="note">[khaṇamālukalambāni (syā. ka.)]</span>, bilālitakkalāni ca <span class="note">[biḷālitakkaḷāni ca (sī. pī.)]</span>;</p>
  8106. <p class="gathalast">Dhunaṃ sāmākanīvāraṃ, saṅghāriyaṃ pasāriyaṃ <span class="note">[saṃhāriyaṃ pahāriyaṃ (syā.), saṃsāriyaṃ pasāriyaṃ (ka.)]</span>.</p>
  8107. <p class="hangnum"><a name="para281"></a><a name="para281_kn14"></a><span class="paranum">281</span>.</p>
  8108. <p class="gatha1">Sākaṃ <a name="V1.0234"></a> bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ, badarāmalakāni ca;</p>
  8109. <p class="gathalast">Tāni āharitvā <span class="note">[āhatva (sī. syā.)]</span> bhuñjāmi, atthi me so pariggaho.</p>
  8110. <p class="hangnum"><a name="para282"></a><a name="para282_kn14"></a><span class="paranum">282</span>.</p>
  8111. <p class="gatha1">Pacanto <a name="T1.0407"></a><a name="M1.0308"></a> apacantassa, amamassa sakiñcano <span class="note">[akiñcano (ka.)]</span>;</p>
  8112. <p class="gathalast">Anādānassa sādāno, dātumarahāmi bhojanaṃ.</p>
  8113. <p class="hangnum"><a name="para283"></a><a name="para283_kn14"></a><span class="paranum">283</span>.</p>
  8114. <p class="gatha1">Bhikkhuñca dāni pucchāmi, tuṇhīmāsīna subbataṃ;</p>
  8115. <p class="gathalast">Isi te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.</p>
  8116. <p class="hangnum"><a name="para284"></a><a name="para284_kn14"></a><span class="paranum">284</span>.</p>
  8117. <p class="gatha1">Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, tuṇhī bhuñjasi ekako;</p>
  8118. <p class="gathalast">Nāññaṃ kañci <span class="note">[kiñci (ka.)]</span> nimantesi, koyaṃ dhammo namatthu te.</p>
  8119. <p class="hangnum"><a name="para285"></a><a name="para285_kn14"></a><span class="paranum">285</span>.</p>
  8120. <p class="gatha1">Na pacāmi na pācemi, na chindāmi na chedaye;</p>
  8121. <p class="gathalast">Taṃ maṃ akiñcanaṃ ñatvā, sabbapāpehi ārataṃ.</p>
  8122. <p class="hangnum"><a name="para286"></a><a name="para286_kn14"></a><span class="paranum">286</span>.</p>
  8123. <p class="gatha1">Vāmena bhikkhamādāya, dakkhiṇena kamaṇḍaluṃ;</p>
  8124. <p class="gathalast">Isi me bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.</p>
  8125. <p class="hangnum"><a name="para287"></a><a name="para287_kn14"></a><span class="paranum">287</span>.</p>
  8126. <p class="gatha1">Ete hi dātumarahanti, samamā sapariggahā;</p>
  8127. <p class="gathalast">Paccanīkamahaṃ maññe, yo dātāraṃ nimantaye.</p>
  8128. <p class="hangnum"><a name="para288"></a><a name="para288_kn14"></a><span class="paranum">288</span>.</p>
  8129. <p class="gatha1">Atthāya vata me ajja, idhāgacchi rathesabho;</p>
  8130. <p class="gathalast">Sohaṃ ajja pajānāmi <span class="note">[ito pubbe na jānāmi (sī. pī.)]</span>, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  8131. <p class="hangnum"><a name="para289"></a><a name="para289_kn14"></a><span class="paranum">289</span>.</p>
  8132. <p class="gatha1">Raṭṭhesu giddhā rājāno, kiccākiccesu brāhmaṇā;</p>
  8133. <p class="gathalast">Isī mūlaphale giddhā, vippamuttā ca bhikkhavoti.</p>
  8134. <p class="centered">Bhikkhāparamparajātakaṃ terasamaṃ.</p>
  8135. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  8136. <p class="gatha1">Suva <a name="T1.0408"></a> kinnara mukka kharājinaso, bhisajāta mahesi kapotavaro;</p>
  8137. <p class="gathalast">Atha mora satacchaka vāṇijako, atha rāja sabrāhmaṇa bhikkhaparanti.</p>
  8138. <p class="centered">Pakiṇṇakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  8139. <a name="kn14_15"></a>
  8140. <p class="chapter">15. Vīsatinipāto</p>
  8141. <p class="subhead">497. Mātaṅgajātakaṃ (1)</p>
  8142. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  8143. <p class="gatha1">Kuto <a name="T1.0409"></a><a name="V1.0235"></a><a name="M1.0309"></a> nu āgacchasi dummavāsī <span class="note">[rummavāsī (sī. pī.)]</span>, otallako paṃsupisācakova;</p>
  8144. <p class="gathalast">Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca <span class="note">[paṭimucca (sī. pī.)]</span> kaṇṭhe, ko re tuvaṃ hosi <span class="note">[hohisi (sī. pī.)]</span> adakkhiṇeyyo.</p>
  8145. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  8146. <p class="gatha1">Annaṃ tavedaṃ <span class="note">[tava idaṃ (ka. sī. pī.), tavayidaṃ (syā.)]</span> pakataṃ yasassi, taṃ khajjare bhuñjare piyyare ca;</p>
  8147. <p class="gathalast">Jānāsi maṃ tvaṃ paradattūpajīviṃ, uttiṭṭhapiṇḍaṃ labhataṃ sapāko.</p>
  8148. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  8149. <p class="gatha1">Annaṃ mamedaṃ <span class="note">[mama idaṃ (ka. sī. pī.), mamayidaṃ (syā.)]</span> pakataṃ brāhmaṇānaṃ, attatthāya saddahato mamedaṃ <span class="note">[mama idaṃ (ka. sī. pī.), mamayidaṃ (syā.)]</span>;</p>
  8150. <p class="gathalast">Apehi etto kimidhaṭṭhitosi, na mādisā tuyhaṃ dadanti jamma.</p>
  8151. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  8152. <p class="gatha1">Thale ca ninne ca vapanti bījaṃ, anūpakhette phalamāsamānā <span class="note">[māsasānā (sī. pī.), māsiṃ samānā (syā.)]</span>;</p>
  8153. <p class="gathalast">Etāya saddhāya dadāhi dānaṃ, appeva ārādhaye dakkhiṇeyye.</p>
  8154. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  8155. <p class="gatha1">Khettāni mayhaṃ viditāni loke, yesāhaṃ <a name="T1.0410"></a> bījāni patiṭṭhapemi;</p>
  8156. <p class="gathalast">Ye brāhmaṇā jātimantūpapannā, tānīdha khettāni supesalāni.</p>
  8157. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  8158. <p class="gatha1">Jātimado ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho;</p>
  8159. <p class="gathalast">Ete aguṇā yesu ca santi <span class="note">[yesu vasanti (sī. pī.)]</span> sabbe, tānīdha khettāni apesalāni.</p>
  8160. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  8161. <p class="gatha1">Jātimado <a name="M1.0310"></a> ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho;</p>
  8162. <p class="gathalast">Ete aguṇā yesu na santi sabbe, tānīdha khettāni supesalāni.</p>
  8163. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  8164. <p class="gatha1">Kvettha gatā <span class="note">[kvattha gatā (syā.), kattheva bhaṭṭhā (pī.)]</span> upajotiyo ca, upajjhāyo ca athavā gaṇḍakucchi <span class="note">[aṇḍakucchi (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  8165. <p class="gathalast">Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha <span class="note">[galayātha (ka.)]</span> jammaṃ.</p>
  8166. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  8167. <p class="gatha1">Giriṃ nakhena khaṇasi, ayo dantehi <span class="note">[dantena (sī. pī.)]</span> khādasi;</p>
  8168. <p class="gathalast">Jātavedaṃ padahasi, yo isiṃ paribhāsasi.</p>
  8169. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  8170. <p class="gatha1">Idaṃ vatvāna mātaṅgo, isi saccaparakkamo;</p>
  8171. <p class="gathalast">Antalikkhasmiṃ <a name="T1.0411"></a> pakkāmi <span class="note">[pakkami (ka.)]</span>, brāhmaṇānaṃ udikkhataṃ.</p>
  8172. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  8173. <p class="gatha1">Āvellitaṃ <span class="note">[aveṭhitaṃ (sī. pī.)]</span> piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ <span class="note">[bāhaṃ (sī. pī.)]</span> pasāreti akammaneyyaṃ <span class="note">[akampaneyyaṃ (ka.)]</span>;</p>
  8174. <p class="gathalast">Setāni akkhīni yathā matassa, ko me imaṃ puttamakāsi evaṃ.</p>
  8175. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  8176. <p class="gatha1">Idhāgamā <a name="V1.0236"></a> samaṇo dummavāsī, otallako paṃsupisācakova;</p>
  8177. <p class="gathalast">Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, so te imaṃ puttamakāsi evaṃ.</p>
  8178. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  8179. <p class="gatha1">Katamaṃ disaṃ agamā bhūripañño, akkhātha me māṇavā etamatthaṃ;</p>
  8180. <p class="gathalast">Gantvāna taṃ paṭikaremu accayaṃ, appeva naṃ putta labhemu jīvitaṃ.</p>
  8181. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  8182. <p class="gatha1">Vehāyasaṃ <a name="M1.0311"></a> agamā bhūripañño, pathaddhuno pannaraseva cando;</p>
  8183. <p class="gathalast">Api cāpi so purimadisaṃ agacchi, saccappaṭiñño isi sādhurūpo.</p>
  8184. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  8185. <p class="gatha1">Āvellitaṃ piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ;</p>
  8186. <p class="gathalast">Setāni akkhīni yathā matassa, ko <a name="T1.0412"></a> me imaṃ puttamakāsi evaṃ.</p>
  8187. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  8188. <p class="gatha1">Yakkhā have santi mahānubhāvā, anvāgatā isayo sādhurūpā;</p>
  8189. <p class="gathalast">Te duṭṭhacittaṃ kupitaṃ viditvā, yakkhā hi te puttamakaṃsu evaṃ.</p>
  8190. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  8191. <p class="gatha1">Yakkhā ca me puttamakaṃsu evaṃ, tvaññeva me mā kuddho <span class="note">[kuddha (ka.)]</span> brahmacāri;</p>
  8192. <p class="gathalast">Tumheva <span class="note">[tuyheva (ka.)]</span> pāde saraṇaṃ gatāsmi, anvāgatā puttasokena bhikkhu.</p>
  8193. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  8194. <p class="gatha1">Tadeva hi etarahi ca mayhaṃ, manopadoso na mamatthi <span class="note">[mama natthi (pī.)]</span> koci;</p>
  8195. <p class="gathalast">Putto ca te vedamadena matto, atthaṃ na jānāti adhicca vede.</p>
  8196. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  8197. <p class="gatha1">Addhā have bhikkhu muhuttakena, sammuyhateva purisassa saññā;</p>
  8198. <p class="gathalast">Ekāparādhaṃ <span class="note">[etāparādhaṃ (ka.)]</span> khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavanti.</p>
  8199. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  8200. <p class="gatha1">Idañca mayhaṃ uttiṭṭhapiṇḍaṃ, tava <span class="note">[natthi sī. pī. potthakesu]</span> maṇḍabyo bhuñjatu appapañño;</p>
  8201. <p class="gathalast">Yakkhā ca te naṃ <span class="note">[te puttaṃ (syā.)]</span> na viheṭhayeyyuṃ, putto <a name="T1.0413"></a> ca te hessati <span class="note">[hohiti (sī. pī.)]</span> so arogo.</p>
  8202. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  8203. <p class="gatha1">Maṇḍabya <a name="M1.0312"></a> bālosi parittapañño, yo puññakhettānamakovidosi;</p>
  8204. <p class="gathalast">Mahakkasāvesu dadāsi dānaṃ, kiliṭṭhakammesu asaññatesu.</p>
  8205. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  8206. <p class="gatha1">Jaṭā ca kesā ajinā nivatthā, jarūdapānaṃva mukhaṃ parūḷhaṃ;</p>
  8207. <p class="gathalast">Pajaṃ imaṃ passatha dummarūpaṃ <span class="note">[rummarūpiṃ (sī. pī.)]</span>, na jaṭājinaṃ tāyati appapaññaṃ.</p>
  8208. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  8209. <p class="gatha1">Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;</p>
  8210. <p class="gathalast">Khīṇāsavā arahanto, tesu dinnaṃ mahapphalanti.</p>
  8211. <p class="centered">Mātaṅgajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  8212. <p class="subhead">498. Cittasambhūtajātakaṃ (2)</p>
  8213. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  8214. <p class="gatha1">Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi;</p>
  8215. <p class="gathalast">Passāmi sambhūtaṃ mahānubhāvaṃ, sakammunā <a name="T1.0414"></a> puññaphalūpapannaṃ.</p>
  8216. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  8217. <p class="gatha1">Sabbaṃ <a name="V1.0237"></a> narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi;</p>
  8218. <p class="gathalast">Kaccinnu cittassapi evamevaṃ, iddho mano tassa yathāpi mayhaṃ.</p>
  8219. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  8220. <p class="gatha1">Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi;</p>
  8221. <p class="gathalast">Cittampi jānāhi <span class="note">[cittaṃ vijānāhi (sī. pī.)]</span> tatheva deva, iddho mano tassa yathāpi tuyhaṃ.</p>
  8222. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  8223. <p class="gatha1">Bhavaṃ nu citto sutamaññato te, udāhu te koci naṃ etadakkhā;</p>
  8224. <p class="gathalast">Gāthā sugītā na mamatthi kaṅkhā, dadāmi te gāmavaraṃ satañca.</p>
  8225. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  8226. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0313"></a> cāhaṃ citto sutamaññato me, isī ca me etamatthaṃ asaṃsi;</p>
  8227. <p class="gathalast">‘‘Gantvāna rañño paṭigāhi <span class="note">[paṭigāyi (syā. ka.), paṭigāya (?)]</span> gāthaṃ, api te varaṃ attamano dadeyya’’ <span class="note">[api nu te varaṃ attamano dadeyya (syā.), api nu te attamano varaṃ dade (ka.)]</span>.</p>
  8228. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  8229. <p class="gatha1">Yojentu ve rājarathe, sukate cittasibbane;</p>
  8230. <p class="gathalast">Kacchaṃ nāgānaṃ bandhatha, gīveyyaṃ paṭimuñcatha.</p>
  8231. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  8232. <p class="gatha1">Āhaññantu <a name="T1.0415"></a> <span class="note">[āhaññare (syā.)]</span> bherimudiṅgasaṅkhe <span class="note">[saṅkhā (syā.)]</span>, sīghāni yānāni ca yojayantu;</p>
  8233. <p class="gathalast">Ajjevahaṃ assamaṃ taṃ gamissaṃ, yattheva dakkhissamisiṃ nisinnaṃ.</p>
  8234. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  8235. <p class="gatha1">Suladdhalābho vata me ahosi, gāthā sugītā parisāya majjhe;</p>
  8236. <p class="gathalast">Svāhaṃ isiṃ sīlavatūpapannaṃ, disvā patīto sumanohamasmi.</p>
  8237. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  8238. <p class="gatha1">Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭiggaṇhātu no bhavaṃ;</p>
  8239. <p class="gathalast">Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ.</p>
  8240. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  8241. <p class="gatha1">Rammañca te āvasathaṃ karontu, nārīgaṇehi paricārayassu;</p>
  8242. <p class="gathalast">Karohi okāsamanuggahāya, ubhopi maṃ issariyaṃ karoma.</p>
  8243. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  8244. <p class="gatha1">Disvā phalaṃ duccaritassa rāja, atho suciṇṇassa mahāvipākaṃ;</p>
  8245. <p class="gathalast">Attānameva paṭisaṃyamissaṃ, na patthaye putta <span class="note">[puttaṃ (sī. pī.)]</span> pasuṃ dhanaṃ vā.</p>
  8246. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  8247. <p class="gatha1">Dasevimā vassadasā, maccānaṃ idha jīvitaṃ;</p>
  8248. <p class="gathalast">Apattaññeva <a name="T1.0416"></a> taṃ odhiṃ, naḷo chinnova sussati.</p>
  8249. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  8250. <p class="gatha1">Tattha <a name="M1.0314"></a> kā nandi kā khiḍḍā, kā ratī kā dhanesanā;</p>
  8251. <p class="gathalast">Kiṃ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā.</p>
  8252. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  8253. <p class="gatha1">Sohaṃ evaṃ pajānāmi <span class="note">[so ahaṃ suppajānāmi (sī. pī.)]</span>, maccu me nappamajjati;</p>
  8254. <p class="gathalast">Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā.</p>
  8255. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  8256. <p class="gatha1">Jāti narānaṃ adhamā janinda, caṇḍālayoni dvipadākaniṭṭhā <span class="note">[dipadākaniṭṭhā (sī. pī.)]</span>;</p>
  8257. <p class="gathalast">Sakehi kammehi supāpakehi, caṇḍālagabbhe <span class="note">[caṇḍāligabbhe (syā.)]</span> avasimha pubbe.</p>
  8258. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  8259. <p class="gatha1">Caṇḍālāhumha avantīsu, migā nerañjaraṃ pati;</p>
  8260. <p class="gathalast">Ukkusā nammadātīre <span class="note">[rammadātīre (syā. ka.)]</span>, tyajja brāhmaṇakhattiyā.</p>
  8261. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  8262. <p class="gatha1">Upanīyati <a name="V1.0238"></a> jīvitamappamāyu, jarūpanītassa <a name="T1.0417"></a> na santi tāṇā;</p>
  8263. <p class="gathalast">Karohi pañcāla mameta <span class="note">[mameva (syā. ka.)]</span> vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhudrayāni.</p>
  8264. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  8265. <p class="gatha1">Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā;</p>
  8266. <p class="gathalast">Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhapphalāni.</p>
  8267. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  8268. <p class="gatha1">Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā;</p>
  8269. <p class="gathalast">Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni rajassirāni.</p>
  8270. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  8271. <p class="gatha1">Upanīyati jīvitamappamāyu, vaṇṇaṃ jarā hanti narassa jiyyato;</p>
  8272. <p class="gathalast">Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammaṃ nirayūpapattiyā.</p>
  8273. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  8274. <p class="gatha1">Addhā <a name="M1.0315"></a> hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, yathā isī bhāsasi evametaṃ;</p>
  8275. <p class="gathalast">Kāmā ca me santi anapparūpā, te duccajā mādisakena bhikkhu.</p>
  8276. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  8277. <p class="gatha1">Nāgo yathā paṅkamajjhe byasanno, passaṃ thalaṃ nābhisambhoti gantuṃ;</p>
  8278. <p class="gathalast">Evampahaṃ <span class="note">[evamahaṃ (syā.)]</span> kāmapaṅke byasanno, na bhikkhuno maggamanubbajāmi.</p>
  8279. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  8280. <p class="gatha1">Yathāpi mātā ca pitā ca puttaṃ, anusāsare kinti sukhī bhaveyya;</p>
  8281. <p class="gathalast">Evampi maṃ tvaṃ anusāsa bhante, yathā ciraṃ <span class="note">[yamācaraṃ (sī. pī. ka. aṭṭha.)]</span> pecca sukhī bhaveyyaṃ.</p>
  8282. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  8283. <p class="gatha1">No <a name="T1.0418"></a> ce tuvaṃ ussahase janinda, kāme ime mānusake pahātuṃ;</p>
  8284. <p class="gathalast">Dhammiṃ <span class="note">[dhammaṃ (sī. pī.)]</span> baliṃ paṭṭhapayassu rāja, adhammakāro tava <span class="note">[adhammakāro ca te (sī. syā. pī.)]</span> māhu raṭṭhe.</p>
  8285. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  8286. <p class="gatha1">Dūtā vidhāvantu disā catasso, nimantakā samaṇabrāhmaṇānaṃ;</p>
  8287. <p class="gathalast">Te annapānena upaṭṭhahassu, vatthena senāsanapaccayena ca.</p>
  8288. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  8289. <p class="gatha1">Annena pānena pasannacitto, santappaya samaṇabrāhmaṇe ca;</p>
  8290. <p class="gathalast">Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi <span class="note">[mupeti (pī. ka.)]</span> ṭhānaṃ.</p>
  8291. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  8292. <p class="gatha1">Sace ca taṃ rāja mado saheyya, nārīgaṇehi paricārayantaṃ;</p>
  8293. <p class="gathalast">Imameva gāthaṃ manasī karohi, bhāsesi <span class="note">[bhāsehi (syā. pī. ka.)]</span> cenaṃ parisāya majjhe.</p>
  8294. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  8295. <p class="gatha1">Abbhokāsasayo <a name="M1.0316"></a> jantu, vajantyā khīrapāyito;</p>
  8296. <p class="gathalast">Parikiṇṇo suvānehi <span class="note">[supinehi (sī. pī.)]</span>, svājja rājāti vuccatīti.</p>
  8297. <p class="centered">Cittasambhūtajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  8298. <p class="subhead">499. Sivijātakaṃ (3)</p>
  8299. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  8300. <p class="gatha1">Dūre <a name="T1.0419"></a> apassaṃ therova, cakkhuṃ yācitumāgato;</p>
  8301. <p class="gathalast">Ekanettā bhavissāma, cakkhuṃ me dehi yācito.</p>
  8302. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  8303. <p class="gatha1">Kenānusiṭṭho <a name="V1.0239"></a> idha māgatosi, vanibbaka <span class="note">[vaṇibbaka (sī.)]</span> cakkhupathāni yācituṃ;</p>
  8304. <p class="gathalast">Suduccajaṃ yācasi uttamaṅgaṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ.</p>
  8305. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  8306. <p class="gatha1">Yamāhu devesu sujampatīti, maghavāti naṃ āhu manussaloke;</p>
  8307. <p class="gathalast">Tenānusiṭṭho idha māgatosmi, vanibbako cakkhupathāni yācituṃ.</p>
  8308. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  8309. <p class="gatha1">Vanibbato <span class="note">[vanibbako (syā. pī.)]</span> mayha vaniṃ <span class="note">[vanaṃ (ka.), vaṇiṃ (sī. syā. pī.)]</span> anuttaraṃ, dadāhi te cakkhupathāni yācito;</p>
  8310. <p class="gathalast">Dadāhi me cakkhupathaṃ anuttaraṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ.</p>
  8311. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  8312. <p class="gatha1">Yena atthena āgacchi <span class="note">[āgañchi (sī. pī.)]</span>, yamatthamabhipatthayaṃ;</p>
  8313. <p class="gathalast">Te te ijjhantu saṅkappā, labha cakkhūni brāhmaṇa.</p>
  8314. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  8315. <p class="gatha1">Ekaṃ te yācamānassa, ubhayāni dadāmahaṃ;</p>
  8316. <p class="gathalast">Sa cakkhumā gaccha janassa pekkhato, yadicchase tvaṃ tadate samijjhatu.</p>
  8317. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  8318. <p class="gatha1">Mā <a name="T1.0420"></a><a name="M1.0317"></a> no deva adā cakkhuṃ, mā no sabbe parākari <span class="note">[parakkari (syā. ka. aṭṭha.), parikkari (ka.) pari + ā + kari = parākari]</span>;</p>
  8319. <p class="gathalast">Dhanaṃ dehi mahārāja, muttā veḷuriyā bahū.</p>
  8320. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  8321. <p class="gatha1">Yutte deva rathe dehi, ājānīye calaṅkate;</p>
  8322. <p class="gathalast">Nāge dehi mahārāja, hemakappanavāsase.</p>
  8323. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  8324. <p class="gatha1">Yathā taṃ sivayo <span class="note">[sīviyo (syā.)]</span> sabbe, sayoggā sarathā sadā;</p>
  8325. <p class="gathalast">Samantā parikireyyuṃ <span class="note">[parikareyyuṃ (syā. pī.)]</span>, evaṃ dehi rathesabha.</p>
  8326. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  8327. <p class="gatha1">Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano;</p>
  8328. <p class="gathalast">Bhūmyaṃ <span class="note">[bhūmyā (sī. pī.)]</span> so patitaṃ pāsaṃ, gīvāyaṃ paṭimuñcati.</p>
  8329. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  8330. <p class="gatha1">Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano;</p>
  8331. <p class="gathalast">Pāpā pāpataro hoti, sampatto yamasādhanaṃ.</p>
  8332. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  8333. <p class="gatha1">Yañhi yāce tañhi dade, yaṃ na yāce na taṃ dade;</p>
  8334. <p class="gathalast">Svāhaṃ tameva dassāmi, yaṃ maṃ yācati brāhmaṇo.</p>
  8335. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  8336. <p class="gatha1">Āyuṃ nu vaṇṇaṃ nu sukhaṃ balaṃ nu, kiṃ patthayāno nu janinda desi;</p>
  8337. <p class="gathalast">Kathañhi rājā sivinaṃ anuttaro, cakkhūni dajjā paralokahetu.</p>
  8338. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  8339. <p class="gatha1">Na vāhametaṃ yasasā dadāmi, na puttamicche na dhanaṃ na raṭṭhaṃ;</p>
  8340. <p class="gathalast">Satañca dhammo carito purāṇo, icceva dāne ramate mano mama <span class="note">[mamaṃ (sī. pī.)]</span>.</p>
  8341. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  8342. <p class="gatha1">Sakhā <a name="T1.0421"></a> ca mitto ca mamāsi sīvika <span class="note">[sīvaka (sī. pī.)]</span>, susikkhito sādhu karohi me vaco;</p>
  8343. <p class="gathalast">Uddharitvā <span class="note">[uddhatva (sī.), laddha tvaṃ (pī.)]</span> cakkhūni mamaṃ jigīsato, hatthesu ṭhapehi <span class="note">[āvesi (sī.)]</span> vanibbakassa.</p>
  8344. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  8345. <p class="gatha1">Codito <a name="V1.0240"></a><a name="M1.0318"></a> sivirājena, siviko vacanaṅkaro;</p>
  8346. <p class="gatha2">Rañño cakkhūnuddharitvā <span class="note">[cakkhūni uddhatvā (sī. pī.)]</span>, brāhmaṇassūpanāmayi;</p>
  8347. <p class="gathalast">Sacakkhu brāhmaṇo āsi, andho rājā upāvisi.</p>
  8348. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  8349. <p class="gatha1">Tato so katipāhassa, uparūḷhesu cakkhusu;</p>
  8350. <p class="gathalast">Sūtaṃ āmantayī rājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano.</p>
  8351. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  8352. <p class="gatha1">Yojehi sārathi yānaṃ, yuttañca paṭivedaya;</p>
  8353. <p class="gathalast">Uyyānabhūmiṃ gacchāma, pokkharañño vanāni ca.</p>
  8354. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  8355. <p class="gatha1">So ca pokkharaṇītīre <span class="note">[pokkharaṇiyā tīre (sī. pī.)]</span>, pallaṅkena upāvisi;</p>
  8356. <p class="gathalast">Tassa sakko pāturahu, devarājā sujampati.</p>
  8357. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  8358. <p class="gatha1">Sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike;</p>
  8359. <p class="gathalast">Varaṃ varassu rājīsi, yaṃ kiñci manasicchasi.</p>
  8360. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  8361. <p class="gatha1">Pahūtaṃ me dhanaṃ sakka, balaṃ koso canappako;</p>
  8362. <p class="gathalast">Andhassa me sato dāni, maraṇaññeva ruccati.</p>
  8363. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  8364. <p class="gatha1">Yāni <a name="T1.0422"></a> saccāni dvipadinda, tāni bhāsassu khattiya;</p>
  8365. <p class="gathalast">Saccaṃ te bhaṇamānassa, puna cakkhu bhavissati.</p>
  8366. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  8367. <p class="gatha1">Ye maṃ yācitumāyanti, nānāgottā vanibbakā;</p>
  8368. <p class="gatha2">Yopi maṃ yācate tattha, sopi me manaso piyo;</p>
  8369. <p class="gathalast">Etena saccavajjena, cakkhu me upapajjatha.</p>
  8370. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  8371. <p class="gatha1">Yaṃ maṃ so yācituṃ āgā, dehi cakkhunti brāhmaṇo;</p>
  8372. <p class="gathalast">Tassa cakkhūni pādāsiṃ, brāhmaṇassa vanibbato <span class="note">[vaṇibbino (sī.), vanibbino (pī.)]</span>.</p>
  8373. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  8374. <p class="gatha1">Bhiyyo maṃ āvisī pīti, somanassañcanappakaṃ;</p>
  8375. <p class="gathalast">Etena saccavajjena, dutiyaṃ me upapajjatha.</p>
  8376. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  8377. <p class="gatha1">Dhammena bhāsitā gāthā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  8378. <p class="gathalast">Etāni tava nettāni, dibbāni paṭidissare.</p>
  8379. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  8380. <p class="gatha1">Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ;</p>
  8381. <p class="gathalast">Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhontu te.</p>
  8382. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  8383. <p class="gatha1">Ko <a name="M1.0319"></a> nīdha vittaṃ na dadeyya yācito, api visiṭṭhaṃ supiyampi attano;</p>
  8384. <p class="gathalast">Tadiṅgha sabbe sivayo samāgatā, dibbāni nettāni mamajja passatha.</p>
  8385. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  8386. <p class="gatha1">Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ;</p>
  8387. <p class="gathalast">Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhonti me.</p>
  8388. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  8389. <p class="gatha1">Na <a name="V1.0241"></a> cāgamattā paramatthi kiñci, maccānaṃ idha jīvite;</p>
  8390. <p class="gathalast">Datvāna <a name="T1.0423"></a> mānusaṃ <span class="note">[datvā mānusakaṃ (sī.)]</span> cakkhuṃ, laddhaṃ me <span class="note">[me iti padaṃ natthi sī. potthake]</span> cakkhuṃ amānusaṃ.</p>
  8391. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  8392. <p class="gatha1">Etampi disvā sivayo, detha dānāni bhuñjatha;</p>
  8393. <p class="gathalast">Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, aninditā saggamupetha ṭhānanti.</p>
  8394. <p class="centered">Sivijātakaṃ tatiyaṃ.</p>
  8395. <p class="subhead">500. Sirīmantajātakaṃ (4)</p>
  8396. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  8397. <p class="gatha1">Paññāyupetaṃ siriyā vihīnaṃ, yasassinaṃ vāpi apetapaññaṃ;</p>
  8398. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ senaka etamatthaṃ, kamettha seyyo kusalā vadanti.</p>
  8399. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  8400. <p class="gatha1">Dhīrā ca bālā ca have janinda, sippūpapannā ca asippino ca;</p>
  8401. <p class="gathalast">Sujātimantopi ajātimassa, yasassino pesakarā <span class="note">[pessakarā (sī. pī.)]</span> bhavanti;</p>
  8402. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva <span class="note">[sirimāva (sī. syā. pī.)]</span> seyyo.</p>
  8403. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  8404. <p class="gatha1">Tuvampi pucchāmi anomapañña, mahosadha kevaladhammadassi;</p>
  8405. <p class="gathalast">Bālaṃ yasassiṃ paṇḍitaṃ appabhogaṃ, kamettha <a name="T1.0424"></a> seyyo kusalā vadanti.</p>
  8406. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  8407. <p class="gatha1">Pāpāni <a name="M1.0320"></a> kammāni karoti bālo <span class="note">[karonti bālā (syā. ka.)]</span>, idhameva <span class="note">[idameva (syā. ka. aṭṭha.), imameva (ka.)]</span> seyyo iti maññamāno <span class="note">[maññamānā (syā. ka.)]</span>;</p>
  8408. <p class="gatha2">Idhalokadassī paralokamadassī, ubhayattha bālo kalimaggahesi;</p>
  8409. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8410. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  8411. <p class="gatha1">Na sippametaṃ vidadhāti bhogaṃ, na bandhuvā <span class="note">[na bandhavā (sī. syā. ka.)]</span> na sarīravaṇṇo yo <span class="note">[na sarīrāvakāso (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  8412. <p class="gatha2">Passeḷamūgaṃ sukhamedhamānaṃ, sirī hi naṃ bhajate goravindaṃ <span class="note">[gorimandaṃ (sī. pī.)]</span>;</p>
  8413. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo.</p>
  8414. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  8415. <p class="gatha1">Laddhā sukhaṃ majjati appapañño, dukkhena phuṭṭhopi pamohameti;</p>
  8416. <p class="gatha2">Āgantunā dukkhasukhena phuṭṭho, pavedhati vāricarova ghamme;</p>
  8417. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8418. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  8419. <p class="gatha1">Dumaṃ yathā sāduphalaṃ araññe, samantato <a name="T1.0425"></a> samabhisaranti <span class="note">[samabhicaranti (sī. pī.)]</span> pakkhī;</p>
  8420. <p class="gatha2">Evampi aḍḍhaṃ sadhanaṃ sabhogaṃ, bahujjano bhajati atthahetu;</p>
  8421. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo.</p>
  8422. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  8423. <p class="gatha1">Na sādhu balavā bālo, sāhasā vindate dhanaṃ;</p>
  8424. <p class="gatha2">Kandantametaṃ dummedhaṃ, kaḍḍhanti nirayaṃ bhusaṃ;</p>
  8425. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8426. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  8427. <p class="gatha1">Yā <a name="V1.0242"></a><a name="M1.0321"></a> kāci najjo gaṅgamabhissavanti, sabbāva tā nāmagottaṃ jahanti;</p>
  8428. <p class="gatha2">Gaṅgā samuddaṃ paṭipajjamānā, na khāyate iddhiṃ paññopi loke <span class="note">[iddhiparo hi loke (ka. sī. syā.), iddhiparo hi loko (sī. pī. aṭṭha.)]</span>;</p>
  8429. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo.</p>
  8430. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  8431. <p class="gatha1">Yametamakkhā udadhiṃ mahantaṃ, savanti najjo sabbakālamasaṅkhyaṃ;</p>
  8432. <p class="gathalast">So sāgaro niccamuḷāravego, velaṃ na acceti mahāsamuddo.</p>
  8433. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  8434. <p class="gatha1">Evampi <a name="T1.0426"></a> bālassa pajappitāni, paññaṃ na acceti sirī kadāci;</p>
  8435. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8436. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  8437. <p class="gatha1">Asaññato cepi paresamatthaṃ, bhaṇāti sandhānagato <span class="note">[saṇṭhānagato (syā. pī.), santhānagato (sī.)]</span> yasassī;</p>
  8438. <p class="gatha2">Tasseva taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī hi naṃ <span class="note">[sirihīnaṃ (sī. ka.), sirīhīnaṃ (syā. pī.)]</span> kārayate na paññā <span class="note">[na pañño (sī.), na paññaṃ (syā. ka.)]</span>;</p>
  8439. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo.</p>
  8440. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  8441. <p class="gatha1">Parassa vā attano vāpi hetu, bālo musā bhāsati appapañño;</p>
  8442. <p class="gatha2">So nindito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi <span class="note">[peccampi (sī. pī.), peccāpi (?)]</span> so duggatigāmī hoti;</p>
  8443. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8444. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  8445. <p class="gatha1">Atthampi <a name="M1.0322"></a> ce bhāsati bhūripañño, anāḷhiyo <span class="note">[anālayo (pī.)]</span> appadhano daliddo;</p>
  8446. <p class="gatha2">Na tassa taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī <a name="T1.0427"></a> ca paññāṇavato na hoti;</p>
  8447. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo.</p>
  8448. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  8449. <p class="gatha1">Parassa vā attano vāpi hetu, na bhāsati alikaṃ bhūripañño;</p>
  8450. <p class="gatha2">So pūjito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so suggatigāmī hoti;</p>
  8451. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8452. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  8453. <p class="gatha1">Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, thiyo ca iddhesu kulesu jātā;</p>
  8454. <p class="gatha2">Sabbāva tā upabhogā bhavanti, iddhassa posassa aniddhimanto;</p>
  8455. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo.</p>
  8456. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  8457. <p class="gatha1">Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummedhamantinaṃ;</p>
  8458. <p class="gatha2">Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ;</p>
  8459. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8460. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  8461. <p class="gatha1">Pañca paṇḍitā mayaṃ bhaddante, sabbe <a name="T1.0428"></a> pañjalikā upaṭṭhitā;</p>
  8462. <p class="gatha2">Tvaṃ no abhibhuyya issarosi, sakkova bhūtapati devarājā;</p>
  8463. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo.</p>
  8464. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  8465. <p class="gatha1">Dāsova <a name="V1.0243"></a><a name="M1.0323"></a> paññassa yasassi bālo, atthesu jātesu tathāvidhesu;</p>
  8466. <p class="gatha2">Yaṃ paṇḍito nipuṇaṃ saṃvidheti, sammohamāpajjati tattha bālo;</p>
  8467. <p class="gathalast">Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo.</p>
  8468. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  8469. <p class="gatha1">Addhā hi paññāva sataṃ pasatthā, kantā sirī bhogaratā manussā;</p>
  8470. <p class="gathalast">Ñāṇañca buddhānamatulyarūpaṃ, paññaṃ na acceti sirī kadāci.</p>
  8471. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  8472. <p class="gatha1">Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, mahosadha kevaladhammadassī;</p>
  8473. <p class="gatha2">Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime;</p>
  8474. <p class="gathalast">Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi <a name="T1.0429"></a> te gāmavarāni soḷasāti.</p>
  8475. <p class="centered">Sirīmantajātakaṃ <span class="note">[sirimandajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> catutthaṃ.</p>
  8476. <p class="subhead">501. Rohaṇamigajātakaṃ (5)</p>
  8477. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  8478. <p class="gatha1">Ete yūthā patiyanti, bhītā maraṇassa <span class="note">[maraṇā (syā. pī.), maraṇa (ka.)]</span> cittaka;</p>
  8479. <p class="gathalast">Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha.</p>
  8480. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  8481. <p class="gatha1">Nāhaṃ rohaṇa <span class="note">[rohanta (sī. pī.), rohana (syā.)]</span> gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;</p>
  8482. <p class="gathalast">Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ.</p>
  8483. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  8484. <p class="gatha1">Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā;</p>
  8485. <p class="gathalast">Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha.</p>
  8486. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  8487. <p class="gatha1">Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;</p>
  8488. <p class="gathalast">Na taṃ baddhaṃ <span class="note">[bandhaṃ (ka.)]</span> jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ.</p>
  8489. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  8490. <p class="gatha1">Gaccha <a name="M1.0324"></a> bhīru palāyassu, kūṭe baddhosmi āyase;</p>
  8491. <p class="gathalast">Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha.</p>
  8492. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  8493. <p class="gatha1">Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;</p>
  8494. <p class="gathalast">Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ.</p>
  8495. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  8496. <p class="gatha1">Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā;</p>
  8497. <p class="gathalast">Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha.</p>
  8498. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  8499. <p class="gatha1">Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati;</p>
  8500. <p class="gathalast">Na <a name="T1.0430"></a> taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ.</p>
  8501. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  8502. <p class="gatha1">Ayaṃ so luddako eti, luddarūpo <span class="note">[ruddarūpo (sī. pī.)]</span> sahāvudho;</p>
  8503. <p class="gathalast">Yo no vadhissati ajja, usunā sattiyā api <span class="note">[mapi (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  8504. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  8505. <p class="gatha1">Sā <a name="V1.0244"></a> muhuttaṃ palāyitvā, bhayaṭṭā <span class="note">[bhayaṭṭhā (pī.)]</span> bhayatajjitā;</p>
  8506. <p class="gathalast">Sudukkaraṃ akarā bhīru, maraṇāyūpanivattatha.</p>
  8507. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  8508. <p class="gatha1">Kinnu teme migā honti, muttā baddhaṃ upāsare;</p>
  8509. <p class="gathalast">Na taṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā.</p>
  8510. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  8511. <p class="gatha1">Bhātaro honti me ludda, sodariyā ekamātukā;</p>
  8512. <p class="gathalast">Na maṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā.</p>
  8513. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  8514. <p class="gatha1">Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā;</p>
  8515. <p class="gathalast">Pañcannaṃ jīvitaṃ dehi, bhātaraṃ muñca luddaka.</p>
  8516. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  8517. <p class="gatha1">So vo ahaṃ pamokkhāmi, mātāpettibharaṃ migaṃ;</p>
  8518. <p class="gathalast">Nandantu mātāpitaro, muttaṃ disvā mahāmigaṃ.</p>
  8519. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  8520. <p class="gatha1">Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  8521. <p class="gathalast">Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmigaṃ.</p>
  8522. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  8523. <p class="gatha1">Kathaṃ tvaṃ pamokkho <span class="note">[kathaṃ pamokkho (sī. pī.), kathaṃ te parokkho (?)]</span> āsi, upanītasmi jīvite;</p>
  8524. <p class="gathalast">Kathaṃ putta amocesi, kūṭapāsamha luddako.</p>
  8525. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  8526. <p class="gatha1">Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ;</p>
  8527. <p class="gathalast">Subhāsitāhi vācāhi, cittako maṃ amocayi.</p>
  8528. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  8529. <p class="gatha1">Bhaṇaṃ <a name="M1.0325"></a> kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ;</p>
  8530. <p class="gathalast">Subhāsitāhi <a name="T1.0431"></a> vācāhi, sutanā maṃ amocayi.</p>
  8531. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  8532. <p class="gatha1">Sutvā kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ;</p>
  8533. <p class="gathalast">Subhāsitāni sutvāna, luddako maṃ amocayi.</p>
  8534. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  8535. <p class="gatha1">Evaṃ ānandito hotu, saha dārehi luddako;</p>
  8536. <p class="gathalast">Yathā mayajja nandāma, disvā rohaṇamāgataṃ.</p>
  8537. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  8538. <p class="gatha1">Nanu tvaṃ avaca <span class="note">[avacā (sī. pī.)]</span> ludda, ‘‘migacammāni āhariṃ’’;</p>
  8539. <p class="gathalast">Atha kena nu vaṇṇena, migacammāni nāhari.</p>
  8540. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  8541. <p class="gatha1">Āgamā ceva hatthatthaṃ, kūṭapāsañca so migo;</p>
  8542. <p class="gathalast">Abajjhi taṃ <span class="note">[abajjhi tañca (pī.)]</span> migarājaṃ, tañca muttā upāsare.</p>
  8543. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  8544. <p class="gatha1">Tassa me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano;</p>
  8545. <p class="gathalast">Imañcāhaṃ migaṃ haññe, ajja hissāmi jīvitaṃ.</p>
  8546. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  8547. <p class="gatha1">Kīdisā te migā ludda, kīdisā dhammikā migā;</p>
  8548. <p class="gathalast">Kathaṃvaṇṇā kathaṃsīlā, bāḷhaṃ kho ne pasaṃsasi.</p>
  8549. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  8550. <p class="gatha1">Odātasiṅgā <a name="V1.0245"></a> sucivāḷā, jātarūpatacūpamā;</p>
  8551. <p class="gathalast">Pādā lohitakā tesaṃ, añjitakkhā manoramā.</p>
  8552. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  8553. <p class="gatha1">Edisā te migā deva, edisā dhammikā migā;</p>
  8554. <p class="gathalast">Mātāpettibharā deva, na te so abhihārituṃ <span class="note">[abhihārayuṃ (ka. sī.), abhihārayiṃ (syā.), abhihārayaṃ (pī.)]</span>.</p>
  8555. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  8556. <p class="gatha1">Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ;</p>
  8557. <p class="gathalast">Catussadañca <span class="note">[caturassañca (syā. ka.)]</span> pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ <span class="note">[ummāpupphasirinnibhaṃ (sī. syā. pī. ka.)]</span>.</p>
  8558. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  8559. <p class="gatha1">Dve <a name="T1.0432"></a> ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ;</p>
  8560. <p class="gathalast">Dhammena rajjaṃ kāressaṃ, bahukāro mesi luddaka.</p>
  8561. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  8562. <p class="gatha1">Kasivāṇijjā <span class="note">[kasī vaṇijjā (sī. syā. pī.)]</span> iṇadānaṃ, uñchācariyā ca luddaka;</p>
  8563. <p class="gathalast">Etena dāraṃ posehi, mā pāpaṃ akarī punāti <span class="note">[akarā punanti (ka. sī. pī.)]</span>.</p>
  8564. <p class="centered">Rohaṇamigajātakaṃ <span class="note">[rohantamigajātakaṃ (sī. pī.)]</span> pañcamaṃ.</p>
  8565. <p class="subhead">502. Cūḷahaṃsajātakaṃ (6)</p>
  8566. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  8567. <p class="gatha1">Ete <a name="M1.0326"></a> haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;</p>
  8568. <p class="gathalast">Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama.</p>
  8569. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  8570. <p class="gatha1">Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ;</p>
  8571. <p class="gathalast">Anapekkhamānā <span class="note">[nāpekkhamānā (ka.)]</span> gacchanti, kiṃ eso avahiyyasi.</p>
  8572. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  8573. <p class="gatha1">Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā <span class="note">[sahāyakā (syā.)]</span>;</p>
  8574. <p class="gathalast">Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama.</p>
  8575. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  8576. <p class="gatha1">Nāhaṃ ‘‘dukkhapareto’’ti <span class="note">[dukkhaparetopi (ka.)]</span>, dhataraṭṭha tuvaṃ <span class="note">[tavaṃ (sī. pī.)]</span> jahe;</p>
  8577. <p class="gathalast">Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati.</p>
  8578. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  8579. <p class="gatha1">Etadariyassa kalyāṇaṃ, yaṃ tvaṃ sumukha bhāsasi;</p>
  8580. <p class="gathalast">Tañca vīmaṃsamānohaṃ, ‘‘patatetaṃ’’ avassajiṃ.</p>
  8581. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  8582. <p class="gatha1">Apadena padaṃ yāti, antalikkhacaro <span class="note">[antalikkhe caro (sī. pī.)]</span> dijo;</p>
  8583. <p class="gathalast">Ārā pāsaṃ na bujjhi tvaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama <span class="note">[pavaruttamo (ka. sī. pī.)]</span>.</p>
  8584. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  8585. <p class="gatha1">Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye;</p>
  8586. <p class="gathalast">Atha <a name="T1.0433"></a> jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati.</p>
  8587. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  8588. <p class="gatha1">Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;</p>
  8589. <p class="gathalast">Harittaca hemavaṇṇa, tvaññeva <span class="note">[tvañca taṃ (sī.), tvañca (pī.)]</span> avahiyyasi.</p>
  8590. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  8591. <p class="gatha1">Ete <a name="V1.0246"></a> bhutvā ca pitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā;</p>
  8592. <p class="gathalast">Anapekkhamānā vakkaṅgā, tvaññeveko upāsasi.</p>
  8593. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  8594. <p class="gatha1">Kinnu tyāyaṃ <span class="note">[tāyaṃ (sī. syā. pī.)]</span> dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi;</p>
  8595. <p class="gathalast">Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahiyyasi.</p>
  8596. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  8597. <p class="gatha1">Rājā me so dijo mitto, sakhā pāṇasamo ca me;</p>
  8598. <p class="gathalast">Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṃ.</p>
  8599. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  8600. <p class="gatha1">Yo ca tvaṃ sakhino hetu, pāṇaṃ cajitumicchasi;</p>
  8601. <p class="gathalast">So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo.</p>
  8602. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  8603. <p class="gatha1">Evaṃ <a name="M1.0327"></a> luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  8604. <p class="gathalast">Yathāhamajja nandāmi, disvā muttaṃ dijādhipaṃ.</p>
  8605. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  8606. <p class="gatha1">Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;</p>
  8607. <p class="gathalast">Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi.</p>
  8608. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  8609. <p class="gatha1">Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ;</p>
  8610. <p class="gathalast">Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ.</p>
  8611. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  8612. <p class="gatha1">Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati;</p>
  8613. <p class="gathalast">Kacci ārā amittā te, chāyā dakkhiṇatoriva.</p>
  8614. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  8615. <p class="gatha1">Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati;</p>
  8616. <p class="gathalast">Atho <a name="T1.0434"></a> ārā amittā me, chāyā dakkhiṇatoriva.</p>
  8617. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  8618. <p class="gatha1">Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;</p>
  8619. <p class="gathalast">Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā.</p>
  8620. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  8621. <p class="gatha1">Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;</p>
  8622. <p class="gathalast">Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā.</p>
  8623. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn14"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  8624. <p class="gatha1">Kacci te bahavo puttā, sujātā raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  8625. <p class="gathalast">Paññājavena sampannā, sammodanti tato tato.</p>
  8626. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn14"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  8627. <p class="gatha1">Satameko ca me puttā, dhataraṭṭha mayā sutā;</p>
  8628. <p class="gathalast">Tesaṃ tvaṃ kiccamakkhāhi, nāvarujjhanti <span class="note">[nāvarajjhanti (ka. sī. pī.)]</span> te vaco.</p>
  8629. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn14"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  8630. <p class="gatha1">Upapannopi ce hoti, jātiyā vinayena vā;</p>
  8631. <p class="gathalast">Atha pacchā kurute yogaṃ, kicche <span class="note">[kicce (sī. syā. pī.)]</span> āpāsu <span class="note">[āvāsu (syā.), āpadāsu (ka.)]</span> sīdati.</p>
  8632. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn14"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  8633. <p class="gatha1">Tassa saṃhīrapaññassa, vivaro jāyate mahā;</p>
  8634. <p class="gathalast">Rattimandhova <span class="note">[nattamandhova (sī. pī.)]</span> rūpāni, thūlāni manupassati.</p>
  8635. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn14"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  8636. <p class="gatha1">Asāre <a name="V1.0247"></a> sārayogaññū, matiṃ na tveva vindati;</p>
  8637. <p class="gathalast">Sarabhova giriduggasmiṃ, antarāyeva sīdati.</p>
  8638. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn14"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  8639. <p class="gatha1">Hīnajaccopi ce hoti, uṭṭhātā dhitimā naro;</p>
  8640. <p class="gathalast">Ācārasīlasampanno, nise aggīva bhāsati.</p>
  8641. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn14"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  8642. <p class="gatha1">Etaṃ <a name="M1.0328"></a> me upamaṃ katvā, putte vijjāsu vācaya <span class="note">[ṭhāpasa (syā. ka.)]</span>;</p>
  8643. <p class="gathalast">Saṃvirūḷhetha medhāvī, khette bījaṃva <span class="note">[khettabījaṃva (sī. pī.)]</span> vuṭṭhiyāti.</p>
  8644. <p class="centered">Cūḷahaṃsajātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  8645. <p class="subhead">503. Sattigumbajātakaṃ (7)</p>
  8646. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn14"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  8647. <p class="gatha1">Migaluddo <a name="T1.0435"></a> mahārājā, pañcālānaṃ rathesabho;</p>
  8648. <p class="gathalast">Nikkhanto saha senāya, ogaṇo vanamāgamā.</p>
  8649. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn14"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  8650. <p class="gatha1">Tatthaddasā araññasmiṃ, takkarānaṃ kuṭiṃ kataṃ;</p>
  8651. <p class="gathalast">Tassā <span class="note">[tasmā (syā. pī. ka.)]</span> kuṭiyā nikkhamma, suvo luddāni bhāsati.</p>
  8652. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><a name="para161_kn14"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  8653. <p class="gatha1">Sampannavāhano poso, yuvā sammaṭṭhakuṇḍalo <span class="note">[kuṇḍalī (syā. ka.)]</span>;</p>
  8654. <p class="gathalast">Sobhati lohituṇhīso, divā sūriyova bhāsati.</p>
  8655. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><a name="para162_kn14"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  8656. <p class="gatha1">Majjhanhike <span class="note">[majjhantike (sabbattha)]</span> sampatike, sutto rājā sasārathi;</p>
  8657. <p class="gathalast">Handassābharaṇaṃ sabbaṃ, gaṇhāma sāhasā <span class="note">[sahasā (sī. syā. pī.)]</span> mayaṃ.</p>
  8658. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><a name="para163_kn14"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  8659. <p class="gatha1">Nisīthepi raho dāni, sutto rājā sasārathi;</p>
  8660. <p class="gathalast">Ādāya vatthaṃ maṇikuṇḍalañca, hantvāna sākhāhi avattharāma.</p>
  8661. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><a name="para164_kn14"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  8662. <p class="gatha1">Kinnu ummattarūpova, sattigumba pabhāsasi;</p>
  8663. <p class="gathalast">Durāsadā hi rājāno, aggi pajjalito yathā.</p>
  8664. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><a name="para165_kn14"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  8665. <p class="gatha1">Atha tvaṃ patikolamba, matto thullāni gajjasi;</p>
  8666. <p class="gathalast">Mātari mayhaṃ naggāya, kinnu tvaṃ vijigucchase.</p>
  8667. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><a name="para166_kn14"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  8668. <p class="gatha1">Uṭṭhehi samma taramāno, rathaṃ yojehi sārathi;</p>
  8669. <p class="gathalast">Sakuṇo me na ruccati, aññaṃ gacchāma assamaṃ.</p>
  8670. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><a name="para167_kn14"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  8671. <p class="gatha1">Yutto ratho mahārāja, yutto ca balavāhano;</p>
  8672. <p class="gathalast">Adhitiṭṭha mahārāja, aññaṃ gacchāma assamaṃ.</p>
  8673. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><a name="para168_kn14"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  8674. <p class="gatha1">Ko <a name="T1.0436"></a> numeva gatā <span class="note">[kva nu’me’pagatā (?)]</span> sabbe, ye asmiṃ paricārakā;</p>
  8675. <p class="gathalast">Esa gacchati pañcālo, mutto tesaṃ adassanā.</p>
  8676. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><a name="para169_kn14"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  8677. <p class="gatha1">Kodaṇḍakāni <a name="V1.0248"></a><a name="M1.0329"></a> gaṇhatha, sattiyo tomarāni ca;</p>
  8678. <p class="gathalast">Esa gacchati pañcālo, mā vo muñcittha jīvataṃ <span class="note">[jīvitaṃ (bahūsu)]</span>.</p>
  8679. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><a name="para170_kn14"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  8680. <p class="gatha1">Athāparo paṭinandittha, suvo lohitatuṇḍako;</p>
  8681. <p class="gathalast">Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;</p>
  8682. <p class="gathalast">Issarosi anuppatto, yaṃ idhatthi pavedaya.</p>
  8683. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><a name="para171_kn14"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  8684. <p class="gatha1">Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo;</p>
  8685. <p class="gathalast">Phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varaṃ varaṃ.</p>
  8686. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><a name="para172_kn14"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  8687. <p class="gatha1">Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā;</p>
  8688. <p class="gathalast">Tato piva mahārāja, sace tvaṃ abhikaṅkhasi.</p>
  8689. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><a name="para173_kn14"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  8690. <p class="gatha1">Araññaṃ uñchāya gatā, ye asmiṃ paricārakā;</p>
  8691. <p class="gathalast">Sayaṃ uṭṭhāya gaṇhavho, hatthā me natthi dātave.</p>
  8692. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><a name="para174_kn14"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  8693. <p class="gatha1">Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko;</p>
  8694. <p class="gathalast">Atheso itaro pakkhī, suvo luddāni bhāsati.</p>
  8695. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><a name="para175_kn14"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  8696. <p class="gatha1">‘‘Etaṃ hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvataṃ’’;</p>
  8697. <p class="gathalast">Iccevaṃ vilapantassa, sotthiṃ <span class="note">[sotthī (syā.)]</span> pattosmi assamaṃ.</p>
  8698. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><a name="para176_kn14"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  8699. <p class="gatha1">Bhātarosma mahārāja, sodariyā ekamātukā;</p>
  8700. <p class="gathalast">Ekarukkhasmiṃ saṃvaḍḍhā, nānākhettagatā ubho.</p>
  8701. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><a name="para177_kn14"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  8702. <p class="gatha1">Sattigumbo ca corānaṃ, ahañca isīnaṃ idha;</p>
  8703. <p class="gathalast">Asataṃ <a name="T1.0437"></a> so, sataṃ ahaṃ, tena dhammena no vinā.</p>
  8704. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><a name="para178_kn14"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  8705. <p class="gatha1">Tattha vadho ca bandho ca, nikatī vañcanāni ca;</p>
  8706. <p class="gathalast">Ālopā sāhasākārā, tāni so tattha sikkhati.</p>
  8707. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><a name="para179_kn14"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  8708. <p class="gatha1">Idha saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo;</p>
  8709. <p class="gathalast">Āsanūdakadāyīnaṃ, aṅke vaddhosmi bhāradha <span class="note">[bhārata (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  8710. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><a name="para180_kn14"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  8711. <p class="gatha1">Yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ;</p>
  8712. <p class="gathalast">Sīlavantaṃ visīlaṃ vā, vasaṃ tasseva gacchati.</p>
  8713. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><a name="para181_kn14"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  8714. <p class="gatha1">Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati;</p>
  8715. <p class="gathalast">Sopi tādisako hoti, sahavāso hi <span class="note">[sahavāsopi (syā. ka.)]</span> tādiso.</p>
  8716. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><a name="para182_kn14"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  8717. <p class="gatha1">Sevamāno <a name="M1.0330"></a> sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ;</p>
  8718. <p class="gatha2">Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati;</p>
  8719. <p class="gathalast">Upalepabhayā <span class="note">[upalimpabhayā (syā. ka.)]</span> dhīro, neva pāpasakhā siyā.</p>
  8720. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><a name="para183_kn14"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  8721. <p class="gatha1">Pūtimacchaṃ <a name="V1.0249"></a> kusaggena, yo naro upanayhati;</p>
  8722. <p class="gathalast">Kusāpi pūti <span class="note">[pūtī (sī. pī.)]</span> vāyanti, evaṃ bālūpasevanā.</p>
  8723. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><a name="para184_kn14"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  8724. <p class="gatha1">Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati;</p>
  8725. <p class="gathalast">Pattāpi surabhi <span class="note">[surabhī (sī. syā. pī.)]</span> vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā.</p>
  8726. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><a name="para185_kn14"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  8727. <p class="gatha1">Tasmā pattapuṭasseva <span class="note">[phalapuṭasseva (sī. pī.), palapuṭasseva (ka. aṭṭha.), palāsapuṭasseva (syā. ka.)]</span>, ñatvā sampākamattano;</p>
  8728. <p class="gatha2">Asante nopaseveyya, sante seveyya paṇḍito;</p>
  8729. <p class="gathalast">Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggatinti.</p>
  8730. <p class="centered">Sattigumbajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  8731. <p class="subhead">504. Bhallātiyajātakaṃ (8)</p>
  8732. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><a name="para186_kn14"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  8733. <p class="gatha1">Bhallātiyo <a name="T1.0438"></a> <span class="note">[bhallāṭiyo (sī. pī.)]</span> nāma ahosi rājā, raṭṭhaṃ pahāya migavaṃ acāri so;</p>
  8734. <p class="gathalast">Agamā girivaraṃ gandhamādanaṃ, supupphitaṃ <span class="note">[sampupphitaṃ (sī. pī.)]</span> kimpurisānuciṇṇaṃ.</p>
  8735. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><a name="para187_kn14"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  8736. <p class="gatha1">Sāḷūrasaṅghañca nisedhayitvā, dhanuṃ <span class="note">[dhanu (sī. syā. pī.)]</span> kalāpañca so nikkhipitvā;</p>
  8737. <p class="gathalast">Upāgami vacanaṃ vattukāmo, yatthaṭṭhitā kimpurisā ahesuṃ.</p>
  8738. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><a name="para188_kn14"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  8739. <p class="gatha1">Himaccaye hemavatāya tīre, kimidhaṭṭhitā mantayavho abhiṇhaṃ;</p>
  8740. <p class="gathalast">Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ nu <span class="note">[kathaṃ vo (sī. syā. pī.)]</span> jānanti manussaloke.</p>
  8741. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><a name="para189_kn14"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  8742. <p class="gatha1">Mallaṃ <a name="M1.0331"></a> giriṃ paṇḍarakaṃ tikūṭaṃ, sītodakā <span class="note">[sītodiyā (sī. pī.), sītodikā (?)]</span> anuvicarāma najjo;</p>
  8743. <p class="gathalast">Migā manussāva nibhāsavaṇṇā, jānanti no kimpurisāti ludda.</p>
  8744. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><a name="para190_kn14"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  8745. <p class="gatha1">Sukiccharūpaṃ paridevayavho <span class="note">[paridevathavho (?) moggallānabyākaraṇe 6.38 suttaṃ]</span>, āliṅgito cāsi piyo piyāya;</p>
  8746. <p class="gathalast">Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane rodatha appatītā.</p>
  8747. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><a name="para191_kn14"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  8748. <p class="gatha1">Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya;</p>
  8749. <p class="gathalast">Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane vilapatha appatītā.</p>
  8750. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><a name="para192_kn14"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  8751. <p class="gatha1">Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya;</p>
  8752. <p class="gathalast">Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha <a name="T1.0439"></a> vane socatha appatītā.</p>
  8753. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><a name="para193_kn14"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  8754. <p class="gatha1">Mayekarattaṃ <span class="note">[rattiṃ (pī.)]</span> vippavasimha ludda, akāmakā aññamaññaṃ sarantā;</p>
  8755. <p class="gathalast">Tamekarattaṃ anutappamānā, socāma ‘‘sā ratti punaṃ na hessati’’.</p>
  8756. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><a name="para194_kn14"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  8757. <p class="gatha1">Yamekarattaṃ anutappathetaṃ, dhanaṃ va naṭṭhaṃ pitaraṃ va petaṃ;</p>
  8758. <p class="gathalast">Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ vinā vāsamakappayittha.</p>
  8759. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><a name="para195_kn14"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  8760. <p class="gatha1">Yamimaṃ <a name="V1.0250"></a> <span class="note">[yayimaṃ (ka. sī.)]</span> nadiṃ passasi sīghasotaṃ, nānādumacchādanaṃ selakūlaṃ <span class="note">[dumacchadanaṃ selakūṭaṃ (sī. pī.), dumasañchannaṃ selakūlaṃ (ka.)]</span>;</p>
  8761. <p class="gathalast">Taṃ me piyo uttari vassakāle, mamañca <a name="T1.0440"></a> maññaṃ anubandhatīti.</p>
  8762. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><a name="para196_kn14"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  8763. <p class="gatha1">Ahañca <a name="M1.0332"></a> aṅkolakamocināmi, atimuttakaṃ sattaliyothikañca;</p>
  8764. <p class="gathalast">‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’.</p>
  8765. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><a name="para197_kn14"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  8766. <p class="gatha1">Ahañcidaṃ kuravakamocināmi, uddālakā pāṭalisindhuvārakā <span class="note">[sindhuvāritā (syā. pī. ka.)]</span>;</p>
  8767. <p class="gathalast">‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’.</p>
  8768. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><a name="para198_kn14"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  8769. <p class="gatha1">Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi mālaṃ;</p>
  8770. <p class="gathalast">‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’.</p>
  8771. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><a name="para199_kn14"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  8772. <p class="gatha1">Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi bhāraṃ;</p>
  8773. <p class="gathalast">Idañca no hehiti santharatthaṃ, yatthajjimaṃ <span class="note">[yatthajjamaṃ (sī. pī.)]</span> viharissāma <span class="note">[viharissāmu (pī.)]</span> rattiṃ.</p>
  8774. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><a name="para200_kn14"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  8775. <p class="gatha1">Ahañca kho agaḷuṃ <span class="note">[aggalu (syā. ka.), akaluṃ (pī.)]</span> candanañca, silāya piṃsāmi pamattarūpā;</p>
  8776. <p class="gathalast">‘‘Piyo ca me hehiti rositaṅgo, ahañca <a name="T1.0441"></a> naṃ rositā ajjhupessaṃ’’.</p>
  8777. <p class="hangnum"><a name="para201"></a><a name="para201_kn14"></a><span class="paranum">201</span>.</p>
  8778. <p class="gatha1">Athāgamā salilaṃ sīghasotaṃ, nudaṃ sāle salaḷe kaṇṇikāre;</p>
  8779. <p class="gathalast">Āpūratha <span class="note">[apūratha (sī. pī.), āpūrathe (syā.)]</span> tena muhuttakena, sāyaṃ nadī āsi mayā suduttarā.</p>
  8780. <p class="hangnum"><a name="para202"></a><a name="para202_kn14"></a><span class="paranum">202</span>.</p>
  8781. <p class="gatha1">Ubhosu tīresu mayaṃ tadā ṭhitā, sampassantā ubhayo aññamaññaṃ;</p>
  8782. <p class="gathalast">Sakimpi rodāma sakiṃ hasāma, kicchena no āgamā <span class="note">[agamā (sī. syā. pī.)]</span> saṃvarī sā.</p>
  8783. <p class="hangnum"><a name="para203"></a><a name="para203_kn14"></a><span class="paranum">203</span>.</p>
  8784. <p class="gatha1">Pātova <a name="M1.0333"></a> <span class="note">[pāto ca (sī. syā. pī.)]</span> kho uggate sūriyamhi, catukkaṃ nadiṃ uttariyāna ludda;</p>
  8785. <p class="gathalast">Āliṅgiyā aññamaññaṃ mayaṃ ubho, sakimpi rodāma sakiṃ hasāma.</p>
  8786. <p class="hangnum"><a name="para204"></a><a name="para204_kn14"></a><span class="paranum">204</span>.</p>
  8787. <p class="gatha1">Tīhūnakaṃ sattasatāni ludda, yamidha mayaṃ vippavasimha pubbe;</p>
  8788. <p class="gathalast">Vassekimaṃ <span class="note">[vāsekimaṃ (sī. pī.)]</span> jīvitaṃ bhūmipāla, ko nīdha kantāya vinā vaseyya.</p>
  8789. <p class="hangnum"><a name="para205"></a><a name="para205_kn14"></a><span class="paranum">205</span>.</p>
  8790. <p class="gatha1">Āyuñca vo kīvatako nu samma, sacepi jānātha vadetha āyuṃ;</p>
  8791. <p class="gathalast">Anussavā vuḍḍhato āgamā vā, akkhātha <a name="T1.0442"></a> me taṃ avikampamānā.</p>
  8792. <p class="hangnum"><a name="para206"></a><a name="para206_kn14"></a><span class="paranum">206</span>.</p>
  8793. <p class="gatha1">Āyuñca no vassasahassaṃ ludda, na cantarā pāpako atthi rogo;</p>
  8794. <p class="gathalast">Appañca <span class="note">[appaṃva (syā. ka.)]</span> dukkhaṃ sukhameva bhiyyo, avītarāgā vijahāma jīvitaṃ.</p>
  8795. <p class="hangnum"><a name="para207"></a><a name="para207_kn14"></a><span class="paranum">207</span>.</p>
  8796. <p class="gatha1">Idañca sutvāna amānusānaṃ, bhallātiyo ittara jīvitanti;</p>
  8797. <p class="gathalast">Nivattatha na migavaṃ acari, adāsi dānāni abhuñji bhoge.</p>
  8798. <p class="hangnum"><a name="para208"></a><a name="para208_kn14"></a><span class="paranum">208</span>.</p>
  8799. <p class="gatha1">Idañca sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā kalahaṃ akattha;</p>
  8800. <p class="gathalast">Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ.</p>
  8801. <p class="hangnum"><a name="para209"></a><a name="para209_kn14"></a><span class="paranum">209</span>.</p>
  8802. <p class="gatha1">Idañca <a name="V1.0251"></a> sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā vivādaṃ akattha;</p>
  8803. <p class="gathalast">Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ.</p>
  8804. <p class="hangnum"><a name="para210"></a><a name="para210_kn14"></a><span class="paranum">210</span>.</p>
  8805. <p class="gatha1">Vividhaṃ <a name="M1.0334"></a> <span class="note">[vividha (sī. syā.)]</span> adhimanā suṇomahaṃ, vacanapathaṃ tava atthasaṃhitaṃ;</p>
  8806. <p class="gathalast">Muñcaṃ <span class="note">[muñca (sī. pī.)]</span> giraṃ nudaseva me daraṃ, samaṇa <a name="T1.0443"></a> sukhāvaha jīva me ciranti.</p>
  8807. <p class="centered">Bhallātiyajātakaṃ aṭṭhamaṃ.</p>
  8808. <p class="subhead">505. Somanassajātakaṃ (9)</p>
  8809. <p class="hangnum"><a name="para211"></a><a name="para211_kn14"></a><span class="paranum">211</span>.</p>
  8810. <p class="gatha1">Ko taṃ hiṃsati heṭheti, kiṃ <span class="note">[kinnu (pī. ka.)]</span> dummano socasi appatīto;</p>
  8811. <p class="gathalast">Kassajja mātāpitaro rudantu, kvajja setu <span class="note">[ko nvejja seti (ka.), ko ajja setu (?)]</span> nihato pathabyā.</p>
  8812. <p class="hangnum"><a name="para212"></a><a name="para212_kn14"></a><span class="paranum">212</span>.</p>
  8813. <p class="gatha1">Tuṭṭhosmi deva tava dassanena, cirassaṃ passāmi taṃ bhūmipāla;</p>
  8814. <p class="gathalast">Ahiṃsako reṇumanuppavissa, puttena te heṭhayitosmi <span class="note">[pothayitosmi (ka.)]</span> deva.</p>
  8815. <p class="hangnum"><a name="para213"></a><a name="para213_kn14"></a><span class="paranum">213</span>.</p>
  8816. <p class="gatha1">Āyantu dovārikā khaggabandhā <span class="note">[khaggabaddhā (sī. pī.)]</span>, kāsāviyā yantu <span class="note">[hantu (ka.)]</span> antepurantaṃ;</p>
  8817. <p class="gathalast">Hantvāna taṃ somanassaṃ kumāraṃ, chetvāna sīsaṃ varamāharantu.</p>
  8818. <p class="hangnum"><a name="para214"></a><a name="para214_kn14"></a><span class="paranum">214</span>.</p>
  8819. <p class="gatha1">Pesitā rājino dūtā, kumāraṃ etadabravuṃ;</p>
  8820. <p class="gathalast">Issarena vitiṇṇosi, vadhaṃ pattosi khattiya.</p>
  8821. <p class="hangnum"><a name="para215"></a><a name="para215_kn14"></a><span class="paranum">215</span>.</p>
  8822. <p class="gatha1">Sa rājaputto paridevayanto, dasaṅguliṃ añjaliṃ paggahetvā;</p>
  8823. <p class="gathalast">Ahampi <a name="T1.0444"></a> icchāmi janinda daṭṭhuṃ, jīvaṃ maṃ netvā <span class="note">[jīvaṃ panetvā (sī. pī.)]</span> paṭidassayetha.</p>
  8824. <p class="hangnum"><a name="para216"></a><a name="para216_kn14"></a><span class="paranum">216</span>.</p>
  8825. <p class="gatha1">Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rañño puttaṃ adassayuṃ;</p>
  8826. <p class="gathalast">Putto ca pitaraṃ disvā, dūratovajjhabhāsatha.</p>
  8827. <p class="hangnum"><a name="para217"></a><a name="para217_kn14"></a><span class="paranum">217</span>.</p>
  8828. <p class="gatha1">Āgacchuṃ <a name="M1.0335"></a> <span class="note">[āgañchuṃ (sī.), āgañchu (pī.)]</span> dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda;</p>
  8829. <p class="gathalast">Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, aparādho ko nidha mamajja atthi.</p>
  8830. <p class="hangnum"><a name="para218"></a><a name="para218_kn14"></a><span class="paranum">218</span>.</p>
  8831. <p class="gatha1">Sāyañca pāto udakaṃ sajāti, aggiṃ sadā pāricaratappamatto;</p>
  8832. <p class="gathalast">Taṃ tādisaṃ saṃyataṃ brahmacāriṃ, kasmā tuvaṃ brūsi gahappatīti.</p>
  8833. <p class="hangnum"><a name="para219"></a><a name="para219_kn14"></a><span class="paranum">219</span>.</p>
  8834. <p class="gatha1">Tālā ca mūlā ca phalā ca deva, pariggahā vividhā santimassa;</p>
  8835. <p class="gathalast">Te rakkhati gopayatappamatto, <span class="note">[brāhmaṇo gahapati tena hoti (sī. syā. pī.)]</span> tasmā ahaṃ brūmi gahappatīti <span class="note">[brāhmaṇo gahapati tena hoti (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  8836. <p class="hangnum"><a name="para220"></a><a name="para220_kn14"></a><span class="paranum">220</span>.</p>
  8837. <p class="gatha1">Saccaṃ kho etaṃ vadasi kumāra, pariggahā vividhā santimassa;</p>
  8838. <p class="gathalast">Te rakkhati gopayatappamatto, sa <span class="note">[natthi idaṃ sī. syā. pī. potthakesu]</span> brāhmaṇo <a name="T1.0445"></a> gahapati tena hoti.</p>
  8839. <p class="hangnum"><a name="para221"></a><a name="para221_kn14"></a><span class="paranum">221</span>.</p>
  8840. <p class="gatha1">Suṇantu mayhaṃ parisā samāgatā, sanegamā jānapadā ca sabbe;</p>
  8841. <p class="gathalast">Bālāyaṃ bālassa vaco nisamma, ahetunā ghātayate maṃ <span class="note">[ghātayate (sī. pī.)]</span> janindo.</p>
  8842. <p class="hangnum"><a name="para222"></a><a name="para222_kn14"></a><span class="paranum">222</span>.</p>
  8843. <p class="gatha1">Daḷhasmi <a name="V1.0252"></a> mūle visaṭe virūḷhe, dunnikkayo veḷu pasākhajāto;</p>
  8844. <p class="gathalast">Vandāmi pādāni tava <span class="note">[tavaṃ (sī. pī.)]</span> janinda, anujāna maṃ pabbajissāmi deva.</p>
  8845. <p class="hangnum"><a name="para223"></a><a name="para223_kn14"></a><span class="paranum">223</span>.</p>
  8846. <p class="gatha1">Bhuñjassu bhoge vipule kumāra, sabbañca te issariyaṃ dadāmi;</p>
  8847. <p class="gathalast">Ajjeva tvaṃ kurūnaṃ hohi rājā, mā pabbajī pabbajjā hi dukkhā.</p>
  8848. <p class="hangnum"><a name="para224"></a><a name="para224_kn14"></a><span class="paranum">224</span>.</p>
  8849. <p class="gatha1">Kinnūdha <a name="M1.0336"></a> deva tavamatthi bhogā, pubbevahaṃ <span class="note">[pubbe cahaṃ (ka.)]</span> devaloke ramissaṃ;</p>
  8850. <p class="gathalast">Rūpehi saddehi atho rasehi, gandhehi phassehi manoramehi.</p>
  8851. <p class="hangnum"><a name="para225"></a><a name="para225_kn14"></a><span class="paranum">225</span>.</p>
  8852. <p class="gatha1">Bhuttā ca me <span class="note">[bhuttā (sī. pī.)]</span> bhogā tidivasmiṃ deva, parivāritā <span class="note">[paricāritā (ka.)]</span> accharānaṃ gaṇena <span class="note">[accharāsaṃgaṇena (syā. pī. ka.)]</span>;</p>
  8853. <p class="gathalast">Tuvañca <span class="note">[tavañca (sī. pī.)]</span> bālaṃ paraneyyaṃ viditvā, na <a name="T1.0446"></a> tādise rājakule vaseyyaṃ.</p>
  8854. <p class="hangnum"><a name="para226"></a><a name="para226_kn14"></a><span class="paranum">226</span>.</p>
  8855. <p class="gatha1">Sacāhaṃ bālo paraneyyo asmi, ekāparādhaṃ <span class="note">[etāparādhaṃ (ka.)]</span> khama putta mayhaṃ;</p>
  8856. <p class="gathalast">Punapi ce edisakaṃ bhaveyya, yathāmatiṃ somanassa karohi.</p>
  8857. <p class="hangnum"><a name="para227"></a><a name="para227_kn14"></a><span class="paranum">227</span>.</p>
  8858. <p class="gatha1">Anisamma kataṃ kammaṃ, anavatthāya cintitaṃ;</p>
  8859. <p class="gathalast">Bhesajjasseva vebhaṅgo, vipāko hoti pāpako.</p>
  8860. <p class="hangnum"><a name="para228"></a><a name="para228_kn14"></a><span class="paranum">228</span>.</p>
  8861. <p class="gatha1">Nisamma ca kataṃ kammaṃ, sammāvatthāya cintitaṃ;</p>
  8862. <p class="gathalast">Bhesajjasseva sampatti, vipāko hoti bhadrako.</p>
  8863. <p class="hangnum"><a name="para229"></a><a name="para229_kn14"></a><span class="paranum">229</span>.</p>
  8864. <p class="gatha1">Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu;</p>
  8865. <p class="gathalast">Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.</p>
  8866. <p class="hangnum"><a name="para230"></a><a name="para230_kn14"></a><span class="paranum">230</span>.</p>
  8867. <p class="gatha1">Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati;</p>
  8868. <p class="gathalast">Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhati.</p>
  8869. <p class="hangnum"><a name="para231"></a><a name="para231_kn14"></a><span class="paranum">231</span>.</p>
  8870. <p class="gatha1">Nisamma daṇḍaṃ paṇayeyya issaro, vegā kataṃ tappati bhūmipāla;</p>
  8871. <p class="gathalast">Sammāpaṇīdhī ca narassa atthā, anānutappā te bhavanti pacchā.</p>
  8872. <p class="hangnum"><a name="para232"></a><a name="para232_kn14"></a><span class="paranum">232</span>.</p>
  8873. <p class="gatha1">Anānutappāni <a name="M1.0337"></a> hi ye karonti, vibhajja <a name="T1.0447"></a> kammāyatanāni loke;</p>
  8874. <p class="gathalast">Viññuppasatthāni sukhudrayāni, bhavanti buddhānumatāni <span class="note">[vaddhānumatāni (sī. pī.)]</span> tāni.</p>
  8875. <p class="hangnum"><a name="para233"></a><a name="para233_kn14"></a><span class="paranum">233</span>.</p>
  8876. <p class="gatha1">Āgacchuṃ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda;</p>
  8877. <p class="gathalast">Mātuñca <span class="note">[mātucca (pī.)]</span> aṅkasmimahaṃ nisinno, ākaḍḍhito sahasā tehi deva.</p>
  8878. <p class="hangnum"><a name="para234"></a><a name="para234_kn14"></a><span class="paranum">234</span>.</p>
  8879. <p class="gatha1">Kaṭukañhi sambādhaṃ sukicchaṃ <span class="note">[sukiccha (sī. pī.)]</span> patto, madhurampi yaṃ jīvitaṃ laddha rāja;</p>
  8880. <p class="gathalast">Kicchenahaṃ ajja vadhā pamutto, pabbajjamevābhimanohamasmi.</p>
  8881. <p class="hangnum"><a name="para235"></a><a name="para235_kn14"></a><span class="paranum">235</span>.</p>
  8882. <p class="gatha1">Putto tavāyaṃ taruṇo sudhamme, anukampako somanasso kumāro;</p>
  8883. <p class="gathalast">Taṃ yācamāno na labhāmi svajja <span class="note">[sajja (sī. pī.)]</span>, arahasi naṃ yācitave <span class="note">[yācituye (ka.)]</span> tuvampi.</p>
  8884. <p class="hangnum"><a name="para236"></a><a name="para236_kn14"></a><span class="paranum">236</span>.</p>
  8885. <p class="gatha1">Ramassu <a name="V1.0253"></a> bhikkhācariyāya putta, nisamma dhammesu paribbajassu;</p>
  8886. <p class="gathalast">Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, anindito brahmamupehi ṭhānaṃ.</p>
  8887. <p class="hangnum"><a name="para237"></a><a name="para237_kn14"></a><span class="paranum">237</span>.</p>
  8888. <p class="gatha1">Acchera <span class="note">[acchariya (sī. syā. pī.)]</span> rūpaṃ vata yādisañca, dukkhitaṃ <a name="T1.0448"></a> maṃ dukkhāpayase sudhamme;</p>
  8889. <p class="gathalast">Yācassu puttaṃ iti vuccamānā, bhiyyova ussāhayase kumāraṃ.</p>
  8890. <p class="hangnum"><a name="para238"></a><a name="para238_kn14"></a><span class="paranum">238</span>.</p>
  8891. <p class="gatha1">Ye vippamuttā anavajjabhogino <span class="note">[bhojino (sī. syā. pī.)]</span>, parinibbutā lokamimaṃ caranti;</p>
  8892. <p class="gathalast">Tamariyamaggaṃ paṭipajjamānaṃ, na ussahe vārayituṃ kumāraṃ.</p>
  8893. <p class="hangnum"><a name="para239"></a><a name="para239_kn14"></a><span class="paranum">239</span>.</p>
  8894. <p class="gatha1">Addhā <a name="M1.0338"></a> have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino;</p>
  8895. <p class="gathalast">Yesāyaṃ sutvāna subhāsitāni, appossukkā vītasokā sudhammāti.</p>
  8896. <p class="centered">Somanassajātakaṃ navamaṃ.</p>
  8897. <p class="subhead">506. Campeyyajātakaṃ (10)</p>
  8898. <p class="hangnum"><a name="para240"></a><a name="para240_kn14"></a><span class="paranum">240</span>.</p>
  8899. <p class="gatha1">Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā;</p>
  8900. <p class="gathalast">Devatā nusi gandhabbī, na taṃ maññāmi mānusiṃ <span class="note">[mānusī (syā. ka.)]</span>.</p>
  8901. <p class="hangnum"><a name="para241"></a><a name="para241_kn14"></a><span class="paranum">241</span>.</p>
  8902. <p class="gatha1">Namhi devī na gandhabbī, na mahārāja mānusī;</p>
  8903. <p class="gathalast">Nāgakaññāsmi bhaddante, atthenamhi idhāgatā.</p>
  8904. <p class="hangnum"><a name="para242"></a><a name="para242_kn14"></a><span class="paranum">242</span>.</p>
  8905. <p class="gatha1">Vibbhantacittā kupitindriyāsi, nettehi te vārigaṇā savanti;</p>
  8906. <p class="gathalast">Kiṃ <a name="T1.0449"></a> te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayānā, idhāgatā nāri tadiṅgha brūhi.</p>
  8907. <p class="hangnum"><a name="para243"></a><a name="para243_kn14"></a><span class="paranum">243</span>.</p>
  8908. <p class="gatha1">Yamuggatejo uragoti cāhu, nāgoti naṃ āhu janā janinda;</p>
  8909. <p class="gathalast">Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso.</p>
  8910. <p class="hangnum"><a name="para244"></a><a name="para244_kn14"></a><span class="paranum">244</span>.</p>
  8911. <p class="gatha1">Kathaṃ nvayaṃ balaviriyūpapanno, hatthatta <span class="note">[hatthattha (sī. syā. pī.)]</span> māgacchi vanibbakassa;</p>
  8912. <p class="gathalast">Akkhāhi me nāgakaññe tamatthaṃ, kathaṃ vijānemu gahītanāgaṃ.</p>
  8913. <p class="hangnum"><a name="para245"></a><a name="para245_kn14"></a><span class="paranum">245</span>.</p>
  8914. <p class="gatha1">Nagarampi nāgo bhasmaṃ kareyya, tathā hi so balaviriyūpapanno;</p>
  8915. <p class="gathalast">Dhammañca nāgo apacāyamāno, tasmā parakkamma tapo karoti.</p>
  8916. <p class="hangnum"><a name="para246"></a><a name="para246_kn14"></a><span class="paranum">246</span>.</p>
  8917. <p class="gatha1">Cātuddasiṃ <a name="M1.0339"></a> pañcadasiṃ <span class="note">[pannarasiṃ (sī. syā. pī.)]</span> ca rāja, catuppathe sammati nāgarājā;</p>
  8918. <p class="gathalast">Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso.</p>
  8919. <p class="hangnum"><a name="para247"></a><a name="para247_kn14"></a><span class="paranum">247</span>.</p>
  8920. <p class="gatha1">Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā;</p>
  8921. <p class="gathalast">Vārigehasayā nārī <span class="note">[nāriyo (pī.)]</span>, tāpi taṃ saraṇaṃ gatā.</p>
  8922. <p class="hangnum"><a name="para248"></a><a name="para248_kn14"></a><span class="paranum">248</span>.</p>
  8923. <p class="gatha1">Dhammena <a name="T1.0450"></a> mocehi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena;</p>
  8924. <p class="gathalast">Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā.</p>
  8925. <p class="hangnum"><a name="para249"></a><a name="para249_kn14"></a><span class="paranum">249</span>.</p>
  8926. <p class="gatha1">Dhammena <a name="V1.0254"></a> mocemi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena;</p>
  8927. <p class="gathalast">Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā.</p>
  8928. <p class="hangnum"><a name="para250"></a><a name="para250_kn14"></a><span class="paranum">250</span>.</p>
  8929. <p class="gatha1">Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ;</p>
  8930. <p class="gathalast">Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ.</p>
  8931. <p class="hangnum"><a name="para251"></a><a name="para251_kn14"></a><span class="paranum">251</span>.</p>
  8932. <p class="gatha1">Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ;</p>
  8933. <p class="gathalast">Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā.</p>
  8934. <p class="hangnum"><a name="para252"></a><a name="para252_kn14"></a><span class="paranum">252</span>.</p>
  8935. <p class="gatha1">Vināpi dānā tava vacanaṃ janinda, muñcemu naṃ uragaṃ bandhanasmā;</p>
  8936. <p class="gathalast">Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā.</p>
  8937. <p class="hangnum"><a name="para253"></a><a name="para253_kn14"></a><span class="paranum">253</span>.</p>
  8938. <p class="gatha1">Mutto campeyyako nāgo, rājānaṃ etadabravi;</p>
  8939. <p class="gathalast">Namo te kāsirājatthu, namo te kāsivaḍḍhana;</p>
  8940. <p class="gathalast">Añjaliṃ te paggaṇhāmi, passeyyaṃ me nivesanaṃ.</p>
  8941. <p class="hangnum"><a name="para254"></a><a name="para254_kn14"></a><span class="paranum">254</span>.</p>
  8942. <p class="gatha1">Addhā <a name="T1.0451"></a><a name="M1.0340"></a> hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi;</p>
  8943. <p class="gathalast">Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni.</p>
  8944. <p class="hangnum"><a name="para255"></a><a name="para255_kn14"></a><span class="paranum">255</span>.</p>
  8945. <p class="gatha1">Sacepi <span class="note">[sace hi (sī. pī. aṭṭha.)]</span> vāto girimāvaheyya, cando ca suriyo ca chamā pateyyuṃ;</p>
  8946. <p class="gathalast">Sabbā ca najjo paṭisotaṃ vajeyyuṃ, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ.</p>
  8947. <p class="hangnum"><a name="para256"></a><a name="para256_kn14"></a><span class="paranum">256</span>.</p>
  8948. <p class="gatha1">Nabhaṃ phaleyya udadhīpi susse, saṃvaṭṭaye <span class="note">[saṃvaṭṭeyaṃ (sī. pī.), saṃvaṭṭeyya (syā. ka.)]</span> bhūtadharā vasundharā;</p>
  8949. <p class="gathalast">Siluccayo meru samūlamuppate <span class="note">[mubbahe (sī. syā. pī. ka. aṭṭha.), muṭṭhahe (ka.)]</span>, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ.</p>
  8950. <p class="hangnum"><a name="para257"></a><a name="para257_kn14"></a><span class="paranum">257</span>.</p>
  8951. <p class="gatha1">Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi;</p>
  8952. <p class="gathalast">Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni.</p>
  8953. <p class="hangnum"><a name="para258"></a><a name="para258_kn14"></a><span class="paranum">258</span>.</p>
  8954. <p class="gatha1">Tumhe khottha ghoravisā uḷārā, mahātejā khippakopī ca hotha;</p>
  8955. <p class="gathalast">Maṃkāraṇā <span class="note">[mama kāraṇā (sī. syā. pī.)]</span> bandhanasmā pamutto, arahasi no jānituye <span class="note">[jānitāye (sī.), jānitave (syā.), jānitaye (pī.)]</span> katāni.</p>
  8956. <p class="hangnum"><a name="para259"></a><a name="para259_kn14"></a><span class="paranum">259</span>.</p>
  8957. <p class="gatha1">So <a name="T1.0452"></a> paccataṃ niraye ghorarūpe, mā kāyikaṃ sātamalattha kiñci;</p>
  8958. <p class="gathalast">Peḷāya baddho maraṇaṃ upetu, yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne.</p>
  8959. <p class="hangnum"><a name="para260"></a><a name="para260_kn14"></a><span class="paranum">260</span>.</p>
  8960. <p class="gatha1">Saccappaṭiññā <a name="M1.0341"></a> tavamesa hotu, akkodhano hohi anupanāhī;</p>
  8961. <p class="gathalast">Sabbañca te nāgakulaṃ supaṇṇā, aggiṃva gimhesu <span class="note">[gimhāsu (sī. syā. pī.)]</span> vivajjayantu.</p>
  8962. <p class="hangnum"><a name="para261"></a><a name="para261_kn14"></a><span class="paranum">261</span>.</p>
  8963. <p class="gatha1">Anukampasī nāgakulaṃ janinda, mātā yathā suppiyaṃ ekaputtaṃ;</p>
  8964. <p class="gathalast">Ahañca te nāgakulena saddhiṃ, kāhāmi veyyāvaṭikaṃ uḷāraṃ.</p>
  8965. <p class="hangnum"><a name="para262"></a><a name="para262_kn14"></a><span class="paranum">262</span>.</p>
  8966. <p class="gatha1">Yojentu ve rājarathe sucitte, kambojake assatare sudante;</p>
  8967. <p class="gathalast">Nāge ca yojentu suvaṇṇakappane, dakkhemu nāgassa nivesanāni.</p>
  8968. <p class="hangnum"><a name="para263"></a><a name="para263_kn14"></a><span class="paranum">263</span>.</p>
  8969. <p class="gatha1">Bherī <a name="V1.0255"></a> mudiṅgā <span class="note">[mutiṅgā (sī. pī.)]</span> paṇavā ca saṅkhā, avajjayiṃsu uggasenassa rañño;</p>
  8970. <p class="gathalast">Pāyāsi rājā bahusobhamāno, purakkhato nārigaṇassa majjhe.</p>
  8971. <p class="hangnum"><a name="para264"></a><a name="para264_kn14"></a><span class="paranum">264</span>.</p>
  8972. <p class="gatha1">Suvaṇṇacitakaṃ <a name="T1.0453"></a> bhūmiṃ, addakkhi kāsivaḍḍhano;</p>
  8973. <p class="gathalast">Sovaṇṇamayapāsāde, veḷuriyaphalakatthate.</p>
  8974. <p class="hangnum"><a name="para265"></a><a name="para265_kn14"></a><span class="paranum">265</span>.</p>
  8975. <p class="gatha1">Sa rājā pāvisi byamhaṃ, campeyyassa nivesanaṃ;</p>
  8976. <p class="gathalast">Ādiccavaṇṇasannibhaṃ, kaṃsavijju pabhassaraṃ.</p>
  8977. <p class="hangnum"><a name="para266"></a><a name="para266_kn14"></a><span class="paranum">266</span>.</p>
  8978. <p class="gatha1">Nānārukkhehi sañchannaṃ, nānāgandhasamīritaṃ;</p>
  8979. <p class="gathalast">So pāvekkhi kāsirājā, campeyyassa nivesanaṃ.</p>
  8980. <p class="hangnum"><a name="para267"></a><a name="para267_kn14"></a><span class="paranum">267</span>.</p>
  8981. <p class="gatha1">Paviṭṭhasmiṃ kāsiraññe, campeyyassa nivesanaṃ;</p>
  8982. <p class="gathalast">Dibbā tūriyā pavajjiṃsu, nāgakaññā ca naccisuṃ <span class="note">[naccayuṃ (sī. pī. ka.)]</span>.</p>
  8983. <p class="hangnum"><a name="para268"></a><a name="para268_kn14"></a><span class="paranum">268</span>.</p>
  8984. <p class="gatha1">Taṃ nāgakaññā caritaṃ gaṇena, anvāruhī kāsirājā pasanno;</p>
  8985. <p class="gathalast">Nisīdi sovaṇṇamayamhi pīṭhe, sāpassaye <span class="note">[sopassaye (ka.)]</span> candanasāralitte.</p>
  8986. <p class="hangnum"><a name="para269"></a><a name="para269_kn14"></a><span class="paranum">269</span>.</p>
  8987. <p class="gatha1">So <a name="M1.0342"></a> tattha bhutvā ca atho ramitvā, campeyyakaṃ kāsirājā avoca;</p>
  8988. <p class="gatha2">Vimānaseṭṭhāni imāni tuyhaṃ, ādiccavaṇṇāni pabhassarāni;</p>
  8989. <p class="gathalast">Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ <span class="note">[kimatthiyaṃ (sī. syā. pī.)]</span> nāga tapo karosi.</p>
  8990. <p class="hangnum"><a name="para270"></a><a name="para270_kn14"></a><span class="paranum">270</span>.</p>
  8991. <p class="gatha1">Tā kambukāyūradharā suvatthā, vaṭṭaṅgulī tambatalūpapannā;</p>
  8992. <p class="gatha2">Paggayha <a name="T1.0454"></a> pāyenti anomavaṇṇā, netādisaṃ atthi manussaloke;</p>
  8993. <p class="gathalast">Kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi.</p>
  8994. <p class="hangnum"><a name="para271"></a><a name="para271_kn14"></a><span class="paranum">271</span>.</p>
  8995. <p class="gatha1">Najjo ca temā puthulomamacchā, āṭā <span class="note">[ādā (syā.), adā (pī.)]</span> sakuntābhirudā sutitthā;</p>
  8996. <p class="gathalast">Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi.</p>
  8997. <p class="hangnum"><a name="para272"></a><a name="para272_kn14"></a><span class="paranum">272</span>.</p>
  8998. <p class="gatha1">Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsā, vaggussarā kokilā sampatanti;</p>
  8999. <p class="gathalast">Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi.</p>
  9000. <p class="hangnum"><a name="para273"></a><a name="para273_kn14"></a><span class="paranum">273</span>.</p>
  9001. <p class="gatha1">Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā;</p>
  9002. <p class="gathalast">Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi.</p>
  9003. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><a name="para274_kn14"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  9004. <p class="gatha1">Imā ca te pokkharañño samantato, dibbā <span class="note">[dibyā (syā.), diviyā (pī.)]</span> ca gandhā satataṃ pavāyanti;</p>
  9005. <p class="gathalast">Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi.</p>
  9006. <p class="hangnum"><a name="para275"></a><a name="para275_kn14"></a><span class="paranum">275</span>.</p>
  9007. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0343"></a> puttahetu na dhanassa hetu, na <a name="T1.0455"></a> āyuno cāpi <span class="note">[vāpi (sī. pī.)]</span> janinda hetu;</p>
  9008. <p class="gathalast">Manussayoniṃ abhipatthayāno, tasmā parakkamma tapo karomi.</p>
  9009. <p class="hangnum"><a name="para276"></a><a name="para276_kn14"></a><span class="paranum">276</span>.</p>
  9010. <p class="gatha1">Tvaṃ <a name="V1.0256"></a> lohitakkho vihatantaraṃso, alaṅkato kappitakesamassu;</p>
  9011. <p class="gathalast">Surosito lohitacandanena, gandhabbarājāva disā pabhāsasi.</p>
  9012. <p class="hangnum"><a name="para277"></a><a name="para277_kn14"></a><span class="paranum">277</span>.</p>
  9013. <p class="gatha1">Deviddhipattosi mahānubhāvo, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto;</p>
  9014. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, seyyo ito kena manussaloko.</p>
  9015. <p class="hangnum"><a name="para278"></a><a name="para278_kn14"></a><span class="paranum">278</span>.</p>
  9016. <p class="gatha1">Janinda nāññatra manussalokā, suddhī va saṃvijjati saṃyamo vā;</p>
  9017. <p class="gathalast">Ahañca laddhāna manussayoniṃ, kāhāmi jātimaraṇassa antaṃ.</p>
  9018. <p class="hangnum"><a name="para279"></a><a name="para279_kn14"></a><span class="paranum">279</span>.</p>
  9019. <p class="gatha1">Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino;</p>
  9020. <p class="gathalast">Nāriyo ca disvāna tuvañca nāga, kāhāmi puññāni anappakāni.</p>
  9021. <p class="hangnum"><a name="para280"></a><a name="para280_kn14"></a><span class="paranum">280</span>.</p>
  9022. <p class="gatha1">Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā <a name="T1.0456"></a> ye bahuṭhānacintino;</p>
  9023. <p class="gathalast">Nāriyo ca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni.</p>
  9024. <p class="hangnum"><a name="para281"></a><a name="para281_kn14"></a><span class="paranum">281</span>.</p>
  9025. <p class="gatha1">Idañca me jātarūpaṃ pahūtaṃ, rāsī suvaṇṇassa ca tālamattā;</p>
  9026. <p class="gathalast"><span class="note">[ito haritvā sovaṇṇagharāni kāraya, rūpiyassa ca pākāraṃ karontu (sī. syā.) ito haritvā sovaṇṇagharāni, [kāraya] rūpiyassa ca pākāraṃ karontu (pī.)]</span> Ito haritvāna suvaṇṇagharāni, karassu rūpiyapākāraṃ karontu <span class="note">[ito haritvā sovaṇṇagharāni kāraya, rūpiyassa ca pākāraṃ karontu (sī. syā.) ito haritvā sovaṇṇagharāni, [kāraya] rūpiyassa ca pākāraṃ karontu (pī.)]</span>.</p>
  9027. <p class="hangnum"><a name="para282"></a><a name="para282_kn14"></a><span class="paranum">282</span>.</p>
  9028. <p class="gatha1">Muttā <a name="M1.0344"></a> ca <span class="note">[muttānañca (sī. syā.)]</span> vāhasahassāni pañca, veḷuriyamissāni ito haritvā;</p>
  9029. <p class="gathalast">Antepure bhūmiyaṃ santharantu, nikkaddamā hehiti nīrajā ca.</p>
  9030. <p class="hangnum"><a name="para283"></a><a name="para283_kn14"></a><span class="paranum">283</span>.</p>
  9031. <p class="gatha1">Etādisaṃ āvasa rājaseṭṭha, vimānaseṭṭhaṃ bahu sobhamānaṃ;</p>
  9032. <p class="gathalast">Bārāṇasiṃ nagaraṃ iddhaṃ phītaṃ, rajjañca kārehi anomapaññāti.</p>
  9033. <p class="centered">Campeyyajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  9034. <p class="subhead">507. Mahāpalobhanajātakaṃ (11)</p>
  9035. <p class="hangnum"><a name="para284"></a><a name="para284_kn14"></a><span class="paranum">284</span>.</p>
  9036. <p class="gatha1">Brahmalokā cavitvāna, devaputto mahiddhiko;</p>
  9037. <p class="gathalast">Rañño putto udapādi, sabbakāmasamiddhisu.</p>
  9038. <p class="hangnum"><a name="para285"></a><a name="para285_kn14"></a><span class="paranum">285</span>.</p>
  9039. <p class="gatha1">Kāmā <a name="T1.0457"></a> vā kāmasaññā vā, brahmaloke na vijjati;</p>
  9040. <p class="gathalast">Svāssu <span class="note">[yvāssa (sī.)]</span> tāyeva saññāya, kāmehi vijigucchatha.</p>
  9041. <p class="hangnum"><a name="para286"></a><a name="para286_kn14"></a><span class="paranum">286</span>.</p>
  9042. <p class="gatha1">Tassa cantepure āsi, jhānāgāraṃ sumāpitaṃ;</p>
  9043. <p class="gathalast">So tattha paṭisallīno <span class="note">[paṭisallāno (ka.)]</span>, eko rahasi jhāyatha.</p>
  9044. <p class="hangnum"><a name="para287"></a><a name="para287_kn14"></a><span class="paranum">287</span>.</p>
  9045. <p class="gatha1">Sa rājā paridevesi, puttasokena aṭṭito;</p>
  9046. <p class="gathalast">Ekaputto cayaṃ mayhaṃ, na ca kāmāni bhuñjati.</p>
  9047. <p class="hangnum"><a name="para288"></a><a name="para288_kn14"></a><span class="paranum">288</span>.</p>
  9048. <p class="gatha1">Ko nu khvettha <span class="note">[khettha (sī. pī.)]</span> upāyo so, ko vā jānāti kiñcanaṃ;</p>
  9049. <p class="gathalast">Yo <span class="note">[ko (sī. pī.)]</span> me puttaṃ palobheyya, yathā kāmāni patthaye.</p>
  9050. <p class="hangnum"><a name="para289"></a><a name="para289_kn14"></a><span class="paranum">289</span>.</p>
  9051. <p class="gatha1">Ahu <a name="V1.0257"></a> kumārī tattheva, vaṇṇarūpasamāhitā;</p>
  9052. <p class="gathalast">Kusalā naccagītassa, vādite ca padakkhiṇā.</p>
  9053. <p class="hangnum"><a name="para290"></a><a name="para290_kn14"></a><span class="paranum">290</span>.</p>
  9054. <p class="gatha1">Sā tattha upasaṅkamma, rājānaṃ etadabravi;</p>
  9055. <p class="gathalast">Ahaṃ kho naṃ palobheyyaṃ, sace bhattā bhavissati.</p>
  9056. <p class="hangnum"><a name="para291"></a><a name="para291_kn14"></a><span class="paranum">291</span>.</p>
  9057. <p class="gatha1">Taṃ tathāvādiniṃ rājā, kumāriṃ etadabravi;</p>
  9058. <p class="gathalast">Tvaññeva naṃ palobhehi, tava bhattā bhavissati.</p>
  9059. <p class="hangnum"><a name="para292"></a><a name="para292_kn14"></a><span class="paranum">292</span>.</p>
  9060. <p class="gatha1">Sā <a name="M1.0345"></a> ca antepuraṃ gantvā, bahuṃ kāmupasaṃhitaṃ;</p>
  9061. <p class="gathalast">Hadayaṅgamā pemanīyā, citrā gāthā abhāsatha.</p>
  9062. <p class="hangnum"><a name="para293"></a><a name="para293_kn14"></a><span class="paranum">293</span>.</p>
  9063. <p class="gatha1">Tassā ca gāyamānāya, saddaṃ sutvāna nāriyā;</p>
  9064. <p class="gathalast">Kāmacchandassa uppajji, janaṃ so paripucchatha.</p>
  9065. <p class="hangnum"><a name="para294"></a><a name="para294_kn14"></a><span class="paranum">294</span>.</p>
  9066. <p class="gatha1">Kasseso saddo ko vā so, bhaṇati uccāvacaṃ bahuṃ;</p>
  9067. <p class="gathalast">Hadayaṅgamaṃ pemanīyaṃ, aho <span class="note">[atho (sī. pī.)]</span> kaṇṇasukhaṃ mama.</p>
  9068. <p class="hangnum"><a name="para295"></a><a name="para295_kn14"></a><span class="paranum">295</span>.</p>
  9069. <p class="gatha1">Esā <a name="T1.0458"></a> kho pamadā deva, khiḍḍā esā anappikā <span class="note">[anappakā (ka.)]</span>;</p>
  9070. <p class="gathalast">Sace tvaṃ kāme bhuñjeyya, bhiyyo bhiyyo chādeyyu taṃ.</p>
  9071. <p class="hangnum"><a name="para296"></a><a name="para296_kn14"></a><span class="paranum">296</span>.</p>
  9072. <p class="gatha1">Iṅgha āgacchatorena <span class="note">[āgacchatorenaṃ (ka.) āgacchatu + orena]</span>, avidūramhi gāyatu;</p>
  9073. <p class="gathalast">Assamassa samīpamhi, santike mayhaṃ gāyatu.</p>
  9074. <p class="hangnum"><a name="para297"></a><a name="para297_kn14"></a><span class="paranum">297</span>.</p>
  9075. <p class="gatha1">Tirokuṭṭamhi gāyitvā, jhānāgāramhi pāvisi;</p>
  9076. <p class="gathalast">Bandhi naṃ <span class="note">[bhandhituṃ (syā. ka.)]</span> anupubbena, āraññamiva kuñjaraṃ.</p>
  9077. <p class="hangnum"><a name="para298"></a><a name="para298_kn14"></a><span class="paranum">298</span>.</p>
  9078. <p class="gatha1">Tassa <span class="note">[tassā (syā.)]</span> kāmarasaṃ ñatvā, issādhammo ajāyatha;</p>
  9079. <p class="gathalast">‘‘Ahameva kāme bhuñjeyyaṃ, mā añño puriso ahu’’.</p>
  9080. <p class="hangnum"><a name="para299"></a><a name="para299_kn14"></a><span class="paranum">299</span>.</p>
  9081. <p class="gatha1">Tato asiṃ gahetvāna, purise hantuṃ upakkami;</p>
  9082. <p class="gathalast">Ahameveko bhuñjissaṃ, mā añño puriso siyā.</p>
  9083. <p class="hangnum"><a name="para300"></a><a name="para300_kn14"></a><span class="paranum">300</span>.</p>
  9084. <p class="gatha1">Tato jānapadā sabbe, vikkandiṃsu samāgatā;</p>
  9085. <p class="gathalast">Putto tyāyaṃ mahārāja, janaṃ heṭhetyadūsakaṃ.</p>
  9086. <p class="hangnum"><a name="para301"></a><a name="para301_kn14"></a><span class="paranum">301</span>.</p>
  9087. <p class="gatha1">Tañca rājā vivāhesi <span class="note">[nivāhesi (syā.), vihāhesi (pī.)]</span>, samhā raṭṭhā ca <span class="note">[raṭṭhāto (sī. pī.), raṭṭhato (ka.)]</span> khattiyo;</p>
  9088. <p class="gathalast">Yāvatā vijitaṃ mayhaṃ, na te vatthabba <span class="note">[vattabba (sī. pī.)]</span> tāvade.</p>
  9089. <p class="hangnum"><a name="para302"></a><a name="para302_kn14"></a><span class="paranum">302</span>.</p>
  9090. <p class="gatha1">Tato so bhariyamādāya, samuddaṃ upasaṅkami;</p>
  9091. <p class="gathalast">Paṇṇasālaṃ karitvāna, vanamuñchāya pāvisi.</p>
  9092. <p class="hangnum"><a name="para303"></a><a name="para303_kn14"></a><span class="paranum">303</span>.</p>
  9093. <p class="gatha1">Athettha <a name="V1.0258"></a> isi māgacchi, samuddaṃ uparūpari;</p>
  9094. <p class="gathalast">So tassa gehaṃ pāvekkhi, bhattakāle upaṭṭhite.</p>
  9095. <p class="hangnum"><a name="para304"></a><a name="para304_kn14"></a><span class="paranum">304</span>.</p>
  9096. <p class="gatha1">Tañca <a name="M1.0346"></a> bhariyā palobhesi, passa yāva sudāruṇaṃ;</p>
  9097. <p class="gathalast">Cuto so brahmacariyamhā, iddhiyā parihāyatha.</p>
  9098. <p class="hangnum"><a name="para305"></a><a name="para305_kn14"></a><span class="paranum">305</span>.</p>
  9099. <p class="gatha1">Rājaputto <a name="T1.0459"></a> ca uñchāto, vanamūlaphalaṃ bahuṃ;</p>
  9100. <p class="gathalast">Sāyaṃ kājena <span class="note">[kācena (pī.)]</span> ādāya, assamaṃ upasaṅkami.</p>
  9101. <p class="hangnum"><a name="para306"></a><a name="para306_kn14"></a><span class="paranum">306</span>.</p>
  9102. <p class="gatha1">Isī ca khattiyaṃ disvā, samuddaṃ upasaṅkami;</p>
  9103. <p class="gathalast">‘‘Vehāyasaṃ gamissa’’nti, sīdate so mahaṇṇave.</p>
  9104. <p class="hangnum"><a name="para307"></a><a name="para307_kn14"></a><span class="paranum">307</span>.</p>
  9105. <p class="gatha1">Khattiyo ca isiṃ disvā, sīdamānaṃ mahaṇṇave;</p>
  9106. <p class="gathalast">Tasseva anukampāya, imā gāthā abhāsatha.</p>
  9107. <p class="hangnum"><a name="para308"></a><a name="para308_kn14"></a><span class="paranum">308</span>.</p>
  9108. <p class="gatha1">Abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā;</p>
  9109. <p class="gathalast">Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave.</p>
  9110. <p class="hangnum"><a name="para309"></a><a name="para309_kn14"></a><span class="paranum">309</span>.</p>
  9111. <p class="gatha1">Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā;</p>
  9112. <p class="gathalast">Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.</p>
  9113. <p class="hangnum"><a name="para310"></a><a name="para310_kn14"></a><span class="paranum">310</span>.</p>
  9114. <p class="gatha1">Analā mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā;</p>
  9115. <p class="gathalast">Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.</p>
  9116. <p class="hangnum"><a name="para311"></a><a name="para311_kn14"></a><span class="paranum">311</span>.</p>
  9117. <p class="gatha1">Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā;</p>
  9118. <p class="gathalast">Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti naṃ.</p>
  9119. <p class="hangnum"><a name="para312"></a><a name="para312_kn14"></a><span class="paranum">312</span>.</p>
  9120. <p class="gatha1">Khattiyassa vaco sutvā, isissa nibbidā ahu;</p>
  9121. <p class="gathalast">Laddhā porāṇakaṃ maggaṃ, gacchate so vihāyasaṃ.</p>
  9122. <p class="hangnum"><a name="para313"></a><a name="para313_kn14"></a><span class="paranum">313</span>.</p>
  9123. <p class="gatha1">Khattiyo ca isiṃ disvā, gacchamānaṃ vihāyasaṃ;</p>
  9124. <p class="gathalast">Saṃvegaṃ alabhī dhīro, pabbajjaṃ samarocayi.</p>
  9125. <p class="hangnum"><a name="para314"></a><a name="para314_kn14"></a><span class="paranum">314</span>.</p>
  9126. <p class="gatha1">Tato so pabbajitvāna, kāmarāgaṃ virājayi;</p>
  9127. <p class="gathalast">Kāmarāgaṃ <a name="T1.0460"></a> virājetvā, brahmalokūpago ahūti.</p>
  9128. <p class="centered">Mahāpalobhanajātakaṃ ekādasamaṃ.</p>
  9129. <p class="subhead">508. Pañcapaṇḍitajātakaṃ (12)</p>
  9130. <p class="hangnum"><a name="para315"></a><a name="para315_kn14"></a><span class="paranum">315</span>.</p>
  9131. <p class="gatha1">Pañca <a name="M1.0347"></a> paṇḍitā samāgatāttha, pañhā me paṭibhāti taṃ suṇātha;</p>
  9132. <p class="gathalast">Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, kassevāvikareyya <span class="note">[kassa vāvīkareyya (ka.)]</span> guyhamatthaṃ.</p>
  9133. <p class="hangnum"><a name="para316"></a><a name="para316_kn14"></a><span class="paranum">316</span>.</p>
  9134. <p class="gatha1">Tvaṃ <a name="V1.0259"></a> āvikarohi bhūmipāla, bhattā bhārasaho tuvaṃ vade taṃ;</p>
  9135. <p class="gathalast">Tava chandarucīni <span class="note">[chandañca ruciñca (sī. pī.)]</span> sammasitvā, atha vakkhanti janinda pañca dhīrā.</p>
  9136. <p class="hangnum"><a name="para317"></a><a name="para317_kn14"></a><span class="paranum">317</span>.</p>
  9137. <p class="gatha1">Yā sīlavatī anaññatheyyā <span class="note">[anaññadheyyā (sī. pī.)]</span>, bhattucchandavasānugā (piyā) <span class="note">[( ) natthi sī. pī. potthakesu]</span> manāpā;</p>
  9138. <p class="gathalast">Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhariyāyāvikareyya <span class="note">[bhariyāya vāvīkareyya (ka.)]</span> guyhamatthaṃ.</p>
  9139. <p class="hangnum"><a name="para318"></a><a name="para318_kn14"></a><span class="paranum">318</span>.</p>
  9140. <p class="gatha1">Yo kicchagatassa āturassa, saraṇaṃ hoti gatī parāyanañca;</p>
  9141. <p class="gathalast">Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, sakhino vāvikareyya guyhamatthaṃ.</p>
  9142. <p class="hangnum"><a name="para319"></a><a name="para319_kn14"></a><span class="paranum">319</span>.</p>
  9143. <p class="gatha1">Jeṭṭho <a name="T1.0461"></a> <span class="note">[yo jeṭṭho (syā.)]</span> atha majjhimo kaniṭṭho, yo <span class="note">[so (sī. syā. pī.)]</span> ce sīlasamāhito ṭhitatto;</p>
  9144. <p class="gathalast">Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhātu vāvīkareyya guyhamatthaṃ.</p>
  9145. <p class="hangnum"><a name="para320"></a><a name="para320_kn14"></a><span class="paranum">320</span>.</p>
  9146. <p class="gatha1">Yo ve pituhadayassa paddhagū <span class="note">[patthagū (syā.), pattagū (ka.)]</span>, anujāto pitaraṃ anomapañño;</p>
  9147. <p class="gathalast">Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, puttassāvikareyya <span class="note">[puttassa vāvīkareyya (ka.)]</span> guyhamatthaṃ.</p>
  9148. <p class="hangnum"><a name="para321"></a><a name="para321_kn14"></a><span class="paranum">321</span>.</p>
  9149. <p class="gatha1">Mātā <a name="M1.0348"></a> dvipadājanindaseṭṭha, yā naṃ <span class="note">[yo taṃ (sī. pī.)]</span> poseti chandasā piyena;</p>
  9150. <p class="gathalast">Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, mātuyāvīkareyya <span class="note">[mātuyā vāvīkareyya (ka.)]</span> guyhamatthaṃ.</p>
  9151. <p class="hangnum"><a name="para322"></a><a name="para322_kn14"></a><span class="paranum">322</span>.</p>
  9152. <p class="gatha1">Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ;</p>
  9153. <p class="gathalast">Anipphannatā <span class="note">[anipphādāya (sī. pī.), anipphannatāya (syā.), ā nipphādā (?)]</span> saheyya dhīro, nipphannova <span class="note">[nipphannattho (sī. pī.), nipphannatthova (syā.)]</span> yathāsukhaṃ bhaṇeyya.</p>
  9154. <p class="hangnum"><a name="para323"></a><a name="para323_kn14"></a><span class="paranum">323</span>.</p>
  9155. <p class="gatha1">Kiṃ tvaṃ vimanosi rājaseṭṭha, dvipadajaninda <span class="note">[dipadinda (sī. syā. pī.)]</span> vacanaṃ suṇoma metaṃ <span class="note">[netaṃ (sī. pī.), tetaṃ (syā.)]</span>;</p>
  9156. <p class="gathalast">Kiṃ cintayamāno dummanosi, nūna deva aparādho atthi mayhaṃ.</p>
  9157. <p class="hangnum"><a name="para324"></a><a name="para324_kn14"></a><span class="paranum">324</span>.</p>
  9158. <p class="gatha1">‘‘Paṇhe <a name="T1.0462"></a> <span class="note">[pañño (sī. pī.), pañhe (syā.), panhe (ka.)]</span> vajjho mahosadho’’ti, āṇatto me vadhāya bhūripañño;</p>
  9159. <p class="gathalast">Taṃ cintayamāno dummanosmi, na hi devī aparādho atthi tuyhaṃ.</p>
  9160. <p class="hangnum"><a name="para325"></a><a name="para325_kn14"></a><span class="paranum">325</span>.</p>
  9161. <p class="gatha1">Abhidosagato dāni ehisi, kiṃ sutvā kiṃ saṅkate mano te;</p>
  9162. <p class="gathalast">Ko te kimavoca bhūripañña, iṅgha vacanaṃ suṇoma brūhi metaṃ.</p>
  9163. <p class="hangnum"><a name="para326"></a><a name="para326_kn14"></a><span class="paranum">326</span>.</p>
  9164. <p class="gatha1">‘‘Paṇhe vajjho mahosadho’’ti, yadi te mantayitaṃ janinda dosaṃ;</p>
  9165. <p class="gathalast">Bhariyāya rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ.</p>
  9166. <p class="hangnum"><a name="para327"></a><a name="para327_kn14"></a><span class="paranum">327</span>.</p>
  9167. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="M1.0349"></a> sālavanasmiṃ senako, pāpakammaṃ akāsi asabbhirūpaṃ;</p>
  9168. <p class="gathalast">Sakhinova rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ.</p>
  9169. <p class="hangnum"><a name="para328"></a><a name="para328_kn14"></a><span class="paranum">328</span>.</p>
  9170. <p class="gatha1">Pukkusa <span class="note">[pakkusa (ka.) jā. 1.7.41 paṇṇajātake passitabbaṃ]</span> purisassa te janinda, uppanno rogo arājayutto;</p>
  9171. <p class="gathalast">Bhātuñca <span class="note">[bhātucca (sī. pī.), bhātuva (syā.)]</span> rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ.</p>
  9172. <p class="hangnum"><a name="para329"></a><a name="para329_kn14"></a><span class="paranum">329</span>.</p>
  9173. <p class="gatha1">Ābādhoyaṃ <a name="T1.0463"></a> asabbhirūpo, kāmindo <span class="note">[kāvindo (sī. pī.)]</span> naradevena phuṭṭho;</p>
  9174. <p class="gathalast">Puttassa rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ.</p>
  9175. <p class="hangnum"><a name="para330"></a><a name="para330_kn14"></a><span class="paranum">330</span>.</p>
  9176. <p class="gatha1">Aṭṭhavaṅkaṃ <a name="V1.0260"></a> maṇiratanaṃ uḷāraṃ, sakko te adadā pitāmahassa;</p>
  9177. <p class="gatha2">Devindassa gataṃ tadajja hatthaṃ <span class="note">[devindassa tadajja hatthagataṃ (ka.)]</span>, mātuñca rahogato asaṃsi;</p>
  9178. <p class="gathalast">Guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ.</p>
  9179. <p class="hangnum"><a name="para331"></a><a name="para331_kn14"></a><span class="paranum">331</span>.</p>
  9180. <p class="gatha1">Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ;</p>
  9181. <p class="gathalast">Anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ bhaṇeyya.</p>
  9182. <p class="hangnum"><a name="para332"></a><a name="para332_kn14"></a><span class="paranum">332</span>.</p>
  9183. <p class="gatha1">Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ;</p>
  9184. <p class="gathalast">Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā.</p>
  9185. <p class="hangnum"><a name="para333"></a><a name="para333_kn14"></a><span class="paranum">333</span>.</p>
  9186. <p class="gatha1">Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito;</p>
  9187. <p class="gathalast">Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro.</p>
  9188. <p class="hangnum"><a name="para334"></a><a name="para334_kn14"></a><span class="paranum">334</span>.</p>
  9189. <p class="gatha1">Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro;</p>
  9190. <p class="gathalast">Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati.</p>
  9191. <p class="hangnum"><a name="para335"></a><a name="para335_kn14"></a><span class="paranum">335</span>.</p>
  9192. <p class="gatha1">Yāvanto <a name="M1.0350"></a> purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ;</p>
  9193. <p class="gathalast">Tāvanto <a name="T1.0464"></a> tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje.</p>
  9194. <p class="hangnum"><a name="para336"></a><a name="para336_kn14"></a><span class="paranum">336</span>.</p>
  9195. <p class="gatha1">Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce;</p>
  9196. <p class="gathalast">Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedanti.</p>
  9197. <p class="centered">Pañcapaṇḍitajātakaṃ dvādasamaṃ.</p>
  9198. <p class="subhead">509. Hatthipālajātakaṃ (13)</p>
  9199. <p class="hangnum"><a name="para337"></a><a name="para337_kn14"></a><span class="paranum">337</span>.</p>
  9200. <p class="gatha1">Cirassaṃ vata passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ;</p>
  9201. <p class="gathalast">Mahājaṭaṃ khāridharaṃ <span class="note">[bhāradharaṃ (pī.)]</span>, paṅkadantaṃ rajassiraṃ.</p>
  9202. <p class="hangnum"><a name="para338"></a><a name="para338_kn14"></a><span class="paranum">338</span>.</p>
  9203. <p class="gatha1">Cirassaṃ vata passāma, isiṃ dhammaguṇe rataṃ;</p>
  9204. <p class="gathalast">Kāsāyavatthavasanaṃ, vākacīraṃ paṭicchadaṃ.</p>
  9205. <p class="hangnum"><a name="para339"></a><a name="para339_kn14"></a><span class="paranum">339</span>.</p>
  9206. <p class="gatha1">Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭigaṇhātu no bhavaṃ;</p>
  9207. <p class="gathalast">Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ.</p>
  9208. <p class="hangnum"><a name="para340"></a><a name="para340_kn14"></a><span class="paranum">340</span>.</p>
  9209. <p class="gatha1">Adhicca vede pariyesa vittaṃ, putte gahe <span class="note">[gehe (sī. syā. pī.)]</span> tāta patiṭṭhapetvā;</p>
  9210. <p class="gathalast">Gandhe rase paccanubhuyya <span class="note">[paccanubhotva (syā.), paccanubhutva (pī.)]</span> sabbaṃ, araññaṃ sādhu muni so pasattho.</p>
  9211. <p class="hangnum"><a name="para341"></a><a name="para341_kn14"></a><span class="paranum">341</span>.</p>
  9212. <p class="gatha1">Vedā na saccā na ca vittalābho, na puttalābhena jaraṃ vihanti;</p>
  9213. <p class="gathalast">Gandhe <a name="T1.0465"></a> rase muccana <span class="note">[muñcana (sī. ka.)]</span> māhu santo, sakammunā <span class="note">[sakammanā (sī. pī.)]</span> hoti phalūpapatti.</p>
  9214. <p class="hangnum"><a name="para342"></a><a name="para342_kn14"></a><span class="paranum">342</span>.</p>
  9215. <p class="gatha1">Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, sakammunā hoti phalūpapatti;</p>
  9216. <p class="gathalast">Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme <span class="note">[taveme (sī.), tava yime (syā. pī.)]</span>, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ <span class="note">[arogyaṃ (syā. ka.)]</span>.</p>
  9217. <p class="hangnum"><a name="para343"></a><a name="para343_kn14"></a><span class="paranum">343</span>.</p>
  9218. <p class="gatha1">Yassassa <a name="V1.0261"></a><a name="M1.0351"></a> sakkhī maraṇena rāja, jarāya mettī naravīraseṭṭha;</p>
  9219. <p class="gathalast">Yo cāpi jaññā na marissaṃ kadāci, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ.</p>
  9220. <p class="hangnum"><a name="para344"></a><a name="para344_kn14"></a><span class="paranum">344</span>.</p>
  9221. <p class="gatha1">Yathāpi nāvaṃ puriso dakamhi, ereti ce naṃ upaneti tīraṃ;</p>
  9222. <p class="gathalast">Evampi byādhī satataṃ jarā ca, upaneti maccaṃ <span class="note">[maccu (syā. pī.)]</span> vasamantakassa.</p>
  9223. <p class="hangnum"><a name="para345"></a><a name="para345_kn14"></a><span class="paranum">345</span>.</p>
  9224. <p class="gatha1">Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, manoharā duttarā maccudheyyā;</p>
  9225. <p class="gathalast">Etasmiṃ paṅke palipe byasannā <span class="note">[visannā (syā. ka.)]</span>, hīnattarūpā na taranti pāraṃ.</p>
  9226. <p class="hangnum"><a name="para346"></a><a name="para346_kn14"></a><span class="paranum">346</span>.</p>
  9227. <p class="gatha1">Ayaṃ pure luddamakāsi kammaṃ, svāyaṃ gahīto na hi mokkhito me;</p>
  9228. <p class="gathalast">Orundhiyā <a name="T1.0466"></a> naṃ parirakkhissāmi, māyaṃ puna luddamakāsi kammaṃ.</p>
  9229. <p class="hangnum"><a name="para347"></a><a name="para347_kn14"></a><span class="paranum">347</span>.</p>
  9230. <p class="gatha1">Gavaṃva <span class="note">[gāvaṃva (sī.)]</span> naṭṭhaṃ puriso yathā vane, anvesatī <span class="note">[pariyesatī (sī. pī.)]</span> rāja apassamāno;</p>
  9231. <p class="gathalast">Evaṃ naṭṭho esukārī mamattho, sohaṃ kathaṃ na gaveseyyaṃ rāja.</p>
  9232. <p class="hangnum"><a name="para348"></a><a name="para348_kn14"></a><span class="paranum">348</span>.</p>
  9233. <p class="gatha1">Hiyyoti hiyyati <span class="note">[hīyoti hīyati (sī.)]</span> poso, pareti parihāyati;</p>
  9234. <p class="gathalast">Anāgataṃ netamatthīti ñatvā, uppannachandaṃ ko panudeyya dhīro.</p>
  9235. <p class="hangnum"><a name="para349"></a><a name="para349_kn14"></a><span class="paranum">349</span>.</p>
  9236. <p class="gatha1">Passāmi vohaṃ daharaṃ <span class="note">[daharī (syā. pī. ka.)]</span> kumāriṃ, mattūpamaṃ ketakapupphanettaṃ;</p>
  9237. <p class="gathalast">Abhuttabhoge <span class="note">[abhutva bhoge (syā. ka. aṭṭha.), abhutva bhoge (pī.), bhoge atutvā (ka.)]</span> paṭhame vayasmiṃ, ādāya maccu vajate kumāriṃ.</p>
  9238. <p class="hangnum"><a name="para350"></a><a name="para350_kn14"></a><span class="paranum">350</span>.</p>
  9239. <p class="gatha1">Yuvā <a name="M1.0352"></a> sujāto sumukho sudassano, sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu;</p>
  9240. <p class="gathalast">Hitvāna kāme paṭikacca <span class="note">[paṭigacca (sī.), paṭigaccha (syā. pī.)]</span> gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi deva.</p>
  9241. <p class="hangnum"><a name="para351"></a><a name="para351_kn14"></a><span class="paranum">351</span>.</p>
  9242. <p class="gatha1">Sākhāhi rukkho labhate samaññaṃ, pahīnasākhaṃ pana khāṇumāhu;</p>
  9243. <p class="gathalast">Pahīnaputtassa mamajja bhoti, vāseṭṭhi <a name="T1.0467"></a> bhikkhācariyāya kālo.</p>
  9244. <p class="hangnum"><a name="para352"></a><a name="para352_kn14"></a><span class="paranum">352</span>.</p>
  9245. <p class="gatha1">Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, katāni <span class="note">[tantāni (sī. pī.)]</span> jālāni padāliya <span class="note">[padāleyya (sī.)]</span> haṃsā;</p>
  9246. <p class="bodytext">Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajānaṃ.</p>
  9247. <p class="hangnum"><a name="para353"></a><a name="para353_kn14"></a><span class="paranum">353</span>.</p>
  9248. <p class="gatha1">Ete bhutvā vamitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā;</p>
  9249. <p class="gathalast">Ye ca bhutvāna vamiṃsu, te me hatthatta <span class="note">[hatthattha (sī. syā. pī.)]</span> māgatā.</p>
  9250. <p class="hangnum"><a name="para354"></a><a name="para354_kn14"></a><span class="paranum">354</span>.</p>
  9251. <p class="gatha1">Avamī brāhmaṇo kāme, so <span class="note">[te (sī. pī.)]</span> tvaṃ paccāvamissasi;</p>
  9252. <p class="gathalast">Vantādo puriso rāja, na so hoti pasaṃsiyo.</p>
  9253. <p class="hangnum"><a name="para355"></a><a name="para355_kn14"></a><span class="paranum">355</span>.</p>
  9254. <p class="gatha1">Paṅke ca <span class="note">[paṅkeva (sī. pī.)]</span> posaṃ palipe byasannaṃ, balī yathā dubbalamuddhareyya;</p>
  9255. <p class="gathalast">Evampi maṃ tvaṃ udatāri bhoti, pañcāli gāthāhi subhāsitāhi.</p>
  9256. <p class="hangnum"><a name="para356"></a><a name="para356_kn14"></a><span class="paranum">356</span>.</p>
  9257. <p class="gatha1">Idaṃ vatvā mahārājā, esukārī disampati;</p>
  9258. <p class="gathalast">Raṭṭhaṃ hitvāna pabbaji, nāgo chetvāva bandhanaṃ.</p>
  9259. <p class="hangnum"><a name="para357"></a><a name="para357_kn14"></a><span class="paranum">357</span>.</p>
  9260. <p class="gatha1">Rājā <a name="V1.0262"></a> ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho;</p>
  9261. <p class="gathalast">Tuvampi no hoti yatheva rājā, amhehi guttā anusāsa rajjaṃ.</p>
  9262. <p class="hangnum"><a name="para358"></a><a name="para358_kn14"></a><span class="paranum">358</span>.</p>
  9263. <p class="gatha1">Rājā <a name="M1.0353"></a> ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ <a name="T1.0468"></a> pahāya naravīraseṭṭho;</p>
  9264. <p class="gathalast">Ahampi ekā <span class="note">[ekāva (sī.)]</span> carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.</p>
  9265. <p class="hangnum"><a name="para359"></a><a name="para359_kn14"></a><span class="paranum">359</span>.</p>
  9266. <p class="gatha1">Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho;</p>
  9267. <p class="gathalast">Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.</p>
  9268. <p class="hangnum"><a name="para360"></a><a name="para360_kn14"></a><span class="paranum">360</span>.</p>
  9269. <p class="gatha1">Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;</p>
  9270. <p class="gathalast">Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.</p>
  9271. <p class="hangnum"><a name="para361"></a><a name="para361_kn14"></a><span class="paranum">361</span>.</p>
  9272. <p class="gatha1">Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;</p>
  9273. <p class="gathalast">Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.</p>
  9274. <p class="hangnum"><a name="para362"></a><a name="para362_kn14"></a><span class="paranum">362</span>.</p>
  9275. <p class="gatha1">Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;</p>
  9276. <p class="gathalast">Ahampi ekā carissāmi loke, sītibhūtā <span class="note">[sītībhūtā (sī.)]</span> sabbamaticca saṅganti.</p>
  9277. <p class="centered">Hatthipālajātakaṃ terasamaṃ.</p>
  9278. <p class="subhead">510. Ayogharajātakaṃ (14)</p>
  9279. <p class="hangnum"><a name="para363"></a><a name="para363_kn14"></a><span class="paranum">363</span>.</p>
  9280. <p class="gatha1">Yamekarattiṃ <a name="T1.0469"></a> paṭhamaṃ, gabbhe vasati māṇavo;</p>
  9281. <p class="gathalast">Abbhuṭṭhitova so yāti <span class="note">[sayati (sī. pī.), sa yāti (katthaci)]</span>, sagacchaṃ na nivattati.</p>
  9282. <p class="hangnum"><a name="para364"></a><a name="para364_kn14"></a><span class="paranum">364</span>.</p>
  9283. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0354"></a> yujjhamānā na balenavassitā, narā na jīranti na cāpi miyyare;</p>
  9284. <p class="gathalast">Sabbaṃ hidaṃ <span class="note">[hi taṃ (sī. pī.)]</span> jātijarāyupaddutaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9285. <p class="hangnum"><a name="para365"></a><a name="para365_kn14"></a><span class="paranum">365</span>.</p>
  9286. <p class="gatha1">Caturaṅginiṃ senaṃ subhiṃsarūpaṃ, jayanti raṭṭhādhipatī pasayha;</p>
  9287. <p class="gathalast">Na maccuno jayitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9288. <p class="hangnum"><a name="para366"></a><a name="para366_kn14"></a><span class="paranum">366</span>.</p>
  9289. <p class="gatha1">Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, parivāritā muccare ekacceyyā <span class="note">[ekaceyyā (sī. pī.)]</span>;</p>
  9290. <p class="gathalast">Na maccuno <span class="note">[na maccuto (sī.)]</span> muccitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9291. <p class="hangnum"><a name="para367"></a><a name="para367_kn14"></a><span class="paranum">367</span>.</p>
  9292. <p class="gatha1">Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, sūrā <span class="note">[purā (ka.)]</span> pabhañjanti padhaṃsayanti;</p>
  9293. <p class="gathalast">Na maccuno bhañjitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9294. <p class="hangnum"><a name="para368"></a><a name="para368_kn14"></a><span class="paranum">368</span>.</p>
  9295. <p class="gatha1">Mattā gajā bhinnagaḷā <span class="note">[pabhinnagalā (sī.)]</span> pabhinnā, nagarāni <a name="T1.0470"></a> maddanti janaṃ hananti;</p>
  9296. <p class="gathalast">Na maccuno madditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9297. <p class="hangnum"><a name="para369"></a><a name="para369_kn14"></a><span class="paranum">369</span>.</p>
  9298. <p class="gatha1">Issāsino katahatthāpi vīrā <span class="note">[vīrā (sī. pī.)]</span>, dūrepātī <span class="note">[patī (ka.)]</span> akkhaṇavedhinopi;</p>
  9299. <p class="gathalast">Na maccuno vijjhitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9300. <p class="hangnum"><a name="para370"></a><a name="para370_kn14"></a><span class="paranum">370</span>.</p>
  9301. <p class="gatha1">Sarāni <a name="V1.0263"></a> khīyanti saselakānanā, sabbaṃ hidaṃ <span class="note">[hi taṃ (sī. pī.), pitaṃ (syā.)]</span> khīyati dīghamantaraṃ;</p>
  9302. <p class="gathalast">Sabbaṃ hidaṃ <span class="note">[hi taṃ (sī. pī.), pitaṃ (syā.)]</span> bhañjare kālapariyāyaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9303. <p class="hangnum"><a name="para371"></a><a name="para371_kn14"></a><span class="paranum">371</span>.</p>
  9304. <p class="gatha1">Sabbe <a name="M1.0355"></a> samevaṃ hi narānanārinaṃ <span class="note">[narānarīnaṃ (pī.), nārī narānaṃ (syā.), naranārīnaṃ (ka.)]</span>, calācalaṃ pāṇabhunodha jīvitaṃ;</p>
  9305. <p class="gathalast">Paṭova dhuttassa dumova kūlajo, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9306. <p class="hangnum"><a name="para372"></a><a name="para372_kn14"></a><span class="paranum">372</span>.</p>
  9307. <p class="gatha1">Dumapphalāneva patanti māṇavā, daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā;</p>
  9308. <p class="gathalast">Nāriyo narā majjhimaporisā ca, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9309. <p class="hangnum"><a name="para373"></a><a name="para373_kn14"></a><span class="paranum">373</span>.</p>
  9310. <p class="gatha1">Nāyaṃ vayo tārakarājasannibho, yadabbhatītaṃ <a name="T1.0471"></a> gatameva dāni taṃ;</p>
  9311. <p class="gathalast">Jiṇṇassa hī natthi ratī kuto sukhaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9312. <p class="hangnum"><a name="para374"></a><a name="para374_kn14"></a><span class="paranum">374</span>.</p>
  9313. <p class="gatha1">Yakkhā pisācā athavāpi petā, kupitāte <span class="note">[kupitāpi te (sī. pī.)]</span> assasanti manusse;</p>
  9314. <p class="gathalast">Na maccuno assasitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9315. <p class="hangnum"><a name="para375"></a><a name="para375_kn14"></a><span class="paranum">375</span>.</p>
  9316. <p class="gatha1">Yakkhe pisāce athavāpi pete, kupitepi te nijjhapanaṃ karonti;</p>
  9317. <p class="gathalast">Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9318. <p class="hangnum"><a name="para376"></a><a name="para376_kn14"></a><span class="paranum">376</span>.</p>
  9319. <p class="gatha1">Aparādhake dūsake heṭhake ca, rājāno daṇḍenti viditvāna dosaṃ;</p>
  9320. <p class="gathalast">Na maccuno daṇḍayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9321. <p class="hangnum"><a name="para377"></a><a name="para377_kn14"></a><span class="paranum">377</span>.</p>
  9322. <p class="gatha1">Aparādhakā dūsakā heṭṭhakā ca, labhanti te rājino nijjhapetuṃ;</p>
  9323. <p class="gathalast">Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9324. <p class="hangnum"><a name="para378"></a><a name="para378_kn14"></a><span class="paranum">378</span>.</p>
  9325. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0356"></a> khattiyoti na ca brāhmaṇoti, na <a name="T1.0472"></a> aḍḍhakā balavā tejavāpi;</p>
  9326. <p class="gathalast">Na maccurājassa apekkhamatthi, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9327. <p class="hangnum"><a name="para379"></a><a name="para379_kn14"></a><span class="paranum">379</span>.</p>
  9328. <p class="gatha1">Sīhā ca byagghā ca athopi dīpiyo, pasayha khādanti vipphandamānaṃ;</p>
  9329. <p class="gathalast">Na maccuno khāditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9330. <p class="hangnum"><a name="para380"></a><a name="para380_kn14"></a><span class="paranum">380</span>.</p>
  9331. <p class="gatha1">Māyākārā raṅgamajjhe karontā, mohenti cakkhūni janassa tāvade;</p>
  9332. <p class="gathalast">Na maccuno mohayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9333. <p class="hangnum"><a name="para381"></a><a name="para381_kn14"></a><span class="paranum">381</span>.</p>
  9334. <p class="gatha1">Āsīvisā kupitā uggatejā, ḍaṃsanti mārentipi te manusse;</p>
  9335. <p class="gathalast">Na maccuno ḍaṃsitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9336. <p class="hangnum"><a name="para382"></a><a name="para382_kn14"></a><span class="paranum">382</span>.</p>
  9337. <p class="gatha1">Āsīvisā kupitā yaṃ ḍaṃsanti, tikicchakā tesa visaṃ hananti;</p>
  9338. <p class="gathalast">Na maccuno daṭṭhavisaṃ <span class="note">[daṭṭhassa visaṃ (ka.)]</span> hananti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9339. <p class="hangnum"><a name="para383"></a><a name="para383_kn14"></a><span class="paranum">383</span>.</p>
  9340. <p class="gatha1">Dhammantarī vettaraṇī <span class="note">[vetaraṇī (sī. pī.)]</span> ca bhojo, visāni <a name="T1.0473"></a> hantvāna bhujaṅgamānaṃ;</p>
  9341. <p class="gathalast">Suyyanti te kālakatā tatheva, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9342. <p class="hangnum"><a name="para384"></a><a name="para384_kn14"></a><span class="paranum">384</span>.</p>
  9343. <p class="gatha1">Vijjādharā <a name="V1.0264"></a> ghoramadhīyamānā, adassanaṃ osadhehi vajanti;</p>
  9344. <p class="gathalast">Na maccurājassa vajantadassanaṃ <span class="note">[vajanti adassanaṃ (syā. ka.)]</span>, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ.</p>
  9345. <p class="hangnum"><a name="para385"></a><a name="para385_kn14"></a><span class="paranum">385</span>.</p>
  9346. <p class="gatha1">Dhammo <a name="M1.0357"></a> have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;</p>
  9347. <p class="gathalast">Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī.</p>
  9348. <p class="hangnum"><a name="para386"></a><a name="para386_kn14"></a><span class="paranum">386</span>.</p>
  9349. <p class="gatha1">Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;</p>
  9350. <p class="gathalast">Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggatinti.</p>
  9351. <p class="centered">Ayogharajātakaṃ cuddasamaṃ.</p>
  9352. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  9353. <p class="gatha1">Mātaṅga sambhūta sivi sirimanto, rohaṇa haṃsa sattigumbo bhallātiya;</p>
  9354. <p class="gathalast">Somanassa campeyya brahma pañca-paṇḍita cirassaṃvata ayogharāti.</p>
  9355. <p class="centered">Vīsatinipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  9356. <a name="kn14_16"></a>
  9357. <p class="chapter">16. Tiṃsanipāto</p>
  9358. <p class="subhead">511. Kiṃchandajātakaṃ (1)</p>
  9359. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn14"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  9360. <p class="gatha1">Kiṃchando <a name="T1.0474"></a><a name="V1.0265"></a><a name="M1.0358"></a> kimadhippāyo, eko sammasi ghammani;</p>
  9361. <p class="gathalast">Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kena atthena brāhmaṇa.</p>
  9362. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn14"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  9363. <p class="gatha1">Yathā mahā vāridharo, kumbho supariṇāhavā <span class="note">[supariṇāmavā (ka.)]</span>;</p>
  9364. <p class="gathalast">Tathūpamaṃ ambapakkaṃ, vaṇṇagandharasuttamaṃ.</p>
  9365. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn14"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  9366. <p class="gatha1">Taṃ vuyhamānaṃ sotena, disvānāmalamajjhime;</p>
  9367. <p class="gathalast">Pāṇīhi naṃ gahetvāna, agyāyatanamāhariṃ.</p>
  9368. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn14"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  9369. <p class="gatha1">Tato kadalipattesu, nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ;</p>
  9370. <p class="gathalast">Satthena naṃ vikappetvā, khuppipāsaṃ ahāsi me.</p>
  9371. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn14"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  9372. <p class="gatha1">Sohaṃ apetadaratho, byantībhūto <span class="note">[byantibhūto (sī. pī. ka.)]</span> dukhakkhamo;</p>
  9373. <p class="gathalast">Assādaṃ nādhigacchāmi, phalesvaññesu kesuci <span class="note">[kesupi (ka. sī.)]</span>.</p>
  9374. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn14"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  9375. <p class="gatha1">Sosetvā nūna maraṇaṃ, taṃ mamaṃ āvahissati;</p>
  9376. <p class="gatha2">Ambaṃ yassa phalaṃ sādu, madhuraggaṃ manoramaṃ;</p>
  9377. <p class="gathalast">Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ, udadhismā mahaṇṇave.</p>
  9378. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn14"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  9379. <p class="gatha1">Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ, yasmā upavasāmahaṃ;</p>
  9380. <p class="gathalast">Rammaṃ pati nisinnosmi, puthulomāyutā puthu.</p>
  9381. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn14"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  9382. <p class="gatha1">Tvañca kho meva <span class="note">[me (sī.), mama (?)]</span> akkhāhi, attānamapalāyini;</p>
  9383. <p class="gathalast">Kā vā tvamasi kalyāṇi, kissa vā tvaṃ sumajjhime.</p>
  9384. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn14"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  9385. <p class="gatha1">Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva <a name="T1.0475"></a> <span class="note">[ruppapaṭṭaplamaṭṭhīva (syā.), rūpapaṭṭapamaṭṭhīva (ka.)]</span>, byagghīva girisānujā;</p>
  9386. <p class="gathalast">Yā santi nāriyo devesu, devānaṃ paricārikā.</p>
  9387. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn14"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  9388. <p class="gatha1">Yā ca manussalokasmiṃ, rūpenānvāgatitthiyo;</p>
  9389. <p class="gatha2">Rūpena te sadisī natthi, devesu gandhabbamanussaloke <span class="note">[devagandhabbamānuse (syā.)]</span>;</p>
  9390. <p class="gathalast">Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, brūhi nāmañca bandhave.</p>
  9391. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn14"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  9392. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="V1.0266"></a><a name="M1.0359"></a> tvaṃ pati nisinnosi, rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ;</p>
  9393. <p class="gathalast">Sāhaṃ bhusālayā vutthā, varavārivahoghasā.</p>
  9394. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn14"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  9395. <p class="gatha1">Nānādumagaṇākiṇṇā, bahukā girikandarā;</p>
  9396. <p class="gathalast">Mameva pamukhā honti, abhisandanti pāvuse.</p>
  9397. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn14"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  9398. <p class="gatha1">Atho bahū vanatodā, nīlavārivahindharā;</p>
  9399. <p class="gathalast">Bahukā nāgavittodā, abhisandanti vārinā.</p>
  9400. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  9401. <p class="gatha1">Tā ambajambulabujā, nīpā tālā cudumbarā <span class="note">[tālamudumbarā (syā. ka.)]</span>;</p>
  9402. <p class="gathalast">Bahūni phalajātāni, āvahanti abhiṇhaso.</p>
  9403. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn14"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  9404. <p class="gatha1">Yaṃ kiñci ubhato tīre, phalaṃ patati ambuni;</p>
  9405. <p class="gathalast">Asaṃsayaṃ taṃ sotassa, phalaṃ hoti vasānugaṃ.</p>
  9406. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn14"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  9407. <p class="gatha1">Etadaññāya medhāvi, puthupañña suṇohi me;</p>
  9408. <p class="gathalast">Mā rocaya mabhisaṅgaṃ, paṭisedha janādhipa.</p>
  9409. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn14"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  9410. <p class="gatha1">Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ <span class="note">[vaddhavaṃ (sī. pī.)]</span> maññe, yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana;</p>
  9411. <p class="gathalast">Āceyyamāno rājisi, maraṇaṃ abhikaṅkhasi.</p>
  9412. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn14"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  9413. <p class="gatha1">Tassa jānanti pitaro, gandhabbā ca sadevakā;</p>
  9414. <p class="gathalast">Ye <a name="T1.0476"></a> cāpi isayo loke, saññatattā tapassino;</p>
  9415. <p class="gathalast">Asaṃsayaṃ tepi <span class="note">[te (sī. pī.)]</span> jānanti, paṭṭhabhūtā <span class="note">[vaddhabhūtā (sī. pī.)]</span> yasassino.</p>
  9416. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn14"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  9417. <p class="gatha1">Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ, viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa;</p>
  9418. <p class="gathalast">Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ, sace na ceteti vadhāya tassa.</p>
  9419. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn14"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  9420. <p class="gatha1">Isipūgasamaññāte, evaṃ lokyā viditā sati <span class="note">[pati (ka. syā. ka.)]</span>;</p>
  9421. <p class="gathalast">Anariyaparisambhāse, pāpakammaṃ jigīsasi <span class="note">[jigiṃsasi (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  9422. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn14"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  9423. <p class="gatha1">Sace ahaṃ marissāmi, tīre te puthusussoṇi;</p>
  9424. <p class="gathalast">Asaṃsayaṃ taṃ asiloko, mayi pete āgamissati.</p>
  9425. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn14"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  9426. <p class="gatha1">Tasmā <a name="M1.0360"></a> hi pāpakaṃ kammaṃ, rakkhasseva <span class="note">[rakkhassu ca (syā.)]</span> sumajjhime;</p>
  9427. <p class="gathalast">Mā taṃ sabbo jano pacchā, pakuṭṭhāyi <span class="note">[pakatthāsi (sī. pī.), patvakkhāsi (syā.)]</span> mayi mate.</p>
  9428. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn14"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  9429. <p class="gatha1">Aññātametaṃ avisayhasāhi, attānamambañca dadāmi te taṃ;</p>
  9430. <p class="gathalast">So duccaje kāmaguṇe pahāya, santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi.</p>
  9431. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn14"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  9432. <p class="gatha1">Yo hitvā pubbasaññogaṃ, pacchā saṃyojane ṭhito;</p>
  9433. <p class="gathalast">Adhammañceva carati, pāpañcassa pavaḍḍhati.</p>
  9434. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn14"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  9435. <p class="gatha1">Ehi <a name="V1.0267"></a> taṃ pāpayissāmi, kāmaṃ appossuko bhava;</p>
  9436. <p class="gathalast">Upānayāmi sītasmiṃ, viharāhi anussuko.</p>
  9437. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn14"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  9438. <p class="gatha1">Taṃ <a name="T1.0477"></a> puppharasamattebhi, vakkaṅgehi arindama;</p>
  9439. <p class="gathalast">Koñcā mayūrā diviyā, kolaṭṭhimadhusāḷikā;</p>
  9440. <p class="gathalast">Kūjitā haṃsapūgehi, kokilettha pabodhare.</p>
  9441. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn14"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  9442. <p class="gatha1">Ambettha vippasākhaggā <span class="note">[vippasūnaggā (sī. syā. pī.), vippaonaggā (ka.)]</span>, palālakhalasannibhā;</p>
  9443. <p class="gathalast">Kosambasaḷalā <span class="note">[kosumbhasalalā (sī. syā. pī.)]</span> nīpā, pakkatālavilambino.</p>
  9444. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn14"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  9445. <p class="gatha1">Mālī tiriṭī kāyūrī, aṅgadī candanussado <span class="note">[candanassado (sī.)]</span>;</p>
  9446. <p class="gathalast">Rattiṃ tvaṃ paricāresi, divā vedesi vedanaṃ.</p>
  9447. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn14"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  9448. <p class="gatha1">Soḷasitthisahassāni, yā temā paricārikā;</p>
  9449. <p class="gathalast">Evaṃ mahānubhāvosi, abbhuto lomahaṃsano.</p>
  9450. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn14"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  9451. <p class="gatha1">Kiṃ kammamakarī pubbe, pāpaṃ attadukhāvahaṃ;</p>
  9452. <p class="gathalast">Yaṃ karitvā manussesu, piṭṭhimaṃsāni khādasi.</p>
  9453. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn14"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  9454. <p class="gatha1">Ajjhenāni paṭiggayha, kāmesu gadhito <span class="note">[gathito (sī. pī.), giddhito (syā. ka.), giddhiko (ka. aṭṭha.)]</span> ahaṃ;</p>
  9455. <p class="gathalast">Acariṃ dīghamaddhānaṃ, paresaṃ ahitāyahaṃ.</p>
  9456. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn14"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  9457. <p class="gatha1">Yo piṭṭhimaṃsiko hoti, evaṃ ukkacca khādati;</p>
  9458. <p class="gathalast">Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attanoti.</p>
  9459. <p class="centered">Kiṃchandajātakaṃ paṭhamaṃ.</p>
  9460. <p class="subhead">512. Kumbhajātakaṃ (2)</p>
  9461. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn14"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  9462. <p class="gatha1">Ko <a name="M1.0361"></a> pāturāsī tidivā nabhamhi, obhāsayaṃ saṃvariṃ candimāva;</p>
  9463. <p class="gathalast">Gattehi <a name="T1.0478"></a> te rasmiyo niccharanti, sateratā <span class="note">[sateritā (sī. syā. ka.)]</span> vijjurivantalikkhe.</p>
  9464. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn14"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  9465. <p class="gatha1">So chinnavātaṃ kamasī aghamhi, vehāyasaṃ gacchasi tiṭṭhasī ca;</p>
  9466. <p class="gathalast">Iddhī nu te vatthukatā subhāvitā, anaddhagūnaṃ api devatānaṃ.</p>
  9467. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn14"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  9468. <p class="gatha1">Vehāyasaṃ gammamāgamma <span class="note">[kamamāgamma (sī. syā.)]</span> tiṭṭhasi, kumbhaṃ kiṇāthāti yametamatthaṃ;</p>
  9469. <p class="gathalast">Ko vā tuvaṃ kissa vā tāya kumbho, akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ.</p>
  9470. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn14"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  9471. <p class="gatha1">Na sappikumbho napi telakumbho, na phāṇitassa na madhussa kumbho;</p>
  9472. <p class="gathalast">Kumbhassa vajjāni anappakāni, dose bahū kumbhagate suṇātha.</p>
  9473. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn14"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  9474. <p class="gatha1">Gaḷeyya <a name="V1.0268"></a> yaṃ pitvā <span class="note">[pītvā (sī. pī.)]</span> pate papātaṃ, sobbhaṃ guhaṃ candaniyoḷigallaṃ;</p>
  9475. <p class="gathalast">Bahumpi bhuñjeyya abhojaneyyaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9476. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn14"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  9477. <p class="gatha1">Yaṃ pitvā <span class="note">[yaṃ ve pītvā (sī.)]</span> cittasmimanesamāno, āhiṇḍatī goriva bhakkhasārī <span class="note">[bhakkhasādī (sī. syā. aṭṭha.)]</span>;</p>
  9478. <p class="gathalast">Anāthamāno <a name="T1.0479"></a> upagāyati naccati ca, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9479. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn14"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  9480. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="M1.0362"></a> ve pivitvā acelova naggo, careyya gāme visikhantarāni;</p>
  9481. <p class="gathalast">Sammūḷhacitto ativelasāyī, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9482. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn14"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  9483. <p class="gatha1">Yaṃ pitvā uṭṭhāya pavedhamāno, sīsañca bāhuñca <span class="note">[bāhañca (pī.)]</span> pacālayanto;</p>
  9484. <p class="gathalast">So naccatī dārukaṭallakova, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9485. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn14"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  9486. <p class="gatha1">Yaṃ ve pivitvā aggidaḍḍhā sayanti, atho sigālehipi khāditāse;</p>
  9487. <p class="gathalast">Bandhaṃ vadhaṃ bhogajāniñcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9488. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn14"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  9489. <p class="gatha1">Yaṃ pitvā bhāseyya ābhāsaneyyaṃ, sabhāyamāsīno apetavattho;</p>
  9490. <p class="gathalast">Sammakkhito <span class="note">[samakkhito (sī.)]</span> vantagato byasanno, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9491. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn14"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  9492. <p class="gatha1">Yaṃ ve pivitvā ukkaṭṭho āvilakkho, mameva sabbā pathavīti maññe <span class="note">[maññati (sī.)]</span>;</p>
  9493. <p class="gathalast">Na <a name="T1.0480"></a> me samo cāturantopi rājā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9494. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn14"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  9495. <p class="gatha1">Mānātimānā kalahāni pesuṇī, dubbaṇṇinī naggayinī palāyinī;</p>
  9496. <p class="gathalast">Corāna dhuttāna gatī niketo, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9497. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn14"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  9498. <p class="gatha1">Iddhāni phītāni kulāni assu, anekasāhassadhanāni loke;</p>
  9499. <p class="gathalast">Ucchinnadāyajjakatānimāya, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9500. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn14"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  9501. <p class="gatha1">Dhaññaṃ <a name="M1.0363"></a> dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, khettaṃ gavaṃ yattha vināsayanti;</p>
  9502. <p class="gathalast">Ucchedanī vittavataṃ <span class="note">[ucchedanī vittagataṃ (syā.), ucchedanivittagataṃ (ka.)]</span> kulānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9503. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn14"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  9504. <p class="gatha1">Yaṃ ve pitvā dittarūpova <span class="note">[duṭṭharūpova (sī.)]</span> poso, akkosati mātaraṃ pitarañca;</p>
  9505. <p class="gathalast">Sassumpi gaṇheyya athopi suṇhaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9506. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn14"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  9507. <p class="gatha1">Yaṃ ve pitvā dittarūpāva nārī, akkosati sasuraṃ sāmikañca;</p>
  9508. <p class="gathalast">Dāsampi <a name="T1.0481"></a> gaṇhe paricārakampi, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9509. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn14"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  9510. <p class="gatha1">Yaṃ ve pivitvāna <span class="note">[yañce pītvāna (pī.)]</span> haneyya poso, dhamme ṭhitaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā;</p>
  9511. <p class="gathalast">Gacche apāyampi tatonidānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9512. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn14"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  9513. <p class="gatha1">Yaṃ ve pivitvā duccaritaṃ caranti, kāyena vācāya ca cetasā ca;</p>
  9514. <p class="gathalast">Nirayaṃ vajanti duccaritaṃ caritvā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9515. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn14"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  9516. <p class="gatha1">Yaṃ <a name="V1.0269"></a> yācamānā na labhanti pubbe, bahuṃ hiraññampi pariccajantā;</p>
  9517. <p class="gathalast">So taṃ pivitvā alikaṃ bhaṇāti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9518. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn14"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  9519. <p class="gatha1">Yaṃ ve pitvā pesane pesiyanto, accāyike karaṇīyamhi jāte;</p>
  9520. <p class="gathalast">Atthampi so nappajānāti vutto, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9521. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn14"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  9522. <p class="gatha1">Hirīmanāpi <a name="M1.0364"></a> ahirīkabhāvaṃ, pātuṃ karonti madanāya <span class="note">[madirāya (pī.)]</span> mattā;</p>
  9523. <p class="gathalast">Dhīrāpi <a name="T1.0482"></a> santā bahukaṃ bhaṇanti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9524. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn14"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  9525. <p class="gatha1">Yaṃ ve pitvā ekathūpā sayanti, anāsakā thaṇḍiladukkhaseyyaṃ;</p>
  9526. <p class="gathalast">Dubbaṇṇiyaṃ āyasakyañcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9527. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn14"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  9528. <p class="gatha1">Yaṃ ve pitvā pattakhandhā sayanti, gāvo kuṭahatāva na hi vāruṇiyā;</p>
  9529. <p class="gathalast"><span class="note">[yaṃ ve pitvā pattakkhandhā, sayanti gāvo kūṭahatāriva; na hi vāruṇiyā vego, narena sussahoriva; (sī.)]</span> Vego narena susahoriva <span class="note">[yaṃ ve pitvā pattakkhandhā, sayanti gāvo kūṭahatāriva; na hi vāruṇiyā vego, narena sussahoriva; (sī.)]</span>, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9530. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn14"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  9531. <p class="gatha1">Yaṃ manussā vivajjenti, sappaṃ ghoravisaṃ miva <span class="note">[visamiva (syā.), visaṃ iva (ka.), visāmiva (?)]</span>;</p>
  9532. <p class="gathalast">Taṃ loke visasamānaṃ, ko naro pātumarahati.</p>
  9533. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn14"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  9534. <p class="gatha1">Yaṃ ve pitvā andhakaveṇḍaputtā, samuddatīre paricārayantā <span class="note">[andhakaveṇhuputtā (sī. pī.), aṇḍakaveṇḍaputtā (ka.)]</span>;</p>
  9535. <p class="gathalast">Upakkamuṃ musalehaññamaññaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha.</p>
  9536. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn14"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  9537. <p class="gatha1">Yaṃ ve pitvā pubbadevā pamattā, tidivā cutā sassatiyā samāya;</p>
  9538. <p class="gathalast">Taṃ <a name="T1.0483"></a> tādisaṃ majjamimaṃ niratthakaṃ, jānaṃ mahārāja kathaṃ piveyya.</p>
  9539. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn14"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  9540. <p class="gatha1">Nayimasmiṃ kumbhasmiṃ dadhi vā madhu vā, evaṃ abhiññāya kiṇāhi rāja;</p>
  9541. <p class="gathalast">Evañhimaṃ kumbhagatā mayā te, akkhātarūpaṃ tava sabbamitta.</p>
  9542. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn14"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  9543. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0365"></a> me pitā vā athavāpi mātā, etādisā yādisako tuvaṃsi;</p>
  9544. <p class="gathalast">Hitānukampī paramatthakāmo, sohaṃ karissaṃ vacanaṃ tavajja.</p>
  9545. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn14"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  9546. <p class="gatha1">Dadāmi te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃ satāni;</p>
  9547. <p class="gathalast">Ājaññayutte ca rathe dasa ime, ācariyo hosi mamatthakāmo.</p>
  9548. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn14"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  9549. <p class="gatha1">Taveva dāsīsatamatthu rāja, gāmā ca gāvo ca taveva hontu;</p>
  9550. <p class="gathalast">Ājaññayuttā ca rathā taveva, sakkohamasmī tidasānamindo.</p>
  9551. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn14"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  9552. <p class="gatha1">Maṃsodanaṃ sappipāyāsaṃ <span class="note">[sappipāyañca (sī.)]</span> bhuñja, khādassu ca tvaṃ madhumāsapūve;</p>
  9553. <p class="gathalast">Evaṃ <a name="T1.0484"></a> tuvaṃ dhammarato janinda, anindito saggamupehi ṭhānanti.</p>
  9554. <p class="centered">Kumbhajātakaṃ dutiyaṃ.</p>
  9555. <p class="subhead">513. Jayaddisajātakaṃ (3)</p>
  9556. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn14"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  9557. <p class="gatha1">Cirassaṃ <a name="V1.0270"></a> vata me udapādi ajja, bhakkho mahā sattamibhattakāle;</p>
  9558. <p class="gathalast">Kutosi ko vāsi tadiṅgha brūhi, ācikkha jātiṃ vidito yathāsi.</p>
  9559. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn14"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  9560. <p class="gatha1">Pañcālarājā migavaṃ paviṭṭho, jayaddiso nāma yadissuto te;</p>
  9561. <p class="gathalast">Carāmi kacchāni vanāni cāhaṃ, pasadaṃ imaṃ khāda mamajja muñca.</p>
  9562. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn14"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  9563. <p class="gatha1">Seneva <a name="M1.0366"></a> tvaṃ paṇasi sassamāno <span class="note">[sayhamāno (syā. ka.)]</span>, mamesa bhakkho pasado yaṃ vadesi;</p>
  9564. <p class="gathalast">Taṃ khādiyāna pasadaṃ jighaññaṃ <span class="note">[jighacchaṃ (?)]</span>, khādissaṃ pacchā na vilāpakālo.</p>
  9565. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn14"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  9566. <p class="gatha1">Na catthi mokkho mama nikkayena <span class="note">[vikkayena (sī.)]</span>, gantvāna paccāgamanāya paṇhe;</p>
  9567. <p class="gathalast">Taṃ <a name="T1.0485"></a> saṅkaraṃ <span class="note">[saṅgaraṃ (sī. syā. pī.)]</span> brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ.</p>
  9568. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn14"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  9569. <p class="gatha1">Kiṃ kammajātaṃ anutappate tvaṃ <span class="note">[anutappatī taṃ (sī. pī.)]</span>, pattaṃ samīpaṃ maraṇassa rāja;</p>
  9570. <p class="gathalast">Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, anujānituṃ āgamanāya paṇhe.</p>
  9571. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn14"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  9572. <p class="gatha1">Katā mayā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ;</p>
  9573. <p class="gathalast">Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ.</p>
  9574. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn14"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  9575. <p class="gatha1">Yā te katā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ;</p>
  9576. <p class="gathalast">Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajassu.</p>
  9577. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn14"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  9578. <p class="gatha1">Mutto ca so porisādassa <span class="note">[purisādassa (pī.)]</span> hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī;</p>
  9579. <p class="gathalast">Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, āmantayī puttamalīnasattaṃ <span class="note">[sattuṃ (syā. pī. ka.)]</span>.</p>
  9580. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn14"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  9581. <p class="gatha1">Ajjeva <a name="M1.0367"></a> rajjaṃ abhisiñcayassu, dhammaṃ cara sesu paresu cāpi;</p>
  9582. <p class="gathalast">Adhammakāro <a name="T1.0486"></a> ca te māhu raṭṭhe, gacchāmahaṃ porisādassa ñatte <span class="note">[ñante (syā.)]</span>.</p>
  9583. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn14"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  9584. <p class="gatha1">Kiṃ kamma kubbaṃ tava deva pāva <span class="note">[devapāde (sī. syā. pī.)]</span>, nārādhayī taṃ tadicchāmi sotuṃ;</p>
  9585. <p class="gathalast">Yamajja rajjamhi udassaye tuvaṃ, rajjampi niccheyyaṃ tayā vināhaṃ.</p>
  9586. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn14"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  9587. <p class="gatha1">Na kammunā vā vacasā va tāta, aparādhitohaṃ tuviyaṃ sarāmi;</p>
  9588. <p class="gathalast">Sandhiñca <span class="note">[saddhiṃ ca (ka.)]</span> katvā purisādakena, saccānurakkhī punāhaṃ gamissaṃ.</p>
  9589. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn14"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  9590. <p class="gatha1">Ahaṃ gamissāmi idheva hohi, natthi tato jīvato vippamokkho;</p>
  9591. <p class="gathalast">Sace tuvaṃ gacchasiyeva rāja, ahampi gacchāmi ubho na homa.</p>
  9592. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn14"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  9593. <p class="gatha1">Addhā hi tāta satānesa dhammo, maraṇā ca me dukkhataraṃ tadassa;</p>
  9594. <p class="gathalast">Kammāsapādo taṃ yadā pacitvā, pasayha khāde bhidā rukkhasūle.</p>
  9595. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn14"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  9596. <p class="gatha1">Pāṇena te pāṇamahaṃ nimissaṃ, mā tvaṃ agā porisādassa ñatte;</p>
  9597. <p class="gathalast">Etañca <a name="T1.0487"></a> te pāṇamahaṃ nimissaṃ, tasmā mataṃ jīvitassa vaṇṇemi <span class="note">[varemi (sī.)]</span>.</p>
  9598. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn14"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  9599. <p class="gatha1">Tato <a name="V1.0271"></a> have dhitimā rājaputto, vanditvā mātu ca pitu ca <span class="note">[vandittha mātucca pitucca (sī. pī.)]</span> pāde;</p>
  9600. <p class="gathalast">Dukhinissa mātā nipatā <span class="note">[nipatī (sī. pī.)]</span> pathabyā, pitāssa paggayha bhujāni kandati.</p>
  9601. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn14"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  9602. <p class="gatha1">Taṃ <a name="M1.0368"></a> gacchantaṃ tāva pitā viditvā, parammukho vandati pañjalīko;</p>
  9603. <p class="gatha2">Somo ca rājā varuṇo ca rājā, pajāpatī candimā sūriyo ca;</p>
  9604. <p class="gathalast">Etehi gutto purisādakamhā, anuññāto sotthi paccehi tāta.</p>
  9605. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn14"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  9606. <p class="gatha1">Yaṃ daṇḍakirañño gatassa <span class="note">[yaṃ daṇḍakāraññagatassa (pī.)]</span> mātā, rāmassakāsi sotthānaṃ suguttā;</p>
  9607. <p class="gatha2">Taṃ te ahaṃ sotthānaṃ karomi, etena saccena sarantu devā;</p>
  9608. <p class="gathalast">Anuññāto sotthi paccehi putta.</p>
  9609. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn14"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  9610. <p class="gatha1">Āvī raho vāpī manopadosaṃ, nāhaṃ sare jātu malīnasatte;</p>
  9611. <p class="gathalast">Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi bhātika <span class="note">[bhāta (sī.), bhātā (syā. pī.)]</span>.</p>
  9612. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn14"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  9613. <p class="gatha1">Yasmā ca me anadhimanosi sāmi, na cāpi me manasā appiyosi;</p>
  9614. <p class="gathalast">Etena saccena sarantu devā, anuññāto <a name="T1.0488"></a> sotthi paccehi sāmi.</p>
  9615. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn14"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  9616. <p class="gatha1">Brahā ujū cārumukho kutosi, na maṃ pajānāsi vane vasantaṃ;</p>
  9617. <p class="gathalast">Luddaṃ maṃ ñatvā ‘‘purisādako’’ti, ko sotthi mājānamidhā’vajeyya.</p>
  9618. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn14"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  9619. <p class="gatha1">Jānāmi ludda purisādako tvaṃ, na taṃ na jānāmi vane vasantaṃ;</p>
  9620. <p class="gathalast">Ahañca puttosmi jayaddisassa, mamajja khāda pituno pamokkhā.</p>
  9621. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn14"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  9622. <p class="gatha1">Jānāmi <a name="M1.0369"></a> puttoti <span class="note">[puttosi (syā. ka.)]</span> jayaddisassa, tathā hi vo mukhavaṇṇo ubhinnaṃ;</p>
  9623. <p class="gathalast">Sudukkaraññeva <span class="note">[sudukkarañceva (syā. pī. ka.)]</span> kataṃ tavedaṃ, yo mattumicche pituno pamokkhā.</p>
  9624. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn14"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  9625. <p class="gatha1">Na dukkaraṃ kiñci mahettha maññe, yo mattumicche pituno pamokkhā;</p>
  9626. <p class="gathalast">Mātu ca <span class="note">[mātucca (sī.)]</span> hetu paraloka gantvā <span class="note">[gamyā (sī. syā.), gamya (pī.)]</span>, sukhena <a name="T1.0489"></a> saggena ca sampayutto.</p>
  9627. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn14"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  9628. <p class="gatha1">Ahañca kho attano pāpakiriyaṃ, āvī raho vāpi sare na jātu;</p>
  9629. <p class="gathalast">Saṅkhātajātīmaraṇohamasmi, yatheva me idha tathā parattha.</p>
  9630. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn14"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  9631. <p class="gatha1">Khādajja maṃ dāni mahānubhāva, karassu kiccāni imaṃ sarīraṃ;</p>
  9632. <p class="gathalast">Rukkhassa vā te papatāmi aggā, chādayamāno mayhaṃ tvamadesi maṃsaṃ.</p>
  9633. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn14"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  9634. <p class="gatha1">Idañca te ruccati rājaputta, cajesi <span class="note">[cajāsi (sī. pī.)]</span> pāṇaṃ pituno pamokkhā;</p>
  9635. <p class="gathalast">Tasmā hi so <span class="note">[tasmātiha (sī. syā.)]</span> tvaṃ taramānarūpo, sambhañja kaṭṭhāni jalehi aggiṃ.</p>
  9636. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn14"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  9637. <p class="gatha1">Tato have dhitimā rājaputto, dāruṃ samāhatvā mahantamaggiṃ;</p>
  9638. <p class="gathalast">Sandīpayitvā paṭivedayittha, ādīpito dāni mahāyamaggi <span class="note">[mayā yakkhamaggi (ka.)]</span>.</p>
  9639. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn14"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  9640. <p class="gatha1">Khādajja <a name="V1.0272"></a><a name="M1.0370"></a> maṃ dāni pasayhakārī, kiṃ maṃ muhuṃ pekkhasi haṭṭhalomo;</p>
  9641. <p class="gathalast">Tathā tathā tuyhamahaṃ karomi, yathā <a name="T1.0490"></a> yathā maṃ chādayamāno adesi.</p>
  9642. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn14"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  9643. <p class="gatha1">Ko tādisaṃ arahati khāditāye, dhamme ṭhitaṃ saccavādiṃ vadaññuṃ;</p>
  9644. <p class="gathalast">Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyya.</p>
  9645. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn14"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  9646. <p class="gatha1">Idañhi so brāhmaṇaṃ maññamāno, saso avāsesi sake sarīre;</p>
  9647. <p class="gathalast">Teneva so candimā devaputto, sasatthuto <span class="note">[sasaṭṭhako (syā.)]</span> kāmaduhajja <span class="note">[kāmaruhajja (ka.)]</span> yakkha.</p>
  9648. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn14"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  9649. <p class="gatha1">Cando yathā rāhumukhā pamutto, virocate pannaraseva bhāṇumā <span class="note">[bhānumā (sī. pī.)]</span>;</p>
  9650. <p class="gatha2">Evaṃ tuvaṃ porisādā pamutto, viroca kapile <span class="note">[kampilla (sī. pī.), kapille (syā.)]</span> mahānubhāva;</p>
  9651. <p class="gathalast">Āmodayaṃ pitaraṃ mātarañca, sabbo ca te nandatu ñātipakkho.</p>
  9652. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn14"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  9653. <p class="gatha1">Tato have dhitimā rājaputto, katañjalī pariyāya <span class="note">[pariyagā (sī.), paggayha (syā. pī.)]</span> porisādaṃ;</p>
  9654. <p class="gathalast">Anuññāto sotthi sukhī arogo, paccāgamā <span class="note">[paccāga (pī.)]</span> kapilamalīnasattā <span class="note">[kampilla’malīnasatto (sī. pī.), kapila’malīnasattā (ka.)]</span>.</p>
  9655. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn14"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  9656. <p class="gatha1">Taṃ <a name="T1.0491"></a> negamā jānapadā ca sabbe, hatthārohā rathikā pattikā ca;</p>
  9657. <p class="gathalast">Namassamānā pañjalikā upāgamuṃ, namatthu te dukkarakārakosīti.</p>
  9658. <p class="centered">Jayaddisajātakaṃ <span class="note">[jayadisajātakaṃ (ka.)]</span> tatiyaṃ.</p>
  9659. <p class="subhead">514. Chaddantajātakaṃ (4)</p>
  9660. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn14"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  9661. <p class="gatha1">Kiṃ <a name="M1.0371"></a> nu socasinuccaṅgi, paṇḍūsi varavaṇṇini;</p>
  9662. <p class="gathalast">Milāyasi visālakkhi, mālāva parimadditā.</p>
  9663. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn14"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  9664. <p class="gatha1">Dohaḷo me mahārāja, supinantenupajjhagā <span class="note">[nu’paccagā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  9665. <p class="gathalast">Na so sulabharūpova, yādiso mama dohaḷo.</p>
  9666. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn14"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  9667. <p class="gatha1">Ye keci mānusā kāmā, idha lokasmi nandane;</p>
  9668. <p class="gathalast">Sabbe te pacurā mayhaṃ, ahaṃ te dammi dohaḷaṃ.</p>
  9669. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn14"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  9670. <p class="gatha1">Luddā deva samāyantu, ye keci vijite tava;</p>
  9671. <p class="gathalast">Etesaṃ ahamakkhissaṃ, yādiso mama dohaḷo.</p>
  9672. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn14"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  9673. <p class="gatha1">Ime te luddakā devi, katahatthā visāradā;</p>
  9674. <p class="gathalast">Vanaññū ca migaññū ca, mamatthe <span class="note">[mama te (pī.)]</span> cattajīvitā.</p>
  9675. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn14"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  9676. <p class="gatha1">Luddaputtā nisāmetha, yāvantettha samāgatā;</p>
  9677. <p class="gatha2">Chabbisāṇaṃ gajaṃ setaṃ, addasaṃ supine ahaṃ;</p>
  9678. <p class="gathalast">Tassa dantehi me attho, alābhe natthi jīvitaṃ.</p>
  9679. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn14"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  9680. <p class="gatha1">Na <a name="T1.0492"></a><a name="V1.0273"></a> no pitūnaṃ na pitāmahānaṃ, diṭṭho suto kuñjaro chabbisāṇo;</p>
  9681. <p class="gathalast">Yamaddasā supine rājaputtī, akkhāhi no yādiso hatthināgo.</p>
  9682. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn14"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  9683. <p class="gatha1">Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo;</p>
  9684. <p class="gathalast">Katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā, yamaddasā supine chabbisāṇaṃ.</p>
  9685. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn14"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  9686. <p class="gatha1">Ito ujuṃ uttariyaṃ disāyaṃ, atikkamma so sattagirī brahante;</p>
  9687. <p class="gathalast">Suvaṇṇapasso nāma girī uḷāro, supupphito <span class="note">[sampupphito (syā.)]</span> kimpurisānuciṇṇo.</p>
  9688. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn14"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  9689. <p class="gatha1">Āruyha <a name="M1.0372"></a> selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokaya pabbatapādamūlaṃ;</p>
  9690. <p class="gathalast">Atha dakkhasī meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ atha sahassapādaṃ <span class="note">[poraṃ (ka.)]</span>.</p>
  9691. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn14"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  9692. <p class="gatha1">Tatthacchatī kuñjaro chabbisāṇo, sabbaseto duppasaho parebhi;</p>
  9693. <p class="gathalast">Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino.</p>
  9694. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn14"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  9695. <p class="gatha1">Tiṭṭhanti <a name="T1.0493"></a> te tumūlaṃ <span class="note">[tumūla (syā.), bhimūla (pī. ka.)]</span> passasantā, kuppanti vātassapi eritassa;</p>
  9696. <p class="gathalast">Manussabhūtaṃ pana tattha disvā, bhasmaṃ kareyyuṃ nāssa rajopi tassa.</p>
  9697. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn14"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  9698. <p class="gatha1">Bahū hime rājakulamhi santi, piḷandhanā jātarūpassa devī;</p>
  9699. <p class="gatha2">Muttāmaṇīveḷuriyāmayā ca, kiṃ kāhasi dantapiḷandhanena;</p>
  9700. <p class="gathalast">Māretukāmā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, udāhu ghātessasi luddaputte.</p>
  9701. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn14"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  9702. <p class="gatha1">Sā issitā dukkhitā casmi ludda, uddhañca sussāmi anussarantī;</p>
  9703. <p class="gathalast">Karohi me luddaka etamatthaṃ, dassāmi te gāmavarāni pañca.</p>
  9704. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn14"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  9705. <p class="gatha1">Katthacchatī katthamupeti ṭhānaṃ, vīthissa kā nhāna <span class="note">[nahāna (sī. pī.)]</span> gatassa hoti;</p>
  9706. <p class="gathalast">Kathañhi so nhāyati <span class="note">[nahāyati (sī. pī.)]</span> nāgarājā, kathaṃ vijānemu gatiṃ gajassa.</p>
  9707. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn14"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  9708. <p class="gatha1">Tattheva <a name="M1.0373"></a> sā pokkharaṇī adūre <span class="note">[avidūre (syā. ka.)]</span>, rammā sutitthā ca mahodikā <span class="note">[mahodakā (syā. ka.)]</span> ca;</p>
  9709. <p class="gathalast">Sampupphitā <a name="T1.0494"></a> bhamaragaṇānuciṇṇā <span class="note">[kiṇṇā (katthaci)]</span>, ettha hi so nhāyati nāgarājā.</p>
  9710. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn14"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  9711. <p class="gatha1">Sīsaṃ nahātuppala <span class="note">[nahāto uppala (sī. syā. pī.)]</span> mālabhārī, sabbaseto puṇḍarīkattacaṅgī;</p>
  9712. <p class="gathalast">Āmodamāno gacchati sanniketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ.</p>
  9713. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn14"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  9714. <p class="gatha1">Tattheva so uggahetvāna vākyaṃ, ādāya tūṇiñca dhanuñca luddo;</p>
  9715. <p class="gathalast">Vituriyati <span class="note">[vituriya so (sī. aṭṭha.)]</span> sattagirī brahante, suvaṇṇapassaṃ nāma giriṃ uḷāraṃ.</p>
  9716. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn14"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  9717. <p class="gatha1">Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokayī pabbatapādamūlaṃ;</p>
  9718. <p class="gathalast">Tatthaddasā meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ aṭṭhasahassapādaṃ.</p>
  9719. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn14"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  9720. <p class="gatha1">Tatthaddasā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, sabbasetaṃ duppasahaṃ parebhi;</p>
  9721. <p class="gathalast">Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino.</p>
  9722. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn14"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  9723. <p class="gatha1">Tatthaddasā <a name="V1.0274"></a> pokkharaṇiṃ adūre, rammaṃ sutitthañca mahodikañca;</p>
  9724. <p class="gathalast">Sampupphitaṃ <a name="T1.0495"></a> bhamaragaṇānuciṇṇaṃ, yattha hi so nhāyati nāgarājā.</p>
  9725. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn14"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  9726. <p class="gatha1">Disvāna nāgassa gatiṃ ṭhitiñca, vīthissa yā nhānagatassa hoti;</p>
  9727. <p class="gathalast">Opātamāgacchi anariyarūpo, payojito cittavasānugāya.</p>
  9728. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn14"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  9729. <p class="gatha1">Khaṇitvāna <a name="M1.0374"></a> kāsuṃ phalakehi chādayi, attānamodhāya dhanuñca luddo;</p>
  9730. <p class="gathalast">Passāgataṃ puthusallena nāgaṃ, samappayī dukkaṭakammakārī.</p>
  9731. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn14"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  9732. <p class="gatha1">Viddho ca nāgo koñcamanādi ghoraṃ, sabbe ca <span class="note">[sabbeva (sī. syā. pī.)]</span> nāgā ninnaduṃ <span class="note">[ninnādu (syā.), ninnādaṃ (ka.)]</span> ghorarūpaṃ;</p>
  9733. <p class="gathalast">Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṃ <span class="note">[cuṇṇaṃ (ka. sī. pī.)]</span> karontā, dhāviṃsu te aṭṭhadisā samantato.</p>
  9734. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn14"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  9735. <p class="gatha1">Vadhissametanti <span class="note">[vadhissamenanti (syā.)]</span> parāmasanto, kāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ;</p>
  9736. <p class="gathalast">Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā, arahaddhajo sabbhi avajjharūpo.</p>
  9737. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn14"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  9738. <p class="gatha1">Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati <span class="note">[paridahessati (sī. pī.), paridhassati (katthaci)]</span>;</p>
  9739. <p class="gathalast">Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati.</p>
  9740. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn14"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  9741. <p class="gatha1">Yo <a name="T1.0496"></a> ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito;</p>
  9742. <p class="gathalast">Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahati.</p>
  9743. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn14"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  9744. <p class="gatha1">Samappito puthusallena nāgo, aduṭṭhacitto luddakamajjhabhāsi;</p>
  9745. <p class="gathalast">Kimatthayaṃ kissa vā samma hetu, mamaṃ vadhī kassa vāyaṃ payogo.</p>
  9746. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn14"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  9747. <p class="gatha1">Kāsissa rañño mahesī bhadante, sā pūjitā rājakule subhaddā;</p>
  9748. <p class="gathalast">Taṃ addasā sā ca mamaṃ asaṃsi, dantehi atthoti ca maṃ <span class="note">[atthoti mamaṃ (syā. ka.)]</span> avoca.</p>
  9749. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn14"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  9750. <p class="gatha1">Bahū <a name="M1.0375"></a> hi me dantayugā uḷārā, ye me pitūnañca <span class="note">[pitunnampi (pī.)]</span> pitāmahānaṃ;</p>
  9751. <p class="gathalast">Jānāti sā kodhanā rājaputtī, vadhatthikā veramakāsi bālā.</p>
  9752. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn14"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  9753. <p class="gatha1">Uṭṭhehi tvaṃ ludda kharaṃ gahetvā, dante ime chinda purā marāmi;</p>
  9754. <p class="gathalast">Vajjāsi taṃ kodhanaṃ rājaputtiṃ, ‘‘nāgo hato handa imassa dantā’’.</p>
  9755. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn14"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  9756. <p class="gatha1">Uṭṭhāya so luddo kharaṃ gahetvā, chetvāna <a name="T1.0497"></a> dantāni gajuttamassa;</p>
  9757. <p class="gathalast">Vaggū subhe appaṭime pathabyā, ādāya pakkāmi tato hi khippaṃ.</p>
  9758. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn14"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  9759. <p class="gatha1">Bhayaṭṭitā <span class="note">[bhayadditā (sī. pī.)]</span> nāgavadhena aṭṭā, ye te nāgā aṭṭha disā vidhāvuṃ;</p>
  9760. <p class="gathalast">Adisvāna <span class="note">[adisva (sī. pī.)]</span> posaṃ gajapaccamittaṃ, paccāgamuṃ yena so nāgarājā.</p>
  9761. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn14"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  9762. <p class="gatha1">Te tattha kanditvā roditvāna <span class="note">[roditva (sī. pī.)]</span> nāgā, sīse sake paṃsukaṃ okiritvā;</p>
  9763. <p class="gathalast">Agamaṃsu te sabbe sakaṃ niketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ.</p>
  9764. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn14"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  9765. <p class="gatha1">Ādāya <a name="V1.0275"></a> dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā;</p>
  9766. <p class="gatha2">Suvaṇṇarājīhi samantamodare, so luddako kāsipuraṃ upāgami;</p>
  9767. <p class="gathalast">Upanesi so rājakaññāya dante, nāgo hato handa imassa dantā.</p>
  9768. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn14"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  9769. <p class="gatha1">Disvāna <a name="M1.0376"></a> dantāni gajuttamassa, bhattuppiyassa purimāya jātiyā;</p>
  9770. <p class="gathalast">Tattheva tassā hadayaṃ aphāli, teneva <a name="T1.0498"></a> sā kālamakāsi bālā.</p>
  9771. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn14"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  9772. <p class="gatha1">Sambodhipatto sa <span class="note">[ca (sī. syā.), va (pī.)]</span> mahānubhāvo, sitaṃ akāsi parisāya majjhe;</p>
  9773. <p class="gathalast">Pucchiṃsu bhikkhū suvimuttacittā, nākāraṇe pātukaronti buddhā.</p>
  9774. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn14"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  9775. <p class="gatha1">Yamaddasātha dahariṃ kumāriṃ, kāsāyavatthaṃ anagāriyaṃ carantiṃ;</p>
  9776. <p class="gathalast">Sā kho tadā rājakaññā ahosi, ahaṃ tadā nāgarājā ahosiṃ.</p>
  9777. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn14"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  9778. <p class="gatha1">Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā;</p>
  9779. <p class="gathalast">Yo luddako kāsipuraṃ upāgami, so kho tadā devadatto ahosi.</p>
  9780. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn14"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  9781. <p class="gatha1">Anāvasūraṃ cirarattasaṃsitaṃ, uccāvacaṃ <span class="note">[ucaṃ nīcaṃ (sī. syā. pī.)]</span> caritamidaṃ purāṇaṃ;</p>
  9782. <p class="gathalast">Vītaddaro vītasoko visallo, sayaṃ abhiññāya abhāsi buddho.</p>
  9783. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn14"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  9784. <p class="gatha1">Ahaṃ vo tena kālena, ahosiṃ tattha bhikkhavo;</p>
  9785. <p class="gathalast">Nāgarājā tadā homi <span class="note">[hosiṃ (sī. syā. pī.)]</span>, evaṃ dhāretha jātakanti.</p>
  9786. <p class="centered">Chaddantajātakaṃ catutthaṃ.</p>
  9787. <p class="subhead">515. Sambhavajātakaṃ (5)</p>
  9788. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn14"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  9789. <p class="gatha1">Rajjañca <a name="T1.0499"></a> paṭipannāsma, ādhipaccaṃ sucīrata;</p>
  9790. <p class="gathalast">Mahattaṃ pattumicchāmi, vijetuṃ pathaviṃ imaṃ.</p>
  9791. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn14"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  9792. <p class="gatha1">Dhammena no adhammena, adhammo me na ruccati;</p>
  9793. <p class="gathalast">Kiccova dhammo carito, rañño hoti sucīrata.</p>
  9794. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn14"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  9795. <p class="gatha1">Idha <a name="M1.0377"></a> cevāninditā yena, pecca yena aninditā;</p>
  9796. <p class="gathalast">Yasaṃ devamanussesu, yena pappomu <span class="note">[pappemu (sī. aṭṭha.)]</span> brāhmaṇa.</p>
  9797. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn14"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  9798. <p class="gatha1">Yohaṃ atthañca dhammañca, kattumicchāmi brāhmaṇa;</p>
  9799. <p class="gathalast">Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, brāhmaṇakkhāhi pucchito.</p>
  9800. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn14"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  9801. <p class="gatha1">Nāññatra vidhurā rāja, etadakkhātumarahati;</p>
  9802. <p class="gathalast">Yaṃ tvaṃ atthañca dhammañca, kattumicchasi khattiya.</p>
  9803. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn14"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  9804. <p class="gatha1">Ehi <a name="V1.0276"></a> kho pahito gaccha, vidhurassa upantikaṃ;</p>
  9805. <p class="gatha2">Nikkhañcimaṃ <span class="note">[nikkhaṃ ratta (sī.), nikkhamimaṃ (pī.)]</span> suvaṇṇassa, haraṃ gaccha sucīrata;</p>
  9806. <p class="gathalast">Abhihāraṃ imaṃ dajjā, atthadhammānusiṭṭhiyā.</p>
  9807. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn14"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  9808. <p class="gatha1">Svādhippāgā bhāradvājo, vidhurassa upantikaṃ;</p>
  9809. <p class="gathalast">Tamaddasa mahābrahmā, asamānaṃ sake ghare.</p>
  9810. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn14"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  9811. <p class="gatha1">Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino;</p>
  9812. <p class="gatha2">‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo;</p>
  9813. <p class="gathalast">Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, vidhurakkhāhi pucchito.</p>
  9814. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn14"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  9815. <p class="gatha1">Gaṅgaṃ me pidahissanti, na taṃ sakkomi brāhmaṇa;</p>
  9816. <p class="gathalast">Apidhetuṃ <a name="T1.0500"></a> mahāsindhuṃ, taṃ kathaṃ so bhavissati.</p>
  9817. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn14"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  9818. <p class="gatha1">Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito;</p>
  9819. <p class="gatha2">Bhadrakāro ca me putto, oraso mama atrajo;</p>
  9820. <p class="gathalast">Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa.</p>
  9821. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn14"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  9822. <p class="gatha1">Svādhippāgā bhāradvājo, bhadrakārassupantikaṃ <span class="note">[bhadrakārassa santikaṃ (sī. syā.)]</span>;</p>
  9823. <p class="gathalast">Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani.</p>
  9824. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn14"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  9825. <p class="gatha1">Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino;</p>
  9826. <p class="gatha2">‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo;</p>
  9827. <p class="gathalast">Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, bhadrakāra pabrūhi <span class="note">[bravīhi (sī. pī.)]</span> me.</p>
  9828. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn14"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  9829. <p class="gatha1">Maṃsakājaṃ <span class="note">[maṃsakācaṃ (pī.)]</span> avahāya, godhaṃ anupatāmahaṃ;</p>
  9830. <p class="gathalast">Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito.</p>
  9831. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn14"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  9832. <p class="gatha1">Sañcayo <a name="M1.0378"></a> <span class="note">[sañjayo (sī. syā. pī.)]</span> nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata;</p>
  9833. <p class="gathalast">Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa.</p>
  9834. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn14"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  9835. <p class="gatha1">Svādhippāgā bhāradvājo, sañcayassa upantikaṃ;</p>
  9836. <p class="gathalast">Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani <span class="note">[parisati (syā.), parīsati (pī.)]</span>.</p>
  9837. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn14"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  9838. <p class="gatha1">Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino;</p>
  9839. <p class="gatha2">‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo;</p>
  9840. <p class="gathalast">Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sañcayakkhāhi pucchito.</p>
  9841. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn14"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  9842. <p class="gatha1">Sadā maṃ gilate <span class="note">[gilatī (sī.), gilati (pī.)]</span> maccu, sāyaṃ pāto sucīrata;</p>
  9843. <p class="gathalast">Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito.</p>
  9844. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn14"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  9845. <p class="gatha1">Sambhavo <a name="T1.0501"></a><a name="V1.0277"></a> nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata;</p>
  9846. <p class="gathalast">Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa.</p>
  9847. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn14"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  9848. <p class="gatha1">Abbhuto vata bho dhammo, nāyaṃ asmāka ruccati;</p>
  9849. <p class="gathalast">Tayo janā pitāputtā, tesu paññāya no vidū.</p>
  9850. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn14"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  9851. <p class="gatha1">Na taṃ sakkotha akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchitā;</p>
  9852. <p class="gathalast">Kathaṃ nu daharo jaññā, atthaṃ dhammañca pucchito.</p>
  9853. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn14"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  9854. <p class="gatha1">Mā naṃ daharoti uññāsi <span class="note">[maññāsi (syā. ka.)]</span>, apucchitvāna sambhavaṃ;</p>
  9855. <p class="gathalast">Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.</p>
  9856. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn14"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  9857. <p class="gatha1">Yathāpi cando vimalo, gacchaṃ ākāsadhātuyā;</p>
  9858. <p class="gathalast">Sabbe tārāgaṇe loke, ābhāya atirocati.</p>
  9859. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn14"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  9860. <p class="gatha1">Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo;</p>
  9861. <p class="gatha2">Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ;</p>
  9862. <p class="gathalast">Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.</p>
  9863. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><a name="para161_kn14"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  9864. <p class="gatha1">Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa;</p>
  9865. <p class="gathalast">Atevaññehi māsehi, dumapupphehi sobhati.</p>
  9866. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><a name="para162_kn14"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  9867. <p class="gatha1">Evampi <a name="M1.0379"></a> daharūpeto, paññāyogena sambhavo;</p>
  9868. <p class="gatha2">Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ;</p>
  9869. <p class="gathalast">Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.</p>
  9870. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><a name="para163_kn14"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  9871. <p class="gatha1">Yathāpi himavā brahme, pabbato gandhamādano;</p>
  9872. <p class="gatha2">Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo;</p>
  9873. <p class="gathalast">Osadhehi <a name="T1.0502"></a> ca dibbehi, disā bhāti pavāti ca.</p>
  9874. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><a name="para164_kn14"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  9875. <p class="gatha1">Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo;</p>
  9876. <p class="gatha2">Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ;</p>
  9877. <p class="gathalast">Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.</p>
  9878. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><a name="para165_kn14"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  9879. <p class="gatha1">Yathāpi pāvako brahme, accimālī yasassimā;</p>
  9880. <p class="gathalast">Jalamāno vane gacche <span class="note">[caraṃ kacche (pī.)]</span>, analo kaṇhavattanī.</p>
  9881. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><a name="para166_kn14"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  9882. <p class="gatha1">Ghatāsano dhūmaketu, uttamāhevanandaho;</p>
  9883. <p class="gathalast">Nisīthe <span class="note">[nissīve (syā.), nisive (ka.)]</span> pabbataggasmiṃ, pahūtedho <span class="note">[bahutejo (syā. ka.)]</span> virocati.</p>
  9884. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><a name="para167_kn14"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  9885. <p class="gatha1">Evampi <a name="V1.0278"></a> daharūpeto, paññāyogena sambhavo;</p>
  9886. <p class="gatha2">Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ;</p>
  9887. <p class="gathalast">Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.</p>
  9888. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><a name="para168_kn14"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  9889. <p class="gatha1">Javena bhadraṃ jānanti, balibaddañca <span class="note">[balivaddañca (sī. pī.)]</span> vāhiye;</p>
  9890. <p class="gathalast">Dohena dhenuṃ jānanti, bhāsamānañca paṇḍitaṃ.</p>
  9891. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><a name="para169_kn14"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  9892. <p class="gatha1">Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo;</p>
  9893. <p class="gatha2">Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ;</p>
  9894. <p class="gathalast">Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.</p>
  9895. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><a name="para170_kn14"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  9896. <p class="gatha1">Svādhippāgā bhāradvājo, sambhavassa upantikaṃ;</p>
  9897. <p class="gathalast">Tamaddasa mahābrahmā, kīḷamānaṃ bahīpure.</p>
  9898. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><a name="para171_kn14"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  9899. <p class="gatha1">Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino;</p>
  9900. <p class="gatha2">‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo;</p>
  9901. <p class="gathalast">Taṃ <a name="T1.0503"></a> tvaṃ atthañca dhammañca, sambhavakkhāhi pucchito.</p>
  9902. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><a name="para172_kn14"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  9903. <p class="gatha1">Taggha <a name="M1.0380"></a> te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā;</p>
  9904. <p class="gathalast">Rājā ca kho taṃ jānāti, yadi kāhati vā na vā.</p>
  9905. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><a name="para173_kn14"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  9906. <p class="gatha1">‘‘Ajja suve’’ti saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata;</p>
  9907. <p class="gathalast">Mā katvā avasī rājā, atthe jāte yudhiṭṭhilo.</p>
  9908. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><a name="para174_kn14"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  9909. <p class="gatha1">Ajjhattaññeva saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata;</p>
  9910. <p class="gathalast">Kummaggaṃ na niveseyya, yathā mūḷho acetaso <span class="note">[acetano (ka.)]</span>.</p>
  9911. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><a name="para175_kn14"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  9912. <p class="gatha1">Attānaṃ nātivatteyya, adhammaṃ na samācare;</p>
  9913. <p class="gathalast">Atitthe nappatāreyya, anatthe na yuto siyā.</p>
  9914. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><a name="para176_kn14"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  9915. <p class="gatha1">Yo ca etāni ṭhānāni, kattuṃ jānāti khattiyo;</p>
  9916. <p class="gathalast">Sadā so vaḍḍhate rājā, sukkapakkheva candimā.</p>
  9917. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><a name="para177_kn14"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  9918. <p class="gatha1">Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati;</p>
  9919. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatīti.</p>
  9920. <p class="centered">Sambhavajātakaṃ pañcamaṃ.</p>
  9921. <p class="subhead">516. Mahākapijātakaṃ (6)</p>
  9922. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><a name="para178_kn14"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  9923. <p class="gatha1">Bārāṇasyaṃ <span class="note">[bārāṇassaṃ (sī. pī.)]</span> ahū rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;</p>
  9924. <p class="gathalast">Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi migājinaṃ <span class="note">[migājiraṃ (sī.), migāciraṃ (pī.)]</span>.</p>
  9925. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><a name="para179_kn14"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  9926. <p class="gatha1">Tattha <a name="V1.0279"></a> brāhmaṇamaddakkhi, setaṃ citraṃ kilāsinaṃ;</p>
  9927. <p class="gathalast">Viddhastaṃ koviḷāraṃva, kisaṃ dhamanisanthataṃ.</p>
  9928. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><a name="para180_kn14"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  9929. <p class="gatha1">Paramakāruññataṃ <a name="T1.0504"></a> pattaṃ, disvā kicchagataṃ naraṃ;</p>
  9930. <p class="gathalast">Avaca byamhito rājā, ‘‘yakkhānaṃ katamo nusi.</p>
  9931. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><a name="para181_kn14"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  9932. <p class="gatha1">‘‘Hatthapādā ca te setā, tato setataraṃ <span class="note">[setataro (pī.)]</span> siro;</p>
  9933. <p class="gathalast">Gattaṃ kammāsavaṇṇaṃ te, kilāsabahulo casi.</p>
  9934. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><a name="para182_kn14"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  9935. <p class="gatha1">‘‘Vaṭṭanāvaḷi <span class="note">[vaṭṭhanāvali (pī.)]</span> saṅkāsā, piṭṭhi te ninnatunnatā;</p>
  9936. <p class="gathalast">Kāḷapabbāva <span class="note">[kāḷapabbā ca (syā.), kāḷā pabbā ca (pī.)]</span> te aṅgā, nāññaṃ passāmi edisaṃ.</p>
  9937. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><a name="para183_kn14"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  9938. <p class="gatha1">‘‘Ugghaṭṭapādo <a name="M1.0381"></a> tasito, kiso dhamanisanthato;</p>
  9939. <p class="gathalast">Chāto ātattarūposi <span class="note">[ādittarūposi (ka.), atittarūposi (syā. ka. aṭṭha.)]</span>, kutosi kattha gacchasi.</p>
  9940. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><a name="para184_kn14"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  9941. <p class="gatha1">‘‘Duddasī appakārosi, dubbaṇṇo bhīmadassano;</p>
  9942. <p class="gathalast">Janetti yāpi te mātā, na taṃ iccheyya passituṃ.</p>
  9943. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><a name="para185_kn14"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  9944. <p class="gatha1">‘‘Kiṃ kammamakaraṃ <span class="note">[kammamakarā (sī. syā. pī.)]</span> pubbe, kaṃ avajjhaṃ aghātayi;</p>
  9945. <p class="gathalast">Kibbisaṃ yaṃ karitvāna, idaṃ dukkhaṃ upāgami’’.</p>
  9946. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><a name="para186_kn14"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  9947. <p class="gatha1">Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā;</p>
  9948. <p class="gathalast">Saccavādiñhi lokasmiṃ, pasaṃsantīdha paṇḍitā.</p>
  9949. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><a name="para187_kn14"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  9950. <p class="gatha1">Eko caraṃ gogaveso, mūḷho accasariṃ vane;</p>
  9951. <p class="gathalast">Araññe irīṇe <span class="note">[īriṇe (sī. syā. pī.)]</span> vivane, nānākuñjarasevite.</p>
  9952. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><a name="para188_kn14"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  9953. <p class="gatha1">Vāḷamigānucarite, vippanaṭṭhosmi kānane;</p>
  9954. <p class="gathalast">Acariṃ tattha sattāhaṃ, khuppipāsa <span class="note">[khuppipāsā (sī. pī.)]</span> samappito.</p>
  9955. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><a name="para189_kn14"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  9956. <p class="gatha1">Tattha tindukamaddakkhiṃ, visamaṭṭhaṃ bubhukkhito;</p>
  9957. <p class="gathalast">Papātamabhilambantaṃ, sampannaphaladhārinaṃ.</p>
  9958. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><a name="para190_kn14"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  9959. <p class="gatha1">Vātassitāni <a name="T1.0505"></a> bhakkhesiṃ, tāni rucciṃsu me bhusaṃ;</p>
  9960. <p class="gathalast">Atitto rukkhamārūhiṃ <span class="note">[māruyha (sī. syā.)]</span>, tattha hessāmi āsito.</p>
  9961. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><a name="para191_kn14"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  9962. <p class="gatha1">Ekaṃ me bhakkhitaṃ āsi, dutiyaṃ abhipatthitaṃ;</p>
  9963. <p class="gathalast">Tato sā bhañjatha sākhā, chinnā pharasunā viya.</p>
  9964. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><a name="para192_kn14"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  9965. <p class="gatha1">Sohaṃ sahāva sākhāhi, uddhaṃpādo avaṃsiro;</p>
  9966. <p class="gathalast">Appatiṭṭhe anālambe, giriduggasmi pāpataṃ.</p>
  9967. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><a name="para193_kn14"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  9968. <p class="gatha1">Yasmā ca vāri gambhīraṃ, tasmā na samapajjisaṃ <span class="note">[samapajjasiṃ (sī.), samabhajjisaṃ (pī.)]</span>;</p>
  9969. <p class="gathalast">Tattha sesiṃ nirānando, anūnā <span class="note">[anātho (sī.)]</span> dasa rattiyo.</p>
  9970. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><a name="para194_kn14"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  9971. <p class="gatha1">Athettha <a name="V1.0280"></a> kapi māgañchi <span class="note">[māgacchi (syā. ka.)]</span>, gonaṅgulo darīcaro;</p>
  9972. <p class="gathalast">Sākhāhi sākhaṃ vicaranto, khādamāno dumapphalaṃ.</p>
  9973. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><a name="para195_kn14"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  9974. <p class="gatha1">So <a name="M1.0382"></a> maṃ disvā kisaṃ paṇḍuṃ, kāruññamakaraṃ mayi;</p>
  9975. <p class="gathalast">Ambho ko nāma so ettha, evaṃ dukkhena aṭṭito.</p>
  9976. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><a name="para196_kn14"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  9977. <p class="gatha1">Manusso amanusso vā, attānaṃ me pavedaya;</p>
  9978. <p class="gathalast">Tassañjaliṃ paṇāmetvā, idaṃ vacanamabraviṃ.</p>
  9979. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><a name="para197_kn14"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  9980. <p class="gatha1">Manussohaṃ byasampatto <span class="note">[vasampatto (syā. ka.)]</span>, sā me natthi ito gati;</p>
  9981. <p class="gathalast">Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, tvañca me saraṇaṃ bhava.</p>
  9982. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><a name="para198_kn14"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  9983. <p class="gatha1">Garuṃ <span class="note">[garu (sī. pī.)]</span> silaṃ gahetvāna, vicarī <span class="note">[vicari (pī.)]</span> pabbate kapi;</p>
  9984. <p class="gathalast">Silāya yoggaṃ katvāna, nisabho etadabravi.</p>
  9985. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><a name="para199_kn14"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  9986. <p class="gatha1">Ehi me piṭṭhimāruyha, gīvaṃ gaṇhāhi bāhubhi;</p>
  9987. <p class="gathalast">Ahaṃ taṃ uddharissāmi, giriduggata vegasā.</p>
  9988. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><a name="para200_kn14"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  9989. <p class="gatha1">Tassa <a name="T1.0506"></a> taṃ vacanaṃ sutvā, vānarindassa sirīmato;</p>
  9990. <p class="gathalast">Piṭṭhimāruyha dhīrassa, gīvaṃ bāhāhi aggahiṃ.</p>
  9991. <p class="hangnum"><a name="para201"></a><a name="para201_kn14"></a><span class="paranum">201</span>.</p>
  9992. <p class="gatha1">So maṃ tato samuṭṭhāsi, tejassī <span class="note">[tejasī (syā. pī. ka.)]</span> balavā kapi;</p>
  9993. <p class="gathalast">Vihaññamāno kicchena, giriduggata vegasā.</p>
  9994. <p class="hangnum"><a name="para202"></a><a name="para202_kn14"></a><span class="paranum">202</span>.</p>
  9995. <p class="gatha1">Uddharitvāna maṃ santo, nisabho etadabravi;</p>
  9996. <p class="gathalast">Iṅgha maṃ samma rakkhassu, passupissaṃ muhuttakaṃ.</p>
  9997. <p class="hangnum"><a name="para203"></a><a name="para203_kn14"></a><span class="paranum">203</span>.</p>
  9998. <p class="gatha1">Sīhā byagghā ca dīpī ca, acchakokataracchayo;</p>
  9999. <p class="gathalast">Te maṃ pamattaṃ hiṃseyyuṃ, te tvaṃ disvā nivāraya <span class="note">[disvāna vāraya (pī.)]</span>.</p>
  10000. <p class="hangnum"><a name="para204"></a><a name="para204_kn14"></a><span class="paranum">204</span>.</p>
  10001. <p class="gatha1">Evaṃ me parittātūna <span class="note">[parittātuna (ka.)]</span>, passupi so muhuttakaṃ;</p>
  10002. <p class="gathalast">Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso.</p>
  10003. <p class="hangnum"><a name="para205"></a><a name="para205_kn14"></a><span class="paranum">205</span>.</p>
  10004. <p class="gatha1">Bhakkho ayaṃ manussānaṃ, yathā caññe vane migā;</p>
  10005. <p class="gathalast">Yaṃ nūnimaṃ vadhitvāna, chāto khādeyya vānaraṃ.</p>
  10006. <p class="hangnum"><a name="para206"></a><a name="para206_kn14"></a><span class="paranum">206</span>.</p>
  10007. <p class="gatha1">Asito <span class="note">[āsiko (pī.)]</span> ca gamissāmi, maṃsamādāya sambalaṃ;</p>
  10008. <p class="gathalast">Kantāraṃ nittharissāmi, pātheyyaṃ me bhavissati.</p>
  10009. <p class="hangnum"><a name="para207"></a><a name="para207_kn14"></a><span class="paranum">207</span>.</p>
  10010. <p class="gatha1">Tato silaṃ gahetvāna, matthakaṃ sannitāḷayiṃ;</p>
  10011. <p class="gathalast">Mama gatta <span class="note">[bhatta (sī. syā.), hattha (pī.)]</span> kilantassa, pahāro dubbalo ahu.</p>
  10012. <p class="hangnum"><a name="para208"></a><a name="para208_kn14"></a><span class="paranum">208</span>.</p>
  10013. <p class="gatha1">So <a name="V1.0281"></a><a name="M1.0383"></a> ca vegenudappatto, kapi ruhira <span class="note">[rudhira (sī.)]</span> makkhito;</p>
  10014. <p class="gathalast">Assupuṇṇehi nettehi, rodanto maṃ udikkhati.</p>
  10015. <p class="hangnum"><a name="para209"></a><a name="para209_kn14"></a><span class="paranum">209</span>.</p>
  10016. <p class="gatha1">Māyyomaṃ kari bhaddante, tvañca nāmedisaṃ kari;</p>
  10017. <p class="gathalast">Tvañca kho nāma dīghāvu <span class="note">[dīghāyu (pī.)]</span>, aññe <span class="note">[aññaṃ (pī.)]</span> vāretumarahasi.</p>
  10018. <p class="hangnum"><a name="para210"></a><a name="para210_kn14"></a><span class="paranum">210</span>.</p>
  10019. <p class="gatha1">Aho <a name="T1.0507"></a> vata re purisa, tāva dukkarakāraka;</p>
  10020. <p class="gathalast">Edisā visamā duggā, papātā uddhato <span class="note">[uddhaṭo (pī.)]</span> mayā.</p>
  10021. <p class="hangnum"><a name="para211"></a><a name="para211_kn14"></a><span class="paranum">211</span>.</p>
  10022. <p class="gatha1">Ānīto paralokāva, dubbheyyaṃ maṃ amaññatha;</p>
  10023. <p class="gathalast">Taṃ tena pāpadhammena, pāpaṃ pāpena cintitaṃ.</p>
  10024. <p class="hangnum"><a name="para212"></a><a name="para212_kn14"></a><span class="paranum">212</span>.</p>
  10025. <p class="gatha1">Mā heva tvaṃ adhammaṭṭha, vedanaṃ kaṭukaṃ phusi;</p>
  10026. <p class="gathalast">Mā heva pāpakammaṃ taṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi.</p>
  10027. <p class="hangnum"><a name="para213"></a><a name="para213_kn14"></a><span class="paranum">213</span>.</p>
  10028. <p class="gatha1">Tayime natthi vissāso, pāpadhamma asaññata <span class="note">[pāpadhammaṃ amaññatha (pī.)]</span>;</p>
  10029. <p class="gathalast">Ehi me piṭṭhito gaccha, dissamānova santike.</p>
  10030. <p class="hangnum"><a name="para214"></a><a name="para214_kn14"></a><span class="paranum">214</span>.</p>
  10031. <p class="gatha1">Muttosi hatthā vāḷānaṃ, pattosi mānusiṃ padaṃ;</p>
  10032. <p class="gathalast">Esa maggo adhammaṭṭha, tena gaccha yathāsukhaṃ.</p>
  10033. <p class="hangnum"><a name="para215"></a><a name="para215_kn14"></a><span class="paranum">215</span>.</p>
  10034. <p class="gatha1">Idaṃ vatvā giricaro, rahade <span class="note">[ruhiraṃ (syā. ka.)]</span> pakkhalya matthakaṃ;</p>
  10035. <p class="gathalast">Assūni sampamajjitvā, tato pabbatamāruhi.</p>
  10036. <p class="hangnum"><a name="para216"></a><a name="para216_kn14"></a><span class="paranum">216</span>.</p>
  10037. <p class="gatha1">Sohaṃ tenābhisattosmi, pariḷāhena aṭṭito;</p>
  10038. <p class="gathalast">Ḍayhamānena gattena, vāriṃ pātuṃ upāgamiṃ.</p>
  10039. <p class="hangnum"><a name="para217"></a><a name="para217_kn14"></a><span class="paranum">217</span>.</p>
  10040. <p class="gatha1">Agginā viya santatto, rahado ruhiramakkhito;</p>
  10041. <p class="gathalast">Pubbalohitasaṅkāso, sabbo me samapajjatha.</p>
  10042. <p class="hangnum"><a name="para218"></a><a name="para218_kn14"></a><span class="paranum">218</span>.</p>
  10043. <p class="gatha1">Yāvanto udabindūni, kāyasmiṃ nipatiṃsu me;</p>
  10044. <p class="gathalast">Tāvanto gaṇḍa <span class="note">[gaṇḍū (sī. pī.), gaṇḍu (syā.)]</span> jāyetha, addhabeluvasādisā.</p>
  10045. <p class="hangnum"><a name="para219"></a><a name="para219_kn14"></a><span class="paranum">219</span>.</p>
  10046. <p class="gatha1">Pabhinnā pagghariṃsu me, kuṇapā pubbalohitā;</p>
  10047. <p class="gathalast">Yena yeneva gacchāmi, gāmesu nigamesu ca.</p>
  10048. <p class="hangnum"><a name="para220"></a><a name="para220_kn14"></a><span class="paranum">220</span>.</p>
  10049. <p class="gatha1">Daṇḍahatthā <a name="T1.0508"></a><a name="M1.0384"></a> nivārenti, itthiyo purisā ca maṃ;</p>
  10050. <p class="gathalast">Okkitā <span class="note">[okiṇṇā (sī.)]</span> pūtigandhena, māssu orena āgamā <span class="note">[māgamā (sī. pī.)]</span>.</p>
  10051. <p class="hangnum"><a name="para221"></a><a name="para221_kn14"></a><span class="paranum">221</span>.</p>
  10052. <p class="gatha1">Etādisaṃ idaṃ dukkhaṃ, satta vassāni dāni me;</p>
  10053. <p class="gathalast">Anubhomi sakaṃ kammaṃ, pubbe dukkaṭamattano.</p>
  10054. <p class="hangnum"><a name="para222"></a><a name="para222_kn14"></a><span class="paranum">222</span>.</p>
  10055. <p class="gatha1">Taṃ <a name="V1.0282"></a> vo vadāmi bhaddante <span class="note">[bhaddaṃ vo (sī. pī.)]</span>, yāvantettha samāgatā;</p>
  10056. <p class="gathalast">Māssu mittāna <span class="note">[mittānaṃ (sī. pī.)]</span> dubbhittho, mittadubbho hi pāpako.</p>
  10057. <p class="hangnum"><a name="para223"></a><a name="para223_kn14"></a><span class="paranum">223</span>.</p>
  10058. <p class="gatha1">Kuṭṭhī kilāsī bhavati, yo mittānidha dubbhati <span class="note">[yo mittānaṃ idhaddubhi (sī. aṭṭha.), yo mittānaṃ idha dubbhati (pī.)]</span>;</p>
  10059. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā mittaddu <span class="note">[mittadubbhī (syā. ka.)]</span>, nirayaṃ sopapajjatīti <span class="note">[so upapajjatīti (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  10060. <p class="centered">Mahākapijātakaṃ chaṭṭhaṃ.</p>
  10061. <p class="subhead">517. Dakarakkhasajātakaṃ (7)</p>
  10062. <p class="hangnum"><a name="para224"></a><a name="para224_kn14"></a><span class="paranum">224</span>.</p>
  10063. <p class="gatha1">Sace vo vuyhamānānaṃ, sattannaṃ udakaṇṇave;</p>
  10064. <p class="gatha2">Manussabalimesāno, nāvaṃ gaṇheyya rakkhaso;</p>
  10065. <p class="gathalast">Anupubbaṃ kathaṃ datvā, muñcesi dakarakkhasā <span class="note">[dakarakkhato (pī.)]</span>.</p>
  10066. <p class="hangnum"><a name="para225"></a><a name="para225_kn14"></a><span class="paranum">225</span>.</p>
  10067. <p class="gatha1">Mātaraṃ paṭhamaṃ dajjaṃ, bhariyaṃ datvāna bhātaraṃ;</p>
  10068. <p class="gatha2">Tato sahāyaṃ datvāna, pañcamaṃ dajjaṃ <span class="note">[dajja (syā.)]</span> brāhmaṇaṃ;</p>
  10069. <p class="gathalast">Chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ, neva dajjaṃ mahosadhaṃ.</p>
  10070. <p class="hangnum"><a name="para226"></a><a name="para226_kn14"></a><span class="paranum">226</span>.</p>
  10071. <p class="gatha1">Posetā te janettī ca, dīgharattānukampikā;</p>
  10072. <p class="gatha2">Chabbhī tayi padussati <span class="note">[paduṭṭhasmiṃ (sī. syā.)]</span>, paṇḍitā atthadassinī;</p>
  10073. <p class="gathalast">Aññaṃ <a name="T1.0509"></a> upanisaṃ katvā, vadhā taṃ parimocayi.</p>
  10074. <p class="hangnum"><a name="para227"></a><a name="para227_kn14"></a><span class="paranum">227</span>.</p>
  10075. <p class="gatha1">Taṃ tādisiṃ <span class="note">[tādisaṃ (ka.)]</span> pāṇadadiṃ, orasaṃ gabbhadhāriniṃ <span class="note">[gabbhadhāriṇiṃ (sī. syā.)]</span>;</p>
  10076. <p class="gathalast">Mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino <span class="note">[dakarakkhato (pī.)]</span>.</p>
  10077. <p class="hangnum"><a name="para228"></a><a name="para228_kn14"></a><span class="paranum">228</span>.</p>
  10078. <p class="gatha1">Daharā viyalaṅkāraṃ, dhāreti apiḷandhanaṃ;</p>
  10079. <p class="gathalast">Dovārike anīkaṭṭhe, ativelaṃ pajagghati <span class="note">[sañjagghati (ka.)]</span>.</p>
  10080. <p class="hangnum"><a name="para229"></a><a name="para229_kn14"></a><span class="paranum">229</span>.</p>
  10081. <p class="gatha1">Athopi <a name="M1.0385"></a> paṭirājūnaṃ, sayaṃ dūtāni sāsati;</p>
  10082. <p class="gathalast">Mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino.</p>
  10083. <p class="hangnum"><a name="para230"></a><a name="para230_kn14"></a><span class="paranum">230</span>.</p>
  10084. <p class="gatha1">Itthigumbassa pavarā, accantaṃ piyabhāṇinī <span class="note">[accantapiyavādinī (sī. pī.)]</span>;</p>
  10085. <p class="gathalast">Anuggatā <span class="note">[anubbatā (syā.), anupubbatā (ka.)]</span> sīlavatī, chāyāva anapāyinī.</p>
  10086. <p class="hangnum"><a name="para231"></a><a name="para231_kn14"></a><span class="paranum">231</span>.</p>
  10087. <p class="gatha1">Akkodhanā puññavatī <span class="note">[paññavatī (sī. pī.)]</span>, paṇḍitā atthadassinī;</p>
  10088. <p class="gathalast">Ubbariṃ <span class="note">[uppariṃ (sī.)]</span> kena dosena, dajjāsi dakarakkhino.</p>
  10089. <p class="hangnum"><a name="para232"></a><a name="para232_kn14"></a><span class="paranum">232</span>.</p>
  10090. <p class="gatha1">Khiḍḍāratisamāpannaṃ, anatthavasamāgataṃ;</p>
  10091. <p class="gathalast">Sā maṃ sakāna puttānaṃ, ayācaṃ yācate dhanaṃ.</p>
  10092. <p class="hangnum"><a name="para233"></a><a name="para233_kn14"></a><span class="paranum">233</span>.</p>
  10093. <p class="gatha1">Sohaṃ <a name="V1.0283"></a> dadāmi sāratto <span class="note">[sārato (syā.)]</span>, bahuṃ uccāvacaṃ dhanaṃ;</p>
  10094. <p class="gatha2">Suduccajaṃ cajitvāna, pacchā socāmi dummano;</p>
  10095. <p class="gathalast">Ubbariṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino.</p>
  10096. <p class="hangnum"><a name="para234"></a><a name="para234_kn14"></a><span class="paranum">234</span>.</p>
  10097. <p class="gatha1">Yenocitā janapadā <span class="note">[jānapadā (sī. syā. pī.)]</span>, ānītā ca paṭiggahaṃ;</p>
  10098. <p class="gathalast">Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ.</p>
  10099. <p class="hangnum"><a name="para235"></a><a name="para235_kn14"></a><span class="paranum">235</span>.</p>
  10100. <p class="gatha1">Dhanuggahānaṃ pavaraṃ, sūraṃ tikhiṇamantinaṃ;</p>
  10101. <p class="gathalast">Bhātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino.</p>
  10102. <p class="hangnum"><a name="para236"></a><a name="para236_kn14"></a><span class="paranum">236</span>.</p>
  10103. <p class="gatha1">Yenocitā <a name="T1.0510"></a> <span class="note">[mayocitā (sī.), mayācitā (pī.)]</span> janapadā, ānītā ca paṭiggahaṃ;</p>
  10104. <p class="gathalast">Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ.</p>
  10105. <p class="hangnum"><a name="para237"></a><a name="para237_kn14"></a><span class="paranum">237</span>.</p>
  10106. <p class="gatha1">Dhanuggahānaṃ pavaro, sūro tikhiṇamanti ca <span class="note">[tikhiṇamantino (ka.)]</span>;</p>
  10107. <p class="gathalast">Mayāyaṃ <span class="note">[mayā so (sī. pī.)]</span> sukhito rājā, atimaññati dārako.</p>
  10108. <p class="hangnum"><a name="para238"></a><a name="para238_kn14"></a><span class="paranum">238</span>.</p>
  10109. <p class="gatha1">Upaṭṭhānampi me ayye, na so eti yathā pure;</p>
  10110. <p class="gathalast">Bhātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino.</p>
  10111. <p class="hangnum"><a name="para239"></a><a name="para239_kn14"></a><span class="paranum">239</span>.</p>
  10112. <p class="gatha1">Ekarattena ubhayo, tvañceva dhanusekha ca <span class="note">[dhanusekhavā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  10113. <p class="gathalast">Ubho jātettha pañcālā, sahāyā susamāvayā.</p>
  10114. <p class="hangnum"><a name="para240"></a><a name="para240_kn14"></a><span class="paranum">240</span>.</p>
  10115. <p class="gatha1">Cariyā <a name="M1.0386"></a> taṃ anubandhittho <span class="note">[anubandho (ka.)]</span>, ekadukkhasukho tava;</p>
  10116. <p class="gatha2">Ussukko te divārattiṃ, sabbakiccesu byāvaṭo;</p>
  10117. <p class="gathalast">Sahāyaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino.</p>
  10118. <p class="hangnum"><a name="para241"></a><a name="para241_kn14"></a><span class="paranum">241</span>.</p>
  10119. <p class="gatha1">Cariyā maṃ ayaṃ <span class="note">[cariyāya ayaṃ (sī. pī.)]</span> ayye, pajagghittho <span class="note">[sañjagghittho (syā.)]</span> mayā saha;</p>
  10120. <p class="gathalast">Ajjāpi tena vaṇṇena, ativelaṃ pajagghati.</p>
  10121. <p class="hangnum"><a name="para242"></a><a name="para242_kn14"></a><span class="paranum">242</span>.</p>
  10122. <p class="gatha1">Ubbariyāpihaṃ ayye, mantayāmi rahogato;</p>
  10123. <p class="gathalast">Anāmanto <span class="note">[anāmantā (sī.)]</span> pavisati, pubbe appaṭivedito.</p>
  10124. <p class="hangnum"><a name="para243"></a><a name="para243_kn14"></a><span class="paranum">243</span>.</p>
  10125. <p class="gatha1">Laddhadvāro <span class="note">[laddhavāro (sī. pī.)]</span> katokāso, ahirikaṃ anādaraṃ;</p>
  10126. <p class="gathalast">Sahāyaṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino.</p>
  10127. <p class="hangnum"><a name="para244"></a><a name="para244_kn14"></a><span class="paranum">244</span>.</p>
  10128. <p class="gatha1">Kusalo sabbanimittānaṃ, rutaññū <span class="note">[rudaññū (sī. syā. pī.)]</span> āgatāgamo;</p>
  10129. <p class="gathalast">Uppāte supine yutto, niyyāne ca pavesane.</p>
  10130. <p class="hangnum"><a name="para245"></a><a name="para245_kn14"></a><span class="paranum">245</span>.</p>
  10131. <p class="gatha1">Paṭṭho <span class="note">[paddho (sī. pī.)]</span> bhūmantalikkhasmiṃ, nakkhattapadakovido;</p>
  10132. <p class="gathalast">Brāhmaṇaṃ <a name="T1.0511"></a> kena dosena, dajjāsi dakarakkhino.</p>
  10133. <p class="hangnum"><a name="para246"></a><a name="para246_kn14"></a><span class="paranum">246</span>.</p>
  10134. <p class="gatha1">Parisāyampi me ayye, ummīlitvā udikkhati;</p>
  10135. <p class="gathalast">Tasmā accabhamuṃ luddaṃ, dajjāhaṃ dakarakkhino.</p>
  10136. <p class="hangnum"><a name="para247"></a><a name="para247_kn14"></a><span class="paranum">247</span>.</p>
  10137. <p class="gatha1">Sasamuddapariyāyaṃ<a name="V1.0284"></a>, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;</p>
  10138. <p class="gathalast">Vasundharaṃ āvasasi, amaccaparivārito.</p>
  10139. <p class="hangnum"><a name="para248"></a><a name="para248_kn14"></a><span class="paranum">248</span>.</p>
  10140. <p class="gatha1">Cāturanto mahāraṭṭho, vijitāvī mahabbalo;</p>
  10141. <p class="gathalast">Pathabyā ekarājāsi, yaso te vipulaṃ gato.</p>
  10142. <p class="hangnum"><a name="para249"></a><a name="para249_kn14"></a><span class="paranum">249</span>.</p>
  10143. <p class="gatha1">Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā;</p>
  10144. <p class="gathalast">Nānājanapadā nārī, devakaññūpamā subhā.</p>
  10145. <p class="hangnum"><a name="para250"></a><a name="para250_kn14"></a><span class="paranum">250</span>.</p>
  10146. <p class="gatha1">Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, sabbakāmasamiddhinaṃ;</p>
  10147. <p class="gathalast">Sukhitānaṃ piyaṃ dīghaṃ, jīvitaṃ āhu khattiya.</p>
  10148. <p class="hangnum"><a name="para251"></a><a name="para251_kn14"></a><span class="paranum">251</span>.</p>
  10149. <p class="gatha1">Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā;</p>
  10150. <p class="gathalast">Paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajasi duccajaṃ.</p>
  10151. <p class="hangnum"><a name="para252"></a><a name="para252_kn14"></a><span class="paranum">252</span>.</p>
  10152. <p class="gatha1">Yatopi <a name="M1.0387"></a> āgato ayye, mama hatthaṃ mahosadho;</p>
  10153. <p class="gathalast">Nābhijānāmi dhīrassa, anumattampi dukkaṭaṃ.</p>
  10154. <p class="hangnum"><a name="para253"></a><a name="para253_kn14"></a><span class="paranum">253</span>.</p>
  10155. <p class="gatha1">Sace ca kismici kāle, maraṇaṃ me pure siyā;</p>
  10156. <p class="gathalast">So me putte <span class="note">[putte ca me (sī. syā. pī.]</span> paputte ca, sukhāpeyya mahosadho.</p>
  10157. <p class="hangnum"><a name="para254"></a><a name="para254_kn14"></a><span class="paranum">254</span>.</p>
  10158. <p class="gatha1">Anāgataṃ paccuppannaṃ, sabbamatthampi passati <span class="note">[sabbamatthaṃ vipassati (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  10159. <p class="gathalast">Anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino.</p>
  10160. <p class="hangnum"><a name="para255"></a><a name="para255_kn14"></a><span class="paranum">255</span>.</p>
  10161. <p class="gatha1">Idaṃ suṇātha pañcālā, cūḷaneyyassa <span class="note">[cūḷanīyassa (sī.)]</span> bhāsitaṃ;</p>
  10162. <p class="gathalast">Paṇḍitaṃ <a name="T1.0512"></a> anurakkhanto, pāṇaṃ cajati duccajaṃ.</p>
  10163. <p class="hangnum"><a name="para256"></a><a name="para256_kn14"></a><span class="paranum">256</span>.</p>
  10164. <p class="gatha1">Mātu bhariyāya bhātucca, sakhino brāhmaṇassa ca;</p>
  10165. <p class="gathalast">Attano cāpi pañcālo, channaṃ cajati jīvitaṃ.</p>
  10166. <p class="hangnum"><a name="para257"></a><a name="para257_kn14"></a><span class="paranum">257</span>.</p>
  10167. <p class="gatha1">Evaṃ mahatthikā <span class="note">[khahiddhiyā (syā.), mahiddhikā (ka.)]</span> paññā, nipuṇā sādhucintinī;</p>
  10168. <p class="gathalast">Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya cāti.</p>
  10169. <p class="centered">Dakarakkhasajātakaṃ sattamaṃ.</p>
  10170. <p class="subhead">518. Paṇḍaranāgarājajātakaṃ (8)</p>
  10171. <p class="hangnum"><a name="para258"></a><a name="para258_kn14"></a><span class="paranum">258</span>.</p>
  10172. <p class="gatha1">Vikiṇṇavācaṃ aniguyha <span class="note">[anigūḷha (pī.)]</span> mantaṃ, asaññataṃ aparicakkhitāraṃ <span class="note">[aparirakkhitāraṃ (ka.)]</span>;</p>
  10173. <p class="gathalast">Bhayaṃ tamanveti sayaṃ abodhaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo <span class="note">[suvaṇṇo (ka.)]</span>.</p>
  10174. <p class="hangnum"><a name="para259"></a><a name="para259_kn14"></a><span class="paranum">259</span>.</p>
  10175. <p class="gatha1">Yo guyhamantaṃ parirakkhaneyyaṃ, mohā naro saṃsati hāsamāno <span class="note">[bhāsamāno (pī.)]</span>;</p>
  10176. <p class="gathalast">Taṃ bhinnamantaṃ bhayamanveti khippaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo.</p>
  10177. <p class="hangnum"><a name="para260"></a><a name="para260_kn14"></a><span class="paranum">260</span>.</p>
  10178. <p class="gatha1">Nānumitto <a name="V1.0285"></a> garuṃ atthaṃ, guyhaṃ veditumarahati;</p>
  10179. <p class="gathalast">Sumitto ca asambuddhaṃ, sambuddhaṃ vā anattha vā.</p>
  10180. <p class="hangnum"><a name="para261"></a><a name="para261_kn14"></a><span class="paranum">261</span>.</p>
  10181. <p class="gatha1">Vissāsamāpajjimahaṃ <a name="M1.0388"></a> acelaṃ <span class="note">[acelo (sī. pī.)]</span>, samaṇo <a name="T1.0513"></a> ayaṃ sammato bhāvitatto;</p>
  10182. <p class="gathalast">Tassāhamakkhiṃ vivariṃ <span class="note">[vivaraṃ (sī.)]</span> guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ <span class="note">[kapaṇo (pī.)]</span> rudāmi.</p>
  10183. <p class="hangnum"><a name="para262"></a><a name="para262_kn14"></a><span class="paranum">262</span>.</p>
  10184. <p class="gatha1">Tassāhaṃ paramaṃ <span class="note">[purimaṃ (sī.)]</span> brahme guyhaṃ, vācañhi maṃ nāsakkhiṃ <span class="note">[nāsakkhi (pī.)]</span> saṃyametuṃ;</p>
  10185. <p class="gathalast">Tappakkhato hi bhayamāgataṃ mamaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.</p>
  10186. <p class="hangnum"><a name="para263"></a><a name="para263_kn14"></a><span class="paranum">263</span>.</p>
  10187. <p class="gatha1">Yo ve naro suhadaṃ maññamāno, guyhamatthaṃ saṃsati dukkulīne;</p>
  10188. <p class="gathalast">Dosā bhayā athavā rāgarattā <span class="note">[rāgaratto (sī. syā. pī.)]</span>, pallatthito <span class="note">[pallittho (pī.), pallattito (ka.)]</span> bālo asaṃsayaṃ so.</p>
  10189. <p class="hangnum"><a name="para264"></a><a name="para264_kn14"></a><span class="paranum">264</span>.</p>
  10190. <p class="gatha1">Tirokkhavāco asataṃ paviṭṭho, yo saṅgatīsu mudīreti vākyaṃ;</p>
  10191. <p class="gathalast">Āsīviso dummukhotyāhu taṃ naraṃ, ārā ārā <span class="note">[ārā arā (pī.)]</span> saṃyame tādisamhā.</p>
  10192. <p class="hangnum"><a name="para265"></a><a name="para265_kn14"></a><span class="paranum">265</span>.</p>
  10193. <p class="gatha1">Annaṃ pānaṃ kāsika <span class="note">[kāsikaṃ (pī.)]</span> candanañca, manāpitthiyo mālamucchādanañca;</p>
  10194. <p class="gathalast">Ohāya gacchāmase sabbakāme, supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhā.</p>
  10195. <p class="hangnum"><a name="para266"></a><a name="para266_kn14"></a><span class="paranum">266</span>.</p>
  10196. <p class="gatha1">Ko nīdha tiṇṇaṃ garahaṃ upeti, asmiṃdha <a name="T1.0514"></a> loke pāṇabhū nāgarāja;</p>
  10197. <p class="gathalast">Samaṇo supaṇṇo atha vā tvameva, kiṃ kāraṇā paṇḍarakaggahīto.</p>
  10198. <p class="hangnum"><a name="para267"></a><a name="para267_kn14"></a><span class="paranum">267</span>.</p>
  10199. <p class="gatha1">Samaṇoti <a name="M1.0389"></a> me sammatatto ahosi, piyo ca me manasā bhāvitatto;</p>
  10200. <p class="gathalast">Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.</p>
  10201. <p class="hangnum"><a name="para268"></a><a name="para268_kn14"></a><span class="paranum">268</span>.</p>
  10202. <p class="gatha1">Na catthi satto amaro pathabyā, paññāvidhā natthi na ninditabbā;</p>
  10203. <p class="bodytext">Saccena dhammena dhitiyā <span class="note">[dhiyā (sī. pī.)]</span> damena, alabbhamabyāharatī naro idha.</p>
  10204. <p class="hangnum"><a name="para269"></a><a name="para269_kn14"></a><span class="paranum">269</span>.</p>
  10205. <p class="gatha1">Mātāpitā paramā bandhavānaṃ, nāssa tatiyo anukampakatthi;</p>
  10206. <p class="gathalast">Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.</p>
  10207. <p class="hangnum"><a name="para270"></a><a name="para270_kn14"></a><span class="paranum">270</span>.</p>
  10208. <p class="gatha1">Mātāpitā bhaginī bhātaro ca, sahāyā vā yassa honti sapakkhā;</p>
  10209. <p class="gathalast">Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.</p>
  10210. <p class="hangnum"><a name="para271"></a><a name="para271_kn14"></a><span class="paranum">271</span>.</p>
  10211. <p class="gatha1">Bhariyā ce purisaṃ vajjā, komārī piyabhāṇinī;</p>
  10212. <p class="gatha2">Puttarūpayasūpetā<a name="T1.0515"></a>, ñātisaṅghapurakkhatā, tassāpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse;</p>
  10213. <p class="gathalast">Mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.</p>
  10214. <p class="hangnum"><a name="para272"></a><a name="para272_kn14"></a><span class="paranum">272</span>.</p>
  10215. <p class="gatha1">Na guyhamatthaṃ <span class="note">[guyhatthaṃ (ka.)]</span> vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ;</p>
  10216. <p class="gathalast">Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā.</p>
  10217. <p class="hangnum"><a name="para273"></a><a name="para273_kn14"></a><span class="paranum">273</span>.</p>
  10218. <p class="gatha1">Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito;</p>
  10219. <p class="gathalast">Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro.</p>
  10220. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><a name="para274_kn14"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  10221. <p class="gatha1">Guyhamatthaṃ <a name="V1.0286"></a> asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro;</p>
  10222. <p class="gathalast">Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati.</p>
  10223. <p class="hangnum"><a name="para275"></a><a name="para275_kn14"></a><span class="paranum">275</span>.</p>
  10224. <p class="gatha1">Yāvanto <a name="M1.0390"></a> purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ;</p>
  10225. <p class="gathalast">Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje.</p>
  10226. <p class="hangnum"><a name="para276"></a><a name="para276_kn14"></a><span class="paranum">276</span>.</p>
  10227. <p class="gatha1">Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce;</p>
  10228. <p class="gathalast">Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedaṃ.</p>
  10229. <p class="hangnum"><a name="para277"></a><a name="para277_kn14"></a><span class="paranum">277</span>.</p>
  10230. <p class="gatha1">Yathāpi assa <span class="note">[ayo (syā.), aya (ka.)]</span> nagaraṃ mahantaṃ, advārakaṃ <span class="note">[āḷārakaṃ (pī.)]</span> āyasaṃ bhaddasālaṃ;</p>
  10231. <p class="gathalast">Samantakhātāparikhāupetaṃ, evampi me te idha guyhamantā.</p>
  10232. <p class="hangnum"><a name="para278"></a><a name="para278_kn14"></a><span class="paranum">278</span>.</p>
  10233. <p class="gatha1">Ye guyhamantā avikiṇṇavācā, daḷhā <a name="T1.0516"></a> sadatthesu narā dujivha <span class="note">[dujivhā (syā. pī.)]</span>;</p>
  10234. <p class="gathalast">Ārā amittā byavajanti tehi, āsīvisā vā riva sattusaṅghā <span class="note">[sattasaṅghā (sī. syā.)]</span>.</p>
  10235. <p class="hangnum"><a name="para279"></a><a name="para279_kn14"></a><span class="paranum">279</span>.</p>
  10236. <p class="gatha1">Hitvā gharaṃ pabbajito acelo, naggo muṇḍo carati ghāsahetu;</p>
  10237. <p class="gathalast">Tamhi <span class="note">[tamhī (pī.)]</span> nu kho vivariṃ guyhamatthaṃ, atthā ca dhammā ca apaggatamhā <span class="note">[apāgatamhā (sī.), apagatamhā (syā.), avāgatamhā (pī.)]</span>.</p>
  10238. <p class="hangnum"><a name="para280"></a><a name="para280_kn14"></a><span class="paranum">280</span>.</p>
  10239. <p class="gatha1">Kathaṃkaro hoti supaṇṇarāja, kiṃsīlo kena vatena vattaṃ;</p>
  10240. <p class="gathalast">Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, kathaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ.</p>
  10241. <p class="hangnum"><a name="para281"></a><a name="para281_kn14"></a><span class="paranum">281</span>.</p>
  10242. <p class="gatha1">Hiriyā titikkhāya damenupeto <span class="note">[damena khantiyā (sī. syā. pī.)]</span>, akkodhano pesuṇiyaṃ pahāya;</p>
  10243. <p class="gathalast">Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, evaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ.</p>
  10244. <p class="hangnum"><a name="para282"></a><a name="para282_kn14"></a><span class="paranum">282</span>.</p>
  10245. <p class="gatha1">Mātāva <a name="M1.0391"></a> puttaṃ taruṇaṃ tanujjaṃ <span class="note">[tanūjaṃ (sī.)]</span>, samphassatā <span class="note">[sampassa taṃ (sī. pī.)]</span> sabbagattaṃ phareti;</p>
  10246. <p class="gathalast">Evampi me tvaṃ pāturahu dijinda, mātāva puttaṃ anukampamāno.</p>
  10247. <p class="hangnum"><a name="para283"></a><a name="para283_kn14"></a><span class="paranum">283</span>.</p>
  10248. <p class="gatha1">Handajja <a name="T1.0517"></a> tvaṃ muñca <span class="note">[mucca (sī.)]</span> vadhā dujivha, tayo hi puttā na hi añño atthi;</p>
  10249. <p class="gathalast">Antevāsī dinnako atrajo ca, rajjassu <span class="note">[rajassu (sī. syā. pī.)]</span> puttaññataro me ahosi.</p>
  10250. <p class="hangnum"><a name="para284"></a><a name="para284_kn14"></a><span class="paranum">284</span>.</p>
  10251. <p class="gatha1">Icceva vākyaṃ visajjī supaṇṇo, bhumyaṃ patiṭṭhāya dijo dujivhaṃ;</p>
  10252. <p class="gathalast">Muttajja tvaṃ sabbabhayātivatto, thalūdake hohi mayābhigutto.</p>
  10253. <p class="hangnum"><a name="para285"></a><a name="para285_kn14"></a><span class="paranum">285</span>.</p>
  10254. <p class="gatha1">Ātaṅkinaṃ yathā kusalo bhisakko, pipāsitānaṃ rahadova sīto;</p>
  10255. <p class="gathalast">Vesmaṃ yathā himasītaṭṭitānaṃ <span class="note">[himasisiraṭṭitānaṃ (pī.)]</span>, evampi te saraṇamahaṃ bhavāmi.</p>
  10256. <p class="hangnum"><a name="para286"></a><a name="para286_kn14"></a><span class="paranum">286</span>.</p>
  10257. <p class="gatha1">Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja;</p>
  10258. <p class="gathalast">Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto taṃ bhayamāgataṃ.</p>
  10259. <p class="hangnum"><a name="para287"></a><a name="para287_kn14"></a><span class="paranum">287</span>.</p>
  10260. <p class="gatha1">Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase;</p>
  10261. <p class="gathalast">Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantati.</p>
  10262. <p class="hangnum"><a name="para288"></a><a name="para288_kn14"></a><span class="paranum">288</span>.</p>
  10263. <p class="gatha1">Kathaṃ nu vissase tyamhi, yenāsi kalaho kato;</p>
  10264. <p class="gathalast">Niccayattena ṭhātabbaṃ, so disabbhi <span class="note">[so disamhi (pī.)]</span> na rajjati.</p>
  10265. <p class="hangnum"><a name="para289"></a><a name="para289_kn14"></a><span class="paranum">289</span>.</p>
  10266. <p class="gatha1">Vissāsaye <a name="V1.0287"></a> na ca taṃ <span class="note">[naṃ (sī. syā. pī.)]</span> vissayeyya, asaṅkito saṅkito ca <span class="note">[asaṅkito ca saṅkito (sī. pī.)]</span> bhaveyya;</p>
  10267. <p class="gathalast">Tathā <a name="T1.0518"></a> tathā viññū parakkameyya, yathā yathā bhāvaṃ paro na jaññā.</p>
  10268. <p class="hangnum"><a name="para290"></a><a name="para290_kn14"></a><span class="paranum">290</span>.</p>
  10269. <p class="gatha1">Te <a name="M1.0392"></a> devavaṇṇā <span class="note">[devavaṇṇī (pī.)]</span> sukhumālarūpā, ubho samā sujayā <span class="note">[sujayo (sī. syā. pī.)]</span> puññakhandhā <span class="note">[puññagandhā (pī.)]</span>;</p>
  10270. <p class="gathalast">Upāgamuṃ karampiyaṃ <span class="note">[kādambiyaṃ (sī.), kārambiyaṃ (pī.)]</span> acelaṃ, missībhūtā assavāhāva nāgā.</p>
  10271. <p class="hangnum"><a name="para291"></a><a name="para291_kn14"></a><span class="paranum">291</span>.</p>
  10272. <p class="gatha1">Tato have paṇḍarako acelaṃ, sayamevupāgamma idaṃ avoca;</p>
  10273. <p class="gathalast">Muttajjahaṃ sabbabhayātivatto, na hi <span class="note">[ha (pī.)]</span> nūna tuyhaṃ manaso piyamhā.</p>
  10274. <p class="hangnum"><a name="para292"></a><a name="para292_kn14"></a><span class="paranum">292</span>.</p>
  10275. <p class="gatha1">Piyo hi me āsi supaṇṇarājā, asaṃsayaṃ paṇḍarakena saccaṃ;</p>
  10276. <p class="gathalast">So rāgarattova akāsimetaṃ, pāpakammaṃ <span class="note">[pāpaṃ kammaṃ (sī. pī.)]</span> sampajāno na mohā.</p>
  10277. <p class="hangnum"><a name="para293"></a><a name="para293_kn14"></a><span class="paranum">293</span>.</p>
  10278. <p class="gatha1">Na me piyaṃ appiyaṃ vāpi hoti, sampassato lokamimaṃ parañca;</p>
  10279. <p class="gathalast">Susaññatānañhi viyañjanena, asaññato lokamimaṃ carāsi.</p>
  10280. <p class="hangnum"><a name="para294"></a><a name="para294_kn14"></a><span class="paranum">294</span>.</p>
  10281. <p class="gatha1">Ariyāvakāsosi anariyovāsi <span class="note">[anariyo cāsi (sī. pī.)]</span>, asaññato saññatasannikāso;</p>
  10282. <p class="gathalast">Kaṇhābhijātikosi <a name="T1.0519"></a> anariyarūpo, pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ acāri.</p>
  10283. <p class="hangnum"><a name="para295"></a><a name="para295_kn14"></a><span class="paranum">295</span>.</p>
  10284. <p class="gatha1">Aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi, dubbhī <span class="note">[dūbhi, dūbhī (pī.)]</span> ca pisuṇo casi;</p>
  10285. <p class="gathalast">Etena saccavajjena, muddhā te phalatu sattadhā.</p>
  10286. <p class="hangnum"><a name="para296"></a><a name="para296_kn14"></a><span class="paranum">296</span>.</p>
  10287. <p class="gatha1">Tasmā hi mittānaṃ na dubbhitabbaṃ, mittadubbhā <span class="note">[mittadubbhā hi (syā.)]</span> pāpiyo natthi añño;</p>
  10288. <p class="gathalast">Āsittasatto nihato pathabyā, indassa vākyena hi saṃvaro hatoti.</p>
  10289. <p class="centered">Paṇḍaranāgarājajātakaṃ <span class="note">[paṇḍarakajātakaṃ (sī. syā. pī.)]</span> aṭṭhamaṃ.</p>
  10290. <p class="subhead">519. Sambulājātakaṃ (9)</p>
  10291. <p class="hangnum"><a name="para297"></a><a name="para297_kn14"></a><span class="paranum">297</span>.</p>
  10292. <p class="gatha1">Kā <a name="M1.0393"></a> vedhamānā girikandarāyaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi saṃhitūru <span class="note">[saññatūra (sī. pī.), sañcitūru (syā.)]</span>;</p>
  10293. <p class="gathalast">Puṭṭhāsi me pāṇipameyyamajjhe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca.</p>
  10294. <p class="hangnum"><a name="para298"></a><a name="para298_kn14"></a><span class="paranum">298</span>.</p>
  10295. <p class="gatha1">Obhāsayaṃ vanaṃ rammaṃ, sīhabyagghanisevitaṃ;</p>
  10296. <p class="gatha2">Kā vā tvamasi kalyāṇi, kassa vā tvaṃ sumajjhime;</p>
  10297. <p class="gathalast">Abhivādemi taṃ bhadde, dānavāhaṃ namatthu te.</p>
  10298. <p class="hangnum"><a name="para299"></a><a name="para299_kn14"></a><span class="paranum">299</span>.</p>
  10299. <p class="gatha1">Yo putto kāsirājassa, sotthisenoti taṃ vidū;</p>
  10300. <p class="gatha2">Tassāhaṃ sambulā bhariyā, evaṃ jānāhi dānava;</p>
  10301. <p class="gathalast">Abhivādemi <a name="T1.0520"></a> taṃ bhante <span class="note">[bhaddante (sī. syā.)]</span>, sambulāhaṃ namatthu te.</p>
  10302. <p class="hangnum"><a name="para300"></a><a name="para300_kn14"></a><span class="paranum">300</span>.</p>
  10303. <p class="gatha1">Vedehaputto <a name="V1.0288"></a> bhaddante, vane vasati āturo;</p>
  10304. <p class="gathalast">Tamahaṃ rogasammattaṃ, ekā ekaṃ upaṭṭhahaṃ <span class="note">[upaṭṭhahiṃ (sī.)]</span>.</p>
  10305. <p class="hangnum"><a name="para301"></a><a name="para301_kn14"></a><span class="paranum">301</span>.</p>
  10306. <p class="gatha1">Ahañca vanamuñchāya, madhumaṃsaṃ migābilaṃ <span class="note">[migāvilaṃ (sī.)]</span>;</p>
  10307. <p class="gathalast">Yadā harāmi taṃ bhakkho, tassa nūnajja nādhati <span class="note">[nāthati (ka.)]</span>.</p>
  10308. <p class="hangnum"><a name="para302"></a><a name="para302_kn14"></a><span class="paranum">302</span>.</p>
  10309. <p class="gatha1">Kiṃ vane rājaputtena, āturena karissasi;</p>
  10310. <p class="gathalast">Sambule pariciṇṇena, ahaṃ bhattā bhavāmi te.</p>
  10311. <p class="hangnum"><a name="para303"></a><a name="para303_kn14"></a><span class="paranum">303</span>.</p>
  10312. <p class="gatha1">Sokaṭṭāya durattāya, kiṃ rūpaṃ vijjate mama;</p>
  10313. <p class="gathalast">Aññaṃ pariyesa bhaddante, abhirūpataraṃ mayā.</p>
  10314. <p class="hangnum"><a name="para304"></a><a name="para304_kn14"></a><span class="paranum">304</span>.</p>
  10315. <p class="gatha1">Ehimaṃ girimāruyha, bhariyā me <span class="note">[mayhaṃ (sī. syā. pī.)]</span> catussatā;</p>
  10316. <p class="gathalast">Tāsaṃ tvaṃ pavarā hohi, sabbakāmasamiddhinī.</p>
  10317. <p class="hangnum"><a name="para305"></a><a name="para305_kn14"></a><span class="paranum">305</span>.</p>
  10318. <p class="gatha1">Nūna <span class="note">[nanu (sī. syā. pī. ka.)]</span> tārakavaṇṇābhe <span class="note">[hāṭakavaṇṇābhe (pī.)]</span>, yaṃ kiñci manasicchasi;</p>
  10319. <p class="gathalast">Sabbaṃ taṃ pacuraṃ mayhaṃ, ramassvajja <span class="note">[ramasujja (sī. syā.)]</span> mayā saha.</p>
  10320. <p class="hangnum"><a name="para306"></a><a name="para306_kn14"></a><span class="paranum">306</span>.</p>
  10321. <p class="gatha1">No ce tuvaṃ maheseyyaṃ, sambule kārayissasi;</p>
  10322. <p class="gathalast">Alaṃ tvaṃ pātarāsāya, paṇhe <span class="note">[maññe (sī. pī.)]</span> bhakkhā bhavissasi.</p>
  10323. <p class="hangnum"><a name="para307"></a><a name="para307_kn14"></a><span class="paranum">307</span>.</p>
  10324. <p class="gatha1">Tañca <a name="M1.0394"></a> sattajaṭo luddo, kaḷāro purisādako;</p>
  10325. <p class="gathalast">Vane nāthaṃ apassantiṃ, sambulaṃ aggahī bhuje.</p>
  10326. <p class="hangnum"><a name="para308"></a><a name="para308_kn14"></a><span class="paranum">308</span>.</p>
  10327. <p class="gatha1">Adhipannā pisācena, luddenāmisacakkhunā;</p>
  10328. <p class="gathalast">Sā ca sattuvasampattā, patimevānusocati.</p>
  10329. <p class="hangnum"><a name="para309"></a><a name="para309_kn14"></a><span class="paranum">309</span>.</p>
  10330. <p class="gatha1">Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso;</p>
  10331. <p class="gathalast">Yañca <a name="T1.0521"></a> me ayyaputtassa, mano hessati aññathā.</p>
  10332. <p class="hangnum"><a name="para310"></a><a name="para310_kn14"></a><span class="paranum">310</span>.</p>
  10333. <p class="gatha1">Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā;</p>
  10334. <p class="gathalast">Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santi paṭisedhitāro.</p>
  10335. <p class="hangnum"><a name="para311"></a><a name="para311_kn14"></a><span class="paranum">311</span>.</p>
  10336. <p class="gatha1">Itthīnamesā pavarā yasassinī, santā samā aggirivuggatejā;</p>
  10337. <p class="gatha2">Tañce tuvaṃ rakkhasādesi kaññaṃ, muddhā ca hi sattadhā te phaleyya;</p>
  10338. <p class="gathalast">Mā tvaṃ dahī <span class="note">[jahī (pī.)]</span> muñca patibbatāya <span class="note">[patibbatā sā (sī.), patibbatā yā (pī.)]</span>.</p>
  10339. <p class="hangnum"><a name="para312"></a><a name="para312_kn14"></a><span class="paranum">312</span>.</p>
  10340. <p class="gatha1">Sā ca assamamāgacchi, pamuttā purisādakā;</p>
  10341. <p class="gathalast">Nīḷaṃ <span class="note">[niḍḍaṃ (syā. ka.)]</span> paḷinaṃ sakuṇīva <span class="note">[phalinasakuṇīva (sī. syā. pī.)]</span>, gatasiṅgaṃva ālayaṃ.</p>
  10342. <p class="hangnum"><a name="para313"></a><a name="para313_kn14"></a><span class="paranum">313</span>.</p>
  10343. <p class="gatha1">Sā tattha paridevesi, rājaputtī yasassinī;</p>
  10344. <p class="gathalast">Sambulā utumattakkhā, vane nāthaṃ apassantī <span class="note">[apassatī (sī.)]</span>.</p>
  10345. <p class="hangnum"><a name="para314"></a><a name="para314_kn14"></a><span class="paranum">314</span>.</p>
  10346. <p class="gatha1">Samaṇe <a name="V1.0289"></a> brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise;</p>
  10347. <p class="gathalast">Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi <span class="note">[tumhaṃ hi (pī.)]</span> saraṇaṃ gatā.</p>
  10348. <p class="hangnum"><a name="para315"></a><a name="para315_kn14"></a><span class="paranum">315</span>.</p>
  10349. <p class="gatha1">Vande sīhe ca byagghe ca, ye ca aññe vane migā;</p>
  10350. <p class="gathalast">Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.</p>
  10351. <p class="hangnum"><a name="para316"></a><a name="para316_kn14"></a><span class="paranum">316</span>.</p>
  10352. <p class="gatha1">Tiṇā <span class="note">[tiṇa (pī.)]</span> latāni osadhyo, pabbatāni vanāni ca;</p>
  10353. <p class="gathalast">Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.</p>
  10354. <p class="hangnum"><a name="para317"></a><a name="para317_kn14"></a><span class="paranum">317</span>.</p>
  10355. <p class="gatha1">Vande <a name="T1.0522"></a><a name="M1.0395"></a> indīvarīsāmaṃ, rattiṃ nakkhattamāliniṃ;</p>
  10356. <p class="gathalast">Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.</p>
  10357. <p class="hangnum"><a name="para318"></a><a name="para318_kn14"></a><span class="paranum">318</span>.</p>
  10358. <p class="gatha1">Vande bhāgīrathiṃ gaṅgaṃ, savantīnaṃ paṭiggahaṃ;</p>
  10359. <p class="gathalast">Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.</p>
  10360. <p class="hangnum"><a name="para319"></a><a name="para319_kn14"></a><span class="paranum">319</span>.</p>
  10361. <p class="gatha1">Vande ahaṃ pabbatarājaseṭṭhaṃ, himavantaṃ siluccayaṃ;</p>
  10362. <p class="gathalast">Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā.</p>
  10363. <p class="hangnum"><a name="para320"></a><a name="para320_kn14"></a><span class="paranum">320</span>.</p>
  10364. <p class="gatha1">Atisāyaṃ vatāgacchi, rājaputti yasassini;</p>
  10365. <p class="gathalast">Kena nujja samāgacchi <span class="note">[samāgacchi (sī. pī.)]</span>, ko te piyataro mayā.</p>
  10366. <p class="hangnum"><a name="para321"></a><a name="para321_kn14"></a><span class="paranum">321</span>.</p>
  10367. <p class="gatha1">Idaṃ khohaṃ tadāvocaṃ <span class="note">[tadavocaṃ (sī. syā.)]</span>, gahitā tena sattunā;</p>
  10368. <p class="gatha2">Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso;</p>
  10369. <p class="gathalast">Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā.</p>
  10370. <p class="hangnum"><a name="para322"></a><a name="para322_kn14"></a><span class="paranum">322</span>.</p>
  10371. <p class="gatha1">Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ;</p>
  10372. <p class="gathalast">Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gataṃ.</p>
  10373. <p class="hangnum"><a name="para323"></a><a name="para323_kn14"></a><span class="paranum">323</span>.</p>
  10374. <p class="gatha1">Tathā maṃ saccaṃ pāletu, pālayissati ce mamaṃ;</p>
  10375. <p class="gatha2">Yathāhaṃ nābhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā;</p>
  10376. <p class="gathalast">Etena saccavajjena, byādhi te vūpasammatu.</p>
  10377. <p class="hangnum"><a name="para324"></a><a name="para324_kn14"></a><span class="paranum">324</span>.</p>
  10378. <p class="gatha1">Ye kuñjarā sattasatā uḷārā, rakkhanti rattindivamuyyutāvudhā;</p>
  10379. <p class="gathalast">Dhanuggahānañca satāni soḷasa, kathaṃvidhe passasi bhadde sattavo.</p>
  10380. <p class="hangnum"><a name="para325"></a><a name="para325_kn14"></a><span class="paranum">325</span>.</p>
  10381. <p class="gatha1">Alaṅkatāyo <a name="T1.0523"></a> padumuttarattacā, virāgitā passati haṃsagaggarā;</p>
  10382. <p class="gathalast">Tāsaṃ suṇitvā mitagītavāditaṃ <span class="note">[mitagītavādinaṃ (pī.)]</span>, na dāni me tāta tathā yathā pure.</p>
  10383. <p class="hangnum"><a name="para326"></a><a name="para326_kn14"></a><span class="paranum">326</span>.</p>
  10384. <p class="gatha1">Suvaṇṇasaṃkaccadharā <a name="M1.0396"></a> suviggahā, alaṅkatā mānusiyaccharūpamā;</p>
  10385. <p class="gathalast">Senopiyā <span class="note">[senūpiyā (pī.)]</span> tāta aninditaṅgiyo, khattiyakaññā paṭilobhayanti <span class="note">[paṭilābhayanti (pī.)]</span> naṃ.</p>
  10386. <p class="hangnum"><a name="para327"></a><a name="para327_kn14"></a><span class="paranum">327</span>.</p>
  10387. <p class="gatha1">Sace ahaṃ tāta tathā yathā pure, patiṃ tamuñchāya punā vane bhare;</p>
  10388. <p class="gathalast">Sammānaye maṃ na ca maṃ vimānaye, itopi me tāta tato varaṃ siyā.</p>
  10389. <p class="hangnum"><a name="para328"></a><a name="para328_kn14"></a><span class="paranum">328</span>.</p>
  10390. <p class="gatha1">Yamannapāne <a name="V1.0290"></a> vipulasmi ohite, nārī vimaṭṭhābharaṇā alaṅkatā;</p>
  10391. <p class="gathalast">Sabbaṅgupetā <span class="note">[pañcaṅgupetā (sī. syā. pī.)]</span> patino ca appiyā, abajjha <span class="note">[avajjha (syā.), ābajjha (pī.)]</span> tassā maraṇaṃ tato varaṃ.</p>
  10392. <p class="hangnum"><a name="para329"></a><a name="para329_kn14"></a><span class="paranum">329</span>.</p>
  10393. <p class="gatha1">Api ce daliddā kapaṇā anāḷhiyā, kaṭādutīyā patino ca sā piyā;</p>
  10394. <p class="gathalast">Sabbaṅgupetāyapi appiyāya, ayameva <a name="T1.0524"></a> seyyā <span class="note">[seyyo (syā. ka.)]</span> kapaṇāpi yā piyā <span class="note">[kapaṇāpi yā (ka.)]</span>.</p>
  10395. <p class="hangnum"><a name="para330"></a><a name="para330_kn14"></a><span class="paranum">330</span>.</p>
  10396. <p class="gatha1">Sudullabhitthī purisassa yā hitā, bhattitthiyā dullabho yo hito ca;</p>
  10397. <p class="gathalast">Hitā ca te sīlavatī ca bhariyā, janinda dhammaṃ cara sambulāya.</p>
  10398. <p class="hangnum"><a name="para331"></a><a name="para331_kn14"></a><span class="paranum">331</span>.</p>
  10399. <p class="gatha1">Sace tuvaṃ vipule laddhabhoge, issāvatiṇṇā maraṇaṃ upesi;</p>
  10400. <p class="gathalast">Ahañca te bhadde imā rājakaññā <span class="note">[imā ca kaññā (pī.)]</span>, sabbe <span class="note">[sabbeva (sī. syā. pī.)]</span> te vacanakarā bhavāmāti.</p>
  10401. <p class="centered">Sambulājātakaṃ navamaṃ.</p>
  10402. <p class="subhead">520. Gandhatindukajātakaṃ (10)</p>
  10403. <p class="hangnum"><a name="para332"></a><a name="para332_kn14"></a><span class="paranum">332</span>.</p>
  10404. <p class="gatha1">Appamādo <a name="M1.0397"></a> amataṃ padaṃ <span class="note">[amatapadaṃ (sī. pī.)]</span>, pamādo maccuno padaṃ;</p>
  10405. <p class="gathalast">Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā.</p>
  10406. <p class="hangnum"><a name="para333"></a><a name="para333_kn14"></a><span class="paranum">333</span>.</p>
  10407. <p class="gatha1">Madā pamādo jāyetha, pamādā jāyate khayo;</p>
  10408. <p class="gathalast">Khayā padosā <span class="note">[khayā ca dosā (sī.)]</span> jāyanti, mā pamādo <span class="note">[mā mado (sī. syā. pī.)]</span> bharatūsabha <span class="note">[bhāradhūsabha (ka.)]</span>.</p>
  10409. <p class="hangnum"><a name="para334"></a><a name="para334_kn14"></a><span class="paranum">334</span>.</p>
  10410. <p class="gatha1">Bahū hi khattiyā jīnā, atthaṃ raṭṭhaṃ pamādino;</p>
  10411. <p class="gathalast">Athopi gāmino gāmā, anagārā agārino.</p>
  10412. <p class="hangnum"><a name="para335"></a><a name="para335_kn14"></a><span class="paranum">335</span>.</p>
  10413. <p class="gatha1">Khattiyassa pamattassa, raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  10414. <p class="gathalast">Sabbe bhogā vinassanti, rañño taṃ vuccate aghaṃ.</p>
  10415. <p class="hangnum"><a name="para336"></a><a name="para336_kn14"></a><span class="paranum">336</span>.</p>
  10416. <p class="gatha1">Nesa <a name="T1.0525"></a> dhammo mahārāja, ativelaṃ pamajjasi;</p>
  10417. <p class="gathalast">Iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ, corā viddhaṃsayanti naṃ.</p>
  10418. <p class="hangnum"><a name="para337"></a><a name="para337_kn14"></a><span class="paranum">337</span>.</p>
  10419. <p class="gatha1">Na te puttā bhavissanti, na hiraññaṃ na dhāniyaṃ <span class="note">[na hiraññanidhāniyā (ka.)]</span>;</p>
  10420. <p class="gathalast">Raṭṭhe viluppamānamhi, sabbabhogehi jiyyasi.</p>
  10421. <p class="hangnum"><a name="para338"></a><a name="para338_kn14"></a><span class="paranum">338</span>.</p>
  10422. <p class="gatha1">Sabbabhogā parijiṇṇaṃ, rājānaṃ vāpi khattiyaṃ <span class="note">[khattiya (ka.)]</span>;</p>
  10423. <p class="gathalast">Ñātimittā suhajjā ca, na taṃ maññanti māniyaṃ <span class="note">[mantiyaṃ (syā.)]</span>.</p>
  10424. <p class="hangnum"><a name="para339"></a><a name="para339_kn14"></a><span class="paranum">339</span>.</p>
  10425. <p class="gatha1">Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;</p>
  10426. <p class="gathalast">Tamevamupajīvantā, na taṃ maññanti māniyaṃ.</p>
  10427. <p class="hangnum"><a name="para340"></a><a name="para340_kn14"></a><span class="paranum">340</span>.</p>
  10428. <p class="gatha1">Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummantimantinaṃ;</p>
  10429. <p class="gathalast">Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ.</p>
  10430. <p class="hangnum"><a name="para341"></a><a name="para341_kn14"></a><span class="paranum">341</span>.</p>
  10431. <p class="gatha1">Susaṃvihitakammantaṃ<a name="V1.0291"></a>, kāluṭṭhāyiṃ atanditaṃ;</p>
  10432. <p class="gathalast">Sabbe bhogābhivaḍḍhanti, gāvo sausabhāmiva.</p>
  10433. <p class="hangnum"><a name="para342"></a><a name="para342_kn14"></a><span class="paranum">342</span>.</p>
  10434. <p class="gatha1">Upassutiṃ mahārāja, raṭṭhe janapade cara;</p>
  10435. <p class="gathalast">Tattha disvā ca sutvā ca, tato taṃ <span class="note">[tvaṃ (ka.)]</span> paṭipajjasi.</p>
  10436. <p class="hangnum"><a name="para343"></a><a name="para343_kn14"></a><span class="paranum">343</span>.</p>
  10437. <p class="gatha1">Evaṃ vedetu pañcālo, saṅgāme saramappito <span class="note">[samappito (sī. pī.)]</span>;</p>
  10438. <p class="gathalast">Yathāhamajja vedemi, kaṇṭakena samappito.</p>
  10439. <p class="hangnum"><a name="para344"></a><a name="para344_kn14"></a><span class="paranum">344</span>.</p>
  10440. <p class="gatha1">Jiṇṇo <a name="M1.0398"></a> dubbalacakkhūsi, na rūpaṃ sādhu passasi;</p>
  10441. <p class="gathalast">Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ taṃ maggeyya <span class="note">[maggheyya (pī.)]</span> kaṇṭako <span class="note">[kaṇḍako (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  10442. <p class="hangnum"><a name="para345"></a><a name="para345_kn14"></a><span class="paranum">345</span>.</p>
  10443. <p class="gatha1">Bahvettha brahmadattassa, sohaṃ <span class="note">[yohaṃ (sī. syā. pī.)]</span> maggasmi <span class="note">[maggosmi (pī.)]</span> brāhmaṇa;</p>
  10444. <p class="gathalast">Arakkhitā <a name="T1.0526"></a> jānapadā, adhammabalinā hatā.</p>
  10445. <p class="hangnum"><a name="para346"></a><a name="para346_kn14"></a><span class="paranum">346</span>.</p>
  10446. <p class="gatha1">Rattiñhi <span class="note">[rattiñca (sī.)]</span> corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā;</p>
  10447. <p class="gathalast">Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano.</p>
  10448. <p class="hangnum"><a name="para347"></a><a name="para347_kn14"></a><span class="paranum">347</span>.</p>
  10449. <p class="gatha1">Etādise bhaye jāte <span class="note">[tāta (sī. pī.)]</span>, bhayaṭṭā tāta <span class="note">[tāva (sī. pī.)]</span> māṇavā;</p>
  10450. <p class="gathalast">Nillenakāni kubbanti, vane āhatva kaṇṭakaṃ.</p>
  10451. <p class="hangnum"><a name="para348"></a><a name="para348_kn14"></a><span class="paranum">348</span>.</p>
  10452. <p class="gatha1">Kadāssu nāmayaṃ rājā, brahmadatto marissati;</p>
  10453. <p class="gathalast">Yassa raṭṭhamhi jiyyanti, appatikā kumārikā.</p>
  10454. <p class="hangnum"><a name="para349"></a><a name="para349_kn14"></a><span class="paranum">349</span>.</p>
  10455. <p class="gatha1">Dubbhāsitañhi te jammi, anatthapadakovide;</p>
  10456. <p class="gathalast">Kuhiṃ rājā kumārīnaṃ, bhattāraṃ pariyesati.</p>
  10457. <p class="hangnum"><a name="para350"></a><a name="para350_kn14"></a><span class="paranum">350</span>.</p>
  10458. <p class="gatha1">Na me dubbhāsitaṃ brahme, kovidatthapadā ahaṃ;</p>
  10459. <p class="gathalast">Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā.</p>
  10460. <p class="hangnum"><a name="para351"></a><a name="para351_kn14"></a><span class="paranum">351</span>.</p>
  10461. <p class="gatha1">Rattiñhi <a name="T1.0527"></a> corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā;</p>
  10462. <p class="gatha2">Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano;</p>
  10463. <p class="gathalast">Dujjīve dubbhare dāre, kuto bhattā kumāriyo.</p>
  10464. <p class="hangnum"><a name="para352"></a><a name="para352_kn14"></a><span class="paranum">352</span>.</p>
  10465. <p class="gatha1">Evaṃ sayatu pañcālo, saṅgāme sattiyā hato;</p>
  10466. <p class="gathalast">Yathāyaṃ kapaṇo seti, hato phālena sāliyo.</p>
  10467. <p class="hangnum"><a name="para353"></a><a name="para353_kn14"></a><span class="paranum">353</span>.</p>
  10468. <p class="gatha1">Adhammena tuvaṃ jamma, brahmadattassa kujjhasi;</p>
  10469. <p class="gathalast">Yo tvaṃ sapasi rājānaṃ, aparajjhitvāna attano <span class="note">[attanā (pī.)]</span>.</p>
  10470. <p class="hangnum"><a name="para354"></a><a name="para354_kn14"></a><span class="paranum">354</span>.</p>
  10471. <p class="gatha1">Dhammena brahmadattassa, ahaṃ kujjhāmi brāhmaṇa;</p>
  10472. <p class="gathalast">Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā.</p>
  10473. <p class="hangnum"><a name="para355"></a><a name="para355_kn14"></a><span class="paranum">355</span>.</p>
  10474. <p class="gatha1">Rattiñhi <a name="V1.0292"></a> corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā;</p>
  10475. <p class="gathalast">Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano.</p>
  10476. <p class="hangnum"><a name="para356"></a><a name="para356_kn14"></a><span class="paranum">356</span>.</p>
  10477. <p class="gatha1">Sā <a name="M1.0399"></a> nūna puna re pakkā, vikāle bhattamāhari;</p>
  10478. <p class="gathalast">Bhattahāriṃ apekkhanto, hato phālena sāliyo.</p>
  10479. <p class="hangnum"><a name="para357"></a><a name="para357_kn14"></a><span class="paranum">357</span>.</p>
  10480. <p class="gatha1">Evaṃ haññatu pañcālo, saṅgāme asinā hato <span class="note">[daḷhaṃ (pī.)]</span>;</p>
  10481. <p class="gathalast">Yathāhamajja pahato, khīrañca me pavaṭṭitaṃ.</p>
  10482. <p class="hangnum"><a name="para358"></a><a name="para358_kn14"></a><span class="paranum">358</span>.</p>
  10483. <p class="gatha1">Yaṃ pasu khīraṃ chaḍḍeti, pasupālaṃ vihiṃsati <span class="note">[pasupālañca hiṃsati (sī.), pasu phālañca hiṃsati (pī.)]</span>;</p>
  10484. <p class="gathalast">Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ no garahate <span class="note">[garahato (pī.)]</span> bhavaṃ.</p>
  10485. <p class="hangnum"><a name="para359"></a><a name="para359_kn14"></a><span class="paranum">359</span>.</p>
  10486. <p class="gatha1">Gārayho brahme pañcālo, brahmadattassa rājino;</p>
  10487. <p class="gathalast">Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā.</p>
  10488. <p class="hangnum"><a name="para360"></a><a name="para360_kn14"></a><span class="paranum">360</span>.</p>
  10489. <p class="gatha1">Rattiñhi <a name="T1.0528"></a> corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā;</p>
  10490. <p class="gathalast">Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano.</p>
  10491. <p class="hangnum"><a name="para361"></a><a name="para361_kn14"></a><span class="paranum">361</span>.</p>
  10492. <p class="gatha1">Caṇḍā aṭanakā <span class="note">[aṭanaka (pī.), akaṭanā (ka.)]</span> gāvī, yaṃ pure na duhāmase;</p>
  10493. <p class="gathalast">Taṃ dāni ajja dohāma, khīrakāmehupaddutā.</p>
  10494. <p class="hangnum"><a name="para362"></a><a name="para362_kn14"></a><span class="paranum">362</span>.</p>
  10495. <p class="gatha1">Evaṃ kandatu pañcālo, viputto vippasukkhatu;</p>
  10496. <p class="gathalast">Yathāyaṃ kapaṇā gāvī, viputtā paridhāvati.</p>
  10497. <p class="hangnum"><a name="para363"></a><a name="para363_kn14"></a><span class="paranum">363</span>.</p>
  10498. <p class="gatha1">Yaṃ pasu pasupālassa, sambhameyya <span class="note">[pabbhameyya (sī. pī.)]</span> raveyya vā;</p>
  10499. <p class="gathalast">Ko nīdha aparādhatthi, brahmadattassa rājino.</p>
  10500. <p class="hangnum"><a name="para364"></a><a name="para364_kn14"></a><span class="paranum">364</span>.</p>
  10501. <p class="gatha1">Aparādho mahābrahme, brahmadattassa rājino;</p>
  10502. <p class="gathalast">Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā.</p>
  10503. <p class="hangnum"><a name="para365"></a><a name="para365_kn14"></a><span class="paranum">365</span>.</p>
  10504. <p class="gatha1">Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā;</p>
  10505. <p class="gatha2">Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano;</p>
  10506. <p class="gathalast">Kathaṃ no asikosatthā, khīrapā haññate pajā.</p>
  10507. <p class="hangnum"><a name="para366"></a><a name="para366_kn14"></a><span class="paranum">366</span>.</p>
  10508. <p class="gatha1">Evaṃ khajjatu pañcālo, hato yuddhe saputtako;</p>
  10509. <p class="gathalast">Yathāhamajja khajjāmi, gāmikehi <span class="note">[gāmakehi (sī. pī.)]</span> araññajo.</p>
  10510. <p class="hangnum"><a name="para367"></a><a name="para367_kn14"></a><span class="paranum">367</span>.</p>
  10511. <p class="gatha1">Na <a name="M1.0400"></a> sabbabhūtesu vidhenti <span class="note">[vidhanti (ka.)]</span> rakkhaṃ, rājāno maṇḍūka manussaloke;</p>
  10512. <p class="gathalast">Nettāvatā rājā adhammacārī, yaṃ tādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkā.</p>
  10513. <p class="hangnum"><a name="para368"></a><a name="para368_kn14"></a><span class="paranum">368</span>.</p>
  10514. <p class="gatha1">Adhammarūpo vata brahmacārī, anuppiyaṃ bhāsasi khattiyassa;</p>
  10515. <p class="gathalast">Viluppamānāya puthuppajāya, pūjesi rājaṃ paramappamādaṃ <span class="note">[rājaṃ paramappavādaṃ (sī.), rājā paramappavādiṃ (syā.)]</span>.</p>
  10516. <p class="hangnum"><a name="para369"></a><a name="para369_kn14"></a><span class="paranum">369</span>.</p>
  10517. <p class="gatha1">Sace <a name="V1.0293"></a> imaṃ brahme surajjakaṃ siyā, phītaṃ raṭṭhaṃ muditaṃ <span class="note">[pūritaṃ (ka.)]</span> vippasannaṃ;</p>
  10518. <p class="gathalast">Bhutvā baliṃ aggapiṇḍañca kākā, na mādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkāti.</p>
  10519. <p class="centered">Gandhatindukajātakaṃ dasamaṃ.</p>
  10520. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  10521. <p class="gatha1">Kiṃchanda <a name="T1.0529"></a> kumbha jayaddisa chaddanta, atha paṇḍitasambhava sirakapi;</p>
  10522. <p class="gathalast">Dakarakkhasa paṇḍaranāgavaro, atha sambula tindukadevasutoti.</p>
  10523. <p class="centered">Tiṃsanipātaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  10524. <p class="centered">Jātakapāḷiyā paṭhamo bhāgo niṭṭhito.</p>
  10525. </body>