| 12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576777879808182838485868788899091929394959697989910010110210310410510610710810911011111211311411511611711811912012112212312412512612712812913013113213313413513613713813914014114214314414514614714814915015115215315415515615715815916016116216316416516616716816917017117217317417517617717817918018118218318418518618718818919019119219319419519619719819920020120220320420520620720820921021121221321421521621721821922022122222322422522622722822923023123223323423523623723823924024124224324424524624724824925025125225325425525625725825926026126226326426526626726826927027127227327427527627727827928028128228328428528628728828929029129229329429529629729829930030130230330430530630730830931031131231331431531631731831932032132232332432532632732832933033133233333433533633733833934034134234334434534634734834935035135235335435535635735835936036136236336436536636736836937037137237337437537637737837938038138238338438538638738838939039139239339439539639739839940040140240340440540640740840941041141241341441541641741841942042142242342442542642742842943043143243343443543643743843944044144244344444544644744844945045145245345445545645745845946046146246346446546646746846947047147247347447547647747847948048148248348448548648748848949049149249349449549649749849950050150250350450550650750850951051151251351451551651751851952052152252352452552652752852953053153253353453553653753853954054154254354454554654754854955055155255355455555655755855956056156256356456556656756856957057157257357457557657757857958058158258358458558658758858959059159259359459559659759859960060160260360460560660760860961061161261361461561661761861962062162262362462562662762862963063163263363463563663763863964064164264364464564664764864965065165265365465565665765865966066166266366466566666766866967067167267367467567667767867968068168268368468568668768868969069169269369469569669769869970070170270370470570670770870971071171271371471571671771871972072172272372472572672772872973073173273373473573673773873974074174274374474574674774874975075175275375475575675775875976076176276376476576676776876977077177277377477577677777877978078178278378478578678778878979079179279379479579679779879980080180280380480580680780880981081181281381481581681781881982082182282382482582682782882983083183283383483583683783883984084184284384484584684784884985085185285385485585685785885986086186286386486586686786886987087187287387487587687787887988088188288388488588688788888989089189289389489589689789889990090190290390490590690790890991091191291391491591691791891992092192292392492592692792892993093193293393493593693793893994094194294394494594694794894995095195295395495595695795895996096196296396496596696796896997097197297397497597697797897998098198298398498598698798898999099199299399499599699799899910001001100210031004100510061007100810091010101110121013101410151016101710181019102010211022102310241025102610271028102910301031103210331034103510361037103810391040104110421043104410451046104710481049105010511052105310541055105610571058105910601061106210631064106510661067106810691070107110721073107410751076107710781079108010811082108310841085108610871088108910901091109210931094109510961097109810991100110111021103110411051106110711081109111011111112111311141115111611171118111911201121112211231124112511261127112811291130113111321133113411351136113711381139114011411142114311441145114611471148114911501151115211531154115511561157115811591160116111621163116411651166116711681169117011711172117311741175117611771178117911801181118211831184118511861187118811891190119111921193119411951196119711981199120012011202120312041205120612071208120912101211121212131214121512161217121812191220122112221223122412251226122712281229123012311232123312341235123612371238123912401241124212431244124512461247124812491250125112521253125412551256125712581259126012611262126312641265126612671268126912701271127212731274127512761277127812791280128112821283128412851286128712881289129012911292129312941295129612971298129913001301130213031304130513061307130813091310131113121313131413151316131713181319132013211322132313241325132613271328132913301331133213331334133513361337133813391340134113421343134413451346134713481349135013511352135313541355135613571358135913601361136213631364136513661367136813691370137113721373137413751376137713781379138013811382138313841385138613871388138913901391139213931394139513961397139813991400140114021403140414051406140714081409141014111412141314141415141614171418141914201421142214231424142514261427142814291430143114321433143414351436143714381439144014411442144314441445144614471448144914501451145214531454145514561457145814591460146114621463146414651466146714681469147014711472147314741475147614771478147914801481148214831484148514861487148814891490149114921493149414951496149714981499150015011502150315041505150615071508150915101511151215131514151515161517151815191520152115221523152415251526152715281529153015311532153315341535153615371538153915401541154215431544154515461547154815491550155115521553155415551556155715581559156015611562156315641565156615671568156915701571157215731574157515761577157815791580158115821583158415851586158715881589159015911592159315941595159615971598159916001601160216031604160516061607160816091610161116121613161416151616161716181619162016211622162316241625162616271628162916301631163216331634163516361637163816391640164116421643164416451646164716481649165016511652165316541655165616571658165916601661166216631664166516661667166816691670167116721673167416751676167716781679168016811682168316841685168616871688168916901691169216931694169516961697169816991700170117021703170417051706170717081709171017111712171317141715171617171718171917201721172217231724172517261727172817291730173117321733173417351736173717381739174017411742174317441745174617471748174917501751175217531754175517561757175817591760176117621763176417651766176717681769177017711772177317741775177617771778177917801781178217831784178517861787178817891790179117921793179417951796179717981799180018011802180318041805180618071808180918101811181218131814181518161817181818191820182118221823182418251826182718281829183018311832183318341835183618371838183918401841184218431844184518461847184818491850185118521853185418551856185718581859186018611862186318641865186618671868186918701871187218731874187518761877187818791880188118821883188418851886188718881889189018911892189318941895189618971898189919001901190219031904190519061907190819091910191119121913191419151916191719181919192019211922192319241925192619271928192919301931193219331934193519361937193819391940194119421943194419451946194719481949195019511952195319541955195619571958195919601961196219631964196519661967196819691970197119721973197419751976197719781979198019811982198319841985198619871988198919901991199219931994199519961997199819992000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039204020412042204320442045204620472048204920502051205220532054205520562057205820592060206120622063206420652066206720682069207020712072207320742075207620772078207920802081208220832084208520862087208820892090209120922093209420952096209720982099210021012102210321042105210621072108210921102111211221132114211521162117211821192120212121222123212421252126212721282129213021312132213321342135213621372138213921402141214221432144214521462147214821492150215121522153215421552156215721582159216021612162216321642165216621672168216921702171217221732174217521762177217821792180218121822183218421852186218721882189219021912192219321942195219621972198219922002201220222032204220522062207220822092210221122122213221422152216221722182219222022212222222322242225222622272228222922302231223222332234223522362237223822392240224122422243224422452246224722482249225022512252225322542255225622572258225922602261226222632264226522662267226822692270227122722273227422752276227722782279228022812282228322842285228622872288228922902291229222932294229522962297229822992300230123022303230423052306230723082309231023112312231323142315231623172318231923202321232223232324232523262327232823292330233123322333233423352336233723382339234023412342234323442345234623472348234923502351235223532354235523562357235823592360236123622363236423652366236723682369237023712372237323742375237623772378237923802381238223832384238523862387238823892390239123922393239423952396239723982399240024012402240324042405240624072408240924102411241224132414241524162417241824192420242124222423242424252426242724282429243024312432243324342435243624372438243924402441244224432444244524462447244824492450245124522453245424552456245724582459246024612462246324642465246624672468246924702471247224732474247524762477247824792480248124822483248424852486248724882489249024912492249324942495249624972498249925002501250225032504250525062507250825092510251125122513251425152516251725182519252025212522252325242525252625272528252925302531253225332534253525362537253825392540254125422543254425452546254725482549255025512552255325542555255625572558255925602561256225632564256525662567256825692570257125722573257425752576257725782579258025812582258325842585258625872588258925902591259225932594259525962597259825992600260126022603260426052606260726082609261026112612261326142615261626172618261926202621262226232624262526262627262826292630263126322633263426352636263726382639264026412642264326442645264626472648264926502651265226532654265526562657265826592660266126622663266426652666266726682669267026712672267326742675267626772678267926802681268226832684268526862687268826892690269126922693269426952696269726982699270027012702270327042705270627072708270927102711271227132714271527162717271827192720272127222723272427252726272727282729273027312732273327342735273627372738273927402741274227432744274527462747274827492750275127522753275427552756275727582759276027612762276327642765276627672768276927702771277227732774277527762777277827792780278127822783278427852786278727882789279027912792279327942795279627972798279928002801280228032804280528062807280828092810281128122813281428152816281728182819282028212822282328242825282628272828282928302831283228332834283528362837283828392840284128422843284428452846284728482849285028512852285328542855285628572858285928602861286228632864286528662867286828692870287128722873287428752876287728782879288028812882288328842885288628872888288928902891289228932894289528962897289828992900290129022903290429052906290729082909291029112912291329142915291629172918291929202921292229232924292529262927292829292930293129322933293429352936293729382939294029412942294329442945294629472948294929502951295229532954295529562957295829592960296129622963296429652966296729682969297029712972297329742975297629772978297929802981298229832984298529862987298829892990299129922993299429952996299729982999300030013002300330043005300630073008300930103011301230133014301530163017301830193020302130223023302430253026302730283029303030313032303330343035303630373038303930403041304230433044304530463047304830493050305130523053305430553056305730583059306030613062306330643065306630673068306930703071307230733074307530763077307830793080308130823083308430853086308730883089309030913092309330943095309630973098309931003101310231033104310531063107310831093110311131123113311431153116311731183119312031213122312331243125312631273128312931303131313231333134313531363137313831393140314131423143314431453146314731483149315031513152315331543155315631573158315931603161316231633164316531663167316831693170317131723173317431753176317731783179318031813182318331843185318631873188318931903191319231933194319531963197319831993200320132023203320432053206320732083209321032113212321332143215321632173218321932203221322232233224322532263227322832293230323132323233323432353236323732383239324032413242324332443245324632473248324932503251325232533254325532563257325832593260326132623263326432653266326732683269327032713272327332743275327632773278327932803281328232833284328532863287328832893290329132923293329432953296329732983299330033013302330333043305330633073308330933103311331233133314331533163317331833193320332133223323332433253326332733283329333033313332333333343335333633373338333933403341334233433344334533463347334833493350335133523353335433553356335733583359336033613362336333643365336633673368336933703371337233733374337533763377337833793380338133823383338433853386338733883389339033913392339333943395339633973398339934003401340234033404340534063407340834093410341134123413341434153416341734183419342034213422342334243425342634273428342934303431343234333434343534363437343834393440344134423443344434453446344734483449345034513452345334543455345634573458345934603461346234633464346534663467346834693470347134723473347434753476347734783479348034813482348334843485348634873488348934903491349234933494349534963497349834993500350135023503350435053506350735083509351035113512351335143515351635173518351935203521352235233524352535263527352835293530353135323533353435353536353735383539354035413542354335443545354635473548354935503551355235533554355535563557355835593560356135623563356435653566356735683569357035713572357335743575357635773578357935803581358235833584358535863587358835893590359135923593359435953596359735983599360036013602360336043605360636073608360936103611361236133614361536163617361836193620362136223623362436253626362736283629363036313632363336343635363636373638363936403641364236433644364536463647364836493650365136523653365436553656365736583659366036613662366336643665366636673668366936703671367236733674367536763677367836793680368136823683368436853686368736883689369036913692369336943695369636973698369937003701370237033704370537063707370837093710371137123713371437153716371737183719372037213722372337243725372637273728372937303731373237333734373537363737373837393740374137423743374437453746374737483749375037513752375337543755375637573758375937603761376237633764376537663767376837693770377137723773377437753776377737783779378037813782378337843785378637873788378937903791379237933794379537963797379837993800380138023803380438053806380738083809381038113812381338143815381638173818381938203821382238233824382538263827382838293830383138323833383438353836383738383839384038413842384338443845384638473848384938503851385238533854385538563857385838593860386138623863386438653866386738683869387038713872387338743875387638773878387938803881388238833884388538863887388838893890389138923893389438953896389738983899390039013902390339043905390639073908390939103911391239133914391539163917391839193920392139223923392439253926392739283929393039313932393339343935393639373938393939403941394239433944394539463947394839493950395139523953395439553956395739583959396039613962396339643965396639673968396939703971397239733974397539763977397839793980398139823983398439853986398739883989399039913992399339943995399639973998399940004001400240034004400540064007400840094010401140124013401440154016401740184019402040214022402340244025402640274028402940304031403240334034403540364037403840394040404140424043404440454046404740484049405040514052405340544055405640574058405940604061406240634064406540664067406840694070407140724073407440754076407740784079408040814082408340844085408640874088408940904091409240934094409540964097409840994100410141024103410441054106410741084109411041114112411341144115411641174118411941204121412241234124412541264127412841294130413141324133413441354136413741384139414041414142414341444145414641474148414941504151415241534154415541564157415841594160416141624163416441654166416741684169417041714172417341744175417641774178417941804181418241834184418541864187418841894190419141924193419441954196419741984199420042014202420342044205420642074208420942104211421242134214421542164217421842194220422142224223422442254226422742284229423042314232423342344235423642374238423942404241424242434244424542464247424842494250425142524253425442554256425742584259426042614262426342644265426642674268426942704271427242734274427542764277427842794280428142824283428442854286428742884289429042914292429342944295429642974298429943004301430243034304430543064307430843094310431143124313431443154316431743184319432043214322432343244325432643274328432943304331433243334334433543364337433843394340434143424343434443454346434743484349435043514352435343544355435643574358435943604361436243634364436543664367436843694370437143724373437443754376437743784379438043814382438343844385438643874388438943904391439243934394439543964397439843994400440144024403440444054406440744084409441044114412441344144415441644174418441944204421442244234424442544264427442844294430443144324433443444354436443744384439444044414442444344444445444644474448444944504451445244534454445544564457445844594460446144624463446444654466446744684469447044714472447344744475447644774478447944804481448244834484448544864487448844894490449144924493449444954496449744984499450045014502450345044505450645074508450945104511451245134514451545164517451845194520452145224523452445254526452745284529453045314532453345344535453645374538453945404541454245434544454545464547454845494550455145524553455445554556455745584559456045614562456345644565456645674568456945704571457245734574457545764577457845794580458145824583458445854586458745884589459045914592459345944595459645974598459946004601460246034604460546064607460846094610461146124613461446154616461746184619462046214622462346244625462646274628462946304631463246334634463546364637463846394640464146424643464446454646464746484649465046514652465346544655465646574658465946604661466246634664466546664667466846694670467146724673467446754676467746784679468046814682468346844685468646874688468946904691469246934694469546964697469846994700470147024703470447054706470747084709471047114712471347144715471647174718471947204721472247234724472547264727472847294730473147324733473447354736473747384739474047414742474347444745474647474748474947504751475247534754475547564757475847594760476147624763476447654766476747684769477047714772477347744775477647774778477947804781478247834784478547864787478847894790479147924793479447954796479747984799480048014802480348044805480648074808480948104811481248134814481548164817481848194820482148224823482448254826482748284829483048314832483348344835483648374838483948404841484248434844484548464847484848494850485148524853485448554856485748584859486048614862486348644865486648674868486948704871487248734874487548764877487848794880488148824883488448854886488748884889489048914892489348944895489648974898489949004901490249034904490549064907490849094910491149124913491449154916491749184919492049214922492349244925492649274928492949304931493249334934493549364937493849394940494149424943494449454946494749484949495049514952495349544955495649574958495949604961496249634964496549664967496849694970497149724973497449754976497749784979498049814982498349844985498649874988498949904991499249934994499549964997499849995000500150025003500450055006500750085009501050115012501350145015501650175018501950205021502250235024502550265027502850295030503150325033503450355036503750385039504050415042504350445045504650475048504950505051505250535054505550565057505850595060506150625063506450655066506750685069507050715072507350745075507650775078507950805081508250835084508550865087508850895090509150925093509450955096509750985099510051015102510351045105510651075108510951105111511251135114511551165117511851195120512151225123512451255126 |
- <body>
- <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
- <p class="book">Vinayavinicchayaṭīkā</p>
- <p class="title">(Paṭhamo bhāgo)</p>
- <p class="subsubhead">Ganthārambhakathā</p>
- <p class="bodytext">(Ka)</p>
- <p class="gatha1">Ādiccavaṃsambarapātubhūtaṃ<a name="M1.0001"></a><a name="V1.0001"></a>;</p>
- <p class="gatha2">Byāmappabhāmaṇḍaladevacāpaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Dhammambunijjhāpitapāpaghammaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Vandāmahaṃ <span class="bld">buddha</span> mahambuvantaṃ.</p>
- <p class="bodytext">(Kha)</p>
- <p class="gatha1">Pasannagambhīrapadāḷisotaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Nānānayānantataraṅgamālaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Sīlādikhandhāmitamacchagumbaṃ<a name="V1.0002"></a>;</p>
- <p class="gathalast">Vandāmahaṃ <span class="bld">dhamma</span> mahāsavantiṃ.</p>
- <p class="bodytext">(Ga)</p>
- <p class="gatha1">Sīloruvelaṃ dhutasaṅkhamālaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Santosatoyaṃ samathūmicittaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Padhānakiccaṃ adhicittasāraṃ;</p>
- <p class="gathalast">Vandāmahaṃ <span class="bld">saṅgha</span> mahāsamuddaṃ.</p>
- <p class="bodytext">(Gha)</p>
- <p class="gatha1">Ye tantidhammaṃ munirājaputtā;</p>
- <p class="gatha2">Yāvajjakālaṃ paripālayantā;</p>
- <p class="gatha3">Saṃvaṇṇanaṃ nimmalamānayiṃsu;</p>
- <p class="gathalast">Te pubbake cācariye namāmi.</p>
- <p class="bodytext">(Ṅa)</p>
- <p class="gatha1">Yo <a name="M1.0002"></a> dhammasenāpatitulyanāmo;</p>
- <p class="gatha2">Tathūpamo sīhaḷadīpadīpo;</p>
- <p class="gatha3">Mamaṃ mahāsāmimahāyatindo;</p>
- <p class="gathalast">Pāpesi vuḍḍhiṃ jinasāsanamhi.</p>
- <p class="bodytext">(Ca)</p>
- <p class="gatha1"><span class="bld">Ṭīkā</span> katā aṭṭhakathāya yena;</p>
- <p class="gatha2">Samantapāsādikanāmikāya;</p>
- <p class="gatha3">Aṅguttarāyaṭṭhakathāya ceva;</p>
- <p class="gathalast">Satthantarassāpi ca <span class="bld">jotisatthaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext">(Cha)</p>
- <p class="gatha1">Nikāyasāmaggividhāyakena;</p>
- <p class="gatha2">Raññā <span class="bld">parakkantibhujena</span> sammā;</p>
- <p class="gatha3">Laṅkissarenāpi katopahāraṃ;</p>
- <p class="gathalast">Vande <span class="bld">garuṃ</span> gāravabhājanaṃ taṃ.</p>
- <p class="bodytext">(Ja)</p>
- <p class="gatha1">Namassamānohamalatthamevaṃ<a name="V1.0003"></a>;</p>
- <p class="gatha2">Vatthuttayaṃ vanditavandaneyyaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Yaṃ puññasandohamamandabhūtaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Tassānubhāvena hatantarāyo.</p>
- <p class="bodytext">(Jha)</p>
- <p class="gatha1">Yo <span class="bld">buddhaghosā</span>cariyāsabhena;</p>
- <p class="gatha2">Viññuppasatthenapi suppasattho;</p>
- <p class="gatha3">So <span class="bld">buddhadattā</span>cariyābhidhāno;</p>
- <p class="gathalast">Mahākavī theriyavaṃsadīpo.</p>
- <p class="bodytext">(Ña)</p>
- <p class="gatha1">Akāsi yaṃ <span class="bld">vinayavinicchaya</span>vhayaṃ;</p>
- <p class="gatha2"><span class="bld">Sauttaraṃ</span> pakaraṇamuttamaṃ hitaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Apekkhataṃ vinayanayesu pāṭavaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Purāsi yaṃ vivaraṇamassa sīhaḷaṃ.</p>
- <p class="bodytext">(Ṭa)</p>
- <p class="gatha1">Yasmā <a name="M1.0003"></a> na dīpantarikānamatthaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Sādheti bhikkhūnamasesato taṃ;</p>
- <p class="gatha3">Tasmā hi sabbattha yatīnamatthaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Āsīsamānena dayālayena.</p>
- <p class="bodytext">(Ṭha)</p>
- <p class="gatha1"><span class="bld">Sumaṅgala</span>ttheravarena yasmā;</p>
- <p class="gatha2">Sakkacca kalyāṇamanorathena;</p>
- <p class="gatha3">Nayaññunāraññanivāsikena;</p>
- <p class="gathalast">Ajjhesito sādhuguṇākarena.</p>
- <p class="bodytext">(Ḍa)</p>
- <p class="gatha1">Ākaṅkhamānena cirappavattiṃ;</p>
- <p class="gatha2">Dhammassa dhammissaradesitassa;</p>
- <p class="gatha3">Coḷappadīpena <a name="V1.0004"></a> ca <span class="bld">buddhamitta</span>-</p>
- <p class="gathalast">Ttherena saddhādiguṇoditena.</p>
- <p class="bodytext">(Ḍha)</p>
- <p class="gatha1">Tathā <span class="bld">mahākassapa</span>avhayena;</p>
- <p class="gatha2">Therena sikkhāsu sagāravena;</p>
- <p class="gatha3">Kudiṭṭhimattebhavidārakena;</p>
- <p class="gathalast">Sīhena coḷāvanipūjitena.</p>
- <p class="bodytext">(Ṇa)</p>
- <p class="gatha1">Yo <span class="bld">dhammakittī</span>ti pasatthanāmo;</p>
- <p class="gatha2">Tenāpi saddhena upāsakena;</p>
- <p class="gatha3">Sīlādinānāguṇamaṇḍitena;</p>
- <p class="gathalast">Saddhammakāmenidha paṇḍitena.</p>
- <p class="bodytext">(Ta)</p>
- <p class="gatha1">Saddhena paññāṇavatā vaḷattā-;</p>
- <p class="gatha2">Maṅgalyavaṃsena mahāyasena;</p>
- <p class="gatha3">Āyācito <span class="bld">vāṇijabhāṇunā</span>pi;</p>
- <p class="gathalast">Varaññunā sādhuguṇodayena.</p>
- <p class="bodytext">(Tha)</p>
- <p class="gatha1">Tasmā <a name="M1.0004"></a> tamāropiya pāḷibhāsaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Nissāya pubbācariyopadesaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Hitvā nikāyantaraladdhidosaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Katvātivitthāranayaṃ samāsaṃ.</p>
- <p class="bodytext">(Da)</p>
- <p class="gatha1">Avuttamatthañca pakāsayanto;</p>
- <p class="gatha2">Pāṭhakkamañcāpi avokkamanto;</p>
- <p class="gatha3">Saṃvaṇṇayissāmi tadatthasāraṃ;</p>
- <p class="gathalast">Ādāya ganthantaratopi sāraṃ.</p>
- <p class="bodytext">(Dha)</p>
- <p class="gatha1">Ciraṭṭhitiṃ <a name="V1.0005"></a> patthayatā janānaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Hitāvahassāmalasāsanassa;</p>
- <p class="gatha3">Mayā samāsena vidhīyamānaṃ;</p>
- <p class="gathalast"><span class="bld">Saṃvaṇṇanaṃ</span> sādhu suṇantu santoti.</p>
- <p class="subsubhead">Ganthārambhakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1-5"></a><span class="paranum">1-5</span></p>
- <p class="bodytext">. Suvipulāmalasaddhāpaññādiguṇasamudayāvahaṃ sakalajanahitekahetujinasāsanaṭṭhitimūlabhūtaṃ vinayappakaraṇamidamārabhantoyamācariyo pakaraṇārambhe ratanattayappaṇāmapakaraṇābhidhānābhidheyyakaraṇappakārapayojananimittakattuparimāṇādīni dassetumāha <span class="bld">‘‘vanditvā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">ratanattayaṃ</span> nāma.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 2.33; saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.223; khu. pā. aṭṭha. 6.3; su. ni. aṭṭha. 1.226; mahāni. aṭṭha. 50) –</p>
- <p class="unindented">Niddiṭṭhasabhāvaṃ</p>
- <p class="gatha1">‘‘Buddho <a name="M1.0005"></a> sabbaññutaññāṇaṃ, dhammo lokuttaro nava;</p>
- <p class="gathalast">Saṅgho maggaphalaṭṭho ca, iccetaṃ ratanattaya’’nti. –</p>
- <p class="unindented">Vibhāvitappabhedaṃ sakalabhavadukkhavinivāraṇaṃ tibhavenekapaṭisaraṇaṃ vatthuttayaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tassa <span class="bld">paṇāmo</span> nāma paṇāmakiriyānipphādikā cetanā. Sā tividhā kāyapaṇāmo vacīpaṇāmo manopaṇāmoti. Tattha <span class="bld">kāyapaṇāmo</span> nāma ratanattayaguṇānussaraṇapubbikā añjalikammādikāyakiriyāvasappavattikā kāyaviññattisamuṭṭhāpikā cetanā. <span class="bld">Vacīpaṇāmo</span> nāma tatheva pavattā nānāvidhaguṇavisesavibhāvanasabhāvathomanākiriyāvasappavattikā vacīviññattisamuṭṭhāpikā <a name="V1.0006"></a> cetanā. <span class="bld">Manopaṇāmo</span> nāma ubhayaviññattiyo asamuṭṭhāpetvā kevalaṃ guṇānussaraṇena cittasantānassa tanninnatappoṇatappabbhāratāya gāravabahumānanavasappavattisādhikā cetanā.</p>
- <p class="bodytext">Imassa tāva ratanattayapaṇāmassa dassanaṃ yathādhippetatthasādhanatthaṃ. Guṇātisayayogena hi paṇāmārahe ratanattaye kato paṇāmo puññavisesabhāvato icchitatthābhinipphattivibandhakena upaghātakena, upapīḷakena ca apuññakammena upanīyamānassa upaddavajālassa vinivāraṇena yathāladdhasampattinimittakassa puññakammassa anubalappadānena ca tabbipākasantatiyā āyusukhabalādivaḍḍhanena ca cirakālappavattihetukoti yathādhippetapakaraṇanipphattinibandhanako hoti. Athāpi sotūnañca vandanīyavandanāpubbakenārambhena anantarāyena uggahaṇadhāraṇādikkamena pakaraṇāvabodhappayojanasādhanatthaṃ. Apica sotūnameva viññātasatthukānaṃ bhagavato yathābhūtaguṇavisesānussavanena samupajātappasādānaṃ pakaraṇe gāravuppādanatthaṃ, aviññātasatthukānaṃ <a name="M1.0006"></a> pana pakaraṇassa svākhyātatāya tappabhave satthari gāravuppādanatthañca sotujanānuggahameva padhānaṃ katvā ācariyehi ganthārambhe thutippaṇāmaparidīpakānaṃ gāthāvākyānaṃ nikkhepo vidhīyati. Itarathā vināpi tannikkhepaṃ kāyamanopaṇāmenāpi yathādhippetappayojanasiddhito kimetena ganthagāravakarenāti ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana paṇāmappayojanaṃ <span class="bld">sāratthadīpaniyā</span>dīsu (sārattha. ṭī. 1.ganthārambhakathāvaṇṇanā; vi. vi. ṭī. 2.ganthārambhakathāvaṇṇanā) dassitanayeneva ñātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Abhidhāna</span>kathanaṃ pana vohārasukhatthaṃ. <span class="bld">Abhidheyyassa</span> samuditena pakaraṇena paṭipādetabbassa kathanaṃ pakaraṇassa ārabhitabbasabhāvadassanatthaṃ. Viditāninditasātthakasukarānuṭṭhānābhi dheyyameva hi pakaraṇaṃ parikkhakajanā ārabhitabbaṃ maññantīti. <span class="bld">Karaṇappakāra</span>sandassanaṃ sotujanasamussāhanatthaṃ. Anākulamasaṃkiṇṇatādippakārena hi viracitaṃ pakaraṇaṃ sotāro sotumussahantīti. <span class="bld">Payojana</span>kathanaṃ pana pakaraṇajjhāyane sotujanasamuttejanatthaṃ. Asati hi payojanakathane aviññātappayojanā ajjhāyane byāvaṭā na hontīti. <span class="bld">Nimitta</span>kathanaṃ sarikkhakajanānaṃ pakaraṇe gāravuppādanatthaṃ. Pasatthakāraṇuppanneyeva hi pakaraṇe sarikkhakā gāravaṃ janentīti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kattu</span>kathanaṃ puggalagarukassa pakaraṇe gāravo puggalagāravenapi hotūti. <span class="bld">Parimāṇa</span>kathanaṃ asajjhāyanādipasutānaṃ <a name="V1.0007"></a> sampahaṃsanatthaṃ. Pakaraṇaparimāṇassavanena hi te sampahaṭṭhā ‘‘kittakamidamappakaṃ na cireneva parisamāpessāmā’’ti sajjhāyanādīsu vattantīti. <span class="bld">Ādi</span>-saddena sakkaccasavananiyojanaṃ saṅgahitaṃ, taṃ sabbasampattinidānasutamayañāṇanipphādanatthaṃ. Asakkaccaṃ suṇamānassa ca savanābhāvato taṃhetukassa <a name="M1.0007"></a> sutamayañāṇassāpi abhāvoti. Tathā hi vikkhittacitto puggalo sabbasampattiyā vuccamānopi ‘‘na mayā sutaṃ, puna bhaṇitabba’’nti bhaṇati.</p>
- <p class="bodytext">Tattha paṭhamagāthāyaṃ tāva <span class="bld">‘‘vanditvā’’</span>ti iminā tividhopi paṇāmo avisesato dassito. Visesato pana <span class="bld">‘‘seṭṭhaṃ, appaṭipuggalaṃ, bhavābhāvakaraṃ, niraṅgaṇa’’</span>nti imehi catūhi padehi vacīpaṇāmo, <span class="bld">‘‘sirasā’’</span>ti iminā kāyappaṇāmo, <span class="bld">‘‘buddhaṃ, dhammaṃ, gaṇañcā’’</span>ti imehi pana tīhi padehi paṇāmakiriyāya kammabhūtaṃ ratanattayaṃ dassitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Vinayassavinicchaya’’</span>nti iminā abhidhānaṃ dassitaṃ aluttasamāsena vinayavinicchayanāmassa dassanato. Tassa anvatthabhāvena saddappavattinimittabhūtaṃ sakalenānena pakaraṇena paṭipādetabbamabhidheyyampi teneva dassitaṃ. <span class="bld">‘‘Samāsenā’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘anākulamasaṃkiṇṇaṃ, madhuratthapadakkama’’</span>nti ca etehi karaṇappakāro dassito. <span class="bld">‘‘Hitatthāyā’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘paṭubhāvakaraṃ vinayakkame’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘apāraṃ otarantāna’’</span>ntiādinā ca payojanaṃ. <span class="bld">‘‘Bhikkhūnaṃ bhikkhunīna’’</span>nti iminā bāhiranimittaṃ dassitaṃ. Abbhantaranimittaṃ pana bāhiranimittabhūtabhikkhubhikkhunivisayā karuṇā, sā ācariyassa pakaraṇārambheneva viññāyatīti visuṃ na vuttā. <span class="bld">‘‘Pavakkhāmī’’</span>ti iminā samānādhikaraṇabhāvena labbhamāno ‘‘aha’’nti suddhakattā sāmaññena dassito. Visesato pana pakaraṇāvasāne –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Racito <span class="bld">buddhadattena,</span> suddhacittena dhīmatā;</p>
- <p class="gathalast">Suciraṭṭhitikāmena, sāsanassa mahesino’’ti. (u. vi. 961) –</p>
- <p class="unindented">Imāya <a name="M1.0008"></a> gāthāya ceva ‘‘iti tambapaṇṇiyena paramaveyyākaraṇena tipiṭakanayavidhikusalena paramakavivarajana hadayapadumavanavikasanakarena kavivarāsabhena paramaratikaravaramadhuravacanuggārena uragapurena <span class="bld">buddhadattena</span> racitoyaṃ vinayavinicchayo’’ti (vi. vi. 3183) iminā vākyena ca <a name="V1.0008"></a> dassito – ‘‘mādisāpi kavī honti, buddhadatte divaṅgate’’tiādinā pacchimakehi ca pasatthatarehi kavivarehi abhitthutaguṇo <span class="bld">bhadantabuddhadattācariyo</span> veditabbo. Hetukattā ca tattheva vakkhamāno pakaraṇajjhesane katādhīno <span class="bld">buddhasīhamahā</span>thero, so –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Vuttassa buddhasīhena;</p>
- <p class="gatha2">Vinayassa vinicchayo;</p>
- <p class="gatha3">Buddhasīhaṃ samuddissa;</p>
- <p class="gatha2">Mama saddhivihārikaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Katoyaṃ pana bhikkhūnaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Hitatthāya samāsato’’ti. (vi. vi. 3177-3178) –</p>
- <p class="unindented">Evaṃ dassito.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Uttara</span>ppakaraṇassa hetukattā pana <span class="bld">saṅghapāla</span>mahāthero, sopi –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Khantisoraccasosilya-buddhisaddhādayādayo;</p>
- <p class="gathalast">Patiṭṭhitā guṇā yasmiṃ, ratanānīva sāgare.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Vinayācārayuttena, tena sakkacca sādaraṃ;</p>
- <p class="gathalast">Yācito <span class="bld">saṅghapālena,</span> therena thiracetasā.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Suciraṭṭhitikāmena<a name="M1.0009"></a>, vinayassa mahesino;</p>
- <p class="gatha2">Bhikkhūnaṃ pāṭavatthāya, vinayassavinicchaye;</p>
- <p class="gathalast">Akāsiṃ paramaṃ etaṃ, <span class="bld">uttaraṃ</span> nāma nāmato’’ti. (u. vi. 965-968) –</p>
- <p class="unindented">Evaṃ dassito. Na kevalamete dveyeva mahātherā hetukattāro, atha kho <span class="bld">mahāvaṃsā</span>dīsu –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Buddhassa <a name="V1.0009"></a> viya gambhīra-</p>
- <p class="gatha2">Ghosattā taṃ viyākaruṃ;</p>
- <p class="gatha3"><span class="bld">‘Buddhaghoso’</span>ti yo so hi;</p>
- <p class="gathalast">Buddho viya mahītale’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Ādinā nayena abhitthutaguṇo tipiṭakapariyattiyā aṭṭhakathākāro <span class="bld">bhadantabuddhaghosā</span>cariyo ca anussutivasena ‘‘hetukattā’’ti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext">Kathaṃ? Ayaṃ kira <span class="bld">bhadantabuddhadattā</span>cariyo laṅkādīpato sajātibhūmiṃ jambudīpamāgacchanto <span class="bld">bhadantabuddhaghosāca</span>riyaṃ jambudīpavāsikehi paṭipattiparāyanehi yuttabyattaguṇopetehi mahātheravarehi katārādhanaṃ sīhaḷaṭṭhakathaṃ parivattetvā sakalajanasādhāraṇāya mūlabhāsāya tipiṭakapariyattiyā aṭṭhakathaṃ likhituṃ laṅkādīpaṃ gacchantaṃ antarāmagge disvā sākacchāya samupaparikkhitvā sabbalokātītena asadisena paṇḍiccaguṇena ratananidhidassane paramadaliddo viya balavaparitosaṃ patvā aṭṭhakathamassa kātukāmataṃ ñatvā ‘‘tumhe yathādhippetapariyantalikhitamaṭṭhakathaṃ amhākaṃ pesetha, mayamassā pakaraṇaṃ likhāmā’’ti tassa sammukhā paṭijānitvā tena ca ‘‘sādhu tathā kātabba’’nti ajjhesito abhidhammaṭṭhakathāya <span class="bld">abhidhammāvatāraṃ,</span> vinayaṭṭhakathāya <span class="bld">sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇañca</span> akāsīti anussuyyateti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Samāsenā’’</span>ti <a name="M1.0010"></a> iminā ca parimāṇampi sāmaññena dassitaṃ vitthāraparimāṇe tassa parimāṇasāmaññassa viññāyamānattā. Visesato pana paricchedaparimāṇaṃ ganthaparimāṇanti duvidhaṃ. Tattha paricchedaparimāṇaṃ imasmiṃ pakaraṇe kathāvohārena vuccati.</p>
- <p class="bodytext">Seyyathidaṃ? – Pārājikakathā saṅghādisesakathā aniyatakathā nissaggiyakathā pācittiyakathā pāṭidesanīyakathā sekhiyakathāti bhikkhuvibhaṅgakathā sattavidhā, tato aniyatakathaṃ vajjetvā tatheva bhikkhunivibhaṅgakathā chabbidhā, mahākhandhakakathādikā bhikkhunikkhandhakakathāvasānā vīsatividhā khandhakakathā, kammakathā, kammavipattikathā, pakiṇṇakavinicchayo, kammaṭṭhānabhāvanāvidhānanti <span class="bld">vinayavinicchaye kathāparicchedo sattatiṃsa</span>.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Uttarappakaraṇe</span> <a name="V1.0010"></a> ca vuttanayena bhikkhuvibhaṅge sattavidhā kathā, bhikkhunivibhaṅge chabbidhā, tadanantarā vipattikathā, adhikaraṇapaccayakathā, khandhakapañhākathā, samuṭṭhānasīsakathā, āpattisamuṭṭhānakathā, ekuttaranayakathā, sedamocanakathā, vibhaṅgadvayanidānādikathā, sabbaṅgalakkhaṇakathā, parivārasaṅkalanakathāti <span class="bld">chattiṃsa kathāparicchedā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nissandehe</span> pana ‘‘aṭṭhatiṃsa kathāparicchedā’’ti vuttaṃ, taṃ ekuttaranaye adassitehipi dvādasakapannarasakanayehi saha soḷasaparicchede gahetvā appakaṃ ūnamadhikaṃ gaṇanūpagaṃ na hotīti katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ubhayattha kathāparicchedaparimāṇaṃ <span class="bld">tesattatividhaṃ</span> hoti. <span class="bld">Nissandehe</span> ‘‘pañcasattatividhā’’ti vacane parihāro vuttanayova. Ganthaparimāṇaṃ pana vinayavinicchaye <span class="bld">asītiganthādhikāni cattāri ganthasahassāni</span><a name="M1.0011"></a>, uttare <span class="bld">paññāsaganthādhikāni nava ganthasatāni</span> honti. Tena vuttaṃ <span class="bld">uttarāvasāne</span> –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Gāthā catusahassāni, satañca ūnavīsati;</p>
- <p class="gathalast">Parimāṇatoti viññeyyo, vinayassavinicchayo.</p>
- <p class="gatha1">Paññāsādhikasaṅkhāni, nava gāthāsatāni hi;</p>
- <p class="gathalast">Gaṇanā uttarassāyaṃ, chandasānuṭṭhubhena tū’’ti. (u. vi. 969-970);</p>
- <p class="bodytext">Iccevaṃ vinayavinicchayo uttaro cāti dve pakaraṇāni tiṃsādhikāni pañcagāthāsahassāni. Ettha ca <span class="bld">vinayavinicchayo</span> nāma ubhatovibhaṅgakhandhakāgatavinicchayasaṅgāhakapakaraṇaṃ. Tato paraṃ parivāratthasaṅgāhakapakaraṇaṃ <span class="bld">uttaro</span> nāma. Teneva vakkhati –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Yo mayā racito sāro, vinayassavinicchayo;</p>
- <p class="gathalast">Tassa dāni karissāmi, sabbānuttaramuttara’’nti. (u. vi. 2)</p>
- <p class="bodytext">Taṃ kasmā uttaranāmena vohariyatīti? Pañhuttaravasena ṭhite parivāre tatheva saṅgahetabbepi tena pakārena pārājikakathāmattaṃ dassetvā –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Ito <a name="V1.0011"></a> paṭṭhāya muñcitvā, pañhāpucchanamattakaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Vissajjanavaseneva, hoti atthavinicchayo’’ti. (u. vi. 14) –</p>
- <p class="unindented">Vatvā pañhaṃ pahāya tato paṭṭhāya uttaramattasseva dassitattā tathā voharīyanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Tasmā vinayanūpāya’’</span>ntiādinā pana sotujanaṃ sakkaccasavane niyojeti. Sakkaccasavanapaṭibaddhā hi sabbāpi lokiyalokuttarasampattīti ayamettha samudāyattho. Ayaṃ pana avayavattho – so yasmā atthayojanakkamena padayojanaṃ <a name="M1.0012"></a> katvā vaṇṇite suviññeyyo hoti, tasmā tathā padayojanaṃ katvā atthavaṇṇanaṃ karissāma –</p>
- <p class="bodytext">Seṭṭhaṃ appaṭipuggalaṃ buddhañceva bhavābhāvakaraṃ dhammañceva niraṅgaṇaṃ gaṇañceva sirasā vanditvā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca hitatthāya samāsena samāhito vinayassavinicchayaṃ vakkhāmīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">seṭṭha</span>nti sabbe ime pasatthā ayametesaṃ atisayena pasatthoti seṭṭho. Tathā hi so bhagavā ‘‘ahañhi brāhmaṇa jeṭṭho seṭṭho lokassā’’ti (pārā. 11) verañjabrāhmaṇassa attano jeṭṭhaseṭṭhabhāvassa parijānanavinicchayahetubhūtāhi jhānādīhi niratisayaguṇasampattīhi samannāgatattā –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Tvameva asi sambuddho, tuvaṃ satthā anuttaro;</p>
- <p class="gathalast">Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo. (dī. ni. 2.370);</p>
- <p class="gatha1">Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni;</p>
- <p class="gathalast">Tuvaṃ anusaye chetvā, tiṇṇo tāresimaṃ pajaṃ.</p>
- <p class="gatha1">Upadhī te samatikkantā, āsavā te padālitā;</p>
- <p class="gathalast">Sīhosi anupādāno, pahīnabhayabheravo. (ma. ni. 2.400; su. ni. 550-551; theragā. 839-940);</p>
- <p class="gatha1">Mahāvīra <a name="V1.0012"></a> mahāpañña, iddhiyā yasasā jala;</p>
- <p class="gathalast">Sabbaverabhayātīta, pāde vandāmi cakkhumā’’ti. (saṃ. ni. 1.159; dha. pa. aṭṭha. 1.56); –</p>
- <p class="unindented">Ādīhī nānānayehi sadevakena lokena abhitthaviyatāya pasatthatamo, tameva seṭṭhaṃ pasatthatamanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Appaṭipuggala</span>nti <a name="M1.0013"></a> natthi etassa paṭipuggalo adhiko, sadiso vāti appaṭipuggalo. Tathā hi guṇavasena anantāparimāṇāsu lokadhātūsu attanā adhikassa, sadisassa vā puggalassa abhāvato –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati;</p>
- <p class="gathalast">Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo’’ti. (mahāva. 11) –</p>
- <p class="unindented">Attanāva attano aviparīto appaṭipuggalabhāvo paṭiññāto, tasmā taṃ appaṭipuggalaṃ sabbalokuttamanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Buddha</span>nti anantamaparimeyyaṃ ñeyyamaṇḍalamanavasesaṃ buddhavāti buddho, etena anekakappakoṭisatasahassaṃ sambhatapuññañāṇasambhārānubhāvasiddhidhammarūpakāyasirivilāsapaṭimaṇḍito saddhammavaracakkavattī sammāsambuddho dassito. Atha vā cattāri saccāni sayaṃ vicitopacitapāramitāparipācitena savāsanānavasesakilesappahāyakena sayambhuñāṇena bujjhīti <span class="bld">buddho</span>. Yathāha –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, bhāvetabbañca bhāvitaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇā’’ti. (ma. ni. 2.392, 399; su. ni. 563; theragā. 828);</p>
- <p class="bodytext">Vitthāro panassa ‘‘bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho’’tiādinā (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 97; paṭi. ma. 1.162) <span class="bld">niddesā</span>dīsu <a name="V1.0013"></a> vuttanayena veditabbo. Saddasiddhi sāsanikānaṃ avagamanatthe vattamānā budha-dhātuto ‘‘bhāvakammesu ta’’ iti ito tātivattamāne ‘‘budhagamāditthe kattarī’’ti iminā <span class="bld">kaccāyana</span>suttena kattari tappaccayavidhānato veditabbā. Lokiyānaṃ pana bodhanatthadhātūnampi gamanatthatāya vuttattā gatyatthākammakādi <a name="M1.0014"></a> suttato kattari ta-ppaccayakaraṇena veditabbā.</p>
- <p class="bodytext">Atha vā dhātūnaṃ anekatthatāya budha-iccayaṃ dhātu jāgaraṇavikasanatthesu vattamāno akammakoti ‘‘pabuddho puriso, pabuddhaṃ paduma’’ntiādīsu viya buddhavā aññāṇaniddāvigamena ñāṇacakkhūni ummīlanto pabuddho, guṇehi vā vikasitoti kattari siddhena buddha-saddena ‘‘buddho’’ti tibhavanekacūḷāmaṇipādapaṅkajarāgaratano bhagavā lokanātho vuccati, imasmiṃ pakkhepi gatyatthādisutte akammakaggahaṇena paccayavidhānaṃ daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Atha vā sakammakānaṃ dhātūnaṃ kammavacanicchāya abhāve akammakabhāvato ‘‘phalaṃ sayameva pakka’’ntiādīsu viya bodhanattheyeva budha-dhātuto kattari vidhānaṃ sijjhati. Atha vā nīlaguṇayogena paṭādīsu nīlavohāro viya bhāvasādhanaṃ buddha-saddaṃ gahetvā buddhaguṇayogato ‘‘buddho’’ti voharīyati. Evamanekadhā siddhena buddha-saddena vuccamānaṃ taṃ bhagavantaṃ taṃ dhammarājanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Seṭṭhaṃ appaṭipuggala’’</span>nti padadvayaṃ ‘‘buddha’’nti etassa visesanaṃ. Ettha ca ‘‘buddhaṃ, seṭṭhaṃ, appaṭipuggala’’nti imehi tīhi padehi nayato ‘‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’tiādinā (dī. ni. 1.157; 3.6; ma. ni. 1.147, 144; 3.434; saṃ. ni. 1.249; 5.479; a. ni. 5.14, 30; 6.25, 26; netti. 93), ‘‘yo vadataṃ pavaro manujesu, sakyamunī bhagavā katakicco’’tiādīhi (vi. va. 886) ca anekehi suttapadehi dassitadūrāvidūrasantikanidānahetuphalasattopakārāvatthādhammattha- lokuddhārattikattayasaṅgahitaṃ suparisuddhaṃ buddhaguṇasamudayaṃ <a name="M1.0015"></a> niravasesaṃ dasseti. Ayameva hi buddhaguṇānaṃ niravasesato dassanūpāyo, yadidaṃ nayadassanaṃ. Itarathā paṭipadavaṇṇanāya aparimitānaṃ buddhaguṇānaṃ ko hi nāma samattho pariyantaṃ gantuṃ. Yathāha –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Buddhopi <a name="V1.0014"></a> buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Kappampi ce aññamabhāsamāno;</p>
- <p class="gatha3">Khīyetha kappo ciradīghamantare;</p>
- <p class="gathalast">Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 3.141; ma. ni. aṭṭha. 2.425; udā. aṭṭha. 53; apa. aṭṭha. 2.7.20; bu. vaṃ. aṭṭha. 4.4; cariyā. aṭṭha. nidānakathā, pakiṇṇakakathā; dī. ni. ṭī. 1.ganthārambhakathāvaṇṇanā; ma. ni. ṭī. 1.ganthārambhakathāvaṇṇanā; saṃ. ni. ṭī. 1.1.ganthārambhakathāvaṇṇanā; a. ni. ṭī. 1.1.ganthārambhakathāvaṇṇanā; vajira. ṭī. ganthārambhakathāvaṇṇanā; sārattha. ṭī. 1.ganthārambhakathāvaṇṇanā; netti. ṭī. ganthārambhakathāvaṇṇanā);</p>
- <p class="unindented">Evametehi tīhi padehi niravasesaguṇasaṃkittanathutiyā vasena ‘‘vanditvā’’ti iminā paṇāmassa ca vuttattā imāya aḍḍhagāthāya buddharatanasaṅkhātapaṭhamavandanīyavatthuvisayā thutipaṇāmasabhāvā vandanā dassitāti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tadanantaraṃ dhammaratanassa paṇāmaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘bhavābhāvakaraṃ dhamma’’</span>nti. Ettha <span class="bld">bhava</span>-saddena dve bhavā vuttā kammabhavo, upapattibhavoti. Tattha kammabhavo bhavati etasmā phalanti <span class="bld">‘‘bhavo’’</span>ti vuccati. Vipākakkhandhakaṭattārūpasaṅkhāto pana upapattibhavo avijjātaṇhupādānasaṅkhārādisahakārikāraṇayuttena kusalākusalacetanāsaṅkhātakammabhavapaccayena yathārahaṃ bhavatīti <span class="bld">‘‘bhavo’’</span>ti vuccati. So pana kāmabhavarūpabhavaarūpabhavasaññībhavaasaññībhavanevasaññīnāsaññībhava- ekavokārabhavacatuvokārabhavapañcavokārabhavavasena navavidho. Evametesu navasu bhavesu dasavidhopi dhammo attānaṃ dhārentassa puggalasantānassa anupādisesanibbānadhātuyā paraṃ appaṭisandhikatāsādhanena bhavesu<a name="M1.0016"></a>, bhavassa vā abhāvaṃ karotīti <span class="bld">bhavābhāvakaro,</span> taṃ, aparāparajātippabandhassa hetusamugghātena appavattidhammatāpādakanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dhamma</span>nti attānaṃ dhārente catūsu apāyesu, saṃsāre ca apatamāne dhāretīti dhammo, so catumaggaphalanibbānasaṅkhātanavalokuttaradhammo ca tappaṭipādako navaṅgasāsanāparanāmadheyyacaturāsītisahassadhammakkhandhappabhedabhinno pariyattidhammo cāti dasavidho. Sopi nippariyāyadhammo, pariyāyadhammo <a name="V1.0015"></a> cāti duvidho. Tattha nippariyāyadhammo nāma apāye, saṃsāre vā padhānahetubhūtānaṃ uddhambhāgiyānaṃ, orambhāgiyānañca dasannaṃ saṃyojanānaṃ samucchindanena maggadhammo, tassa taṃkiccanipphattinimittabhāvena nibbānadhammo cāti pañcavidhopi nippariyāyena puggalasantānaṃ dhāretīti katvā ‘‘nippariyāyadhammo’’ti vuccati. Cattāri pana sāmaññaphalāni paṭippassaddhipahānena maggānuguṇappavattiyā, pariyatti ca magganibbānādhigamassa mūlakāraṇabhāvatoti pañcavidhopi <span class="bld">pariyāyadhammo</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā ‘‘svākkhāto bhagavatā dhammo’’tiādinā (saṃ. ni. 1.249; a. ni. 3.76; dī. ni. 3.6; a. ni. 6.10, 25, 26), ‘‘rāgavirāgamanejamasoka’’ntiādīhi (vi. va. 887) ca suttantehi vuttassa, <span class="bld">tadaṭṭhakathādīsu</span> ca vaṇṇitassa saraṇānussaraṇavasenāpi saggamokkhasampattipaṭilābhakāraṇassa anavasesassa dhammaratanaguṇassa nayato uddiṭṭhattā ca ‘‘vanditvā’’ti iminā paṇāmassa dassitattā ca dhammaratanasaṅkhātassa dutiyassa vandanīyassa thutipaṇāmasabhāvā vandanā dassitāti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tadanantaraṃ <a name="M1.0017"></a> saṅgharatanassa vandanāsandassanatthaṃ vuttaṃ <span class="bld">‘‘gaṇañceva niraṅgaṇa’’</span>nti. Ettha ‘‘rāgo aṅgaṇaṃ doso aṅgaṇaṃ moho aṅgaṇa’’nti (vibha. 924) vuttehi rāgādiaṅgaṇehi tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttivasena niggato vimuttoti <span class="bld">niraṅgaṇo,</span> taṃ niraṅgaṇaṃ. Ariyavaṃse sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanasaṅkhātehi guṇagaṇehi gaṇīyatīti <span class="bld">gaṇo,</span> taṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā ‘‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’tiādinā (saṃ. ni. 1.249; a. ni. 3.76; dī. ni. 3.6; a. ni. 6.10, 25, 26;), ‘‘yattha ca dinnaṃ mahapphalamāhu, catūsu sucīsu purisayugesū’’tiādīhi (vi. va. 888) ca tehi tehi suttapadehi vuttānaṃ, <span class="bld">tadaṭṭhakathā</span>dīsu ca vaṇṇitānaṃ vimalātulanikhilavisālapesalasīlādinānappakārānagghasaṅgharatanaguṇānaṃ saṃkittanasabhāvāya thutiyā ca ‘‘vanditvā’’ti etena yathāvuttasarūpapabhedapaṇāmassa vuttattā ca saṅgharatanasaṅkhātatatiyavandanīyavatthuvisayā thutippaṇāmasaṅkhātā vandanā dassitāti veditabbā. <span class="bld">Sirasā</span>ti attappasādagāravāvahantena muddhanā. <span class="bld">Vanditvā</span>ti paṇamitvā thomitvā vā.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V1.0016"></a> paṭhamagāthāya vandanīyassa ratanattayassa thutippaṇāmasaṅkhātaṃ vandanaṃ dassetvā tadanantarāya sandassetabbapayojanādipaṭipādikāya gāthāya ‘‘bhikkhūna’’nti iminā kiñcāpi saṃsāre bhayaṃ ikkhatīti ‘‘bhikkhū’’ti kalyāṇaputhujjanena saddhiṃ aṭṭha ariyapuggalā vuccanti, <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pārā. 44-45; vibha. 510) pana ‘‘bhinnapaṭaṃ dhāretīti bhikkhu, bhikkhanasīloti bhikkhū’’tiādinā bhikkhusaddassa atthuddhāravasena nibbacanantarāni dassetvā <a name="M1.0018"></a> pātimokkhasaṃvarasaṃvaraṇārahasseva adhippetabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampanno, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhū’’ti dassitā sikkhākāmā sāsanāvacārā kulaputtā idhādhippetā, tesaṃ bhikkhūnañca. <span class="bld">Bhikkhunīnañcā</span>ti aṭṭhavācikaupasampadākammena ubhatosaṅghe upasampannātādisāyeva kuladhītaro dassitā. Ekatopasampannāpi sāmaññena gayhanti. <span class="bld">Ekatopasampannā</span>ti ca bhikkhunisaṅghe upasampajjitvā yāva bhikkhusaṅghe na upasampajjanti, tāva, bhikkhunī ca liṅgaparivattanena bhikkhunibhāvappattā adhippetā, tāsaṃ bhikkhunīnañca.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Hitatthāyā</span>ti sabbasampattinipphādakaraṇatthāya hinoti gacchati yathādhippetaphalasādhane pavattatīti hitanti arogatādikāraṇaṃ amatosadhādi vuccati. Idha pana saggamokkhasampattisiddhikāraṇaṃ pātimokkhasaṃvarasīlarakkhanaṃ vuccati, tadatthāya.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Samāhito</span> sammā āhito pavattito vinicchayamaggo etenāti ‘‘samāhito’’ti pakaraṇakārako dassito. Atha vā sammā āhitaṃ vinayavinicchaye ṭhapitaṃ pavattitaṃ cittametassāti ‘‘samāhitacitto’’ti vattabbe uttarapadalopena <span class="bld">‘‘samāhito’’</span>ti vutto. Paramagambhīrasuduttaravinayapiṭakatthavinicchaye pavattanārahassa iminā visesanena attani samāhitacittappavattinimittabhūto attano ñāṇassa padaṭṭhānabhūto samādhi dassito tena samādhinā samāhito hutvāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pavakkhāmī</span>ti pakārena vakkhāmi, yena pakārena vinayavinicchaye vutte ajjatanā mandasatimativīriyā paṭipajjanakā gambhīrataraṃ <a name="M1.0019"></a> vinayapiṭakatthavinicchayaṃ sukhena uggaṇhituṃ, dhāretuñca sakkonti, tādisena pakāravisesena vakkhāmīti attho. <span class="bld">Samāsenā</span>ti samasanaṃ saṃkhipanaṃ samāso, tena, saṃkhittarucikānamugghāṭitaññūnaṃ katādhikārānaṃ ñāṇuttarānaṃ puggalānañca <a name="V1.0017"></a> papañcabhīrukānaṃ gahaṇadhāraṇe mandayantānaṃ mandabuddhīnañca upakārakena nātivitthārakkamenāti attho. <span class="bld">Vinayassā</span>ti vinayapiṭakassa. Tañhi –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Vividhavisesanayattā;</p>
- <p class="gatha2">Vinayanato ceva kāyavācānaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Vinayatthavidūhi ayaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Vinayo ‘vinayo’ti akkhāto’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.paṭhamasaṅgītikathā; pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; dha. sa. aṭṭha. nidānakathā) –</p>
- <p class="unindented">Vuttehi atthavisesehi ‘‘vinayo’’ti vuccati. Tassa evaṃ sandassitasabhāvassa ‘‘vinayo nāma sāsanassa āyū’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.paṭhamasaṅgītikathā; pārā. aṭṭha. 1.paṭhamasaṅgītikathā; khu. pā. aṭṭha. 5.paṭhamamahāsaṅgītikathā) saṅgītikārakehi mahākassapādīhi abhitthutaguṇassa vinayapiṭakuttamassa. <span class="bld">Vinicchaya</span>nti visesena, vividhena vā ākārena vippaṭipattinīharaṇavasena cīyati vibhajīyatīti ‘‘vinicchayo’’ti laddhanāmaṃ vibhajanaṃ, vinayavinicchayaṃ nāma pakaraṇanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Vinayassavinicchaya’’</span>nti ca aluttasamāsoyaṃ ‘‘devānaṃpiyatisso, kaṇṭhekāḷo’’tiādīsu viya.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ dutiyagāthāya kattunimittapayojanābhidhānābhidheyyapakaraṇappakārekadesaṃ dassetvā sakkaccasavanakāraṇanidassanamukhenāpi pakaraṇappakārādiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘anākula’’</span>miccādi. Tattha <span class="bld">anākula</span>nti natthi ettha saddato, atthato, vinicchayato vā ākulaṃ pubbāparavirodho, missatā <a name="M1.0020"></a> vāti anākulo, vinayavinicchayo, taṃ vadato me nibodhathāti sambandho. <span class="bld">Asaṃkiṇṇa</span>nti nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Madhuratthapadakkama</span>nti padānaṃ kamo padakkamo, padagati, saddānamuccāraṇanti attho. Madhuro attho ca padakkamo ca yassa so madhuratthapadakkamo, taṃ –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Padāsattaṃ <a name="V1.0018"></a> padatthānaṃ, madhuratthamudīritaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Yena majjanti dhīmanto, madhuneva madhubbatā’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Iminā lakkhaṇena saddānamatthānañca vasena padāsattāparanāmadheyyamādhuriyālaṅkārena samalaṅkatattā madhuratthapadakkamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paṭubhāvakara</span>nti paṭati gacchati pajānātīti paṭu, paññavā, paṭuno bhāvo, saddappavattinimittabhūtā paññā, taṃ paṭubhāvaṃ paññāvisesaṃ karoti janetīti paṭubhāvakaro, taṃ, paññāvisesajanakanti attho. Etaṃ vinayassa vinicchayanti yojanā. <span class="bld">Parama</span>nti uttamaṃ. <span class="bld">Vinayakkame</span>ti vinayapiṭake, tadatthe ca, pavattikkame paṭubhāvakaranti attho.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ tatiyagāthāya pakaraṇaguṇāpadesena sotujanaṃ samussāhetvā idāni <span class="bld">‘‘apāra’’</span>ntiādicatutthagāthāya pakaraṇañca tannissayaṃ vinayapiṭakañca nāvāsāgarabhāvena dassetvā tirobhūtopameyyopamānabhedena rūpakālaṅkārena pakaraṇaguṇaṃ pakāsento sotujanaṃ samuttejeti. Tattha <span class="bld">apāra</span>nti natthi pāraṃ etassāti apāro, vinayasāgaro. So hi purimabuddhuppādesu sāsanaṃ pasīditvā vinayapiṭake uggahaṇadhāraṇapaṭipādanapaṭipattivasena akatādhikārehi puggalehi duradhigamanīyadhammatthaniruttipaṭibhānapariyantatāya ‘‘apāro’’ti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Otarantāna</span>nti <a name="M1.0021"></a> sajjhāyanasavanadhāraṇādivasena ajjhogāhantānaṃ. <span class="bld">Sāra</span>nti nibbānasampāpakabhāvena sārabhūtāya ariyamaggasambhārāya pubbabhāgapaṭipattiyā mūlabhūtapātimokkhasaṃvarasaṅkhātasīlasārappakāsakatāya sāraṃ. <span class="bld">Vinayasāgara</span>nti vinayapiṭakasaṅkhātaṃ sāgaraṃ. Vinayo hi sikkhāpadapaññattiyā kālappattajānanassāpi dhammasenāpatiādīnampi avisayattā atigambhīrātivitthiṇṇabhāvena sāgaro viyāti sāgaro, vinayo ca so sāgaro cāti vinayasāgaro, taṃ, agādhāpāraguṇayogato sāgaropamaṃ vinayapiṭakanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Dutiyagāthāya ‘‘bhikkhūnaṃ bhikkhunīna’’nti vatvāpi ‘‘hitatthāyā’’ti iminā sambandhattā ca vākyantarehi antaritabhāvena dūrattā ca taṃ anādiyitvā ettha vinayasāgarajjhogāhanatadatthapaṭipajjanārahakattuvisesasandassanatthāya <a name="V1.0019"></a> <span class="bld">‘‘bhikkhūnaṃ bhikkhunīna’’</span>nti puna vuttanti daṭṭhabbaṃ. Nāvā viya bhūto <span class="bld">nāvābhūto,</span> taṃ, nāvāṭṭhāniyaṃ mahānāvāsadisanti attho. <span class="bld">Manorama</span>nti mano ramati ettha, etenāti vā manoramo, taṃ, ajjhāyanavohārapasutānaṃ paṭipattiparāyanānañca sādhūnaṃ manoramanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā pakaraṇaguṇasaṃkittanena sotujanaṃ samuttejetvā idāni sakkaccasavane niyojento <span class="bld">‘‘tasmā vinayanūpāya’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">tasmā</span>ti yasmā yathāvuttaṃ anākulatādivividhānagghaguṇālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ, tena hetunāti attho. <span class="bld">Vinayanūpāya</span>nti vividhākārena, visesanayato vā kāyavācānaṃ nayanaṃ damanaṃ akattabbato nivattetvā kattabbesu niyojanaṃ vinayanaṃ, upecca taṃ phalaṃ āyati uppajjatīti upāyo, hetu, vinayanassa upāyo vinayanūpāyo, taṃ, kāyajīvitānapekkhānaṃ sikkhākāmānaṃ pesalānaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ kāyavācānaṃ ananulomikavipphanditāpanayanasaṅkhātadamanassa <a name="M1.0022"></a> kāraṇabhūtanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā attanā kattumicchite pakaraṇe paṇḍitānaṃ pavattihetubhūtānaṃ anākulatādiguṇānaṃ vibhāvanavasena ‘‘anākula’’ntiādivisesanāni vatvā idāni sakkaccasavanāvabodhe visayaṃ visesitabbaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vinayassavinicchaya’’</span>nti. Ettha ca dutiyagāthāya ‘‘vinayassavinicchaya’’nti ‘‘pavakkhāmī’’ti kiriyāya kammadassanavasena vuttaṃ, taṃ idha ānetvā sambandhiyamānampi dūrasambandhaṃ hotīti tamanānetvā ‘‘nibodhathā’’ti imissā kiriyāya kammasandassanatthaṃ ‘‘vinayassavinicchaya’’nti vuttattā punaruttidosābhāvoti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Avikkhittena cittenā</span>ti ettha vividhe ārammaṇe khittaṃ pesitaṃ vikkhittaṃ, uddhaccavicikicchādiparetaṃ asamāhitaṃ cittaṃ, na vikkhittaṃ avikkhittaṃ, tappaṭipakkhaṃ samāhitaṃ kusalacittaṃ, tena, etassa pakaraṇuttamassa savanādibyāpāraṃ vinā nānārammaṇesu pavattivasena vikkhepamanāpannena samāhitena cittenāti attho. ‘‘Avikkhittena…pe… nibodhathā’’ti vadantena ca ‘‘avikkhittassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo vikkhittassā’’ti vacanato vikkhittassa dhammesu dāyādābhāvato attano pakaraṇatthabhūtāya adhisīlasikkhāya sammāpaṭipajjanāpadeso kato hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vadato</span> <a name="V1.0020"></a> <span class="bld">me</span>ti ettha ‘‘gāravena cā’’ti pāṭhaseso. Tatthāyamattho – bhāsamāne mayi gāravena, yathāvuttena kāraṇena cāti sāmibhummānamavisesatāya ‘‘me’’ti sāmivacanassa ‘‘mayī’’ti atthasambhavato ayamattho vutto. Pakaraṇassa anākulatādiguṇasamannāgatattā ca vattari mayi gāravena ca samāhitena cetasāti adhippāyo. <span class="bld">Nibodhathā</span>ti vākyatthapadatthaṃ sandhāyabhāsitatthabhāvatthādivasena <a name="M1.0023"></a> nisesato bodhatha, sakkaccaṃ sutvā vinayavinicchayaṃ bujjhatha vijānāthāti attho, cintābhāvanāmayañāṇānaṃ mūlabhūtapakaraṇavisayaṃ sutamayañāṇaṃ nipphādethāti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Ganthārambhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Bhikkhuvibhaṅgo</p>
- <p class="chapter">Pārājikakathā</p>
- <p class="subhead">Paṭhamapārājikakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>. Evaṃ <a name="M1.0024"></a> pañcahi gāthāhi ratanattayapaṇāmādiṃ dassetvā idāni yathāpaṭiññātavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tividhe’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">‘‘tividhe’’</span>tiādinā paṭhamapārājikasikkhāpadavinicchayaṃ dasseti. <span class="bld">Tividhe</span>ti vaccapassāvamukhamaggānaṃ vasena tippakāre <span class="bld">magge</span>ti iminā sambandho. <span class="bld">Tilamattampī</span>ti tilabījamattampi aṅgajātanti sambandho. <span class="bld">Magge</span>ti vaccapassāvānaṃ nikkhamanadvāratāya, annapānapittasemhādīnaṃ pavesananikkhamanadvāratāya ca maggavohāragate sarīrappadese, allokāseti sambandho. ‘‘Maggesu tilamattampi, tīsu sevanacetano’’ti vattabbepi ‘‘tividhe’’ti pakāravācividhasaddopādānena sajātisaṅgahavasena tīhi rāsīhi saṅgahetvā pabhedavasena tiṃsavidho maggo dassito hoti.</p>
- <p class="bodytext">Seyyathidaṃ? Pārājikavatthubhūtamukhādimaggānaṃ nissayabhūte satte dassetuṃ ‘‘tisso itthiyo manussitthī <a name="V1.0021"></a> amanussitthī tiracchānagatitthī’’tiādinā (pārā. 56) nayena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> dassitamanussāmanussatiracchānagatitthīnaṃ paccekaṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ vasena nava maggā, tatheva dassitānaṃ tiṇṇaṃ ubhatobyañjanakānaṃ vasena nava maggā, tiṇṇaṃ pana paṇḍakānaṃ mukhamaggavaccamaggānaṃ vasena paccekaṃ dve dve maggāti cha maggā, tathā tiṇṇaṃ pana purisānanti evaṃ tiṃsavidho hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sevanacetano</span>ti sevane methunapayoge cetanā assāti viggaho, methunarāgūpasaṃhitāya cetanāya samannāgatoti <a name="M1.0025"></a> attho. <span class="bld">Allokāse</span>ti tiṃsamaggānamaññatare magge pakativātena asaṃphuṭṭhe allapadese, iminā bāhiraṃ pārājikakkhettaṃ na hotīti dīpeti. Visesanassa visesāpekkhattā dutiyagāthāya ‘‘sasikkho so’’ti padadvayaṃ āharitvā ‘‘sevanacetano sasikkho so bhikkhū’’ti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Aṅge sarīre jātanti <span class="bld">aṅgajātaṃ,</span> purisanimittaṃ. Satipi avasesasarīrāvayavānaṃ tathābhāve ruḷhivasena tadeva tathā vuttaṃ. <span class="bld">Pavesento</span>ti dvayaṃdvayasamāpattisaṅkhātakāyikakiriyaṃ nipphādento. <span class="bld">Parājito</span>ti dullabhāya khaṇasampattiyā laddhabbato dullabhā lokiyalokuttaraguṇasampattisukhato parihāpetvā kilesasapattehi parājayamāpāditoti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ayamettha yojanā – sasikkho sevanacetano tividhe magge allokāse aṅgajātaṃ tilamattampi pavesento so bhikkhu parājito hotīti. Ettāvatā –</p>
- <p class="indent">‘‘Yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, antamaso tiracchānagatāyapi, pārājiko hoti asaṃvāso’’ti (pārā. 44) –</p>
- <p class="unindented">Bhagavatā paññattasikkhāpadaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>. Evaṃ imissā gāthāya attūpakkamamūlakaṃ pārājikaṃ dassetvā idāni ‘‘bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ bhikkhussa santike ānetvā vaccamaggena (pārā. 58) aṅgajāte <a name="V1.0022"></a> abhinisīdentī’’tiādinayappavattaṃ paropakkamamūlakaṃ pārājikañca dassetumāha <span class="bld">‘‘pavesana’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">pavesana</span>nti bhikkhupaccatthikehi suttapamattādimanussitthiādīnamaññataraṃ ānetvā yathāvuttamaggānamaññataraṃ <a name="M1.0026"></a> maggaṃ yathā pavisati, tathā bhikkhuno aṅgajāte abhinisīdāpane sambhavantaṃ maggappavesanamāha. Pavesanaṃ sādiyanto sasikkho soti yojanā. Ettha ‘‘pavesanaṃ sādiyati adhivāseti, tasmiṃ khaṇe sevanacittaṃ upaṭṭhāpetī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.58) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato aggato yāva mūlaṃ pavesentesu assādacittaṃ upaṭṭhāpento taṅkhaṇeyeva sāsanato cutoti attho. <span class="bld">Paviṭṭha</span>ntiādīsu padesupi evameva yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paviṭṭha</span>nti paviṭṭhakkhaṇo. ‘‘Paviṭṭha’’ntiādinā tāya tāya kiriyāya upalakkhito khaṇo gahetabbo. Tenevettha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ kataṃ. <span class="bld">Ṭhita</span>nti ettha ‘‘sukkavissaṭṭhisamaye’’ti aṭṭhakathāvacanassa sabbathā byāpārarahitaṃ kālaṃ sandhāya vuttattā sukkavissaṭṭhisamayopi gahetabbo. Teneva <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttanayena paviṭṭhassa ca yāva uddharaṇārambho, tāva sambhavanto ṭhitakālopi gahetabbo. <span class="bld">Uddharaṇa</span>nti nīharaṇakālo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vā</span>ti vikappe, <span class="bld">apī</span>ti samuccaye, so <span class="bld">vā</span>-saddena vikappitānaṃ pakkhānaṃ tulyabalataṃ joteti. Iti imehi dvīhipi ‘‘so ce pavesanaṃ sādiyati, paviṭṭhaṃ sādiyatī’’tiādinā (pārā. 58) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatanayena labbhamānaṃ pavesanādiekakkhaṇampi sādiyanapaccayā āpajjamānaṃ pārājikaṃ dasseti. <span class="bld">Sasikkho</span>ti sikkhāya saha vattatīti sasikkho, apaccakkhātasikkhoti attho. <span class="bld">Sādiyanto</span>ti sevanacittaṃ upaṭṭhāpento. <span class="bld">So</span> bhikkhu. <span class="bld">Ṭhapetvā kiriya</span>nti attūpakkamanaṃ vinā. <span class="bld">Cuto</span>ti ‘‘bhikkhupaccatthikehi katamidaṃ, na mayā’’ti lesena na muccati, sādiyanacitte sati sāsanato cutoyeva hotīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <a name="M1.0027"></a> ca <span class="bld">sasikkho</span>ti idaṃ ‘‘sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti (pārā. 44) sikkhāpadapāṭhassa atthadassanavasena niddiṭṭhaṃ. Tassa <span class="bld">padabhājane</span> (pārā. 45), <span class="bld">tadaṭṭhakathāya</span> ca vibhattaṃ sikkhāpaccakkhānaṃ saṅkhepato evaṃ veditabbaṃ – cittakhettakālapayogapuggalavijānanavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Upasampannabhāvato cavitukāmatācitteneva hi sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na davā vā ravā vā vadantassa. Evaṃ cittavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.</p>
- <p class="bodytext">Tathā <a name="V1.0023"></a> ‘‘buddhaṃ paccakkhāmi, dhammaṃ paccakkhāmi, saṅghaṃ paccakkhāmi, sikkhaṃ, vinayaṃ, pātimokkhaṃ, uddesaṃ, upajjhāyaṃ, ācariyaṃ, saddhivihārikaṃ, antevāsikaṃ, samānupajjhāyakaṃ, samānācariyakaṃ, sabrahmacāriṃ paccakkhāmī’’ti evaṃ vuttānaṃ buddhādīnaṃ catuddasannaṃ, ‘‘gihīti maṃ dhārehi, upāsako, ārāmiko, sāmaṇero, titthiyo, titthiyasāvako, assamaṇo, asakyaputtiyoti maṃ dhārehī’’ti evaṃ vuttānaṃ gihiādīnaṃ aṭṭhannañcāti imesaṃ bāvīsatiyā khettapadānaṃ yassa kassaci savevacanassa vasena tesu yaṃ kiñci vattukāmassa yaṃ kiñci vadato sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na rukkhādīnaṃ aññatarassa nāmaṃ gahetvā sikkhaṃ paccakkhantassa. Evaṃ khettavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.</p>
- <p class="bodytext">Tattha yadetaṃ ‘‘paccakkhāmī’’ti ca ‘‘maṃ dhārehī’’ti cāti vuttaṃ vattamānakālavacanaṃ, yāni ca ‘‘alaṃ me buddhena, kiṃ nu me buddhena, na mamattho buddhena, sumuttāhaṃ buddhenā’’tiādinā nayena ākhyātavasena kālaṃ anāmasitvā purimehi cuddasahi padehi saddhiṃ yojetvā vuttāni ‘‘alaṃ me’’tiādīni cattāri padāni, tesaṃyeva savevacanānaṃ vasena paccakkhānaṃ hoti, na ‘‘paccakkhāsi’’nti vā ‘‘paccakkhissa’’nti vā <a name="M1.0028"></a> ‘‘maṃ dhāresī’’ti vā ‘‘maṃ dhāressatī’’ti vā ‘‘yaṃ nūnāhaṃ paccakkheyya’’nti vātiādīni atītānāgataparikappavacanāni bhaṇantassa. Evaṃ vattamānakālavasena ceva anāmaṭṭhakālavasena ca paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.</p>
- <p class="bodytext">Payogo pana duvidho kāyiko ca vācasiko ca. Tattha ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādinā nayena yāya kāyaci bhāsāya vacībhedaṃ katvā vācasikapayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na akkharalikhanaṃ vā hatthamuddādidassanaṃ vā kāyapayogaṃ karontassa. Evaṃ vācasikapayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.</p>
- <p class="bodytext">Puggalo pana duvidho yo ca paccakkhāti, yassa ca paccakkhāti. Tattha yo paccakkhāti, so sace ummattakakhittacittavedanaṭṭānaṃ aññataro na hoti. Yassa pana paccakkhāti, so sace manussajātiko hoti, na ca ummattakādīnaṃ aññataro, sammukhībhūto ca sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Na hi asammukhībhūtassa dūtena vā paṇṇena vā ārocanaṃ ruhati. Evaṃ yathāvuttassa puggalassa vasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena.</p>
- <p class="bodytext">Vijānanampi <a name="V1.0024"></a> niyamitāniyamitavasena duvidhaṃ. Tattha yassa, yesaṃ vā niyametvā ‘‘imassa, imesaṃ vā ārocemī’’ti vadati. Sace te yathā pakatiyā loke manussā vacanaṃ sutvā āvajjanasamaye jānanti, evaṃ tassa vacanānantarameva tassa ‘‘ayaṃ ukkaṇṭhito’’ti vā ‘‘gihibhāvaṃ patthayatī’’ti vā yena kenaci ākārena sikkhāpaccakkhānabhāvaṃ jānanti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Atha aparabhāge ‘‘kiṃ iminā vutta’’nti cintetvā jānanti, aññe vā jānanti, apaccakkhātāva hoti sikkhā. Aniyametvā ārocentassa pana sace vuttanayena yo koci manussajātiko vacanatthaṃ jānāti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Evaṃ vijānanavasena paccakkhānaṃ <a name="M1.0029"></a> hoti, na tadabhāvena. Yo pana antamaso davāyapi paccakkhāti, tena apaccakkhātāva hoti sikkhā.</p>
- <p class="bodytext">Iti imesaṃ vuttappakārānaṃ cittādīnaṃ vasena apaccakkhātasikkho ‘‘sasikkho’’ti vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para8-10"></a><span class="paranum">8-10</span>. ‘‘Idāni santhatena santhatassa ghaṭṭane upādinnakaghaṭṭanābhāvato doso natthī’’ti pāpabhikkhūnaṃ lesakappanaṃ paṭikkhipituṃ ‘‘bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ bhikkhussa santike ānetvā vaccamaggena, passāvamaggena, mukhena aṅgajātaṃ abhinisīdenti santhatāya asanthatassā’’tiādinā (pārā. 61) nayena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttasanthatavārānamatthaṃ saṅgaṇhanto āha <span class="bld">‘‘santhatenā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">santhatenā</span>ti cammacoḷatipupaṭṭādīhi paṭicchāditena. <span class="bld">‘‘Pavesento’’</span>ti iminā santhatavārassa paropakkamaṃ nissāya dassanamupalakkhaṇanti attūpakkamepi yojetabbataṃ dasseti, tassa vakkhamānena ‘‘parājito’’ti iminā sambandho. <span class="bld">‘‘Tathevā’’</span>ti iminā pavesentotiādippakāraṃ parāmasati.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ pavesento kadā parājito hotīti āha <span class="bld">‘‘upādinnenā’’</span>tiādi. Ettha <span class="bld">upādinnenā</span>ti taṇhādiṭṭhīhi upetena kammunā attano phalabhāveneva ādinnaṃ gahitanti upādinnaṃ, etena attano aṅgajātassa, vatthupuggalānaṃ maggassa ca ghaṭṭanaṭṭhānagataṃ kāyappasādaṃ dasseti. Imināva aṅgajātagataṃ anaṭṭhakāyappasādaṃ cammakhilaṃ, piḷakādi ca gahetabbaṃ. ‘‘Upādinnakaṃ nāma kāyindriya’’nti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. Tabbipariyāyena ‘‘anupādinnaka’’nti tappaṭicchādakaṃ coḷādi vuttaṃ. Upādinnena upādinne, anupādinne vā pārājikakkhette ghaṭṭite, anupādinnakena <a name="V1.0025"></a> vā upādinne anupādinne vā pārājikakkhette <a name="M1.0030"></a> ghaṭṭiteti yojanā. Ettha ca karaṇavacanantāni padāni ‘‘aṅgajātenā’’ti imassa visesanāni.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā santhatacatukkavasena attūpakkame sati pārājikakkhette pārājikaṃ dassetvā idāni parūpakkamepi dassetumāha <span class="bld">‘‘sace’’</span>tiādi. <span class="bld">Etthā</span>ti etesu catūsu vikappesu. <span class="bld">Pārājikakkhette paviṭṭhe tū</span>ti ettha <span class="bld">tu</span>-saddena pavesanaṭṭhituddhārakkhaṇattayaṃ samuccinoti. Yaṃtaṃ-saddānaṃ niccasambandhattā hi ‘‘so’’ti taṃ-saddopādāne ‘‘yo’’ti yaṃ-saddopi ajjhāharitabbo, sāmatthiyena sampiṇḍanattho apisaddo ca. Ayamettha atthayojanā – bhikkhupaccatthikehi ānetvā bhikkhuno aṅgajāte abhinisīdāpitamanussitthiādīnaṃ tīsu maggesu aññataramaggasaṅkhātaṃ pārājikakkhettaṃ paviṭṭhe vā <span class="bld">tu</span>-saddena sampiṇḍitapavesanaṭṭhituddhārānamaññatarakkhaṇe vā sace yo <span class="bld">sādiyati,</span> sappamukhādippavesanakāle viya anuttasitvā kāmarāgapipāsābhibhūto yadi sādiyati, sopi bhikkhu parājito hotīti yojanā. <span class="bld">‘‘Sace sādiyatī’’</span>ti iminā sāsaṅkavacanena na sādiyati, anāpattīti sūcitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Pārājikakkhette’’ti iminā byavacchinne aññasmiṃ ṭhāne vītikkamantassa imasmiṃyeva vikappe sambhavantiyo itarāpattiyo dassetumāha <span class="bld">‘‘khette’’</span>tiādi. ‘‘Etthā’’ti ānetvā sambandhanīyaṃ. <span class="bld">‘‘Khette’’</span>ti sāmaññaniddesepi heṭṭhā ‘‘pārājikakkhette’’ti visesitattā, uparithullaccayādīnañca vidhīyamānattā aññathānupapattilakkhaṇāya sāmatthiyā thullaccayadukkaṭānaṃ khetteti ayamattho labbhati. ‘‘Kaṇṇacchiddakkhināsāsū’’tiādinā nayena vakkhamānesu jīvamānakasarīragatathullaccayadukkaṭakkhettesūti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Imesu <a name="M1.0031"></a> dvīsu khettesu ‘‘santhatādinā santhatādiṃ pavesentassa upādinnādīhi upādinnādīnaṃ ghaṭṭane adhivāsentassa anāpattī’’ti vattumasakkuṇeyyatāya pārājikakkhette vuttasabbavikappe ettha yojentehi evaṃ yojetabbaṃ – thullaccayakkhette santhate vā asanthate vā santhatena vā asanthatena vā aṅgajātena sevantassa upādinne vā anupādinne vā upādinnena, tathā anupādinnena vā ghaṭṭite thullaccayaṃ tassa viniddiseti. Evaṃ dukkaṭakkhette santhate vā…pe… ghaṭṭite dukkaṭañca tassa viniddiseti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Iha <a name="V1.0026"></a> sabbattha tīsupi khettesu <span class="bld">upādinna</span>-saddena anaṭṭhakāyappasādaṃ aṅgajātañca tatthajātacammakhilapiḷakā ca gayhanti, dukkaṭakkhette pana aṅguliādiitarāvayavāpi. Tīsupi khettesu <span class="bld">anupādinna</span>-saddena aṅgajātādipaṭicchāditavatthādayo ca gayhanti, dukkaṭakkhette pana nimitte naṭṭhakāyappasādacammakhilapiḷakaromādīni. Imāni ca anupādinnāni. Aṅgajātetaropādinnāvayave ca tīsupi khettesu pavesentassa dukkaṭameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>. Ettāvatā jīvamānasarīre santhatāsanthatavasena paccekaṃ tividhesupi pārājikathullaccayadukkaṭakkhettesu santhatāsanthatavaseneva duvidhena nimittena sevantassa paropakkame sati sādiyantassa labbhamānapārājikathullaccayadukkaṭāpattiyo yathāsambhavaṃ dassetvā idāni ‘‘matasarīre pana tathā tathā sevantānaṃ doso natthī’’ti pāpabhikkhūnaṃ lesokāsapaṭibāhanatthaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> dassitesu yathāvuttesu tīsu khettesu labbhamānā tisso āpattiyo dassetumāha <span class="bld">‘‘mate’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="M1.0032"></a> <span class="bld">‘‘mate’’</span>ti etassa ‘‘manussitthiādīnaṃ sarīre’’ti ajjhāharitvā atthayojanā kātabbā. Iminā <span class="bld">‘‘akkhāyite’’</span>tiādinā dassitānaṃ nimittānaṃ nissayaṃ dassitaṃ hoti. ‘‘Nimittamattaṃ sesetvā’’tiādinā nayena vakkhamānagāthāyaṃ viya sakalasarīre khāditepi nimittassa vijjamānāvijjamānabhāvoyeva āpattiyābhāvābhāvassa pamāṇanti ‘‘akkhāyite’’ti etena ‘‘mate’’ti etaṃ avisesetvā ‘‘nimitte’’ti ajjhāharitvā taṃ tena visesitabbaṃ. Atha vā ‘‘nimittamatta’’ntiādinā vakkhamānagāthāya ‘‘nimitte’’ti padaṃ ānetvā yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Akkhāyite</span>ti sabbathā akkhāyite pārājikavatthubhūte nimitte. <span class="bld">Yebhuyyakkhāyitepi cā</span>ti kiñci kiñci khāditvā bahukāvasiṭṭhe nimitte. ‘‘Yassa catūsu bhāgesu tibhāgamattaṃ khāditaṃ, taṃ nimittaṃ yebhuyyakkhāyitaṃ nāmā’’ti vadanti. <span class="bld">Methuna</span>nti rāgapariyuṭṭhānena sadisabhāvāpattiyā mithunānaṃ idaṃ methunaṃ, matitthiādīnaṃ rāgapariyuṭṭhānena sadisattābhāvepi tattha vītikkamo ruḷhiyā ‘‘methuna’’nti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pārājiko</span>tiparājito, parājayamāpannoti attho. Ayañhi pārājika-saddo sikkhāpadāpattipuggalesu vattati. Tattha ‘‘aṭṭhānametaṃ ānanda anavakāso, yaṃ tathāgato vajjīnaṃ <a name="V1.0027"></a> vā vajjiputtakānaṃ vā kāraṇā sāvakānaṃ pārājikaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ samūhaneyyā’’ti (pārā. 43) evaṃ sikkhāpade vattamāno veditabbo. ‘‘Āpatti tvaṃ bhikkhu āpanno pārājika’’nti (pārā. 67) āpattiyā. ‘‘Na mayaṃ pārājikā, yo avahaṭo, so pārājiko’’ti (pārā. 155) evaṃ puggale. ‘‘Pārājikena dhammena anuddhaṃseyyā’’tiādīsu (pārā. 384) pana dhamme vattatīti vadanti. Yasmā pana <a name="M1.0033"></a> tattha dhammoti katthaci āpatti, katthaci sikkhāpadameva adhippetaṃ, tasmā so visuṃ na vattabbo.</p>
- <p class="bodytext">Tattha sikkhāpadaṃ yo taṃ atikkamati taṃ parājeti, tasmā ‘‘pārājika’’nti vuccati. Āpatti pana yo naṃ ajjhāpajjati taṃ parājeti, tasmā ‘‘pārājikā’’ti vuccati. Puggalo yasmā parājito parājayamāpanno, tasmā ‘‘pārājiko’’ti vuccati. Sikkhāpadāpattīsu pārājika-saddo parājetīti ‘‘pārājiko’’ti kattusādhano, puggale pana parājīyatīti kammasādhanoti veditabbo. <span class="bld">‘‘Naro’’</span>ti iminā pubbe vuttabhikkhuyeva adhippeto. Sāmaññajotanā visese avatiṭṭhatīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>. <span class="bld">Yebhuyyakkhāyite</span>ti catūsu koṭṭhāsesu ekakoṭṭhāsāvasesaṃ katvā khādite. <span class="bld">Upaḍḍhakkhāyite</span>ti samabhāgāvasesaṃ khādite. Thūlo accayo <span class="bld">thullaccayo,</span> soyeva āpajjīyatīti <span class="bld">āpattīti thullaccayāpatti</span>. Pācittiyādayo sandhāyettha thullaccayavohāro, na pārājikasaṅghādiseseti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Sese</span>ti avasese upakacchakādīsu. Vuttañhi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘avasesasarīre upakacchakādīsu dukkaṭa’’nti (pārā. aṭṭha. 1.59-60). Duṭṭhu katanti <span class="bld">dukkaṭaṃ, dukkaṭa</span>-saddo niyatanapuṃsakattā itthiliṅgassāpi <span class="bld">āpatti</span>-saddassa saliṅgena visesanaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>. <span class="bld">Nimittamattaṃ sesetvā khāyitepī</span>ti ettha tiṇṇamaññataraṃ nimittaṃ sesetvā sakalasarīre khāditepi. <span class="bld">Pi</span>-saddo byatireke, pageva itareti dīpeti. Tasmiṃ <span class="bld">nimitte</span> akkhāyite vā yebhuyyakkhāyite vāti dvidhā vuttesu tīsu nimittesu aññatarasmiṃ nimitte methunaṃ sevatopi <span class="bld">parājayo</span> pārājikāpatti hotīti adhippāyo<a name="M1.0034"></a>. <span class="bld">Sevatopī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo apekkhāyaṃ. Tasmā na kevalaṃ heṭṭhā vuttānamevāti apekkhati. Santhatādayo vikappā yathāvuttanayena etthāpi yojetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>. ‘‘Uddhumātādisampatte’’ti <a name="V1.0028"></a> ettha ‘‘yadā pana sarīraṃ uddhumātakaṃ hoti kuthitaṃ nīlamakkhikāsamākiṇṇaṃ kimikulasamākulaṃ navahi vaṇamukhehi paggharitapubbakuṇapabhāvena upagantumpi asakkuṇeyyaṃ, tadā pārājikavatthuñca thullaccayavatthuñca jahati, tādise sarīre yattha katthaci upakkamato dukkaṭamevā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.59-60) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">sabbatthāpi cā</span>ti akkhāyitādisabbavikappopagatāni pārājikathullaccayadukkaṭakkhettāni gahitānīti daṭṭhabbaṃ. Tatthāpi vītikkamo anāpatti na hotīti dassetumāha <span class="bld">‘‘dukkaṭa’’</span>nti. <span class="bld">‘‘Khāyitakkhāyita’’</span>ntiādīsu khāyitakkhāyitañca nāmetaṃ sabbaṃ matasarīrakeyeva veditabbaṃ, na jīvamāneti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>. Jīvamāne kathanti āha <span class="bld">‘‘chinditvā panā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">vaṇasaṅkhepato</span>ti vaṇasaṅgahato. <span class="bld">Tasmi</span>nti yattha ṭhitaṃ nimittaṃ uppāṭitaṃ, tasmiṃ padese. Ettha dutiyo <span class="bld">pana</span>-saddo idha adassitaṃ aṭṭhakathāyaṃ āgatanayena viññāyamānaṃ atthavisesaṃ joteti. <span class="bld">Aṭṭhakathāya</span>hi ‘‘yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitaṃ, chavicammampi natthi, nimittasaṇṭhānaṃ paññāyati, pavesanaṃ jāyati, pārājikamevā’’ti evaṃ ajīvamāne vuttavinicchayānusārena jīvamānepi chavicammamattaṃ ce sabbaso uppāṭitaṃ, nimittasaṇṭhānaṃ paññāyati, pavesanakkhamaṃ hoti, tattha sevantassa pārājikamevāti viññāyamānamatthaṃ jotetīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>. Tato <a name="M1.0035"></a> nimittatoti sambandho. <span class="bld">Patitāyā</span>ti patitāyaṃ, ayameva vā pāṭho. <span class="bld">Nimittato</span>ti nimittappadesato patitāyaṃ maṃsapesiyanti sambandho. Chinditvā vā tacchetvā vā patitāyaṃ tassaṃ nimittamaṃsapesiyanti attho. Methunarāgena upakkamantassa dukkaṭaṃ viniddiseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>. <span class="bld">‘‘Nakhapiṭṭhippamāṇepī’’</span>tiādigāthāya ‘‘chinditvā’’tiādikā aṭṭhakathā ānetvā sambandhitabbā. <span class="bld">Satī</span>ti ettha ‘‘avasiṭṭhe’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Jīvamāne</span>ti ettha ‘‘sarīre’’ti pāṭhaseso. Jīvamānasarīre pana chinditvā tacchetvā nimitte uppāṭite nakhapiṭṭhippamāṇepi maṃse, nhārumhi vā avasiṭṭhe sati methunaṃ paṭisevanto parājitoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>. ‘‘Kaṇṇacchiddakkhī’’ti gāthāya ‘‘jīvamāne’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ, ‘‘sarīre’’ti <a name="V1.0029"></a> pāṭhaseso. ‘‘Assagomahisādīna’’ntiādinā assādīnaṃ vakkhamānattā pārisesato ‘‘manussāna’’nti labbhati. Manussānaṃ jīvamānasarīre kaṇṇa…pe… vaṇesu vāti yojanā. <span class="bld">Vatthikose</span>ti muttapathabbhantare. <span class="bld">Vaṇesu vā</span>ti satthakādīhi katavaṇesu. <span class="bld">Aṅgajāta</span>nti tilamattampi aṅgajātekadesaṃ. <span class="bld">Rāgā</span>ti methunarāgena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>. <span class="bld">Avasesasarīrasmi</span>nti kaṇṇacchiddādiyathāvuttasarīrāvayavavajjitasarīrappadese. Tenāha <span class="bld">‘‘upakacchūrukādisū’’</span>ti <span class="bld">upakacchaṃ</span> nāma bāhumūlantaraṃ. <span class="bld">Ūrukādisū</span>ti ūruvemajjhādīsu. <span class="bld">Ādi</span>-saddena vuttāvasesaṃ sarīrappadesaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Aṅgajāta’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Pavesetvā’’ti sāmatthiyā labbhati, aṅgajātaṃ tilabījamattaṃ pavesetvāti <a name="M1.0036"></a> vuttaṃ hoti. <span class="bld">Vasā methunarāgassa sevamānassā</span>ti methunarāgena vītikkamantassāti attho. ‘‘Santhatenā’’tiādinā vuttappakāro etthāpi yojetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>. <span class="bld">Assagomahisādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena gokaṇṇagavajādayo saṅgahitā. Assādayo pākaṭāyeva. ‘‘Matāna’’nti vakkhamānattā ‘‘jīvamānāna’’nti sāmatthiyā labbhati. <span class="bld">Seva</span>nti ‘‘vasā methunarāgassā’’ti anuvattamānattā methunarāgavasena tilabījamattampi aṅgajātappadesaṃ pavesento thullaccayaṃ phuseti yojanā. Ettha ca ‘‘oṭṭhagadrabhadantīnaṃ, assagomahisādina’’nti pāṭhena bhavitabbaṃ. Evañhi sati aṭṭhakathāvasāne niddiṭṭhena pakāratthavācinā <span class="bld">ādi</span>-saddena thullaccayavītikkamārahanāsāvatthikosavanto avuttā sabbepi sattā gayhanti. ‘‘Assagomahisādīna’’nti paṭhamapādāvasāne niddiṭṭhena <span class="bld">ādi</span>-saddena oṭṭhagadrabhadantīnampi saṅgaho hotīti tesaṃ punavacanaṃ niratthakaṃ siyāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>. Tathā sevamānassa dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Sabbatiracchāna</span>nti tiriyaṃ añcanti vaḍḍhantīti tiracchā, sabbe ca te tiracchācāti sabbatiracchā, tesaṃ sabbatiracchānaṃ. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘vasā methunarāgassā’’tiādīnaṃ parāmaṭṭhattā sabbatiracchānānaṃ akkhiādīsu tilabījamattampi aṅgajātappadesaṃ methunarāgena pavesentassa dukkaṭanti vuttaṃ hoti. Etthāpi santhatādivikappe niddosabhāvo na sakkā vattunti tampi yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>. Evaṃ tiracchānānaṃ jīvamānakasarīre labbhamānā āpattiyo dassetvā tesaṃyeva matasarīrepi <a name="V1.0030"></a> sambhavanakaāpattiyo dassetumāha <span class="bld">‘‘tesa’’</span>ntiādi. <span class="bld">‘‘Tesa’’</span>nti <a name="M1.0037"></a> iminā manussatiracchānagatānaṃ gahaṇanti vadanti. Manussānaṃ matāmatasarīre pārājikathullaccayadukkaṭakkhettesu tissannaṃ āpattīnaṃ dassitattā, puna gahaṇe payojanābhāvā te vajjetvā anuvattamānasabbatiracchānanti iminā yojetabbaṃ, tesaṃ sabbatiracchānagatānanti attho. <span class="bld">Allasarīresū</span>ti uddhumātakādibhāvamasampattesu allamatasarīresu <span class="bld">tividhe khettasmiṃ</span> asanthate, santhate vā sati methunarāgassa vasā sevato tividhāpi āpatti siyāti anuvattamānapadehi saha yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tividhe khettasmi</span>nti matamanussasarīre vuttanayena akkhāyitayebhuyyakkhāyitabhede maggattayasaṅkhāte pārājikakkhette ca yebhuyyakkhāyitaupaḍḍhakkhāyitabhede tasmiṃyeva maggattayasaṅkhāte ca, akkhāyitayebhuyyakkhāyitabhede kaṇṇacchiddakkhināsāvatthikosavaṇasaṅkhāte ca thullaccayakkhette upaḍḍhakkhāyitayebhuyyakkhāyitabhede tasmiṃyeva kaṇṇacchiddakkhināsāvatthikosavaṇasaṅkhāte ca, akkhāyitayebhuyyakkhāyitaupaḍḍhakkhāyita yebhuyyakkhāyitabhede avasesasarīrasaṅkhāte dukkaṭakkhette cāti tividhepi khette. <span class="bld">Satī</span>ti vijjamāne. Santhate vā asanthate vā methunarāgassa vasā sevato yathārahaṃ pārājikathullaccayadukkaṭasaṅkhātā tividhā āpatti bhaveyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Etesameva ca uddhumātādibhāvaṃ sampatte sarīre santhatādivuttavikappayuttesu tīsu maggesu yattha katthaci methunarāgena sevato āpajjitabbadukkaṭañca uddhumātādisampatte sabbatthāpi ca dukkaṭanti manussasarīre vuttanayena viññātuṃ sakkāti imasmiṃ tiracchānagatasarīre visesamattaṃ dassetuṃ ‘‘tesaṃ allasarīresū’’tiādīnaṃ vuttattā dukkaṭaṃ pubbe <a name="M1.0038"></a> vuttanayena veditabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kuthitakuṇape pana pubbe vuttanayeneva sabbattha dukkaṭa’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>. Bahi chupantassāti yojanā. <span class="bld">Nimittaṃ</span> muttakaraṇaṃ. <span class="bld">‘‘Itthiyā’’</span>ti sāmaññena vuttepi catutthagāthāya ‘‘tiracchānagatitthiyā’’ti vakkhamānattā pārisesato iminā manussāmanussitthīnameva gahaṇaṃ, iminā amanussitthiyāpi gahaṇassa. Imissānantaragāthāya ito ‘‘itthiyā’’ti anuvattite tatrāpi amanussitthiyāpi gahaṇaṃ siyāti tampi vajjetvā kāyasaṃsaggasaṅghādisesassa vatthubhūtaṃ manussitthimeva dassetuṃ tattha vuttaṃ ‘‘itthiyā’’tiadhikavacanameva ñāpakanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Mahāaṭṭhakathāyaṃ</span> <a name="V1.0031"></a> (pārā. aṭṭha. 1.59-60) ‘‘itthinimittaṃ methunarāgena mukhena chupati, thullaccaya’’nti sāmaññena vuttattā ca <span class="bld">dhammakkhandhake</span> ‘‘na ca bhikkhave rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ, yo chupeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 252) sāmaññavacanato ca uddhumātādibhāvamasampattāya allamatamanussitthiyā ca akkhāyite vā yebhuyyakkhāyite vā nimitte sati pārājikavatthubhāvato tatthāpi bahi chupantassa thullaccayanti ayamatthopi matāmatavisesaṃ akatvā ‘‘itthiyā’’ti imināva sāmaññavacanena gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>. <span class="bld">Nimittenā</span>ti attano aṅgajātena. <span class="bld">Mukhenā</span>ti pakatimukhena. <span class="bld">Nimittaṃ itthiyā</span>ti jīvamānakamanussitthiyā aṅgajātaṃ. Yasmā pana kāyasaṃsaggasikkhāpadavinītavatthūsu <span class="bld">matitthivatthumhi</span> matitthiyā sarīre kāyasaṃsaggarāgena yo chupati, tassa ‘‘anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa, āpatti <a name="M1.0039"></a> thullaccayassā’’ti (pārā. 281) vuttattā matamanussitthī na gahetabbā. Tatheva <span class="bld">yakkhivatthumhi</span> kāyasaṃsaggarāgena yakkhiniyā sarīraṃ yena phuṭṭhaṃ, tassa ‘‘anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa, āpatti thullaccayassā’’ti vuttattā, idheva upari dutiyasaṅghādisese ‘‘paṇḍake yakkhipetīsu, tassa thullaccayaṃ siyā’’ti (vi. vi. 341) vakkhamānattā ca amanussitthīpi na gahetabbā. Tena vuttaṃ ‘‘jīvamānakamanussitthiyā aṅgajāta’’nti. Anto pavesetukāmatāya sati kāyasaṃsaggarāgāsambhavato ‘‘kāyasaṃsaggarāgenā’’ti iminā ca bahi chupitukāmatā viññāyatīti ‘‘bahī’’ti anuvattanaṃ vināpi tadattho labbhati. <span class="bld">Garuka</span>nti saṅghādiseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>. Tatheva bahi chupantassāti yojanā, anto appavesetvā bahiyeva chupantassāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ubhayarāgenā</span>ti kāyasaṃsaggarāgena, methunarāgena vā. <span class="bld">Purisassāpī</span>ti jīvamānakapurisassapi. <span class="bld">Pi</span>-saddo na kevalaṃ vuttanayena itthiyā nimittaṃ phusantasseva āpatti, atha kho purisassāpīti dīpeti. <span class="bld">‘‘Nimitta’’</span>nti muttakaraṇameva vuccati. ‘‘Jīvamānakapurisassā’’ti ayaṃ viseso kuto labbhatīti ce? ‘‘Kāyasaṃsaggarāgena vā methunarāgena vā jīvamānakapurisassa vatthikosaṃ appavesento nimittena nimittaṃ chupati, dukkaṭa’’nti ito <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato (pārā. aṭṭha. 1.59-60) labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>. Aciravatitarantānaṃ gunnaṃ piṭṭhiṃ abhiruhantā chabbaggiyā bhikkhū methunarāgena aṅgajātena <a name="V1.0032"></a> aṅgajātaṃ chupiṃsūti imasmiṃ vatthumhi ‘‘na ca bhikkhave rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ, yo chupeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 252) āgatanayaṃ dassetumāha <a name="M1.0040"></a> <span class="bld">‘‘nimittenā’’</span>tiādi. Etthāpi ‘‘tathā’’ti imassānuvattanato ‘‘bahī’’ti labbhati. Attano <span class="bld">nimittena</span> tiracchānagatitthiyā nimittaṃ methunarāgato bahi chupantassa thullaccayaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>. ‘‘Methunarāgato’’ti iminā byavacchinnamatthaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘kāyasaṃsaggarāgenā’’</span>tiādi. Etthāpi <span class="bld">‘‘kāyasaṃsaggarāgenā’’</span>tivacanasāmatthiyā bahi chupanaṃ veditabbaṃ. <span class="bld">Nimittassā</span>ti passāvamaggassa. <span class="bld">Chupane</span>ti phusane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>. <span class="bld">Tamāvaṭṭakate</span>ti ettha ‘‘taṃ āvaṭṭakate’’ti padacchedo. <span class="bld">Āvaṭṭakate</span>ti vivaṭe. ‘‘Mukhe’’ti sambandhisaddattā, aññassa sambandhino ca aniddiṭṭhattā sutānulomikānaṃ sutasambandhasseva balavattā ca purimānantaragāthāya ‘‘tiracchānagatitthiyā mukhe’’ti kiñcāpi sutasseva sambandho viññāyati, tathāpi imāya gāthāya <span class="bld">vinītavatthumhi</span> (pārā. 73) <span class="bld">‘‘aññataro bhikkhu sivathikaṃ gantvā chinnasīsaṃ passitvā vaṭṭakate mukhe acchupantaṃ aṅgajātaṃ pavesesī’’</span>ti dassitachinnasīsavatthussa saṅgahitattā manussamukhameva gahetabbaṃ siyā. Tiracchānagatānaṃ, pana amanussānañca mukhe tathā paveso niddosoti vattumasakkuṇeyyattā tatthāpi idameva upalakkhaṇanti pārājikappahonakānaṃ sabbesaṃ mukheti daṭṭhabbaṃ. Taṃ aṅgajātaṃ. Tattha āvaṭṭakate pārājikappahonakānaṃ <span class="bld">mukhe ākāsagataṃ katvā</span> katthaci aphusāpetvā <span class="bld">nīharantassa</span> ukkhipantassa dukkaṭanti yojanā. Atha vā tiracchānānaṃ āvaṭṭakate mukheti yojetvā tadaññasaṅgaho upalakkhaṇavasena kātabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti <a name="M1.0041"></a> ‘‘ākāsagataṃ katvā’’ti yathāvuttappakāraṃ parāmasati. <span class="bld">Catūhi passehī</span>ti sahatthe karaṇavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Passehī’’</span>ti sambandhisaddattā ‘‘nimittassā’’ti sāmatthiyā labbhati. <span class="bld">‘‘Itthiyā’’</span>ti sāmaññasaddattā ‘‘sabbassā’’ti pāṭhaseso. Jātivācakattā ekavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Catūhi passehi, heṭṭhimattala’’</span>nti ca imesaṃ sambandhipadassa aniddesepi methunapārājikādhikārattā ca santhatacatukkassa aṭṭhakathāvasāne imāya gāthāya saṅgahitassa imassa vinicchayassa pariyosāne ‘‘yathā ca itthinimitte vuttaṃ, evaṃ sabbattha lakkhaṇaṃ veditabba’’nti (pārā. aṭṭha. 1.61-62) nimittavinicchayassātidesassa <a name="V1.0033"></a> katattā ca sāmatthiyena ‘‘nimittassā’’ti labbhati. Idameva <span class="bld">‘‘pavesetvā’’</span>ti etassa ādhāravasena gahetabbaṃ. ‘‘Aṅgajāta’’nti anuvattati.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ vākyaṃ pūretvā ‘‘yathā āvaṭṭakate mukhe aṅgajātaṃ pavesetvā tamākāsagataṃ katvā nīharantassa dukkaṭaṃ, tathā sabbassā <span class="bld">itthiyā</span> nimitte passāvamaggasaṅkhāte aṅgajātaṃ pavesetvā tassa catūhi passehi saha <span class="bld">heṭṭhimattalaṃ</span> cattāro passe, heṭṭhimattalañca acchupantaṃ ākāsagataṃ katvā nīharantassa dukkaṭa’’nti yojetvā attho vattabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>. <span class="bld">Uppāṭitoṭṭhamaṃsesū</span>ti uppāṭitaṃ oṭṭhamaṃsaṃ yesanti viggaho. <span class="bld">Tesu</span> dantesu. <span class="bld">Bahinikkhantakesu vā</span>ti pakatiyā oṭṭhamaṃsato bahi nikkhamitvā ṭhitesu vā dantesu. <span class="bld">Vāyamantassā</span>ti aṅgajātena chupantassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>. <span class="bld">Aṭṭhisaṅghaṭṭanaṃ katvā</span>ti nimittamaṃsasannissayāni aṭṭhīni saṅghaṭṭetvā. <span class="bld">Magge</span>ti aṭṭhisaṅghātamaye magge. <span class="bld">Duvidharāgato</span>ti <a name="M1.0042"></a> methunarāgena vā kāyasaṃsaggarāgena vā. <span class="bld">Vāyamantassā</span>ti aṅgajātaṃ pavesetvā cārentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para32"></a><span class="paranum">32</span>. <span class="bld">Āliṅgantassā</span>ti parissajantassa. <span class="bld">Hatthagāhā</span>dīsu <span class="bld">hattho</span> nāma kapparato paṭṭhāya yāva agganakhā. Hatthassa, tappaṭibandhassa ca gahaṇaṃ <span class="bld">hatthaggāho</span>. Avasesasarīrassa, tappaṭibandhassa ca parāmasanaṃ <span class="bld">parāmāso. Nissandehe</span> pana ‘‘mātugāmassa sarīrassa vā tappaṭibandhassa vā hatthena gahaṇaṃ hatthaggāho’’ti vuttaṃ, taṃ aṭṭhakathāya na sameti. Tasmā yathāvuttanayasseva aṭṭhakathāsu āgatattā soyeva sārato paccetabbo. Parāmasepi ‘‘hatthena sarīrassa, tappaṭibandhassa ca parāmasana’’nti yaṃ tattha vuttaṃ, tampi na yujjati. Avasesasarīrāvayavenāpi parāmasato dukkaṭameva hotīti. <span class="bld">Cumbanādīsū</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena veṇiggāhādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">‘‘Ayaṃ nayo’’</span>ti etena ‘‘itthiyā methunarāgena hatthaggāhādīsu dukkaṭa’’nti imamatthaṃ atidisati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para33"></a><span class="paranum">33</span>. Manussāmanussehi aññesu tiracchānagatesu heṭṭhimaparicchedena methunadhammapārājikavatthubhūte <a name="V1.0034"></a> satte dassetumāha <span class="bld">‘‘apade’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Apade, dvipade, catuppade’’</span>ti imehi visesanehi visesitabbaṃ ‘‘sattanikāye’’ti idaṃ vattabbaṃ. <span class="bld">Apade</span> sattanikāye. <span class="bld">Ahayo</span>ti thalacaresu ukkaṭṭhaparicchedato hatthigilanake ajagare upādāya heṭṭhimaparicchedena nāgā ca. <span class="bld">Macchā</span>ti jalajesu uparimakoṭiyā pañcasatayojanikāni timirapiṅgalādimacche upādāya heṭṭhimantato pāṭhīnapāvusādayo macchā ca. <span class="bld">Dvipade</span> sattanikāye. <span class="bld">Kapotā</span>ti uparimakoṭiyā garuḷe upādāya heṭṭhimantato kapotākapotapakkhī ca. Pārāvatāti keci. <span class="bld">Catuppade</span> sattanikāye. <span class="bld">Godhā</span>ti uparimakoṭiyā hatthiṃ <a name="M1.0043"></a> upādāya heṭṭhimantato godhā cāti <span class="bld">ime</span> sattā. <span class="bld">Heṭṭhā</span>ti heṭṭhimaparicchedato. <span class="bld">Pārājikassavatthū</span>ti methunadhammapārājikassa vatthūnīti pāṭhaseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>. <span class="bld">Sevetukāmatā</span> methunasevāya taṇhā, tāya methunarāgasaṅkhātāya sampayuttaṃ cittaṃ <span class="bld">sevetukāmatācittaṃ. Magge</span>ti vaccamaggādīnaṃ aññatare <span class="bld">magge</span>. Maggassa attano muttakaraṇassa pavesanaṃ. Pabbajjāya, pātimokkhasaṃvarasīlassa vā ante vināse bhavoti <span class="bld">antimo,</span> pārājikāpanno puggalo, tassa vatthu antimabhāvassa kāraṇattā pārājikāpatti <span class="bld">antimavatthū</span>ti vuccati, tadeva paṭhamaṃ catunnaṃ pārājikānaṃ ādimhi desitattā paṭhamantimavatthu, tassa <span class="bld">paṭhamantimavatthuno,</span> paṭhamapārājikassāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>. Sāmantā āpattisamīpe bhavaṃ <span class="bld">sāmantaṃ,</span> pārājikāpattiyā samīpe pubbabhāge bhavanti attho. <span class="bld">Sesānaṃ pana tiṇṇampī</span>ti avasesānaṃ adinnādānādīnaṃ tiṇṇaṃ pārājikadhammānaṃ. Thullaccayaṃ sāmantamiti udīritanti sambandho. Kathamudīritaṃ? ‘‘Phandāpeti, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 94) dutiye, ‘‘manussaṃ uddissa opātaṃ khaṇati, patitvā dukkhavedanaṃ uppādeti, āpatti thullaccayassā’’ti, tatiye, ‘‘paṭivijānantassa āpatti pārājikassa, appaṭivijānantassa āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 215) catutthe samudīritaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca catutthapārājikassa thullaccayāpattiyā sāmantāpattibhāvo yassa uttarimanussadhammaṃ samullapati, so yāva na paṭivijānāti, tāva samullapanapaccayā thullaccayāpattisambhāve, samullapite tasmiṃ samullapitamatthe paṭivijānante pārājikāpattisambhāve ca yujjati. So <a name="M1.0044"></a> ca ‘‘appaṭivijānantassa vutte thullaccaya’’nti imināva saṅgahitoti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>. <span class="bld">Ajānantassa</span> <a name="V1.0035"></a> vātūpatthaddhaṃ aṅgajātaṃ disvā attano ruciyā vītikkamaṃ katvā mātugāmesu gacchantesu ajānamānassa, mahāvane divā niddupagatabhikkhuno viya parehi kiriyamānaṃ ajānantassāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tathevā</span>ti iminā ‘‘anāpattīti ñātabba’’nti idamākaḍḍhati. <span class="bld">Assādiyantassā</span>ti bhikkhupaccatthikesu abhibhavitvā vītikkamaṃ karontesu ca kārāpentesu ca, sappamukhaṃ paviṭṭhakāle viya uttasitvā anadhivāsentassa ca, mahāvane divāvihāropagatabhikkhuno viya paropakkamaṃ ñatvāpi kāye ādittaagginā viya uttasitvā anadhivāsentassāti attho. ‘‘Ajānantassā’’ti ettha api-saddo yojetabbo. Buddhasāsane khīrasāgarasalilanimmale sabbapaṭhamaṃ pātubhūtattā ādi ca taṃ vītikkamasaṅkhātaṃ kammañcāti <span class="bld">ādikammaṃ,</span> taṃ etassa atthīti ādikammī, ettha sudinno bhikkhu, tassa <span class="bld">ādikammino</span>ti gahetabbo. Uparipi imesaṃ padānaṃ āgatāgataṭṭhāne imināva nayena attho veditabbo. Idha ca upari sabbasikkhāpadesu ca nidānādivasena sattarasavidho sādhāraṇavinicchayo pakiṇṇake saṅkhepato, uttare vitthārato ca āvi bhavissati. Tasmā ettha na dassitoti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para37-38"></a><span class="paranum">37-38</span>. <span class="bld">Vinaye</span>ti vinayapiṭake. <span class="bld">Anayūparame</span>ti neti pāpeti sīlasampadaṃ samādhisampadaṃ paññāsampadañcāti <span class="bld">nayo,</span> kāyavacīdvārehi avītikkamasaṅkhāto saṃvaro, tappaṭipakkho asaṃvaro <span class="bld">anayo</span> nāma, tassa uparamo nivatti etthāti anayūparamo, vinayo, tattha anayūparame vinaye.</p>
- <p class="bodytext">Tato <a name="M1.0045"></a> eva <span class="bld">parame</span> ukkaṭṭhe. Anayassa vā uparame nivattane <span class="bld">parame</span> ukkaṭṭheti gahetabbaṃ. Parā uttamā mā sāsanasirī etthāti <span class="bld">paramo,</span> vinayoti evampi gahetabbaṃ. ‘‘Vinayo nāma sāsanassa āyū’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.paṭhamasaṅgītikathā; pārā. aṭṭha. 1.paṭhamasaṅgītikathā; khu. pā. aṭṭha. 5.mahāsaṅgītikathā; theragā. aṭṭha. 1.251) vacanato uttamasāsanasampattiyutteti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sujanassā</span>ti sobhaṇo jano sujano, sikkhākāmo adhisīlasikkhāya sobhamāno piyasīlo kulaputto, tassa nayane nayanūpame vinayeti sambandho. Anayūparamattā, paramattā ca sujanassa kulaputtassa <span class="bld">nayane</span> nayanūpame. <span class="bld">Sukhānayane</span>ti lokiyalokuttarabhedaṃ sukhaṃ ānetīti sukhānayanaṃ, tasmiṃ. Idañca ‘‘nayane’’ti etassa visesanaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Etaṃ <a name="V1.0036"></a> visesanaṃ kimatthanti ce? Upamābhāvena gahitapakatinayanato idha sambhavantaṃ visesaṃ dassetunti veditabbaṃ. Kataro so visesoti ce? Pakatinayanaṃ rāgadosādikilesūpanissayo hutvā diṭṭhadhammikasamparāyikadukkhassa ca paccayo hoti. Idaṃ pana vinayanayanaṃ imassa kulaputtassa evaṃ ahutvā ekaṃsena mokkhāvahanasukhasseva paccayo hotīti imassa visesassa dassanatthaṃ. Yathā vinayamavirādhetvā paṭipajjanena sijjhanakasīlasaṃvaramūlakaavippaṭisārādianupādisesaparinibbānāvasā- naphalasampattivasena uppajjanakalokiyalokuttarasukhāvahane vinayeti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Padhānarato</span>ti ettha ‘‘apī’’ti pāṭhaseso. Padhāne vinayābhiyoge ratopi, vinaye ajjhāyanasavanacintanādivasena vāyamantopīti attho. Atha vā ‘‘virāgo seṭṭho dhammāna’’nti (dha. pa. 273; netti. 170; kathā. 872) vacanato <span class="bld">padhānaṃ</span> nibbānaṃ, tasmiṃ ratoti attho<a name="M1.0046"></a>. <span class="bld">Sāramate</span>ti ‘‘sāra’’nti adhimate. Atha vā sāraṃ apheggumataṃ mahāvihāravāsīnaṃ ācariyamataṃ etthāti <span class="bld">‘‘sāramato’’</span>ti vinayavinicchayo vutto, tasmiṃ. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ vinayavinicchaye. <span class="bld">Rato</span>ti accantābhirato. <span class="bld">‘‘Na rato’’</span>ti ettha na-kāraṃ ‘‘ramate’’ti osānapadena yojetvā yo pana na ramateti sambandho.</p>
- <p class="bodytext">Theranavamajjhimabhikkhubhikkhunīnaṃ antare <span class="bld">yo pana</span> puggalo niccaparivattanasavanānussaraṇacintanavasena <span class="bld">na ramate na</span> kīḷati, so puggalo <span class="bld">vinaye padhānaratopi</span> vinayapiṭake ajjhayanasavanādivasena yuttapayuttopi paṭu hoti kiṃ, na hotevāti dasseti. Vinayapiṭake pāṭavamākaṅkhantehi paṭhamaṃ tāvettha sakkaccaṃ abhiyogo kātabboti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext">Imamevatthaṃ ānisaṃsapāraṃpariyapayojanena saha dassetumāha <span class="bld">‘‘ima’’</span>ntiādi. <span class="bld">Ima</span>nti vuccamānaṃ vinayavinicchayaṃ, ‘‘avedī’’ti iminā sambandho. ‘‘Yo’’ti pāṭhaseso. Yo kulaputto satisampajaññasaddhāsampanno <span class="bld">imaṃ</span> vinayavinicchayaṃ sammā <span class="bld">avedi</span> aññāsi. Kiṃ bhūtanti āha <span class="bld">‘‘hitavibhāvana’’</span>nti. Lokiyalokuttarasampattiyā mūlasādhanattā sīlamidha hitaṃ nāma, taṃ vibhāveti pakāsetīti hitavibhāvanoti viggaho. ‘‘Sīle patiṭṭhāya…pe… vijaṭaye jaṭa’’nti (saṃ. ni. 1.23, 192; mi. pa. 2.1.9) vuttattā sabbakilesajaṭāvijaṭanalokuttarañāṇassa padaṭṭhānasopacārasābhiññārūpārūpaaṭṭhasamādhīnaṃ padaṭṭhānatāya sabbalokiyalokuttaraguṇasampadānaṃ <a name="V1.0037"></a> mūlabhūtesu catupārisuddhisīlesu padhānaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ, tappakāsakattā ayaṃ vinayavinicchayo ‘‘hitavibhāvano’’ti vutto.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhāvana</span>nti <a name="M1.0047"></a> bhāvīyati punappunaṃ cetasi nivesīyatīti bhāvano, bhāvanīyoti vuttaṃ hoti. Hitavibhāvakattāyeva hitatthīhi punappunaṃ citte vāsetabboti vuttaṃ hoti, taṃ evaṃvidhaṃ vinayavinicchayaṃ. <span class="bld">Surasambhava</span>nti rasīyati assādīyatīti raso, saddaraso attharaso karuṇādiraso vimuttiraso ca, sobhaṇo raso etassāti <span class="bld">suraso,</span> vinayavinicchayo, taṃ surasaṃ. <span class="bld">Bhavaṃ</span> bhavantaṃ, santanti vuttaṃ hoti, surasaṃ samānaṃ, surasaṃ bhūtanti attho. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Sileso pasādo samatā madhuratā sukhumālatā atthabyatti udāratā ojo kanti samādhī’’ti evaṃ vuttehi kavijanehi assādetabbasilesādidasavidhasaddajīvitaguṇasaṅkhātasaddarasasampattīhi ca sabhāvākhyānaṃ upamā rūpakaṃ dīpakaṃ āvuttīti evamādikkamaniddiṭṭhapañcatiṃsaatthālaṅkāresu anurūpasabhāvākhyānādippadhānaatthālaṅkārasaṅkhātaattharasasampattīhi ca yathāsambhavaṃ pakāsitabbakaruṇārasaabbhutarasasantarasādīhi ca yuttattā surasaṃ imaṃ vinayavinicchayanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Atha vā iminā pakaraṇena padhānato vidhīyamānapātimokkhasaṃvarasīlassa ekantena samādhisaṃvattanikattā samādhissa ca paññāya padaṭṭhānattā paññāya ca nibbānapāpanato mūlakāraṇaṃ hutvā kamena nibbānāmataphalarasasampadāyakaṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ paramassādanīyarūpena dhitivimuttirasena surasabhūtanti vuttaṃ hotīti ca veditabbaṃ. <span class="bld">Sambhava</span>nti ettha <span class="bld">saṃ</span> vuccati sukhaṃ kāyikaṃ cetasikañca, taṃ bhavati etasmāti sambhavo, vinayavinicchayo, taṃ, kāyacittasukhānaṃ mūlakāraṇabhūtaṃ, vuttanayena surasattā ca yathāvuttarasasampadasāramahussavena sambhūtamānasikasukhassa, taṃsamuṭṭhānarūpanissayakāyikasukhassa ca pabhavabhūtanti attho. Ettāvatā <a name="M1.0048"></a> imassa vinayavinicchayassa sammā viññātabbatāya kāraṇaṃ dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ nānāguṇaratanākaraṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ sampajānanto so kulaputto kiṃ hotīti ce? Pālinā upālinā samo bhavati. <span class="bld">Pālinā</span>ti sāsanaṃ pāletīti <span class="bld">‘‘pālo’’</span>ti vinayo vuccati, vuttañhi ‘‘vinayo nāma sāsanassa āyū’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.paṭhamasaṅgītikathā; pārā. aṭṭha. 1.paṭhamasaṅgītikathā; khu. pā. aṭṭha. 5.mahāsaṅgītikathā; theragā. aṭṭha. 1.251) so <a name="V1.0038"></a> assa atthīti <span class="bld">pālī,</span> pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhasāsanassa jīvitabhūtavinayapaññattisaṅkhātasāsanadharattā ‘‘pālī’’ti laddhanāmena upālinā, ‘‘etadaggaṃ bhikkhave mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī’’ti (a. ni. 1.219, 228) catuparisamajjhe nisinnena saddhammavaracakkavattinā sammāsambuddhena mukhapadumaṃ vikāsetvā pakāsitaetadaggaṭṭhānena visesato sāyanarakkhanakabhāvena paṭiladdhapālītināmadheyyena upālimahātherena samo hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Kasmiṃ visaye samo bhavatīti ce? Sāsane. <span class="bld">Sāsane</span>ti yathāvutte tividhe sāsane, tatrāpi thāvarajaṅgamasakalavatthuvitthārādharamaṇḍalasadise paṭipattipaṭivedhadvayadhāre pariyattisāsane, tatthāpi vinayakathādhikārattā labbhamāne vinayapiṭakasaṅkhātapariyattisāsanekadese samo bhavatīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Kiṃbhūte sāsane? Mārabalisāsane. Mārassa bali <span class="bld">mārabali,</span> māragocaro, tassa sāsanaṃ hiṃsakaṃ <span class="bld">mārabalisāsanaṃ,</span> tasmiṃ. Khandhādīsu pañcasu māresu padhānabhūtakāmarāgādipabhavakilesamārassa gocarabhāvena balisaṅkhātaitthisarīrādinissayaphoṭṭhabbādivisayassa pariccajāpanatthaṃ ‘‘yo pana bhikkhu…pe… asaṃvāso’’tiādinā (pārā. 44) nayena vuttattā tassa <a name="M1.0049"></a> mārabalissa hiṃsakaṃ hotīti mārabalisāsananāmadheyyavinayapaññattisaṅkhātasāsaneti attho.</p>
- <p class="bodytext">Atha vā ‘‘baḷisenapi jālena, hatthena kuminena vā’’ti <span class="bld">udakaṭṭhakathāya</span> vakkhamānattā baḷisa-saddena macchamāraṇakaṇṭakamāha, taṃ mārassa baḷisaṃ asati khipati vajjetīti <span class="bld">mārabaḷisāsanaṃ,</span> tasmiṃ, ‘‘samantapāso mārassā’’ti vuttattā saṃsārasāgare parivattamānakasaṃkilesadāsaputhujjanasaṅkhātamacche gaṇhituṃ māramahākevaṭṭena pakkhittabaḷisasaṅkhātaitthirūpasaddādipañcakāmaguṇā- misāvutakāmarāgādikilesamahābaḷisaṃ tadaṅgappahānavītikkamappahānādivasena pajahante vinayapaññattisaṅkhāte sāsaneti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca sāramate <span class="bld">idha</span> imasmiṃ vinayavinicchaye yo pana na ramate, so puggalo anayūparame <a name="V1.0039"></a> tato eva <span class="bld">parame</span> uttame sujanassa sukhānayane <span class="bld">nayane</span> nayanupame vinaye <span class="bld">rato</span> abhirato <span class="bld">padhānaratopi</span> vinaye ajjhāyanādīsu yogamāpajjantopi <span class="bld">paṭu hoti</span> paṭutaro hoti kiṃ, na hoteva. Tasmā vinaye pāṭavatthinā ettheva sakkaccābhiyogo kātabboti saṅkhepato sādhippāyā atthayojanā veditabbā. Atha vā padhāne catubbidhe sammappadhāne vīriye <span class="bld">rato</span> abhirato <span class="bld">yo pana</span> naro sāramate <span class="bld">idha</span> imasmiṃ vinayavinicchaye yato ramate, ato tasmā so anayūparame sujanassa sukhānayane vinaye <span class="bld">paṭu hoti</span> kusalo hotīti yojanāti no khanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Hitavibhāvanaṃ</span> hitappakāsakaṃ <span class="bld">bhāvanaṃ</span> bhāvanīyaṃ āsevitabbaṃ <span class="bld">surasambhavaṃ</span> surasaṃ samānaṃ surasaṃ bhūtaṃ <span class="bld">sambhavaṃ</span> sukhahetukaṃ <span class="bld">imaṃ</span> vinayavinicchayaṃ yo <span class="bld">avedi</span> aññāsi, so puggalo <span class="bld">mārabaḷisāsane</span> māravisayappahānakare, atha vā mārabaḷisassa <a name="M1.0050"></a> mārassa vatthukāmāmisāvutakilesakāmabaḷisassa asane vajjamāne <span class="bld">sāsane</span> tividhepi jinasāsane, tatthāpi paṭipattipaṭivedhānaṃ patiṭṭhānabhūte pariyattisāsane, tatrāpi sakalasāsanassa jīvitasamāne vinayapaññattisaṅkhātapariyattisāsanekadese <span class="bld">pālinā</span> vinayapariyattiyaṃ etadagge ṭhapanena sāsanapālane taṃmūlabhāvato pālasaṅkhātavinayapariyattiyā pasatthatarena <span class="bld">upālinā</span> upālimahātherena samo bhavatīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Paṭhamapārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="subhead">Dutiyapārājikakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>. Idāni dutiyaṃ pārājikavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ādiyanto’’</span>tiādi. Tattha ‘‘theyyacittenā’’ti pāṭhaseso. So ca paccattekavacanantehi sabbapadehi yojetabbo, theyyacittena <span class="bld">ādiyanto</span> parājitoti sambandho. Parasantakaṃ ārāmādiṃ abhiyuñjitvā sāmikaṃ parājetvā theyyacittena gaṇhanto tadatthāya kate pubbapayoge dukkaṭaṃ, sāmikassa vimatuppādane thullaccayañca <a name="V1.0040"></a> āpajjitvā tassa ca attano ca dhuranikkhepena pātimokkhasaṃvarasīlasampattiyā adāyādo hutvā parājito hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘apī’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘parājito’’</span>ti ca ‘‘theyyacittenā’’ti iminā saha ekato katvā <span class="bld">‘‘haranto’’</span>tiādīhi catūhipi padehi yojetabbaṃ. Theyyacittena <span class="bld">harantopi</span> tathā parājitoti yojanā sīsādīhi parasantakaṃ bhaṇḍaṃ haranto theyyacittena bhaṇḍassa āmasane <a name="M1.0051"></a> dukkaṭañca phandāpane thullaccayañca āpajjitvā sīsato khandhoharaṇādipayogaṃ karontopi tathā parājito hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Theyyacittena <span class="bld">avaharantopi</span> tathā parājitoti yojanā. Ayaṃ panettha attho – aññehi saṅgopanādiṃ sandhāya attani upanikkhittabhaṇḍaṃ ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti codiyamāno ‘‘na mayā gahita’’ntiādinā musā vatvā theyyacittena gaṇhantopi tassa vimatuppādane thullaccayamāpajjitvā tatheva dhuranikkhepena parājito hotīti. ‘‘Nāhaṃ aggahesi’’ntiādinā avajānitvā paṭikkhipitvā haranto ‘‘avaharanto’’ti vutto.</p>
- <p class="bodytext">Theyyacittena <span class="bld">iriyāpathaṃ vikopentopi</span> tathā parājitoti yojanā. Yaṃ pana aññesaṃ bhaṇḍaharaṇakamanussādīnamaññataraṃ ‘‘tena bhaṇḍena saha gaṇhāmī’’ti bhaṇḍaṃ harantaṃ theyyacittena nivāretvā attanā icchitadisābhimukhaṃ katvā tassa pakatiiriyāpathaṃ vikopentopi paṭhamapāduddhārena thullaccayamāpajjitvā dutiyapadavārātikkamena tatheva parājito hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Theyyacittena <span class="bld">ṭhānā cāventopi</span> tathā parājitoti yojanā. Thalādīsu ṭhitaṃ bhaṇḍaṃ theyyacittena avaharitukāmatāya ṭhitaṭṭhānato apanentopi dutiyapariyesanādīsu āmasanāvasānesu sabbesupi payogesu dukkaṭāni ca phandāpane thullaccayañca āpajjitvā upari vakkhamānappakāresu viya ṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi apanento tatheva parājito hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Evametāya gāthāya ‘‘ādiyeyya hareyya avahareyya iriyāpathaṃ vikopeyya ṭhānācāveyya saṅketaṃ vītināmeyyā’’ti <a name="M1.0052"></a> (pārā. 92) padabhājanāgatesu chasu padesu ādo pañca padāni saṅgahetvā <a name="V1.0041"></a> chaṭṭhaṃ padaṃ kasmā na saṅgahitanti ce? Ayaṃ gāthā na taṃpadabhājanaṃ dassetuṃ vuttā, atha kho tesaṃ padānaṃ vinicchayaṃ sandhāya <span class="bld">aṭṭhakathāsu</span> (pārā. aṭṭha. 1.92) vuttapañcavīsatiavahāre dassetuṃ tadavayavabhūtapañcapañcakāni dassetukāmena vuttā, tasmā ettha chaṭṭhaṃ padaṃ na vuttanti daṭṭhabbaṃ. Atha vā vakkhamāne tatiyapañcake nissaggiyāvahārapadena, pañcamapañcake parikappāvahārapadena ca saṅgayhamānattā ettha nānekabhaṇḍapañcakadvayaṃ asaṅkarato dassetuṃ chaṭṭhaṃ padaṃ na gahitanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>. Imasmiṃ adinnādānapārājike vatthumhi otiṇṇe kattabbavinicchayassa pañcavīsatiavahārānaṃ aṅgāni honti, te ca nānābhaṇḍapañcakaṃ ekabhaṇḍapañcakaṃ sāhatthikapañcakaṃ pubbapayogapañcakaṃ theyyāvahārapañcakanti niddiṭṭhā pañcapañcakabhedā, tattha imāya gāthāya nānekabhaṇḍapañcakadvayappabhede dasa avahāre saṅgahetvā avasesapañcakattayaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘tatthā’’</span>ti āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">tatthā</span>ti tissaṃ gāthāyaṃ. <span class="bld">Nānekabhaṇḍāna</span>nti nānā, eko ca bhaṇḍo yesanti viggaho. Saviññāṇakaaviññāṇakabhaṇḍavasena nānābhaṇḍapañcakañca saviññāṇakabhaṇḍavaseneva ekabhaṇḍapañcakañca veditabbaṃ. Pañca parimāṇā yesante <span class="bld">pañcakā,</span> tesaṃ. <span class="bld">Avahārā</span>ti avaharaṇāni, corakammānīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ete</span>ti anantaragāthāya ‘‘ādiyanto’’tiādinā niddiṭṭhā ādiyantādayo. Paṭipattisantāne visesaṃ vinicchayaṃ bhāveti uppādetīti vibhāvī, vinayadharo, tena <span class="bld">vibhāvinā. Viññātabbā</span>ti paresaṃ ārāmādisaviññāṇakavatthūni vā dāsamayūrādiṃ kevalaṃ saviññāṇakavatthumattaṃ vā avaharituṃ katā yathāvuttasarūpā ādiyanādayo ṭhānācāvanapariyosānā <a name="M1.0053"></a> pañca avahārā yathāvuttanānābhaṇḍaekabhaṇḍavisayā hutvā pavattantīti nānābhaṇḍapañcakaṃ ekabhaṇḍapañcakanti dasa avahārā bhavantīti vinayadharena otiṇṇassa vatthuno vinicchayopakārakattā tathato ñātabbāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>. Evaṃ pañcavīsati avahāre dassetuṃ vattabbesu pañcasu pañcakesu nānekabhaṇḍapañcakāni dve dassetvā idāni avasesapañcakattayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sāhatthā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">sāhattho</span>ti sako hattho, tena nibbatto, tassa vā sambandhīti sāhattho, avahāro, corena sahatthā kato avahāroti attho. <span class="bld">Āṇattiko cevā</span>ti āṇattiyā nibbatto āṇattiko, avahāro, corassa ‘‘imaṃ nāma bhaṇḍaṃ gaṇhā’’ti yassa kassaci āṇāpanena <a name="V1.0042"></a> siddho avahāro ca. <span class="bld">Nissaggo</span>ti nissajjanaṃ nissaggo, avahāro, suṅkaghātaṭṭhāne, parikappitokāse vā ṭhatvā bhaṇḍassa bahi pātananti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Atthasādhako</span>ti pārājikāpattisaṅkhātaṃ atthaṃ sādhetīti atthasādhako, so avahāro ca yathāṇattikaṃ avirādhetvā ekaṃsena avaharantassa ‘‘asukassa bhaṇḍaṃ avaharā’’ti avisesena vā avaharitabbavatthuviseso gahaṇakālo gahaṇadeso gahaṇākāro cāti evamādivisesānamaññatarena visesetvā vā āṇāpanañca ekaṃsena pādagghanakatelapivanakaṃ upāhanādikiñcivatthuṃ telabhājanādīsu pātanādippayogo cāti evamādippayogo ca kiriyāsiddhiyā puretarameva pārājikasaṅkhātassa atthassa sādhanato atthasādhako avahāro cāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dhuranikkhepanañcā</span>ti <a name="M1.0054"></a> dhurassa nikkhepanaṃ dhuranikkhepanaṃ, tañca avahāro, parasantakānaṃ ārāmādīnaṃ abhiyogavisaye ca upanikkhittassa bhaṇḍādino visaye ca corassa sāmino vissajjane ca sāmino ca, yadā kadāci yathākathañci gaṇhissāmīti gahaṇe nirussāhabhāvasaṅkhāto dhuranikkhepāvahāro cāti vuttaṃ hoti. Iti idaṃ dhuranikkhepanañca yathāvuttappakāraṃ sāhatthādicatukkañca pañcannaṃ avahārānaṃ samūho <span class="bld">pañcakaṃ,</span> sāhatthādipañcakaṃ <span class="bld">‘‘sāhatthapañcaka’’</span>nti vuccati. <span class="bld">Ādi</span>-saddo luttaniddiṭṭhoti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>. <span class="bld">Pubbasahapayogā cā</span>ti ettha ‘‘pubbapayogo sahapayogo’’ti payoga-saddo paccekaṃ yojetabbo. ‘‘Āṇattivasena pubbapayogo veditabbo’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato (pārā. aṭṭha. 1.92) yathāṇattikamavirādhetvā gaṇhato ‘‘asukassa itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharā’’ti āṇāpanaṃ <span class="bld">pubbapayogo</span> nāma avahāro. Kāyena, vācāya vā payujjanaṃ āṇāpanaṃ <span class="bld">payogo,</span> āṇattassa bhaṇḍaggahaṇato pubbattā pubbo ca so payogo cāti <span class="bld">pubbapayogo</span> avahāroti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Ṭhānācāvanavasena sahapayogo veditabbo’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanassa upalakkhaṇapadattā ṭhānācāvanañca parāyattabhūmigahaṇe khīlasaṅkamanādikañca sahapayogo avahāroti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Saṃvidāharaṇa</span>nti bahūhi ekato hutvā ‘‘idaṃ nāma bhaṇḍaṃ avaharissāmā’’ti saṃvidahitvā sabbehi, ekato vā sabbesaṃ anumatiyā ekena vā gantvā parasantakassa theyyacittena haraṇasaṅkhāto saṃvidāvahāro ca. Samaṃ ekī hutvā visuṃ ekenāpi theyyacittena pāde vā pādārahe <a name="V1.0043"></a> vā gahite katamantanānaṃ sabbesampi pārājikaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ<a name="M1.0055"></a>. Saṃvidahitvā mantetvā avaharaṇaṃ <span class="bld">saṃvidāharaṇaṃ</span>. Niruttinayena saddasiddhi veditabbā. ‘‘Saṃvidāharaṇa’’nti ‘‘saṃvidāvahāro’’ti imassa vevacanaṃ. ‘‘Sambahulā saṃvidahitvā eko bhaṇḍaṃ avaharati, āpatti sabbesaṃ pārājikassā’’ti (pārā. 118) vacanato evaṃ sahakatamantanesu ekenāpi theyyacittena pāde vā pādārahe vā gahite katamantanānaṃ sabbesaṃ pārājikaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅketakamma</span>nti pubbaṇhādikālaparicchedena sañjānanaṃ <span class="bld">saṅketo,</span> tena kataṃ kammaṃ avaharaṇaṃ saṅketakammaṃ nāma. Taṃ pana purebhattādīsu kañci kālaṃ paricchinditvā ‘‘imasmiṃ kāle itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharā’’ti vutte tasmiṃyeva kāle taṃyeva yathāvuttaṃ bhaṇḍaṃ avaharati ce, saṅketakārakassa saṅketakkhaṇeyeva pārājikanti saṅkhepato veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nemitta</span>nti parabhaṇḍāvahārassa hetuttā akkhinikhaṇanādi <span class="bld">nimittaṃ</span> nāma, tena nibbattaṃ nemittaṃ, avaharaṇasaṅkhātakammaṃ avahāro. ‘‘Mayā akkhimhi nikhaṇite vā bhamumhi ukkhitte vā itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharā’’ti āṇattena taṃ nimittaṃ disvā vuttameva bhaṇḍaṃ vuttaniyāmamavirādhetvā gahitaṃ ce, nimittakārakassa nimittakaraṇakkhaṇeyeva pārājikaṃ hoti. Vuttaniyāmaṃ virādhetvā gahitaṃ ce, nimittakārako muccati, avahārakasseva pārājikaṃ. Pubbapayogo ādi yassa taṃ <span class="bld">pubbapayogādi,</span> pubbapayogādi ca taṃ pañcakañcāti viggaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>. Theyyañca pasayhañca parikappo ca paṭicchanno ca kuso ca <span class="bld">theyyapasayhaparikappapaṭicchannakusā,</span> te ādī upapadabhūtā yesaṃ avahārānaṃ te <span class="bld">theyya…pe… kusādikā</span><a name="M1.0056"></a>, avahārā, iminā theyyāvahāro ca…pe… kusāvahāro cāti vuttaṃ hoti. Tattha <span class="bld">theyyāvahāro</span>ti <span class="bld">theno</span> vuccati coro, tassa bhāvo <span class="bld">theyyaṃ,</span> ettha na-kāralopo niruttinayena daṭṭhabbo, tena avaharaṇaṃ theyyāvahāro, sandhicchedādivasena adissamānena gahaṇañca kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vañcetvā gahaṇañca theyyāvahāro.</p>
- <p class="bodytext">Pasayha abhibhavitvā avaharaṇaṃ <span class="bld">pasayhāvahāro,</span> gāmavilopakā viya sāmike abhibhavitvā gahaṇañca rājabhaṭādayo viya abhibhavitvā nibaddhakaraggahaṇe adhikaggahaṇañca pasayhāvahāro.</p>
- <p class="bodytext">Vatthasuttādikaṃ <a name="V1.0044"></a> paricchijja kappetvā avaharaṇaṃ <span class="bld">parikappāvahāro,</span> so ca bhaṇḍokāsaparikappavasena duvidho hoti. Tattha nikkhittabhaṇḍaṃ andhakārappadesaṃ pavisitvā suttādibhaṇḍāni tattha nikkhittāni, te peḷādayo gaṇhantassa ‘‘vatthāni ce gaṇhissāmi, suttāni ce na gaṇhissāmī’’tiādinā nayena parikappetvā ukkhipanaṃ bhaṇḍaparikappapubbakattā <span class="bld">bhaṇḍaparikappāvahāro</span> nāma. Ārāmapariveṇādīni pavisitvā lobhanīyaṃ bhaṇḍaṃ disvā gabbhapāsādatalapamukhamāḷakapākāradvārakoṭṭhakādiṃ yaṃ kiñci ṭhānaṃ parikappetvā ‘‘etthantare diṭṭho ce, oloketuṃ gahitaṃ viya dassāmi, no ce, harissāmī’’ti parikappetvā ādāya gantvā parikappitaṭṭhānātikkamo okāsaparikappapubbakattā <span class="bld">okāsaparikappāvahāro</span> nāmāti saṅkhepato veditabbo.</p>
- <p class="bodytext">Tiṇapaṇṇādīhi <a name="M1.0057"></a> paṭicchannassa bhaṇḍassa avaharaṇaṃ <span class="bld">paṭicchannāvahāro,</span> uyyānādīsu kīḷamānehi vā saṅghaparivisantehi vā manussehi omuñcitvā ṭhapitaṃ alaṅkārādikaṃ yaṃ kiñci bhaṇḍaṃ disvā ‘‘oṇamitvā gaṇhante āsaṅkantī’’ti ṭhatvā tiṇapaṇṇapaṃsuvālukādīhi paṭicchādetvā sāmikesu pariyesitvā adisvā sālayesu gatesu pacchā theyyacittena gahaṇañca tadeva bhaṇḍaṃ kaddamādīsu theyyacittena aṅguṭṭhādīhi pīḷetvā osīdāpetvā heṭṭhābhāgena phuṭṭhaṭṭhānaṃ uparibhāgena atikkamanañca paṭicchannāvahāroti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Kusena avahāro <span class="bld">kusāvahāro,</span> theyyacittena kusaṃ saṅkāmetvā parakoṭṭhāsassa agghena mahantassa vā samasamassa vā gahaṇanti attho. Yo pana bhikkhu kusapātanena saṅghassa cīvaresu bhājiyamānesu attano koṭṭhāsena samaṃ vā adhikaṃ vā ūnakaṃ vā agghena pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ aññassa koṭṭhāsaṃ avaharitukāmo attano koṭṭhāse patitaṃ kusaṃ parakoṭṭhāse pātetukāmo uddharati, taṅkhaṇe ca parassa koṭṭhāse pātitakkhaṇe ca na pārājikaṃ anāpajjitvā parakoṭṭhāsato paranāmalikhitaṃ kusaṃ ukkhipento tato kesaggamattampi apanāmeti, pārājiko hoti. Yadi paṭhamaṃ parakoṭṭhāsato kusaṃ uddharati, uddhaṭakkhaṇe ca attano koṭṭhāse pātitakkhaṇe ca sakanāmalikhitaṃ kusaṃ uddharaṇakkhaṇe ca pārājikaṃ anāpajjitvā parakoṭṭhāse pātanakkhaṇe hatthato kesaggamattampi mutte pārājiko hoti.</p>
- <p class="bodytext">Yadi <a name="V1.0045"></a> dvepi kuse paṭicchādetvā sabbesu bhikkhūsu sakasakakoṭṭhāsaṃ ādāya gatesu yasmiṃ kusaṃ paṭicchādesi, tassa sāmikena āgantvā ‘‘mayhaṃ kuso kasmā na <a name="M1.0058"></a> dissatī’’ti vutte coro ‘‘mayhampi kuso na dissatī’’ti vatvā attano koṭṭhāsaṃ tassa santakaṃ viya dassetvā tasmiṃ vivaditvā vā avivaditvā vā gahetvā gate itaraṃ koṭṭhāsaṃ uddharati ce, uddhaṭakkhaṇeyeva pārājiko hoti. Yadi paro ‘‘mayhaṃ koṭṭhāsaṃ tuyhaṃ na demi, tvaṃ tuyhaṃ koṭṭhāsaṃ vicinitvā gaṇhāhī’’ti vadati, evaṃ vutte so attano assāmikabhāvaṃ jānantopi parassa koṭṭhāsaṃ uddharati, uddhaṭakkhaṇe pārājiko hoti. Yadi paro vivādabhīrukattā ‘‘kiṃ vivādenā’’ti cintetvā ‘‘mayhaṃ vā pattaṃ hotu tuyhaṃ vā, varakoṭṭhāsaṃ tvaṃ gaṇhāhī’’ti vadeyya, dinnakaṃ nāma gahitaṃ hotīti pārājikaṃ na hotīti. Yadi ‘‘tava ruccanakaṃ gaṇhāhī’’ti vutto vivādabhayena attano pattaṃ varabhāgaṃ ṭhapetvā lāmakabhāgaṃ gahetvā gato, coro pacchā gaṇhanto vicitāvasesaṃ nāma aggahesīti pārājiko na hoti. Evaṃ kusāvahāravinicchayo veditabbo. Ayamettha pañcavīsatiyā avahāresu saṅkhepo, vitthāro pana <span class="bld">samantapāsādikāya</span> vinayasaṃvaṇṇanāya vuttanayeneva veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>. Ettāvatā adinnādānapārājikassa vinicchayāvayavarūpena uggahetabbe pañcavīsati avahāre dassetvā idāni adinnādānavinicchaye sampatte sahasā āpattiṃ anāropetvā paṭhamaṃ oloketabbāni pañca ṭhānāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘vatthukālagghadese cā’’</span>tiādi āraddhaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">vatthu</span> nāma avahaṭabhaṇḍaṃ. Kiṃ vuttaṃ hoti? Avahārakena ‘‘mayā itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avahaṭa’’nti vuttepi tassa bhaṇḍassa sassāmikaassāmikabhāvaṃ upaparikkhitvā sassāmikaṃ <a name="M1.0059"></a> ce, avahārakāle tesaṃ sālayabhāvaṃ vā nirālayabhāvaṃ vā niyametvā sālayakāle ce gahitaṃ, bhaṇḍaṃ agghāpetvā māsakaṃ vā ūnamāsakaṃ vā hoti, dukkaṭena, atirekamāsakaṃ vā ūnapañcamāsakaṃ vā hoti, thullaccayena, pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā hoti, pārājikena kātabbo. Sāmikānaṃ nirālayakāle ce gahitaṃ, natthi pārājikaṃ. Bhaṇḍasāmike pana bhaṇḍaṃ āharāpente taṃ vā bhaṇḍaṃ tadagghanakaṃ vā dātabbanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kālo</span> nāma avahārakālo. Bhaṇḍaṃ nāmetaṃ kadāci mahagghaṃ hoti, kadāci samagghaṃ. Tasmā <a name="V1.0046"></a> avahaṭabhaṇḍassa agghaṃ paricchindantehi avahaṭakālānurūpaṃ katvā paricchindanatthaṃ kālavinicchayo kātabboti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aggho</span> nāma avahaṭabhaṇḍassa aggho. Ettha ca sabbadā bhaṇḍānaṃ aggho samānarūpo na hoti, navabhaṇḍaṃ mahagghaṃ hoti, purāṇaṃ ce samagghaṃ. Tasmā avahārakāle bhaṇḍassa navabhāvaṃ vā purāṇabhāvaṃ vā niyametvā aggho paricchinditabboti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Deso cā</span>ti bhaṇḍāvahāradeso. Ettha ca sabbassāpi bhaṇḍassa uṭṭhānadese samagghaṃ hutvā aññattha mahagghattā avahaṭabhaṇḍe agghaṃ paricchinditvā tadanurūpā āpattiyo niyamantehi agghaṃ paricchindanatthāya avahāradesaṃ niyametvā tasmiṃ dese agghavasena tadanurūpā āpattiyo kāretabbāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paribhogo</span> nāma avahaṭabhaṇḍe avahārato pubbe parehi kataparibhogo. Ettha ca yassa kassaci bhaṇḍassa paribhogena aggho parihāyatīti bhaṇḍasāmikaṃ pucchitvā tasmiṃ <a name="M1.0060"></a> bhaṇḍe navepi ekavārampi yena kenaci pakārena paribhutte parihāpetvā aggho paricchinditabboti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Evamādinā nayena etāni pañca ṭhānāni upaparikkhitvāva vinicchayo kātabboti dassetumāha <span class="bld">‘‘pañcapi ñatvā etāni kattabbo paṇḍitena vinicchayo’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>. Ettāvatā adinnādānavinicchayāvayavabhūte pañcavīsati avahāre ca pañcaṭṭhānāvalokanañca dassetvā idāni anāgate pāpabhikkhūnaṃ lesokāsapidahanatthaṃ parasantakaṃ yaṃ kiñci vatthuṃ yattha katthaci ṭhitaṃ yena kenaci pakārena gaṇhato mokkhābhāvaṃ dassetukāmena tathāgatena yā panetā –</p>
- <p class="gatha1">Bhūmaṭṭhañca thalaṭṭhañca;</p>
- <p class="gatha2">Ākāsaṭṭha mathāparaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Vehāsaṭṭho <a name="V1.0047"></a> dakaṭṭhañca;</p>
- <p class="gathalast">Nāvā yānaṭṭhameva ca.</p>
- <p class="gatha1">Bhārā rāma vihāraṭṭhaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Khetta vatthuṭṭhameva ca;</p>
- <p class="gatha3">Gāmā raññaṭṭha mudakaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Dantapono vanappati.</p>
- <p class="gatha1">Haraṇako panidhi ceva;</p>
- <p class="gatha2">Suṅkaghātakaṃ pāṇakā;</p>
- <p class="gatha3">Apadaṃ dvipadañceva;</p>
- <p class="gathalast">Catuppadaṃ bahuppadaṃ.</p>
- <p class="gatha1">Ocarakoṇirakkho ca;</p>
- <p class="gatha2">Saṃvidāharaṇampi ca;</p>
- <p class="gatha3">Saṅketakammaṃ nimitta-</p>
- <p class="gathalast">Miti tiṃ settha mātikā. –</p>
- <p class="unindented">Nikkhittā<a name="M1.0061"></a>, tāsaṃ yathākkamaṃ <span class="bld">padabhājane, tadaṭṭhakathāya</span> ca āgatanayena vinicchayaṃ dassetukāmo paṭhamaṃ tāva bhūmaṭṭhe vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dutiyaṃ vāpī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Tattha dutiyaṃ theyyacittena pariyesato dukkaṭanti sambandho. Evaṃ sabbapadesu. Upari sañjātāhi rukkhalatāhi, iṭṭhakapāsāṇādīhi ca sañchannaṃ mahānidhiṃ uddharitukāmena ‘‘mayā ekeneva na sakkā’’ti attano aññaṃ sahāyaṃ pariyesituṃ theyyacittena sayitaṭṭhānā uṭṭhānādīsu sabbapayogesu dukkaṭaṃ hotīti attho. <span class="bld">Kudālaṃ</span> bhūmikhaṇanatthāya <span class="bld">piṭakaṃ vāpi</span> paṃsuuddharaṇatthāya yaṃ kiñci bhājanaṃ. Imesu dvīsu kudālassa ce daṇḍo natthi, daṇḍatthāya rukkhato daṇḍaṃ chindato ca kudālo ce na hoti, kudālakaraṇatthāya ayobījaṃ uddharaṇatthāya akappiyapathaviṃ khaṇantassapi pacchikaraṇatthāya paṇṇāni chindatopi piṭakavāyanatthāya valliṃ chindatopi <a name="V1.0048"></a> ubhayatthāpi pariyesane musā bhaṇatopi dukkaṭañceva pācittiyañca, itarapayogesu dukkaṭamevāti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gacchato</span>ti dutiyādiṃ pariyesitvā laddhā vā aladdhā vā nidhiṭṭhānaṃ gacchantassa pade pade <span class="bld">dukkaṭa</span>nti attho. Ettha ca ‘‘theyyacitto dutiyaṃ vā pariyesatī’’tiādi <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pārā. 94) ‘‘theyyacitto’’ti vuttattā, idha ‘‘theyyacittenā’’ti vacanato ‘‘imaṃ nidhiṃ labhitvā buddhapūjaṃ vā karissāmi, saṅghabhattaṃ vā karissāmī’’ti evamādinā nayena kusalacittappavattiyā sati anāpattīti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Pubbayogato</span>ti adinnādānassa pubbapayogabhāvato, dutiyapariyesanādīsu pubbapayogesu dukkaṭanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Dukkaṭañca <a name="M1.0062"></a> aṭṭhavidhaṃ hoti pubbapayogadukkaṭaṃ sahapayogadukkaṭaṃ anāmāsadukkaṭaṃ durupaciṇṇadukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ ñātadukkaṭaṃ ñattidukkaṭaṃ paṭissavadukkaṭanti. Tattha ‘‘theyyacitto dutiyaṃ vā kudālaṃ vā piṭakaṃ vā pariyesati gacchati vā, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttaṃ <span class="bld">pubbapayogadukkaṭaṃ</span> nāma. Idha pācittiyaṭṭhāne pācittiyaṃ, itaresu pubbapayogesu dukkaṭaṃ. ‘‘Tatthajātakaṃ kaṭṭhaṃ vā lataṃ vā chindati, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttaṃ <span class="bld">sahapayogadukkaṭaṃ</span>. Idha adinnādānasahitapayogattā pācittiyavatthumhi, itaratra ca dukkaṭamevāti ayamettha viseso. Muttāmaṇiādīsu dasasu ratanesu, sāliādīsu sattasu dhaññesu, sabbesu ca āvudhabhaṇḍādīsu āmasanapaccayā dukkaṭaṃ <span class="bld">anāmāsadukkaṭaṃ</span>. Kadalināḷikerapanasādirukkhaṭṭhameva phalaṃ āmasantassa vuttaṃ dukkaṭaṃ <span class="bld">durupaciṇṇadukkaṭaṃ</span>. Upacaraṇaṃ <span class="bld">upaciṇṇaṃ,</span> parāmasananti attho. Duṭṭhu upaciṇṇaṃ durupaciṇṇaṃ, durupaciṇṇe dukkaṭaṃ durupaciṇṇadukkaṭaṃ. Bhikkhācārakāle patte rajasmiṃ patite pattaṃ appaṭiggahetvā vā adhovitvā vā bhikkhāpaṭiggahaṇena dukkaṭaṃ <span class="bld">vinayadukkaṭaṃ,</span> vinaye paññattaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Kiñcāpi avasesadukkaṭānipi vinaye paññattāneva, tathāpi ruḷhiyā mayūrādisaddehi morādayo viya idameva tathā vuccati. ‘‘Sutvā na vadanti, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttaṃ <span class="bld">ñātadukkaṭaṃ</span> nāma. Ekādasasu samanubhāsanāsu ‘‘ñattiyā dukkaṭa’’nti vuttaṃ <span class="bld">ñattidukkaṭaṃ</span>. ‘‘Tassa bhikkhave bhikkhuno purimikā ca na paññāyati, paṭissave ca āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 207) vuttaṃ <span class="bld">paṭissavadukkaṭaṃ</span> nāma. Imesu aṭṭhasu dukkaṭesu idha āpajjitabbaṃ dukkaṭaṃ pubbapayogadukkaṭaṃ nāma. Tenāha ‘‘pubbayogato’’ti. Gāthābandhasukhatthaṃ <a name="V1.0049"></a> upasaggaṃ anādiyitvā ‘‘pubbapayogato’’ti vattabbe ‘‘pubbayogato’’ti vuttanti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <a name="M1.0063"></a> ca kiñcāpi imesu dukkaṭesu asaṅgahitāni ubhatovibhaṅgāgatāni divāseyyādidukkaṭāni ceva khandhakāgatāni ca bahūni dukkaṭāni santi, tāni panettha vinayadukkaṭeyeva saṅgahitabbāni. ‘‘Vinaye paññattaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭa’’nti hi <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> (sārattha. ṭī. 2.94) vuttanti. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 1.94) pana rajokiṇṇadukkaṭasseva ‘‘vinayadukkaṭa’’nti gahaṇaṃ upalakkhaṇamattaṃ. Itarathā aṭṭha dukkaṭānīti gaṇanāparicchedoyeva niratthako siyāti pubbapayoge dukkaṭādīnampi vinayadukkaṭeyeva saṅgahetabbabhāvepi katipayāni dassetvā itaresamekato dassanatthaṃ tesaṃ visuṃ gahaṇaṃ suttaṅgasaṅgahitattepi geyyagāthādīnaṃ aṭṭhannaṃ visuṃ dassanaṃ viyāti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>. <span class="bld">Tatthajātakaṃ kaṭṭhaṃ vā</span>ti tasmiṃ ciranihitanidhūpari jātaṃ allaṃ sukkhaṃ kaṭṭhaṃ vā. <span class="bld">Lataṃ vā</span>ti tādisaṃ valliṃ vā. Idaṃ upalakkhaṇaṃ tiṇādīnaṃ khuddakagacchānañca gahetabbattā. <span class="bld">Ubhayatthāpī</span>ti alle ca sukkhe cāti vuttaṃ hoti. Allarukkhādīni chindato pācittiyaṃ ahutvā dukkaṭamattassa bhavane kāraṇaṃ dasseti <span class="bld">‘‘sahapayogato’’</span>ti. Avahārena sahitapayogattā pācittiyaṭṭhānepi dukkaṭamevāti vuttaṃ hoti. ‘‘Sahapayogato ubhayatthāpi dukkaṭa’’nti vadanto paṭhamagāthāya dassitapubbapayogato imāya dassitasahapayogassa visesaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para47"></a><span class="paranum">47</span>. <span class="bld">Pathavi</span>nti kappiyaṃ vā akappiyaṃ vā pathaviṃ. Akappiyapathaviṃ khaṇato sahapayogattā dukkaṭameva. <span class="bld">Byūhato</span>ti paṃsuṃ ekato rāsiṃ karontassa. ‘‘Viyūhati ekapasse rāsiṃ karotī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ūha-iccetassa dhātuno vitakke uppannattepi dhātūnamanekatthattā vi-upasaggavasena <a name="M1.0064"></a> idha rāsikaraṇe vattatīti gahetabbaṃ. Rāsibhūtaṃ paṃsuṃ kudālena vā hatthena vā pacchiyā vā uddharantassa ca apanentassa ca payogagaṇanāya dukkaṭaṃ <span class="bld">paṃsumeva vā</span>ti ettha avuttasamuccayatthena <span class="bld">vā</span>-saddena saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Āmasantassā</span>ti nidhikumbhiṃ hatthena parāmasantassa. <span class="bld">Vā</span>ti samuccaye. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti duṭṭhu kataṃ kiriyaṃ satthārā vuttaṃ virādhetvā khalitvā katattāti dukkaṭaṃ. Vuttañcetaṃ <span class="bld">parivāre</span> (pari. 339) –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Dukkaṭanti <a name="V1.0050"></a> hi yaṃ vuttaṃ, taṃ suṇohi yathātathaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Aparaddhaṃ viraddhañca, khalitaṃ yañca dukkaṭa’’nti.</p>
- <p class="bodytext">Duṭṭhu vā virūpaṃ kataṃ kiriyāti dukkaṭaṃ. Vuttampi cetaṃ <span class="bld">parivāre</span> (pari. 339) –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Yaṃ manusso kare pāpaṃ, āvi vā yadi vā raho;</p>
- <p class="gathalast">‘Dukkaṭa’nti pavedenti, tenetaṃ iti vuccatī’’ti.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ ‘‘tatthajātaka’’ntiādigāthādvayāgataṃ chedanadukkaṭaṃ khaṇanadukkaṭaṃ byūhanadukkaṭaṃ uddharaṇadukkaṭaṃ āmasanadukkaṭanti pañcasu sahapayogadukkaṭesu purimapurimapayogehi āpannā dukkaṭāpattiyo pacchimaṃ pacchimaṃ dukkaṭaṃ patvā paṭipassambhanti, taṃtaṃpayogāvasāne lajjidhammaṃ okkamitvā oramati ce, taṃtaṃdukkaṭamattaṃ desetvā parisuddho hoti. Dhuranikkhepamakatvā phandāpentassa thullaccayaṃ patvā āmasanadukkaṭaṃ paṭipassambhatīti <span class="bld">mahāaṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 1.94) vuttaṃ. Yathāpāḷiyā gayhamāne purimapurimāpattīnaṃ paṭipassaddhi ‘‘ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi <a name="M1.0065"></a> kammavācāhi thullaccayā paṭipassambhantī’’ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pārā. 414, 421, 428, 439) āgatattā anussāvanāya eva labbhatīti daṭṭhabbaṃ. Imassa pana suttassa anulomavasena <span class="bld">mahāaṭṭhakathāyaṃ</span> vuttā imasmiṃ adinnādānasikkhāpadepi āpattipaṭipassaddhi pamāṇanti niṭṭhamettha gantabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para48"></a><span class="paranum">48</span>. ‘‘Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 94) vuttaṃ ṭhānācāvane pārājikañca tassa sāmantāpattibhūtaṃ thullaccayañca ṭhānabhedaviññāpanamukhena vattabbanti idāni taṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mukhepāsa’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">mukhe</span> kumbhimukhavaṭṭiyaṃ. <span class="bld">Pāsaṃ pavesetvā</span>ti bandhanaṃ pāsaṃ pakkhipitvā. <span class="bld">Khāṇuke</span>ti ayokhāṇumhi, khadirakhāṇuke vā. Baddhakumbhiyā ṭhānabhedo bandhanānaṃ vasā ñeyyoti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>. Idāni ṭhānabhedaṃ dasseti <span class="bld">‘‘dve’’</span>tiādinā. <span class="bld">‘‘Ekasmiṃ khāṇuke’’</span>ti iminā dvīsu disāsu vā tīsu catūsu vā disāsu khāṇuke khaṇitvā baddhakhāṇugaṇanāya sambhavanto ṭhānabhedo <a name="V1.0051"></a> upalakkhito hoti. Valayaṃ…pe… katāya vā dve ṭhānānīti yojanā. <span class="bld">Vā</span>ti samuccaye upalakkhito hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>. Evaṃ ṭhānabhedaṃ dassetvā idāni ṭhānavasena āpajjitabbā āpattiyo dassetumāha <span class="bld">‘‘uddharantassā’’</span>tiādi. <span class="bld">Saṅkhali</span>nti dāmaṃ. <span class="bld">Thullaccaya</span>nti ekassa santike desetabbāsu āpattīsu thūlattā, accayattā ca thullaccayaṃ nāma. Vuttañhetaṃ <span class="bld">parivāre</span> –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Thullaccayanti <a name="M1.0066"></a> yaṃ vuttaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Taṃ suṇohi yathātathaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Ekassa mūle yo deseti;</p>
- <p class="gatha2">Yo ca taṃ paṭigaṇhati;</p>
- <p class="gatha3">Accayo tena samo natthi;</p>
- <p class="gathalast">Tenetaṃ iti vuccatī’’ti. (pari. 339);</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca thūlaccayanti vattabbe ‘‘samparāye ca (saṃ. ni. 1.49) suggati, taṃ hoti kaṭukapphala’’ntiādīsu (dha. pa. 66) viya lakārassa dvittaṃ, saṃyoge ūkārassa rasso ca veditabbo. <span class="bld">Tato</span> saṅkhalikabhedato paraṃ. <span class="bld">Ṭhānā cāvetī</span>ti ṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi apaneti. Ettha ca <span class="bld">nāvaṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā antamaso kesaggamattampi saṅkāmeti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 99) vuttanayena ‘‘tiriya’’nti vuttā catasso disā, uddhamadho cāti chaṭṭhānāni. Tāsu ekaṃ disaṃ apanīyamānāya kumbhiyā taṃdisābhimukhaṃ itaradisāyaṃ ṭhitapasse orimadisāya ṭhitapassena phuṭṭhokāsassa kesaggamattampi anatikkante phandāpanavasena thullaccayaṃ hoti, atikkante ṭhānā cāvitattā pārājikaṃ hotīti veditabbo. Imameva sandhāyāha <span class="bld">‘‘ṭhānā cāveti ce cuto’’</span>ti. Eseva nayo phandanarahitāya nidhikumbhiyā ṭhānācāvanepi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>. Evaṃ paṭhamaṃ bandhanaṃ chinditvā pacchā kumbhiggahaṇe nayaṃ dassetvā idāni paṭhamaṃ kumbhiṃ apanetvā pacchā bandhanāpanayane nayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘paṭhama’’</span>ntiādi. <span class="bld">So nayo</span>ti ‘‘paṭhamuddhāre thullaccayaṃ, dutiyuddhāre pārājika’’nti tamevatthamatidisati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>. <span class="bld">Valaya</span>nti <a name="M1.0067"></a><a name="V1.0052"></a> kumbhiyā baddhasaṅkhalikāya mūle pavesitaṃ valayaṃ. Mūle ghaṃsanto ito cito ca sāretīti yojanā. <span class="bld">Ghaṃsanto</span>ti phusāpento. <span class="bld">Ito cito ca sāretī</span>ti orato ca pārato ca sañcāleti. <span class="bld">Rakkhatī</span>ti ettha ‘‘sīlaṃ bhikkhu’’nti pāṭhaseso, pārājikaṃ nāpajjatīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ mūle. <span class="bld">Khegataṃ karontovā</span>ti sabbapassato mūlaṃ aphusāpetvā ākāsagataṃ karontova. <span class="bld">Parājito</span>ti ṭhānācāvanassa katattā parājayamāpanno hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>. Kumbhimatthake jātanti yojanā. Cirakālaṃ nihitattā mūlehi kumbhiṃ vinandhitvā ṭhitanti attho. Samīpe jātaṃ rukkhaṃ chindatoti yojanā. Ettha ca ‘‘tatthajātakaṃ kaṭṭhaṃ vā’’tiādikāya gāthāya nidhimatthake bhūmiyaṃ ṭhitarukkhalatādiṃ chindantassa āpatti vuttā, imāya pana gāthāya bhūmiṃ nikhaṇitvā otiṇṇakāle nidhiṃ vinandhitvā ṭhitamūlaṃ allarukkhaṃ, khāṇukaṃ vā gahetvā āhāti punaruttidosābhāvo veditabbo. <span class="bld">‘‘Atatthaja’’</span>nti iminā sahapayogābhāvamāha. Imināva purimagāthāya vuttaṃ kaṭṭhalatādīni nidhisambandhāni ce, yathāvuttadukkaṭassa vatthūni, samīpāni ce, pācittiyasseva vatthūnīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>. Idāni evaṃ pariyesitvā diṭṭhanidhibhājanaṃ ṭhitaṭṭhānato acāletvā antoṭhitaṃ bhaṇḍamattaṃ gaṇhato vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘antokumbhigata’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">phandāpetī</span>ti antocāṭiyā pakkhitte attano bhājane pakkhipituṃ rāsikaraṇādivasena phandāpeti. <span class="bld">Apabyūhati vā</span>ti heṭṭhā ṭhitaṃ gaṇhituṃ upari ṭhitāni apanento viyūhati vā. Atha vā apabyūhantoti (pārā. aṭṭha. 1.94) aṭṭhakathāvacanassa dvidhā karontoti <a name="M1.0068"></a> <span class="bld">gaṇṭhipade</span> attho vuttoti attano bhājane pakkhipituṃ ito cito ca rāsiṃ karontoti attho veditabbo. <span class="bld">Tatthevā</span>ti antokumbhiyameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>. <span class="bld">Haranto</span>ti avaharanto. <span class="bld">Muṭṭhiṃ chindatī</span>ti attano bhājanaṃ pakkhipitvā gaṇhituṃ asakkuṇeyyo antokumbhimhi hatthaṃ otāretvā kumbhigatabhaṇḍena yathā abaddhaṃ hoti, tathā muṭṭhiyā paricchindati, kumbhigataṃ muṭṭhiyā gaṇhanto kumbhigatena muṭṭhigataṃ yathā asammissaṃ hoti, tathā paricchinditvā pādagghanakaṃ vā atirekapādagghanakaṃ vā gaṇhātīti vuttaṃ hoti. Attano bhājane gataṃ katvā vā chindatīti yojanā. Attano bhājanagataṃ katvā kumbhigatena yathā <a name="V1.0053"></a> asammissaṃ hoti, tathā paricchindatīti attho, sace attano bhājanagataṃ hutvā kumbhigatena asammissaṃ bhaṇḍaṃ pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghati, pārājikoti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>. <span class="bld">Hāraṃ vā</span>ti muttāhāraṃ vā. <span class="bld">Pāmaṅgaṃ vā</span>ti suvaṇṇamayaṃ, rajatamayaṃ vā pāmaṅgaṃ dāmaṃ. <span class="bld">Suttāru</span>ḷhanti sutte āruḷhaṃ suttāruḷhaṃ, suttañca suttāruḷhañca suttāruḷhanti ekadesasarūpekaseso daṭṭhabbo. ‘‘Suttena āvutassāpi suttamayassāpi etaṃ adhivacana’’nti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato (pārā. aṭṭha. 1.94) paṭhamamuttāhāraṃ vinā suvaṇṇarajatapavāḷādimaṇikaṃ vā suttesu āvuṇitvā katā nānāvaliyo ceva suttamayāni ca bhaṇḍāni gahetabbāni. Kumbhiyā ṭhitanti pāṭhaseso. <span class="bld">Phandāpetī</span>ti theyyacittena gaṇhitukāmatāya cāleti. <span class="bld">Yathāvatthu</span>nti vītikkamānurūpaṃ thullaccayaṃ hotīti adhippāyo. <span class="bld">Ṭhānā cāvetī</span>ti ṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi atikkāmeti<a name="M1.0069"></a>. <span class="bld">Cuto</span>ti pātimokkhasaṃvarasīlā parihīnoti attho.</p>
- <p class="bodytext">Aparipuṇṇāya kumbhiyāekadesaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ tato tato kesaggamattampi ṭhānaṃ apanetvā tattheva antokumbhiyā aññaṃ ṭhānaṃ nentassa ca tattheva ākāsagataṃ karontassa ca ‘‘attano bhājanagataṃ vā karoti, muṭṭhiṃ vā chindatī’’ti (pārā. 94) etehi sadisattā vatthumhi pādaṃ agghante pārājikā hotīti <span class="bld">mahāaṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 1.94) idaṃ sanniṭṭhānaṃ. Bhājanatale koṭiṃ ṭhapetvā kamena sakalabhājanakucchiṃ teneva pūretvā mukhavaṭṭiyā ekā koṭi nikkhittā ce, tathāṭhapitassa hārādino sakalabhājanaṃ aṭṭhānanti koṭiṃ gahetvā ujukaṃ ukkhipantassa osānakoṭi bhājanatalato kesaggamattampi ākāsagataṃ karoto ca mukhavaṭṭiyaṃ ghaṃsitvā ākaḍḍhantassa sakalabhājanodaraṃ khepetvā mukhavaṭṭiyā ṭhapitakoṭiyā phuṭṭhaṭṭhānaṃ aparāya koṭiyā kesaggamattampi atikkāmayato ca bhājanakucchiyā upaḍḍhaṃ vatthādinā kenaci pūretvā tassopari ṭhapitahārādisuttāruḷhassa ṭhitokāsameva ṭhānanti tato kesaggamattaṃ apanentassapi pārājikaṃ hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>. <span class="bld">Sappiādīsū</span>ti bhājanagatesu sappiādidravavatthūsu yaṃ kiñci. <span class="bld">Pādapūraṇa</span>nti pādaṃ pūretīti pādapūraṇaṃ, pādagghanakanti attho. Pivato parājayoti sambandho. Kadāti ce? Ekeneva <a name="V1.0054"></a> payogena pītamatte pādapūraṇeti yojanā. ‘‘Mukhagataṃ vinā’’ti pāṭhaseso. Tattha <span class="bld">ekeneva payogenā</span>ti dhuranikkhepamakatvā ekābaddhaṃ katvā ākaḍḍhetvā <a name="M1.0070"></a> pivanapayogena. ‘‘Mukhagataṃ vinā’’ti iminā sace galagateneva pādo pūrati, antogalaṃ paviṭṭheti vuttaṃ hoti. Mukhagatena pūrati, mukhagataṃ bhājanagatena viyojetvā oṭṭhesu pihitesūti vuttaṃ hoti. Veḷunaḷādīhi ākaḍḍhetvā pivantassa nāḷagatena pūrati, nāḷagataṃ bhājanagatena viyojetvā nāḷikoṭiyaṃ aṅguliyā pihitāyanti vuttaṃ hoti. Idaṃ ‘‘attano bhājanagataṃ vā karoti, muṭṭhiṃ vā chindatī’’ti (pārā. 94) vuttanayassa anulomavasena mahāpaccariyādīsu (pārā. aṭṭha. 1.94) aṭṭhakathāsu vuttanayena gahetabbanti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Ekeneva payogena pītamatte parājayo’’ti iminā sappiādīsu mahagghesu tattakeneva pādapūraṇañce hoti, ekavārameva mukhena vā sappiādinā vā bhājanagatena ekābaddhabhāve chinnamattepi attano bhājane kumbhiṃ paṇāmetvā pakkhittena kumbhigate chinnamattepi pārājiko hotīti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para58"></a><span class="paranum">58</span>. ‘‘Dhuranikkhepaṃ katvā punappunaṃ pivantassa na parājayo’’ti iminā dhuranikkhepamakatvā punappunaṃ pivato parājayoti sāmatthiyā vuttaṃ hoti. Dhuranikkhepaṃ akatvā punappunaṃ mukhena gahetvā vā puṭādīhi vā gahetvā pādapūraṇamattaṃ pivantassa parājayo hotīti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para59-60"></a><span class="paranum">59-60</span>. Sace khipati theyyacittoti sambandho. <span class="bld">Yaṃ kiñci bhaṇḍaka</span>nti telapivanārahaṃ dukūlasāṭakacammakhaṇḍādikaṃ bhaṇḍaṃ. <span class="bld">Telakumbhiyaṃ</span> parassāti labbhati. <span class="bld">Taṃ</span> nikkhittabhaṇḍaṃ. <span class="bld">Dhuva</span>nti ekaṃsena. Tāvade vinassatīti sambandho. <span class="bld">Tāvade</span>ti tasmiṃ khaṇeyeva. Katarasmiṃ khaṇeti āha <span class="bld">‘‘hatthato muttamatte’’</span>ti, telassa pītakālaṃ anāgamma pubbapayogattā <a name="M1.0071"></a> paṭhamameva hotīti adhippāyo. <span class="bld">Vinassatī</span>ti sīlavināsaṃ pāpuṇāti. <span class="bld">Āviñjetvā</span>ti paṇāmetvā. <span class="bld">Gāḷetī</span>ti paggharāpeti. ‘‘Sāḷetī’’tipi paṭhanti, soyeva attho. Sāḷa savaneti dhātu. <span class="bld">Tathā</span>ti ‘‘theyyacitto vinassatī’’ti ākaḍḍhati, theyyacittena evaṃ karontassa pārājiko hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>. <span class="bld">Ta</span>nti telassa okiraṇabhāvaṃ ñatvā paṭhamameva tucchabhājane theyyacittena nikkhittaṃ pādagghanakatelapivanakaṃ <a name="V1.0055"></a> taṃ vatthādibhaṇḍaṃ. <span class="bld">‘‘Uddharantovā’’</span>ti sāvadhāraṇavacanena ‘‘pītamatte parājayo’’ti dassitaṃ mahāaṭṭhakathāmataṃ paṭikkhittaṃ hoti. <span class="bld">Dhaṃsito</span>ti ‘‘sāsanakapparukkhā pātito, pārājikāpannoti adhippāyo. ‘‘Theyyacitto’’ti ākaḍḍhanatthaṃ ‘‘tathā’’ti ānetvā sambandhanīyaṃ. Iminā suddhacittena gopanatthāya tucchabhājane vatthādiṃ nikkhipitvā aññena taṃ anoloketvā tele āsitte pacchā suddhacitteneva uddharato na dosoti dīpitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>. <span class="bld">Tatthevā</span>ti ṭhitaṭṭhāneyeva. <span class="bld">Bhindato</span>ti ṭhānā acāvetvā tiṇajjhāpakassa viya bhikkhuno ṭhānācāvanādhippāyaṃ vinā pāsāṇādinā kenaci paharitvā bhindato. ‘‘Mantosadhānubhāvena bhindato’’ti ca vadanti. <span class="bld">Chaḍḍentassā</span>ti achaḍḍetukāmassāpi sato paripuṇṇatelaghaṭādīsu cāpallena vālukaṃ vā udakaṃ vā okiritvā uttarāpentassāti attho. ‘‘Udakamātikaṃ ghaṭābhimukhaṃ katvā opilāpentassā’’ti vadanti. Ṭhānācāvanādhippāye satipi theyyacittābhāvena pārājikā na vijjati, bhaṇḍadeyyaṃ <a name="M1.0072"></a> pana hotīti sanniṭṭhānaṃ. <span class="bld">Jhāpentassā</span>ti kaṭṭhāni pakkhipitvā jhāpentassa. <span class="bld">Aparibhogaṃ karontassā</span>ti uccārapassāvādimokiritvā aparibhogaṃ karontassa. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti etesu bhindanādīsu catūsupi ṭhānesu <span class="bld">padabhājaniyaṃ</span> dukkaṭameva āgatattā vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>. Idāni thalaṭṭhe vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ṭhapita’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">pattharitvā</span>ti attharitvā. Ettha <span class="bld">ca</span>-saddo avuttasampiṇḍanattho, tena thale rāsikatadhaññādīsu vinicchayo nimikumbhiyā vuttavinicchayānusārena viññātuṃ sakkāti taṃ sarūpato avuttaṃ samuccinoti. <span class="bld">Attharaṇādika</span>nti paccattharaṇādikaṃ. <span class="bld">Veṭhetvā uddharantassā</span>ti kilañjasaṃharaṇaniyāmena vaṭṭetvā saṃharitvā uddharantassa. <span class="bld">Mutte ṭhānā</span>ti kamena saṃharitvā ṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi mutte sati. <span class="bld">Parābhavo</span>ti sāsanato parihīno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>. Evaṃ attharitvā ṭhapitavatthādīnaṃ saṃharitvā gahaṇe vinicchayaṃ dassetvā tiriyato ākaḍḍhane vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘orimantenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Pi, vā</span>ti pakārantarameva samuccinoti. <span class="bld">Ujukaṃ kaḍḍhatopi vā</span>ti attharitvā ṭhapitavatthādikaṃ catūsu disāsu ekaṃ disaṃ ujukamākaḍḍhato <a name="V1.0056"></a> ca pārājikaṃ hoti. Kadāti ce? Etthāpi orimantena phuṭṭhamokāsaṃ pārimantato atikkante pārājikanti yojanā. <span class="bld">Orimantena phuṭṭhamokāsa</span>nti gahetvā ākaḍḍhantassa attano ṭhitadisāgatapariyantena phusitvā ṭhitaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Pārimantato</span>ti pārimantena, karaṇatthe to-paccayo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Thalaṃ</span> <a name="M1.0073"></a> nāma paṭicchannāpaṭicchannabhūmipāsādapabbatatalādīni, tatraṭṭhaṃ dhaññādibhaṇḍaṃ <span class="bld">thalaṭṭhaṃ</span> nāma hoti. Tattha sabbattha vinicchayo vuttanayena veditabbo.</p>
- <p class="centered">Thalaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para65-6"></a><span class="paranum">65-6</span>. <span class="bld">Paricchedā</span>ti ṭhānaparicchedā. Sesaṃ suviññeyyameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para67-8"></a><span class="paranum">67-8</span>. <span class="bld">Khegata</span>nti ākāsagataṃ. <span class="bld">Assā</span>ti morassa. <span class="bld">Ta</span>nti moraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para69"></a><span class="paranum">69</span>. <span class="bld">Ṭhānā</span>ti yathāparicchinnā chabbidhā ṭhānā. <span class="bld">Tassā</span>ti morassa phandāpaneti yojanā. <span class="bld">Tassā</span>ti vā bhikkhussa thullaccayamudīritaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>. Aggahetvā hatthena leḍḍukhipanādipayogena moraṃ tāsetvā ṭhitaṭṭhānato apaneti. <span class="bld">Attano ṭhānā</span>ti morassa attano chappakāraṭṭhānā. <span class="bld">Sayaṃ ṭhānā</span>ti bhikkhu sakaṭṭhānā, samaṇabhāvatoti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para71-2"></a><span class="paranum">71-2</span>. Idāni ‘‘ṭhānā cāveti ce mora’’nti dassitaṃ ṭhānācāvanaṃ vibhāvetumāha <span class="bld">‘‘phuṭṭhokāsa’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>. <span class="bld">Kare nilīyatī</span>ti pasāritahatthatale nisīdati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>. <span class="bld">Uḍḍetvā</span>ti ākāsaṃ uppatitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>. <span class="bld">Aṅge</span> <a name="V1.0057"></a> <span class="bld">nilīna</span>nti aṃsakūṭādisarīrāvayave nilīnaṃ. <span class="bld">Pāde</span>ti attano paṭhamuddhārapāde. <span class="bld">Dutiye</span> pāde.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>. <span class="bld">Pādāna</span>nti <a name="M1.0074"></a> dvinnaṃ pādānaṃ. <span class="bld">Kalāpassā</span>ti bhūmiyaṃ phusiyamānassa kalāpaggassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>. <span class="bld">Tato pathavito</span>ti tīhi avayavehi patiṭṭhitapathavippadesato, na paṭhamato tattha dukkaṭattā, na dutiyato tattha thullaccayattā, tatiyā pana ṭhānā kesaggamattampi cāvayato pārājikanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā –</p>
- <p class="indent">‘‘Pañjare ṭhitaṃ moraṃ saha pañjarena uddharati, pārājikaṃ. Yadi pana pādaṃ nagghati, sabbattha agghavasena kattabbaṃ. Antovatthumhi carantaṃ moraṃ theyyacitto padasā bahivatthuṃ nīharanto dvāraparicchedaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. Vaje ṭhitabalibaddassa hi vajo viya antovatthu tassa ṭhānaṃ. Hatthena pana gahetvā antovatthusmimpi ākāsagataṃ karontassa pārājikameva. Antogāme carantampi gāmaparicchedaṃ atikkāmentassa pārājikaṃ. Sayameva nikkhamitvā gāmūpacāre vā vatthūpacāre vā carantaṃ pana theyyacitto kaṭṭhena vā kathalāya vā utrāsetvā aṭavībhimukhaṃ karoti, moro uḍḍetvā antogāme vā antovatthumhi vā chadanapiṭṭhe vā nilīyati, rakkhati. Sace pana aṭavībhimukho uḍḍeti vā gacchati vā, ‘aṭaviṃ pavesetvā gahessāmī’ti parikappe asati pathavito kesaggamattampi uppatitamatte vā dutiyapadavāre vā pārājikaṃ. Kasmā? Yasmā gāmato nikkhamantassa ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.96) –</p>
- <p class="unindented">Aṭṭhakathāgato <a name="M1.0075"></a> vinicchayo upalakkhitoti veditabbaṃ. Kapiñjarādiparasantakasakuṇesu ca eseva vinicchayo daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para79"></a><span class="paranum">79</span>. <span class="bld">Patte</span>ti dvāre bhikkhāya ṭhitaṃ bhikkhuno hatthagate patte. <span class="bld">Tassa</span> theyyacittassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para80"></a><span class="paranum">80</span>. <span class="bld">Anuddharitvāvā</span>ti <a name="V1.0058"></a> patte patitaṃ suvaṇṇādiṃ hatthena anukkhipitvāva paṭhamapadavāre thullaccayaṃ gammamānattā na vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>. <span class="bld">Hatthe</span>ti hatthatale. <span class="bld">Vatthe</span>ti cīvare. <span class="bld">Matthake</span>ti sirasi. Gāthāchandavasena vā-sadde ākārassa rassattaṃ. <span class="bld">Patiṭṭhita</span>nti patitaṃ. <span class="bld">Ta</span>nti chijjamānaṃ taṃ suvaṇṇakhaṇḍādi. Yadi ākāse gacchantaṃ, patantaṃ vā hatthena gaṇhāti. Gahitahatthe ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ, tato kesaggamattampi apanentassa pārājikaṃ. Tathā gahetvā theyyacittena gacchato dutiyapāduddhāre. Vatthādīsu patitepi eseva nayo.</p>
- <p class="centered">Ākāsaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>. <span class="bld">Mañcapīṭhādīsū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena mañcapīṭhasadise vehāsabhūte aṭṭavitānādayo saṅgaṇhāti. <span class="bld">Āmāsampī</span>ti hatthena vā kāyena vā āmasitabbaṃ vatthādiñca. <span class="bld">Anāmāsampī</span>ti tathā aparāmasitabbaṃ suvaṇṇādiṃ. <span class="bld">Āmasantassā</span>ti hatthādīhi parāmasantassa. <span class="bld">‘‘Dukkaṭa’’</span>nti iminā phandāpane thullaccayañca ṭhānācāvane pārājikañca heṭṭhā thalaṭṭhe vuttanayena viññātuṃ sakkāti atidisati. Ṭhānaparicchedo pana mañcādīhi eva ukkhipantassa catunnaṃ pādānaṃ vasena, tatraṭṭhameva gaṇhantassa mañcassa catūsu pādasīsesu phusitvā <a name="M1.0076"></a> majjhe aphusitvā ṭhitassa khalimakkhitathaddhasāṭakassa catunnaṃ pādasīsānaṃ vasena, aṭanīsu phusitvā ṭhitassa aṭanīnaṃ vasena vā veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>. <span class="bld">Vaṃse</span>ti cīvaravaṃse, iminā cīvaranikkhepanatthāya ṭhapitarukkhadaṇḍasalākārajjuādayo upalakkhitā. <span class="bld">Orato</span>ti attano ṭhitadisābhimukhato. <span class="bld">Bhoga</span>nti saṃharitvā cīvaraṃ tassa nāmetvā ṭhapitamajjhaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Anta</span>nti nāmetvā ekato kataṃ, ubhayānaṃ vā antaṃ. <span class="bld">Pārato katvā</span>ti vaṃsato parabhāge katvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>. <span class="bld">Cīvarena phuṭṭhokāso</span>ti cīvarena phuṭṭhaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti tathā ṭhapitassa cīvarassa. <span class="bld">So sakalo</span> cīvaravaṃso ṭhānaṃ na tu hotīti matoti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para85-6"></a><span class="paranum">85-6</span>. Orimantena <a name="V1.0059"></a> phuṭṭhaṃ vā taṃ okāsanti sambandho. Cīvarabhogaṃ gahetvā theyyacittena attano abhimukhaṃ ākaḍḍhato attano ṭhitadisāya cīvaravaṃse cīvarena phusitvā ṭhitaṭṭhānapariyantaṃ itarena atikkāmayato cutīti sambandho. <span class="bld">Itarena</span> pārimantena bhittidisāya cīvarassa phuṭṭhokāsapariyantaṃ itarena phuṭṭhaṃ taṃ okāsaṃ orimantena atikkāmayato vā cutīti yojanā. <span class="bld">Itarenā</span>ti pārimantena bhittipasse cīvaravaṃse phusitvā ṭhitacīvarapariyantena. <span class="bld">Phuṭṭhaṃ</span> cīvaravaṃsokāsaṃ. <span class="bld">Orimantenā</span>ti attano ṭhitadisāya cīvaravaṃse phusitvā ṭhapitacīvarappadesena. <span class="bld">Atikkāmayato</span>ti kesaggamattampi atikkāmentassa.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ dīghantākaḍḍhane sambhavantaṃ vikappaṃ dassetvā idāni tiriyantena atikkamanavidhiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dakkhiṇantenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Punā</span>ti atha vā. Dakkhiṇantena phuṭṭhaṭṭhānaṃ vāmantena <a name="M1.0077"></a> atikkāmayato cutīti yojanā. Cīvaraṃ harituṃ cīvarābhimukhaṃ ṭhitassa attano dakkhiṇapasse cīvarakoṭiyā phuṭṭhaṃ cīvaraṭṭhitappadesaṃ vāmapasse cīvarantena atikkāmayato pārājikamevāti attho. Vāmantena phuṭṭhaṭṭhānaṃ itarena atikkāmayato vā cutīti yojanā. <span class="bld">Vāmantena phuṭṭhaṭṭhāna</span>nti cīvarābhimukhaṃ ṭhitassa vāmapasse cīvarantena phuṭṭhaṃ cīvaraṭṭhitappadesaṃ. <span class="bld">Itarena</span> dakkhiṇapasse cīvarantena atikkāmayato vā <span class="bld">cuti</span> pārājikā hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>. <span class="bld">Vaṃsato</span>ti cīvarena phusitvā ṭhitacīvaravaṃsappadesato. ‘‘Kesaggamatta’’nti katthaci potthake likhanti, taṃ na gahetabbaṃ. <span class="bld">‘‘Ukkhitte’’</span>ti bhummekavacanantena samānādhikaraṇattā paccattekavacanantatā na yujjatīti. ‘‘Kesaggamatte ukkhitte’’ti katthaci pāṭho dissati, so ca pamāṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>. Vimocento thullaccayaṃ phuseti yojanā. Cīvaravaṃse phusāpetvā, aphusāpetvā vā rajjuyā bandhitvā ṭhapitacīvaraṃ gaṇhitukāmo theyyacittena bandhanaṃ mocento thullaccayaṃ āpajjatīti attho. <span class="bld">Mutte</span>ti muttamatte. Pārājiko hoti ṭhānā cutabhāvatoti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>. <span class="bld">Veṭhetvā</span>ti ettha ‘‘vaṃsamevā’’ti sāmatthiyato labbhati. Cīvaravaṃsaṃ paliveṭhetvā tattheva ṭhapitacīvaraṃ nibbeṭhentassa bhikkhunopi ayaṃ nayoti sambandho. <span class="bld">Nibbeṭhentassā</span>ti viniveṭhentassa. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘nibbeṭhentassa thullaccayaṃ, nibbeṭhite pārājika’’nti yathāvuttanayamatidisati<a name="V1.0060"></a>. Valayaṃ chindato vāpi ayaṃ nayoti sambandho. ‘‘Bhikkhuno, vaṃse, ṭhapitaṃ, cīvara’’nti ca ānetvā yojetabbaṃ. Cīvaravaṃse pavesetvā <a name="M1.0078"></a> ṭhapitaṃ cīvaravalayaṃ yathā chinnamatte ṭhānā cavati, tathā chindantassa bhikkhuno chedane thullaccayaṃ, chinne pārājikanti attho. <span class="bld">Mocentassāpyayaṃ nayo</span>ti etthāpi ‘‘valaya’’nti iminā saddhiṃ ‘‘bhikkhuno’’tiādipadāni yojetabbāni. Cīvaravaṃse ṭhapitaṃ cīvaraṃ valayaṃ mocentassāpi thullaccayapārājikāni pubbe vuttanayāneva.</p>
- <p class="bodytext">Iha purimena <span class="bld">api</span>-saddena yathāvuttapakāradvaye sampiṇḍite itarena <span class="bld">api</span>-saddena avuttasampiṇḍanamantarena atthavisesābhāvato avuttamatthaṃ sampiṇḍeti, tena ‘‘ākāsagataṃ vā karoti, nīharati vā’’ti pakāradvayaṃ saṅgaṇhāti. Tena rukkhamūle pavesetvā ṭhapitanidhisaṅkhalikavalayamiva cīvaravaṃse sabbaṭṭhānehipi aphusāpetvā cīvaravalayaṃ ākāsagataṃ karontassāpi cīvaravaṃsakoṭiyā bahi nīharantassāpi thullaccayapārājikāni vuttanayeneva ñātabbānīti eteyeva saṅgaṇhāti. ‘‘Valayaṃ chindato vāpi, mocentassa vāpi, valayaṃ ākāsagataṃ vā karoti, nīharati vā’’ti imesu catūsu vikappesu ekampi tathā akatvā cīvaravalayaṃ cīvaravaṃse ghaṃsetvā ito cito ca sañcārentassa cīvaravalayassa sabbopi cīvaravaṃso ṭhānanti ‘‘ṭhānācāvanaṃ natthī’’ti vuttabyatirekavasena dassitabbanti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>. <span class="bld">Ṭhapitassa hī</span>ti ettha pasiddhisūcakaṃ <span class="bld">hi</span>-saddaṃ ānetvā ‘‘cīvare viya hī’’ti yojetvā visesatthajotakaṃ <span class="bld">tu</span>-saddaṃ ānetvā ‘‘ṭhapitassa tū’’ti yojetabbaṃ. Atha vā nipātānamanekatthattā yathāṭhāne ṭhitānameva visesatthe <span class="bld">hi</span>-saddo, pasiddhiyaṃ <span class="bld">tu</span>-saddo ca yojetabbo. Vinicchayo veditabboti yojanā. Dīghato vā tiriyato vā pasāretvā <a name="M1.0079"></a> cīvaravaṃse nikkhittassa cīvarassa vinicchayo pana saṃharitvā cīvaravaṃse ṭhapitacīvaravinicchayo viya vutto, ‘‘orimantena…pe… pārājikaṃ bhave’’ti gāthāttaye vuttanayena veditabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para91"></a><span class="paranum">91</span>. <span class="bld">Sikkāyā</span>ti olambikādhāre. Yaṃ bhaṇḍakanti sambandho. <span class="bld">Pakkhipitvā</span>ti nivesetvā. <span class="bld">Laggitaṃ hotī</span>ti olambitaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Sikkāto taṃ haranto vā cuto’’</span>ti etasmiṃ vikappe <a name="V1.0061"></a> sikkāya phuṭṭhaṭṭhānavasena ṭhānācāvanaṃ veditabbaṃ. Dutiyavikappe sikkāya, bandhanaṭṭhānassa ca bhittipasse phuṭṭhaṭṭhānaṃ yadi siyā, tassa ca vasena ṭhānācāvanaṃ veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para92-3"></a><span class="paranum">92-3</span>. <span class="bld">Kuntādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena bhindivālādi dīghavatthu gahetabbaṃ. Taṭṭikākhāṇukā viya bhittiyaṃ paṭipāṭiyā nivesitāni migasiṅgāni vā sūlāni vā <span class="bld">nāgadantā</span> nāma. <span class="bld">Agge vā</span>ti kuntaphalakoṭiyaṃ vā. <span class="bld">Bunde vā</span>ti kuntadantamūle vā. <span class="bld">Parikaḍḍhato</span>ti ujukaṃ ākaḍḍhato.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Phuṭṭhokāsa</span>nti tasmiṃ tasmiṃ nāgadante phuṭṭhaṭṭhānaṃ atikkāmayato kesaggamattena parājayo siyāti sambandho, ṭhapitaṭṭhapitaṭṭhānaṃ vihāya kesaggamattampi atikkāmayato pārājikanti attho. Kesaggena antarena hetunā parājayoti gahetabbaṃ, kesaggamattampi apanayanahetu pārājikaṃ hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para94-5"></a><span class="paranum">94-5</span>. Evaṃ dīghato ākaḍḍhane, ukkhipane ca vinicchayaṃ dassetvā tiriyaṃ ākaḍḍhane, parato nayane ca vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pākārābhimukho’’</span>tiādi. <span class="bld">Ākaḍḍhatī</span>ti attano <a name="M1.0080"></a> ṭhitaṭṭhānābhimukhaṃ āviñchati. <span class="bld">Orimantaphuṭṭhokāsa</span>nti orimantena phuṭṭhokāsaṃ, attano disāya kuntadaṇḍena phuṭṭhokāsanti attho. Ettha accayanakiriyāsambandhe sāmivacanappasaṅge upayogavacanaṃ. ‘‘Sakammakadhātuppayoge upayogavacanassa māgadhikavohāre dassanato kammattheyeva upayogavacana’’nti eke vadanti, etaṃ kaccāyanalakkhaṇena samānaṃ. <span class="bld">Itarantaccaye</span>ti itarantena kato accayoti itarantaccayo, majjhepadalopasamāso, pārimantena kattabbātikkame kateti attho. Kesaggena cutoti yojanā. Yathāvuttoyeva attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Parato pellantassā</span>ti parato katvā pellantassa, bhittipassābhimukhaṃ katvā nippīḷentassāti attho. <span class="bld">Tathevā</span>ti ‘‘kesaggena cuto’’ti ākaḍḍhati. <span class="bld">Ṭhapitepi ca</span> kuntādimhi ayaṃ nayoti yojanā. ‘‘Kesaggenā’’tiādinā ayameva vinicchayanayo vattabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>. Tālassa phalaṃ cālentassa <span class="bld">assa</span> bhikkhuno <span class="bld">yena</span> phalena <span class="bld">vatthu</span> pañcamāsakaṃ pūrati, <span class="bld">tasmiṃ</span> phale bandhanā mutte pārājikaṃ bhaveti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>. <span class="bld">Tālassa</span> <a name="V1.0062"></a> <span class="bld">piṇḍiṃ chindatī</span>ti tālaphalakaṇṇikaṃ chindati. Yāya vatthu pūrati, tassā chinnamattāya ‘‘assa pārājikaṃ siyā’’ti heṭṭhā vuttanayo idhāpi yojetabbo. Tālapiṇḍi sace ākāsagatā hoti, piṇḍimūlameva ṭhānaṃ. Paṇṇadaṇḍe vā paṇṇe vā apassāya ṭhitā ce, ṭhitaṭṭhānehi saha piṇḍimūlaṃ gahetvā ṭhānabhedaṃ ñatvā ṭhānācāvanena pārājikampi daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Eseva nayo</span>ti ‘‘yena vatthu pūrati, tasmiṃ bandhanā mutte assa pārājikaṃ siyā’’ti yathāvutto eva nayo. Etesu sabbesu <a name="M1.0081"></a> ṭhānesu pārājikavītikkamato pubbabhāgānantarappayoge thullaccayañca sahapayoge pācittiyaṭṭhāne dukkaṭañca tatopi pubbapayoge pācittiyaṭṭhāne pācittiyañca dukkaṭañca gamanadutiyapariyesanādiavasesapayogesu adinnādānapubbakattā dukkaṭañca asammuyhantehi veditabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Vehāsaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>. Udake nidhiṭṭhānaṃ gacchatoti sambandho. Agambhīrodake nidhiṭṭhānaṃ padavārena gacchato pade pade pubbapayoge <span class="bld">dukkaṭaṃ</span> hotīti yojanā. <span class="bld">Gambhīre pana tathā</span>ti ‘‘padavārena gacchato dukkaṭa’’nti yathāvuttamatidisati. <span class="bld">Gacchato</span>ti tarato, hatthaṃ acāletvā tarantassa padavāragaṇanāya, hatthena ca vāyamantassa ‘‘padavārenā’’ti idaṃ upalakkhaṇanti katvā hatthavāragaṇanāya padavāragaṇanāya dukkaṭāni veditabbāni. Tena vuttaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘gambhīre hatthehi vā pādehi vā payogaṃ karontassa hatthavārehi vā padavārehi vā payoge payoge dukkaṭa’’nti (pārā. aṭṭha. 1.98).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ummujjanādisū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena nimujjanaṃ saṅgaṇhāti. Etthāpi ‘‘tathā’’ti anuvattamānattā payoge payoge dukkaṭanti ayamattho veditabbo. Nihitakumbhiyā gahaṇatthaṃ nimujjanummujjanesupi hatthavārena, padavārena, hatthapadavārehi ca dukkaṭamevāti vuttaṃ hoti. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘eseva nayo kumbhigahaṇatthaṃ nimujjanummujjanesū’’ti (pārā. aṭṭha. 1.98).</p>
- <p class="bodytext">Imissā gāthāya ‘‘nidhiṭṭhānaṃ gacchato dukkaṭa’’nti vacanato tathā gacchantassa udakasappacaṇḍamacchadassanena bhāyitvā palāyantassa gamanassa atadatthattā anāpattīti byatirekena <a name="V1.0063"></a> viññāyati. Ettha dutiyapariyesanādisabbapayogesu pācittiyaṭṭhāne <a name="M1.0082"></a> pācittiyañca pācittiyena saha dukkaṭañca avasesapayogesu suddhadukkaṭañca sahapayoge bhājanāmasane anāmāsadukkaṭañca phandāpane thullaccayañca ṭhānācāvane pārājikañca nidhikumbhiyā vuttanayena viññātuṃ sakkāti na vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha ṭhānabhedo pañcadhā hoti, idha pīḷetvā osāretuṃ sakkuṇeyyattā adhodisāya saha chabbidhaṃ hotīti ayametesaṃ viseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>. <span class="bld">Tattha jātakapupphesū</span>ti tasmiṃ jale ruḷhesu uppalādikusumesu, niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Yena pupphenā</span>ti niddhāritabbaṃ. <span class="bld">Chindato</span>ti ettha vattamānakālavasena atthaṃ aggahetvā ‘‘chinnavato’’ti bhūtavasena attho gahetabbo. Evaṃ aggahite antimassa payogassa yāva anuparamo, thullaccayārahattā pārājikavacanassa vatthuvirodhitāya ca imasseva pacchimakusumassa kantanakāle pupphanāḷapasse tacamattepi acchinne pārājikaṃ natthīti dassetuṃ ‘‘ekanāḷa…pe… parirakkhatī’’ti ettheva anantare vuccamānanayassa viruddhattā ca imaṃ vinicchayaṃ dassetuṃ likhitassa ‘‘yasmiṃ pupphe vatthu pūrati, tasmiṃ chinnamatte pārājika’’nti (pārā. aṭṭha. 1.98) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanassa viruddhattā ca vattamānakālamagahetvā bhūtakālasseva gahetabbattā ‘‘kadā devadatta āgatosī’’ti pañhassa ‘‘esohamāgacchāmi, āgacchantaṃ mā maṃ vijjhā’’ti uttare viya vattamānasamīpe vattamānevāti bhūte vattamānabyapadesato vuttanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>. <span class="bld">‘‘Uppalajātiyā’’</span>ti iminā ‘‘padumajātiyā’’ti byatirekato vuttattā ‘‘padumajātikānaṃ pana daṇḍe chinne abbhantare suttaṃ acchinnampi rakkhatī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.98) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>nayo saṅgahitoti <a name="M1.0083"></a> daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Ekanāḷassa vā passe</span>ti ‘‘nāḷassa ekapasse’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ vuttanti veditabbaṃ. <span class="bld">Tato</span>ti nāḷato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>. Bhārabaddhakusumesu vinicchayassa vakkhamānattā <span class="bld">chinditvā ṭhapitesū</span>ti abaddhakusumavasena gahetabbaṃ. <span class="bld">Pubbe vuttanayenā</span>ti tatrajātakakusumesu vuttavinicchayānusārena. ‘‘Yena pupphena pūrati, tasmiṃ chinnamatte’’ti avatvā gahitamatte pārājikanti yojanā cettha viseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>. Bhāraṃ katvā baddhāni <span class="bld">bhārabaddhānī</span>ti majjhapadalopīsamāso. <span class="bld">Pupphānī</span>ti pādagghanakāni <a name="V1.0064"></a> uppalādikusumāni. <span class="bld">Chasvākāresū</span>ti udake osīdāpetuṃ sakkuṇeyyattā adhodisāya saha catasso disā, uddhanti imāsu chasu disāsu, niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Kenaci ākārenā</span>ti niddhāretabbadassanaṃ. Ṭhānācāvanassa sādhakatamattā karaṇeyeva karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Nassatī</span>ti pādagghanakapupphānaṃ ṭhānācāvanena pārājikamāpajjitvā lokiyalokuttarānaṃ anavasesaguṇānaṃ patiṭṭhānabhūtaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ nāsetvā sayaṃ guṇamaraṇena mīyatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para103"></a><span class="paranum">103</span>. <span class="bld">Pupphānaṃ kalāpa</span>nti pādagghanakauppalādikusumakalāpaṃ. <span class="bld">Udakaṃ cāletvā</span>ti yathā vīci uṭṭhāti, tathā cāletvā. <span class="bld">Pupphaṭṭhānā</span>ti pupphānaṃ ṭhitaṭṭhānā. <span class="bld">Cāvetī</span>ti kalāpaṃ kesaggamattampi apaneti. ‘‘Pupphaṃ ṭhānā cāvetī’’ti katthaci potthakesu pāṭho dissati. Pupphakalāpasseva gahitattā purimoyeva gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para104"></a><span class="paranum">104</span>. <span class="bld">‘‘Ettha gataṃ gahessāmī’’</span>ti saha pāṭhasesena yojanā. <span class="bld">Parikappetī</span>ti ‘‘ettha gataṃ gahessāmī’’ti ṭhānaṃ paricchinditvā <a name="M1.0084"></a> takketi. <span class="bld">Rakkhatī</span>ti ṭhānācāvanepi sati so parikappo pārājikāpattito taṃ bhikkhuṃ rakkhati. <span class="bld">Gataṭṭhānā</span>ti pupphakalāpena gataṃ sampattañca taṃ ṭhānañcāti viggaho. <span class="bld">‘‘Uddharanto’’</span>ti etena ‘‘pupphānaṃ kalāpa’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ. <span class="bld">‘‘Kataṭṭhānā’’</span>tipi pāṭho, katā pupphānaṃ ṭhānā uddharantoti sambandho. Udakaṃ cāletvā vīciyo uṭṭhāpetvā vīcippahārena udakapiṭṭhena parikappitaṭṭhānaṃ sampattaṃ pupphakalāpaṃ ṭhitaṭṭhānā uddharanto kesaggamattampi ṭhānā cāventoti attho. <span class="bld">‘‘Ṭhānā’’</span>ti idaṃ ‘‘bhaṭṭho’’ti iminā sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Bhaṭṭho nāma pavuccatī</span>ti attanā samādāya rakkhiyamānā pātimokkhasaṃvarasīlasaṅkhātasabbaguṇaratanaṅkurābhinibbattaṭṭhānā patito nāma hotīti pavuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para105"></a><span class="paranum">105</span>. <span class="bld">Jalato accuggatassā</span>ti ettha ‘‘pupphassā’’ti sāmatthiyā labbhati. Jalapiṭṭhito accuggatassa pupphassa sakalajalaṃ ṭhānaṃ, kaddamapiṭṭhito paṭṭhāya udakapiṭṭhipariyantaṃ pupphadaṇḍena pharitvā ṭhitaṃ sabbamudakaṃ ṭhānanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Uppāṭetvā</span>ti pupphaggaṃ ākaḍḍhitvā uppīḷetvā. <span class="bld">Tato</span>ti tasmā pupphaṭṭhānabhūtasakalajalarāsito. <span class="bld">Uju</span>nti ujuṃ katvā. <span class="bld">Uddharato</span>ti uppāṭentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>. <span class="bld">Nāḷante</span>ti uppāṭitapupphanāḷassa mūlakoṭiyā. <span class="bld">Jalato</span>ti udakapiṭṭhito. Muttamatte <a name="V1.0065"></a> kesaggamattaṃ dūraṃ katvāti pāṭhasesayojanā kātabbā. ‘‘Jalato’’ti paṭhamatatiyapādesu dvikkhattuṃ vacanaṃ atthāvisesepi padāvuttialaṅkāre aḍḍhayamakavasena vuttattā punaruttidoso na hotīti veditabbaṃ. ‘‘Muttamatte, amutte’’ti ca sambandhitabbaṃ, atthānaṃ vā visesato ubhayattha vuttanti veditabbaṃ. Tasmiṃ nāḷanteti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>. <span class="bld">Tassa</span> <a name="M1.0085"></a> nāmetvā uppāṭitassa. Saha gacchena uppāṭitassāpi ayameva vinicchayo. Idha pana sabbapupphapaṇṇanāḷāni mūlato pabhuti paṭhamaṃ ṭhitaṭṭhānato apanāmanavasena ṭhānācāvanaṃ veditabbaṃ. Evaṃ pupphādīni uppāṭentassa bhūtagāmavikopanāpattiyā ṭhāne sahapayogadukkaṭaṃ hotīti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para108-9"></a><span class="paranum">108-9</span>. Baḷisādimacchaggahaṇopakaraṇānaṃ vacanato, jale ṭhitamatamacchānaṃ vinicchayassa ca vakkhamānattā <span class="bld">macche</span>ti jīvamānakamacchānaṃ gahaṇaṃ. Upalakkhaṇavasena vā avuttasamuccayattha <span class="bld">vā</span>-saddena vā khipakādīni macchavadhopakaraṇāni vuttānevāti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Vatthū</span>ti pādo. <span class="bld">Tasmiṃ</span> macche. Uddhaṭoyeva <span class="bld">uddhaṭamatto,</span> maccho, tasmiṃ. <span class="bld">Jalā</span>ti udakato kesaggamattampi apanetvā ukkhittamatteti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para110"></a><span class="paranum">110</span>. Pupphānaṃ viya macchānampi ṭhitaṭṭhānameva ṭhānanti aggahetvā sakalajalaṃ ṭhānaṃ katvā kasmā vuttanti āha <span class="bld">‘‘ṭhānaṃ salilajānaṃ hī’’</span>tiādi. Salile jātā <span class="bld">salilajā,</span> iti pakaraṇato macchāyeva vuccanti. Atthappakaraṇasaddantarasannidhānādīhi saddā visesatthaṃ vadantīti. <span class="bld">Hī</span>ti pasiddhiyaṃ. <span class="bld">Kevala</span>nti avadhāraṇe, jalamevāti vuttaṃ hoti. Iminā bahiudakaṃ nivattitaṃ hoti. Sakalaṃ jalameva ṭhānaṃ yasmā, tasmā salilaṭṭhaṃ jalā vimocento pārājiko hotīti hetuhetumantabhāvena yojanā veditabbā. Āpannaṃ parājetīti <span class="bld">pārājikā,</span> āpatti, sā etassa atthīti <span class="bld">pārājiko,</span> puggalo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>. <span class="bld">Nīraṃ</span> udakaṃ. Vārimhi jale jāto <span class="bld">vārijo,</span> iti pakaraṇato macchova gayhati. Eteneva ākāse uppatitamaccho<a name="M1.0086"></a>, gocaratthāya ca thalamuggatakummādayo upalakkhitāti veditabbaṃ. Tesaṃ gahaṇe vinicchayo ākāsaṭṭhathalaṭṭhakathāya vuttanayena veditabbo. <span class="bld">Bhaṇḍagghena viniddise</span>ti dukkaṭādivatthuno <a name="V1.0066"></a> bhaṇḍassa agghavasena dukkaṭathullaccayapārājikāpattiyo vadeyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>. <span class="bld">Taḷāke</span>ti sarasmiṃ, iminā ca vāpipokkharaṇisobbhādijalāsayā saṅgayhanti. <span class="bld">Nadiyā</span>ti ninnagāya, iminā ca kandarādayo saṅgayhanti. <span class="bld">Ninne</span>ti āvāṭe. <span class="bld">Macchavisaṃ nāmā</span>ti ettha <span class="bld">nāma</span>-saddo saññāyaṃ. Macchavisanāmakaṃ madanaphalādikaṃ daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Gate</span>ti visapakkhipake macchaghātake gate.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>. <span class="bld">Sāmikesū</span>ti visaṃ yojetvā gatesu macchasāmikesu. <span class="bld">Āharantesū</span>ti āharāpentesu. <span class="bld">Bhaṇḍadeyya</span>nti bhaṇḍañca taṃ deyyañcāti viggaho, attanā gahitavatthuṃ vā tadagghanakaṃ vā bhaṇḍaṃ dātabbanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>. <span class="bld">Macche</span>ti matamacche. <span class="bld">Sese</span>ti namatamacche.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para116"></a><span class="paranum">116</span>. <span class="bld">Amatesu</span> gahitesūti pakaraṇato labbhati, nimittatthe cetaṃ bhummaṃ. <span class="bld">Anāpattiṃ vadantī</span>ti adinnādānāpattiyā anāpattiṃ vadanti, māraṇappattiyā pācittiyaṃ hoteva. Ayañca vinicchayo arakkhitaagopitesu assāmikataḷākādīsu veditabbo.</p>
- <p class="centered">Udakaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para117"></a><span class="paranum">117</span>. <span class="bld">Nāva</span>nti ettha ‘‘nāvā nāma yāya taratī’’ti (pārā. 99) vacanato jalatāraṇārahaṃ antamaso ekampi vahantaṃ rajanadoṇiveṇukalāpādikaṃ <a name="M1.0087"></a> veditabbaṃ. <span class="bld">Nāvaṭṭhaṃ</span> nāma <span class="bld">bhaṇḍaṃ</span> yaṃ kiñci indriyabaddhaṃ vā anindriyabaddhaṃ vā. <span class="bld">‘‘Thenetvā gaṇhissāmī’’</span>ti iminā ‘‘theyyacittassā’’ti imamatthaṃ viññāpeti. <span class="bld">Pāduddhāre</span>ti dutiyapariyesanādiatthaṃ gacchantassa pade pade. <span class="bld">Dosā</span>ti dukkaṭāpattiyo. <span class="bld">Vuttā</span>ti ‘‘nāvaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ avaharissāmī’ti theyyacitto dutiyaṃ vā pariyesati gacchati vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 99) <span class="bld">padabhājaniyaṃ</span> bhagavatā vuttā, iminā pubbapayogasahapayogadukkaṭāni, phandāpane thullaccayaṃ, ṭhānācāvane pārājikañca upalakkhaṇavasena dassitanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>. <span class="bld">Caṇḍasote</span>ti <a name="V1.0067"></a> vegena gacchante udakappavāhe, ‘‘caṇḍasote’’ti iminā bandhanaṃ vinā sabhāvena aṭṭhitabhāvassa sūcanato <span class="bld">‘‘bandhanameva ṭhāna’’</span>nti vuttaṭṭhānaparicchedassa kāraṇaṃ dassitanti veditabbaṃ. Yasmā caṇḍasote baddhā, tasmā bandhanamekameva ṭhānaṃ matanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tasmi</span>nti bandhane. <span class="bld">Dhīrā</span> vinayadharā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para119-120"></a><span class="paranum">119-120</span>. <span class="bld">‘‘Niccale udake nāva-mabandhanamavaṭṭhita’’</span>nti iminā chadhā ṭhānaparicchedassa labbhamānatte kāraṇaṃ dasseti. Nāvaṃ kaḍḍhato tassa pārājikanti sambandho. Punapi kiṃ karontoti āha <span class="bld">‘‘ekenantena samphuṭṭha’’</span>ntiādi. Taṃ nāvaṃ atikkāmayatoti sambandho. Etthāpi ‘‘kaḍḍhitavato atikkamitavato’’ti bhūtavasena attho yojetabbo. Yamettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>. Evaṃ catupassākaḍḍhane vinicchayaṃ dassetvā idāni uddhaṃ, adho ca ukkhipanaosīdāpanesu vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tathā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tathā</span>ti ‘‘tassa pārājika’’nti ākaḍḍhati. Kasmiṃ <a name="M1.0088"></a> kāleti āha <span class="bld">‘‘uddhaṃ kesaggamattampī’’</span>tiādi. <span class="bld">Adhonāvātala</span>nti nāvātalassa adho adhonāvātalaṃ, tasmiṃ uddhaṃ kesaggamattampi udakamhā vimociteti iminā sambandho. Tena phuṭṭhaṃ kesaggamattampi mukhavaṭṭiyā vimociteti yojanā. <span class="bld">Tenā</span>ti adhonāvātalena phuṭṭhe udake mukhavaṭṭiyā karaṇabhūtāya kesaggamattampi vimociteti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>. Tīre bandhitvā pana niccale jale ṭhapitā <span class="bld">yā</span> nāvā, <span class="bld">tassā</span> nāvāya <span class="bld">ṭhānaṃ</span> bandhanañca ṭhitokāso cāti dvidhā matanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>. <span class="bld">Pubbaṃ</span> paṭhamaṃ bandhanassa vimocane thullaccayaṃ hotīti yojanā. <span class="bld">Kenacupāyenā</span>ti ‘‘purato pacchato vāpī’’tiādikkamena yathāvuttopāyachakkesu yena kenaci upāyenāti attho. <span class="bld">Ṭhānā cāveti</span> nāvaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>. <span class="bld">Paṭhamaṃ ṭhānā cāvetvā</span>ti ‘‘purato pacchato vā’’tiādinā yathāvuttesu chasu ākāresu aññatarena ākārena nāvaṃ ṭhapitaṭṭhānato paṭhamaṃ cāvetvā. <span class="bld">Eseva ca nayo</span>ti nāvāya <a name="V1.0068"></a> paṭhamaṃ ṭhitaṭṭhānato cāvane thullaccayaṃ, pacchā bandhanamocane pārājikanti eseva nayo netabboti attho. Ettha ca ‘‘tīre bandhitvā niccale udake ṭhapitanāvāya bandhanañca ṭhitokāso cāti dve ṭhānāni, taṃ paṭhamaṃ bandhanā moceti, thullaccayaṃ. Pacchā channaṃ ākārānaṃ aññatarena ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. Paṭhamaṃ ṭhānā cāvetvā pacchā bandhanamocanepi eseva nayo’’ti (pārā. 99) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttavinicchayo saṅgahito. Āmasanaphandāpanesu dukkaṭathullaccayāni heṭṭhā kumbhiyaṃ vuttanayeneva ñātuṃ sakkuṇeyyattā na vuttānīti veditabbaṃ. Evamuparipi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>. <span class="bld">Ussāretvā</span>ti <a name="M1.0089"></a> udakato thalaṃ āropetvā. <span class="bld">Nikujjitvā</span>ti adhomukhaṃ katvā. Thale ṭhapitāya nāvāya mukhavaṭṭiyā phuṭṭhokāso eva ṭhānanti yojanā. <span class="bld">Hī</span>ti viseso, tena jalaṭṭhato thalaṭṭhāya nāvāya vuttaṃ visesaṃ joteti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>. Ettha adho osīdāpanassa alabbhamānatāya taṃ vinā itaresaṃ pañcannaṃ ākārānaṃ vasena ṭhānācāvanaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ñeyyo’’</span>tiādi. <span class="bld">Yato kutocī</span>ti tiriyaṃ catassannaṃ, uparidisāya ca vasena yaṃ kiñci disābhimukhaṃ kesaggamattampi atikkamento.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>. <span class="bld">Ukkujjitāyapī</span>ti uddhaṃmukhaṃ ṭhapitāyapi. <span class="bld">Ghaṭikāna</span>nti dārukhaṇḍānaṃ. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘ñeyyo ṭhānaparicchedo’’tiādinā vuttanayaṃ atidisati. So pana ukkujjitvā bhūmiyaṃ ṭhapitanāvāya yujjati. Ghaṭikānaṃ upari ṭhapitāya pana nāgadantesu ṭhapitakunte vuttavinicchayo yujjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>. <span class="bld">‘‘Theyyā’’</span>ti idaṃ ‘‘pājentassā’’ti visesanaṃ. <span class="bld">Titthe</span>ti titthāsannajale. <span class="bld">Arittenā</span>ti kenipātena. <span class="bld">Phiyenā</span>ti pājanaphalakena. <span class="bld">Pājentassā</span>ti pesentassa. <span class="bld">‘‘Taṃ pājetī’’</span>tipi pāṭho dissati, <span class="bld">taṃ</span> nāvaṃ yo <span class="bld">pājeti,</span> tassa <span class="bld">parājayo</span>ti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para129-30"></a><span class="paranum">129-30</span>. <span class="bld">Chatta</span>nti ātapavāraṇaṃ. <span class="bld">Paṇāmetvā</span>ti yathā vātaṃ gaṇhāti, tathā paṇāmetvā. <span class="bld">Ussāpetvāva cīvara</span>nti cīvaraṃ uddhaṃ uccāretvā vā. Gāthāchandavasena ‘va’iti rassattaṃ. <span class="bld">Laṅkārasadisa</span>nti pasāritapaṭasarikkhakaṃ. <span class="bld">Samīraṇa</span>nti mālutaṃ. <span class="bld">Na doso tassa vijjatī</span>ti idaṃ vātassa <a name="M1.0090"></a><a name="V1.0069"></a> avijjamānakkhaṇe evaṃ karoto pacchā āgatena vātena nītanāvāya vasena vuttaṃ. Vāyamāne pana vāte evaṃ karontassa āpattiyevāti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para131-2"></a><span class="paranum">131-2</span>. Sayameva upāgatanti sambandho. Gāmasamīpe titthaṃ <span class="bld">gāmatitthaṃ. Ta</span>nti nāvaṃ. <span class="bld">Ṭhānā</span>ti chattena vā cīvarena vā gahitavātena gantvā gāmatitthe ṭhitaṭṭhānā. <span class="bld">Acālento</span>ti phandāpanampi akaronto, iminā thullaccayassāpi abhāvaṃ dasseti. <span class="bld">‘‘Acāvento’’</span>tipi pāṭho, ṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi anapanentoti attho, iminā pārājikābhāvaṃ dasseti. <span class="bld">Kiṇitvā</span>ti mūlena vikkiṇitvā. <span class="bld">Sayameva ca gacchanti</span>nti ettha <span class="bld">ca</span>-kāro vattabbantarasamuccaye. Tathā paṇāmitachattena vā ussāpitacīvarena vā gahitavātena attanā gacchantiṃ. <span class="bld">Ṭhānā cāvetī</span>ti attanā icchitadisābhimukhaṃ katvā pājanavasena gamanaṭṭhānā cāveti.</p>
- <p class="centered">Nāvaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para133-4"></a><span class="paranum">133-4</span>. Yanti etenāti <span class="bld">yānaṃ</span>. Ramayatīti <span class="bld">ratho</span>. Vahati, vuyhati, vahanti etenāti vā <span class="bld">vayhaṃ</span>. ‘‘Upari maṇḍapasadisaṃ padaracchannaṃ, sabbapāliguṇṭhimaṃ vā chādetvā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.100) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena kataṃ sakaṭaṃ vayhaṃ nāma. <span class="bld">Sandamānikā</span>ti ‘‘ubhosu passesu suvaṇṇarajatādimayā gopānasiyo datvā garuḷapakkhakanayena katā sandamānikā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.100) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena katayānaviseso. <span class="bld">Ṭhānā cāvanayogasmi</span>nti ṭhānā cāvanappayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para135-6"></a><span class="paranum">135-6</span>. Dasaṭṭhānācāvanavasena pārājikaṃ vadantehi paṭhamaṃ ṭhānabhedassa ñātabbattā taṃ dassetvā āpattibhedaṃ dassetumāha <a name="M1.0091"></a> <span class="bld">‘‘yānassa dukayuttassā’’</span>tiādi. <span class="bld">Dukayuttassā</span>ti dukaṃ goyugaṃ yuttassa yassāti, yutte yasminti vā viggaho. <span class="bld">Dasa ṭhānānī</span>ti dvinnaṃ goṇānaṃ aṭṭha pādā, dve ca cakkānīti etesaṃ dasannaṃ patiṭṭhitaṭṭhānānaṃ vasena dasa ṭhānāni vadeyyāti attho. Eteneva nayena catuyuttādiyāne aṭṭhārasāti ṭhānabhedassa nayo dassito hoti. <span class="bld">Yānaṃ pājayato</span>ti sakaṭādiyānaṃ pesayato. ‘‘Dhureti yugāsanne’’ti aṭṭhakathāya <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. Rathīsāya yugena saddhiṃ bandhanaṭṭhānāsanneti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Dhura’’</span>nti ca yugasseva nāmaṃ. ‘‘Dhuraṃ chaḍḍetvā, dhuraṃ āropetvā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.100) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato taṃsahacariyāya sambandhanaṭṭhānampi <a name="V1.0070"></a> dhuraṃ nāma. Idha pana gaṅgā-saddo viya gaṅgāsamīpe dhurasamīpe pājakassa nisajjārahaṭṭhāne dhurassa vattamānatā labbhati.</p>
- <p class="bodytext">Goṇānaṃ pāduddhāre tassa thullaccayaṃ viniddiseti yojanā. Idañca goṇānaṃ avilomakālaṃ sandhāya vuttaṃ. Vilomakāle sambhavantaṃ visesaṃ jotetuṃ <span class="bld">‘‘thullaccayaṃ tu’’</span> iccatra <span class="bld">tu</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace pana goṇā ‘nāyaṃ amhākaṃ sāmiko’ti ñatvā dhuraṃ chaḍḍetvā ākaḍḍhantā tiṭṭhanti vā phandanti vā, rakkhati tāva. Goṇe puna ujukaṃ paṭipādetvā dhuraṃ āropetvā daḷhaṃ yojetvā pācanena vijjhitvā pājentassa vuttanayeneva tesaṃ pāduddhārena thullaccaya’’nti vuttaviseso saṅgahitoti daṭṭhabbo. <span class="bld">Cakkānaṃ hī</span>ti ettha adhikena <span class="bld">hi</span>-saddena ‘‘sacepi sakaddame magge ekaṃ cakkaṃ kaddame laggaṃ hoti, dutiyaṃ cakkaṃ goṇā parivattentā pavattenti, ekassa pana ṭhitattā na tāva avahāro hoti. Goṇe pana puna ujukaṃ paṭipādetvā pājentassa <a name="M1.0092"></a> ṭhitacakke kesaggamattaṃ phuṭṭhokāsaṃ atikkante pārājika’’nti (pārā. aṭṭha. 1.100) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaviseso dassito hotīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para137-9"></a><span class="paranum">137-9</span>. Ettāvatā yuttayānavinicchayaṃ dassetvā idāni ayuttayānavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ayuttakassā’’</span>tiādi. Dhurena upatthambhaniyaṃ ṭhitassa tassa ayuttakassāpi ca yānakassa upatthambhanicakkakānaṃ vasena tīṇeva ṭhānāni bhavantīti yojanā. Tattha <span class="bld">ayuttakassā</span>ti goṇehi ayuttakassa. <span class="bld">Dhurenā</span>ti yathāvuttanayena dhurayuttaṭṭhānasamīpadesena, sakaṭasīsenāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Upatthambhaniya</span>nti sakaṭasīsopatthambhaniyā upari ṭhitassa. Upatthambhayati dhuranti upatthambhanī. Sakaṭassa pacchimabhāgopatthambhanatthaṃ dīyamānaṃ daṇḍadvayaṃ pacchimopatthambhanī nāma, purimabhāgassa dīyamānassa upatthambhanī purimopatthambhanī nāmāti ayamupatthambhanīnaṃ viseso. Idha purimopatthambhanī adhippetā. <span class="bld">‘‘Upatthambhanicakkakānaṃ vasena tīṇeva ṭhānānī’’</span>ti idaṃ heṭṭhā akappakatāya upatthambhaniyā vasena vuttaṃ, kappakatāya pana vasena ‘‘cattārī’’ti vattabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘ṭhānāni tīṇevā’’ti ākaḍḍhati, dārucakkadvayavasena tīṇi ṭhānānīti attho. <span class="bld">‘‘Dārūna’’</span>nti iminā bahuvacananiddesena rāsikatadārūnaṃ dārukassa ekassāpi phalakassāpi gahaṇaṃ veditabbaṃ. <span class="bld">‘‘Bhūmiyampi dhureneva, tatheva ṭhapitassa cā’’</span>ti iminā <a name="V1.0071"></a> tīṇiyeva ṭhānānīti atidisati. Ettha dhuracakkānaṃ patiṭṭhitokāsavasena tīṇi ṭhānāni. Ettha ca <span class="bld">upariṭṭhapitassa cā</span>ti <span class="bld">ca</span>-kāraṃ ‘‘bhūmiyaṃ ṭhapitassā’’ti etthāpi yojetvā samuccayaṃ kātuṃ sakkāti. Tattha adhikavacanena ca-kārena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yaṃ pana ayuttakaṃ dhure ekāya, pacchato <a name="M1.0093"></a> ca dvīhi upatthambhanīhi upatthambhetvā ṭhapitaṃ, tassa tiṇṇaṃ upatthambhanīnaṃ, cakkānañca vasena pañca ṭhānāni. Sace dhure upatthambhanī heṭṭhābhāge kappakatā hoti, cha ṭhānānī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.100) vuttavinicchayaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Purato pacchato vāpī</span>ti ettha ‘‘kaḍḍhitvā’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Api</span>-saddena ‘‘ukkhipitvāpī’’ti avuttaṃ samuccinoti. Yo pana purato kaḍḍhitvā ṭhānā cāveti, yo vā pana pacchato kaḍḍhitvā ṭhānā cāveti, yo vā pana ukkhipitvā ṭhānā cāvetīti yojanā. <span class="bld">Tiṇṇa</span>nti ime tayo gahitā, ‘‘tesa’’nti sāmatthiyā labbhati, tesaṃ tiṇṇaṃ puggalānanti vuttaṃ hoti. Kadā kiṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘thullaccayaṃ tu…pe… parājayo’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Ṭhānā cāve’’</span>ti idaṃ ‘‘thullaccaya’’nti imināpi sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Tu</span>-saddassa visesajotanatthaṃ upāttattā sāvasesaṭṭhānācāvane phandāpanathullaccayaṃ, niravasesaṭṭhānācāvane pana kate ṭhānācāvanapārājikā vuttā hotīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para140"></a><span class="paranum">140</span>. <span class="bld">Akkhānaṃ sīsakehī</span>ti akkhassa ubhayakoṭīhi. ‘‘Jātyākhyāyamekasmiṃ bahuvacanamaññatarāya’’miti vacanato ekasmiṃ atthe bahuvacanaṃ yujjati. <span class="bld">‘‘Ṭhitassā’’</span>ti etassa visesanassa ‘‘yānassā’’ti visesitabbaṃ sāmatthiyā labbhati. ‘‘Ṭhānāni dve’’ti vuttattā yathā sakaṭadhuraṃ bhūmiṃ na phusati, evaṃ uccataresu dvīsu tulādidārūsu dve akkhasīse āropetvā ṭhapitaṃ yānameva gayhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para141"></a><span class="paranum">141</span>. <span class="bld">Kaḍḍhanto</span>ti dvinnaṃ akkhasīsānaṃ ādhārabhūtesu dārūsu ghaṃsitvā ito cito ca kaḍḍhanto. <span class="bld">Ukkhipanto</span>ti ujuṃ ṭhitaṭṭhānato uccārento. <span class="bld">Phuṭṭhokāsaccaye</span>ti phuṭṭhokāsato <a name="M1.0094"></a> kesaggamattātikkame. <span class="bld">Aññassā</span>ti yathāvuttappakārato itarassa. <span class="bld">Yassa kassaci</span> rathādikassa yānassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para142"></a><span class="paranum">142</span>. <span class="bld">Akkhuddhīna</span>nti catunnaṃ akkharuddhanakaāṇīnaṃ. Akkhassa ubhayakoṭīsu cakkāvuṇanaṭṭhānato <a name="V1.0072"></a> anto dvīsu sakaṭabāhāsu akkharuddhanatthāya dve aṅguliyo viya ākoṭitā catasso āṇiyo akkhuddhi nāma. <span class="bld">Dhurassā</span>ti dhurabandhanaṭṭhānāsannassa rathasīsaggassa. <span class="bld">Taṃ</span> yānaṃ. <span class="bld">Vā</span>-saddena passe vā gahetvā kaḍḍhanto, majjhe vā gahetvā ukkhipentoti kiriyantaraṃ vikappeti. <span class="bld">Gahetvā</span>ti ettha ‘‘kaḍḍhanto’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Ṭhānā cāvetī</span>ti <span class="bld">uddhīsu</span> gahetvā kaḍḍhanto attano disāya uddhiantena phuṭṭhaṭṭhānaṃ itarena uddhipariyantena kesaggamattampi atikkāmeti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Uddhīsu vā’’</span>ti sāsaṅkavacanena anuddhikayānassāpi vijjamānattaṃ sūcitaṃ hoti. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘atha uddhikhāṇukā na honti, samameva bāhaṃ katvā majjhe vijjhitvā akkhasīsāni pavesitāni honti, taṃ heṭṭhimatalassa samantā sabbaṃ pathaviṃ phusitvā tiṭṭhati, tattha catūsu disāsu, uddhañca phuṭṭhaṭṭhānātikkamavasena pārājikaṃ veditabba’’nti (pārā. aṭṭha. 1.100) vuttavinicchayañca byatirekavasena saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para143"></a><span class="paranum">143</span>. <span class="bld">Nābhiyā</span>ti nābhimukhena. <span class="bld">Ekameva siyā ṭhāna</span>nti ekaṃ nābhiyā phuṭṭhaṭṭhānameva ṭhānaṃ bhavatīti attho. ‘‘Ekamassa siyā ṭhāna’’nti potthakesu dissati, tato purimapāṭhova sundarataro. <span class="bld">Paricchedopī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo visesatthajotako, paricchedo panāti attho. <span class="bld">Pañcadhā</span>ti nābhiyā catupassapariyantaṃ, uddhañca pañcadhā, ṭhānācāvanākāro hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para144"></a><span class="paranum">144</span>. <span class="bld">Ṭhānāni</span> <a name="M1.0095"></a> <span class="bld">dve</span>ti nemiyā, nābhiyā ca phuṭṭhaṭṭhānavasena dve ṭhānāni. <span class="bld">Assā</span>ti cakkassa. <span class="bld">Tesaṃ</span> dvinnaṃ ṭhānānaṃ. Bhittiādiṃ apassāya ṭhapitacakkassāpi hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vutto ayampi vinicchayo vutto, yopi iminā ca pāṭhena dassito hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para145"></a><span class="paranum">145</span>. <span class="bld">Anārakkha</span>nti sāmikena asaṃvihitārakkhaṃ. <span class="bld">Adhodetvā</span>ti goṇe apesetvā. <span class="bld">Vaṭṭati,</span> pārājikaṃ na hotīti adhippāyo. Sāmike āharāpente pana bhaṇḍadeyyaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Yānaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para146"></a><span class="paranum">146</span>. Bhāraṭṭhakathāya <span class="bld">sīsakkhandhakaṭolambavasā</span>ti evaṃnāmakānaṃ sarīrāvayavānaṃ vasena bhāro <a name="V1.0073"></a> catubbidho hoti. Tattha sīsabhārādīsu asammohatthaṃ sīsādīnaṃ paricchedo veditabbo – sīsassa tāva purimagale galavāṭako piṭṭhigale kesañci kesante āvaṭṭo hoti, galasseva ubhosu passesu kesañci kesāvaṭṭā oruyha jāyanti, ye ‘‘kaṇṇacūḷikā’’ti vuccanti, tesaṃ adhobhāgo cāti ayaṃ heṭṭhimaparicchedo, tato upari <span class="bld">sīsaṃ,</span> etthantare ṭhitabhāro <span class="bld">sīsabhāro</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext">Ubhosu passesu kaṇṇacūḷikāhi paṭṭhāya heṭṭhā, kapparehi paṭṭhāya upari, piṭṭhigalāvaṭṭato ca galavāṭakato ca paṭṭhāya heṭṭhā, piṭṭhivemajjhāvaṭṭato ca uraparicchedamajjhe hadayaāvāṭato ca paṭṭhāya upari <span class="bld">khandho,</span> etthantare ṭhitabhāro <span class="bld">khandhabhāro</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext">Piṭṭhivemajjhāvaṭṭato<a name="M1.0096"></a>, pana hadayaāvāṭato ca paṭṭhāya heṭṭhā yāva pādanakhasikhā, ayaṃ <span class="bld">kaṭi</span>paricchedo, etthantare samantato sarīre ṭhitabhāro <span class="bld">kaṭibhāro</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext">Kapparato paṭṭhāya pana heṭṭhā yāva hatthanakhasikhā, ayaṃ <span class="bld">olambaka</span>paricchedo, etthantare ṭhitabhāro <span class="bld">olambako</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext">Bharatīti <span class="bld">bhāro,</span> bharati etena, etasminti vā <span class="bld">bhāro,</span> iti yathāvuttasīsādayo avayavā vuccanti. Bhāre tiṭṭhatīti <span class="bld">bhāraṭṭhaṃ</span>. Iti sīsādīsu ṭhitaṃ bhaṇḍaṃ vuccati. ‘‘Bhāroyeva bhāraṭṭha’’nti (pārā. aṭṭha. 1.101) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato bharīyatīti <span class="bld">bhāro,</span> kammani siddhena bhāra-saddena bhaṇḍameva vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para147"></a><span class="paranum">147</span>. <span class="bld">Sirasmiṃyevā</span>ti yathāparicchinne sirasi eva. <span class="bld">Sāretī</span>ti anukkhipanto ito cito ca sāreti. <span class="bld">Thullaccayaṃ siyā</span>ti phandāpanathullaccayaṃ bhaveyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para148"></a><span class="paranum">148</span>. <span class="bld">Khandha</span>nti yathāparicchinnameva khandhaṃ. <span class="bld">Oropite</span>ti ohārite. <span class="bld">Sīsato</span>ti ettha ‘‘uddha’’nti pāṭhaseso, yathāparicchinnasīsato uparīti attho. <span class="bld">Kesaggamattampī</span>ti kesaggamattaṃ dūraṃ katvā. <span class="bld">Pi</span>-saddo pageva tato adhikanti dīpeti. <span class="bld">Mocentopī</span>ti kesaggena aphusantaṃ apanento. Etthāpi <span class="bld">pi</span>-saddena na kevalaṃ khandhaṃ oropentasseva pārājikaṃ, apica kho mocentopi <a name="V1.0074"></a> parājitoti heṭṭhā vuttamapekkhati. Pasibbakādiyamakabhāraṃ pana sīse ca piṭṭhiyañcāti dvīsu ṭhānesu ṭhitattā dvīhi ṭhānehi apanayanena pārājikaṃ hoti, tañca <span class="bld">‘‘sīsato mocento’’</span>ti imināva ekadesavasena saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para149-50"></a><span class="paranum">149-50</span>. Evaṃ <a name="M1.0097"></a> sīsabhāre vinicchayaṃ dassetvā tadanantaraṃ uddesakkamesu khandhabhārādīsu vinicchaye dassetabbepi avasāne vuttaolambakabhāre vinicchayaṃ dassetvā ādyantabhārānaṃ vuttanayānusārena sesesupi vinicchayaṃ atidisitumāha <span class="bld">‘‘bhāra’’</span>ntiādi. <span class="bld">Suddhamānaso</span>ti pātarāsādikāraṇena atheyyacitto, hatthagatabhāraṃ theyyacittena bhūmiyaṃ ṭhapananissajjanādiṃ karontassa hatthato muttamatte pārājikanti idametena upalakkhitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ettha vuttanayenevā</span>ti sīsabhāraolambakabhāresu vuttānusārena. <span class="bld">Sesesupi bhāresū</span>ti khandhabhārādikesupi. <span class="bld">Matisārena</span> sāramatinā. <span class="bld">Veditabbo vinicchayo</span>ti yathāparicchinnesu ṭhānesu ṭhitaṃ pādagghanakaṃ yaṃ kiñci vatthuṃ theyyacittena ‘‘gaṇhissāmī’’ti āmasantassa dukkaṭaṃ, ṭhānā acāvetvā phandāpentassa thullaccayaṃ, yathāparicchinnaṭṭhānātikkamanavasena vā uddhaṃukkhipanavasena vā ṭhānā cāventassa pārājikaṃ hotīti ayaṃ vinicchayo veditabboti attho.</p>
- <p class="centered">Bhāraṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para151-3"></a><span class="paranum">151-3</span>. Idāni ārāmaṭṭhavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dukkaṭa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Ārāma</span>nti campakādipupphārāmañca ambādiphalārāmañcāti dvīsu ārāmesu yaṃ kañci ārāmaṃ. Āramanti ettha pupphādikāminoti viggaho, taṃ <span class="bld">ārāmaṃ, abhi</span>-saddayoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Abhiyuñjato</span>ti parāyattabhāvaṃ jānanto ‘‘mama santaka’’nti aṭṭaṃ katvā gaṇhituṃ theyyacittena sahāyādibhāvatthaṃ dutiyakapariyesanādivasena abhiyuñjantassa dukkaṭaṃ muninā vuttanti iminā sambandhanīyaṃ, adinnādānassa pubbapayogattā sahapayogagaṇanāya dukkaṭanti bhagavatā <a name="M1.0098"></a> vuttanti attho. <span class="bld">Dhammaṃ caranto</span>ti aṭṭaṃ karonto. <span class="bld">Paraṃ</span> sāmikaṃ <span class="bld">parājeti ce,</span> sayaṃ sāsanato <span class="bld">parājito</span>ti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tassā</span>ti bhaṇḍasāmino. <span class="bld">Vimatiṃ janayantassā</span>ti ‘‘iminā saha aṭṭaṃ katvā mama santakaṃ labhissāmi <a name="V1.0075"></a> vā, na vā’’ti saṃsayaṃ uppādentassa corassa. Yopi dhammaṃ caranto sayaṃ parajjati, tassa ca thullaccayanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sāmino dhuranikkhepe</span>ti ‘‘ayaṃ thaddho kakkhaḷo jīvitabrahmacariyantarāyampi me kareyya, alaṃ dāni mayhaṃ iminā ārāmenā’’ti sāmino dhuranikkhepe sati, attano ‘‘na dassāmī’’ti dhuranikkhepe cāti yojanā. Evaṃ ubhinnaṃ dhuranikkhepe pārājikaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti abhiyuñjantassa. <span class="bld">Sabbesaṃ kūṭasakkhīnañcā</span>ti <span class="bld">ca</span>-kāro luttaniddiṭṭhoti veditabbo. Corassa assāmikabhāvaṃ ñatvāpi tadāyattakaraṇatthaṃ yaṃ kiñci vadantā kūṭasakkhino, tesaṃ sabbesampi bhikkhūnaṃ pārājikaṃ hotīti attho.</p>
- <p class="centered">Ārāmaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para154"></a><span class="paranum">154</span>. Vihāraṭṭhakathāyaṃ <span class="bld">vihāra</span>nti upalakkhaṇattā ‘‘pariveṇaṃ vā, āvāsaṃ vā’’ti ca gahetabbaṃ. <span class="bld">Saṅghika</span>nti cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa bhikkhūnaṃ dinnattā saṅghasantakaṃ. <span class="bld">Kañcī</span>ti khuddakaṃ, mahantaṃ vāti attho. Acchinditvāna gaṇhituṃ abhiyuñjantassa pārājikā na sijjhatītipi pāṭhasesayojanā. Hetuṃ dasseti <span class="bld">‘‘sabbesaṃ dhuranikkhepābhāvato’’</span>ti, sabbasseva cātuddisikasaṅghassa dhuranikkhepassa asambhavatoti attho. ‘‘Vihāra’’nti ettakameva avatvā ‘‘saṅghika’’nti visesanena dīghabhāṇakādibhedassa gaṇassa, ekapuggalassa vā dinnavihārādiṃ acchinditvā gaṇhante dhuranikkhepasambhavā pārājikanti vuttaṃ hoti. Ettha vinicchayo ārāme viya <a name="M1.0099"></a> veditabbo. Imesu tatraṭṭhabhaṇḍe vinicchayo bhūmaṭṭhathalaṭṭhaākāsaṭṭhavehāsaṭṭhesu vuttanayena ñātuṃ sakkāti na vuttoti veditabbo.</p>
- <p class="centered">Vihāraṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para155-6"></a><span class="paranum">155-6</span>. Khettaṭṭhe <span class="bld">sīsānī</span>ti valliyo. <span class="bld">Nidampitvānā</span>ti yathā dhaññamattaṃ hatthagataṃ hoti, tathā katvā. <span class="bld">Asitenā</span>ti dāttena. <span class="bld">Lāyitvā</span>ti dāyitvā. Sabbakiriyāpadesu <span class="bld">‘‘sāliādīnaṃ sīsānī’’</span>ti sambandhanīyaṃ. Sāliādīnaṃ sīsāni nidampitvā gaṇhato yasmiṃ bīje gahite vatthu pūrati, tasmiṃ bandhanā mocite tassa pārājikaṃ bhaveti yojanā. Asitena lāyitvā gaṇhato <a name="V1.0076"></a> yasmiṃ sīse gahite…pe… bhave, karena chinditvā gaṇhato yassaṃ muṭṭhiyaṃ gahitāyaṃ…pe… bhaveti yojanā. <span class="bld">Bīje</span>ti vīhādiphale. <span class="bld">Vatthu pūratī</span>ti pādagghanakaṃ hotīti. <span class="bld">Muṭṭhiya</span>nti sīsamuṭṭhiyaṃ, bījamuṭṭhiyaṃ vā. <span class="bld">Bandhanā mocite</span>ti bandhanaṭṭhānato mocite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>. <span class="bld">Daṇḍo vā</span>ti vatthupūrakavīhidaṇḍo vā. Acchinno rakkhatīti sambandho. <span class="bld">Taco vā</span>ti tassa daṇḍassa ekapasse challi vā acchinno rakkhaticceva sambandho. <span class="bld">Vā</span>-ggahaṇena idhāvuttaṃ <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ (pārā. aṭṭha. 1.104) ‘‘vāko’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Vāko</span> nāma daṇḍe vā tace vā bāhiraṃ. Idhāpi taco vā acchinno rakkhatīti yojanā. <span class="bld">Vīhināḷampi vā</span>ti gahitadhaññasālisīsena patiṭṭhitaṃ vīhikudrūsādigacchānaṃ nāḷaṃ, tacagabbhoti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Dīgha</span>nti dīghaṃ ce hoti. <span class="bld">‘‘Anikkhantovā’’</span>ti iminā ‘‘daṇḍo’’ti sambandho. ‘‘Tato’’ti pāṭhaseso. Tato <a name="M1.0100"></a> dīghavīhināḷato sabījavīhisīsadaṇḍo sabbaso chinno chinnakoṭiyā kesaggamattampi bahi anikkhantoti attho. <span class="bld">Rakkhatī</span>ti taṃ bhikkhuṃ dukkaṭathullaccayapārājikavatthūnaṃ anurūpāpattito pāleti. Mutto ce, na rakkhatīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Vuttañcetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘vīhināḷaṃ dīghampi hoti, yāva antonāḷato vīhisīsadaṇḍako na nikkhamati, tāva rakkhati. Kesaggamattampi nāḷato daṇḍakassa heṭṭhimatale nikkhantamatte bhaṇḍagghavasena kāretabbo’’ti (pārā. 1.104). Tathā imināva vinicchayena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘lāyitabbavatthupūrakavīhisīsamuṭṭhiyā mūle chinnepi sīsesu acchinnavīhisīsaggehi saddhiṃ jaṭetvā ṭhitesu rakkhati, jaṭaṃ vijaṭetvā viyojitesu yathāvuttapārājikādiāpattiyo hontī’’ti evamādiko vinicchayo ca sūcitoti gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para158"></a><span class="paranum">158</span>. <span class="bld">Madditvā</span>ti vīhisīsāni madditvā. <span class="bld">Papphoṭetvā</span>ti bhusādīni ophunitvā. Ito sāraṃ gaṇhissāmīti parikappetīti yojanā. <span class="bld">Ito</span>ti vīhisīsato. <span class="bld">Sāraṃ gaṇhissāmī</span>ti sārabhāgaṃ ādiyissāmi. Sace parikappetīti yojanā. <span class="bld">Rakkhatī</span>ti vatthupahonakappamāṇaṃ dāttena lāyitvā vā hatthena chinditvā vā ṭhānā cāvetvā gahitampi yāva parikappo na niṭṭhāti, tāva āpattito rakkhatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para159"></a><span class="paranum">159</span>. <span class="bld">Maddanepī</span>ti vīhisīsamaddanepi. <span class="bld">Uddharaṇepī</span>ti palālāpanayanepi. <span class="bld">Papphoṭanepī</span>ti bhusādikacavarāpanayanepi<a name="V1.0077"></a>. <span class="bld">Doso natthī</span>ti agghavasena pārājikādiāpattiyo na bhavanti, sahapayogadukkaṭaṃ pana hoteva. <span class="bld">Attano…pe… parājayo</span>ti <a name="M1.0101"></a> attano paṭhamaṃ parikappitākārena sabbaṃ katvā sārabhāgaṃ gaṇhituṃ attano bhājane pakkhittamatte yathāvuttapārājikādayo hontīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para160"></a><span class="paranum">160</span>. Ettāvatā ‘‘khettaṭṭhaṃ nāma bhaṇḍaṃ khette catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ hoti bhūmaṭṭhaṃ thalaṭṭhaṃ ākāsaṭṭhaṃ vehāsaṭṭha’’nti (pārā. 104) vuttāni khettaṭṭhāni cattāri yathāvuttasadisānīti tāni pahāya ‘‘tatthajātaka’’ntiādi <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgate tatrajāte vinicchayaṃ dassetvā idāni ‘‘khettaṃ nāma yattha pubbaṇṇaṃ vā aparaṇṇaṃ vā jāyatī’’ti (pārā. 104) evamāgate khettepi vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘jāna’’</span>ntiādi. <span class="bld">Jāna</span>nti parasantakabhāvaṃ jānanto. <span class="bld">Khīla</span>nti appitakkharaṃ vā itaraṃ vā pāsāṇādikhīlaṃ. <span class="bld">Saṅkāmetī</span>ti parāyattabhūmiṃ sāmikā yathā passanti, tathā vā aññathā vā attano santakaṃ kātukāmatāya kesaggamattampi ṭhānaṃ yathā sasantakaṃ hoti, tathā theyyacittena nikhaṇatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para161"></a><span class="paranum">161</span>. Taṃ pārājikattaṃ tassa kadā hotīti āha <span class="bld">‘‘sāmikānaṃ tu dhuranikkhepane satī’’</span>ti. ‘‘Hotī’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Tu</span>-saddena ‘‘attano vā’’ti visesassa saṅgahitattā sāmino nirālayabhāvasaṅkhātadhuranikkhepe ca ‘‘sāmikassa na dassāmī’’ti attano dhuranikkhepe ca tassa pārājikattaṃ hotīti attho. <span class="bld">Evamudīrita</span>nti ‘‘kesaggamattampī’’ti evaṃ niyamitaṃ kathitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para162"></a><span class="paranum">162</span>. <span class="bld">Yā panā</span>ti yā bhūmi pana. <span class="bld">Tesu</span> dvīsu khīlesu. <span class="bld">Ādo thullaccaya</span>nti paṭhame khīle saṅkāmite so bhikkhu thullaccayaṃ āpajjati. <span class="bld">Dutiye</span>ti dutiye khīle saṅkāmite parājayo <a name="M1.0102"></a> hotīti yojanā. Bahūhi khīlehi gahetabbaṭṭhāne pariyantakhīlesu dvīsu vinicchayo ca eteneva vutto hoti. Ettha pana ante khīladvayaṃ vinā avasesakhīlanikhaṇane ca itaresu tadatthesu sabbapayogesu ca dukkaṭaṃ hotīti viseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para163-4"></a><span class="paranum">163-4</span>. ‘‘Mamedaṃ santaka’’nti ñāpetukāmoti sambandho. Parasantakāya bhūmiyā parāyattabhāvaṃ ñatvāva theyyacittena kesaggamattampi ṭhānaṃ gaṇhitukāmatāya ‘‘ettakaṃ ṭhānaṃ mama santaka’’nti <a name="V1.0078"></a> rajjuyā vā yaṭṭhiyā vā minitvā parassa ñāpetukāmoti attho. <span class="bld">Yehi dvīhi payogehī</span>ti sabbapacchimakehi rajjupasāraṇayaṭṭhipātanānamaññatarehi dvīhi payogehi. <span class="bld">Tesū</span>ti niddhāraṇe bhummaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Idha <span class="bld">rajjuṃ vāpī</span>ti vikappattha<span class="bld">vā</span>-saddena ‘‘yaṭṭhiṃ vā’’ti yojetabbepi avuttasamuccayatthaṃ adhikavacanabhāvena vutta<span class="bld">pi</span>-saddena idhāvuttamariyādavatīnaṃ vinicchayassa ñāpitattā yathāvuttarajjuyaṭṭhivinicchayesu viya parasantakāya bhūmiyā kesaggamattampi ṭhānaṃ theyyacittena gaṇhitukāmatāya vatipāde nikhaṇitvā vā sākhāmattena vā vatiṃ karontassa mariyādaṃ vā bandhantassa pākāraṃ vā cinantassa paṃsumattikā vā vaḍḍhentassa pubbapayoge pācittiyaṭṭhāne pācittiyañca dukkaṭañca sahapayoge kevaladukkaṭañca pacchimapayogesu dvīsu paṭhamapayoge thullaccayañca avasānapayoge pārājikañca hotīti vinicchayopi saṅgahitoti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Khettaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para165"></a><span class="paranum">165</span>. Vatthaṭṭhādīsu <span class="bld">vatthaṭṭhassā</span>ti ettha ‘‘vatthu nāma ārāmavatthu vihāravatthū’’ti (pārā. 105) <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā pupphādiārāme <a name="M1.0103"></a> kātuṃ saṅkharitvā ṭhapitabhūmi ca pubbakatārāmānaṃ vināse tucchabhūmi ca vihāraṃ kātuṃ abhisaṅkhatā bhūmi ca naṭṭhavihārabhūmi cāti evaṃ vibhāgavati vasati ettha uparopo vā vihāro vāti ‘‘vatthū’’ti vuccati iccevaṃ duvidhaṃ vatthuñca ‘‘vatthuṭṭhaṃ nāma bhaṇḍaṃ vatthusmiṃ catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ hoti bhūmaṭṭhaṃ thalaṭṭhaṃ ākāsaṭṭhaṃ vehāsaṭṭha’’nti (pārā. 105) vacanato evaṃ catubbidhaṃ bhaṇḍañcāti idaṃ dvayaṃ vatthu ca vatthuṭṭhañca vatthuvatthuṭṭhanti vattabbe ekadesasarūpekasesavasena samāsetvā, u-kārassa ca akāraṃ katvā ‘‘vatthaṭṭhassā’’ti dassitanti gahetabbaṃ. Yathāvuttaduvidhavatthuno, vatthaṭṭhassa ca bhaṇḍassāti attho. <span class="bld">Khettaṭṭhe</span>ti etthāpi ayameva samāsoti khette ca khettaṭṭhe cāti gahetabbaṃ. Nāvaṭṭhādivohārepi eseva nayo. <span class="bld">Gāmaṭṭhepi cā</span>ti ‘‘gāmaṭṭhaṃ nāma bhaṇḍaṃ gāme catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ hoti bhūmaṭṭhaṃ…pe… vehāsaṭṭha’’nti (pārā. 106) vutte catubbidhe gāmaṭṭhabhaṇḍepīti attho.</p>
- <p class="centered">Vatthaṭṭhagāmaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para166"></a><span class="paranum">166</span>. Araññaṭṭhakathāyaṃ <a name="V1.0079"></a> <span class="bld">‘‘tiṇaṃ vā’’</span>tiādipadānaṃ ‘‘tatthajātaka’’nti padena sambandho. <span class="bld">Tatthajātaka</span>nti ‘‘araññaṃ nāma yaṃ manussānaṃ pariggahitaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.107) vacanato tatthajātaṃ yaṃ kiñci manussasantakaṃ sāmikānaṃ akāmā agahetabbato sārakkhe araññe uppannanti attho. <span class="bld">Tiṇaṃ vā</span>ti parehi lāyitvā ṭhapitaṃ vā attanā lāyitabbaṃ vā gehacchādanārahaṃ tiṇaṃ vā. <span class="bld">Paṇṇaṃ vā</span>ti evarūpameva gehacchādanārahaṃ tālapaṇṇādipaṇṇaṃ vā. <span class="bld">Lataṃ vā</span>ti tathārūpameva vettalatādikaṃ valliṃ vā. Yā pana dīghā hoti<a name="M1.0104"></a>, mahārukkhe ca gacche ca vinivijjhitvā vā veṭhetvā vā gatā, sā mūle chinnāpi avahāraṃ na janeti, agge chinnāpi. Yadā pana aggepi mūlepi chinnā hoti, tadā avahāraṃ janeti. Sace pana veṭhetvā ṭhitā hoti, veṭhetvā ṭhitā pana rukkhato mocitamattā avahāraṃ janetīti ayamettha viseso. Sāmikena avissajjitālayaṃ challivākādiavasesabhaṇḍañca imināva upalakkhitvā saṅgahitanti veditabbaṃ. <span class="bld">Kaṭṭhameva vā</span>ti dāruṃ vā. <span class="bld">Bhaṇḍaggheneva kātabbo</span>ti ettha antobhūtahetutthavasena kāretabboti attho gahetabbo. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhaṇḍagghena kāretabbo’’ti. Avahaṭatiṇādibhaṇḍesu agghavasena māsakaṃ vā ūnamāsakaṃ vā hoti, dukkaṭaṃ. Atirekamāsakaṃ vā ūnapañcamāsakaṃ vā hoti, thullaccayaṃ. Pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā hoti, pārājikaṃ. Pārājikaṃ ce anāpanno, āmasanadukkaṭaṃ, phandāpanathullaccayañca kāretabboti attho. <span class="bld">Gaṇhanto</span>ti avaharanto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para167-74"></a><span class="paranum">167-74</span>. Idāni ‘‘kaṭṭhameva vā’’ti vuttarukkhadārūsu vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mahagghe’’</span>tiādi. <span class="bld">Mahagghe</span>ti pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghakaṃ hutvā mahagghe. <span class="bld">Nassatī</span>ti theyyacittasamaṅgī hutvā chinnamattepi pārājikaṃ āpajjati. <span class="bld">Pi</span>-saddo avadhāraṇe. <span class="bld">‘‘Kocipī’’</span>ti iminā addhagatopi allaṃ vā hotu purāṇaṃ vā, tacchetvā ṭhapitaṃ na gahetabbamevāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Mūle</span>ti upalakkhaṇamattaṃ. ‘‘Agge ca mūle ca chinno hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.107) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato mūlañca aggañca chinditvāti gahetabbo. <span class="bld">Addhagata</span>nti jiṇṇagaḷitapatitatacaṃ, cirakālaṃ ṭhitanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Lakkhaṇe</span>ti <a name="M1.0105"></a> attano santakaṃ ñāpetuṃ rukkhakkhandhe tacaṃ chinditvā katasallakkhaṇe. <span class="bld">Challiyonaddhe</span>ti <a name="V1.0080"></a> samantato abhinavuppannāhi challīhi pariyonandhitvā adassanaṃ gamite. <span class="bld">Ajjhāvutthañcā</span>ti ettha ‘‘geha’’nti pāṭhaseso. Gehaṃ katañca ajjhāvutthañcāti yojanā. Gehaṃ kātuṃ araññasāmikānaṃ mūlaṃ datvā rukkhe kiṇitvā chinnadārūhi taṃ gehaṃ katañca paribhuttañcāti attho. <span class="bld">Vinassantañcā</span>ti etthāpi ‘‘avasiṭṭhaṃ dāru’’nti pāṭhaseso. Taṃ gehaṃ katvā avasiṭṭhaṃ vassātapādīhi vividhā jīritvā vinassamānaṃ, vipannadārunti vuttaṃ hoti. Gaṇhato na doso kocīti sambandho. ‘‘Sāmikā nirālayā’’ti gaṇhato kācipi āpatti natthīti attho. Kiṃkāraṇanti ce? Araññasāmikehi mūlaṃ gahetvā aññesaṃ dinnattā, tesañca nirālayaṃ chaḍḍitattāti idamettha kāraṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Vuttañhetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘gehādīnaṃ atthāya rukkhe chinditvā yadā tāni katāni, ajjhāvutthāni ca honti, dārūnipi araññe vassena ca ātapena ca vinassanti, īdisānipi disvā ‘chaḍḍitānī’ti gahetuṃ vaṭṭati. Kasmā? Yasmā araññasāmikā etesaṃ anissarā. Yehi araññasāmikānaṃ deyyadhammaṃ datvā chinnāni, te eva issarā, tehi ca tāni chaḍḍitāni, nirālayā tattha jātā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.107). Evampi sati pacchā sāmikesu āharāpentesu bhaṇḍadeyyaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yo cā</span>ti araññasāmikānaṃ deyyadhammaṃ pavisanto adatvā ‘‘nikkhamanto dassāmī’’ti rukkhe gāhāpetvā nikkhamanto yo ca bhikkhu. <span class="bld">Ārakkhaṭṭhānaṃ patvā</span>ti araññapālakā yattha nisinnā araññaṃ rakkhanti, taṃ ṭhānaṃ patvā. <span class="bld">‘‘Cintento’’</span>ti kiriyantarasāpekkhattā ‘‘atikkameyyā’’ti sāmatthiyato <a name="M1.0106"></a> labbhati. Tasmā <span class="bld">citte kammaṭṭhānādīni katvā</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena pakāratthena kusalapakkhiyā vitakkā saṅgayhanti. Aññaṃ cintento vā ārakkhanaṭṭhānaṃ patvāyeva atikkāmeyyāti yojetvā attho vattabbo. Tattha <span class="bld">aññaṃ cintento vā</span>ti aññaṃ vihito vā, iminā yathāvuttavitakkānaṃ saṅgaho. <span class="bld">Assā</span>ti ettha ‘‘deyya’’nti kitayoge kattari sāmivacanattā anenāti attho.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Yocā’’ti ettha avuttasamuccayatthena <span class="bld">ca</span>-saddena araññapavisanakāle yathāvuttanayena mūlaṃ adatvā araññaṃ pavisitvā dārūni gahetvā gamanakāle ‘‘araññapālakā sace yācanti, dassāmī’’ti parikappetvā gantvā tehi ayācitattā adatvā gacchantopi tatheva āgantvā ārakkhakesu <a name="V1.0081"></a> kīḷāpasutesu vā niddāyantesu vā bahi nikkhantesu vā tattha ṭhatvā ārakkhake pariyesitvā adisvā gacchantopi tatheva āgantvā tattha niyuttaissarajanehi attano hatthato dātabbaṃ datvā vā attānaṃ sammānaṃ katvā vā pālake saññāpetvā vā pālake okāsaṃ yācitvā tehi dinnokāso vā gacchantopīti ettakā vuttena sadisattā saṅgahitāti daṭṭhabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Varāhā</span>ti sūkarā. <span class="bld">Vagghā</span>ti byagghā. <span class="bld">Acchā</span>ti issā. <span class="bld">Taracchā</span>ti kāḷasīhā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena dīpimattahatthisīhādayo vāḷamigā saṅgayhanti. Eteyeva varāhādayo samāgamavasena maraṇādianiṭṭhasamīpacāritāya upa aniṭṭhasamīpe davanti pavattantīti <span class="bld">‘‘upaddavā’’</span>ti vuccanti. Ārakkhaṭṭhānaṃ āgatakāle diṭṭhavarāhādiupaddavatoti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Muccitukāmatāyā</span>ti mokkhādhippāyena. <span class="bld">‘‘Tathevā’’</span>ti iminā pavisanakāle deyyadhammaṃ adatvā ‘‘nikkhamanakāle dassāmī’’ti <a name="M1.0107"></a> pavisitvā dāruṃ gahetvā ārakkhaṭṭhānaṃ pattoti purimagāthāya sāmatthiyato labbhamānoyevattho dassito. <span class="bld">Taṃ ṭhāna</span>nti taṃ ārakkhaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Atikkāmetī</span>ti ‘‘idaṃ taṃ ṭhāna’’ntipi asallakkhaṇamattabhayupaddavo hutvā palāyanto atikkamati, bhaṇḍadeyyaṃ pana hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Suṅkaghātato</span>ti etthāpi <span class="bld">pi</span>-saddo luttaniddiṭṭhoti veditabbo, suṅkagahaṇaṭṭhānatopīti attho. Suṅkassa rañño dātabbabhāgassa ghāto musitvā gahaṇamatto, suṅko haññati etthāti vā suṅkaghātoti viggaho. Suṅkaghātasarūpaṃ parato āvi bhavissati. <span class="bld">Tasmā</span>ti suṅkaghātato tassa garukattā eva. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ suṅkaghātaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Anokkamma gacchato</span>ti apavisitvā gacchantassa. <span class="bld">Dukkaṭaṃ uddiṭṭhaṃ</span> ‘‘suṅkaṃ pariharati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 113).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Eta</span>nti yathāvuttaārakkhaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Theyyacittena pariharantassā</span>ti theyyacittena pariharitvā dūrato gacchantassa. Ākāsenapi gacchato pārājikamanuddiṭṭhaṃ satthunāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext">Nanu ca ‘‘idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikamevā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.107) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttavacanaṃ vinā <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘araññaṭṭha’’nti mātikāpadassa <span class="bld">vibhaṅge</span> ‘‘tatthajātakaṃ kaṭṭhaṃ vā lataṃ vā tiṇaṃ vā pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti <a name="V1.0082"></a> thullaccayassa. Ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 106) sāmaññavacanato suṅkaghāte ‘‘suṅkaṃ pariharati, āpatti dukkaṭassā’’ti vacanaṃ viya ettha ārakkhaṭṭhānaṃ <a name="M1.0108"></a> pariharantassa visuṃ vuttapārājikāpattivacane asatipi ‘‘aṭṭhakathāya’’nti avatvā ‘‘satthunā’’ti kasmā āhāti? Vuccate – aṭṭhakathācariyena tatheva vuttattā āha. Kasmā pana aṭṭhakathācariyena ‘‘apaññattaṃ na paññapessāma, paññattaṃ na samucchindissāmā’’ti (pārā. 565) pāḷipāṭhaṃ jānantenapi pāḷiyaṃ avuttapārājikaṃ niddiṭṭhanti? Ettha vinicchayaṃ bhikkhūhi puṭṭhena bhagavatā vuttanayassa mahāaṭṭhakathāya āgatattā tasseva nayassa samantapāsādikāyaṃ niddiṭṭhabhāvaṃ jānantena imināpi ācariyena idha ‘‘satthunā’’ti vuttanti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Atha vā ‘‘suṅkaṃ pariharati, āpatti dukkaṭassā’’ti vatvā ārakkhaṭṭhānavinicchaye avacanaṃ yathāvuttavisayassa adiṭṭhabhāvena vā siyā, imassa tathā anavajjatā vā siyā, vuttānusārena suviññeyyatā vā siyāti tayo vikappā. Tesu paṭhamavikappo sabbaññubhāvabādhanato dubbikappamattaṃ hoti. Dutiyavikappo lokavajjassa imassa anavajjabhāvo nāma anupapannoti anādātabbo. Pārisesato tatiyavikappo yujjati.</p>
- <p class="bodytext">Tattha ‘‘vuttānusārenā’’ti kimettha vuttaṃ nāma, tadanusārena imassāpi suviññeyyatā kathanti ce? Paṭhamaniddiṭṭhe araññaṭṭhaniddese sāmaññena ‘‘ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 106) idaṃ vuttaṃ, na pana theyyacittena ārakkhaṭṭhānapariharaṇañca. ‘‘Gamanakāle ‘mūlaṃ datvā gamissāmī’ti pubbaparikappitaniyāmena adatvā gacchato parikappāvahārova hotī’’ti ca ‘‘taṃ pana yena kenaci ākārena parikappitaṭṭhānaṃ pahāya gamanaṃ ṭhānācāvanaṃ nāma hotevāti tena vatthunā pārājikameva hotī’’ti <a name="M1.0109"></a> ca ‘‘ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’ti iminā ca viññātatthameva hotī’’ti ca visuṃ na vuttaṃ. Suṅkaṭṭhānapariharaṇaṃ pana ṭhānapariharaṇasabhāvattā sabhāvato īdisaṃva santampi idaṃ viya parikappitaṭṭhānaṃ na hotīti vakkhamānarājasammataṭṭhānato aññaṃ parikappitaṭṭhānaṃ samānampi theyyacittuppattimattena taṃ pariharitvā gacchantassa theyyacittena attano pattaṃ gaṇhantassa viya pārājikāya avatthutañca dukkaṭasseva vatthubhāvañca viññāpetuṃ ‘‘suṅkaṃ pariharati, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttanti bhagavato adhippāyaññunā aṭṭhakathācariyena ‘‘pārājikamevā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.107) vuttattā <a name="V1.0083"></a> tena aṭṭhakathāyaṃ vuttanīhārameva dassetuṃ ayamācariyopi ‘‘satthunā pārājikamanuddiṭṭha’’nti āhāti niṭṭhamettha gantabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā evaṃ pariharitvā theyyacittena dūrato vajjetvā gacchantassāpi pārājikappahonakatāya accantabhāriyaṃ hoti, tasmā. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ araññārakkhaṭṭhāne. <span class="bld">‘‘Visesenā’’</span>ti idaṃ ‘‘appamattena hotabba’’nti iminā hetubhāvena sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Satisampannacetasā</span>ti ca <span class="bld">piyasīlenā</span>ti ca ‘‘bhikkhunā’’ti etassa visesanaṃ. Asikkhākāmassa bhikkhuno imassa ovādassa abhājanatāya taṃ parivajjetumāha <span class="bld">‘‘piyasīlenā’’</span>ti. Piyasīlassāpi sativirahitassa pamattaṭṭhāne saraṇāsambhavā imassa abhājanatāya taṃ vajjetumāha <span class="bld">‘‘satisampannacetasā’’</span>ti.</p>
- <p class="centered">Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para175-6"></a><span class="paranum">175-6</span>. <span class="bld">Toyadullabhakālasmi</span>nti toyaṃ dullabhaṃ yasmiṃ so toyadullabho, toyadullabho ca so kālo cāti toyadullabhakālo, tasmiṃ. <span class="bld">Āvajjetvā vā</span>ti udakabhājanaṃ nāmetvā vā. <span class="bld">Pavesetvā vā</span>ti attano <a name="M1.0110"></a> bhājanaṃ tasmiṃ pakkhipitvā vā. <span class="bld">Chiddaṃ katvāpi vā</span>ti udakabhājane omaṭṭhādibhedaṃ chiddaṃ katvā vā gaṇhantassa bhaṇḍagghena viniddiseti vakkhamānena sambandhanīyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tathā</span>ti yathā toyadullabhakālasmiṃ bhājane rakkhitagopitaṃ udakaṃ avaharantassa pārājikaṃ vuttaṃ, teneva nīhārena. <span class="bld">Vāpiyaṃ vā</span>ti parasantakāya sārakkhāya vāpiyaṃ vā. <span class="bld">Taḷāke vā</span>ti tādise jātassare vā. Evaṃ sārakkhānaṃ pokkharaṇiādīnaṃ etehi vā avuttasamuccayena <span class="bld">vā</span>-saddena vā gahaṇaṃ veditabbaṃ. <span class="bld">Attano bhājanaṃ pavesetvā gaṇhantassā</span>ti upalakkhaṇapadanti bhājanagatajale ca idha ca telabhājane viya mukhena vā vaṃsādīhi vā ākaḍḍhitvā theyyacittena pivantassa yathāvatthukamāpattividhānaṃ veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para177"></a><span class="paranum">177</span>. <span class="bld">Mariyāda</span>nti vāpiādīnaṃ pāḷivaṭṭabandhaṃ. <span class="bld">Chindato</span>ti kudālādīhi paṃsuādīni uddharitvā dvidhā karontassa. Visesatthāvajotakena <span class="bld">tu</span>-saddena ‘‘mariyādaṃ chinditvā dubbalaṃ katvā tassa <a name="V1.0084"></a> chindanatthāya vīciyo uṭṭhāpetuṃ udakaṃ sayaṃ otaritvā vā gomahiṃse vā aññe manusse vā kīḷante dārake vā otāretvā vā attano dhammatāya otiṇṇe tāsetvā vā udake ṭhitaṃ rukkhaṃ chinditvā vā chedāpetvā vā pātetvā vā pātāpetvā vā jalaṃ khobheti, tato uṭṭhitāhi vīcīhi mariyāde chinnepi teneva chinno hoti. Evameva gomahiṃsādayo mariyādaṃ ārohantenāpi aññehi ārohāpentenāpi tesaṃ khurehi mariyāde chinnepi, udakaniddhamanādiṃ pidahitvā vā pidahāpetvā vā vāpimariyādāya nīcaṭṭhānaṃ bandhitvā vā bandhāpetvā vā atirekajalāpagamanamaggato nīharitabbodakaṃ vāretvā vā bāhirato udakaṃ pavesetvā vā pūreti, oghena mariyāde <a name="M1.0111"></a> chinnepi teneva chinnaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.108 atthato samānaṃ) evamādikaṃ <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatavisesaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Adinnādānapubbato</span>ti adinnādānassa pubbapayogattā. <span class="bld">Bhūtagāmena saddhimpī</span>ti bhūtagāmenapi saddhiṃ. <span class="bld">Api</span>-saddena pathavikhaṇanaṃ sampiṇḍeti. Mariyādaṃ chindanto tatthajātaṃ tiṇādiṃ chindati, bhūtagāmapācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ. Jātapathaviṃ chindati, pathavikhaṇanapācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ āpajjatīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para178"></a><span class="paranum">178</span>. <span class="bld">Kātabbo</span>ti ettha ‘‘bhaṇḍagghena āpattiyā’’ti pāṭhaseso. Antobhūtahetvatthavasena kāretabboti gahetabbo. Anto ṭhatvā chindanto bahiantena, bahi ṭhatvā chindanto antoantena, ubhayatthāpi ṭhatvā chindanto majjhato bhaṇḍagghena āpattiyā kāretabboti yojanā. Ayaṃ panettha attho – antovāpiyaṃ ṭhatvā mariyādaṃ chinditvā udake bahi nikkhamite nikkhantaudakagghena dukkaṭathullaccayapārājikāsu yathāpannāya āpattiyā kāretabbo. Bahi ṭhatvā mariyādaṃ chinditvā antovāpiyaṃ pavisantodakassa ṭhitaṭṭhānato cāvitakkhaṇe nikkhantaudakagghena āpattiyā kāretabbo. Kadāci anto kadāci bahi ṭhatvā mariyādaṃ majjhe ṭhapetvā chindanto majjhe ṭhitaṭṭhānaṃ chinditvā udakassa nīhaṭakkhaṇe nīhaṭaudakassa agghena āpattiyā kāretabboti.</p>
- <p class="centered">Udakaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para179-80"></a><span class="paranum">179-80</span>. <span class="bld">Vārenā</span>ti vārena vārena sāmaṇerā araññato yaṃ dantakaṭṭhaṃ saṅghassatthāya ānetvā sace ācariyānampi āharanti, yāva te dantakaṭṭhaṃ pamāṇena <span class="bld">chinditvā</span> saṅghassa ca ācariyānañca <a name="V1.0085"></a> <span class="bld">na niyyādenti,</span> tāva araññato <a name="M1.0112"></a> ābhatattā <span class="bld">taṃ sabbaṃ</span> saṅghassa ca sakasakaācariyānañca <span class="bld">ābhataṃ</span> dantakaṭṭhaṃ <span class="bld">tesameva ca</span> dantakaṭṭhahārakānaṃ sāmaṇerānaṃ <span class="bld">santakaṃ</span> hotīti atthayojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para181"></a><span class="paranum">181</span>. <span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā tesameva sāmaṇerānaṃ santakaṃ hoti, tasmā. <span class="bld">Taṃ</span> araññato ābhataṃ dantakaṭṭhañca saṅghassa garubhaṇḍañca dantakaṭṭhanti sambandho. Saṅghikāya bhūmiyaṃ uppannaṃ saṅghena rakkhitagopitattā garubhaṇḍabhūtaṃ dantakaṭṭhañcāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Gaṇhantassa cā</span>ti adhikaca-kārena ihāvuttassa <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatassa gaṇapuggalagihiparibaddha ārāmuyyānasañjātachinnāchinnarakkhitagopitadantakaṭṭhassa samuccitattā tañca theyyacittena gaṇhantassa avahaṭadantakaṭṭhassa agghavasena āpattiyo vattabbāti ayamattho dīpito hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para182"></a><span class="paranum">182</span>. <span class="bld">Tehi</span> dantakaṭṭhahārakehi sāmaṇerehi. <span class="bld">Niyyādita</span>nti mahāsaṅghassa paṭipāditaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para183"></a><span class="paranum">183</span>. Saṅghikakālato paṭṭhāya theyyacittena gaṇhatopi avahārābhāve kāraṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘arakkhattā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">arakkhattā</span>ti saṅghikabhāvena laddhepi rakkhitagopitadantakaṭṭhe viya saṅghena katārakkhāyābhāvā. <span class="bld">Yathāvuḍḍhamabhājetabbato</span>ti saṅghikattassāpi sato yathāvuḍḍhaṃ paṭipāṭimanatikkamma bhājetabbaphalapupphādīnaṃ viya bhājetabbatābhāvato. <span class="bld">Sabbasādhāraṇattā cā</span>ti saṅghapariyāpannānaṃ sabbesameva sādhāraṇattā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ida</span>nti saṅghassa niyyāditadantakaṭṭhaṃ. <span class="bld">Aññaṃ viyā</span>ti aññaṃ gaṇapuggalādisantakaṃ rakkhitagopitadantakaṭṭhaṃ viya. Evaṃ corikāya gaṇhato avahārābhāve kāraṇena sādhitepi theyyacittena <a name="M1.0113"></a> sakaparikkhārampi gaṇhato dukkaṭassa vuttattā tathā gaṇhanto dukkaṭā na muccatīti daṭṭhabbaṃ. Vattaṃ pana jānitabbaṃ – saṅghikadantakaṭṭhaṃ gaṇhantena padhānagharādīsu pavisitvā cirena osarantena bahi vītināmetabbadivase gaṇetvā taṃpamāṇena gahetabbaṃ, maggaṃ gacchantena ekaṃ dve dantakaṭṭhāni thavikāya pakkhipitvā gantabbaṃ, tattheva vasantena divase khāditabbadantakaṭṭhaṃ gahetabbanti.</p>
- <p class="centered">Dantakaṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para184"></a><span class="paranum">184</span>. <span class="bld">‘‘Aggiṃ</span> <a name="V1.0086"></a> <span class="bld">vā detī’’</span>tiādīsu ‘‘rukkhe’’ti pakaraṇato labbhati ‘‘rukkho vinassatī’’ti vakkhamānattā, rukkho ca ‘‘vanappati nāma yo manussānaṃ pariggahito hoti rukkho paribhogo’’ti (pārā. 110) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatattā ca <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (pārā. aṭṭha. 1.110) ca vuttanayena ambalabujapanasādiko manussānaṃ paribhogāraho manussāyatto rakkhitagopitoyeva gahetabbo. <span class="bld">Aggiṃ vā detī</span>ti corikāya aggiṃ ālimpeti vā. <span class="bld">Satthena</span> rukkhe <span class="bld">samantato ākoṭetī</span>ti vāsipharasuādisatthena rukkhatacaṃ chindanto samantato āvāṭaṃ dasseti. <span class="bld">Maṇḍūkakaṇṭakanāmakaṃ visaṃ vā</span> rukkhe <span class="bld">ākoṭetī</span>ti corikāya rukkhaṃ nāsetukāmo rukkhe maṇḍūkakaṇṭakanāmakaṃ visaṃ paveseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para185"></a><span class="paranum">185</span>. <span class="bld">Yena vā tena vā</span>ti yathāvuttena vā avuttena vā yena kenaci upāyena. <span class="bld">Rukkho vinassatī</span>ti aggiṃ datvā jhāpito dhaññakalāpo viya, telakumbhī viya ca vināva ṭhānācāvanena yathāṭṭhitamevanassati. <span class="bld">‘‘Ḍayhatī’’</span>ti idaṃ ‘‘aggiṃ detī’’ti idaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Vinassatī</span>ti maṇḍūkakaṇṭakākoṭanādiavasesapayogaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ ‘‘theyyacitto chindati, pahāre pahāre āpatti dukkaṭassa, ekaṃ pahāraṃ <a name="M1.0114"></a> anāgate āpatti thullaccayassa, tasmiṃ pahāre āgate āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 110) ṭhānācāvanena pārājikassa āgatattā. <span class="bld">Pakāsita</span>nti ettha ‘‘aṭṭhakathāya’’nti labbhati. Pāṭhāgataṃ pārājikaṃ pana pārisesato ca sūcīyatīti tabbācakassa vā saṅgāhakassa vā vacanassa ihāvijjamānattā tattha vinicchayo pāsaṃsikopi ihāvutto.</p>
- <p class="centered">Vanappatikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para186-7"></a><span class="paranum">186-7</span>. ‘‘Haraṇakaṃ nāma aññassa haraṇakaṃ bhaṇḍaṃ. Theyyacitto āmasati, āpatti dukkaṭassa. Phandāpeti, āpatti thullaccayassa. Ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 111) vuttaharaṇakaniddese ‘‘ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 111) pāṭhe ‘‘ṭhāna’’nti gahitasīsādiṭṭhānappabhedavasena <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (pārā. aṭṭha. 1.110) āgatavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘chinditvā mocetvā gaṇhato’’</span>ti. Kiriyānaṃ sakammakattā ‘‘alaṅkāra’’nti pāṭhaseso. <span class="bld">Chinditvā</span>ti gīveyyakādiṃ. <span class="bld">Mocetvā</span>ti kaṇṇapiḷandhanādiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sīsādīhi</span> <a name="V1.0087"></a> <span class="bld">mocitamattasmi</span>nti etthāpi visesitabbadassanatthaṃ ‘‘alaṅkārasmi’’nti tameva bhummekavacanantavasena gahetabbaṃ. <span class="bld">Ākaḍḍhanavikaḍḍhana</span>nti ettha abhimukhaṃ kaḍḍhanaṃ ākaḍḍhananti katvā attano samīpamāviñchanaṃ <span class="bld">ākaḍḍhanaṃ,</span> viparītaṃ kaḍḍhanaṃ vikaḍḍhananti katvā tabbiparītaṃ <span class="bld">vikaḍḍhanaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para188-9"></a><span class="paranum">188-9</span>. <span class="bld">Valaya</span>nti avaṅkaṃ maṭṭhahatthūpagaṃ. <span class="bld">Kaṭakampi vā</span>ti anekavaṅke yojetvā bubbuḷādīni dassetvā vā adassetvā <a name="M1.0115"></a> vā kataṃ hatthūpagaṃ. <span class="bld">Aggabāhu</span>nti kapparato paṭṭhāya aggahatthaṃ. <span class="bld">Aparāparaṃ cāretī</span>ti ito cito ca sañcāreti. <span class="bld">‘‘Sāretī’’</span>ti vā pāṭho, soyeva attho. <span class="bld">Taṃ</span> valayaṃ vā kaṭakaṃ vā. <span class="bld">Ākāsagataṃ karotī</span>ti sabbadisāhi yathā hatthaṃ na phusati, tathā ākāsagataṃ karoti. Nidhivalayassa pavesitarukkhamūle sabbadisāhi aphusantaṃ ākāsagatakaraṇe pārājikaṃ hoti, idha ‘‘rakkhatī’’ti kasmā vuttanti āha <span class="bld">‘‘saviññāṇakato’’</span>tiādi. <span class="bld">Ida</span>nti valayaṃ kaṭakañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para190"></a><span class="paranum">190</span>. <span class="bld">‘‘Nivatthaṃ vattha’’</span>nti iminā cīvarampi gayhati. <span class="bld">Parassa</span> vatthasāmikassa. <span class="bld">Paropī</span>ti vatthasāmikopi. <span class="bld">Ta</span>nti corena acchijjamānaṃ attanā nivatthavatthaṃ. <span class="bld">Lajjāya sahasā na muñcatī</span>ti lajjāya sīghataraṃ na pariccajati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para191"></a><span class="paranum">191</span>. Coropi ākaḍḍhati, so paropi ākaḍḍhatīti yojanā. <span class="bld">So paro</span> corato añño, vatthasāmikoti attho. <span class="bld">Parassā</span>ti vatthasāmikassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para192"></a><span class="paranum">192</span>. ‘‘Ṭhānā cāveyyā’’ti pāṭhe <span class="bld">ṭhāna</span>-saddena saṅgahitasīsādiṭṭhānato harīyateti haraṇakanti vuttālaṅkārādibhaṇḍassa cāvanena pārājikaṃ dassetvā idāni tadeva haraṇakaṃ hārakena saha harantassa hārakassa ṭhitaṭṭhānato apanayanena ṭhānācāvanañca ‘‘ṭhānā cāveyyā’’ti imināva saṅgayhatīti tatthāpi vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sabhaṇḍahāraka’’</span>ntiādi. Bhaṇḍaṃ harati netīti <span class="bld">bhaṇḍahārako,</span> purisādiko, tena sahāti <span class="bld">sabhaṇḍahārakaṃ,</span> alaṅkāravatthādīni ādāya gacchantehi itthipurisādipāṇehi saheva. <span class="bld">Bhaṇḍa</span>nti tehi hariyamānattā haraṇakasaṅkhātavatthābharaṇādibhaṇḍaṃ<a name="M1.0116"></a>. <span class="bld">Nentassā</span>ti ‘‘nento assā’’ti padacchedo. <span class="bld">Nento</span>ti ṭhitaṭṭhānato cāvetvā attanā icchitadisābhimukhaṃ pāpento. Assa paṭhame pāde atikkante thullaccayaṃ āpajjitvāti <a name="V1.0088"></a> pāṭhasesayojanā. <span class="bld">Assā</span>ti imassa bhaṇḍahārakassa. Paṭhamapāde atikkante attanā paṭhamaṃ gantabbadisato corassābhimatadisaṃ gate thullaccayaṃ āpajjitvā dutiye atikkante cuto siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para193"></a><span class="paranum">193</span>. Theyyacetano sace tajjetvā parassa hatthato bhaṇḍaṃ pātāpeti, parassa hatthato bhaṇḍe muttamatte tajjetvā pātāpakassa parājayoti yojanā. <span class="bld">Bhaṇḍe muttamatte</span>ti bhaṇḍe hatthato kesaggamattampi muttakkhaṇe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para194"></a><span class="paranum">194</span>. <span class="bld">Athāpī</span>ti atha vā. <span class="bld">Parikappetvā pātāpeti vā</span>ti ettha ‘‘yaṃ mayhaṃ ruccati, taṃ gaṇhissāmī’’ti vā ‘‘evarūpaṃ ce hoti, gaṇhissāmī’’ti visesetvā vā parikappetvā tajjetvā pāteti, dukkaṭaṃ. Evaṃ pātitaṃ bhaṇḍaṃ <span class="bld">tassa</span> corassa āmasane dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para195"></a><span class="paranum">195</span>. <span class="bld">Yathāvatthu</span>nti bhaṇḍassa agghānurūpaṃ, thullaccayaṃ hotīti adhippāyo. <span class="bld">Chaḍḍitepī</span>ti tassa corabhāvaṃ jānitvā bhītatasitena attanā nīyamāne bhaṇḍe chaḍḍitepi sati. Teneva ṭhānācāvanaṃ kārāpitanti pārājikanti na gahetabbanti āha <span class="bld">‘‘na doso’’</span>ti. ‘‘Tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vutte pana uttasitvā chaḍḍanaṃ tassa āṇattiyā vinā hotīti tattha tassa anāpattīti adhippāyo. Tathā vadato pana adinnādānapubbapayogattā dukkaṭameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para196"></a><span class="paranum">196</span>. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ chaḍḍitaṃ bhaṇḍaṃ. <span class="bld">Taduddhāre</span>ti tassa chaḍḍitassa bhaṇḍassa uddhāre pārājikaṃ. Pārājikaṃ kadā siyāti <a name="M1.0117"></a> āha <span class="bld">‘‘sāmike sālaye gate’’</span>ti. Nirālayaṃ chaḍḍitaṃ pana gaṇhato asati theyyacitte na dosoti byatirekato dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para197"></a><span class="paranum">197</span>. Sāmikassa sālayakāle gaṇhantassāpi pārājikābhāvappakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘gaṇhato’’</span>ti. Pubbagāthāya ‘‘ta’’nti idhānuvattate. <span class="bld">Sakasaññāyagaṇhato</span>ti ‘‘tiṭṭha tiṭṭhā’’ti vacanato uttasitvā sālayaṃ chaḍḍitaṃ taṃ vatthuṃ sakasaññāya gaṇhantassa. <span class="bld">Gahaṇe</span>ti sakasaññāya gahaṇahetu, sakasaññāya gahitabhaṇḍaṃ attano gahaṇakāraṇā bhikkhuṃ avahārāpattito rakkhatīti adhippāyo<a name="V1.0089"></a>. Tenāha <span class="bld">‘‘gahaṇe pana rakkhatī’’</span>ti. Bhaṇḍadeyyaṃ pana hotīti yojanā. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā gahaṇe rakkhatīti atidisati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para198-9"></a><span class="paranum">198-9</span>. <span class="bld">Dhuranikkhepaṃ katvā</span>ti ‘‘mayhaṃ kimetena bhaṇḍena, jīvitarakkhanameva varatara’’nti nirālayo hutvā. Tenāha <span class="bld">‘‘bhīto corā palāyatī’’</span>ti. <span class="bld">Corā</span>ti ettha ca hetumhi nissakkaṃ. <span class="bld">Gaṇhato</span>ti ettha ‘‘ta’’nti pāṭhaseso, tathā chaḍḍitaṃ taṃ bhaṇḍanti attho. <span class="bld">Uddhāre dukkaṭa</span>nti vatthumhi anavajjepi theyyacittavasena dukkaṭaṃ hoti, asati theyyacitte dukkaṭampi na hotīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Āharāpente</span>ti ettha bhāvalakkhaṇe bhummaṃ, tasmiṃ bhaṇḍasāmini āharāpente satīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para200"></a><span class="paranum">200</span>. Nirālayena chaḍḍitavatthuno gahaṇe bhaṇḍadeyyañca adentassa parājayo ca kasmāti āha <span class="bld">‘‘tassā’’</span>tiādi. <span class="bld">Aññāsū</span>ti mahāpaccariyādīsu itarāsu aṭṭhakathāsu.</p>
- <p class="centered">Haraṇakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para201"></a><span class="paranum">201</span>. Upanidhikathāya <a name="M1.0118"></a> ‘‘na gaṇhāmī’’ti sampajānamusāvādaṃ bhāsatoti yojanā. Yena kenaci rahasi ‘‘idaṃ mayhaṃ bhaṇḍaṃ paṭisāmetvā dehī’’ti niyyāditaṃ bhaṇḍaṃ pacchā sāmikena ‘‘dehi me taṃ bhaṇḍa’’nti vutte accantamupagantuṃ ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’ti sampajānamusāvādaṃ bhāsatoti attho. <span class="bld">Gaṇhāmī</span>ti aggahesiṃ. Accantā heso atīte vattamānappayogoyaṃ. ‘‘Sampajānamusāvāde pācittiya’’nti (pāci. 2) imassa sikkhāpadassa visaye kasmā dukkaṭaṃ vuttanti āha <span class="bld">‘‘adinnādānapubbakattā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">adinnādānapubbakattā</span>ti adinnādānassa sahapayogavasena pubbaṅgamattā, na pubbapayogattā. Na hi adinnādānassa pubbapayoge pācittiyaṭṭhāne dukkaṭamatthīti. Tenevāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘adinnādānassa payogattā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para202"></a><span class="paranum">202</span>. <span class="bld">Etassā</span>ti etassa samīpe. <span class="bld">Kiṃ nu dassatī</span>ti dassati kiṃ nu. <span class="bld">Vimatuppāde</span>ti hetumhi bhummaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti yassa bhikkhuno santike upanikkhittaṃ, tassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para203"></a><span class="paranum">203</span>. <span class="bld">Tasmi</span>nti <a name="V1.0090"></a> yasmiṃ upanikkhittaṃ, tasmiṃ bhikkhumhi. <span class="bld">Dāne nirussāhe</span>ti attani nikkhittassa bhaṇḍassa sāmikassa dānavisaye ussāharahite sati, ‘‘na dāni taṃ dassāmī’’ti dhuranikkhepe kateti adhippāyo. Tenevāha <span class="bld">‘‘ubhinnaṃ dhuranikkhepe’’</span>ti. <span class="bld">Paro</span>ti bhaṇḍasāmiko. <span class="bld">Dhura</span>nti ‘‘yena kenaci ākārena gaṇhissāmī’’ti ussāhaṃ. <span class="bld">Nikkhipe</span>ti nikkhipeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para204"></a><span class="paranum">204</span>. <span class="bld">Cittenādātukāmovā</span>ti ettha ‘‘yo tassā’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Ce</span>ti api-saddatthe. Yo coro cittena adātukāmova, tassa corassa ‘‘dassāmī’’ti mukhena <a name="M1.0119"></a> vadatopīti yojanā. Atha vā <span class="bld">adātukāmo</span>ti ettha ‘‘hutvā’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Ce</span>ti vuttattho. <span class="bld">Evā</span>ti ‘‘parājayo’’ti iminā yujjati. <span class="bld">Cittena adātukāmo</span> hutvā mukhena ‘‘dassāmī’’ti vadatopi <span class="bld">sāmino dhuranikkhepe</span> sati <span class="bld">parājayo</span> hotevāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Upanidhikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para205"></a><span class="paranum">205</span>. <span class="bld">Suṅkaghātassā</span>ti ‘‘suṅkaghātaṃ nāma raññā ṭhapitaṃ hoti pabbatakhaṇḍe vā nadītitthe vā gāmadvāre vā’’ti (pārā. 113) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatassa ‘‘suṅkaṃ tato hananti…pe… vināsentī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.113) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> niruttassa ‘‘ito paṭṭhāya nīyamāne bhaṇḍe ettakato ettakaṃ rājabhāgaṃ gahetabba’’nti rājādīhi taṃtaṃpadesasāmikehi niyamitassa pabbatakhaṇḍādiṭṭhānassa. <span class="bld">Bahī</span>ti suṅkagahaṇatthāya parikappitasīmato bahi. <span class="bld">Pātetī</span>ti ettha ‘‘theyyacitto’’ti pakaraṇato labbhati. ‘‘Rājārahaṃ bhaṇḍa’’nti pāṭhaseso. Yato kutoci bhaṇḍato pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanako bhāgo rājādidesasāmikassa dātabbo hoti, tādisaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto yathā bahi patati, evaṃ khipatīti attho. <span class="bld">Dhuvaṃ patatī</span>ti etthāpi ‘‘ta’’nti pāṭhaseso, ‘‘bhaṇḍa’’nti pakaraṇato labbhati. Yathā khittaṃ taṃ bhaṇḍaṃ ekantena bahi patatīti. Hatthato <span class="bld">muttamatte</span> tasmiṃ bhaṇḍe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para206"></a><span class="paranum">206</span>. ‘‘Dhuvaṃ patatī’’ti ettha byatirekaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘taṃ rukkhe’’</span>tiādi. <span class="bld">Ta</span>nti theyyāya bahi pātetuṃ khittaṃ bhaṇḍaṃ paṭihataṃ hutvāti yojanā. <span class="bld">Vātakkhittampi vā</span>ti pāṭho <a name="M1.0120"></a> gahetabbo. ‘‘Vātakkhitto’’ti liṅgavipallāso vā daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para207"></a><span class="paranum">207</span>. <span class="bld">Pacchā</span>ti <a name="V1.0091"></a> patitaṭṭhāne thokaṃ cirāyitvā, iminā thokampi cirāyitamatte payogasādhiyaṃ kāriyaṃ siddhamevāti pārājikassa kāraṇaṃ sampannamevāti dasseti. Tenāha <span class="bld">‘‘pārājikaṃ siyā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para208"></a><span class="paranum">208</span>. <span class="bld">‘‘Ṭhatvā’’</span>tiādinā patitaṭṭhāne acirāyitvā gatepi tasmiṃ bahi patitaṭṭhānato itaratrāpi cirāyitena bahi pātanappayogena sādhiyaṃ kāriyaṃ siddhamevāti pārājikakāraṇassa siddhataṃ dasseti. Tenevāha <span class="bld">‘‘parājayo’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Atiṭṭhamāna’’</span>ntiādinā yattha katthaci acirāyanena payogassa niratthakataṃ dasseti. Tenevāha <span class="bld">‘‘rakkhatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para209"></a><span class="paranum">209</span>. <span class="bld">Ta</span>nti aṭṭhakathāvacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para210"></a><span class="paranum">210</span>. <span class="bld">Sayaṃ vā vaṭṭetī</span>ti anto ṭhito sayaṃ vā hatthena vā pādena vā yaṭṭhiyā vā bahisīmāya ninnaṭṭhānaṃ parivaṭṭeti. <span class="bld">Aṭṭhatvā</span>ti pavaṭṭitamatte anto katthacipi aṭṭhatvā. <span class="bld">Vaṭṭamāna</span>nti pavaṭṭantaṃ. <span class="bld">Gata</span>nti bahisīmaṃ kesaggamattaṭṭhānampi antosīmamatikkamamattaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para211"></a><span class="paranum">211</span>. Taṃ bhaṇḍaṃ sace anto ṭhatvā ṭhatvā bahi gacchatīti yojanā. Yadi antosīmāya ṭhatvā ṭhatvā bahisīmaṃ gacchatīti attho. <span class="bld">Rakkhatī</span>ti antosīmāya paṭhamagatinivattaneneva etassa bhikkhuno payogavegassa nivattattā, tato upari nivattanārahakāraṇassa aladdhabhāvena attanā ca gatattā tathā bahisīmappattaṃ taṃ bhaṇḍaṃ taṃmūlakapayojakaṃ <a name="M1.0121"></a> bhikkhuṃ āpattiyā rakkhatīti adhippāyo. <span class="bld">Suddhacittena ṭhapite</span>ti ‘‘evaṃ ṭhapite vaṭṭitvā gamissatī’’ti theyyacittena vinā ‘‘kevalaṃ ṭhapessāmī’’ti cittena bahisīmābhimukhaṃ ninnaṭṭhānaṃ otāretvā ṭhapite. <span class="bld">Sayaṃ vaṭṭatī</span>ti bhaṇḍaṃ sayameva ninnaṭṭhānaṃ ninnaṃ hutvā bahisīmaṃ ce pavaṭṭantaṃ gacchati. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti āpattiyā akaraṇato vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para212"></a><span class="paranum">212</span>. <span class="bld">Gacchante</span>ti corassa payogaṃ vinā attanāva gacchante. <span class="bld">Ta</span>nti rājadeyyapañcamāsakaatirekapañcamāsakamattaṃ suṅkavantaṃ bhaṇḍaṃ. Nīhaṭepi nāvahāroti yojanā. Kevalaṃ theyyacittassa āpattiyā anaṅgabhāvato, yānādipayojakakāyavacīpayogassa abhāvato, bhaṇḍaṭṭhapitayānādino <a name="V1.0092"></a> attanāva bahisīmappattattā, teneva bhaṇḍassāpi gatattā ca bhikkhuno avahāro natthīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para213"></a><span class="paranum">213</span>. <span class="bld">Payogena vinā</span>ti corassa sakapayogamantarena. <span class="bld">Avahāro na vijjatī</span>ti ettha yutti vuttanayāva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para214"></a><span class="paranum">214</span>. <span class="bld">Maṇi</span>nti pādārahaṃ suṅkadātabbamaṇiratanaṃ, eteneva upalakkhaṇapadattā yaṃkiñci bhaṇḍaṃ saṅgahitameva. <span class="bld">Pārājikaṃ siyā</span>ti yānassa attanā pājitattāti adhippāyo. <span class="bld">Sīmātikkamane</span>ti suṅkaggahaṇassa niyamitaṭṭhānātikkamane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para215"></a><span class="paranum">215</span>. <span class="bld">Mata</span>nti ‘‘ettakabhaṇḍato ettakaṃ gahetabba’’nti rājūhi anumataṃ. <span class="bld">Seso kathāmaggo</span>ti ‘‘suṅkaṭṭhānaṃ patvā suṅkikesu niddāyamānesu, kīḷantesu, bahigatesu vā pariyesitvā adisvā gacchato na doso, bhaṇḍadeyyaṃ <a name="M1.0122"></a> hotī’’ti evamādiko vinicchayakathāmaggo. <span class="bld">Araññaṭṭhakathāsamo</span>ti ‘‘yo cārakkhaṭṭhānaṃ patvā’’tiādinā (vi. vi. 170) yathāvuttaaraññaṭṭhakathāya sadiso,</p>
- <p class="gatha1">‘‘Kammaṭṭhānaṃ citte katvā;</p>
- <p class="gatha2">Cintento aññavihito;</p>
- <p class="gatha3">Suṅkaṭṭhānaṃ patvā gacche;</p>
- <p class="gathalast">Bhaṇḍadeyyaṃ hotevassā’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Ādinā nayena vuccamānasadisoyeva. Teneva gatatthatāya idāni na vicārīyatīti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Suṅkaghātakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para216"></a><span class="paranum">216</span>. ‘‘Pāṇo <a name="V1.0093"></a> nāma manussapāṇo vuccatī’’ti (pārā. 114) <span class="bld">pāḷito</span> ca ‘‘tampi bhujissaṃ harantassa avahāro natthī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.114) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ca paradāsamanussoyeva adhippetoti tameva dassetumāha <span class="bld">‘‘antojāta’’</span>ntiādi. Gehadāsiyā kucchimhi dāsassa jāto <span class="bld">antojāto</span> nāma, taṃ vā. Dhanena kīto <span class="bld">dhanakkīto,</span> taṃ vā. <span class="bld">Dinnaṃ vā pana kenacī</span>ti mātulaayyakādīsu yena kenaci dāsaṃ katvā dinnaṃ vā. <span class="bld">Dāsa</span>nti paccekaṃ sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Karamarānītaṃ vā dāsa</span>nti paravisayaṃ vilumpitvā ānetvā dāsabhāvāya gahitasaṅkhātaṃ karamarānītadāsaṃ vā. <span class="bld">Harantassa parājayo</span>ti ettha ‘‘corikāya harissāmī’’ti āmasane dukkaṭaṃ, phandāpane thullaccayaṃ āpajjitvā ṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi atikkāmayato pārājikaṃ hotīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para217"></a><span class="paranum">217</span>. <span class="bld">Bhujissaṃ vā</span>ti yassa kassaci manussassa adāsabhūtaṃ. <span class="bld">Mānusa</span>nti manussajātikaṃ sattaṃ. <span class="bld">Āṭhapita</span>nti upanikkhittaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para218"></a><span class="paranum">218</span>. <span class="bld">Ta</span>nti <a name="M1.0123"></a> antojātādīsu dāsesu yaṃ kañci dāsaṃ. <span class="bld">Palāyitukāmovā</span>ti palāpetukāmo nīharitukāmo. Atha vā taṃ dāsaṃ bhujehi ukkhipitvā ayaṃ palāyitukāmotipi attho gahetabbo. <span class="bld">Bhujehī</span>ti ubhohi hatthehi. <span class="bld">Taṃ ṭhitaṭṭhānato</span>ti tassa ṭhitaṭṭhānaṃ taṃṭhitaṭṭhānaṃ, tato taṃṭhitaṭṭhānato, corena attanā ṭhitaṭṭhānatoti attho na gahetabboti dassetumevaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Kiñci saṅkāmetī</span>ti kesaggamattampi tato aññaṃ ṭhānaṃ pāpeti. <span class="bld">Bhujehi vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo vakkhamānapakārantarāpekkho, ‘‘saṅkāmeti vā’’ti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para219"></a><span class="paranum">219</span>. <span class="bld">Tajjetvā</span>ti bhayakarena vacanena lesena, iṅgitena vā tāsetvā nentassa tassāti sambandho. <span class="bld">Padavārato</span>ti padavārena yuttā thullaccayādayo āpattiyo hontīti yojanā. Paṭhamapadavārayuttā thullaccayāpatti, dutiyapadavārayuttā pārājikāpatti hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para220"></a><span class="paranum">220</span>. <span class="bld">Hatthādīsū</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena kesavatthādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Ta</span>nti dāsaṃ. <span class="bld">Kaḍḍhatopī</span>ti ākaḍḍhatopi. <span class="bld">Parājayo</span>ti ‘‘padavārato’’ti anuvattamānattā paṭhamapadavāre thullaccayaṃ, dutiyapadavāre atikkante pārājikanti attho. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘padavārato yuttā thullaccayādayo āpattiyo hontī’’ti vuttanayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para221"></a><span class="paranum">221</span>. <span class="bld">Vegasāvā</span>ti <a name="V1.0094"></a> vegeneva, corassa vacanena kātabbavisesarahitena balavagamanavegenāti vuttaṃ hoti. Iminā anāpattibhāvassa kāraṇaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para222"></a><span class="paranum">222</span>. <span class="bld">Saṇika</span>nti <a name="M1.0124"></a> mandagatiyā. <span class="bld">Vadatī</span>ti ‘‘gaccha, yāhi, palāyā’’tiādikaṃ vacanaṃ katheti. <span class="bld">Sopi cā</span>ti yo mandagatiyā gacchanto evaṃ vutto, sopi ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para223"></a><span class="paranum">223</span>. <span class="bld">Palāyitvā</span>ti sāmikaṃ pahāya gantvā. <span class="bld">Añña</span>nti sāmikāyattaṭṭhānato aññaṃ ṭhānaṃ. Sāpaṇaṃ vīthisannivesayuttaṃ <span class="bld">nigamampi vā</span>. <span class="bld">Tato</span>ti palāyitvā paviṭṭhagāmādito. <span class="bld">Ta</span>nti palāyitvā paviṭṭhaṃ taṃ dāsaṃ.</p>
- <p class="centered">Pāṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para224"></a><span class="paranum">224</span>. <span class="bld">Theyyā</span>ti theyyacittena. <span class="bld">Sappakaraṇḍa</span>nti sappasayanapeḷaṃ. <span class="bld">Yathāvatthu</span>nti thullaccayamāha. <span class="bld">Ṭhānato</span>ti sappapeḷāya ṭhitaṭṭhānato. <span class="bld">Cāvane</span>ti kesaggamattātikkame.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para225"></a><span class="paranum">225</span>. <span class="bld">Karaṇḍa</span>nti sappapeḷaṃ. <span class="bld">Ugghāṭetvā</span>ti vivaritvā. <span class="bld">Karaṇḍatalato</span>ti antopeḷāya talato. <span class="bld">Naṅguṭṭhe</span>ti naṅguṭṭhapariyante.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para226"></a><span class="paranum">226</span>. <span class="bld">Ghaṃsitvā</span>ti peḷāpasse phusāpetvā. <span class="bld">Sappakaraṇḍassa mukhavaṭṭito</span>ti karaṇḍapuṭamukhavaṭṭito. Tassa naṅguṭṭhe muttamatteti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para227"></a><span class="paranum">227</span>. <span class="bld">Nāmato</span>ti nāmena, nāmaṃ vatvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Pakkosantassā</span>ti avhāyantassa. <span class="bld">Tassā</span>ti pakkosakassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para228"></a><span class="paranum">228</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti karaṇḍaṃ vivaritvā. Maṇḍūkamūsikānaṃ ravaṃ katvā nāmena pakkosantassāti yojanā. <span class="bld">Vā</span>-saddena lājāvikiraṇaaccharapahārādikaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para229"></a><span class="paranum">229</span>. <span class="bld">Mukha</span>nti <a name="V1.0095"></a> sappakaraṇḍassa mukhaṃ. <span class="bld">Evameva ca karontassā</span>ti maṇḍūkasaññaṃ, mūsikasaññaṃ katvā vā lājā vikiritvā <a name="M1.0125"></a> vā accharaṃ paharitvā vā nāmaṃ vatvā pakkosantassa. <span class="bld">Yena kenacī</span>ti vuttanīhārato yena vā tena vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para230"></a><span class="paranum">230</span>. <span class="bld">Na pakkosati ce</span>ti yathāvuttanayena yojetvā nāmaṃ vatvā na pakkosati. <span class="bld">Tassā</span>ti karaṇḍamukhavivarakassa bhikkhussa.</p>
- <p class="centered">Apadakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para231"></a><span class="paranum">231</span>. <span class="bld">Hatthi</span>nti hatthimhi, bhummatthe eva upayogavacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para232"></a><span class="paranum">232</span>. <span class="bld">Sālāya</span>nti hatthisālāyaṃ. Vasati etthāti <span class="bld">vatthu,</span> rājāgāraṃ, tassa anto <span class="bld">antovatthu,</span> antorājagehanti attho. <span class="bld">Aṅgaṇe</span>ti antorājaṅgaṇe. <span class="bld">Pi</span>-saddo ‘‘antonagare’’ti avuttampi sampiṇḍeti. <span class="bld">Vatthu cā</span>ti <span class="bld">ca</span>-saddena aṅgaṇaṃ samuccinoti. <span class="bld">Sakalaṃ aṅgaṇaṃ ṭhāna</span>nti hatthino vicaraṇayoggaṃ aṅgaṇaṭṭhānaṃ sandhāyāha, sakalasālāti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para233"></a><span class="paranum">233</span>. <span class="bld">Abaddhassā</span>ti yathāvuttasālārājavatthaṅgaṇāpekkhāya vuttaṃ. Abaddhassa hi hatthino sakalasālādayo ṭhānaṃ, tadatikkame ṭhānācāvanaṃ hotīti attho. <span class="bld">Hī</span>ti avadhāraṇe vā. <span class="bld">‘‘Baddhassa hī’’</span>ti yojanāya visesatthova daṭṭhabbo, baddhassa panāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Baddhassa panā</span>ti sālādīsu sannihitassa pana. <span class="bld">Ṭhitaṭṭhānañcā</span>ti sālādīsu ṭhitaṭṭhānañca, catūhi pādehi akkantaṭṭhānanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Bandhanañcā</span>ti gīvāya vā pacchā pādadvayabandhanavalaye vā ubhayattha vā bandhanaṭṭhānañca. <span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā ṭhitaṭṭhānañca bandhanañca ṭhānanti cha vā pañca vā ṭhānāni labbhanti, tasmā. <span class="bld">Tesaṃ</span> ṭhānānaṃ. <span class="bld">Kāraye</span>ti ettha ‘‘āpatti’’nti sāmatthiyā labbhatīti. <span class="bld">Harato</span>ti hatthisālādito corikāya harantassa<a name="M1.0126"></a>. <span class="bld">Kāraye</span>ti āmasane dukkaṭaṃ, ṭhānabhedagaṇanāya yāva pacchimaṭṭhānā purimesu thullaccayāni, antimaṭṭhānā kesaggamattampi cāvane pārājikaṃ kāreyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para234"></a><span class="paranum">234</span>. <span class="bld">Ṭhitaṭṭhāna</span>nti <a name="V1.0096"></a> catūhi pādehi akkantaṭṭhānaṃ, idañca abaddhahatthiṃ sandhāya vuttaṃ. Baddhassa vinicchayo sālādīsu baddhassa vuttavinicchayasadisoti gatatthatāya na vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para235"></a><span class="paranum">235</span>. <span class="bld">Ekaṃ ṭhāna</span>nti sayitaṭṭhānamattaṃ. <span class="bld">Tasmi</span>nti gaje. <span class="bld">Tassā</span>ti bhikkhussa. Turaṅgamahisādīsu dvipade ca bahuppade ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para236"></a><span class="paranum">236</span>. Eseva nayo ñeyyo, vattabbaṃ kiñcipi natthīti yojanā. Tattha <span class="bld">turaṅgā</span> assā. <span class="bld">Mahisā</span> lulāyā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena gogadrabhaoṭṭhādicatuppadānaṃ saṅgaho. <span class="bld">Natthi kiñcipi vattabba</span>nti assasālārājāgāraṅgaṇabahinagarādīsu abandhitasayanaassādīnaṃ ṭhānabhedo yathāvuttasadisattā na vutto.</p>
- <p class="bodytext">Bandhitvā ṭhapitaassassa pana sace so catūsu pādesu baddho hoti, bandhanānaṃ, khurānañca gaṇanāya aṭṭha ṭhānāni, sace mukhe ca baddho hoti, nava ṭhānāni, mukheyeva baddho, pañca ṭhānānīti ṭhānabhedo ca tatheva sasamigasūkarādicatuppadesu bandhitvā ṭhapitesu baddhabaddhaṭṭhānehi saha catūhi pādehi akkantaṭṭhānavasena labbhamāno ṭhānabhedo ca gomahisesu baddhesu evameva labbhamāno ṭhānabhedo ca vajādīsu padesesu pavesitesu dvāresu rukkhasūciyo apanetvā vā anapanetvā vā nāmaṃ vatvā vā avatvā vā pakkosantassa, sākhābhaṅgatiṇādīni dassetvā pakkositvā vā apakkositvā vā palobhentassa tāsetvā nikkhamantassa <a name="M1.0127"></a> sappakaraṇḍake sappassa vuttanayena labbhamāno viseso ca netabbo. Iha sabbattha ṭhānabhedesu bahukesupi upantaṭṭhānesu thullaccayaṃ, antaṭṭhāne pārājikaṃ vuttasadisanti imassa sabbassa vinicchayassa ‘‘eseva nayo’’ti imināva gatattā, āhaṭato aviññāyamānassa kassaci visesassābhāvā ca vuttaṃ ‘‘natthi kiñcipi vattabba’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dvipadepī</span>ti ‘‘dvipadaṃ nāma manussā pakkhajātā’’ti (pārā. 115) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttā manussā ca mayūrādilomapakkhā ca vagguliādicammapakkhā ca bhamarādiaṭṭhipakkhā cāti evamādike satte ca. <span class="bld">Bahuppade</span>ti ‘‘bahuppadaṃ nāma vicchikā satapadī uccāliṅgapāṇakā’’ti (pārā. 117) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttabahuppadasatte cāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā <a name="V1.0097"></a> pāpabhikkhūnaṃ lesokāsapidahanatthaṃ padabhājane vuttabhūmaṭṭhāditiṃsavinicchayamātikākathāsu pañcavīsati mātikākathā dassetvā avasiṭṭhāsu pañcamātikākathāsu saṃvidāvahāro, saṅketakammaṃ, nimittakammanti mātikattayakathā paṭhamameva adinnādānavinicchayasambhārabhūtānaṃ pañcavīsatiyā avahārānaṃ dassanaṭṭhāne ṭhatvā –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Pubbasahapayogo ca, saṃvidāharaṇampi ca;</p>
- <p class="gathalast">Saṅketakammaṃ nemittaṃ, pubbayogādipañcaka’’nti. (vi. vi. 42) –</p>
- <p class="unindented">Iminā saṅgahitāti taṃ pahāya avasese ocarako, oṇirakkhakoti kathādvaye ocaraṇakakathāya āṇattikappayogattā, tañca oṇirakkhakena kariyamānaṃ ṭhānācāvanaṃ sāhatthikena vā āṇattikena vā payogena hotīti tassāpi ‘‘sāhatthāṇattiko cevā’’ti sāhatthikapañcake paṭhamameva saṅgahitattā ca thalaṭṭhavehāsaṭṭhakathādīsu <a name="M1.0128"></a> saṅgahitattā ca tañca dvayaṃ na vuttanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tattha ‘‘ocarako nāma bhaṇḍaṃ ocaritvā ācikkhatī’’ti (pārā. 118) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vutto corāpanapuriso ‘‘ocarako’’ti veditabbo. Ocaratīti <span class="bld">ocarako,</span> tattha tattha gantvā anto anupavisatīti vuttaṃ hotīti. ‘‘Oṇirakkho nāma āhaṭaṃ bhaṇḍaṃ gopento’’ti (pārā. 118) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vutto muhuttaṃ attani ṭhapitassa parabhaṇḍassa rakkhako ‘‘oṇirakkho’’ti veditabbo. Oṇitaṃ rakkhatīti <span class="bld">oṇirakkho,</span> yo parena attano vasanaṭṭhāne ābhataṃ bhaṇḍaṃ ‘‘idaṃ tāva bhante muhuttaṃ oloketha, yāvāhaṃ idaṃ nāma kiccaṃ katvā āgacchāmī’’ti vutto rakkhati, tassetaṃ adhivacanaṃ.</p>
- <p class="centered">Dvicatubahuppadakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para237"></a><span class="paranum">237</span>. ‘‘Pañcahi ākārehi adinnaṃ ādiyantassa āpatti pārājikassā’’tiādinā (pārā. 122) nayena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatāni pañcaṅgāni saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘paresa’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">‘‘paresaṃ santakaṃ dhana’’</span>nti iminā paramanussasantakatā, <span class="bld">‘‘paresanti vijānitvā’’</span>ti iminā parāyattabhāvassa jānanaṃ, <span class="bld">‘‘garuka’’</span>nti iminā pādaṃ vā atirekapādaṃ vā agghanakatā, <span class="bld">‘‘theyyacittenā’’</span>ti <a name="V1.0098"></a> iminā theyyacittatā, <span class="bld">‘‘ṭhānā cāvetī’’</span>ti iminā pañcavīsatiyā avahārānaṃ aññatarassa samaṅgitāti evamettha pañcaṅgasaṅgaho veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para238"></a><span class="paranum">238</span>. Ettāvatā tiṃsamātikākathāvinicchayaṃ saṅgahetvā idāni ‘‘anāpatti sasaññissa vissāsaggāhe tāvakālike petapariggahe tiracchānagatapariggahe paṃsukūlasaññissā’’tiādinā <a name="M1.0129"></a> (pārā. 131) nayena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgataṃ anāpattivāraṃ saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘anāpattī’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">sasaññissā</span>ti parasantakampi ‘‘sasantaka’’nti suddhasaññāya gaṇhantassa anāpattīti sabbattha yojetabbaṃ. Evaṃ gahitaṃ sāmikehi disvā yācite adentassa ubhinnaṃ dhuranikkhepena pārājikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tiracchānapariggahe</span>ti tiracchānehi pariggahitavatthumhi. Sacepi hi nāgagaruḷamāṇavakamāṇavikāpi manussavesena āpaṇaṃ pasāretvā nisinnā honti, bhikkhu ca theyyacittena tesaṃ santakaṃ gaṇhāti, anāpattīti vuttaṃ hoti. Sīhabyagghadīpipabhutīhi vāḷamigehi gahitagocaraṃ paṭhamaṃ mocāpentassa taṃ muñcitvā attanopi hiṃsanato thokaṃ khāyite vārentassa doso natthi. Senādīsu tiracchānesu yena kenaci gahitaṃ gocaraṃ mocāpetuṃ vaṭṭati. Vuttañhetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘senādayopi āmisaṃ gahetvā gacchante pātāpetvā gaṇhituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.131). Evameva dhammanideḍḍubhādīhi gahitamaṇḍūkādayo jīvitarakkhanatthāya mocāpetuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tāvakālikaggāhe</span>ti ‘‘paṭikarissāmī’’ti tāvakālikaṃ gaṇhantassa evaṃ gahitaṃ sace bhaṇḍasāmiko puggalo vā gaṇo vā ‘‘tumheva gaṇhathā’’ti anujāneyya, vaṭṭati. Nānujāneyya, na gaṇheyya, dātabbaṃ. Adentassa ubhinnaṃ dhuranikkhepena pārājikaṃ. ‘‘Saṅghasantakaṃ pana paṭidātumeva vaṭṭatī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vissāsaggāhe</span>ti ‘‘anujānāmi bhikkhave pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṃ gahetuṃ, sandiṭṭho ca hoti, sambhatto ca, ālapito ca, jīvati ca, gahite ca attamano <a name="M1.0130"></a> hotī’’ti (mahāva. 356) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgataṃ pañcahaṅgehi samannāgatassa santakaṃ vissāsena gaṇhantassa gahaṇe vinicchayo yathāvuttasuttavaṇṇanāyaṃ veditabbo. Yathāha <span class="bld">samantapāsādikāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">Tattha <a name="V1.0099"></a> sandiṭṭhoti diṭṭhamattakamitto. Sambhattoti daḷhamitto. Ālapitoti ‘‘mama santakaṃ yaṃ icchasi, taṃ gaṇheyyāsi, āpucchitvā gahaṇe kāraṇaṃ natthī’’ti vutto. Jīvatīti anuṭṭhānaseyyāya sayitopi yāva jīvitindriyupacchedaṃ na pāpuṇāti. Gahite ca attamanoti gahite tuṭṭhacitto hoti, evarūpassa santakaṃ ‘‘gahite me attamano bhavissatī’’ti jānantena gahetuṃ vaṭṭati. Anavasesapariyādānavasena cetāni pañcaṅgāni vuttāni, vissāsaggāho pana tīhaṅgehi ruhati – sandiṭṭho, jīvati, gahite attamano, sambhatto, jīvati, gahite attamano, ālapito, jīvati, gahite attamanoti.</p>
- <p class="indent">Yo pana jīvati, na ca gahite attamano hoti, tassa santakaṃ vissāsaggāhena gahitampi puna dātabbaṃ. Dadamānena ca matakadhanaṃ tāva ye tassa dhane issarā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā, tesaṃ dātabbaṃ. Anattamanassa santakaṃ tasseva dātabbaṃ. Yo pana paṭhamaṃyeva ‘‘suṭṭhu kataṃ tayā mama santakaṃ gaṇhantenā’’ti vacībhedena vā cittuppādamattena vā anumoditvā pacchā kenaci kāraṇena kupito paccāharāpetuṃ na labhati. Yopi adātukāmova, cittena pana adhivāseti, na kiñci vadati, sopi puna paccāharāpetuṃ na labhati. Yo pana ‘‘mayā tumhākaṃ <a name="M1.0131"></a> santakaṃ gahitaṃ vā paribhuttaṃ vā’’ti vutte ‘‘gahitaṃ vā hotu paribhuttaṃ vā, mayā pana taṃ kenacideva karaṇīyena ṭhapitaṃ, taṃ pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vadati, ayaṃ paccāharāpetuṃ labhatīti (pārā. aṭṭha. 1.131).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Petapariggaheti</span> pettivisayuppannā ca maritvā tasmiṃyeva attabhāve nibbattā ca cātumahārājikādayo devā ca imasmiṃ atthe petā nāma, tesaṃ santakaṃ gaṇhantassa ca anāpattīti attho. Sacepi hi sakko devarājā āpaṇaṃ pasāretvā nisinno hoti, dibbacakkhuko ca bhikkhu taṃ ñatvā satasahassagghanakampi vatthaṃ tassa viravantasseva acchinditvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Devapūjatthaṃ rukkhādīsu maṭṭhavatthādīni gaṇhato niddosatāya kimeva vattabbaṃ. Paṃsukūlasaññāya gaṇhatopi anāpatti. Tathā gahitampi sace sassāmikaṃ hoti, sāmike āharāpente dātabbanti upalakkhaṇato veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para239"></a><span class="paranum">239</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti <a name="V1.0100"></a> dutiyapārājikavinicchaye. <span class="bld">Ca</span>-saddena avuttasamuccayatthena avasesasikkhāpadavinicchaye saṅgaṇhāti. <span class="bld">Vattabbo</span>ti mātikaṭṭhakathādīsu viya avasāne kathetabbo. <span class="bld">Pāḷimuttavinicchayo</span>ti samuṭṭhānādiko taṃtaṃsikkhāpadapāḷiyaṃ anāgato upālittherādīhi ṭhapito vinicchayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para240"></a><span class="paranum">240</span>. <span class="bld">Parājitānekamalenā</span>ti aparimeyyakappakoṭisatasahassopacitapāramitāsambhūtena sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānena āsavakkhayañāṇena saha vāsanāya samucchedappahānena parājitā rāgādayo anekakilesamalā yena so parājitānekamalo, tena parājitānekamalena<a name="M1.0132"></a>. Jinena yaṃ dutiyaṃ pārājikaṃ vuttaṃ, <span class="bld">assa</span> dutiyapārājikassa ca attho mayā samāsena vutto. <span class="bld">Asesena</span> ativitthāranayena <span class="bld">vattuṃ</span> tassa atthaṃ kathetuṃ ko hi samatthoti yojanā. Ettha <span class="bld">ca</span>-saddo paṭhamapārājikasamuccayattho. <span class="bld">Hi</span>-saddo avadhāraṇe, tena asesena tadatthaṃ vattuṃ samattho nattheva aññatra tathāgatāti dīpeti.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Dutiyapārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="subhead">Tatiyapārājikakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para241-2"></a><span class="paranum">241-2</span>. Evamatisukhumanayasamākulaṃ dutiyapārājikaṃ dassetvā idāni tatiyapārājikaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘manussajāti’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">manussajāti</span>nti jāyatīti jāti, rūpārūpapaṭisandhi, manussesu jāti yassa so manussajāti, manussajātiko manussaviggahoti vuttaṃ hoti, taṃ manussajātiṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">manussesū</span>ti kusalākusalamanassa ussannattā manussasaṅkhātesu naresu. ‘‘Yaṃ mātukucchismiṃ paṭhamaṃ <a name="V1.0101"></a> cittaṃ uppanna’’nti (pārā. 172) <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena mātukucchimhi paṭhamaṃ uppajjamānapaṭisandhicittañca taṃsampayuttavedanāsaññāsaṅkhārasaṅkhātakhandhattayañca taṃsahajātāni –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Tilatelassa yathā bindu, sappimaṇḍo anāvilo;</p>
- <p class="gathalast">Evaṃ vaṇṇappaṭibhāgaṃ, ‘kalala’nti pavuccatī’’ti. (pārā. aṭṭha. 2.172; vibha. aṭṭha. 26) –</p>
- <p class="unindented">Vuttāni <a name="M1.0133"></a> jātiuṇṇaṃsumhi pasannatilatele vā sappimaṇḍe vā otāretvā ukkhipitvā vidhunite agge lambamānabinduppamāṇakalalasaṅkhātāni sabhāvakānaṃ kāyabhāvavatthudasakavasena tiṃsa rūpāni ca abhāvakānaṃ kāyavatthudasakavasena vīsati rūpāni cāti ayaṃ nāmarūpapaṭisandhi idha <span class="bld">‘‘jātī’’</span>ti gahitā. <span class="bld">‘‘Yassā’’</span>ti iminā aññapadena ‘‘yāva maraṇakālā etthantare eso manussaviggaho nāmā’’ti (pārā. 172) <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena paṭhamabhavaṅgato paṭṭhāya cuticittāsannabhavaṅgapariyantasantānasaṅkhātasatto gahito. Iminā manussaviggahassa paṭisandhito paṭṭhāya pārājikavatthubhāvaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Jānanto</span>ti ‘‘satto aya’’nti jānanto. <span class="bld">Jīvitā yo viyojaye</span>ti yo bhikkhu jīvitindriyā viyojeyya voropeyya, tassa jīvitindriyaṃ upacchindeyya uparodheyyāti vuttaṃ hoti. Tenāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘jīvitā voropeyyāti jīvitindriyaṃ upacchindati uparodhetī’’ti (pārā. 172).</p>
- <p class="bodytext">Tañca jīvitindriyaṃ rūpārūpavasena duvidhaṃ hoti. Tattha arūpajīvitindriyaṃ aviggahattā upakkamavisayaṃ na hoti. Rūpajīvitindriyupacchedena pana tadāyattavuttitāya taṃsamakālameva occhijjamānatāya ettha sāmaññena ubhayampi gahetabbaṃ. Idañca atītānāgataṃ na gahetabbaṃ tassa avijjamānattā. Upakkamavisayārahaṃ pana paccuppannameva gahetabbaṃ. Tañca khaṇasantatiaddhāvasena tividhaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha uppādaṭṭhitibhaṅgavasena khaṇattayapariyāpanno bhāvo <span class="bld">khaṇapaccuppannaṃ</span> nāma. Taṃ sarasabhaṅgabhūtattā sayaṃ bhijjamānaṃ upakkamasādhiyaṃ vināsavantaṃ na hoti. Ātape ṭhatvā gabbhaṃ paviṭṭhassa <a name="V1.0102"></a> andhakāravigamantarañca sītena ovarakaṃ paviṭṭhassa visabhāgautusamuṭṭhānena <a name="M1.0134"></a> sītapanūdantarañca rūpasantati <span class="bld">santatipaccuppannaṃ</span> nāma. Paṭisandhicutīnamantarāḷappavatti khandhasantati <span class="bld">addhāpaccuppannaṃ</span> nāma. Imasmiṃ dvaye upakkamasambhavo, taṃvasena upacchijjamānaṃ jīvitaṃ santānaparihānipaccayabhāvato santatiaddhāpaccuppannadvayaṃ yathāparicchinnakālamappatvā upakkamavasena antarāyeva nirujjhati, tasmā santatiaddhāpaccuppannarūpajīvitindriyañca taṃnirodhena nirujjhamānaarūpajīvitindriyañcāti ubhayaṃ ettha ‘‘jīvitā’’ti gahitanti veditabbaṃ. Idameva sandhāyāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘santatiṃ vikopetī’’ti (pārā. 172).</p>
- <p class="bodytext">Imissāva pāṇātipātabhāve āpattibhāvato ettha ṭhatvā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.172) pāṇapāṇātipātapāṇātipātīpāṇātipātappayogānaṃ vibhāgo dassito. Tattha <span class="bld">pāṇo</span>ti vohārato satto, paramatthato upacchijjamānaṃ jīvitindriyaṃ, taṃ ‘‘jīvitā’’ti iminā vuttaṃ. <span class="bld">Pāṇātipāto</span> nāma vadhakacetanā, so ca ‘‘viyojaye’’ti iminā sandassito. <span class="bld">Pāṇātipātī</span> nāma puggalo, so ca ‘‘yo’’ti iminā sandassito. <span class="bld">Pāṇātipātappayogo</span> pana –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Vuttā pāṇātipātassa;</p>
- <p class="gathalast">Payogā cha mahesinā’’ti –</p>
- <p class="unindented">Ādinā nayena idheva vakkhamānavibhāgattā vakkhamānanayeneva daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext">Assa satthaṃ nikkhipeyya vāti yojanā. <span class="bld">Assā</span>ti manussajātikassa. ‘‘Hatthapāse’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Hatthapāso</span> nāma samīpoti. <span class="bld">Assā</span>ti samīpasambandhe sāmivacanaṃ. <span class="bld">Sattha</span>nti ettha jīvitavihiṃ sanupakaraṇabhāvena sammatā dhārāvantaasiādi ca dhārārahitayaṭṭhibhindivālalaguḷādi ca <a name="M1.0135"></a> upalakkhaṇavasena gahetabbā. Sasati hiṃsatīti satthaṃ. Tenevāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘asiṃ vā sattiṃ vā bhindivālaṃ vā laguḷaṃ vā pāsāṇaṃ vā satthaṃ vā visaṃ vā rajjuṃ vā’’ti. Idhāvuttaṃ karapālikāchurikādi samukhaṃ ‘‘satthaṃ vā’’ti iminā saṅgahitaṃ. <span class="bld">Nikkhipeyyā</span>ti yathā bhogahetuṃ labhati, tathā upanikkhipeyya, attavadhāya icchitakkhaṇe yathā gaṇhāti, tathā samīpe teneva cittena ṭhapeyyāti vuttaṃ hoti. Iminā thāvarappayogo sandassito.</p>
- <p class="bodytext">Maraṇe <a name="V1.0103"></a> guṇaṃ vā vadeyyāti yojanā, maraṇatthāya maraṇe guṇaṃ vaṇṇetīti attho. ‘‘Jīvite ādīnavaṃ dasseti, maraṇe guṇaṃ bhaṇatī’’ti (pārā. 172) <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā ‘‘kiṃ tuyhiminā pāpakena dujjīvitena, yo tvaṃ na labhasi paṇītabhojanāni bhuñjitu’’miccādinā nayena maraṇatthāya jīvite avaṇṇaṃ vadanto ca ‘‘tvaṃ khosi upāsaka katakalyāṇo akatapāpo, mataṃ te jīvitā seyyo, ito tvaṃ kālakato vividhavihaṅgamavikūjite paramasurabhikusumabhūsitataruvaranicite paramaratikaralaḷitagatibhāsitavilapitasurayuvatigaṇavicarite varanandane accharāsaṅghaparivārito vicarissasī’’tiādinā nayena maraṇatthāya maraṇānisaṃsaṃ dassento ca ‘‘maraṇe guṇaṃ vadeyya’’icceva vuccati.</p>
- <p class="bodytext">Maraṇūpāyaṃ deseyyāti yojanā. Maraṇādhippāyeneva ‘‘satthaṃ vā āhara, visaṃ vā khāda, rajjuyā vā ubbandhitvā kālaṅkarohī’’ti <span class="bld">padabhājane</span> vuttasatthaharaṇāni ca avuttampi sobbhanarakapapātādīsu papatanañcāti evamādikaṃ maraṇūpāyaṃ ācikkheyya. ‘‘Hoti ayampī’’ti padacchedo, <span class="bld">apī</span>ti pubbe vuttadvayaṃ samuccinoti. <span class="bld">Dvedhā bhinnasilā viya asandheyyova</span> <a name="M1.0136"></a> <span class="bld">so ñeyyo</span>ti dvidhā bhinnapāsāṇo viya bhagavato paṭipattipaṭivedhasāsanadvayena so paccuppanne attabhāve sandhātumasakkuṇeyyovāti ñātabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>. <span class="bld">Thāvarādayo</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena vijjāmayaiddhimayapayogadvayaṃ saṅgahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu chasu payogesu. Sako hattho <span class="bld">sahattho,</span> tena nibbatto <span class="bld">sāhatthiko,</span> payogo. Idha <span class="bld">hattha</span>ggahaṇaṃ upalakkhaṇaṃ, tasmā hatthādinā attano aṅgapaccaṅgena nipphādito vadhappayogo sāhatthikoti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>. ‘‘Tvaṃ taṃ evaṃ paharitvā mārehī’’ti bhikkhuno parassa yaṃ āṇāpanaṃ, ayamāṇattiko nayoti yojanā. <span class="bld">Āṇattiko nayo</span>ti āṇattiyeva āṇattiko. Neti pavattetīti nayo, payogassetaṃ nāmaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para246"></a><span class="paranum">246</span>. <span class="bld">Dūra</span>nti dūraṭṭhaṃ. <span class="bld">Kāyena paṭibaddhenā</span>ti ettha kāyekadeso hatthādi kāyo avayave samudāyopacārato ‘‘gāmo daḍḍho’’ti yathā. Kāyapaṭibaddhaṃ cāpādikaṃ paṭibaddhaṃ nāma pubbapadalopena <a name="V1.0104"></a> ‘‘devadatto datto’’ti yathā. Vā-saddo luttaniddiṭṭho, kāyena vā kāyapaṭibaddhena vāti vuttaṃ hoti, ‘‘usuādinipātana’’nti iminā sambandho. Vidhānaṃ <span class="bld">vidhi,</span> payogoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>. <span class="bld">Asañcārimupāyenā</span>ti asañcārimena niccalena upāyena. Opatanti etthāti <span class="bld">opāto,</span> so ādi yesaṃ apassenavisabhesajjasaṃvidhānādīnaṃ te <span class="bld">opātādayo,</span> tesaṃ <a name="M1.0137"></a> vidhānaṃ <span class="bld">opātādividhānaṃ,</span> opātakkhaṇanādikiriyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>. <span class="bld">Vijjāyā</span>ti āthabbanavedāgatamaraṇamantasaṅkhātavijjāya. <span class="bld">Jappana</span>nti yathā paro na suṇāti, tathā punappunaṃ vacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>. Māraṇe samatthā yā kammavipākajā iddhi, ayaṃ iddhimayo payogo nāmāti samudīritoti yojanā. Kammavipāke jātā <span class="bld">kammavipākajā,</span> iddhi, yā ‘‘nāgānaṃ nāgiddhi supaṇṇānaṃ supaṇṇiddhi yakkhānaṃ yakkhiddhī’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.172) bahudhā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttā. Tattha diṭṭhadaṭṭhaphuṭṭhavisānaṃ nāgānaṃ disvā, ḍaṃsitvā, phusitvā ca parūpaghātakaraṇe <span class="bld">nāgiddhi</span> veditabbā. Evaṃ sesānampi. Iddhiyeva <span class="bld">iddhimayo,</span> bhāvanāmayo iddhippayogo panettha na gahetabbo. Vuttañhetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Keci pana bhāvanāmayiddhiyāpi parūpaghātakaraṇaṃ vadanti. Saha parūpaghātakaraṇena ca ādittagharūpari khittassa udakaghaṭassa bhedanaṃ viya iddhivināsañca icchanti, taṃ tesaṃ icchāmattameva. Kasmā? Yasmā taṃ kusalavedanāvitakkaparittattikādīhi na sameti. Kathaṃ? Ayañhi bhāvanāmayiddhi nāma catutthajjhānamayā kusalattike kusalā ceva abyākatā ca, pāṇātipāto akusalo. Vedanāttike adukkhamasukhasampayuttā, pāṇātipāto dukkhasampayutto. Vitakkattike avitakkaavicārā, pāṇātipāto savitakkasavicāro. Parittattike <a name="M1.0138"></a> mahaggatā, pāṇātipāto parittoyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.172).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para250"></a><span class="paranum">250</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu chabbidhesu payogesu. <span class="bld">Uddesopī</span>ti uddisanaṃ uddeso, taṃsahito payogopi <a name="V1.0105"></a> uddesoti vuttaṃ hoti ‘‘kunte pavesehī’’ti yathā. Evaṃ vattabbatāya ca <span class="bld">anuddeso</span>ti tabbiparītavacanameva ñāpakanti veditabbaṃ. Ettha ekeko uddesopi anuddesopi hotīti tesamayaṃ bhedo pana duvidho hotīti paridīpitoti yojanā. Imesu chasu payogesveva ekekasseva uddissānuddissakiriyamānatāya duvidhabhāvato tesaṃ dvādasavidho bhedo <span class="bld">padabhājane</span> ca <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ca dīpito, tattha vinicchayamidāni dassayissāmīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para251"></a><span class="paranum">251</span>. <span class="bld">Bahūsupī</span>ti manussesu bahūsupi. <span class="bld">Tena kammenā</span>ti pahāradānasaṅkhātena kammena. <span class="bld">Bajjhatī</span>ti apāyaṃ netuṃ kammapāsena kammantaraṃ nivāretvā bajjhatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para252"></a><span class="paranum">252</span>. <span class="bld">Pahārepī</span>ti paharaṇepi. <span class="bld">Dehino</span>ti manussaviggahassa. <span class="bld">Tassā</span>ti pahaṭassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para253"></a><span class="paranum">253</span>. <span class="bld">Pahaṭamatte vā</span>ti pahaṭakkhaṇe vā. <span class="bld">Pacchā</span>ti tappaccayā kālantare vā. <span class="bld">Ubhayathāpi ca mate</span>ti dvinnaṃ ākārānamaññatarena matepi. <span class="bld">Hantā</span> vadhako. <span class="bld">Pahaṭamattasmi</span>nti tasmiṃ maraṇārahapahārassa laddhakkhaṇeyeva, maraṇato pubbabhāgeyevāti mattasaddena dīpeti. Maraṇatthāya ca aññatthāya ca dinnesu anekesu pahāresu maraṇatthāya <a name="M1.0139"></a> dinnappahāreneva yadā kadāci marissati, pahāradānakkhaṇeyeva pārājikaṃ hoti. Amaraṇādhippāyena dinnappahārabalena ce mareyya, na hotīti vuttaṃ hotīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para254"></a><span class="paranum">254</span>. <span class="bld">Dve payogā</span>ti uddissānuddissakiriyābhedabhinnā sāhatthikāṇattikā dve payogā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para255"></a><span class="paranum">255</span>. <span class="bld">Karaṇassā</span>ti kiriyāya. <span class="bld">Viseso</span>ti nānattaṃ. <span class="bld">Āṇattiniyāmakā</span>ti āṇattiṃ niyāmenti vavatthāpentīti āṇattiniyāmakā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para256"></a><span class="paranum">256</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu āṇattiniyāmakesu chasu ākāresu. <span class="bld">Yobbanādi cā</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena thāvariyamandakhiḍḍavuddhādiavatthāviseso saṅgahito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para257"></a><span class="paranum">257</span>. Yaṃ mātikāya niddiṭṭhaṃ <span class="bld">satthaṃ, taṃ</span> katamaṃ?. <span class="bld">Sattamāraṇa</span>nti satte mārenti etenāti sattamāraṇaṃ, asiādivadhopakaraṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>. <span class="bld">Vijjhana</span>nti <a name="V1.0106"></a> usuādīhi vijjhanaṃ. <span class="bld">Bhedana</span>nti kakacādīhi dvidhākaraṇaṃ. <span class="bld">Chedana</span>nti khaggādīhi dvidhākaraṇaṃ. <span class="bld">Tāḷana</span>nti muggarādīhi āghātanaṃ. <span class="bld">Evamādividho</span>ti evamādippakāro. <span class="bld">Aneko</span>ti bahuko bhedo. <span class="bld">Karaṇassa viseso</span> kiriyāvisesoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para259-60"></a><span class="paranum">259-60</span>. ‘‘Purato paharitvāna mārehī’’ti yo <span class="bld">bhāsito</span> āṇāpakena, tena āṇattena pacchato…pe… māriteti yojanā. <span class="bld">Vatthāṇatti visaṅketā</span>ti ettha ‘‘yaṃ ‘mārehī’ti…pe… tato’’ti vatthuvisaṅketo dassito. ‘‘Purato…pe… mārite’’ti āṇattivisaṅketo dassito. <span class="bld">Mūlaṭṭho</span>ti āṇāpako. <span class="bld">Mūla</span>nti hi pubbakiriyānurūpaṃ āṇāpanaṃ, tattha ṭhitoti <span class="bld">mūlaṭṭho</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>. Iminā <a name="M1.0140"></a> visaṅkete āṇāpakassa anāpattiṃ dassetvā saṅkete avirādhite ubhinnampi pārājikaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vatthu’’</span>ntiādi. Taṃ vatthuṃ avirajjhitvā mārite ubhayesaṃ…pe… udīrito, yathāṇatti ca mārite…pe… udīritoti yojanā. <span class="bld">Mārite</span> vatthusminti sāmatthiyā labbhati. <span class="bld">Ubhayesa</span>nti āṇāpakaāṇattānaṃ. <span class="bld">Yathākāla</span>nti āṇāpakassa āṇattikkhaṇaṃ, āṇattassa māraṇakkhaṇañca anatikkamitvā. Bandhanaṃ bandho, kammunā bandho <span class="bld">kammabandho</span>. Atha vā bajjhati etenāti bandho, kammameva bandho <span class="bld">kammabandho</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para264"></a><span class="paranum">264</span>. <span class="bld">Visaṅketo nā</span>ti visaṅketo natthi, dvinnampi yathākālaparicchedaṃ kammabandhoyevāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>. <span class="bld">Sabbaso</span>ti sabbesu kālabhedesu, sabbaso veditabboti vā sambandho. <span class="bld">Sabbaso</span>ti sabbappakārena. <span class="bld">Vibhāvinā</span>ti paṇḍitena. So hi atthaṃ vibhāvetīti tathā vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para266-7-8"></a><span class="paranum">266-7-8</span>. <span class="bld">‘‘Imaṃ gāme ṭhita’’</span>nti idaṃ taṃ sañjānituṃ vuttaṃ, na māraṇakkhaṇaṭṭhānaniyamatthāyāti ‘‘yattha katthaci ṭhita’’nti vatvāpi <span class="bld">‘‘natthi tassa visaṅketo’’</span>ti āha. <span class="bld">Tassā</span>ti āṇāpakassa. <span class="bld">‘‘Tatthā’’</span>ti vā pāṭho, tassaṃ āṇattiyanti attho. <span class="bld">‘‘Gāmeyeva</span> ṭhitaṃ veriṃ mārehī’’ti sāvadhāraṇaṃ āṇatto vane ce ṭhitaṃ māreti vā <span class="bld">‘‘vaneyeva</span> ṭhitaṃ veriṃ mārehī’’ti sāvadhāraṇaṃ vutto gāme ṭhitaṃ ce māreti vāti yojanā. ‘‘Bhikkhunā sāvadhāraṇa’’nti <a name="V1.0107"></a> ca potthakesu likhanti, taṃ aggahetvā <span class="bld">‘‘vane vā</span> <a name="M1.0141"></a> <span class="bld">sāvadhāraṇa’’</span>nti pāṭhoyeva gahetabbo. Vigato saṅketo āṇattiniyāmo etthāti <span class="bld">visaṅketo</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para269"></a><span class="paranum">269</span>. <span class="bld">Sabbadesesū</span>ti gāmavanaaṅgaṇagehādīsu sabbesu ṭhānesu. <span class="bld">Bhedato</span>ti nānattato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para270"></a><span class="paranum">270</span>. ‘‘Satthena pana mārehī’’ti yena kenaci yo <span class="bld">āṇatto,</span> tena yena kenaci satthena mārite visaṅketo natthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para271-2"></a><span class="paranum">271-2</span>. <span class="bld">Iminā vāsinā hī</span>ti ettha <span class="bld">hī</span>ti padapūraṇe. <span class="bld">‘‘Iminā asinā</span> māreyyā’’ti vutto <span class="bld">aññena asinā</span> māreti vā ‘‘tvaṃ imassa asissa etāya dhārāya māraya’’ iti vutto taṃ <span class="bld">veriṃ</span> sace <span class="bld">itarāya dhārāya</span> māreti <span class="bld">vā tharunā</span> māreti <span class="bld">vā tuṇḍena</span> māreti <span class="bld">vā,</span> tathā mārite visaṅketoyeva hotīti yojanā. <span class="bld">Tharunā</span>ti khaggamuṭṭhinā. <span class="bld">Tuṇḍenā</span>ti khaggatuṇḍena. <span class="bld">‘‘Visaṅketovā’’</span>ti saṅketavirādheneva pārājikaṃ na hotīti dassanapadametaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>. <span class="bld">Sabbāvudhakajātisū</span>ti idhāvuttakarapālikāchurikādisabbapaharaṇasāmaññesu. <span class="bld">Visesato</span>ti bhedato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para274"></a><span class="paranum">274</span>. <span class="bld">Parenā</span>ti bhikkhunā. <span class="bld">So</span>ti āṇatto. <span class="bld">Nisinnaṃ naṃ māreti, visaṅketo na vijjatī</span>ti ‘‘gacchantameva mārehī’’ti sāvadhāraṇaṃ avuttattā ‘‘nisinnopi soyevā’’ti taṃ mārentassa visaṅketo na hoti, avadhāraṇaṃ antarena kathanaṃ taṃ sañjānāpetuṃ vuccatīti iriyāpathaniyāmakaṃ na hotīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para275-6"></a><span class="paranum">275-6</span>. Asati <a name="M1.0142"></a> sāvadhāraṇe visaṅketābhāvaṃ dassetvā idāni sāvadhāraṇe iriyāpathantaresu visaṅketaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘nisinnaṃyevā’’</span>tiādi. ‘‘Nisinnaṃyeva mārehī’’ti vutto gacchantaṃ māreti, visaṅketanti ñātabbaṃ. ‘‘Gacchantaṃyeva mārehī’’ti vutto nisinnaṃ māreti, visaṅketanti ñātabbanti yojanā. Imameva yojanākkamaṃ sandhāyāha <span class="bld">‘‘yathākkama’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>. <span class="bld">Vijjhitvā</span>ti sarādīhi vijjhitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para278"></a><span class="paranum">278</span>. <span class="bld">Chinditvā</span>ti <a name="V1.0108"></a> asiādīhi chinditvā. Puna <span class="bld">so</span>ti payogo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>. <span class="bld">Karaṇesū</span>ti vijjhanādikiriyāvisesesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para280-1"></a><span class="paranum">280-1</span>. Ettāvatā āṇattiniyāmakaniddesaṃ dassetvā idāni dīghādiliṅgavasenāpi sambhavantaṃ visaṅketaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dīgha’’</span>ntiādi. ‘‘Dīghaṃ…pe… thūlaṃ mārehīti aniyametvā āṇāpetī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.174) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato eva-kāraṃ vinā ‘‘dīghaṃ mārehī’’ti aniyametvā kenaci yo <span class="bld">āṇatto</span> hoti, sopi āṇatto yaṃ kiñci tādisaṃ sace māreti, natthi tattha visaṅketo, ubhinnampi parājayoti yojanā. Evaṃ <span class="bld">‘‘rassa’’</span>ntiādisabbapadehipi paccekaṃ yojanā kātabbā. <span class="bld">Aniyametvā</span>ti visaṅketābhāvassa hetudassanaṃ. <span class="bld">Eva</span>kāro vākyālaṅkāro. <span class="bld">Tatthā</span>ti āṇattikappayoge. ‘‘Ubhinnampi parājayo’’ti vuttattā āṇāpakaṃ vinā aññaṃ yathāvuttakkhaṇaṃ manussaviggahaṃ <span class="bld">‘‘yaṃ kiñci tādisa’’</span>nti iminā dasseti.</p>
- <p class="bodytext">Sace āṇāpako āṇāpetvā attānameva māreti, āṇāpako dukkaṭaṃ āpajjitvā marati, āṇattassa <a name="M1.0143"></a> pārājikaṃ. Āṇāpakena attānamuddissa āṇattiyā katāya āṇatto ajānitvā tādisaṃ aññaṃ māreti, okāsassa aniyamitattā āṇāpako muccati, itaro kammunā bajjhati. Yadi ‘‘amukasmiṃ rattiṭṭhāne vā divāṭṭhāne vā nisinnaṃ īdisaṃ mārehī’’ti okāsaṃ niyametvā āṇāpeti, tattha āṇāpakato aññasmiṃ mārite ubhinnampi pārājikaṃ. Tato bahi mārite vadhakasseva kammabandho. Āṇāpako attānameva uddissa āṇāpeti, itaro ca tameva tattha māreti, āṇāpakassa dukkaṭaṃ, āṇattassa pārājikaṃ. Sace aññattha māreti, mūlaṭṭho muccati. Ajānitvā aññaṃ tattha vā aññattha vā māreti, vadhako pārājikaṃ āpajjati, mūlaṭṭho muccati. Ānantariyavatthumhi ānantariyena saddhiṃ yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para282"></a><span class="paranum">282</span>. Yo manussaṃ kañci uddissa sace opātaṃ khaṇati, tathā opātaṃ khaṇantassa tassa dukkaṭaṃ nāma āpatti hotīti ajjhāhārayojanā. Yojanā ca nāmesā yathārutayojanā, ajjhāhārayojanāti duvidhā. Tattha pāṭhāgatapadānameva yojanā <span class="bld">yathārutayojanā,</span> ūnapūraṇatthamajjhāhārapadehi saha pāṭhāgatapadānaṃ yojanā <span class="bld">ajjhāhārayojanā</span>ti veditabbā. <span class="bld">‘‘Khaṇantassa</span> <a name="V1.0109"></a> <span class="bld">ca opāta’’</span>nti potthakesu pāṭho dissati. <span class="bld">‘‘Khaṇantassa tathopāta’nti</span> pāṭho sundaro’’ti <span class="bld">nissandehe</span> vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Āvāṭa</span>nti etassa ‘opāta’nti pariyāyo’’ti ca vuttaṃ. Tatopi –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Manussaṃ kañci uddissa;</p>
- <p class="gatha2">Yo ce khaṇativāṭakaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Khaṇato taṃ tathā tassa;</p>
- <p class="gathalast">Hoti āpatti dukkaṭa’’nti. –</p>
- <p class="unindented">Pāṭho <a name="M1.0144"></a> sundarataro. Jātapathaviṃ khaṇantassa pārājikapayogattā payogagaṇanāya dukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para283"></a><span class="paranum">283</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ āvāṭe. <span class="bld">Tassā</span>ti patitassa manussaviggahassa. <span class="bld">Dukkhassuppattiyā</span>ti dukkhuppattihetu. <span class="bld">Tassā</span>ti yena āvāṭo khato, tassa bhikkhuno. <span class="bld">Patitvā</span> so ce marati, tasmiṃ <span class="bld">mate tassa</span> bhikkhuno pārājikaṃ bhaveti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>. <span class="bld">Aññasmi</span>nti yaṃ samuddissa āvāṭo khato, tato aññasmiṃ. <span class="bld">Anuddissaka</span>nti kiriyāvisesanaṃ, anuddissakaṃ katvāti attho. Opātavisesanaṃ ce, ‘‘anuddissako opāto’’ti padacchedo. ‘‘Aggamakkhāyatī’’tiādīsu (saṃ. ni. 5.139; a. ni. 4.34; 10.15; itivu. 90; netti. 170) viya o-kāraṭṭhāne a-kāro, ma-kārāgamo ca daṭṭhabbo, anodissako opāto khato hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para285"></a><span class="paranum">285</span>. ‘‘Ettha patitvā yo koci maratū’’ti anodissako opāto sace khato hoti, yattakā nipatitvā maranti ce, assa tattakā dosā hontīti yojanā. <span class="bld">‘‘Yo kocī’’</span>ti iminā attano mātāpitaro ca saṅgahitā. <span class="bld">Dosā</span>ti kammabandhadosā, pārājikaṃ pana ekameva. <span class="bld">Assā</span>ti yena anodissa opāto khato, tassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para286"></a><span class="paranum">286</span>. <span class="bld">Ānantariyavatthusmiṃ</span> mateti pāṭhaseso, ‘‘tattha patitvā’’ti adhikāro, arahante, mātari, pitari ca tasmiṃ patitvā mate kālakateti attho. <span class="bld">Ānantariyaka</span>nti ettha sakatthe, kucchite<a name="V1.0110"></a>, saññāyaṃ vā ka-paccayo daṭṭhabbo. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘ānantariyavatthusmi’’nti imasmiṃ samāsapade <a name="M1.0145"></a> avayavabhūtampi ‘‘vatthusmi’’nti idañca ‘‘tattha patitvā mate’’ti idañca ākaḍḍhati. <span class="bld">Thullaccayādīnaṃ</span> vatthusmiṃ tattha patitvā mate <span class="bld">thullaccayādayo hontī</span>ti yojanā. Tasmiṃ āvāṭe patitvā yakkhādīsu matesu, pārājikavatthuno dukkhuppattiyañca thullaccayaṃ, manussaviggahe mate pārājikaṃ, tiracchāne mate pācittiyanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para287"></a><span class="paranum">287</span>. <span class="bld">Pāṇātipātā dve</span>ti dvinnaṃ matattā dve pāṇātipātā, ekena pārājikaṃ, itarena kammabandhoyeva. <span class="bld">Ekovekekadhaṃsane</span>ti mātu vā dārakassa vā maraṇe eko pāṇātipātova.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para288"></a><span class="paranum">288</span>. Corehi anubaddho <span class="bld">ettha</span> āvāṭe patitvā marissati ce, opātakhaṇakasseva pārājikaṃ hoti kirāti yojanā. <span class="bld">Kirā</span>ti anussavane arucisūcakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para289-90"></a><span class="paranum">289-90</span>. <span class="bld">Verino</span> bhikkhuto aññe veripuggalā. <span class="bld">Tattha</span> tasmiṃ opāte sace manussaṃ <span class="bld">pātetvā mārenti,</span> tathā verino tattha sayameva patitaṃ manussaṃ bahi nīharitvā sace mārenti, tattha <span class="bld">opapātikā</span> manussā opāte nibbattitvā tato <span class="bld">nikkhantuṃ asakkontā matā ce</span> siyuṃ, <span class="bld">sabbattha ca</span> yathāvuttasabbavāresu opātakhaṇakasseva parājayoti yojanā. <span class="bld">Nibbattitvā hī</span>ti ettha <span class="bld">hī</span>ti padapūraṇe. Yattha yattha nipātasaddānaṃ attho na dassito, tattha tattha padapūraṇamattatā veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para291"></a><span class="paranum">291</span>. <span class="bld">Yakkhādayo</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena tiracchānānaṃ saṅgaho. <span class="bld">Vatthuvasā</span>ti thullaccayapācittiyānaṃ vatthubhūtayakkhatiracchānānaṃ vasā. <span class="bld">Thullaccayādayo</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena pācittiyasaṅgaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para293"></a><span class="paranum">293</span>. <span class="bld">Ayaṃ</span> <a name="M1.0146"></a> <span class="bld">nayo</span>ti ‘‘anāpattī’’ti yathāvutto nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para294-5"></a><span class="paranum">294-5</span>. <span class="bld">Bajjhantī</span>ti sace avassaṃ bajjhanti. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ pāse. <span class="bld">‘‘Hatthato muttamattasmi’’</span>nti iminā payogassa atthasādhakataṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para296"></a><span class="paranum">296</span>. Yaṃ <a name="V1.0111"></a> pana uddissa pāso <span class="bld">oḍḍito,</span> tato aññassa bandhane tu anāpatti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para297"></a><span class="paranum">297</span>. <span class="bld">Mudhā vāpī</span>ti amūlena vāpi. <span class="bld">Mūlaṭṭhassevā</span>ti pāsakārakasseva. <span class="bld">Kammabandho</span>ti pāṇātipāto. Bajjhati etenāti bandho, kammameva bandho kammabandho. Pārājikamatte vattabbepi yāva so vattati, tāva tattha bajjhitvā matasattesu paṭhamamatassa vasena pārājikaṃ, avasesānaṃ pāṇātipātasaṅkhātassa akusalarāsino sambhavato taṃ sabbaṃ saṅgahetvā sāmaññena dvayampi dassetumāha ‘‘kammabandho’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para298"></a><span class="paranum">298</span>. ‘‘Sace yena laddho, so uggaḷitaṃ vā pāsaṃ saṇṭhapeti, tassa passena vā gacchante disvā vatiṃ katvā sammukhe paveseti, thaddhataraṃ vā pāsayaṭṭhiṃ ṭhapeti, daḷhataraṃ vā pāsarajjuṃ bandhati, thirataraṃ vā khāṇukaṃ ākoṭetī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.176) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ vinicchayaṃ saṅgahitumāha <span class="bld">‘‘pāsamuggaḷitampi vā’’</span>ti. Ettha avuttasamuccayatthena <span class="bld">pi</span>-saddena ‘‘saṇṭhapetī’’tiādikā ‘‘bandhatī’’ti dassitakiriyāvasānā payogā dassitā. <span class="bld">Thiraṃ vāpī</span>ti ettha <span class="bld">api</span>-saddo aṭṭhakathāya avasiṭṭhaṃ ‘‘khāṇukaṃ ākoṭetī’’ti kiriyaṃ samuccinoti ubhayatthapi pakārantaravikappatthattāti gahetabbā. <span class="bld">Eva</span>nti <a name="M1.0147"></a> evaṃ sati. Yena pāso laddho, tenāpi evaṃ pāse katavisese satīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ubhinna</span>nti pāsakārakassa ca idāni labhitvā paṭijaggantassa cāti ubhayesaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para299-300"></a><span class="paranum">299-300</span>. <span class="bld">Yo</span>ti pāsakārako, laddhapāsakoti imesaṃ yo koci. <span class="bld">Uggaḷāpetvā</span>ti vighāṭetvā, yathā tattha pāṇino na bajjhanti, evaṃ katvāti attho. <span class="bld">Tattha cā</span>ti puna saṇṭhapite pāse ca. Ko vimuccati? Yena laddho, so.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para301-2"></a><span class="paranum">301-2</span>. <span class="bld">Gopetvā</span>ti gopanahetu mokkho na hotīti yojanā. ‘‘Sīhaṃ disvā bhayaṃ hotī’’tiādīsu viya hetumhi tvā-paccayo daṭṭhabbo. <span class="bld">Tamañño…pe… na ca muccatī</span>ti ettha <span class="bld">na cā</span>ti neva. <span class="bld">Nāsetvā sabbaso vā</span>ti so yathā yassa kassaci sattassa vināsopakaraṇaṃ na hoti, tathā chindanādīhi nāsetvā. <span class="bld">Taṃ</span> pāsayaṭṭhiṃ. Ko vimuccati? Pāsakārako.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>. <span class="bld">Sūlaṃ</span> <a name="V1.0112"></a> <span class="bld">ropentassā</span>ti sūlaṃ nikhaṇantassa. <span class="bld">Sajjentassā</span>ti saṇṭhapentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>. <span class="bld">Asañciccā</span>ti ettha ‘‘katena payogenā’’ti pāṭhaseso, ‘‘matepi anāpattī’’ti etehi sambandho. ‘‘Imināhaṃ upakkamena imaṃ māressāmī’’ti acetetvā apakappetvā avadhakacetano hutvā katena aññatthikenapi upakkamena pare matepi āpatti natthīti attho, <span class="bld">musalussāpanādivatthūsu</span> (pārā. 180) viya ayaṃ sattotisaññī hutvā ‘‘iminā upakkamena imaṃ māressāmī’’ti vītikkamasamuṭṭhāpakacetanāsampayuttavikapparahito hutvā aññatthikena payogena manusse matepi pārājikaṃ natthīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ajānantassā</span>ti <a name="M1.0148"></a> ‘‘iminā ayaṃ marissatī’’ti ajānantassa upakkamena pare matepi anāpatti, <span class="bld">visagatapiṇḍapātavatthumhi</span> (pārā. 181) viya ‘‘idaṃ kāraṇa’’nti ajānitvā katena manusse matepi anāpattīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘anāpattī’’ti ākaḍḍhati. <span class="bld">Amaraṇacittassa</span> amaraṇicchāsahitacittassa upakkamena pare matepi anāpatti <span class="bld">vuddhapabbajitādivatthūsu</span> (pārā. 180) viyāti attho. Ummattakādayo vuttasarūpāyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>. <span class="bld">‘‘Manussapāṇimhī’’</span>ti iminā manussabhāvo aṅgabhāvena dassito. <span class="bld">‘‘Sacassa cittaṃ maraṇūpasaṃhita’’</span>nti iminā maraṇūpasaṃhitacittatā dassitā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Tatiyapārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="subhead">Catutthapārājikakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para306-7"></a><span class="paranum">306-7</span>. Evaṃ nātisaṅkhepavitthāranayena tatiyapārājikavinicchayaṃ dassetvā idāni catutthapārājikavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘asanta’’</span>ntiādi. Tattha ‘‘asanta’’nti apekkhitvā ‘‘attanī’’ti ca ‘‘jhānādibheda’’nti apekkhitvā ‘‘uttarimanussadhamma’’nti ca ‘‘samudācareyyā’’ti apekkhitvā ‘‘yo bhikkhū’’ti ca sāmatthiyā labbhatīti ajjhāharitvā ‘‘attani asanta’’ntiādinā nayena yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Attani</span> <a name="V1.0113"></a> <span class="bld">asanta</span>nti tasmiṃ attabhāve attano santāne anuppāditatāya avijjamānaṃ. <span class="bld">Attassitameva katvā</span>ti attupanāyikaṃ katvā attani vijjamānaṃ viya katvā taṃ upanetvā<a name="M1.0149"></a>. <span class="bld">Bhavaṃ adhiṭṭhāya ca vattamāna</span>nti paṭisandhito paṭṭhāya ca vattantaṃ bhavaṃ cittena adhiṭṭhahitvā takketvā, citte ṭhapetvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Aññāpadesañca vinā</span>ti ‘‘yo te vihāre vasatīdha bhikkhū’’tiādinā nayena vakkhamānaṃ pariyāyakathaṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Adhimānañca vinā</span>ti adiṭṭhe diṭṭhasaññitādisabhāvaṃ adhigatamānasaṅkhātaṃ ‘‘adhigatauttarimanussadhammo ahamhī’’ti adhimānañca ṭhapetvā. <span class="bld">Jhānādibheda</span>nti jhānādayo bhedā visesā yassa taṃ jhānādibhedaṃ, ‘‘uttarimanussadhammo nāma jhānaṃ vimokkho samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ maggabhāvanā phalasacchi kiriyā kilesappahānaṃ vinīvaraṇatā cittassa suññāgāre abhiratī’’ti (pārā. 198, 199) <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ jhānādidhammavisesanti attho. ‘‘Uttarimanussadhammanti uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhamma’’nti (pārā. aṭṭha. 2.197) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttaṃ jhānalābhīhi ceva aṭṭhahi ariyapuggalehi ca adhigatattā tesaṃ santakanti saṅkhyaṃ gataṃ <span class="bld">uttarimanussadhammaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext">Viññattipathe ṭhitassa kāyena vā vācāya vā yo bhikkhu samudācareyyāti ajjhāharitvā yojetabbaṃ. <span class="bld">Viññattipathe ṭhitassā</span>ti dvādasahatthabbhantare padese ṭhitassa ‘‘itthiyā vā purisassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā’’ti (pārā. 198) <span class="bld">padabhājane</span> vuttassa yassa kassaci. <span class="bld">Kāyena vā</span>ti hatthamuddādivasena kāyena vā. ‘‘Sikkhāpaccakkhānaṃ hatthamuddāya sīsaṃ na otarati, idaṃ abhūtārocanaṃ hatthamuddāyapi otaratī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.215) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā idha hatthamuddādihatthavikāro ca aṅgapaccaṅgacopanañca ‘‘kāyenā’’ti iminā gahetabbaṃ. <span class="bld">Vācāya vā</span>ti yo savanūpacāre ṭhito tena viññātuṃ sakkuṇeyyena yena kenaci vohārena vā. <span class="bld">Yo bhikkhū</span>ti yo upasampanno thero vā navo <a name="M1.0150"></a> vā majjhimo vā. <span class="bld">Samudācareyyā</span>ti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādivacanappakāresu yaṃ kañci pakāraṃ vadeyya. <span class="bld">Tadatthe</span>ti tena vuttavākyassa atthe. <span class="bld">Ñātevā</span>ti ñāte eva. Mātugāmaṃ vā purisaṃ vā yaṃ kiñci uddissa vutte, teneva vā anuddissa vutte savanūpacāre ṭhitena yena kenaci manussabhūtena vacanasamanantarameva ‘‘ayaṃ paṭhamajjhānalābhī’’tiādike yathāvutte atthappakāre ñāteyeva. ‘‘So’’ti ajjhāharitvā ‘‘so puna ruḷhibhāve abhabbo’’ti yojetabbaṃ, attani avijjamānaguṇaṃ santaṃ viya katvā icchācāre ṭhatvā evaṃ kathitapuggalo sīle patiṭṭhāya uparūpari labbhamānalokiyalokuttaraguṇehi buddhisaṅkhātaṃ sāsane buddhimadhigantuṃ anarahoti attho<a name="V1.0114"></a>. Kiṃ viyāti āha <span class="bld">‘‘yatheva…pe… ruḷibhāve’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Yathā’’</span>ti etena sambandho ‘‘tathā’’ti, yathā tālo matthakacchinno abhabbo puna viruḷhiyā, sopi pārājikaṃ āpanno tatheva daṭṭhabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para308-9"></a><span class="paranum">308-9</span>. Idāni ‘‘ñāteva abhabbo’’ti ca ‘‘aññāpadesañca vinā’’ti ca etasmiṃ vākyadvaye byatirekatthavasena sambhavantaṃ āpattibhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘asantamevā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Anantara</span>nti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādivacanasamanantarameva. <span class="bld">So</span>ti dvādasahatthabbhantare ṭhatvā yena taṃ vacanaṃ sutaṃ, so paro puggalo. <span class="bld">Jānāti ce</span>ti ‘‘ayaṃ paṭhamajjhānalābhī’’tiādivasena tena vuttavacanappakārena atthaṃ avirādhetvā acireneva sace jānātīti attho. Yo pana jhānādīnaṃ attanā aladdhabhāvena vā āgame uggahaparipucchādivasena aparicitattā vā jhānādisarūpaṃ ajānantopi <a name="M1.0151"></a> kevalaṃ ‘‘jhānaṃ vimokkho samādhi samāpattī’’tiādivacanānaṃ sutapubbattā tena ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādivacane vutte ‘‘jhānaṃ kira esa samāpajjatī’’ti yadi ettakamatthampi jānāti, sopi ‘‘jānāti’’cceva <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.215) vuttoti gahetabbo. <span class="bld">Cuto hī</span>ti <span class="bld">hi</span>-saddo avadhāraṇe, attanā vutte tena tattakeyeva ñāte so asantaguṇadīpako pāpapuggalo phalasampattisampannaṃ imaṃ sāsanāmatamahāpādapaṃ āruyhāpi phalaṃ aparibhuñjitvā virādhetvā patitvā mato nāma hotīti vuttaṃ hoti. Imassevatthassa ‘‘asanta’’miccādinā paṭhamaṃ vuttassapi byatirekatthaṃ dassetuṃ anuvādavasena vuttattā punaruttidoso na hotīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Idāni taṃ byatirekatthaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘no ce…pe… hotī’’</span>ti. Yassa so āroceti, so <span class="bld">ce</span> na <span class="bld">jānāti, assa</span> asantaguṇadīpakassa musāvādino.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Aññāpadesañca vinā’’ti iminā dassitabyatirekatthassa bhāvābhāve sambhavantaṃ āpattibhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yo te’’</span>tiādi. Yo bhikkhu <span class="bld">te</span> tava <span class="bld">idha</span> imasmiṃ vihāre vasatīti yojanā. <span class="bld">Dīpite</span>ti attano adhippāye pakāsite. <span class="bld">Jānāti ce</span>ti yo tathā vuttavacanaṃ assosi, so ‘‘esa aññāpadesena attano jhānalābhitaṃ dīpetī’’ti vā ‘‘eso jhānalābhī’’ti <a name="V1.0115"></a> vā vacanasamanantarameva sace jānāti. <span class="bld">Assā</span>ti evaṃ kathitavacanavato tassa bhikkhuno. <span class="bld">Taṃ</span> tena vuttavacanaṃ. <span class="bld">Dukkaṭameva hoti,</span> na thullaccayanti attho. Attano āvāsakārānaṃ dāyakānaṃ aññassa pavattiṃ kathentassa viya attanoyeva asantaguṇaṃ santamiva <a name="M1.0152"></a> katvā kathanākāro imāya gāthāya atthato vuttoti daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">jhānalābhīti cā</span>ti avuttasamuccayatthena <span class="bld">ca</span>-saddena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pārā. 220) āgatā avasesapariyāyavārā ca saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Tathā <span class="bld">jhānalābhī</span>ti ettha <span class="bld">jhāna</span>ggahaṇena vimokkhādīnañca upalakkhitattā jhānādidasavidhauttarimanussadhammavisayapariyāyakathaṃ sutavatā taṅkhaṇe tadatthe ñāte pariyāyasamullāpakena āpajjitabbaṃ thullaccayañca aviññāte vā cirena viññāte vā āpajjitabbaṃ dukkaṭañca imāya gāthāya atthato dassitamevāti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para310"></a><span class="paranum">310</span>. <span class="bld">Eta</span>nti yathāvuttappakāraṃ jhānādibhedaṃ uttarimanussadhammaṃ. <span class="bld">Adhimānā</span>ti ‘‘adhigatoha’’nti evaṃ uppannamānā, adhikamānāti attho, ‘‘ayaṃ dhammo mayā adhigato’’ti daḷhamuppannena mānena kathentassāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Vutto anāpattinayo</span>ti āpattiyā abhāvo <span class="bld">anāpatti,</span> sā eva nayo netabbo bujjhitabboti katvā, anāpattīti vuttaṃ hoti. ‘‘Adhimānenā’’ti <span class="bld">evaṃ vutto</span> bhagavatāti attho, ‘‘adhigatadhammoha’’nti adhimānena ‘‘ahaṃ paṭhamajjhānalābhī’’tiādīni vadantassa anāpattīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Ayamadhimāno kassa hoti, kassa na hotīti ce? Ariyānaṃ na hoti maggapaccavekkhaṇādīhi pañcahi paccavekkhaṇāhi sañjātasomanassānaṃ vitiṇṇakaṅkhattā. Dussīlassāpi na hoti tassa ariyaguṇādhigame nirussāhattā. Susīlassāpi kammaṭṭhānānuyogarahitassa niddārāmatādimanuyuttassa na hoti vissaṭṭhabhāvanābhiyogattā. Suparisuddhāya sīlasampattiyā patiṭṭhāya samathabhāvanāmanuyuttassa rūpārūpasamāpattiyaṃ pattāsino vā vipassanābhiyuttassa <a name="M1.0153"></a> sopakkilesodayabbayañāṇalābhino vā uppajjati. So samathavipassanābhāvanāhi kilesasamudācārassa abhāve uppanne te visesabhāgino bhavituṃ adatvā ṭhitibhāgino katvā ṭhapetīti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Panā</span>ti api-saddattho. <span class="bld">‘‘Eva’’</span>nti iminā ‘‘anāpattinayo vutto’’ti paccāmasati. <span class="bld">‘‘Avattukāmassā’’</span>ti idañca <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgataṃ ‘‘anullapanādhippāyassā’’ti <a name="V1.0116"></a> (pārā. 222, 225) idañca anatthantaraṃ. Avattukāmassāti evaṃ vuttoti yojanā. Kohaññena pāpicchāpakatassa ‘‘jhānādīnaṃ lābhimhī’’ti vadantassa ajjhāsayo ullapanādhippāyo nāma, tathā ahutvā sabrahmacārīsu aññaṃ byākarontassa evameva anāpattibhāvo vutto bhagavatāti attho. <span class="bld">Ādikassāpi</span> evaṃ vuttoti yojanā. ‘‘Anāpatti ādikammikassā’’ti (pārā. 222) ādikammikassāpi anāpattibhāvo vutto bhagavatāti attho. Imasmiṃ sikkhāpade vaggumudātīriyā bhikkhū ādikammikā. Avuttasamuccayatthena <span class="bld">tathā</span>-saddena idha avuttaummattakakhittacittavedanaṭṭā gahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para311"></a><span class="paranum">311</span>. <span class="bld">Pāpicchatā</span>ti ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti jhānalābhitādihetukāya sambhāvanāya sambhāvanānimittassa paccayapaṭilābhassa patthanāsaṅkhātāya pāpikāya lāmikāya icchāya samannāgatabhāvo ca. <span class="bld">Tassā</span>ti yaṃ jhānādibhedabhinnaṃ uttarimanussadhammaṃ samullapi, tassa dhammassa. <span class="bld">Asantabhāvo</span>ti attasantāne paccuppannajātiyaṃ anuppāditabhāvena avijjamānabhāvo. <span class="bld">Manussakassa ārocanañcevā</span>ti vuttavacanassa atthaṃ taṅkhaṇe jānanakassa manussajātikassa ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā nayena savanūpacāre <a name="M1.0154"></a> ṭhatvā ārocanañca. Naññāpadesena ārocanañcāti sambandho. ‘‘Yo te vihāre vasati, so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjī’’tiādinā (pārā. 220) nayena pavattaaññāpadesaṃ vinā ujukameva ārocanañca. <span class="bld">Tadeva ñāṇa</span>nti tadā eva ñāṇaṃ, acirāyitvā vuttakkhaṇeyeva jānananti attho. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ catutthapārājikāpattiyaṃ. <span class="bld">Dhīrā</span> vinayadharā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para312"></a><span class="paranum">312</span>. <span class="bld">Paṭhame dutiye cante</span>ti manussaviggahapārājikavajjite yathāvuttapārājikattaye. <span class="bld">Pariyāyo na vijjatī</span>ti pārājikāpattipathaṃ pariyāyavacanaṃ na labhati. ‘‘Na panetare’’ti idaṃ etthāpi yojetabbaṃ, itare pana tatiyapārājike pariyāyo na vijjatīti attho. ‘‘Maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyyā’’ti (pārā. 172) ca ‘‘ambho purisa kiṃ tuyhiminā’’tiādinā (pārā. 171) ca ‘‘yo evaṃ marati, so dhanaṃ vā labhatī’’tiādinā (pārā. 175) ca pariyāyena vadantassa pārājikamevāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Āṇatti</span> pārājikahetuāṇattikappayogo. <span class="bld">Na panetare</span>ti paṭhamacatutthapārājikadvaye pana pārājikahetubhūtā āṇatti na labhatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para313"></a><span class="paranum">313</span>. <span class="bld">Ādī</span>ti <a name="V1.0117"></a> paṭhamapārājikaṃ. <span class="bld">Ekasamuṭṭhāna</span>nti ekakāraṇaṃ. Samuṭṭhāti āpatti etasmāti samuṭṭhānaṃ, kāraṇaṃ kāyādi. Taṃ pana chabbidhaṃ kāyo, vācā, kāyavācā, kāyacittaṃ, vācācittaṃ, kāyavācācittanti. Tesaṃ vinicchayaṃ <span class="bld">uttare</span> (u. vi. 325 ādayo) yathāgataṭṭhāneyeva ca vaṇṇayissāma. Tatridaṃ ekasamuṭṭhānaṃ ekaṃ kāyacittaṃ samuṭṭhānaṃ etassāti katvā. Tenāha <span class="bld">‘‘duvaṅgaṃ kāyacittato’’</span>ti. ‘‘Taṃ samuṭṭhāna’’nti ajjhāhāro. Yena samuṭṭhānena paṭhamapārājikāpatti uppajjati, taṃsamuṭṭhānasaṅkhātaṃ <a name="M1.0155"></a> kāraṇaṃ. Aṅgajātasaṅkhātaṃ kāyañca sevanacittañcāti dvayaṃ aṅgaṃ avayavaṃ etassāti <span class="bld">duvaṅgaṃ,</span> tadubhayasabhāvanti attho yathā ‘‘duvaṅgaṃ catutthajjhāna’’nti. <span class="bld">Sesā</span>ti avasiṭṭhāni tīṇi pārājikāni. <span class="bld">Tisamuṭṭhānā</span>ti kāyacittaṃ, vācācittaṃ, kāyavācācittanti tisamuṭṭhānā tīṇi samuṭṭhānāni etesanti katvā. <span class="bld">Tesa</span>nti tesaṃ tiṇṇaṃ samuṭṭhānānaṃ. <span class="bld">Aṅgānī</span>ti avayavāni. <span class="bld">Satta</span> kāyo, cittaṃ, vācā, cittaṃ, kāyo, vācā, cittanti, taṃsabhāvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para314"></a><span class="paranum">314</span>. <span class="bld">Ādī</span>ti methunadhammapaṭisevanacittasampayuttacetanāsabhāvaṃ paṭhamapārājikaṃ. Sukhopekkhāyutaṃ udīritanti yojanā. Iṭṭhālambaṇapaṭilābhādisomanassahetumhi sati sukhavedanāsampayuttaṃ hoti, tasmiṃ asati upekkhāvedanāya sampayuttaṃ hotīti vuttanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tatiyaṃ dukkhavedana</span>nti tatiyaṃ manussaviggahapārājikaṃ dosacittasampayuttacetanāsabhāvattā dukkhavedanāya sampayuttanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dutiya</span>nti adinnādānacetanālakkhaṇaṃ dutiyapārājikaṃ. Lobhena parasantakaṃ corikāya gaṇhantassa somanassasampayuttaṃ hoti, kodhena abhibhūtassa vilumpitvā vā vilumpāpetvā vā gaṇhato domanassasampayuttaṃ hoti, somanassaṃ, domanassañca vinā aggahetukāmo viya hutvā udāsīnassa gaṇhato upekkhāsampayuttaṃ hotīti <span class="bld">‘‘tivedanamudīrita’’</span>nti āha.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Catutthañcā</span>ti uttarimanussadhammasamullapanacetanālakkhaṇaṃ catutthapārājikañca. Sambhāvanicchāya paccayāsāya vā tuṭṭhatuṭṭhasseva ‘‘ahaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādinā nayena <a name="M1.0156"></a> attano uttarimanussadhammalābhitaṃ vadantassa somanassasampayuttaṃ hoti, aññapuggalesu paṭihatacittassa kalahapurekkhāratāya vadato domanassasampayuttaṃ hoti, paccayālābhena jighacchādidukkhaṃ <a name="V1.0118"></a> sahitumasakkuṇeyyatāya udāsīnassa vadato upekkhāsampayuttaṃ hotīti <span class="bld">‘‘tivedanamudīrita’’</span>nti āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para315"></a><span class="paranum">315</span>. <span class="bld">Aṭṭha cittānī</span>ti lobhasahagatāni aṭṭha cittāni labbhareti yojanā, labbhantīti attho, cetanāsabhāvena paṭhamapārājikena sampayuttānīti vuttaṃ hoti. Evamuparipi. <span class="bld">Duve</span>ti paṭighasampayuttāni dve cittāni. <span class="bld">Dasa cittānī</span>ti lobhasahagatāni aṭṭha, dve paṭighasampayuttānīti. <span class="bld">Labbhare</span>ti sampayuttabhāvena labbhanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para316"></a><span class="paranum">316</span>. <span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā yathāvuttacittehi sampayuttaṃ, tena hetunā. <span class="bld">Kriyā</span>ti karaṇena āpajjitabbattā kiriyā. Vītikkamasaññāya abhāvena muccanato saññāya vimokkho etassāti <span class="bld">saññāvimokkhaṃ. Lokavajjanti</span> lokena akusalabhāvato vajjanīyanti <span class="bld">dīpitaṃ</span> pakāsitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>. <span class="bld">Āpattiyaṃyevā</span>ti <span class="bld">eva</span>kārena na sikkhāpadeti dasseti. <span class="bld">Idaṃ vidhāna</span>nti samuṭṭhānādikaṃ idaṃ yathāvuttaṃ vidhānaṃ. <span class="bld">Vibhāvinā</span>ti paññavatā vinayadharena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para318-9"></a><span class="paranum">318-9</span>. <span class="bld">Mudupiṭṭhi cā</span>ti latā viya namitvā karaṇaṃ dassetvā naccituṃ samavāhitvā mudukatapiṭṭhiko ca. <span class="bld">Lambī cā</span>ti palambamānena dīghena aṅgajātena yutto. Lambatīti <span class="bld">lambaṃ,</span> aṅgajātaṃ, taṃ yassa atthi so lambī. Ime dvepi kāmapariḷāhāturabhāve sati attano aṅgajātaṃ attano <a name="M1.0157"></a> mukhaṃ, vaccamaggañca pavesetvā vītikkamitumarahattā pārājikāpannasadisattā parivajjitā. <span class="bld">Mukhaggāhī</span>ti mukhena gahaṇaṃ <span class="bld">mukhaggāho,</span> so etassa atthīti mukhaggāhī, parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhantoti attho. <span class="bld">Nisīdako</span>ti parassa aṅgajāte attano vaccamaggena nisīdanto. Ime dve sahavāsikānaṃ sīlavināsanato aññehi saṃvasituṃ anarahāti pārājikāpannasadisattā vivajjitā. <span class="bld">Tesa</span>nti asaṃvāsatāsāmaññena cattāro pārājikāpanne saṅgaṇhāti. ‘‘Tesañca maggenamaggapaṭipattisāmaññena paṭhamapārājikāpannasseva anulomikāti gahetabbā’’ iccevaṃ <span class="bld">nissandehe</span> vuttaṃ. Iminā ca akatavītikkamānampi mudupiṭṭhiādīnaṃ catunnaṃ anulomapārājikabhāvo vuttoti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Samantapāsādikāyaṃ</span> <a name="V1.0119"></a> pana –</p>
- <p class="indent">‘‘Aparānipi lambī, mudupiṭṭhiko, parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhāti, parassa aṅgajāte abhinisīdatīti imesaṃ catunnaṃ vasena cattāri anulomapārājikānīti vadanti. Etāni hi yasmā ubhinnaṃ rāgavasena sadisabhāvūpagatānaṃ dhammo ‘methunadhammo’ti vuccati, tasmā etena pariyāyena methunaṃ dhammaṃ appaṭisevitvāyeva kevalaṃ maggena maggappavesanavasena āpajjitabbattā methunadhammapārājikassa anulomentīti ‘anulomapārājikānī’ti vuccantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.233) –</p>
- <p class="unindented">Vuttattā ca tabbaṇṇanāya ca <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Lambaṃdīghatāya palambamānaṃ aṅgajātametassāti lambī. So ettāvatā na pārājiko, atha kho yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ mukhe <a name="M1.0158"></a> vā vaccamagge vā paveseti, tadā pārājiko hoti. Mudukā piṭṭhi etassāti mudupiṭṭhiko, kataparikammāya mudukāya piṭṭhiyā samannāgato. Sopi yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ attano mukhe paveseti tadā pārājiko hoti. Parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhātīti yo anabhiratiyā pīḷito parassa suttassa vā pamattassa vā aṅgajātaṃ attano mukhena gaṇhāti. Parassa aṅgajāte abhinisīdatīti yo anabhiratiyā pīḷito parassa aṅgajātaṃ kammaniyaṃ disvā attano vaccamaggena tassūpari abhinisīdati, taṃ attano vaccamaggaṃ pavesetīti attho. Lambīādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā, yasmā pana ubhinnaṃ rāgapariyuṭṭhānasaṅkhātena pariyāyena methunaṃ dhammaṃ appaṭisevino honti, tasmā visuṃ vuttā’’ti (sārattha. ṭī. 2.233) –</p>
- <p class="unindented">Vuttattā ca katavītikkamāyevete ‘‘pārājikā’’ti gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhikkhunīnañca cattārī</span>ti ettha ‘‘asādhāraṇānī’’ti pāṭhaseso, bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnameva niyatāni ubbhajāṇumaṇḍalikā, vajjapaṭicchādikā, ukkhittānuvattikā, aṭṭhavatthukāti <a name="V1.0120"></a> cattāri pārājikāni ca. <span class="bld">Vibbhantā bhikkhunī saya</span>nti ettha ‘‘tesaṃ anulomikā’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tesaṃ catunnaṃ pārājikānaṃ anulomikā sayaṃ vibbhantā bhikkhunī cāti yojanā. Cittavasikā hutvā attanā <a name="M1.0159"></a> nivatthacīvarampi hi mātugāmānaṃ nivāsananīhārena sayameva nivāsetvā gihivesaṃ rocetvā gahitamatte sāsanato cutā bhikkhunī cāti vuttaṃ hoti. Evaṃkaraṇena gihibhāvāpannatāsāmaññena saṃvāsārahā na hontīti imesaṃ catunnaṃ pārājikānaṃ anulomikā jātā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tathā</span>ti yathā ime dassitā tena asaṃvāsārahatāya, bhikkhubhāvāya abhabbatāya ca pārājikāva, tathā ekādasa abhabbapuggalāpi hontīti attho. <span class="bld">Ekādasābhabbā</span>ti mātughātako, pitughātako, arahantaghātako, saṅghabhedako, lohituppādako, paṇḍako, tiracchānagato, ubhatobyañjanako, theyyasaṃvāsako, bhikkhunidūsako, titthiyapakkantakoti ekādasa. <span class="bld">Sabbete catuvīsati</span> ete sabbe catuvīsati puggalā samodhānato veditabbāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>. Ime catuvīsati pārājikā puggalā sīsacchinnova jīvituṃ idha bhikkhubhāvāya abhabbāti vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>. Imesaṃ ekādasannaṃ abhabbatāya hetudassanatthamāha <span class="bld">‘‘paṇḍako cā’’</span>tiādi. <span class="bld">Paṇḍako cā</span>ti āsittapaṇḍako, usūyapaṇḍako, pakkhapaṇḍako, opakkamikapaṇḍako, napuṃsakapaṇḍakoti vutto pañcavidho paṇḍako ca. <span class="bld">Tiracchāno</span>ti tiriyaṃ añchati gacchatīti ‘‘tiracchāno’’ti gahito nāgasupaṇṇādiko sabbatiracchānayoniko ca. Yakkhādayo sabbe amanussāpi idha tiracchāneyeva saṅgahitāti veditabbā. <span class="bld">Ubhatobyañjanopi cā</span>ti itthipurisabyañjanasādhakehi ubhato kammato jātāni thanādikāni byañjanāni yassāti nirutto itthiubhatobyañjano<a name="M1.0160"></a>, purisaubhatobyañjanoti duvidho ubhatobyañjano ca. <span class="bld">Vatthuvipannā</span>ti tabbhāvabhāvitāya bhikkhubhāvo vasati etthāti <span class="bld">vatthu,</span> puggalānaṃ bhikkhubhāvārahatā, sā pana pabbajjākkhandhakāgatasabbadosavirahitaguṇasampayuttatā, taṃ vipannaṃ paṇḍakabhāvādiyogena yesaṃ te ‘‘vatthuvipannā’’ti gahetabbā. <span class="bld">Hi</span>-saddo hetumhi. Yasmā vatthuvipannā, tasmā idha attabhāve pabbajjāya abhabbāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Ahetupaṭisandhikā’’</span>ti vacanena <a name="V1.0121"></a> imesaṃ vipākāvaraṇayuttabhāvamāha, iminā etesaṃ maggādhigamassa vāritabhāvo dassitoti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para322"></a><span class="paranum">322</span>. <span class="bld">Pañcānantarikā</span>ti kammāvaraṇena yuttatāya saggamokkhasampattito parihāyitvā maraṇānantaraṃ apāyapaṭisandhiyaṃ niyatā mātughātakādayo pañcānantarikā ca. <span class="bld">Theyyasaṃvāsopi cā</span>ti liṅgatthenako, saṃvāsatthenako, ubhayatthenakoti tividho theyyasaṃvāsako ca. <span class="bld">Dūsako</span>ti pakatattāya bhikkhuniyā methunaṃ paṭisevitvā tassā dūsitattā bhikkhuniṃ dūsetīti ‘‘bhikkhunidūsako’’ti vutto ca. <span class="bld">Titthipakkantako cā</span>ti titthiyānaṃ laddhiṃ, vesañca rocetvā taṃ gahetvā tesamantaraṃ paviṭṭho ca. Iti aṭṭha pana kiriyānaṭṭhāti yojanā. <span class="bld">Itī</span>ti idamatthattā imeti vuttaṃ hoti. Te imeti sambandho. Te ime aṭṭha pana mātuvadhādikiriyāya ihattabhāve bhikkhubhāvāya anarahā hutvā naṭṭhāti attho. Ettāvatā ekādasaabhabbānaṃ abhabbatāya kāraṇaṃ dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para323"></a><span class="paranum">323</span>. Mayā pārājikānaṃ sārabhūto yo ayaṃ vinicchayo vutto, <span class="bld">tassa</span> vinicchayassa <span class="bld">anusārena</span> anugamanena <span class="bld">sesopi</span> vinicchayo <span class="bld">budhena</span> paṇḍitena asesatova viññātuṃ sakkāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para324"></a><span class="paranum">324</span>. Paṭubhāvakare <a name="M1.0161"></a> parame vividhehi nayehi yutte vinayapiṭake paramatthanayaṃ abhipatthayatā ayaṃ satataṃ pariyāpuṇitabboti yojanā. Tattha <span class="bld">vividhehi</span> nānappakārehi. <span class="bld">Nayehī</span>ti nīyanti vuttānusārena udīriyantīti ‘‘nayā’’ti vuttehi cakkapeyyālādīhi nayehi. <span class="bld">Paramatthanaya</span>nti paramo ca so attho cāti <span class="bld">paramattho,</span> paramo vā visesena nicchitabbo attho <span class="bld">paramattho,</span> soyeva vinicchayatthikānaṃ buddhiyā netabboti paramatthanayo, vinicchayūpāyo nīyati etenāti katvā ‘‘paramatthanayo’’ti vuccati, taṃ paramatthanayaṃ. <span class="bld">Abhipatthayatā</span>ti vinayapiṭake vinicchayaṃ vā tadupāyaṃ vā patthayatā, icchantenāti attho. ‘‘Pariyāpuṇitabbo aya’’nti padacchedo. Ma-kāro āgamasandhijo, o-kārassa a-kārādeso. <span class="bld">Pariyāpuṇitabbo</span>ti paṭhitabbo, sotabbo cintetabbo dhāretabboti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Aya</span>nti vinayavinicchayo.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Catutthapārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Saṅghādisesakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para325"></a><span class="paranum">325</span>. Evaṃ <a name="V1.0122"></a> nānānayapaṭimaṇḍitassa pārājikakaṇḍassa vinicchayaṃ dassetvā idāni tadanantaramuddiṭṭhassa terasakaṇḍassa vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mocetukāmatā’’</span>tiādi. Mocetuṃ kāmetīti <span class="bld">mocetukāmo,</span> tassa bhāvo <span class="bld">mocetukāmatā,</span> tāya sampayuttaṃ cittaṃ <span class="bld">mocetukāmatācittaṃ</span>. Ettha ‘‘mocetukāmatā’’ti iminā ekādasasu rāgesu ‘‘mocanassādo’’ti vuttaṃ imassa saṅghādisesassa mūlakāraṇaṃ sukkamocanavisayaṃ rāgamāha.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ekādasa</span> <a name="M1.0162"></a> <span class="bld">rāgā</span> nāma ‘‘mocanassādo, muccanassādo, muttassādo, methunassādo, phassassādo, kaṇḍuvanassādo, dassanassādo, nisajjassādo, vācassādo, gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiya’’nti evamāgatā. Idha <span class="bld">mocanaṃ</span> nāma sambhavadhātumocanaṃ, tadatthāya tabbisayarāgasampayuttavedanā <span class="bld">mocanassādo</span> nāma. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘mocetuṃ assādo mocanassādo’’ti. Muccamāne assādo muccanassādo, sambhavadhātumhi muccamāne taṃrāgasampayuttā vedanā <span class="bld">muccanassādo</span> nāma. Eteneva nayena muttassādādivācassādāvasānesu padesu atthakkamo veditabbo. Imehi navahi padehi assādasīsena kuntayaṭṭhiñāyena taṃsahacarito rāgo dassito. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘navahi padehi sampayuttaassādasīsena rāgo vutto’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gehassitapema</span>nti ettha gehaṭṭhā mātuādayo ādheyyaādhāravohārena <span class="bld">‘‘gehā’’</span>ti vuccanti. ‘‘Mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’tiādīsu viya tannissito sinehapariyāyo rāgo ‘‘gehassitapema’’nti vutto. Iminā padena rāgassa sabhāvo sandassito. Vanato bhañjitvā ābhataṃ yaṃ kiñci phalapupphādi <span class="bld">vanabhaṅgiyaṃ</span> nāma. Idha pana rāgavasena paṭibaddhacittaṃ mātugāmehi virahadukkhāpanayanatthaṃ (pārā. aṭṭha. 2.240) tesaṃ ṭhāne ṭhapetvā dassanaphusanavasena vindituṃ rāgīhi gahetabbato tehi piḷandhitamālasahitaṃ tambūlanti evamādi ‘‘vanabhaṅgiya’’nti adhippetaṃ. Iminā patthitavisayagocaro rāgo tadāyattavatthuvasena sandassito. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ekena padena sarūpeneva rāgo, ekena <a name="M1.0163"></a> padena vatthunā vutto. Vanabhaṅgo hi rāgassa vatthu, na rāgoyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.240).</p>
- <p class="bodytext">‘‘Mocetukāmatā’’ti <a name="V1.0123"></a> idameva avatvā ‘‘citta’’nti vacanena vītikkamasādhikāya kāyaviññattiyā samuṭṭhāpakaṃ rāgasampayuttaṃ cittavisesaṃ dasseti. Tena cittena samuṭṭhāpiyamānaṃ viññattisaṅkhātaṃ vītikkamaṃ <span class="bld">‘‘vāyāmo’’</span>ti iminā dasseti. <span class="bld">Vāyāmo</span> nāma taṃcittasampayuttavīriyaṃ. Ettha pana ‘‘semho guḷo’’tiādīsu viya phale hetūpacārañāyena vītikkamassa visesahetubhūtavīriyavācakena ca padena vītikkamova vuttoti daṭṭhabbaṃ. Ajjhattabāhiravatthughaṭṭanaṃ, ākāse kaṭikampananti sukkamocanattho vāyāmoti attho. Sukkassa mocanaṃ sukkamocanaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">sukkassā</span>ti ‘‘sukkanti dasa sukkāni nīlaṃ pītakaṃ lohitakaṃ odātaṃ takkavaṇṇaṃ dakavaṇṇaṃ telavaṇṇaṃ khīravaṇṇaṃ dadhivaṇṇaṃ sappivaṇṇa’’nti (pārā. 237) <span class="bld">padabhājane</span> vuttāni sattānaṃ pittādiāsayabhedena, pathavidhātuādīnaṃ catunnaṃ vā rasasoṇitamaṃsamedaaṭṭhiaṭṭhimiñjānaṃ channaṃ dehadhātūnaṃ vā bhedena anekadhā bhinne dasavidhe sukke aññatarassa sukkassāti attho. Mocanaṃ vissaṭṭhīti pariyāyaṃ, pakatiyā ṭhitasakaṭṭhānato mocananti attho. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘vissaṭṭhīti ṭhānato cāvanā vuccatī’’ti (pārā. 237). Iha ‘‘ṭhānaṃ nāma vatthisīsasaṅkhātaṃ muttakaraṇamūla’’nti keci. ‘‘Kaṭī’’ti apare. ‘‘Sakalakāyo’’ti aññe. Imesaṃ tiṇṇaṃ vacanesu ‘‘tatiyassa bhāsitaṃ subhāsita’’nti (pārā. aṭṭha. 2.237) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> tatiyavādassa katapāsaṃsattā kesalomanakhadantānaṃ maṃsavinimuttaṭṭhānañca muttakarīsakheḷasiṅghāṇikāthaddhasukkhacammañca vajjetvā avasesaṃ sakalasarīraṃ kāyappasādabhāvajīvitindriyaabaddhapittānaṃ <a name="M1.0164"></a> viya sambhavadhātuyā ca ṭhānanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Sukkamocana’’nti iminākiṃ vuttaṃ hotīti? ‘‘Ārogyatthāya, sukhatthāya, bhesajjatthāya, dānatthāya, puññatthāya, yaññatthāya, saggatthāya, bījatthāya, vīmaṃsatthāya, davatthāya mocetī’’ti (pārā. 237) vuttadasavidhaadhippāyantogadhaaññataraadhippāyo hutvā ‘‘rāgūpatthambhe, vaccūpatthambhe, passāvūpatthambhe, vātūpatthambhe, uccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambhe mocetī’’ti (pārā. 237) vuttapañcavidhakālānamaññatarakāle ‘‘ajjhattarūpe, bahiddhārūpe, ajjhattabahiddhārūpe, ākāse kaṭiṃ kampento mocetī’’ti (pārā. 237) vuttacaturupāyānamaññatarena upāyena yathāvuttarāgapisācavasena vivaso hutvā yathāvuttanīlādidasavidhasambhavadhātūnamaññataraṃ yathāvuttaṭṭhānato khuddakamakkhikāya pivanamattampi sace mocetīti saṅkhepato <a name="V1.0124"></a> gahetabbaṃ. Ettha ca <span class="bld">uccāliṅgapāṇakā</span> nāma lomasapāṇā, yesaṃ lome alline aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aññatra supinantenā</span>ti supino eva supinanto, nissakkavacanappasaṅge karaṇavacanato supinantāti attho. <span class="bld">Supinā</span> nāma ‘‘vātādidhātukkhobhavasena vā pubbānubhūtaitthirūpādivisayavasena vā iṭṭhāniṭṭhadevatānubhāvena vā puññena paṭilabhitabbaatthassa, apuññena pattabbānatthassa ca pubbanimittavasena vā hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.237) vuttesu catūsu kāraṇesu ekena kāraṇena kapiniddāya supine dissamānārammaṇato yaṃ sukkamocanaṃ hoti, taṃ avisayaṃ sukkamocanaṃ vināti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Saṅghādisesova <span class="bld">saṅghādisesatā</span>. Saṅghādisesaṃ āpajjitvā tato vuṭṭhātukāmassa kulaputtassa ādimhi parivāsadānatthaṃ<a name="M1.0165"></a>, majjhe ca mūlāyapaṭikassanena vinā vā saha vā mānattadānatthaṃ, avasāne abbhānatthañca saṅgho esitabboti ‘‘saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādiseso’’ti (pārā. aṭṭha. 2.237; kaṅkhā. aṭṭha. sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā) vuttattā saṅghādisesā nāma, sukkavissaṭṭhisaṅghādisesāpatti hotīti attho. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘saṅghova tassā āpattiyā parivāsaṃ deti, mūlāya paṭikassati, mānattaṃ deti, abbheti, na sambahulā, na ekapuggalo, tena vuccati ‘saṅghādiseso’ti. Tasseva āpattinikāyassa nāmaṃ nāmakammaṃ adhivacanaṃ, tenapi vuccati ‘saṅghādiseso’’ti (pārā. 237). Ettha ca parivāsādikathā saṅghādisesāvasāne āgataṭṭhāneyeva āvi bhavissati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para326"></a><span class="paranum">326</span>. Ettāvatā mūlasikkhāpadāgataṃ attūpakkamamūlakaṃ āpattiṃ dassetvā idāni imissā saṅghādisesāpattiyā parūpakkamenapi āpajjanaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘parenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Upakkamāpetvā</span>ti aṅgajātassa gahaṇaṃ vā ghaṭṭanaṃ vā kāretvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para327"></a><span class="paranum">327</span>. <span class="bld">Sañciccā</span>ti ‘‘upakkamāmi mocessāmī’’ti cetetvā pakappetvā. <span class="bld">Upakkamantassā</span>ti ajjhattarūpādīsu tīsu yattha katthaci ghaṭṭentassa. <span class="bld">Samuddiṭṭha</span>nti ‘‘ceteti upakkamati na muccati, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 262) <span class="bld">padabhājane</span> bhagavatā vuttanti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para328"></a><span class="paranum">328</span>. Imissaṃ <a name="V1.0125"></a> gāthāyaṃ ‘‘attano aṅgajātaṃ upakkamantassā’’ti iminā ajjhattarūpe vā bahiddhārūpe vā ajjhattabahiddhārūpe vā attano aṅgajātaṃ ghaṭṭentassāti imassa atthassa vuttattā <a name="M1.0166"></a> aṅgajātaghaṭṭanena vinābhāvato iminā asaṅgayhamānassāpi ākāse kaṭikampanena sukkamocane saṅghādisesassa paṭhamagāthāyaṃ ‘‘vāyāmo’’ti sāmaññavacanena saṅgahitattā taṃ ṭhapetvā ‘‘tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno mocanādhippāyassa ākāse kaṭiṃ kampentassa asuci mucci…pe… asuci na mucci. Tassa kukkuccaṃ ahosi…pe… anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa, āpatti thullaccayassā’’ti <span class="bld">ākāsekaṭikampanavatthumhi</span> vuttattā amutte thullaccayaṃ saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘sañciccā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">sañciccā</span>ti ‘‘upakkamāmi mocessāmī’’ti jānitvā sañjānitvāti attho. ‘‘Upakkamantassā’’ti sāmaññato taṃ visesetuṃ <span class="bld">‘‘ākāse kampanenapī’’</span>ti āha, kaṭikampanenāti gahetabbaṃ. Kathamidaṃ labbhatīti ce? Imāya kathāya saṅgahetabbavatthumhi ‘‘ākāse kaṭiṃ kampentassā’’ti (pārā. 266) pāṭhe ‘‘kaṭiṃ kampentassā’’ti vacanasahacarassa ‘‘ākāse’’ti vacanassa sannidhānabalena labbhati atthappakaraṇasaddantarasannidhānā saddānaṃ visesatthadīpanato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>. <span class="bld">Vatthi</span>nti muttavatthiṃ, muttakaraṇassa vatthinti attho. <span class="bld">Kīḷāya pūretvā</span>ti gāmadārako viya kīḷitukāmatāya muttavatthiṃ daḷhaṃ gahetvā pūretvāti attho. Yathāha <span class="bld">vatthivatthumhi aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘te bhikkhū vatthiṃ daḷhaṃ gahetvā pūretvā pūretvā vissajjentā gāmadārakāviya passāvamakaṃsū’’ti (pārā. aṭṭha. 2.264). ‘‘Na vaṭṭatī’’ti sāmaññena kasmā vuttanti? Tasmiṃ vatthusmiṃ vuttanayena mocanādhippāyena daḷhaṃ gahetvā pūretvā pūretvā vissajjentassa sukke mutte mocanādhippāyo ceteti, upakkamati, muccatīti aṅgānaṃ sampannattā saṅghādisesassa<a name="M1.0167"></a>, amutte thullaccayassa sambhavato ubhayasaṅgahatthamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para330"></a><span class="paranum">330</span>. <span class="bld">Upanijjhāyanavatthumhi</span> ‘‘na ca bhikkhave sārattena mātugāmassa aṅgajātaṃ upanijjhāyitabbaṃ, yo upanijjhāyeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 266) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘mātugāmassā’’ti sāmaññena vuttattā <span class="bld">‘‘tissanna’’</span>nti vadati. <span class="bld">Tissannaṃ pana itthīna</span>nti manussāmanussatiracchānagatavasena tissannaṃ itthīnaṃ. ‘‘Aṅgajāta’’nti visesetvā vuttattā <span class="bld">‘‘nimitta’’</span>nti <a name="V1.0126"></a> muttakaraṇameva vuccati, paṭasatenāpi paṭicchāditaṃ vā appaṭicchāditaṃ vā yonimagganti attho. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sacepi paṭasataṃ nivatthā hoti, purato vā pacchato vā ṭhatvā ‘imasmiṃ nāma okāse nimitta’nti upanijjhāyantassa dukkaṭameva. Anivatthānaṃ gāmadārikānaṃ nimittaṃ upanijjhāyantassa pana kimeva vattabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.266). <span class="bld">Purato vā</span>ti ettha ‘‘ṭhatvā’’ti pāṭhaseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para331"></a><span class="paranum">331</span>. Ekena…pe… passato <span class="bld">ekaṃ</span> dukkaṭanti sambandho. ‘‘Ekena payogena ekaṃ dukkaṭa’’nti vacanato anekehi payogehi anekāni dukkaṭānīti byatirekato labbhati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ito cito ca viloketvā punappunaṃ upanijjhāyantassa payoge payoge dukkaṭa’’nti (pārā. aṭṭha. 2.266). Imissā aṭṭhakathāya ‘‘ito cito cā’’ti vuttattā <span class="bld">ummīlananimīlana</span>nti ettha ‘‘vividhā taṃ anoloketvā tameva olokentassā’’ti labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para332"></a><span class="paranum">332</span>. Amocanādhippāyassa muttasmiṃ anāpatti pakāsitāti yojanā. Mocanādhippāyaṃ vinā bhesajjakaraṇatthaṃ suddhacittena aṅgajāte bhesajjalepaṃ karontassa vā suddhacitteneva uccārapassāvādiṃ karontassa vā muttepi anāpattīti <a name="M1.0168"></a> idaṃ ‘‘anāpatti supinantena namocanādhippāyassā’’tiādinā (pārā. 263) nayena <span class="bld">anāpattivāre</span> vuttamevāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Imasmiṃ pāṭhe ‘‘anupakkamantassā’’ti avuttepi imassa pāṭhassa purato ‘‘ceteti na upakkamati muccati, anāpattī’’ti (pārā. 262) ca ‘‘na ceteti na upakkamati muccati, anāpattī’’ti (pārā. 262) ca vacanato taṃ saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘anupakkamatopi ca muttasmiṃ anāpatti pakāsitā’’</span>ti. Mocanassādarāgena pīḷito hutvā ‘‘aho vata me mucceyyā’’ti cintetvā vā evarūpamocanassādarāgapīḷāpubbaṅgamacitte asatipi kevalaṃ kāmavitakkamattena upahato hutvā tādisaajjhattikabāhiravatthūsu ghaṭṭanavasena vā ākāse kaṭikampanavasena vā upakkamaṃ akarontassa tādisacintābalena vā kāmavitakkabalena vā sukke muttepi anāpattīti idaṃ yathāvuttapāṭhavasena pakāsitanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Supinantena muttasmiṃ, anāpatti pakāsitā</span>ti ettha antasaddatthābhāvato supineti attho. Supine methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa vā mātugāmehi kāyasaṃsaggaṃ āpajjantassa vā sukke muttepi <a name="V1.0127"></a> avisayattā anāpatti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘anāpatti bhikkhu supinantenā’’ti (pārā. 263) iminā pakāsitāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ṭhatvā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘supine pana uppannāya assādacetanāya sacassa visayo hoti, niccalena bhavitabbaṃ. Na hatthena nimittaṃ kīḷāpetabbaṃ. Kāsāvapaccattharaṇarakkhanatthaṃ pana hatthapuṭena gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.262) vuttattā aṇḍapālikā kikīsakuṇā viya, vālapālikā camarī viya, ekanettapālako puriso viya ca kāyajīvitepi apekkhaṃ pahāya sīlaṃ <a name="M1.0169"></a> rakkhitukāmena sikkhākāmena nibbānagāminipaṭipattiṃ pūretukāmena kulaputtena ‘‘aññatra supinantā’’ti (pārā. 237) vadato tathāgatassa adhippāyānukūlaṃ aṭṭhakathāto ñatvā appamattena paṭipajjitabbanti ayamatrānusāsanī.</p>
- <p class="centered">Sukkavissaṭṭhikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para333"></a><span class="paranum">333</span>. <span class="bld">Manussitthi</span>nti manussajātikaṃ itthiṃ, ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, antamaso tadahujātāpi dārikā, pageva mahattarī’’ti (pārā. 271) <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā tadahujātakumārikābhāvenapi ṭhitaṃ jīvamānakamanussamātugāmanti vuttaṃ hoti. ‘‘Manussitthi’’nti sāmaññavacanena jīvamānakamanussitthinti ayaṃ viseso kuto labbhatīti? <span class="bld">Vinītavatthumhi</span> (pārā. 281 ādayo) matitthiyā kāyaṃ phusantassa thullaccayavacanato pārisesato labbhati. <span class="bld">Āmasanto</span>ti ‘‘hatthaggāhaṃ vā veṇiggāhaṃ vā aññatarassa vā aññatarassa vā aṅgassa parāmasana’’nti (pārā. 270) vuttattā hatthādiaṅgapaccaṅgaphusanādinānappakārānaṃ aññatarena pakārena āmasantoti attho. Attano kāyena itthiyā kāyassa saṃsagge missībhāve rāgo <span class="bld">kāyasaṃsaggarāgo</span>. Saṅghādiseso etassa atthīti <span class="bld">saṅghādisesiko,</span> kāyasaṃsaggasaṅghādiseso āpanno hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para334"></a><span class="paranum">334</span>. Kāyasaṃsaggarāgena itthiyā antamaso lomampi attano sarīre <span class="bld">lomena</span> phusantassa bhikkhuno saṅghādisesāpatti hotīti yojanā. Ettha (pārā. aṭṭha. 2.274) ‘‘lomagaṇanāya saṅghādisesā hontī’’ti kurundaṭṭhakathāmatassa aṭṭhitattā<a name="M1.0170"></a>, ‘‘koṭṭhāsagaṇanāya na hoti, itthigaṇanāya hotī’’ti mahāaṭṭhakathāmatassa ṭhitattā saṅghasantake mañcapīṭhe paccattharaṇādinā kenaci <a name="V1.0128"></a> appaṭicchādite phusantassa viya lomagaṇanāya ahutvā phuṭṭhalomānaṃ bahuttepi ekasmiṃ payoge ekā eva āpatti, bahūsu payogesu payogagaṇanāya āpattiyo hontīti sanniṭṭhānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>. <span class="bld">Itthiyā</span>ti manussitthiyā. <span class="bld">Samphuṭṭho</span>ti hatthādisarīrāvayave saṃsaggaṃ samāpanno. Sevanacetano <span class="bld">vāyamitvā</span> kāyasaṃsaggarāgena attano kāyaṃ cāletvāti attho. <span class="bld">Saṅghādisesatā</span>ti ettha sakatthe taddhitappaccayo. <span class="bld">‘‘Saṅghādisesitā’’</span>ti pana pāṭho sundaro, saṅghādisesassa atthitā vijjamānabhāvoti attho. Saṅghādisesāpattiyā sabbhāvasaṅkhātā atthitā īpaccayatthe puggale saṅghādisesīsaddapavattinimittaṃ hotīti bhāvapaccayo taṃatthavasena labbhati. Yathāhu ‘‘yassa guṇassa hi bhāvā dabbe saddasanniveso, tadabhidhāne ttatādayo’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para336"></a><span class="paranum">336</span>. <span class="bld">Ekena hatthena gahetvā</span>ti (kaṅkhā. aṭṭha. kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā) ettha ‘‘kāyasaṃsaggarāgenā’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Manussitthi’’nti ajjhāhāro. <span class="bld">Taṃ</span> manussitthiṃ. <span class="bld">Tattha tatthā</span>ti itthiyā tasmiṃ tasmiṃ sarīrāvayave. <span class="bld">‘‘Ekāvāpattī’’</span>ti paṭhamaṃ gahitahatthassa anapanītattā vuttaṃ. Gahitahatthaṃ pana mocetvā punappunaṃ phusantassa payogagaṇanāya āpatti hotīti byatirekato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>. Ekena hatthena <span class="bld">aggahetvā</span> sīsato yāva pādaṃ, pādato yāva sīsañca kāyā hatthaṃ amocetvā divasampi taṃ itthiṃ phusantassa ekāvāpattīti yojanā. Etthāpi ‘‘amocetvā’’ti <a name="M1.0171"></a> byatirekato mocetvā phusantassa payogagaṇanāya anekāpattiyoti labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>. Ekato gahitapañcaṅgulīnaṃ gaṇanāya sace āpatti siyā, ekassa mātugāmassa sarīraṃ rāgacittena phusantassa dvattiṃsakalāpakoṭṭhāsato byatirekassa sarīrassābhāvā dvattiṃsakalāpakoṭṭhāsagaṇanāya āpattiyā bhavitabbaṃ, tathā abhāvato idampi na hotīti dassanatthaṃ <span class="bld">‘‘na hi koṭṭhāsato siyā’’</span>ti āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para340-1"></a><span class="paranum">340-1</span>. <span class="bld">Itthiyā vimatissāpi</span> attano <span class="bld">kāyena itthiyā</span> kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā, itthiyā paṇḍakādisaññinopi attanopi <span class="bld">kāyena</span> <a name="V1.0129"></a> <span class="bld">itthiyā</span> kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena purisatiracchānagatānaṃ saṅgaho. Itthiyā itthisaññino attano <span class="bld">kāyena</span> itthiyā kāyasambaddhaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā. <span class="bld">Paṇḍake</span> paṇḍakasaññino attano <span class="bld">kāyena</span> paṇḍakassa kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā. <span class="bld">Yakkhipetīsu</span> yakkhipetisaññino attano <span class="bld">kāyena</span> tāsaṃ kāyaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyāti yojanā. Ettha ‘‘paṇḍakaggahaṇena ubhatobyañjanakopi gayhatī’’ti <span class="bld">vajirabuddhiṭīkāyaṃ</span> vuttaṃ. ‘‘Itthiyā vematikassāpi paṇḍakādisaññinopi attano <span class="bld">kāyena</span> itthiyā kāyasambaddhaṃ phusato tassa thullaccayaṃ siyā’’ti na yojetabbaṃ. Kasmā? Tathā yojanāyaṃ pāḷiyaṃ dukkaṭaṃ vuttaṃ, na thullaccayanti aniṭṭhappasaṅgato.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Dukkaṭaṃ kāyasaṃsagge, tiracchānagatitthiyā’’</span>ti iminā <span class="bld">vinītavatthumhi</span> āgatanaye saṅgahitepi teneva nayena paṇḍake <a name="M1.0172"></a> vimatiitthisaññitādiaññamatipakkhe ca purisatiracchānagatesu purisatiracchānagatasaññivimatipaṇḍakādiaññamatipakkhe ca iti imesaṃ tiṇṇaṃ kāyapaṭibaddhāmasanādīsu ca <span class="bld">padabhājane</span> vuttasabbadukkaṭāpattiyo upalakkhitāti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>. Attano <span class="bld">kāyena paṭibaddhena</span> itthiyā kāyena paṭibaddhaṃ phusantassa bhikkhuno pana dukkaṭanti yojanā. Ettha <span class="bld">pi</span>-saddo vuttadukkaṭānaṃ samuccayattho. <span class="bld">Ca</span>-saddena pana avuttasamuccayatthena ‘‘nissaggiyena kāyaṃ āmasati. Nissaggiyena kāyapaṭibaddhaṃ āmasati. Nissaggiyena nissaggiyaṃ āmasati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 276) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatadukkaṭānaṃ saṅgaho veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para343-4"></a><span class="paranum">343-4</span>. Na kevalaṃ padabhājanāgataitthisarīrādikameva anāmāsaṃ, <span class="bld">vinītavatthūsu</span> dārudhītalikavatthuanulomato potthalikādiitthirūpakañca nissaggiyavārānulomato asarīraṭṭhaṃ mātugāmehi paribhuttavatthābharaṇādiñca vibhaṅgakkhandhakādīsu vuttanayānusārena aṭṭhakathāgataṃ avasesaṃ anāmāsavatthuñca āmasantassa āpattiṃ saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘itthīna’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Itthīnaṃ itthirūpañcā’’</span>ti idaṃ ‘‘itthikāya itthidhanaṃ (pārā. 34), saddhānaṃ saddhāparāyana’’ntiādīsu viya lokavohāravasena vuttaṃ. Itthīnaṃ dārulohamayādikaṃ itthirūpañcāti yojanā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena heṭṭhimaparicchedato mattikāya, piṭṭhena vā kataṃ mātugāmarūpaṃ saṅgaṇhāti. Mātugāmarūpaṃ yena kenaci dinnaṃ sabbaratanamayaṃ vinā avasesaṃ sādiyitvā <a name="V1.0130"></a> bhinditvā <a name="M1.0173"></a> samaṇasāruppaparikkhāraṃ kārāpetuṃ, aphusitvā paribhuñjitabbe vā yojetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Vattha’’</span>nti iminā nivāsanapārupanadvayampi sāmaññena gahitaṃ. Idañca mātugāmena paribhuñjituṃ ṭhapitampi anāmāsameva, cīvaratthāya dinnaṃ sampaṭicchitvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Heṭṭhimaparicchedena tiṇacumbaṭakaṃ, aṅguliyā paṇṇamuddikaṃ upādāya <span class="bld">alaṅkārameva</span>. Ettha ca vālakesavaṭṭakesesu pavesanakadantasūciādi kappiyabhaṇḍaṃ diyyamānaṃ samaṇasāruppaparikkhāratthāya gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tatthajātaphalaṃ khajja</span>nti rukkhe ṭhitaṃ khāditabbaṃ panasanāḷikerādiphalañca manussehi rāsikataṃ paribhuñjitabbaphalañca ‘‘manussehi rāsikatesupi eseva nayo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.281) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā anāmāsanti upalakkhaṇato imināva gahetabbaṃ. Araññe rukkhato patitaṃ phalaṃ ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti gahetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">‘‘Muggādiṃ tatthajātaka’’</span>nti upalakkhaṇapadattā gacchato viyuttampi gahetabbaṃ. <span class="bld">Muggādi</span>nti ettha ‘‘aparaṇṇa’’nti pāṭhaseso.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sabbāni dhaññānī</span>ti ‘‘sāli vīhi yavo kaṅgu, kudrūsavarakagodhumā’’ti vuttāni satta dhaññāni. Khettamaggena gacchatā sālisīse hatthena aphusantena gantabbaṃ. Sace maggo sambādho hoti, sarīre dhaññaṃ phusantepi maggattā na doso. Vīthiyaṃ, gehaṅgaṇe vā dhaññesu pasāritesu apasakkitvā ce gantuṃ na sakkā, ‘‘maggaṃ adhiṭṭhāya gantabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.281) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ‘‘imaṃ maggaṃ gamissāmī’’ti gantuṃ vaṭṭati. ‘‘Kulagehe dhaññamatthake ce āsanaṃ paññāpetvā dinnaṃ hoti, nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.281 atthato samānaṃ) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. ‘‘Āsanasālāyaṃ dhaññe vippakiṇṇe anukkamitvā ekamante pīṭhakaṃ paññāpetvā <a name="M1.0174"></a> nisīditabbaṃ. Sace manussā tasmiṃ dhaññamatthake āsanaṃ paññāpetvā denti, nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.281 atthato samānaṃ) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā attanā tattha āsanaṃ paññāpetvā nisīdituṃ na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para345"></a><span class="paranum">345</span>. Dhamanasaṅkhādiṃ sabbaṃ pañcaṅgaturiyampi cāti sambandho. <span class="bld">Dhamanasaṅkho</span> nāma saddakaraṇasaṅkho<a name="V1.0131"></a>. <span class="bld">Ādi</span>-saddena vaṃsasiṅgatāḷādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Pañcaṅgaturiya</span>nti ātataṃ, vitataṃ, ātatavitataṃ, ghanaṃ, susiranti pañcaṅgasaṅkhātaṃ turiyaṃ. Tattha <span class="bld">ātataṃ</span> nāma cammapariyonaddhesu bheriādīsu ekato ākaḍḍhitvā onaddhaṃ ekatalaturiyaṃ. <span class="bld">Vitataṃ</span> nāma ubhato ākaḍḍhitvā onaddhaṃ ubhayatalaturiyaṃ. <span class="bld">Ātatavitataṃ</span> nāma ubhayato ca majjhato ca sabbato pariyonandhitaṃ. <span class="bld">Ghanaṃ</span> sammādi. <span class="bld">Samma</span>nti tāḷaṃ, ghaṇṭākiṅkaṇiādīnampi ettheva saṅgaho. <span class="bld">Susira</span>nti vaṃsādi.</p>
- <p class="bodytext">Idha (pārā. aṭṭha. 2.281) <span class="bld">kurundaṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena bheripokkharañca bheritalacammañca vīṇā ca vīṇāpokkharacammañca daṇḍo ca anāmāsaṃ. ‘‘Pūjaṃ katvā cetiyaṅgaṇādīsu ṭhapitabheriyo acālentena avasesaṭṭhānaṃ sammajjitabbaṃ. Kacavarachaḍḍanakāle kacavaraṃ viya gahetvā ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetabba’’nti <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vuttaṃ. Turiyabhaṇḍesu yaṃ kiñci attano dīyamānaṃ taṃ parivattetvā kappiyaparikkhāraṃ gahetuṃ adhivāsetabbaṃ. Doṇi vā pokkharaṃ vā dantakaṭṭhanikkhipanatthāya, cammañca satthakosakaraṇatthāya gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ratanāni ca sabbānī</span>ti muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragallanti (pārā. aṭṭha. 2.281) vuttāni sabbāni ratanāni ca. Ettha ca viddhā, aviddhā vā sāmuddikādī sabbāpi <span class="bld">muttā</span> anāmāsā. Bhaṇḍamūlatthañca gaṇhituṃ <a name="M1.0175"></a> na vaṭṭati. Antamaso jātiphalikaṃ upādāya nīlapītādibhedo sabbopi <span class="bld">maṇi</span> dhotaviddho anāmāso. Āhatākāreneva ṭhito aviddhādhoto maṇi pattādi bhaṇḍamūlatthaṃ adhivāsetuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana paṭikkhittaṃ. Pacitvā kato kācamaṇiyeveko vaṭṭati. <span class="bld">Veḷuriye</span> ca maṇisadisoyeva vinicchayo.</p>
- <p class="bodytext">Dhamanasaṅkho ‘‘sabbaṃ dhamanasaṅkhādi’’ntiādigāthāya turiyesu gahito. Ratanakhacito saṅkho anāmāso. Pānīyasaṅkho dhotopi adhotopi āmāso. Avasesasaṅkho pana añjanādibhesajjatthaṃ, pattādibhaṇḍamūlabhāvena ca adhivāsetuṃ vaṭṭati. Suvaṇṇena ekato viliyāpetvā katā muggavaṇṇā <span class="bld">silā</span> anāmāsā. Sesā silā khuddakanisānādikammatthaṃ adhivāsetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">‘‘Pavāḷaṃ</span> dhotamadhotañca viddhamaviddhañca sabbathā anāmāsaṃ, nāpi adhivāsetabba’’nti <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vuttattā <span class="bld">pavāḷa</span>paṭimācetiyāni ceva potthakesu pavesetabbaāṇiyā <a name="V1.0132"></a> mūle, aggeca pavesetabbaṃ padumādiākārena kataṃ vaṭṭañca na gahetabbaṃ na phusitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Bījato paṭṭhāya <span class="bld">rajataṃ, jātarūpañca</span> kataṃ vā hotu akataṃ vā, sabbaso anāmāsaṃ, na ca sāditabbaṃ. Iminā kataṃ paṭimādikañca ārakūṭalohañca anāmāsanti vakkhati. Katākatasuvaṇṇarajatānaṃ asādiyitabbatāya idha aṭṭhakathāya āgatattā uttarena rājaputtena kāretvā āhaṭaṃ suvaṇṇacetiyaṃ na vaṭṭatīti <span class="bld">mahāpadumattherena</span> paṭikkhittanti suvaṇṇapaṭimācetiyapotthakāvacchādakamaṇipadumavaṭṭādi yaṃ kiñci na sāditabbameva, na ca āmasitabbaṃ. Etena kataṃ senāsanopakaraṇaṃ pana paribhuñjituṃ vaṭṭati. Dhammamaṇḍape katampi <a name="M1.0176"></a> paṭijaggituṃ vaṭṭati. Lohitavaṇṇo maṇi, <span class="bld">masāragalla</span>maṇi ca sabbathā anāmāso, na ca adhivāsetabboti <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para346"></a><span class="paranum">346</span>. <span class="bld">Sabbamāvudhabhaṇḍa</span>nti khaggādi sabbaṃ āvudhopakaraṇaṃ pattādikappiyaparikkhāramūlatthāya dīyamānaṃ satthavāṇijāya akātabbattā na gahetabbaṃ, ‘‘imaṃ gaṇhathā’’ti dinnaṃ bhinditvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā ‘‘khurādikappiyaparikkhāraṃ kāressāmī’’ti sādituṃ vaṭṭati. Saṅgāmabhūmiyaṃ magge patitakhaggādiṃ disvā pāsāṇena bhinditvā ‘‘khurādikappiyabhaṇḍāni kāressāmī’’ti gaṇhituṃ vaṭṭati. Ususattiādikaṃ phalato daṇḍaṃ apanetvā kappiyaparikkhārakārāpanatthāya gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Jiyā</span>ti dhanuguṇo. <span class="bld">Ca</span>-kārena imissā gāthāya avuttaṃ aṅkusatomarādiṃ parahiṃ sopakaraṇaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Dhanudaṇḍako</span>ti jiyāvirahito dhanudaṇḍako. Idaṃ parahiṃsopakaraṇabhaṇḍādikaṃ vihāre sammajjitabbaṭṭhāne ṭhapitaṃ ce, sāmikānaṃ vatvā tehi aggahitaṃ ce, acālentena sammajjitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Jālañcā</span>ti macchajālapakkhijālādijālañca. Jālaṃ dīyamānaṃ chattaveṭhanatthaṃ, āsanacetiyādimatthake bandhanādipayojane sati tadatthañca gahetabbaṃ. <span class="bld">Saravāraṇaṃ</span> nāma phalakādikaṃ aññehi attano vijjhanatthāya vissaṭṭhasaranivāraṇaṃ vināsanoparodhakāraṇaṃ hotīti bhaṇḍamūlatthaṃ sādituṃ <a name="V1.0133"></a> vaṭṭati. ‘‘Dantakaṭṭhādhāraphalakādi yadicchitaṃ karomī’’ti muṭṭhiṃ apanetvā gahetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para347"></a><span class="paranum">347</span>. <span class="bld">Cetiya</span>nti ettha ‘‘suvaṇṇacetiya’’nti idaṃ ‘‘suvaṇṇapaṭibimbādī’’ti anantaraṃ vuttattā labbhati. Suvaṇṇaggahaṇañcupalakkhaṇanti rajatamayañca gahetabbaṃ. <span class="bld">Ārakūṭaka</span>nti suvaṇṇavaṇṇaṃ lohavisesamāha<a name="M1.0177"></a>. <span class="bld">‘‘Anāmāsa’’</span>nti idaṃ ‘‘asampaṭicchiyaṃ vā’’ti etassa upalakkhaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>. Sabbaṃ vāditamiti sambandho. <span class="bld">Onahitu</span>nti cammavarattatantīhi bandhituṃ. <span class="bld">Onahāpetu</span>nti tatheva aññehi kārāpetuṃ. <span class="bld">Vādāpetu</span>nti aññehi vādāpetuṃ. <span class="bld">Vādetu</span>nti attanā vādetuṃ. <span class="bld">Vādita</span>nti vādanīyaṃ yathā ‘‘karaṇīyaṃ kārita’’nti, vādanārahaṃ turiyabhaṇḍanti attho. Idañca onahanādikiriyāya kammaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>. <span class="bld">Upahāraṃ karissāmā</span>ti pūjaṃ karissāma. Iti anumatiggahaṇatthāya. <span class="bld">Vattabbā</span>ti te vattāro vattabbāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para350-1"></a><span class="paranum">350-1</span>. <span class="bld">Dhuttiyā itthiyā</span>ti vipannācārāya loḷitthiyā. <span class="bld">Sayaṃ phusiyamānassā</span>ti bhikkhuno payogaṃ vinā itthiyā attanāva phusiyamānassa. <span class="bld">Kāyena avāyamitvā</span>ti tassā sarīrasamphassānubhavanatthaṃ attano kāyaṃ acāletvā. <span class="bld">Phassaṃ paṭivijānato</span>ti phassaṃ anubhavantassa.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Asañciccā</span>ti ettha ‘‘phusane’’ti pāṭhaseso, ‘‘iminā upāyena imaṃ phusāmī’’ti acetetvā. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Iminā pattapaṭiggahaṇādinā upāyena etissā sarīrasamphassaṃ anubhavissāmī’’ti acintetvā pattathālakataṭṭakapaṇṇapuṭabhesajjādiṃ paṭiggaṇhāpentiyā hatthe attano hatthena phusanādīsu anāpattīti vuttaṃ hoti. ‘‘Assatiyā’’ti idaṃ pana imināva saṅgahitattā idha visuṃ na vuttaṃ, mātugāmassa sarīre phusanabhāvaṃ ajānitvā aññavihito hutvā satiṃ anupaṭṭhapetvā hatthapādapasāraṇādīsu phusantassāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ajānantassā</span>ti <a name="M1.0178"></a> dārakākāraṃ dārikaṃ ‘‘mātugāmo’’ti ajānitvā kenaci karaṇīyena phusantassa<a name="V1.0134"></a>. <span class="bld">Mokkhādhippāyino cā</span>ti ‘‘mokkhādhippāyo kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānāti, anāpatti. Mokkhādhippāyo kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānāti, anāpatti. Mokkhādhippāyo na ca kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānāti, anāpatti. Mokkhādhippāyo na ca kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānāti, anāpattī’’ti (pārā. 279) vuttamokkhādhippāyavato catubbidhassa puggalassāti vuttaṃ hoti. ‘‘Anāpattī’’ti iminā sambandho.</p>
- <p class="bodytext">Imesu yo mātugāmena āliṅganādipayogena ajjhottharayamāno taṃ attano sarīrato apanetvā muñcitukāmo hatthacālena, muṭṭhiādīhi vā paṭipaṇāmanaṃ, paharaṇādikañca payogaṃ karoti, ayaṃ <span class="bld">paṭhamo puggalo</span>. Attānamajjhottharituṃ āgacchantiṃ itthiṃ disvā paharaṇākārādisabbapayogaṃ dassetvā tāsetvā attano sarīraṃ phusituṃ adento <span class="bld">dutiyo</span>. Itthiyā ajjhottharitvā āliṅgito copanarahitaṃ maṃ ‘‘anatthiko’’ti mantvā ‘‘sayameva palāyissatī’’ti, ‘‘acopanameva mokkhopāyo’’ti ñatvā niccalova hutvā phassaṃ paṭivijānanto <span class="bld">tatiyo</span>. Attānaṃ ajjhottharitumāgacchantiṃ itthiṃ disvā dutiyo viya tāsetuṃ kāyappayogaṃ akatvā ‘‘agate pātessāmi, paharitvā tāsessāmī’’ti vā cintetvā niccalova hutvā tiṭṭhanto <span class="bld">catuttho</span>ti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>. <span class="bld">Paṭhamenā</span>ti ettha ‘‘pārājikenā’’ti pāṭhaseso, kāyacittasamuṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Idha cittaṃ nāma <a name="M1.0179"></a> kāyasaṃsaggarāgasampayuttaṃ cittaṃ, sukkavissaṭṭhimhi mocetukāmatāya sampayuttaṃ cittaṃ.</p>
- <p class="centered">Kāyasaṃsaggakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para353-4"></a><span class="paranum">353-4</span>. <span class="bld">Duṭṭhullavācassādenā</span>ti duṭṭhu kucchitabhāvaṃ ulati gacchatīti <span class="bld">duṭṭhullā,</span> duṭṭhullā ca sā vācā cāti <span class="bld">duṭṭhullavācā,</span> vaccamaggapassāvamagge methunadhammapaṭisaṃyuttā vācā, yathāha ‘‘duṭṭhullā nāma vācā vaccamaggapassāvamaggamethunadhammapaṭisaṃyuttā vācā’’ti (pārā. 285), duṭṭhullavācāya assādo duṭṭhullavācassādo, tathāpavattavacīviññattisamuṭṭhāpakacittasampayuttā cetanā, tena sampayutto rāgo idha sahacariyena ‘‘duṭṭhullavācassādo’’ti vutto, tena, duṭṭhullavācassādasampayuttena <a name="V1.0135"></a> rāgenāti attho. Iminā ‘‘obhāsantassā’’ti vakkhamānaobhāsanassa hetu dassito.</p>
- <p class="bodytext">Itthiyā itthisaññino bhikkhunoti yojanā. <span class="bld">Itthiyā itthisaññino</span>ti ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti <span class="bld">padabhājane</span> niddiṭṭhasarūpāya subhāsitadubbhāsitaṃ jānantiyā manussitthiyā itthisaññino bhikkhunoti attho. <span class="bld">‘‘Dvinnaṃ maggāna’’</span>nti etassa sambandhīvasena ‘‘itthiyā’’ti idaṃ sāmivasena yojetabbaṃ, yathāvuttasarūpassa mātugāmassa vaccamaggapassāvamagganti attho. <span class="bld">Vaṇṇāvaṇṇavasena cā</span>ti ‘‘vaṇṇaṃ bhaṇati nāma dve magge thometi vaṇṇeti pasaṃsati. Avaṇṇaṃ bhaṇati nāma dve magge khuṃseti vambheti garahatī’’ti niddese vuttanayena ubho magge uddissa thomanagarahaṇavasenāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Methunassa <a name="M1.0180"></a> yācanādayo methunayācanādayo, tehi <span class="bld">methunayācanādīhi,</span> ‘‘yācatipi āyācatipi pucchatipi paṭipucchatipi ācikkhatipi anusāsatipi akkosatipī’’ti (pārā. 285) uddese vuttamethunayācanādivasenāti vuttaṃ hoti. Imehi dvīhi ‘‘obhāsantassā’’ti vuttaobhāsanā dassitā. <span class="bld">Obhāsantassā</span>ti uddesayantassa, pakāsentassāti attho. <span class="bld">‘‘Viññu’’</span>nti iminā obhāsanakiriyāya kammamāha, iminā visesitabbaṃ ‘‘manussitthi’’nti idaṃ pakaraṇato labbhati, yathādassitapadabhājanāgatasarūpaṃ viññuṃ paṭibalaṃ manussitthinti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Antamaso hatthamuddāyapī</span>ti obhāsane antimaparicchedadassanaṃ. Duṭṭhullavacanassādabhāve sati yo vaccamaggapassāvamaggapaṭibaddhaṃ guṇadosaṃ vā methunadhammayācanādivasena vā duṭṭhullāduṭṭhullaṃ jānantiṃ manussitthiṃ heṭṭhimaparicchedena hatthamuddāyapi vadeyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Imasmiṃ gāthādvaye duṭṭhullavācassādena itthiyā itthisaññino viññuṃ taṃ itthiṃ dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇavasena antamaso hatthamuddāyapi obhāsantassa bhikkhuno garukaṃ siyāti ekaṃ vākyaṃ, tathā ‘‘dvinnaṃ maggānaṃ avaṇṇavasenā’’ti iminā ca ‘‘methunayācanādīhī’’ti iminā ca yojanāya vākyadvayanti evaṃ yojanāvasena tīṇi vākyāni honti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="V1.0136"></a> paṭhamavākye <span class="bld">vaṇṇa</span>vacanena saṅgahitaṃ thomanādikathaṃ kathentassa saṅghādiseso hoti. ‘‘Itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti ettakameva thomanatthaṃ vadato saṅghādiseso na hoti, ‘‘tava vaccamaggo ca passāvamaggo ca īdiso subho susaṇṭhāno, tena nāma <a name="M1.0181"></a> īdisena itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī’’ti vadantassa hoti. ‘‘Vaṇṇeti, pasaṃsatī’’ti padadvayañca ‘‘thometī’’ti padassa pariyāyo.</p>
- <p class="bodytext">Dutiyavākye <span class="bld">avaṇṇa</span>padasaṅgahitaṃ khuṃsanādittaye <span class="bld">khuṃsanaṃ</span> nāma patodopamehi pharusavacanehi tudanaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘khuṃsetīti vācāpatodena ghaṭṭetī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.285). Patujjatenenāti <span class="bld">‘‘patodo’’</span>tiagacchante assādayo pavattetuṃ vijjhanakapācanadaṇḍo vuccati. <span class="bld">Vambhanaṃ</span> nāma apasādanaṃ. <span class="bld">Apasādanaṃ</span> nāma guṇato parihāpanaṃ. Yathāha ‘‘vambhetīti apasādetī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.285). <span class="bld">Garahā</span> nāma dosāropanaṃ. Yathāha ‘‘garahatīti dosaṃ detī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.285). Imaṃ khuṃsanādipaṭisaṃyuttavacanaṃ vakkhamānesu ‘‘sikharaṇīsi, sambhinnāsi, ubhatobyañjanāsī’’ti imesu tīsu padesu aññatarena yojetvā kathentasseva saṅghādiseso, na itarassa.</p>
- <p class="bodytext">Tatiyavākye <span class="bld">methunayācanā</span>divacanehi saṅgahitaṃ āyācanādiṃ karontassāpi saṅghādiseso. ‘‘Yācati nāma dehi me arahasi me dātu’’ntiādinā (pārā. 285) nayena ekekaṃ padaṃ ‘‘dehi me methunaṃ dhamma’’ntiādivasena methunadhammapadena saha ghaṭetvā methunadhammaṃ yācantasseva hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Kadā te mātā pasīdissati, kadā te pitā pasīdissati, kadā te devatāyo pasīdissanti, kadā te sukhaṇo sulayo sumuhutto bhavissatī’’tiādiāyācanapadaniddese ekekaṃ padaṃ tattheva osāne vuttena ‘‘kadā te methunaṃ dhammaṃ labhissāmī’’ti padena ghaṭetvā methunaṃ yācantasseva hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Kathaṃ <a name="M1.0182"></a> tvaṃ sāmikassa desi, kathaṃ jārassa desī’’ti (pārā. 285) pucchāniddesavacanesu ca aññataraṃ methunadhammapadena ghaṭetvā pucchantasseva hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Evaṃ <a name="V1.0137"></a> kira tvaṃ sāmikassa desi, evaṃ jārassa desī’’ti (pārā. 285) paṭipucchāniddesavacanesu aññataraṃ methunadhammapadena ghaṭetvā visesetvā paṭipucchantasseva hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Kathaṃ dadamānā sāmikassa piyā hotī’’ti pucchato mātugāmassa ‘‘evaṃ dehi, evaṃ dentī sāmikassa piyā bhavissati manāpā cā’’ti āṇattivacane, anusāsanivacane ca eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>. Akkosaniddesāgatesu ‘‘animittāsi nimittamattāsi alohitāsi dhuvalohitāsi dhuvacoḷāsi paggharantīsi sikharaṇīsi itthipaṇḍakāsi vepurisikāsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī’’ti ekādasasu padesu ‘‘sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī’’ti padattayaṃ paccekaṃ āpattikaraṃ, iminā padattayena saha pubbe vuttāni vaccamaggapassāvamaggamethunadhammapadāni tīṇi cāti chappadānaṃ paccekaṃ āpattikarattā ito parāni animittādīni aṭṭha padāni ‘‘animittāsi methunadhammaṃ dehī’’tiādinā nayena methunadhammapadena saha ghaṭetvā vuttāneva āpattikarānīti veditabbāni, ‘‘methunayācanādīhī’’ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddasaṅgahitesu ‘‘animittāsī’’tiādīsu ekādasasu akkosapadesu antogadhattepi kevalaṃ āpattikarattā garutaraṃ padattayaṃ visuṃ saṅgahetabbanti ñāpetumāha <span class="bld">‘‘sikharaṇīsī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sikharaṇīsī</span>ti ettha ‘‘sikharaṇī asī’’ti padacchedo. ‘‘Asī’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Tu</span>-saddo kevalayuttampi āpattikaraṃ <a name="M1.0183"></a> hotīti visesaṃ joteti. Kevalenāpi akkosavacanenāti yojanā. <span class="bld">Sikharaṇīsī</span>ti bahi nikkhantaāṇimaṃsā bhavasi. <span class="bld">Sambhinnāsī</span>ti missībhūtavaccamaggapassāvamaggā. <span class="bld">Ubhatobyañjanāsī</span>ti itthinimittena, purisanimittena cāti ubhatobyañjanehi samannāgatā. ‘‘Ayaṃ itthī, ayaṃ puriso’’ti byañjayatīti <span class="bld">byañjanaṃ,</span> muttakaraṇāni. <span class="bld">Suṇantiyā</span>ti ettha ‘‘viññumanussitthiyā’’ti adhikārato labbhati, iminā akkositabbavatthu dassitaṃ hoti. Bhāsitaṃ <span class="bld">suṇantiyā</span> subhāsitadubbhāsitaṃ jānantiyā manussitthiyā visaye pavattaakkosavacanena saṅghādiseso hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>. Punappunaṃ obhāsantassa vācānaṃ gaṇanāya garukā siyunti yojanā. Ettha ‘‘ekaṃ <a name="V1.0138"></a> itthi’’nti ajjhāharitabbaṃ. Ekavācāya bahū obhāsantassa ca itthīnaṃ gaṇanāya garukā siyunti yojanā. Etthāpi ‘‘itthiyopī’’ti labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para357"></a><span class="paranum">357</span>. <span class="bld">Sā ce nappaṭijānātī</span>ti ettha ‘‘yaṃ suṇantiṃ manussitthiṃ dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇāvaṇṇavasena obhāsati, sā ce na paṭijānātī’’ti sāmatthiyā labbhamānaṃ ādāya yojetabbaṃ. Attano bhāsitaṃ duṭṭhullaṃ vuttasamanantarameva atthavasena sace na jānātīti attho. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa duṭṭhullabhāsitabhikkhussa. Ubbhajāṇuṃ, adhakkhakaṃ vā ādissa bhaṇane cāpi tassa thullaccayaṃ siyāti yojanā. <span class="bld">Bhaṇane</span>ti dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇādikathane, ‘‘bhaṇato’’tipi likhanti, bhaṇantassa, bhaṇanahetūti attho. Hetumhi ayamantapaccayo ‘‘asambudha’’ntiādīsu (pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā) viya. <span class="bld">Ubbhajāṇu</span>nti jāṇuto uddhaṃ. <span class="bld">Akkheka</span>nti akkhakato heṭṭhā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para358"></a><span class="paranum">358</span>. <span class="bld">Ubbhakkhaka</span>nti <a name="M1.0184"></a> akkhakato uddhaṃ. <span class="bld">Adhojāṇumaṇḍala</span>nti jāṇumaṇḍalato adho. <span class="bld">Uddisa</span>nti uddissa. ‘‘Uddissubbhakkhaṃ vā tathā, adhojāṇumaṇḍala’’nti ca likhanti, so pāṭho sundaro. Vaṇṇādibhaṇane dukkaṭanti sambandho. ‘‘Viññumanussitthiyā’’ti adhikārato labbhati. <span class="bld">Kāyapaṭibaddhe vaṇṇādibhaṇane dukkaṭa</span>nti etthāpi eseva nayo. Vaccamaggapassāvamaggā saṅghādisesakkhettaṃ, adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ thullaccayakkhettaṃ, uddhakkhakaṃ adhojāṇumaṇḍalaṃ dukkaṭakkhettanti imesu tīsu khettesu akkhakañceva jāṇumaṇḍalañca thullaccayadukkaṭānaṃ dvinnaṃ avadhibhūtaṃ kattha saṅgayhatīti? Dukkaṭakkhetteyeva saṅgayhati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘akkhakaṃ, pana jāṇumaṇḍalañca ettheva dukkaṭakkhette saṅgahaṃ gacchatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.286).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>. Paṇḍake yakkhipetīsu dvinnaṃ maggānaṃ vaṇṇādibhaṇane <span class="bld">tassa</span> bhaṇantassa thullaccayaṃ bhaveti adhikāravasena āgatapadehi saha yojetabbaṃ. <span class="bld">Paṇḍakādīsū</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena yakkhipetīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para360"></a><span class="paranum">360</span>. <span class="bld">Ubbhakkhaka…pe… ayaṃ nayo</span>ti ‘‘paṇḍakādīsū’’ti iminā yojetabbaṃ. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘dukkaṭameva hotī’’ti vutto nayo. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti saṅghādisesathullaccayadukkaṭakkhettavasena sabbesu khettesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para361"></a><span class="paranum">361</span>. Atthapurekkhāro <a name="V1.0139"></a> hutvā obhāsatopi anāpattīti yojanā. Mātugāmānaṃ ‘‘animittāsī’’tiādīsu padesu atthakathanaṃ purekkhatvā ‘‘animittāsī’’tiādipadaṃ bhaṇantassa vā mātugāmehi saha aṭṭhakathaṃ sajjhāyantānaṃ vā anāpattīti attho. Dhammapurekkhāro hutvā obhāsato anāpattīti yojanā. Pāḷidhammaṃ vācentassa vā tāsaṃ <a name="M1.0185"></a> suṇantīnaṃ sajjhāyanaṃ vā purekkhatvā ‘‘animittāsī’’tiādīsu padesu yaṃ kiñci pabbajitassa vā itarassa vā mātugāmassa kathentassa anāpattīti. <span class="bld">Purekkhatvānusāsani</span>nti ‘‘idāni animittāsi…pe… ubhatobyañjanāsi, appamādaṃ dāni kareyyāsi, yathā āyatimpi evarūpā nāhosī’’ti anusāsaniṃ purekkhatvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para362"></a><span class="paranum">362</span>. <span class="bld">Ummattakādīna</span>nti pittummattakayakkhummattakavasena dvinnaṃ ummattakānañca <span class="bld">ādi</span>-saddasaṅgahitassa imasmiṃ ādikammikassa udāyittherassa ca anāpattīti vuttaṃ hoti. ‘‘Idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ kāyacittato ca vācācittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacitta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.287) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttapakiṇṇakavinicchayaṃ dasseti <span class="bld">‘‘samuṭṭhānādayo…pe… tulyāvā’’</span>ti. Vedanāya adinnādānena asamattā <span class="bld">‘‘vedanettha dvidhā matā’’</span>ti āha, sukhopekkhāvedanāvasena dvidhā matāti attho.</p>
- <p class="centered">Duṭṭhullavācākathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para363"></a><span class="paranum">363</span>. <span class="bld">Kāmapāricariyāyā</span>ti methunadhammasaṅkhātena kāmena pāricariyāya, methunadhammena pāricariyāyāti attho. Atha vā kāmitā patthitāti <span class="bld">kāmā,</span> methunarāgavasena patthitāti attho, kāmā ca sā pāricariyā cāti kāmapāricariyā, tassā <span class="bld">kāmapāricariyāyā</span>tipi gahetabbaṃ, methunarāgacittena abhipatthitapāricariyāyātiattho. ‘‘Vaṇṇaṃ bhāsato’’ti iminā sambandho, ‘‘etadaggaṃ bhagini pāricariyānaṃ yā mādisaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ brahmacāriṃ etena dhammena paricareyyā’’ti attano methunadhammena pāricariyāya <a name="M1.0186"></a> guṇaṃ ānisaṃsaṃ kathentassāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tasmiṃyeva khaṇe</span>ti tasmiṃ bhaṇitakkhaṇeyeva. <span class="bld">Sā ce jānātī</span>ti yaṃ uddissa abhāsi, sace sā vacanasamanantarameva jānāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>. <span class="bld">Sā</span> <a name="V1.0140"></a> manussitthī no jānāti ce, tassa thullaccayanti sambandho. <span class="bld">Yakkhipetidevīsu</span> jānantīsu, paṇḍake ca jānante attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsato <span class="bld">tassa</span> bhikkhuno thullaccayaṃ hotīti yojanā. <span class="bld">Sese</span>ti purisatiracchānagatavisaye, yakkhiādīnaṃ ajānanavisaye ca attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsato tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>. <span class="bld">Cīvarādīhī</span>ti cīvarapiṇḍapātādīhi. <span class="bld">Vatthukāmehī</span>ti taṇhāya vatthubhāvena vatthū ca kāmitattā kāmāti ca saṅkhātehi paccayehi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>. Rāgo eva <span class="bld">rāgatā. ‘‘Rāgitā’’</span>ti vā pāṭho, rāgo assa atthīti rāgī, tassa bhāvo <span class="bld">rāgitā,</span> attakāmapāricariyāya rāgoti attho. <span class="bld">Obhāso</span>ti attakāmapāricariyāya guṇabhaṇanaṃ. <span class="bld">Tena rāgenā</span>ti kāmapāricariyāya rāgena. <span class="bld">Khaṇe tasmi</span>nti bhaṇitakkhaṇe. <span class="bld">Vijānana</span>nti yaṃ manussitthiṃ uddissa attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhaṇati, tāya tassa vacanatthassa vijānananti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>. <span class="bld">Pañcaṅgānī</span>ti manussitthitā, taṃsaññitā, pāricariyāya rāgitā, tena rāgena obhāsanaṃ, khaṇe tasmiṃ vijānananti imāni <span class="bld">ettha</span> attakāmapāricariyasikkhāpade pañca aṅgāni<a name="M1.0187"></a>, pañca āpattikāraṇānīti attho. <span class="bld">Assā</span>ti attakāmapāricariyasikkhāpadassa.</p>
- <p class="centered">Attakāmapāricariyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para368"></a><span class="paranum">368</span>. ‘‘Paṭiggaṇhātī’’tiādikiriyāttayopādānasāmatthiyena tikkhattuṃ paṭipādanakaṃ ‘‘yo bhikkhū’’ti ca ‘‘garu hotī’’ti padasāmatthiyena ‘‘tassā’’ti ca labbhamānattā tividhehi saha ‘‘yo bhikkhu purisassa sandesaṃ paṭiggaṇhāti, vīmaṃsati paccāharati ce, tassa garu hotī’’ti ekaṃ vākyaṃ hoti. Evaṃ ‘‘itthiyāpi vā’’ti iminā yojanāyapi ekaṃ vākyaṃ hotīti imissā gāthāya vākyadvayaṃ yujjati.</p>
- <p class="bodytext">Idha sandesakkamañca yojanākkamañca jānanatthaṃ paṭhamaṃ tāva itthīnañca bhariyānañca pabhedo ca sarūpañca vibhāvīyati – tesu <span class="bld">itthiyo</span> dasavidhā honti. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘dasa itthiyo <a name="V1.0141"></a> māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā gottarakkhitā dhammarakkhitā sārakkhā saparidaṇḍā’’ti. <span class="bld">Bhariyā ca</span> dasavidhā honti. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘dasa bhariyāyo dhanakkītā chandavāsinī bhogavāsinī odapattakinī obhaṭacumbaṭā dāsī ca bhariyā ca kammakārī ca bhariyā ca dhajāhaṭā muhuttikā’’ti (pārā. 303). Imāsaṃ pabhedo ca sarūpāni ca saṅkhepato evaṃ veditabbāni –</p>
- <p class="bodytext">Purisehi saha yathā saṃvāsaṃ na karoti, evaṃ mātarā rakkhitā <span class="bld">māturakkhitā</span>. Yathāha ‘‘māturakkhitā nāma mātā rakkhati gopeti issariyaṃ kāreti vasaṃ vattetī’’ti. <span class="bld">Piturakkhitādī</span>supi eseva nayo. Tattha yasmiṃ koṇḍaññādigotte jātā, tasmiṃyeva gotte jātehi <a name="M1.0188"></a> rakkhitā <span class="bld">gottarakkhitā</span>. Yathāha ‘‘gottarakkhitā nāma sagottā rakkhantī’’tiādi. Ekaṃ satthāraṃ uddissa pabbajitehi vā ekagaṇapariyāpannehi vā rakkhitā <span class="bld">dhammarakkhitā</span> nāma. Yathāha ‘‘dhammarakkhitā nāma sahadhammikā rakkhantī’’tiādi (pārā. 304). <span class="bld">Sārakkhā</span> nāma ‘‘gabbhepi pariggahitā hoti ‘mayhaṃ esā’ti antamaso mālāguḷaparikkhittāpī’’ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttasarūpā. <span class="bld">Saparidaṇḍā</span> nāma ‘‘kehici daṇḍo ṭhapito hoti ‘yo itthannāmaṃ itthiṃ gacchati, tassa ettako daṇḍo’’ti vuttasarūpāti ayaṃ dasannaṃ itthīnaṃ sarūpasaṅkhepo. Imāsu dasasu sārakkhasaparidaṇḍānaṃ dvinnaṃ parapurisasevāyaṃ micchācāro hoti, itarāsaṃ na hoti. Imā dasapi pañcasīlaṃ rakkhantehi agamanīyā.</p>
- <p class="bodytext">Dasasu bhariyāsu ‘‘dhanakkītā nāma dhanena kiṇitvā vāsetī’’ti vuttattā bhariyabhāvāya appakaṃ vā bahuṃ vā dhanaṃ datvā gahitā <span class="bld">dhanakkītā</span> nāma. ‘‘Chandavāsinī nāma piyo piyaṃ vāsetī’’ti vuttattā attaruciyā saṃvasitena purisena sampaṭicchitā <span class="bld">chandavāsinī</span> nāma. ‘‘Bhogavāsinī nāma bhogaṃ datvā vāsetī’’ti vuttattā udukkhalamusalādigehopakaraṇaṃ labhitvā bhariyabhāvaṃ gacchantī janapaditthī <span class="bld">bhogavāsinī</span> nāma. ‘‘Paṭavāsinī nāma paṭaṃ datvā vāsetī’’ti vuttattā nivāsanamattaṃ vā pārupanamattaṃ vā laddhā bhariyabhāvaṃ gacchantī dalidditthī <span class="bld">paṭavāsinī</span> nāma. <span class="bld">Odapattakinī</span> nāma ‘‘udakapattaṃ āmasitvā vāsetī’’ti (pārā. 304) vuttattā ‘‘idaṃ udakaṃ viya saṃsaṭṭhā abhejjā hothā’’ti vatvā ekasmiṃ udakapatte purisena saddhiṃ hatthaṃ otāretvā bhariyabhāvaṃ nīto mātugāmo vuccati. ‘‘Obhaṭacumbaṭā nāma cumbaṭaṃ oropetvā <a name="V1.0142"></a> vāsetī’’ti (pārā. 304) vuttattā sīsato cumbaṭaṃ oropetvā bhariyabhāvamupanītā kaṭṭhahārikādiitthī <span class="bld">obhaṭacumbaṭā</span> nāma. <span class="bld">Dāsī</span> <a name="M1.0189"></a> <span class="bld">ca bhariyā ca</span> nāma ‘‘dāsī ceva hoti bhariyā cā’’ti (pārā. 304) vuttattā bhariyaṃ katvā vāsitā ‘‘tasseva dāsī ca bhariyā cā’’ti vuttā. <span class="bld">Kammakārī ca bhariyā ca</span> nāma ‘‘kammakārī ceva hoti bhariyā cā’’ti (pārā. 304) vuttattā padhānitthinirapekkhena kuṭumbakiccaṃ kāretvā bhariyabhāvaṃ nītā bhariyā katakammā ‘‘kammakārī ca bhariyā cā’’ti vuttā. ‘‘Dhajāhaṭā nāma karamarānītā vuccatī’’ti (pārā. 304) vuttattā dhajaṃ ussāpetvā gacchantiyā mahāsenāya saddhiṃ gantvā paravisayaṃ vilumpantena pacchinditvā ānetvā bhariyabhāvamupanītā itthī <span class="bld">dhajāhaṭā</span> nāma. ‘‘Muhuttikā nāma taṅkhaṇikā vuccatī’’ti (pārā. 304) vuttattā acirakālaṃ saṃvāsatthāya gahitā itthī <span class="bld">muhuttikā</span> nāmāti ayaṃ dasannaṃ bhariyānaṃ sarūpasaṅkhepo. Yathāvuttāsu dasasu itthīsu aññataraṃ dasannaṃ bhariyānaṃ aññataraṭṭhāne ṭhapanatthamadhippetabhāvaṃ vattuṃ purisena ‘‘gaccha bhante itthannāmaṃ māturakkhitaṃ brūhi ‘hohi kira itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’ti’’ādinā nayena dinnasandesaṃ ‘‘sādhu upāsakā’’tiādinā nayena vacībhedaṃ katvā vā sīsakampanādivasena vā paṭiggaṇhātīti āha <span class="bld">‘‘paṭiggaṇhāti sandesaṃ purisassā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <span class="bld">purisassā</span>ti upalakkhaṇattā ‘‘purisassa mātā bhikkhuṃ pahiṇatī’’tiādinā (pārā. 321) nayena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttapurisassa mātāpituādayo ca gahetabbā. <span class="bld">Vīmaṃsatī</span>ti evaṃ paṭiggahitasāsanaṃ tassāyeva ekaṃsena avirādhetvā vadantassa mātāpituādīnamaññatarassa vā ārocetīti attho. Etthāpi <span class="bld">vīmaṃsatī</span>ti upalakkhaṇattā ‘‘paṭiggaṇhāti antevāsiṃ vīmaṃsāpetvā attanā paccāharati, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 338) vuttattā vīmaṃsāpetītipi gahetabbaṃ. <span class="bld">Paccāharatī</span>ti tathā āhaṭaṃ sāsanaṃ sutvā tassā itthiyā <a name="M1.0190"></a> sampaṭicchite ca asampaṭicchite ca lajjāya tuṇhībhūtāya ca taṃ pavattiṃ paccāharitvā ācikkhatīti vuttaṃ hoti. Idhāpi <span class="bld">paccāharatī</span>ti upalakkhaṇattā ‘‘paṭiggaṇhāti vīmaṃsati antevāsiṃ paccāharāpeti, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 338) vuttattā paccāharāpetīti ca gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Itthiyāpi vā’’</span>ti iminā yojetvā gahitadutiyavākye ca evameva attho vattabbo. Tattha sandesakkamo pana ‘‘māturakkhitā bhikkhuṃ pahiṇati ‘gaccha bhante itthannāmaṃ brūhi ‘homi itthannāmassa <a name="V1.0143"></a> bhariyā dhanakkītā’ti’’ādipāḷinayena (pārā. 330) daṭṭhabbo. Etthāpi ‘‘vīmaṃsāpeti paccāharāpetī’’ti idañca vuttanayeneva gahetabbaṃ. Iminā niyāmena dasannaṃ itthīnaṃ nāmaṃ visuṃ visuṃ vatvā dasannaṃ bhariyānaṃ aññataratthāya dīyamānasandesakkamo yojetabbo. Idhāpi <span class="bld">itthiyāpi vā</span>ti upalakkhaṇattā ‘‘māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇati ‘gaccha bhante itthannāmaṃ brūhi ‘hotu itthannāmassa bhariyā dhanakkītā’’tiādipāḷivasena (pārā. 324) itthiyā mātupituādīnañca sandesakkamo yojetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>. <span class="bld">Taṃ</span> pavattiṃ. <span class="bld">Sañcarittā</span> sañcaraṇahetu. <span class="bld">Na muccatī</span>ti itthipurisānaṃ antare sāsanaṃ paṭiggahetvā sañcaraṇahetu āpajjitabbasaṅghādisesato na muccatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>. <span class="bld">Aññaṃ vā</span>ti mātāpiturakkhitādīsu aññataraṃ vā. <span class="bld">‘‘Bhāsato’’</span>ti likhanti. ‘‘Pesito’’ti iminā viruddhattā taṃ pahāya ‘‘bhāsatī’’ti pāṭho gahetabbo. Pāṭhaseso vā kātabbo. ‘‘Yo aññaṃ bhāsati ce, tassa bhāsatoti yojanā’’ti <span class="bld">nissandehe</span> vuttaṃ. ‘‘Mātarā rakkhitaṃ itthiṃ ‘gaccha brūhī’ti yo pesito hoti, tassa piturakkhitaṃ <a name="M1.0191"></a> vā aññaṃ vā bhāsato visaṅketovā’’ti, ‘‘mātarā…pe… brūhī’ti pesito hutvā piturakkhitaṃ vā aññaṃ vā bhāsato visaṅketovā’’ti yojanā yuttatarāti amhākaṃ khanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para372"></a><span class="paranum">372</span>. <span class="bld">Paṭiggaṇhanatādīhī</span>ti paṭiggaṇhanameva paṭiggaṇhanatā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena vīmaṃsanapaccāharaṇāni gahitāni. <span class="bld">Sañcaritte</span>ti sañcaraṇe. <span class="bld">Samāpanne</span>ti gate sati. <span class="bld">Garukāpattimādise</span>ti ettha ‘‘tassā’’ti seso. <span class="bld">Ādise</span>ti katheyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para373"></a><span class="paranum">373</span>. <span class="bld">Dvīhi thullaccayaṃ vutta</span>nti ettha dvīhi dvīhi aṅgehi sañcaritte samāpanne thullaccayaṃ vuttanti gahetabbaṃ. ‘‘Paṭiggaṇhāti vīmaṃsati na paccāharati, āpatti thullaccayassa. Paṭiggaṇhāti na vīmaṃsati paccāharati, āpatti thullaccayassa. Na paṭiggaṇhāti vīmaṃsati paccāharati, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 338) dvīhi dvīhi aṅgehi thullaccayaṃ vuttanti attho. <span class="bld">Paṇḍakādīsū</span>ti paṇḍakayakkhipetīsu. <span class="bld">Tīhipi</span> aṅgehi sañcaritte samāpanne thullaccayaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ekenevā</span>ti <a name="V1.0144"></a> ekeneva aṅgena. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti māturakkhitādīsu sabbamātugāmesu ca <span class="bld">vinītavatthumhi</span> ‘‘tena kho pana samayena aññataro puriso aññataraṃ bhikkhuṃ āṇāpesi ‘gaccha bhante itthannāmaṃ itthiṃ vīmaṃsā’ti. So gantvā manusse pucchi ‘kahaṃ itthannāmā’ti. Suttā bhanteti…pe… matā bhanteti. Nikkhantā bhanteti. Anitthī bhanteti. Itthipaṇḍakā bhanteti. Tassa kukkuccaṃ ahosi. Anāpatti bhikkhu saṅghādisesassa, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 341) āgatāsu suttādīsu pañcasu ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para374"></a><span class="paranum">374</span>. <span class="bld">Anāpatti pakāsitā</span>ti cetiyādīsu kattabbaṃ nissāya itthiyā purisassa, purisena ca itthiyā dinnasāsanaṃ paṭiggahetvā <a name="M1.0192"></a> vīmaṃsitvā paccāharitvā ārocentassa anāpattibhāvo ‘‘anāpatti saṅghassa vā cetiyassa vā gilānassa vā karaṇīyena gacchati, ummattakassa ādikammikassā’’ti (pārā. 340) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>. <span class="bld">Tathā tassā</span>ti manussajātikāya tassā. <span class="bld">Nanālaṃvacanīyatā</span>ti ‘‘mamāya’’nti vā niggahapaggahe vā nirāsaṅkaṃ vattuṃ nāharatīti <span class="bld">alaṃvacanīyā,</span> assāmikā, sā hi kenaci ‘‘mayhaṃ esā’’ti vattuṃ vā nirāsaṅkena niggahapaggahavacanaṃ vā vattuṃ asakkuṇeyyā, alaṃvacanīyā na bhavatīti <span class="bld">nālaṃvacanīyā,</span> sassāmikā, sā hi sāmikena tathā kātuṃ sakkuṇeyyāti <span class="bld">nālaṃvacanīyā,</span> nālaṃvacanīyā na bhavatīti <span class="bld">nanālaṃvacanīyā,</span> alaṃvacanīyapadena vuttā assāmikā eva, paṭisedhā dve pakatimatthaṃ gamayantīti, nanālaṃvacanīyāya bhāvo nanālaṃvacanīyatā, nirāsaṅkena avacanīyatā assāmikabhāvoti vuttaṃ hoti. Sañcarittavasena bhikkhunā vacanīyā na hotīti vā ‘‘alaṃvacanīyā’’tipi gahetabbameva. <span class="bld">Paṭiggaṇhanatādīnaṃ vasā</span>ti ettha cakāro luttaniddiṭṭho. Tato paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ aṅgānaṃ vasena ca pubbe vuttamanussitthitā nanālaṃvacanīyatāti vuttānaṃ dvinnaṃ aṅgānaṃ vasena ca idaṃ sikkhāpadaṃ āpattikāraṇehi pañcahi aṅgehi yuttanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>. <span class="bld">Idaṃ</span> sañcarittasikkhāpadaṃ. Atha vā liṅgavipallāsena ca ayaṃ saṅghādisesoti gahetabbo. Kāyato, vācato, kāyavācato, kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato vā uppajjanato <span class="bld">chasamuṭṭhānaṃ</span>. Tato eva <span class="bld">acittakamudīritaṃ</span>. Missakasamuṭṭhānañhi acittakaṃ. Avasesacittesupi <a name="M1.0193"></a> yasmiṃ citte asati acittakaṃ nāma hoti, taṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘alaṃvacaniyattaṃ</span> <a name="V1.0145"></a> <span class="bld">vā’’</span>tiādi. Gāthābandhavasena rasso, ‘‘alaṃvacanīyatta’’nti gahetabbaṃ. Yo sandesaṃ peseti, tasmiṃ paṭibaddhabhāvanti attho. <span class="bld">Paṇṇattiṃ vā</span>ti sañcarittasikkhāpadasaṅkhātaṃ paṇṇattiṃ vā ajānato acittakamudīritanti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>. <span class="bld">Sāsana</span>nti mātugāmassa, purisassa vā sāsanaṃ. <span class="bld">Kāyavikārenā</span>ti sīsakampanādinā kāyavikārena. <span class="bld">Gahetvā</span>ti paṭiggahetvā. <span class="bld">Taṃ upagammā</span>ti paṭiggahitasāsanaṃ yassa vattabbaṃ hoti, taṃ mātugāmaṃ, purisaṃ vā upagamma. <span class="bld">Vīmaṃsitvā</span>ti taṃ kiccaṃ tīretvā. <span class="bld">Harantassā</span>ti paccāharantassa. <span class="bld">Kāyato siyā</span>ti vacībhedaṃ vinā paṭiggahaṇādīnaṃ kāyeneva katattā kāyasamuṭṭhānatova saṅghādiseso hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para378"></a><span class="paranum">378</span>. Itthiyā vacanaṃ sutvāti yojanā. <span class="bld">Yathā nisinnovā</span>ti pakatiyā nisinnaṭṭhāneyeva nisinno. <span class="bld">Taṃ</span> vacanaṃ. <span class="bld">Tatthevāgatassevā</span>ti yattha nisinno itthiyā sāsanaṃ paṭiggaṇhi, tameva āsanaṃ avijahitvā attanā nisinnaṭṭhānameva āgatassa sannisitabbapurisasseva, ettha ‘‘ārocetvā’’ti pāṭhaseso. Puna <span class="bld">‘‘ārocentassā’’</span>ti idaṃ tatthevāgatāya tassā eva itthiyā evaṃ yojetabbaṃ. Sāsanaṃ datvā gantvā puna tattheva āgatassa mātugāmasseva ñātamanantaraṃ kāyikakiriyaṃ vinā vacaneneva ārocentassāti attho. Idaṃ itthiyā sāsanaṃ paṭiggahaṇādivasena vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Atha vā purisassa vacanaṃ sutvā yathānisinnova taṃ vacanaṃ itthiyā ārocetvā puna tatthevāgatasseva purisassa <a name="M1.0194"></a> ārocentassāti evaṃ purisasandesaṃ paṭiggahaṇādivasenāpi yojanā kātabbā. Ettha ca <span class="bld">tatthevāgatassā</span>ti upalakkhaṇaṃ. Sāsanavacanamatteneva paṭiggahetvā, kiccantarena gantvā vā yadicchāvasena diṭṭhaṭṭhāne vā vatvā punapi tattheva diṭṭhaṭṭhāne puna ārocentassa ca vacaneneva samuṭṭhānabhāvo veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>. ‘‘Alaṃ…pe… ajānato’’ti acittakattakāraṇaṃ vuttameva, kasmā puna ‘‘ajānantassa paṇṇatti’’nti vuttanti ce? Tadubhayassāpi visuṃ kāraṇābhāvaṃ viññāpetuṃ vuttanti veditabbaṃ. <span class="bld">Naṃ vidhi</span>nti sāsanaṃ paṭiggahetvā āharitvā ārocetvā paccāharitvā ārocanasaṅkhātaṃ <a name="V1.0146"></a> vidhānaṃ. <span class="bld">Arahatopī</span>ti khīṇāsavassapi, sekhaputhujjanānaṃ pagevāti ayamattho sambhāvanatthena <span class="bld">api</span>-saddena jotito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para380"></a><span class="paranum">380</span>. <span class="bld">Jānitvā</span>ti alaṃvacanīyabhāvaṃ vā paṇṇattiṃ vā ubhayameva vā jānitvā. <span class="bld">Tathā</span>ti kāyavācato karontassāti iminā yojetabbaṃ. <span class="bld">Sacittakehī</span>ti yathāvuttacittena sacittakehi. <span class="bld">Tehevā</span>ti kāyādīhi tehi eva, <span class="bld">‘‘tīhevā’’</span>tipi pāṭho.</p>
- <p class="centered">Sañcarittakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para381-2"></a><span class="paranum">381-2</span>. <span class="bld">Sayaṃyācitakehevā</span>ti ettha ‘‘upakaraṇehī’’ti pāṭhaseso, ‘‘purisaṃ dethā’’tiādinā nayena attanāva yācitvā gahitehi upakaraṇehevāti attho. Yathāha ‘‘saññācikā nāma sayaṃ yācitvā purisampi purisattakarampi goṇampi sakaṭampi vāsimpi parasumpi kuṭhārimpi kudālampi nikhādanampī’’ti<a name="M1.0195"></a>. Ettha eva-kārena ayācitaṃ nivatteti. Tena assāmikanti dīpitaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Kuṭika’’</span>nti iminā ‘‘kuṭi nāma ullittā vā hoti avalittā vā ullittāvalittā vā’’ti (pārā. 349) vuttattā bhūmito paṭṭhāya bhitticchadanāni paṭicchādetvā mattikāya vā sudhāya vā dvāravātapānādialepokāsaṃ ṭhapetvā anto littabhāvena ullittānāmakaṃ vā tathā bahi littabhāvena avalittānāmakaṃ vā anto ca bahi ca littabhāvena ullittāvalittānāmakaṃ vā kuṭinti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Appamāṇika</span>nti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dvādasavidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ sattantarā’’ti (pārā. 348) dīghaputhulānaṃ vuttappamāṇena atirekattā appamāṇikanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca tilakkhaṇaṃ paṭivijjhitvā tīṇi kilesamūlāni uppāṭetvā kālattayavatta sabbadhamme paṭivijjhitvā tibhuvanekapaṭisaraṇabhūtassa bhagavato dhammarājassa aṅgulaṃ pamāṇamajjhimapurisassa aṅgulato tivaṅgulaṃ hoti, ekā vidatthi tisso vidatthiyo honti, ekaṃ ratanaṃ tīṇi ratanāni hontīti evaṃ niyamitā sugatavidatthi ca vaḍḍhakiratanena diyaḍḍharatanappamāṇā hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sugatavidatthi nāma idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo vaḍḍhakihatthena diyaḍḍho hattho hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.348-349). Tasmā <a name="V1.0147"></a> sugatavidatthiyā dvādasa vaḍḍhakihatthena aṭṭhārasa hatthā honti. ‘‘Dīghaso dvādasa vidatthiyo sugatavidatthiyāti bāhirimena mānenā’’ti (pārā. 349) <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā antimaṃ sudhālepaṃ aggahetvā thusamattikapariyantena vā mahāmattikapariyantena vā bāhirantato aṭṭhārasahatthappamāṇaṃ, ‘‘tiriyaṃ sattantarāti abbhantarimena mānenā’’ti (pārā. 349) <a name="M1.0196"></a> <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā abbhantarimena puthulato dvādasaṅgulādhikadasahatthappamāṇañca kuṭiyā pamāṇanti gahetabbaṃ. Evaṃ ṭhitapamāṇato dīghato puthulato vā ubhato vā kesaggamattādhikāpi kuṭi āpattiyā aṅgaṃ hotīti dassetuṃ ‘‘appamāṇika’’nti āhāti saṅkhepato veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Attuddesa</span>nti uddisitabboti <span class="bld">uddeso,</span> attā uddeso etissāti attuddesā, kuṭi, taṃ attuddesaṃ. ‘‘Attuddesanti attano atthāyā’’ti <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā ‘‘mayhaṃ esā vāsatthāya bhavissatī’’ti attānaṃ uddisitvāti attho. <span class="bld">‘‘Karontassā’’</span>ti idaṃ ‘‘kārayamānenāti karonto vā kārāpento vā’’ti <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena payojakakattuno ca gahetabbattā upalakkhaṇanti gahetabbaṃ. <span class="bld">Tathā</span>ti teneva pakārena, yehi assāmikatādīhi pakārehi yuttaṃ pamāṇātikkantaṃ kuṭiṃ karontassa āpatti, teheva pakārehi yuttaṃ adesitavatthukampi kuṭiṃ karontassāti. Iminā appamāṇikaṃ viya adesitavatthukampi visuṃyeva āpattiyā padhānaṅganti. Vasati etthāti <span class="bld">vatthu,</span> bhūmi, sā adesitā etissāti adesitavatthukā, kuṭi, taṃ <span class="bld">adesitavatthukaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext">Kiṃ vuttaṃ hoti? Tena kuṭikārena bhikkhunā kuṭivatthuṃ sodhetvā samatalaṃ kāretvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante saññācikāya kuṭiṃ kattukāmo assāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ kuṭivatthuolokanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā yācitena saṅghena vā saṅghena ñattidutiyāya kammavācāya sammatehi byattehi <a name="M1.0197"></a> paṭibalehi dvīhi bhikkhūhi vā tena saddhiṃ gantvā kuṭivatthuṃ oloketvā sārambhabhāvaṃ vā aparikkamanabhāvaṃ vā ubhayameva vā passantehi ‘‘māyidha karī’’ti nivāretvā anārambhaṃ ce hoti saparikkamanaṃ, āgantvā saṅghassa ārocite kuṭikārakeneva bhikkhunā pubbe vuttanayena saṅghaṃ upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante saññācikāya kuṭiṃ kattukāmo assāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ kuṭivatthudesanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā yācite vuḍḍhānumatena byattena bhikkhunā paṭibalena ñattidutiyāya kammavācāya desetvā niyyāditakuṭivatthussa <a name="V1.0148"></a> abhāvā adesitavatthukaṃ, teneva assāmikatādipakārena yuttaṃ yathāvuttappakāraṃ kuṭikaṃ attanā yācitehi upakaraṇehi karontassa, kārāpentassa cāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dve saṅghādisesā hontī</span>ti ‘‘bhikkhū vā anabhineyya vatthudesanāya, pamāṇaṃ vā atikkāmeyya, saṅghādiseso’’ti (pārā. 348) tulyabalatāsūcakena <span class="bld">vā</span>-saddena sampiṇḍitvā vuttaaṅgadvayasahitattā dve saṅghādisesā hontīti attho. Yathāha ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti dvinnaṃ saṅghādisesāna’’nti (pārā. 355) ca ‘‘bhikkhukuṭiṃ karoti adesitavatthukaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 354) ca ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti pamāṇātikkantaṃ anārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pārā. 355) ca vuttattā dvīsu aṅgesu ekaṃ ce, ekova saṅghādiseso <a name="M1.0198"></a> hotīti. Taṃ pana ‘‘sace ekavipannā sā, garukaṃ ekakaṃ siyā’’ti vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sārambhādīsū</span>ti ettha <span class="bld">sārambha</span>-saddo sopaddavapariyāyo. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sārambhaṃ anārambhanti saupaddavaṃ anupaddava’’nti (pārā. aṭṭha. 2.348-349). Ettha ‘‘setaṃ chāgamārabhetha yajamāno’’ti payoge viya ā-pubbassa rabhassa hiṃsatthepi dissamānattā kattusādhano <span class="bld">ārambha</span>-saddo hiṃsakānaṃ kipillikādisattānaṃ vācako bhavatīti taṃsahitaṭṭhānaṃ sārambhaṃ nāma hoti. Teneva <span class="bld">padabhājane</span>pi vuttaṃ ‘‘sārambhaṃ nāma kipillikānaṃ vā āsayo hoti, upacikānaṃ vā, undūrānaṃ vā, ahīnaṃ vā, vicchikānaṃ vā, satapadīnaṃ vā, hatthīnaṃ vā, assānaṃ vā, sīhānaṃ vā, byagghānaṃ vā…pe… āsayo hotī’’ti (pārā. 353).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ādi</span>-saddena aparikkamanaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Saparikkamanaṃ nāma sakkā hoti yathāyuttena sakaṭena anuparigantuṃ, samantā nisseṇiyā anuparigantuṃ, etaṃ saparikkamanaṃ nāmā’’ti (pārā. 353) vuttalakkhaṇavipariyāyato nibbakosassa udakapātaṭṭhāne ekaṃ cakkaṃ ṭhapetvā itaraṃ cakkaṃ bahi ṭhapetvā kuṭiṃ parikkhipitvā āvajjiyamānassa goyuttasakaṭassa vā nisseṇiyaṃ ṭhatvā kuṭiṃ chādayamānānaṃ nisseṇiyā vā parato gamitumasakkuṇeyyattā aparikkamananti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V1.0149"></a> vuttasārambhaaparikkamanasaṅkhātaaṅgadvayena yuttaṃ ce, dve dukkaṭāni honti. Yathāha ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti desitavatthukaṃ pamāṇikaṃ sārambhaṃ aparikkamanaṃ, āpatti dvinnaṃ dukkaṭāna’’nti (pārā. 355). Ekaṃ ce, ekameva hoti. Yathāha ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karoti desitavatthukaṃ pamāṇikaṃ sārambhaṃ saparikkamanaṃ, āpatti <a name="M1.0199"></a> dukkaṭassa. Bhikkhu kuṭiṃ karoti desitavatthukaṃ pamāṇikaṃ anārambhaṃ aparikkamanaṃ, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 355) etaṃ tayampi ‘‘sārambhādīsu dukkaṭa’’nti sāmaññena saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ekaṃ aṅgaṃ pamāṇikattaṃ vā desitavatthukattaṃ vā vipannaṃ etissāti <span class="bld">ekavipannā</span>. Pubbe vuttatthānaṃ saṅghādisesādipadānamattho vuttanayeneva veditabbo. <span class="bld">Sā</span>ti yathāvuttalakkhaṇakuṭi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para383"></a><span class="paranum">383</span>. Idāni imasmiṃ sikkhāpade aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘te yācanabahulā viññattibahulā viharanti ‘purisaṃ detha purisattakaraṃ dethā’’tiādi<span class="bld">pāḷiyā</span> (pārā. 342) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.342) āgataṃ kappiyākappiyavinicchayaṃ saṅkhepato dassetumāha <span class="bld">‘‘purisa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Kammasahāyatthāyā</span>ti kismiñci kamme sahāyabhāvāya, kammakaraṇatthāyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Itthannāmaṃ kammaṃ kātuṃ purisaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti yācituṃ vaṭṭatīti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kammakaraṇatthāya ‘purisaṃ dethā’ti yācituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342). <span class="bld">Mūlacchejjavasenā</span>ti sāmikānaṃ āyattabhāvasaṅkhātamūlassa chindanavasena, attano āyattabhāvakaraṇavasenāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para384"></a><span class="paranum">384</span>. <span class="bld">Avajja</span>nti vajjarahitaṃ, niddosanti attho. Migaluddakamacchabandhakādīnaṃ sakakammaṃ vajjakammaṃ nāma. Tasmā migaluddakādayo hatthakammaṃ yācantena pana ‘‘tumhākaṃ hatthakammaṃ dethā’’ti, ‘‘hatthakammaṃ dātabba’’nti sāmaññena avatvā ‘‘itthannāmaṃ kammaṃ dātabba’’nti visesetvāyeva yācitabbaṃ. Luddake vā itare vā nikkamme ayācitvāpi yathāruci kammaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati. Hatthakammayācanāya sabbathāpi kappiyabhāvaṃ dīpetuṃ taṃtaṃsippike yācitvā mahantampi pāsādaṃ kārāpentena <a name="M1.0200"></a> hatthakamme yācite attano anokāsabhāvaṃ ñatvā aññesaṃ karontānaṃ dātabbaṃ mūlaṃ diyyamānaṃ adhivāsetuṃ vaṭṭatīti vitthārato <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.342 atthatosamānaṃ) vuttattā kusalānaṃ atthaṃ aparihāpentena kappiyena sāruppena payogena yācitabbaṃ. Yācitakammaṃ kātuṃ asamatthehi karontānaṃ diyyamānaṃ hatthakammamūlaṃ kammaṃ kārāpetvā <a name="V1.0150"></a> kammakārake dassetvā dāpetabbaṃ. Evaṃ yācanāya anavajjabhāve aṭṭhakathāgataṃ kāraṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘hatthakammampī’’</span>tiādi. <span class="bld">Pi</span>-saddo avadhāraṇe, padapūraṇe vā. <span class="bld">Hi</span>-saddo hetumhi. Yasmā idaṃ hatthakammaṃ kiñci vatthu na hoti, tasmā anavajjameva hatthakammaṃ yācituṃ pana vaṭṭatīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para385"></a><span class="paranum">385</span>. <span class="bld">Ñātakādike</span>ti ñātakapavārite. <span class="bld">Ṭhapetvā</span>ti vajjetvā. <span class="bld">Goṇamāyācamānassā</span>ti aññātakaappavārite tāvakālikaṃ vinā kevalaṃ kammakaraṇatthāya goṇaṃ yācantassa. <span class="bld">Tesupī</span>ti ñātakādīsupi mūlacchejjena goṇamāyācanassa dukkaṭanti yojanā. ‘‘Tāvakālikanayena sabbattha vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato yāva kammakaraṇakālaṃ, tāva niyametvā ñātakaaññātakapavāritaappavārite sabbepi yācituṃ vaṭṭati. Tathā yācitvā vā ayācitvā vā gahito ce, rakkhitvā paṭijaggitvā sāmikānaṃ niyyādetabbo, goṇe vā naṭṭhe visāṇe vā bhinne sāmikesu asampaṭicchantesu bhaṇḍadeyyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para386"></a><span class="paranum">386</span>. <span class="bld">Demā</span>ti ettha ‘‘tumhāka’’nti pāṭhaseso. ‘‘Vihārassa demā’ti vutte pana ‘ārāmikānaṃ ācikkhatha paṭijagganatthāyā’ti vattabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.342) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Sakaṭavinicchayassāpi <a name="M1.0201"></a> goṇavinicchayena samānattā taṃ avatvā visesamattameva dassetumāha <span class="bld">‘‘sakaṭaṃ…pe… vaṭṭatī’’</span>ti. ‘‘Tumhākaṃ demāti vutte’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tumhākameva demāti vutte dārubhaṇḍaṃ nāma sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para387"></a><span class="paranum">387</span>. <span class="bld">Kuṭhārādīsū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena nikhādanaṃ saṅgaṇhāti. Ayaṃ nayo veditabboti pāṭhaseso. ‘‘Sakaṭaṃ goṇo viya tāvakālikaṃ akatvā aññātakaappavārite na yācitabbaṃ, mūlacchejjavasena aññātakaappavārite na yācitabbaṃ, tāvakālikaṃ yācitabba’’nti vinicchayo ca ‘‘sakaṭaṃ…pe… vaṭṭatī’’ti visesavinicchayo cāti ayaṃ nayo vāsiādīsu ca veditabboti attho. <span class="bld">Anajjhāvutthaka</span>nti kenaci ‘‘mameta’’nti apariggahitaṃ, ‘‘rakkhitagopitaṭṭhāneyeva hi viññatti nāma vuccatī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato arakkhitāgopitakanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Aṭṭhakathāya</span> valliādivinicchayampi vatvā ‘‘anajjhāvutthakaṃ pana yaṃ kiñci āharāpetuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342) vuttattā <span class="bld">sabba</span>nti <a name="V1.0151"></a> idha vuttagoṇādikañca vakkhamānavalliādikañca gahetabbaṃ. Iminā pubbe vuttavinicchayassa rakkhitagopitavisayattaṃ dīpitaṃ hoti. <span class="bld">Harāpetumpi vaṭṭatī</span>ti ettha <span class="bld">api</span>-saddena pageva kenaci haritvā dinnanti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para388"></a><span class="paranum">388</span>. <span class="bld">Valliādimhī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena vettamuñjatiṇamattikā saṅgaṇhāti. Ettha muñjapabbajatiṇaṃ vinā gehacchādanatiṇaṃ <span class="bld">tiṇaṃ</span> nāma. <span class="bld">Garubhaṇḍappahonake</span>ti ‘‘valli aḍḍhabāhumattāpī’’tiādinā nayena vuttalakkhaṇe garubhaṇḍappahonake. <span class="bld">Paresaṃ santakeyevā</span>ti avadhāraṇena na anajjhāvutthake dukkaṭanti byatirekato dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para389"></a><span class="paranum">389</span>. <span class="bld">Paccayesū</span>ti <a name="M1.0202"></a> cīvarapiṇḍapātasenāsanasaṅkhātesu tīsu paccayesu. Eva-kārena gilānapaccayasaṅkhāte catutthapaccaye viññatti vaṭṭatīti dīpeti. <span class="bld">Viññatti</span> nāma ‘‘āhara, dehī’’ti icchitapaccaye nāmaṃ vatvā yācanā. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ ‘‘sabbena sabbaṃ na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.342) sāvadhāraṇatthaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘na ca vaṭṭatī’’</span>ti vuttattā neva vaṭṭatīti attho gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext">Viññattiyā alabbhamānabhāvena samattā paccayesu tīsu anantaraṃ sahaniddiṭṭhapaccayattayato tatiyapaccayeyeva labbhamānavisesaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘tatiye parikathobhāsa</span>nimittāni ca labbhare’’ti vuttattā avasiṭṭhadvaye pana parikathādayo na labbhantīti vuttaṃ hoti. Avutte catutthapaccayepi samuccayatthena ca-kārena parikathādittayaṃ labbhatīti siddhattā ‘‘tīsvevā’’ti eva-kārena byatirekamukhena viññattiyā ca anuññātattā catutthe gilānapaccaye parikathobhāsanimittakammaviññattiyo vaṭṭantīti siddhaṃ. Ettāvatā catutthe paccaye parikathādayo cattāropi vaṭṭanti, tatiyapaccaye viññattiṃ vinā sesattayaṃ vaṭṭati, purimapaccayadvaye sabbampi na vaṭṭatīti vuttanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Senāsanapaccaye <span class="bld">parikathādika</span>nti uposathāgārādikaraṇārahaṭṭhānaṃ oloketvā upāsakānaṃ suṇantānaṃ ‘‘imasmiṃ vata okāse evarūpaṃ senāsanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vā ‘‘yutta’’nti vā ‘‘anurūpa’’nti vā pavattā kathā <span class="bld">parikathā</span> nāma. ‘‘Upāsakā tumhe kattha vasathā’’ti pucchitvā ‘‘pāsāde bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhūnaṃ pana upāsakā pāsādo na vaṭṭatī’’tiādinā nayena pavattā <a name="V1.0152"></a> kathā <span class="bld">obhāso</span> nāma. Upāsakesu passamānesu bhūmiyaṃ rajjuṃ pasāretvā bhūmiṃ bhājetvā khāṇuke ākoṭetvā ‘‘kimidaṃ bhante’’ti vutte <a name="M1.0203"></a> ‘‘ettha āvāsaṃ karoma upāsakā’’tiādikā kathā <span class="bld">nimittakathā</span> nāma. Gilānapaccaye ca iminā nayena yathārahaṃ veditabbaṃ. Sabbametaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (pārā. aṭṭha. 2.342) vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para390-3"></a><span class="paranum">390-3</span>. Idāni kuṭikārassa bhikkhuno āpattidassanatthamāha <span class="bld">‘‘adesite’’</span>tiādi. Taṃ uttānatthameva. <span class="bld">Nisentassā</span>ti pāsāṇe ghaṃsitvā tikhiṇaṃ karontassa. <span class="bld">Pācittiyā sahā</span>ti ‘‘bhūtagāmapātabyatāya pācittiya’’nti (pāci. 90) vuttapācittiyena saddhiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Āpatti</span>nti pācittiyaṭṭhāne pācittiyañceva dukkaṭañca itaratra suddhapayogadukkaṭañcāti āpattiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yā panā</span>ti yā kuṭi. <span class="bld">Paṭhame dutiye</span>ti ettha ‘‘piṇḍehī’’ti karaṇabahuvacanaṃ vibhattivacanavipariṇāmavasena ‘‘piṇḍe’’ti bhummekavacanantaṃ katvā yojetabbaṃ, ‘‘nikkhitte’’ti ajjhāharitabbaṃ, bhāvalakkhaṇe bhummaṃ, nikkhitte satīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>. ‘‘Sace aññassā’’ti padacchedo. <span class="bld">Vippakata</span>nti āraddhamaniṭṭhitaṃ. <span class="bld">‘‘Anāpattī’’</span>ti idaṃ niṭṭhite āpajjitabbasaṅghādisesābhāvaṃ sandhāyāha. Pubbapayogamattena hi pācittiyadukkaṭānipi honti, tāni pana desetabbāni. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘anāpattī’’ti ākaḍḍhati, tena saṅghādisesāpattiyā abhāvato pubbabhāge āpannānaṃ pācittiyadukkaṭānaṃ desetabbatā ca dīpitā hoti. <span class="bld">Taṃ kuṭi</span>nti taṃ vippakatakuṭiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>. <span class="bld">Aññaṃ</span> bhojanasālādiṃ. <span class="bld">Tathā</span>ti anāpattimāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para396"></a><span class="paranum">396</span>. <span class="bld">‘‘Karoto’’</span>ti <a name="M1.0204"></a> iminā ‘‘kārāpayato’’tipi labbhati. Ubhayenāpi <span class="bld">‘‘kriyato’’</span>ti imassa kāraṇaṃ dasseti. <span class="bld">‘‘Appamāṇika’’</span>nti iminā saṅghādisesassa aṅgaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para397"></a><span class="paranum">397</span>. <span class="bld">Ta</span>nti <a name="V1.0153"></a> ‘‘appamāṇika’’nti evaṃ paccāmasati. <span class="bld">‘‘Kriyākriyato’’</span>ti idaṃ kuṭiyā karaṇañca vatthudesanāya akaraṇañca upādāya vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para398"></a><span class="paranum">398</span>. Vatthuṃ adesetvāti sambandho, ‘‘tena vihārakārakena bhikkhunā vihāravatthuṃ sodhetvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā’’tiādinā (pārā. 367) <span class="bld">padabhājane</span> āgatanayena vihāraṃ kārāpentena bhikkhunā vihāravatthuṃ sodhetvā samatalaṃ kāretvā saṅghaṃ upasaṅkamma vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante mahallakaṃ vihāraṃ kattukāmo sassāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ vihāravatthuolokanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācitvā laddhe vuḍḍhe vā bhikkhū ñattidutiyāya kammavācāya saṅghena sammate vā bhikkhū netvā kataparikammaṃ vihāravatthuṃ dassetvā kuṭivatthuolokane viya gatabhikkhūhi oloketvā sārambhādibhāvaṃ upaparikkhitvā anārambhasaparikkamanabhāvaṃ ñatvā āgantvā saṅghassa ārocite puna tena saṅghaṃ upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante mahallakaṃ vihāraṃ kattukāmo sassāmikaṃ attuddesaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ vihāravatthudesanaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācitvā saṅghena ñattidutiyāya kammavācāya vihāravatthu desetabbaṃ<a name="M1.0205"></a>, tathā akatvāti vuttaṃ hoti. Iha sārambhādi paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Mahallaka</span>nti ‘‘sassāmikabhāvena saññācikakuṭito mahantabhāvo etassa atthīti mahallako. Yasmā vā vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenāpi kātuṃ vaṭṭati, tasmā pamāṇamahantatāyapi mahallako’’ti (pārā. aṭṭha. 2.366) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena mahantabhāvena yuttanti attho. <span class="bld">Vihāra</span>nti ‘‘vihāro nāma ullitto vā hoti avalitto vā ullittāvalitto vā’’ti (pārā. 371) <span class="bld">padabhājane</span> vuttappakāraṃ senāsananti attho. Viharanti asminti viggaho. Ullittādisarūpaṃ purimasikkhāpade vuttanayameva. Taṃ vihāraṃ yo kareyyāti yojanā. Kareyya vā kārāpeyya vāti pubbe vuttanayameva. <span class="bld">Attavāsattha</span>nti attano vāsaṃ paṭicca, iminā parassa vāsatthāya karoti, anāpattīti byatirekato viññāyati. <span class="bld">‘‘Garuka’’</span>nti ettha vatthudesanāya akārāpanena ‘‘ekova saṅghādiseso hotī’’ti pubbe vuttavikappattayaṃ <a name="V1.0154"></a> na gahetabbaṃ. Idañca vakkhati ‘‘pamāṇā…pe… saṅghādisesatā’’ti (vi. vi. 399 ādayo).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para399"></a><span class="paranum">399</span>. <span class="bld">Kriyāsamuṭṭhānābhāva</span>nti pamāṇātikkamepi āpattiyā asambhavato kiriyāsamuṭṭhānassa idha abhāvo ñātabbo. <span class="bld">Kriya…pe… lakkhaye</span>ti ettha byatirekato adesitavatthukatāya akiriyāsamuṭṭhānatā anuññātā.</p>
- <p class="centered">Mahallakavihārakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para401-3"></a><span class="paranum">401-3</span>. <span class="bld">Tesū</span>ti catuvīsatiyā pārājikesu. <span class="bld">Bhikkhuno anurūpāni ekūnavīsatī</span>ti bhikkhunīnaṃ paṭiniyatā ubbhajāṇumaṇḍalikādayo <a name="M1.0206"></a> cattāro tadanulomāya vibbhantabhikkhuniyā saha pañca pārājike vinā bhikkhuno anurūpā sesā ekūnavīsati pārājikā.</p>
- <p class="bodytext">Imasmiṃ sikkhāpade <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘pārājikena dhammenāti catunnaṃ aññatarenā’’ti (pārā. 386) vuttanayassa idha ‘‘ekūnavīsatī’’ti vacanaṃ virujjhatīti ce? Na virujjhati. Kasmā? Yasmā padabhājanaṃ pātimokkhuddesāgatamattaṃ gahetvā pavattaṃ, idaṃ pana buddhānumatiṃ gahetvā vinayapariyattipavattakānaṃ ācariyānaṃ mataṃ gahetvā pavattaṃ, tasmā na virujjhatīti gahetabbaṃ. Ācariyo sabbapārājikānaṃ ‘‘brahmacariyā cāveyya’’nti (pārā. 385) vuttaanuddhaṃsanassa ekantasādhanattā bhikkhunīnaṃ paṭiniyatasānulomapārājikapañcakaṃ vinā avasesaṃ sabbaṃ saṅgaṇhi, teneva vinayaṭṭhakathāya <span class="bld">gaṇṭhipadavivaraṇe</span> ‘‘catunnaṃ aññatarenāti pātimokkhuddese eva āgate gahetvā vuttaṃ, itaresaṃ aññatarenāpi anuddhaṃsentassa saṅghādisesovā’’ti vuttaṃ. Tasmā ‘‘anuddhaṃseyyā’’ti (pārā. 384) pāṭhe adhippāyaṃ gahetvā pavattattā imesaṃ ācariyānaṃ mataṃ pamāṇanti gahetabbaṃ. ‘‘Tesu aññatarenā’’ti vakkhamānattā ‘‘ekūnavīsatī’’ti ettha ‘‘yānī’’ti sāmatthiyā labbhati.</p>
- <p class="bodytext">Aññatarena amūlakenāti yojanā. <span class="bld">Amūlakenā</span>ti codakassa dassanādīhi codanāmūlehi virahitattā amūlakaṃ, pārājikaṃ, tena. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yaṃ pārājikaṃ codakena cuditakamhi puggale neva diṭṭhaṃ na sutaṃ na parisaṅkitaṃ, idaṃ etesaṃ dassanasavanaparisaṅkāsaṅkhātānaṃ <a name="V1.0155"></a> mūlānaṃ abhāvena amūlakaṃ nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386). Ettha ca maṃsacakkhunā vā dibbacakkhunā vā diṭṭhaṃ <span class="bld">diṭṭhaṃ</span> nāma<a name="M1.0207"></a>. Pakatisotena vā dibbasotena vā sutaṃ <span class="bld">sutaṃ</span> nāma. Cittena parisaṅkitaṃ <span class="bld">parisaṅkitaṃ</span> nāma. Taṃ tividhaṃ diṭṭhasutamutaparisaṅkitavasena.</p>
- <p class="bodytext">Tattha tādise kammaniye okāse mātugāmena saddhiṃ bhikkhuno aññathiyaṃ payogaṃ disvā aññathā gahetvā ‘‘vītikkamanaṃ nu khoyamakāsī’’ti gahaṇaṃ <span class="bld">diṭṭhaparisaṅkitaṃ</span> nāma. Kuṭṭatirohite bhikkhumhi mātugāmassa saddaṃ sutvā tattha aññassa viññupurisassa sabbhāvaṃ ajānitvā ‘‘vītikkamanaṃ nu khoyamakāsī’’ti evaṃ gahaṇaṃ <span class="bld">sutaparisaṅkitaṃ</span> nāma. Vihārapariyante taruṇamātugāmapurisānaṃ divasaṃ vītināmetvā gataṭṭhāne vippakiṇṇapupphāni oloketvā, maṃsasuragandhañca ghāyitvā ‘‘idaṃ kassa kamma’’nti upaparikkhantena bhikkhuno cetiyapūjitamālāgandhassa pītāriṭṭhassa bhikkhuno sarīragandhaṃ ghāyitvā ‘‘taṃ etassa kammaṃ nu kho’’ti kiriyamānasaṃsayo <span class="bld">mutaparisaṅkitaṃ</span> nāma. Evarūpassa diṭṭhasutaparisaṅkitamūlakassa abhāvato amūlakena pārājikenāti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana <span class="bld">samantapāsādikāya</span> (pārā. aṭṭha. 2.385-386) vuttanayena daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Codetī</span>ti ‘‘pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’tiādivacanena sayaṃ codeti. Codāpanaṃ pana vakkhati. <span class="bld">Cāvanacetano hutvā</span>ti ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti uppannena paraṃ sāsanā cāvetukāmena cittena samannāgato hutvā. <span class="bld">‘‘Suddhaṃ vā asuddhaṃ vā’’</span>ti idaṃ ‘‘codetī’’ti iminā vuttacodanākiriyāya kammaniddeso, ‘‘aññaṃ bhikkhu’’nti seso, pārājikamanāpannaṃ vā āpannaṃ vā aññaṃ bhikkhunti attho. <span class="bld">Yo</span>ti mātikāgatabhikkhu, ‘‘duṭṭho doso appatīto’’ti idaṃ ajjhāharitabbaṃ, uppannena dosalesena <a name="M1.0208"></a> sayaṃ dūsito, parañca dūsento pītisukhādīhi apagato yo bhikkhūti attho. Vakkhamānena ‘‘tassā’’ti iminā sambandho.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Kate okāsamhī’’ti padacchedo, okāsaṃ ‘‘kārāpetvā’’ti (pārā. 389) pāṭhato antonītahetvatthatāya <span class="bld">‘‘kate’’</span>ti ‘‘kārite’’ti etassa pariyāyo hoti, ‘‘okāsaṃ me karohi, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti okāse kārāpiteti attho. ‘‘Akate okāse’’ti padacchedo<a name="V1.0156"></a>, pubbe vuttoyevattho. <span class="bld">Dukkaṭāpattiyā sahā</span>ti okāsassa akārāpitattā dukkaṭāpattiyā saddhiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para404-5"></a><span class="paranum">404-5</span>. <span class="bld">Koṇṭhosī</span>ti dhuttosi. <span class="bld">Jeṭṭhabbatikosī</span>ti kālīdevīvataniyuttosi. Kālīdevī kira sirideviyā jeṭṭhā, tasmā tassā vatadharo jeṭṭhabbatiko vuccati. Taṃ pana vataṃ samādiyitvā pūrento sakalasarīre masiṃ makkhetvā kākapattāni muṭṭhiyaṃ katvā kālīdeviṃ phalake likhāpetvā taṃ kājakoṭiyaṃ bandhitvā ucchiṭṭhodakādiasucisannicitaoligallaṃ pavisitvā ‘‘dussīlosi nissīlosi sīlavirahitosī’’ti thomento vicaratīti.</p>
- <p class="bodytext">Dussīlattā eva hīnajjhāsayatāya <span class="bld">pāpadhammo</span> lāmakasabhāvosi. Pūtinā kammena sīlavipattiyā anto paviṭṭhattā <span class="bld">antopūti</span>. Chahi dvārehi rāgādikilesānussavanena tintattā <span class="bld">avassuto</span>. Sesamettha uttānatthameva. <span class="bld">Garukaṃ niddise</span>ti ettha ‘‘katokāsamhī’’ti ca ‘‘tatheva akatokāse, dukkaṭāpattiyā sahā’’ti ca ānetvā sambandhitabbaṃ. Evamuttaratrāpi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para406"></a><span class="paranum">406</span>. <span class="bld">Sammukhā</span>ti <a name="M1.0209"></a> cuditakassa sammukhā, avidūreti attho. <span class="bld">Hatthamuddāyā</span>ti muttapāṇādivasena. <span class="bld">Taṃ</span> hatthamuddāya kathitaṃ. <span class="bld">Paro</span>ti yaṃ codesi, so cuditako paro. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti codakassa bhikkhuno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para407"></a><span class="paranum">407</span>. <span class="bld">Sammukhe ṭhatvā</span>ti cuditakassa āsanne ṭhatvā. <span class="bld">‘‘Codāpentassā’’</span>ti etassa kammabhāvato paroti idaṃ upayogantavasena sambandhitabbaṃ. Evamuttaratra. <span class="bld">Kenacī</span>ti aññena kenaci puggalena. <span class="bld">Tassa</span> codakassa. <span class="bld">‘‘Codāpentassā’’</span>ti puna vacanaṃ niyamatthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para408"></a><span class="paranum">408</span>. <span class="bld">Sopī</span>ti uggahāpitattā codanaṃ karonto itaro payojjakapuggalopi. <span class="bld">Tesaṃ dvinnampī</span>ti payojakapayojjakānaṃ dvinnampi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para409"></a><span class="paranum">409</span>. Vuttaṭṭhānaṃ paṇṇaṃ vā sandesaṃ vā haranto dūto nāma, so <span class="bld">‘‘paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvā’’</span>ti iminā saṅgayhatīti tasmiṃ visuṃ avattabbepi <span class="bld">‘‘duta’’</span>nti vacanena nissaṭṭhadūtamāha<a name="V1.0157"></a>. Paṇṇaṃ vā adatvā ‘‘evañca evañca vadā’’ti sāsanañca adatvā ‘‘taṃ codehī’’ti atthamattameva datvā nissaṭṭho bhikkhu idha ‘‘nissaṭṭhadūto’’ti gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext">Atha vā <span class="bld">‘‘dūta’’</span>nti iminā codetuṃ uggahāpetvā, tamanuggahāpetvā vā nissaṭṭho bhikkhu dūtoyeva gahetabbo. <span class="bld">‘‘Paṇṇa’’</span>nti iminā pabbajitassa vā apabbajitassa vā kassaci hatthe codanaṃ likhitvā dinnapaṇṇaṃ gahetabbaṃ. <span class="bld">Sāsana</span>nti ‘‘pārājikaṃ āpanno’’tiādinā nayena vatvā pesiyamānaṃ sāsanaṃ gahetabbaṃ. Idaṃ tayampi dūre nisīditvā aññehi kārāpanato <span class="bld">‘‘codāpentassā’’</span>ti āha. ‘‘Para’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ. Ettha okāsakārāpanaṃ natthi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para410"></a><span class="paranum">410</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti <a name="M1.0210"></a> yathā amūlakena pārājikena sammukhā okāse kārite, akārite ca, tathā amūlakehi saṅghādisesehīti vuttaṃ hoti. ‘‘Vutte sammukhā pare’’ti bhummavasena adhikatena yojetabbaṃ, codeti codāpetīti vuttaṃ hotīti. <span class="bld">Pācittiyāpattī</span>ti okāse kārite kevalā, akārite dukkaṭena sahāti gahetabbaṃ. Sammukhā sesāpattīhi pare vutte cāvanasaññino dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Okāsākārāpanenapi dukkaṭameva hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>. <span class="bld">Akkosanādhippāyassā</span>ti khuṃsanādhippāyassa. <span class="bld">Akatokāsa</span>nti akāritokāsaṃ, ‘‘para’’nti iminā yojetabbaṃ. <span class="bld">Attanā</span>ti codakena, ‘‘sayaṃ akāritokāsa’’nti iminā yojetabbaṃ. <span class="bld">Saha pācittiyenā</span>ti ‘‘omasavāde pācittiya’’nti (pārā. 14) vuttapācittiyena saha. <span class="bld">Vadantassā</span>ti codentassa vā codāpentassa vā, ettha ‘‘sammukhā’’ti idaṃ vakkhamānassa ‘‘asammukhā’’ti etassa vipariyāyato labbhati, ca-kārena kāritokāsapakkhe dukkaṭena pācittiyasambandhī.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>. <span class="bld">Asammukhā vadantassā</span>ti ettha ‘‘akkosanādhippāyassā’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Akatokāsamattanā’’ti nānuvattati. <span class="bld">Sattahi āpattīhī</span>ti pārājikasaṅghādisesathullaccayapācittiyapāṭidesanīyadukkaṭadubbhāsitasaṅkhātesu sattasu āpattikkhandhesu yena kenacīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘asammukhā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Kamma</span>nti tajjanīyādisattavidhaṃ kammaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para413"></a><span class="paranum">413</span>. <span class="bld">Ummattakādīna</span>nti <a name="V1.0158"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘anāpatti suddhe asuddhadiṭṭhissa asuddhe asuddhadiṭṭhissa ummattakassa ādikammikassā’’ti <a name="M1.0211"></a> (pārā. 390) vutte saṅgaṇhāti. <span class="bld">Pañcaṅgasaṃyuta</span>nti yaṃ codeti, tassa ‘‘upasampanno’’ti saṅkhyūpagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena sammukhā codanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imehi pañcahi aṅgehi yuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para415"></a><span class="paranum">415</span>. <span class="bld">Ida</span>nti ‘‘sikkhāpada’’nti seso, ‘‘sikkhāpada’’nti ca iminā tappaṭipādanīyā āpattiyeva gayhati. <span class="bld">Tisamuṭṭhāna</span>nti kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittatoti sacittakehi tīhi samuṭṭhānato tisamuṭṭhānaṃ. Tenevāha <span class="bld">‘‘sacitta’’</span>nti. Paṭighacittānaṃ dvinnaṃ aññatarena sahitattā sacittakaṃ. Taṃsampayuttāya domanassavedanāya vasena <span class="bld">dukkhavedanaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Duṭṭhadosakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para416"></a><span class="paranum">416</span>. <span class="bld">Lesamatta</span>nti ‘‘aññampi vatthuṃ lissati silissati vohāramatteneva īsakaṃ allīyatīti leso, jātiādīnaṃyeva aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacana’’nti (pārā. aṭṭha. 2.391) aṭṭhakathāya dassitanibbacanesu ‘‘leso nāma dasa lesā jātileso nāmaleso’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 394) nayena <span class="bld">padabhājane</span> vuttesu jātināmagottādīsu dasasu lesesu aññataralesamattanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">jāti</span> nāma khattiyabrāhmaṇādijāti. <span class="bld">Nāmaṃ</span> nāma imasmiṃ sikkhāpade ‘‘chagalako dabbo mallaputto nāma, chagalikā mettiyā bhikkhunī nāmā’’ti ṭhapitaṃ nāmaṃ viya codakehi ṭhapitanāmañca buddharakkhitādisakanāmañcāti duvidhaṃ nāmaṃ. <span class="bld">Gottaṃ</span> nāma gotamamoggallānādigottaṃ. <span class="bld">Liṅgaṃ</span> nāma <a name="M1.0212"></a> dīghatādisaṇṭhānanānattañca kaṇhatādivaṇṇanānattañcāti idaṃ duvidhaliṅgaṃ. <span class="bld">Āpattileso</span> nāma lahukādirūpena ṭhitapācittiyādiāpatti. <span class="bld">Patto</span> nāma lohapattādi. <span class="bld">Cīvaraṃ</span> nāma paṃsukūlādi. <span class="bld">Upajjhāyo</span> nāma cuditakassa upajjhāyo. <span class="bld">Ācariyo</span> nāma cuditakassa pabbajjācariyādiko. <span class="bld">Senāsanaṃ</span> nāma cuditakasseva nivāsapāsādādikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Codeyyā</span>ti aññakhattiyajātikaṃ puggalaṃ pārājikaṃ ajjhāpajjantaṃ disvā attano verikhattiyajātikaṃ <a name="V1.0159"></a> puggalaṃ ‘‘khattiyo mayā diṭṭho, pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’tiādinā nayena codeti. <span class="bld">Garukāpatti</span> nāma saṅghādiseso. <span class="bld">Sace cāvanacetano</span>ti ‘‘appeva nāma naṃ imamhā brahmacariyā cāveyya’’nti (pārā. 392) vuttattā sace imaṃ sāsanā cāveyyāmīti adhippāyo hutvā codetīti vuttaṃ hoti, iminā byatirekavasena na aññādhippāyoti vuttameva hotīti purimasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ dassitesu ‘‘cāvanādhippāyo akkosādhippāyo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.389) evamādinānappakārādhippāyesu āpattiyā aṅgabhūtaṃ cāvanādhippāyaṃ dassetvā sesādhippāye paṭikkhipati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>. <span class="bld">Tathāsaññī</span>ti ayaṃ pārājikamajjhāpannoyevāti tathāsaññī. ‘‘Codeti vā codāpeti vā’’ti vuttattā ‘‘tathāsaññī’’ti idaṃ ‘‘codāpetī’’ti imināpi yojetabbaṃ. <span class="bld">Seso</span>ti ettha ‘‘pārājikāni vuttānī’’tiādiṃ katvā ‘‘sacittaṃ dukkhavedana’’nti pariyantaṃ katvā dassitapaṭhamasikkhāpadavinicchayasaṅgāhakakathāpabandhena vuttasabbavinicchayesu taṃsikkhāpadaniyataṃ ‘‘amūlakenā’’ti idañca imasmiṃ sikkhāpade ‘‘bhikkhumantimavatthunā…pe… anāpatti siyā’’ti vuttamatthañca <a name="M1.0213"></a> ṭhapetvā avasiṭṭhasabbavinicchayoti attho. <span class="bld">Anantarasamo mato</span> heṭṭhā anantaraṃ vuttasikkhāpadeneva sadisoti veditabbo.</p>
- <p class="centered">Dutiyaduṭṭhadosakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>. <span class="bld">Samaggassa saṅghassā</span>ti ‘‘samaggo nāma saṅgho samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito’’ti <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā cittena ca kāyena ca ekībhūtassa saṅghassāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ca</span>-kāro padapūraṇo, eva-kārattho vā, nasamaggassāti byatirekattho veditabbo. <span class="bld">Bhedatthaṃ vāyameyyā</span>ti ‘‘ime kathaṃ kadā bhijjissantī’’ti rattindivaṃ cintetvā upāyaṃ gavesitvā pakkhapariyesanādiṃ kareyyāti attho. Vuttañhi <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘bhedāya parakkameyyāti kathaṃ ime nānā assu vinā assu vaggā assūti pakkhaṃ pariyesati gaṇaṃ bandhatī’’ti (pārā. 412).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhedahetu</span>nti ‘‘idhupāli bhikkhu adhammaṃ ‘dhammo’ti dīpeti, dhammaṃ ‘adhammo’ti dīpetī’’tiādinā (pari. 459) nayena <span class="bld">khandhake</span> vuttaṃ aṭṭhārasabhedakaravatthusaṅkhātaṃ saṅghabhedakāraṇamāha<a name="V1.0160"></a>. Idameva hi <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ ‘‘bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇanti aṭṭhārasabhedakaravatthūnī’’ti. <span class="bld">Gahetvā</span>ti paggayha. <span class="bld">Tiṭṭheyyā</span>ti nappaṭinissajjeyya. <span class="bld">Paridīpaya</span>nti ettha paridīpento, na paṭinissajjantoti attho. Yathāha ‘‘tiṭṭheyyāti na paṭinissajjeyyā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>. <span class="bld">Bhikkhūhī</span>ti tassa saṅghabhedakassa parakkamanaṃ passantehi vā dūre ce, ṭhitaṃ pavattiṃ suṇantehi vā lajjīhi supesalehi sesabhikkhūhi. Vuttañhetaṃ ‘‘bhikkhūhīti aññehi bhikkhūhi. Ye passanti ye suṇanti, tehi vattabbo’’ti <a name="M1.0214"></a> (pārā. 412). Tassa vadantehi evaṃ vattabbanti vacanākāradassanatthamāha ‘‘māyasmā samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami, bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya paggayha aṭṭhāsi, sametāyasmā saṅghena, samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatī’’ti (pārā. 411) pāṭhaṃ, taṃ ekadesasaṅgahavasena upalakkhetumāha <span class="bld">‘‘bhedatthaṃ…pe… bhedakāraṇa’’</span>nti. Iti vattabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>. <span class="bld">Vuccamāno hī</span>ti ettha <span class="bld">hi</span>-saddo api-saddattho. <span class="bld">‘‘Pī’’</span>ti vā pāṭho, tehi lajjibhikkhūhi ‘‘māyasmā’’tiādinā nayena visuṃ tikkhattuṃ vuttopīti attho. <span class="bld">Nissajjeyya na ceva na</span>nti taṃ bhedāya parakkamanaṃ appaṭinissajjanapaccayā dukkaṭāpattiṃ āpajjitvāpi na vissajjeyyāti attho. Vuttañhetaṃ ‘‘no ce paṭinissajjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 412). Tathā hi appaṭinissajjanto hatthesu, pādesu ca gahetvā saṅghamajjhe ānetvā tatheva tikkhattuṃ vuttopi taṃ avissajjetvā dukkaṭāpattiṃ āpannoti iminā ca saṅgahito. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘so bhikkhu saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā vattabbo ‘māyasmā…pe… phāsu viharatī’ti. Dutiyampi vattabbo. Tatiyampi vattabbo. Sace paṭinissajjati, iccetaṃkusalaṃ. No ce paṭinissajjati, āpatti dukkaṭassā’’ti. Idaṃ ubhayattha dukkaṭaṃ sāmaññena vakkhati ‘‘tikkhattuṃ pana vuttassa, apariccajatopi ta’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Samanubhāsitabbo</span>ti ettha ‘‘so bhikkhū’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ, ‘‘yāvatatiya’’nti seso, yathāha ‘‘so bhikkhu <a name="M1.0215"></a> bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbo’’ti (pārā. 411), tathā saṅghamajjhepi tikkhattuṃ vuccamānopi no vissajjetvā dukkaṭaṃ āpanno so ādhānaggāhī bhikkhu <a name="V1.0161"></a> saṅghena tikkhattuṃ vuttaṃ kammavācaṃ vatvā samanubhāsitabboti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yāvatatiyaṃ samanubhāsitabboti yāva tatiyaṃ samanubhāsanaṃ, tāva samanubhāsitabbo, tīhi samanubhāsanakammavācāhi kammaṃ kātabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.411). <span class="bld">Ta</span>nti bhedāya parakkamanaṃ, bhedanasaṃvattanikaṃ adhikaraṇaṃ paggahetvā ṭhānañca. <span class="bld">Accaja</span>nti, ñatticatutthāya kammavācāya vuccamānāyapi accajanto. <span class="bld">Garukaṃ phuse</span>ti tatiyāya kammavācāya ‘‘so bhāseyyā’’ti <span class="bld">yya</span>kārappattāya saṅghādisesaṃ āpajjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para421"></a><span class="paranum">421</span>. Saṅghassa bhedāya parakkamantaṃ bhikkhuṃ disvā, sutvā, ñatvā ca avadantassa bhikkhuno dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para422"></a><span class="paranum">422</span>. Kīvadūre vasantehi sutvā gantvā vattabbanti āha <span class="bld">‘‘gantvā’’</span>tiādi. Addhayojanameva <span class="bld">addhayojanatā,</span> tato adhikaṃ vā. Gilānaṃ paṭicca addhayojanaṃ vuttaṃ, itaraṃ paṭicca <span class="bld">‘‘adhikaṃ dūrampi pana gantabba’’</span>nti vuttaṃ. Tenevāha <span class="bld">‘‘sace sakkotī’’</span>ti. <span class="bld">Tāvade</span>ti tadā eva, acirāyitvāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para423"></a><span class="paranum">423</span>. <span class="bld">Tikkhattuṃ pana vuttassā</span>ti ‘‘māyasmā’’tiādinā nayena visuñca saṅghamajjhe ca tikkhattuṃ vuttassāpi apariccajantassa. <span class="bld">Taṃ</span> bhedāya parakkamādikaṃ. Bhedappavattiyā sutakkhaṇe sayaṃ agantvā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesentassa āpattiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dūtaṃ vā’’</span>tiādi. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> <a name="M1.0216"></a> (pārā. aṭṭha. 2.411) ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā pesetvā vadatopi āpattimokkho natthī’’tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para425"></a><span class="paranum">425</span>. <span class="bld">Yyakāre pana sampatte</span>ti ‘‘yassa nakkhamati, so bhāseyyā’’ti (pārā. 413) tatiyakammavācāya ante <span class="bld">yya</span>kāre uccārite. <span class="bld">Passambhantī</span>ti paṭippassambhanti, vūpasamantīti attho. <span class="bld">Dukkaṭādayo</span>ti ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi dve ca thullaccayā. Yathāha ‘‘saṅghādisesaṃ ajjhāpajjantassa ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccayā paṭippassambhantī’’ti (pārā. 414). Tasmā ñattiyā pubbe bahi ca saṅghamajjhe ca tikkhattuṃ vuttepi appaṭinissajjanena āpannāni dve dukkaṭāni desetabbānīti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext">Imissā <a name="V1.0162"></a> kammavācāya kiṃ āpannāpattiyo paṭippassambhanti, udāhu anāpannāti vicāraṇāya ‘‘yo avasāne paṭinissajjissati, so tā āpattiyo na āpajjati, tasmā anāpannā paṭippassambhantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.414) <span class="bld">mahāsumattherassa</span> vādaṃ ‘‘kimanāpannānaṃ paṭippassaddhiyā’’ti paṭibāhitvā ‘‘liṅgaparivattane asādhāraṇāpattiyo viya āpannā paṭippassambhantī’’ti <span class="bld">mahāpadumattherassa</span> vādo ṭhito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para426"></a><span class="paranum">426</span>. <span class="bld">Akate pana kammasmi</span>nti yathāvuttasamanubhāsanakamme akate. <span class="bld">Apariccajatopi cā</span>ti taṃ saṅghabhedāya parakkamanaṃ apariccajantassāpi. <span class="bld">‘‘Saṅghādisesenā’’</span>ti iminā kammaṃ akatvā saṅghamajjhe ca bahi ca tikkhattuṃ vuccamānassa appaṭinissajjanena dukkaṭaṃ pana hotīti byatirekatova dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para427"></a><span class="paranum">427</span>. <span class="bld">Pubbe vā</span>ti ñattiyā pubbe visuṃ, saṅghamajjhe vā tikkhattuṃ vuccamānepi. <span class="bld">Taṅkhaṇepī</span>ti ñattikkhaṇe vā. Ñattiyā <a name="M1.0217"></a> aniṭṭhitāyapi <span class="bld">pacchāpi,</span> imassa avadhiṃ dasseti <span class="bld">‘‘asampatte yyakārasmi’’</span>nti. <span class="bld">Paṭinissajjatopi ca</span> tassa saṅghādisesena anāpatti pakāsitāti paṭhamagāthāya pacchimaḍḍhaṃ idhānetvā yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para428"></a><span class="paranum">428</span>. Ettāvatā ‘‘anāpatti asamanubhāsantassa paṭinissajjantassa ummattakassa khittacittassa vedanāṭṭassa ādikammikassā’’ti (pārā. 416) pāṭhe ‘‘paṭinissajjantassā’’ti padena gahitesu ‘‘ñattito’’tiādīsu vinicchayaṃ dassetvā taṃ nigametuṃ <span class="bld">‘‘paṭinissajjato vāpi ta’’</span>nti āha. Nigamanatthajotako evaṃ-saddo sāmatthiyā labbhati, evaṃ ‘‘ñattito’’tiādinā yathāvuttanayena paṭinissajjantassa vāti attho. <span class="bld">Ta</span>nti saṅghabhedappayogaṃ. <span class="bld">Asamanubhāsato vā</span>ti asamanubhāsiyamānassa. ‘‘Asamanubhāsiyato’’ti vattabbe vikaraṇapaccayalopena ‘‘asamanubhāsato’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘asamanubhāsantassāti asamanubhāsiyamānassā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.416). ‘‘Saṅghādisesena anāpatti pakāsitā’’ti anuvattamānattā icchitatthe siddhepi puna ‘‘anāpatti pakāsitā’’ti vacane punaruttatā āpajjatīti? Nāpajjati, padāvutti nāma alaṃkāro hotīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para429"></a><span class="paranum">429</span>. Imassa <a name="V1.0163"></a> sikkhāpadassa atthuppattiyaṃ saṅghabhedatthaṃ pañca vatthūni yācantena devadattena ‘‘sādhu bhante bhikkhū yāvajīvaṃ macchamaṃsaṃ na khādeyyuṃ, yo macchamaṃsaṃ khādeyya, vajjaṃ naṃ phuseyyā’’ti (pārā. 409) vutte ‘‘alaṃ devadatta mayā tikoṭiparisuddhaṃ macchamaṃsaṃ anuññātaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkita’’nti (pārā. 409) anuññātesu macchamaṃsesu kappiyākappiyavinicchayaṃ pubbe anokāsābhāvena avatvā pakataṃ sikkhāpadavinicchayaṃ niṭṭhāpetvā idāni pattāvasesaṃ taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘yañhī’’</span>tiādi āraddhaṃ<a name="M1.0218"></a>. ‘‘Taṃ tassā’’ti vakkhamānattā <span class="bld">‘‘ya’’</span>nti idaṃ ‘‘bhikkhu’’nti iminā ca ‘‘macchamaṃsa’’nti etena ca yojetabbaṃ. <span class="bld">Maccha</span>nti odakaṃ. <span class="bld">Maṃsa</span>nti thalajānaṃ maṃsaṃ. <span class="bld">Nibbematiko</span>ti ‘‘maṃ uddissa kata’’nti vā ‘‘saṅghaṃ uddissa kata’’nti vā uppannāya vimatiyā virahito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para430"></a><span class="paranum">430</span>. <span class="bld">Samuddissa kata</span>nti saṅghaṃ vā attānaṃ vā uddissa kataṃ. <span class="bld">‘‘Ñatvā’’</span>ti iminā ajānitvā bhuñjantassa anāpattibhāvamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>. Hatthīnaṃ assānaṃ acchānaṃ manussānaṃ ahīnaṃ kukkurānaṃ dīpīnaṃ sīhānaṃ byagghānaṃ taracchānaṃ maṃsaṃ akappiyaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>. Sacittakatā āpattiyāyeva yujjati, idha pana taṃhetukaṃ maṃsameva hetumhi phalūpacārena <span class="bld">sacittaka</span>nti gahitaṃ. Ettha cittaṃ nāma attānaṃ vā saṅghaṃ vā uddissa katabhāvajānanacittaṃ. <span class="bld">Sesa</span>nti anuddissakataṃ akappiyamaṃsaṃ. <span class="bld">Acittaka</span>nti vuttanayameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para433"></a><span class="paranum">433</span>. <span class="bld">Pucchitvāyevā</span>ti akappiyamaṃsaparihāratthaṃ dasasu maṃsesu nāmañca uddissakatassa parihāratthaṃ ubhayassāpi paṭiladdhākārañca pucchitvāyevāti attho. Odakesu macchesu akappiyābhāvato laddhākārova ñātabbo. Maṃse diṭṭhamatteyeva ‘‘idaṃ asukamaṃsa’’nti jānanti ce, apucchitepi doso natthi. Dāyakesu maṃsassābhāve laddhaniyāme apucchitepi doso natthi. Yathā vā tathā vā vimatiyā uppannāya appaṭiggāhetvā nisinne ‘‘kasmā na paṭiggaṇhathā’’ti pucchite vimatiyā uppannākāraṃ vatvā ‘‘mayaṃ tumhe vā itare bhikkhū vā uddissa na karimhā’’ti <a name="M1.0219"></a> vatvā ‘‘amhākameva sandhāya kataṃ, paṇṇākāratthāya kataṃ, atithīnaṃ vā atthāya kata’’ntiādinā <a name="V1.0164"></a> attanā laddhappakāraṃ vatvā ‘‘saṃsayaṃ akatvā paṭiggahetabba’’nti vadeyyuṃ ce, paṭiggahetuṃ vaṭṭatīti sabbamidaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Bhikkhūnaṃ etaṃ vattanti yojanā. <span class="bld">Vattaṭṭhā</span>ti sammāsambuddhena mahākaruṇāya desitaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ visodhetvā paṭipajjane patiṭṭhitā. <span class="bld">‘‘Vinayaññuno’’</span>ti iminā vinayaṃ ajānitvā upadesappamāṇeneva vattaṃ pūrentehi vattassa virodhopi siyāti te nivatteti. <span class="bld">‘‘Vattaṭṭhā’’</span>ti visesanena vinayaṃ ñatvāpi apūraṇe nivatteti. Ubhayenapi attanā vuttavinicchayassa parisuddhabhāvaṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para434"></a><span class="paranum">434</span>. <span class="bld">Idaṃ samanubhāsana</span>nti yathāvuttasikkhāpadamāha. Samanubhāsanena sādhetabbā āpatti samanubhāsanā kāraṇūpacārena. Aññathā ekasamuṭṭhānādibhāvo na yujjati. <span class="bld">Ekasamuṭṭhānaṃ</span> kāyavācācittasaṅkhātaṃ ekaṃ samuṭṭhānaṃ etassāti katvā. <span class="bld">Kāyakamma</span>nti hatthamuddāvasena kāyena kātabbassa paṭinissajjanassa akatattā kāyakammaṃ. <span class="bld">Vacīkamma</span>nti vacasā kātabbassa akatattā vacīkammaṃ. <span class="bld">Akriya</span>nti yathāvuttanayena ‘‘saṅghabhedopakkamanivāraṇāya parakkamanaṃ paṭinissajjāmī’’ti kāyavikārena vā vacībhedena vā aviññāpanato akiriyaṃ nāma hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Saṅghabhedakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para435"></a><span class="paranum">435</span>. <span class="bld">Kiñcipi vattabba</span>nti ‘‘eko vā dve vā tayo vā’ti vuttasaṅghabhedānuvattakabhikkhuṃ passantehi suṇantehi lajjibhikkhūhi <a name="M1.0220"></a> visuñca saṅghamajjhe ca netvā tikkhattuṃyeva saṅghabhedānuvattanassa akattabbataṃ vatvā tato anoramantānaṃ ñatticatutthāya kammavācāya samanubhāsanakammaṃ kātabba’’nti idañca ‘‘tatiyānussāvanāya <span class="bld">yya</span>-kārappattāya āpajjanakasaṅghādisesato pubbe āpannā dukkaṭathullaccayā paṭippassambhantī’’ti idañca anāpattipakāro cāti imaṃ sādhāraṇavinicchayaṃ sandhāyāha. Vacanappakārabhedo pana attheva, so saṅkhepato <span class="bld">mātikāya</span> (pārā. 418-419) vitthārato <span class="bld">padabhājane</span> (pārā. 418-419) āgatanayena vattabbo. <span class="bld">Assā</span>ti dutiyasaṅghabhedasikkhāpadassa. <span class="bld">‘‘Samuṭṭhānā…pe… matā’’</span>ti iminā sādhāraṇavinicchayo atidiṭṭhoti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Dutiyasaṅghabhedakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para436"></a><span class="paranum">436</span>. <span class="bld">Uddesapariyāpanne</span>ti <a name="V1.0165"></a> ettha ‘‘sikkhāpade’’ti seso, nidānapārājikasaṅghādisesaaniyatavitthārasaṅkhāte pañcavidhauddesalakkhaṇapātimokkhe antogadhasikkhāpadavisayeti attho. <span class="bld">‘‘Uddesapariyāpanne sikkhāpade’’</span>ti iminā ‘‘avacanīyamattānaṃ karotī’’ti imassa visayaṃ dasseti. <span class="bld">Bhikkhu dubbacajātiko</span>ti ettha ‘‘yo’’ti ajjhāhāro. ‘‘Dubbacajātikoti dubbacasabhāvo, vattuṃ asakkuṇeyyoti attho’’ti (pārā. aṭṭha. 2.425-426) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttadovacassatāya hetubhūtapāpicchatādīhi ekūnavīsatiyā dhammehi samannāgato hutvā attani vuttaṃ anusiṭṭhiṃ sādaramaggahaṇena nāsanatā dovacassasabhāvoti attho. Vuttañhetaṃ <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘dubbacajātiko hotīti dubbaco hoti dovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato akkhamo appadakkhiṇaggāhī anusāsani’’nti (pārā. 426).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Avacanīyamattānaṃ</span> <a name="M1.0221"></a> <span class="bld">karotī</span>ti ‘‘mā maṃ āyasmanto kiñci avacuttha kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, ahampāyasmante na kiñci vakkhāmi kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā, viramathāyasmanto mama vacanāyā’’ti (pārā. 425) vuttanayena attānaṃ avacanīyaṃ karoti. <span class="bld">Garukaṃ siyā</span>ti ettha ‘‘tassā’’ti idaṃ ajjhāhāranayasambandhena labbhati. Tatrāyaṃ yojanā – dubbacajātiko yo bhikkhu uddesapariyāpanne sikkhāpade attānaṃ avacanīyaṃ karoti, tassa garukaṃ siyāti.</p>
- <p class="bodytext">Kiṃ vuttaṃ hoti? Yo bhikkhu attano dovacassataṃ passantehi, suṇantehi ca lajjibhikkhūhi ‘‘mā āyasmā attānaṃ avacanīyaṃ akāsi…pe… aññamaññavuṭṭhāpanenā’’ti (pārā. 425) vuttanayena tikkhattuṃ vuttopi dukkaṭaṃ āpajjitvāpi na vissajjeti, ‘‘so bhikkhu saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā vattabbo’’ti (pārā. 426) vuttattā hatthe gahetvā ākaḍḍhitvāpi saṅghamajjhaṃ netvā tatheva tikkhattuṃ vutte dukkaṭaṃ āpajjitvāpi na vissajjeti, tassa dubbacajātikassa ñatticatutthāya kammavācāya kariyamāne samanubhāsanakamme tatiyāya kammavācāya <span class="bld">yya</span>kārappattāya pubbe vuttanayeneva ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca paṭippassambhayamāno saṅghādiseso hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para437"></a><span class="paranum">437</span>. <span class="bld">Dubbace</span>ti ettha ‘‘sikkhāpade’’ti seso, tathā <span class="bld">saṅghabhedakavaṇṇane</span>ti etthāpi. Saṅghabhedo eva <span class="bld">saṅghabhedako,</span> taṃ vaṇṇeti kathetīti saṅghabhedakavaṇṇanaṃ, kiṃ taṃ? Sikkhāpadaṃ, tañca <a name="V1.0166"></a> paṭhamameva saṅghabhedakasikkhāpadaṃ gahetabbaṃ, tasmiṃ vuttanayenāti yojanā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamasaṅghabhedasadisānevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.425-426). <span class="bld">‘‘Sabbo vinicchayo’’</span>ti etena idha dassitena <a name="M1.0222"></a> ‘‘garukaṃ siyā’’ti etena saṅgahitaṃ saṅghādisesāvasānavinicchayaṃ vajjetvā ‘‘akate panā’’tiādigāthāttayena vuttaanāpattippakāre ca ‘‘idamekasamuṭṭhāna’’ntiādigāthāya vuttasamuṭṭhānādike ca atidisati.</p>
- <p class="centered">Dubbacakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para438"></a><span class="paranum">438</span>. <span class="bld">Yo</span> kuladūsako bhikkhu, so chandagāmitādīhi pāpento bhikkhuhi <span class="bld">kamme kariyamāne taṃ</span> chandagāmitādīhi pāpanaṃ accajanto <span class="bld">garukaṃ phuse</span> saṅghādisesaṃ āpajjatīti yojanā. ‘‘Kuladūsakoti kulāni dūseti pupphena vā phalena vā cuṇṇena vā mattikāya vā dantakaṭṭhena vā veḷuyā vā vejjikāya vā jaṅghapesanikena vā’’ti (pārā. 437) vacanato saddhāsampannakulāni lābhaṃ nissāya pupphadānādīhi saṅgaṇhitvā tathā akarontesu lajjibhikkhūsu kulānaṃ saddhādūsanato <span class="bld">kuladūsako,</span> bhikkhu.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Chandagāmitādīhi pāpento</span>ti kuladūsanakammaṃ karontaṃ disvā vā sutvā vā avacanato āpajjitabbadukkaṭato muccanatthāya ‘‘āyasmā kho…pe… alante idha vāsenā’’ti vadante lajjī pesale bhikkhū ‘‘chandagāmino ca bhikkhū…pe… ekaccaṃ na pabbājentī’’ti chandagāmitādīhi catūhi agatigamanehi yojentoti attho. <span class="bld">Kamme kariyamāne</span>ti yathāvuttanayena attānaṃ garahantānaṃ bhikkhūnaṃ kariyamānaṃ akkosanañca paribhāsanañca ye passanti, ye ca suṇanti, tehi ‘‘māyasmā evaṃ avaca, na ca bhikkhū chandagāmino…pe… alante idha vāsenā’’ti tikkhattuṃ vuccamānopi dukkaṭaṃ āpajjitvāpi appaṭinissajjantaṃ hatthe gahetvā ākaḍḍhitvā saṅghamajjhaṃ ānetvā ‘‘māyasmā evaṃ avacā’’tiādinā nayeneva <a name="M1.0223"></a> punapi tikkhattuṃ vutte dukkaṭaṃ āpajjitvāpi appaṭinissajjantassa ñatticatutthāya kammavācāya samanubhāsanakamme kariyamāneti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Garukaṃ phuse</span>ti ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca paṭippassambhento tatiyakammavācāya ante <span class="bld">yya</span>kāre sampatte saṅghādisesaṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para439-40"></a><span class="paranum">439-40</span>. ‘‘Kulāni <a name="V1.0167"></a> dūseti pupphena vā’’tiādinā (pārā. 437) nayena vuttakuladūsanopakaraṇabhūtacuṇṇapaṇṇādīsu vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘cuṇṇa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Cuṇṇa</span>nti sirīsapaṇṇādicuṇṇaṃ. <span class="bld">Paṇṇa</span>nti tambūlapaṇṇatālapaṇṇādikhāditabbākhāditabbapaṇṇaṃ. <span class="bld">Phala</span>nti tālapanasādiphalaṃ. <span class="bld">Puppha</span>nti campakādipupphaṃ. <span class="bld">Veḷu</span>nti andoḷikāpāṭaṃ kiraṇḍādikaṃ veḷuṃ. <span class="bld">Kaṭṭha</span>nti gehadāruṃ, indhanañca. <span class="bld">Mattika</span>nti pākatikaṃ, pañcavaṇṇaṃ vā mattikaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Attano santakaṃ, tāvakālikādivasena gahitaṃ vā cuṇṇaṃ…pe… mattikaṃ kulasaṅgahaṇatthāya dadato kuladūsanadukkaṭaṃ hotīti sambandho. <span class="bld">Theyyā</span>ti corikā. <span class="bld">‘‘Dadato’’</span>ti idaṃ sāmivacanaṃ <span class="bld">‘‘kātabbo’’</span>ti paccattavacanantaṃ visesitabbamapekkhitvā ‘‘dadanto’’ti vibhattivipariṇāmena paccattavacanantaṃ anuvattetabbaṃ. <span class="bld">Kātabbo</span>ti ettha kāretabboti attho. Iminā saṅghasantakaṃ, gaṇasantakaṃ, aññapuggalasantakañca cuṇṇādiṃ kulasaṅgahatthaṃ corikāya dento bhaṇḍagghena kāretabboti imaṃ vinicchayaṃ dasseti. <span class="bld">Saṅghaññasantake</span>ti saṅghaññasantakacuṇṇādiketi attho. Ettha <span class="bld">añña</span>-saddena gaṇapuggalānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para441"></a><span class="paranum">441</span>. <span class="bld">Saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ vā</span>ti saṅghasantakaṃ garubhaṇḍapahonakaṃ vā paṇṇādikaṃ. <span class="bld">Senāsananiyāmita</span>nti ‘‘ettakā phalarukkhādayo senāsane navakammatthāyā’’ti evaṃ niyamitaṃ <a name="M1.0224"></a> vā. <span class="bld">Issaravatāye vā</span>ti <span class="bld">eva</span>kārena ‘‘theyyā’’ti idaṃ nivattitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para442"></a><span class="paranum">442</span>. <span class="bld">Haritvā vā</span>ti attanāyeva haritvā vā. ‘‘Pupphaṃ dentassā’’ti iminā sambandho. Esa nayo uparipi. <span class="bld">Harāpetvā vā</span>ti aññassa hatthe pesetvā vā. <span class="bld">Pakkositvā vā</span>ti āmantetvā vā pakkosāpetvā vāti upalakkhaṇato labbhati. <span class="bld">Āgatassa vā</span>ti attanā eva āgatassa vā. <span class="bld">‘‘Kulasaṅgahaṇatthāyā’’</span>ti vacanena ‘‘evarūpe adhippāye asati vaṭṭatī’’ti vuttattā ‘‘cetiyaṃ pūjaṃ karontāpi ‘pūjessāmā’ti pupphāni gahetvā gacchantāpi tattha tattha sampattānaṃ cetiyapūjanatthāya denti, etampi pupphadānaṃ nāma na hotī’’tiādikaṃ (pārā. aṭṭha. 2.436-437) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ sabbaṃ vinicchayaṃ dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>. Evaṃ ussaggaṃ dassetvā apavādaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘haritvā vā’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Harāpetvā’’</span>ti iminā yojetabbassa <span class="bld">vā</span>-saddassa avuttasampiṇḍanatthatāya ‘‘pakkositvā vā pakkosāpetvā <a name="V1.0168"></a> vā, āgatānaṃ vā’’ti ca saṅgayhati. <span class="bld">Āgatassevā</span>ti <span class="bld">eva</span>kārena haritvā dānādiṃ nivatteti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para444"></a><span class="paranum">444</span>. <span class="bld">Tañcā</span>ti mātāpituādīnaṃ taṃ pupphadānañca. <span class="bld">Vatthupūjattha</span>nti ratanattayapūjanatthaṃ. <span class="bld">Na panaññathā</span>ti aññena pakārena dātuṃ na vaṭṭati. Yena pakārena dātuṃ na vaṭṭati, koyaṃ pakāroti āha <span class="bld">‘‘sivādī’’</span>tiādi. <span class="bld">Sivādipūjanattha</span>nti mahissarādidevatāpūjanatthañca. <span class="bld">Maṇḍanattha</span>nti piḷandhanatthaṃ. Evaṃ adātabbappakāraniyamanena ‘‘imaṃ vikkiṇitvā jīvikaṃ kappessantī’’ti mātāpituādīnaṃ dātuṃ vaṭṭatīti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para445"></a><span class="paranum">445</span>. <span class="bld">‘‘Phalādīsu</span> <a name="M1.0225"></a> <span class="bld">…pe… vinicchayo’’</span>ti iminā ‘‘haritvā vā harāpetvā vā’’tiādinā pubbe vuttavinicchayo phalapaṇṇādīsu sabbattha samānoti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para446"></a><span class="paranum">446</span>. <span class="bld">‘‘Pupphādibhājane’’</span>ti pupphaphalādīnaṃ bhājanakāle. <span class="bld">Sammatenā</span>ti pupphādibhājanatthaṃ <span class="bld">khandhake</span> vuttanayena saṅghena sammatena bhikkhunā. <span class="bld">Assā</span>ti bhājanaṭṭhānaṃ āgatassa. <span class="bld">Itarenā</span>ti saṅghasammutiṃ vinā pupphādīni bhājāpentena. <span class="bld">Ñāpetvā dātabba</span>nti sabbaṃ saṅghaṃ jānāpetvā dātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para447"></a><span class="paranum">447</span>. <span class="bld">Upaḍḍhabhāva</span>nti ekena bhikkhunā laddhabbabhāgato upaḍḍhaṃ. <span class="bld">‘‘Thokaṃ thoka’’</span>nti iminā upaḍḍhatopi appataraṃ gahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para448"></a><span class="paranum">448</span>. <span class="bld">Paribbayavihīnassā</span>ti taṇḍulādijīvitavuttivayamūlarahitassa. <span class="bld">Sampattissariyassāpī</span>ti attano samīpamupagatassa issarassa ca. ‘‘Dātabbaṃ tu sakaṃ phala’’nti iminā sambandho. ‘‘Paribbayavihīnānaṃ, dātuṃ saparasantaka’’nti <span class="bld">khuddasikkhāya</span> āgataṃ, idha ‘‘sakaṃ phala’’nti vuttaṃ. Tattha paravacanena vissāsikānaṃ gahaṇaṃ, idha pana vissāsaggāhena gahetvā dīyamānampi sasantakamevāti ‘‘saka’’nti vuttanti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para449-50"></a><span class="paranum">449-50</span>. Yatra saṅghārāme saṅghena phalarukkhaparicchedaṃ katvā katikā katāti yojanā, ‘‘āgantukānaṃ ettakaṃ phalaṃ dātabba’’nti phalaparicchedaṃ katvā vā ‘‘ettakesu rukkhesu phalaṃ dātabba’’nti <a name="V1.0169"></a> rukkhaparicchedaṃ katvā vā saṅghena katikā yena pakārena katāti attho. <span class="bld">Tatrāgatassapī</span>ti evaṃ ṭhapitakatikavattaṃ taṃ saṅghārāmaṃ phalatthāya āgatassāpi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yathāpariccheda</span>nti <a name="M1.0226"></a> saṅghena tathākataphalarukkhaparicchedamanatikkamma. <span class="bld">Dadato</span>ti ocinitvā ṭhapitaphalaṃ, kappiyakārakehi ocināpetvā vā dentassa. Ocitaphale ca kappiyakārake ca asati phalatthāya āgatesu vattitabbavidhiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dassetabbāpi vā’’</span>tiādi. ‘‘Vatvā’’ti seso. <span class="bld">Ca</span>-kāraṃ <span class="bld">api</span>-saddena ekato katvā ‘‘apicā’’ti yojanā. Evaṃ vatvā saṅghena paricchinnarukkhā dassetabbāti iminā ‘‘idha phalāni sundarāni, ito gaṇhathā’ti evaṃ pana na vattabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.436-437) <span class="bld">aṭṭhakathā</span> byatirekato dassitā hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>. <span class="bld">‘‘Khaṇitvā’’</span>ti etena ‘‘khaṇāpetvā’’ti idampi saṅgahitaṃ, ‘‘kappiyabhūmi’’nti vakkhamānattā <span class="bld">pathavi</span>nti ettha ‘‘akappiya’’nti labbhati. Tenevāha <span class="bld">‘‘pācittiyenā’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Mālāgaccha’’</span>nti iminā pupphūpage taruṇagacche ca mallikāsumanādigumbagāgacche ca saṅgaṇhāti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ‘‘taruṇakā hi puppharukkhāpi pupphagacchāpi ‘mālāvacchā’tveva vuccantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431). <span class="bld">Ādi</span>-saddena phalūpagarukkhe ca bhesajjarase osadhagacche ca saṅgaṇhāti. ‘‘Ropāpane’’ti vakkhamānattā <span class="bld">‘‘saya’’</span>nti idaṃ ‘‘ropane’’ti iminā yujjati.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Sayaṃ khaṇitvā’’ti kasmā na yujjatīti? ‘‘Khaṇāpetvā’’ti vakkhamānassa abhāvā ca ‘‘yo pana bhikkhu pathaviṃ khaṇeyya vā khaṇāpeyya vā, pācittiya’’nti (pāci. 85) vacanato khaṇāpane pācittiyena bhavitabbattā ca ‘‘khaṇitvā’’ti iminā ca khaṇanakhaṇāpanānaṃ dvinnameva gahetabbattā na yujjati. <span class="bld">Kuladūsane</span>ti kuladūsananimittaṃ. Akappiyapathaviṃ khaṇitvā, khaṇāpetvā ca sayaṃ mālāgacchādiropane kate <span class="bld">assa</span> mālāgacchādiropakassa <a name="M1.0227"></a> bhikkhuno akappiyapathavīkhaṇanapaccayena <span class="bld">pācittiyena</span> saddhiṃ <span class="bld">kuladūsane</span> kuladūsananimittaṃ dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para452"></a><span class="paranum">452</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti <a name="V1.0170"></a> iminā ‘‘sayaṃ ropane’’ti idaṃ vinā avasesappakāraṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">‘‘Akappiyena vākyenā’’</span>ti idaṃ ‘‘akappiyapathaviṃ khaṇāpetvā’’ti iminā ca ‘‘ropāpane’’ti iminā ca yujjati. ‘‘Imaṃ bhūmiṃ khaṇa, imaṃ gacchaṃ ropehī’’tiādikaṃ akappiyaṃ vohāraṃ vatvā akappiyapathaviṃ khaṇāpetvā mālāgacchādiropanaṃ kārāpentassāpi tatheva pācittiyañca dukkaṭañca hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Khaṇanaropanehi dvīhi pācittiyadukkaṭāni avasiṭṭhehi tadatthikehi sabbavohārapayogabhedehi kiṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘sabbatthā’’</span>tiādi. <span class="bld">Kuladūsane</span>ti nimitte, visaye vā bhummaṃ. Akappiyena vākyena pana pathaviṃ khaṇāpetvā akappiyena vākyena ropāpanepi tathā pācittiyena saha kuladūsane bhikkhuno dukkaṭaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sabbattha</span> ito paresupi tadatthikena sabbavohārabyāpāresu kuladūsananimittaṃ bhikkhuno dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>. Kappiyabhūmiyā attanā khaṇane, akappiyavohārena khaṇāpane ca pācittiyābhāvato dukkaṭaṃyeva vuttanti āha <span class="bld">‘‘ubhayattha cā’’</span>tiādi. Ettha ‘‘eva’’nti seso, so yathāvuttamatthaṃ nigameti. Evaṃ yathāvuttanayena kappiyabhūmiyampi mālāgacchādiropanaropāpanasaṅkhātesu dvīsu ṭhānesu ca bhikkhuno dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>. <span class="bld">Sadukkaṭā</span> <a name="M1.0228"></a> <span class="bld">pācittī</span>ti ‘‘āvāṭaṃ khaṇa, gacchaṃ ropehī’’ti ekavāraṃ āṇatte bahū āvāṭe khaṇitvā bahūsu gacchesu ropitesupi āṇattiyā ekattā dukkaṭena saha pācittiyaṃ hotīti ayamattho akappiyabhūmiṃ sandhāya vutto. <span class="bld">‘‘Suddhaṃ vā dukkaṭa’’</span>nti idaṃ akappiyabhūmiyaṃ kappiyena vohārena āvāṭaṃ khaṇāpakassa ca kappiyabhūmiyaṃ akappiyavohārena āvāṭaṃ khaṇāpakassa ca ‘‘imaṃ gacchaṃ ropehī’’ti ekavārāṇattapaccayā āpajjitabbaṃ kuladūsanadukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>. <span class="bld">Kappiyeneva vākyenā</span>ti ettha <span class="bld">kappiyavākyaṃ</span> nāma ‘‘ettha āvāṭaṃ jāna, ettha āvāṭaṃ jānitabbaṃ, ettha āvāṭena bhavitabba’’nti evarūpaṃ vākyañca ‘‘imaṃ gacchaṃ ettha jāna, ayaṃ gaccho ettha jānitabbo’’tiādivākyañca. <span class="bld">Eva</span>kārena akappiyavohārañca kappiyākappiyamissakavohārañca nivatteti. Pariyāyobhāsanimittakammaṃ pana ‘‘itarattayaṃ vaṭṭatī’’ti <a name="V1.0171"></a> (pārā. aṭṭha. 2.431) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato vaṭṭati. <span class="bld">Ubhayattha ca bhūmiyā</span>ti kappiyākappiyabhūmīsu dvīsu. <span class="bld">Ropane</span>ti ettha sambandhato, pakaraṇato ca ‘‘mālāgacchādīna’’nti labbhati.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Vākyenā’’ti vuttattā ‘‘ropāpane’’ti vattabbo, ‘‘ropane’’ti kimatthamāhāti ce? Suddhakattuniddesena payojakassāpi saṅgahetabbato gāthābandhavasena vuttaṃ. Iminā uparigāthāya ‘‘sayaṃ ropetu’’nti ettha ‘‘saya’’nti iminā visesetvā ‘‘ropāpetu’’nti idaṃ nivatteti. ‘‘Paribhogatthāya hi kappiyabhūmiyaṃ vā akappiyabhūmiyaṃ vā kappiyavohārena ropāpane anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) <span class="bld">aṭṭhakathāvinicchayo</span> imāya gāthāya saṅgahitoti veditabbo. <span class="bld">Koci doso</span>ti pācittiyañca dukkaṭañcāti vuttadosesu ekopi doso na vijjatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para456-7"></a><span class="paranum">456-7</span>. <span class="bld">‘‘Sayaṃ</span> <a name="M1.0229"></a> <span class="bld">ropetu’’</span>nti idaṃ ‘‘ārāmādīnamatthāyā’’ti iminā sambandhitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ādi</span>-saddena vanādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Sayaṃ ropitassa vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena ‘‘ropāpitassā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti, etassa visesanatthaṃ ‘‘kappiyena vohārenā’’ti pāṭhaseso. Ayaṃ pana vinicchayo ‘‘ārāmatthāya pana vanatthāya ca chāyatthāya ca akappiyavohāramattameva na vaṭṭati, sesaṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatanayena veditabbo. Anto ārāmabhūsanatthāya, bahi araññatthāya viya chāyatthāya suddhacittena ‘‘imaṃ jānā’’tiādikappiyavohārena ropāpitarukkhe ca kappiyabhūmiyañca attanā kate vā akappiyavohārena kārāpite vā akappiyabhūmiyañca kappiyavohārena attanā kārāpite vā aññehi kate vā āvāṭe attanā ropite rukkhe ca phalaṃ paribhuñjituṃ icchati ce, paribhuñjituṃ vaṭṭatīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ārāmādīnamatthāya kappiyabhūmiyaṃ sayaṃ ropitassa vā kappiyabhūmiyaṃ vā akappiyabhūmiyaṃ vā kappiyavohārena ropāpitassa vā rukkhassa yañca phalaṃ, taṃ phalaṃ paribhuñjituṃ bhikkhūnaṃ vaṭṭatīti yojanā. Katthaci potthakesu ‘‘ārāmādīnamatthāyā’’ti gāthāya likhitaṭṭhāne <a name="V1.0172"></a> ‘‘kulasaṅgahaṇatthāyā’’tiādigāthā dissati. Sā pāḷikkamaviruddhattā aṭṭhānappayuttā, ‘‘pupphāna’’ntiādigāthāya purato vuccamānā pana ṭhānappayuttā hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti ārāmādiatthāya pubbe viya attanā ropitesu, ropāpitesu ca sabbesu mālāgacchādīsu. <span class="bld">Akappiyodakeneva pācittī</span>ti ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ sappāṇakaṃ <a name="M1.0230"></a> udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā, pācittiya’’nti (pāci. 140) vuttā pācitti eva, na dukkaṭanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>. Idāni dukkaṭena saddhiṃ pācittiyavisayaṃ dasseti <span class="bld">‘‘kula…pe… dukkaṭa’’</span>nti. <span class="bld">Siñcato</span>ti kappiyodakeneva siñcato, siñcāpayato ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para460"></a><span class="paranum">460</span>. <span class="bld">Tesaṃyeva dvinnaṃ pana atthāyā</span>ti kuladūsanaparibhogānaṃ dvinnamatthāya. <span class="bld">Siñcane siñcāpane</span>ti ettha ‘‘mālāgacchādīna’’nti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti ettha ‘‘kevala’’nti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para461"></a><span class="paranum">461</span>. <span class="bld">Ocināpane</span>ti aññehi pupphānaṃ ocināpane. <span class="bld">Sayamocinane cāpī</span>ti attanāva ocinane ca. <span class="bld">Sapācittiyadukkaṭa</span>nti ‘‘bhūtagāmapātabyatāya pācittiya’’nti (pāci. 90) vuttattā pupphocinanahetu pācittiyañca kuladūsanadukkaṭañca hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para462"></a><span class="paranum">462</span>. Pūjādiatthāya, kulasaṅgahatthāya ca pupphānaṃ ocinanaocināpanāni kārāpentassa āpattiyā āpajjanappakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pupphāna’’</span>nti. ‘‘Pupphānaṃ gaṇanāya pācittiyaṃ hotī’’ti vuttattā <span class="bld">pupphamocinato</span>ti ettha ‘‘visuṃ visu’’nti seso. Ekekapupphaṃ ocinantassa pupphagaṇanāya pācittiyaṃ hotīti attho. ‘‘Ekena payogena bahūni pupphāni ocinantassa pana payogagaṇanāya hotī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ idha byatirekato labbhati. <span class="bld">‘‘Ocinato’’</span>ti iminā ‘‘ocināpayato’’ti idañca kiriyāsāmaññe visesassa antogadhabhāvato vā upalakkhaṇato vā dassitanti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="M1.0231"></a> ca pupphāni visuṃ visuṃ vatvā ocināpentassa pupphānaṃ gaṇanāya hotīti idameva <a name="V1.0173"></a> āpajjati. Ekavāramāṇattena bahūni pupphāni bahūsu ca vāresu ocitesu āṇattigaṇanāya hotīti vinicchayo daṭṭhabbo. Idaṃ sabbappakāraṃ anantaravuttagāthāya dassitavidhimhi ca daṭṭhabbanti ñāpetumāha <span class="bld">‘‘kulatthaṃ ce sadukkaṭā’’</span>ti. <span class="bld">Kulattha</span>nti kulasaṅgahatthaṃ. ‘‘Sadukkaṭā’’ti vuttattā pācittiyañca dukkaṭañca pupphagaṇanāya hotīti siddhaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pupphagaṇanāya dukkaṭapācittiyānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para463"></a><span class="paranum">463</span>. Ganthanaṃ <span class="bld">gantho,</span> tena nibbattaṃ <span class="bld">ganthimaṃ</span>. Esa nayo sabbattha. Ganthimādisarūpaṃ sayameva vakkhati. Saṅgahaṇaṃ <span class="bld">saṅgaho,</span> pupphānaṃ saṅgahoti viggaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para464"></a><span class="paranum">464</span>. Imāni ganthimādīni sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘tattha daṇḍena daṇḍaṃ vā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">tatthā</span>ti tesu chasu pupphasaṅgahesu. <span class="bld">‘‘Daṇḍena daṇḍaṃ vā’’</span>ti idaṃ sadaṇḍauppalādikusumaṃ sandhāyāha. <span class="bld">‘‘Vaṇṭenapi ca vaṇṭaka’’</span>nti idaṃ savaṇṭakarattakusumādiṃ sandhāyāha. <span class="bld">Karaṇaṃ sabba</span>nti kataṃ sabbaṃ. Idha sabbattha kappiyavidhivibhāgaṃ ‘‘sabbameta’’miccādigāthāyaṃ vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para465"></a><span class="paranum">465</span>. <span class="bld">Suttādīhi gopphetvā</span>ti ettha ‘‘vassikapupphādīnī’’ti seso. Suttena vā kadalivākādīhi vā vassikādipupphe ganthitvā katapupphavikāro <span class="bld">gopphimaṃ</span> nāma. Ekato vaṇṭāni yassāti viggaho. <span class="bld">Ubhatovaṇṭikā</span>ti etthāpi eseva nayo. Appatthe vā sakatthe vā <span class="bld">ka</span>-kāro daṭṭhabbo. Itthiliṅgavisaye <span class="bld">ka</span>-kārato pubbākārassa <span class="bld">i</span>-kārādeso.</p>
- <p class="bodytext">Sabbapupphānaṃ vaṇṭāni ekadisāya katvā ganthitapupphāvali <span class="bld">ekatovaṇṭikā</span> nāma, vaṇṭāni ubhayadisāya katvā ganthitapupphāvali <a name="M1.0232"></a> <span class="bld">ubhatovaṇṭikā</span> nāmāti <span class="bld">taṃ</span> gopphimaṃ evaṃ duvidhaṃ hotīti attho. ‘‘Vākaṃ vā valliṃ vā rajjuṃ vā diguṇaṃ katvā tattha nīpakadambādivaṇṭarahitāni pupphāni veṭhetvā gahaṇaṃ gopphimaṃ nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431 atthato samānaṃ) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para466"></a><span class="paranum">466</span>. <span class="bld">Bundesū</span>ti mūlesu. <span class="bld">Makulādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena vaṇṭarahitamadhukādipupphañca vaṇṭasahitamallikādipupphañca saṅgahitaṃ. <span class="bld">Sūciādīhī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena tālahīrādiṃ saṅgaṇhāti<a name="V1.0174"></a>. <span class="bld">Mālāvikatī</span>ti pupphamālāvikati. Sūciādīhi <span class="bld">makulādikaṃ</span> pupphaṃ bundesu vijjhitvā āvutā mālāvikati <span class="bld">vedhimaṃ</span> nāmāti vuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>. <span class="bld">‘‘Veṭhimaṃ</span> nāma pupphadāmapupphahatthakesu daṭṭhabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.431) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> dassitappakāresu paṭhamappakāraṃ dasseti <span class="bld">‘‘veṭhetvā kataṃ mālāguṇehi vā’’</span>ti. Dhammadesanāya vā paṭimāya vā dhātuyā vā pūjaṃ kattukāmā muddhani ujukaṃ katvā mālādāmakalāpaṃ olambitvā agge ghaṭikākāradassanatthaṃ mālāvaliyo anekakkhattuṃ parikkhipantā veṭhenti, idaṃ evarūpaṃ mālāguṇakaraṇampi veṭhimaṃ nāmāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Aññappakāraṃ dasseti <span class="bld">‘‘vākādīhi ca baddhaṃ vā’’</span>ti, ‘‘bandhitvā’’tipi pāṭho, ‘‘kata’’nti iminā sambandho. Ekacce uppalādidīghadaṇḍakusumāni aṭṭha vā nava vā dasa vā kalāpaṃ katvā tesameva daṇḍānaṃ vākehi vā aññena yena kenaci daṇḍakagge ṭhapetvā vā visuṃ vā bandhitvā uppalahatthādiṃ karonti, tañca veṭhimaṃ nāmāti vuttaṃ hoti. Etaṃ dvayampi na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Kappiyakārakehi <a name="M1.0233"></a> ocinitvā ṭhapitapupphāni sāṭake pakkhipitvā bhaṇḍikaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Tesuyeva pupphesu acchinnena daṇḍena vā tasmiṃyeva daṇḍe acchinnavākena vā kalāpaṃ katvā bandhituṃ, aṃsabhaṇḍikāya pakkhipitvā gahetuñca vaṭṭati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tesaṃyeva pana vākena vā daṇḍena bandhituṃ aṃsabhaṇḍikaṃ vā kātuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Vākena vā daṇḍena vā’ti ca idaṃ acchinditvā parikkhipitvā bandhanaṃ sandhāya vadantī’’ti <span class="bld">sīhaḷagaṇṭhipade</span> vuttaṃ. Padumādipupphāni padumādipaṇṇesu nāḷehi pavesetvā nāḷehi bahi katvā paṇṇena pupphāni paṭicchādetvā paṇṇagge bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Daṇḍe pana bandhituṃ na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) ca <span class="bld">aṭṭhakathāya</span>meva vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>. <span class="bld">Pupphamālāhi pūraṇe</span>ti pupphāvalīhi pūraṇe. Idaṃ kattha labbhatīti āha <span class="bld">‘‘bodhi’’</span>ntiādi. <span class="bld">Pupphapaṭaṃ</span> nāma mālāvaliyo tantaṃ viya pasāretvā vatthaṃ vāyantehi viya tiriyañca mālāvalīhi vāyitapaṭaṃ vuccati. Idaṃ pupphapaṭaṃ mālāvalīhi dīghaso pūraṇaṃ sandhāya <a name="V1.0175"></a> purime gahitaṃ, tiriyato vāyanaṃ sandhāya vakkhamāne vāyimepi gahitanti punaruttābhāvo veditabbo. <span class="bld">Paṭādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena cetiyadhātukaraṇḍakavedikādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Parikkhepesu labbhatī</span>ti bodhikkhandhādīnaṃ punappunaṃ parikkhipanesu labbhati. Bodhikkhandhādayo pupphāvalīhi parikkhipantehi paṭhamavaddhaṭṭhāne pupphāvaliyā anatikkāmite purimaṃ nāma ṭhānaṃ yāva pāpuṇāti, tāva aññena gahetvā parikkhipantena āharitvā punapi tasmiṃ ṭhāne patte aññassa dānavasena bodhikkhandhaṃ, cetiyaṃ, dhātukaraṇḍakaṃ vā pupphakañcukena chādetuṃ <a name="M1.0234"></a> vaṭṭatīti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttaṃ. Sacepi dveyeva bhikkhū ubhosu passesu ṭhatvā pariyāyena haranti, vaṭṭatiyevāti vadanti. Pupphapaṭavāyanatthaṃ pasāriyamānapupphāvalīsu ca eseva vinicchayo.</p>
- <p class="bodytext">Dīghapupphāvaliṃ nāgadantesu pakkhipitvā puna pakkhipituṃ na vaṭṭati. ‘‘Nāgadantesu pana pupphavalayaṃ pavesetuṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā aññehi valayaṃ katvā dinnapupphāvalivalayaṃ dhātukaraṇḍathupikāya pavesetuṃ vaṭṭati. ‘‘Mālāguṇehi pana bahūhipi kataṃ pupphadāmaṃ labhitvā āsanamatthakādīsu bandhituṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā pupphadāmapupphāvalīnaṃ puppharahitāya suttakoṭiyā rajjudaṇḍādīsu bandhituṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para469"></a><span class="paranum">469</span>. <span class="bld">Puppharūpaṃ</span> nāma ‘‘gopphimapuppheheva hatthiassādirūpakāni karonti, tānipi vāyimaṭṭhāne tiṭṭhantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) vuttattā taṃtaṃrūpasaṇṭhānaṃ katvā pupphāvaliyo nivesetvā kariyamānaṃ hatthiassādirūpaṃ. Imasmiṃ <span class="bld">aṭṭhakathā</span>pāṭhe ‘‘tānipi vāyimaṭṭhāne tiṭṭhantī’’ti vuttattā ca ‘‘aññehi kataparicchede pana pupphāni ṭhapentena hatthiassādirūpakampi kātuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>pāṭhassa <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> ‘‘pupphāni ṭhapentenāti aganthitāni pākatikapupphāni ṭhapentena. Pupphadāmaṃ pana pūjanatthāya bhūmiyaṃ ṭhapentena phusāpetvā vā aphusāpetvā vā diguṇaṃ katvā ṭhapetuṃ na vaṭṭatī’’ti (sārattha. ṭī. 2.431) vuttattā ca imaṃ hatthiādirūpaṃ pūrentena mālāvaliṃ aññehi kataparicchede sambandhitvā pāsāṇaāsanamañcapīṭhahatthirūpādimatthake ṭhapetvā pūjanappakāro <span class="bld">vāyima</span>nti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pupphapaṭa</span>nti <a name="M1.0235"></a><a name="V1.0176"></a> pubbe vuttappakāraṃ pupphapaṭaṃ pūrentena ekāpi pupphāvali parivattetvā na ṭhapetabbā, vāyantena aññehi pūritepi ekāpi pupphāvali na pātetabbā, idaṃ pūrimavāyimānaṃ nānākaraṇaṃ. <span class="bld">Ādi</span>ggahaṇena pupphajālaṃ saṅgaṇhāti, taṃ karontassa jālacchiddagaṇanāya dukkaṭaṃ hoti. ‘‘Bhitticchattabodhitthambhādīsupi eseva nayo’’ti vuttattā chattādīsu ca pupphajālaṃ na dātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para470"></a><span class="paranum">470</span>. Imassa sikkhāpadassa sādhāraṇattā <span class="bld">‘‘bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañcā’’</span>ti āha. <span class="bld">Buddhassapī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo sambhāvane, ‘‘pūjattha’’nti vattabbaṃ, buddhassa pūjatthāyapi kātuṃ vā kārāpetuṃ vā na vaṭṭatīti attho. Dhammasaṅgharatanānipi upalakkhaṇato saṅgayhanti. Sese kimeva vattabbanti byatirekattho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para471"></a><span class="paranum">471</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘sayaṃ parehi vā kārāpetuṃ bhikkhūnañca bhikkhunīnañca buddhassapī’’ti anantaragāthāya vuttamatidisati. <span class="bld">Kalambaka</span>nti dvinnaṃ dhanukānamantare olambakadāmaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kalambakoti aḍḍhacandanāgadantantare ghaṭikādāmaolambako vutto’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431). Ettha ca <span class="bld">ghaṭikādāmaolambako</span> nāma ante ghaṭikākārayutto yamakadāmaolambako. <span class="bld">Kātu</span>nti bandhituṃ na vaṭṭatīti yojanā. Ekekapupphadāmaṃ pana nikkhantasuttakoṭiyā pabandhitvā olambituṃ vaṭṭati. Pupphadāmadvayaṃ saṅghaṭitukāmenapi nikkhantasuttakoṭiyāva suttakoṭi saṅghaṭituṃ vaṭṭati. <span class="bld">Aḍḍhacandakameva vā</span>ti ‘‘aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepo’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttasarūpaṃ vā.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepo</span> nāma aḍḍhacandākārena mālāguṇassa punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūretvā parikkhipanaṃ. Teneva taṃ pūrime paviṭṭhaṃ. Tasmā etampi <a name="M1.0236"></a> aḍḍhacandākāraṃ punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūritaṃ na vaṭṭati, ekavāraṃ pana aḍḍhacandākārena mālāguṇaṃ harituṃ vaṭṭatīti vadanti. Kātuṃ na vaṭṭatīti sambandho. ‘‘Tadubhayampi pūrimeyeva paviṭṭha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.431) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Aññehi pūrita</span>nti aññehi āyataṃ pasāretvā pūritaṃ pupphapaṭaṃ. <span class="bld">Vāyitumpi cā</span>ti tiriyaṃ ekapupphāvalimpi vāyituṃ ‘‘na vaṭṭatī’’ti imināva sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para472"></a><span class="paranum">472</span>. <span class="bld">Piṭṭhakācamaya</span>nti <a name="V1.0177"></a> taṇḍulapiṭṭhādīhi katañceva kācamattikāya ca kataṃ pupphadāmaṃ. <span class="bld">Bheṇḍupupphamayampi cā</span>ti bheṇḍudaṇḍakehi mallikāsumanacampakādisadisaṃ katvā chiddehi katadāmañca. ‘‘Geṇḍupupphamaya’’ntipi likhanti. <span class="bld">Kharapattamaya</span>nti ettha <span class="bld">kharapattaṃ</span> nāma kuṅkuṭṭhakhacitaṃ pupphapaṭanti vadanti. <span class="bld">Kātu</span>nti ganthanaganthāpanādīni kātuṃ. Bheṇḍukharapattadāmānaṃ paṭikkhittattā celādīhi katadāmampi na vaṭṭati akappiyānulomattāti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para473"></a><span class="paranum">473</span>. <span class="bld">Hīrādīhī</span>ti tālanāḷikerahīrādīhi. <span class="bld">Ādi</span>-saddena tiṇasalākādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Paṭākattha</span>nti paṭākākārena pūjanatthaṃ. <span class="bld">‘‘Vijjhantassā’’</span>ti iminā kaṇṭakehi vijjhanaṃ, hīrādīhi āvuṇanañca saṅgahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para475"></a><span class="paranum">475</span>. <span class="bld">Asokapiṇḍiādīna</span>nti asokapupphamañjarikādīnaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.431) eteheva saddhiṃ dassitaṃ jālavitānaṃ, chiddāni dassetvā katavedikā, nāgadantakaṃ, pupphacaṅkoṭakāpidhānaṃ, tālapaṇṇavalayādiñca saṅgaṇhāti. <span class="bld">Dhammarajjuyā</span>ti ettha <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> ‘‘dhammarajju nāma cetiyaṃ vā bodhiṃ vā pupphapavesanattha āvajjitvā baddharajjū’ti <span class="bld">mahāgaṇṭhipade, majjhimagaṇṭhipade</span> ca vuttaṃ, tasmā tathā baddhāya rajjuyā cetiyassa ca antare pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti <a name="M1.0237"></a> viññāyati. <span class="bld">Gaṇṭhipade</span> pana <span class="bld">‘dhammarajju</span>nti sithilavaṭṭitaṃ rajjuṃ katvā bodhiṃ vā cetiyaṃ vā parikkhipitvā dhammāsane vā lambitvā tattha pupphāni pavesentī’ti vuttaṃ, tasmā sithilavaṭṭitāya rajjuyā antarepi pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Ubhayatthāpi panettha nevatthi virodhoti amhākaṃ khantī’’ti (sārattha. ṭī. 2.431) likhitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para476"></a><span class="paranum">476</span>. <span class="bld">Vijjhantassapī</span>ti <span class="bld">pi</span>-saddena dhammāsanavitānādīsu pupphapūjanatthaṃ sayaṃ kaṇṭakahīrādippavesanaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Vitānādīsu pupphapūjanatthaṃ kaṇṭakahīrādippavesanaṃ na vaṭṭatī’ti idaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇato gahetabba’’nti <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para477"></a><span class="paranum">477</span>. <span class="bld">Kappiyavacanaṃ</span> nāma ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti, tathā karohī’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.431) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ kappiyavacanaṃ. <span class="bld">Vatthupūjane</span>ti ratanattayapūjane. Nimittādīsu <span class="bld">nimittaṃ</span> nāma pupphāni ca ganthanavāke <a name="V1.0178"></a> ca gahetvā ganthituṃ jānantānaṃ samīpe ṭhapanaṃ. <span class="bld">Obhāso</span> nāma ‘‘tumhehi piḷandhitakusumāni kasmā na vikirantī’’ti vutte ‘‘ganthitattā’’ti ce vadati, nanu pūjanakapupphāni ganthituṃ na vaṭṭatītiādivacanāni. <span class="bld">Pariyāyo</span> nāma paṇḍitehi pupphāni yathā na vikiriyanti, tathā ganthitvā pūjetuṃ manāpantiādivacanaṃ. <span class="bld">Pakāsitā</span> aṭṭhakathāyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para478"></a><span class="paranum">478</span>. ‘‘Kulāni dūseti pupphena vā’’tiādipāṭhe (pārā. 437) ‘‘vejjikāya vā jaṅghapesanikena vā’’ti (pārā. 437) vuttaṃ vejjakammādiṃ kuladūsanato visuṃ katvā ‘‘na kevalaṃ…pe… kudācana’’nti kasmā vuttanti? Visuṃ kātuṃ na vuttaṃ. Yojanā panettha evaṃ veditabbā <a name="M1.0238"></a> ‘‘na kevalamidameva vuttappakāraṃ pupphadānādikuladūsanaṃ kudācanaṃ akattabbaṃ, atha kho vejjakammādi kuladūsanampi kudācanaṃ na kattabba’’nti. <span class="bld">Vejjakammādī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena vakkhamānaparittodakasuttadānaanāmaṭṭhapiṇḍadānadūteyyajaṅghapesanike saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para479"></a><span class="paranum">479</span>. ‘‘Kudācanaṃ na kattabba’’nti sāmaññena nisedhetvā idāni <span class="bld">‘‘kattabba’’</span>miccādinā apavādavidhiṃ dasseti. <span class="bld">Pañcannaṃ sahadhammina</span>nti bhikkhubhikkhunisikkhamānasāmaṇerasāmaṇerīnaṃ pañcannaṃ saha saddhiṃ caritabbo pabbajjāsāsanadhammo etesaṃ atthīti ‘‘sahadhammikā’’ti saṅkhaṃ gatānaṃ. <span class="bld">Akataviññattiṃ katvāpī</span>ti aññātakaappavārite bhesajjaṃ yācitvāpi ‘‘vadeyyātha bhante yenattho’’ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti <span class="bld">akataviññatti. Attano dhane</span>ti sasantakavisaye.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para480"></a><span class="paranum">480</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti sahadhammikānaṃ vuttamatidisati. <span class="bld">Tadupaṭṭhākajantuno</span>ti tesaṃ dvinnaṃ mātāpitūnaṃ veyyāvaccakarassa. <span class="bld">Bhaṇḍukassā</span>ti gihiliṅge ṭhitassāpi pabbajjāpekkhassa. <span class="bld">Attano veyyāvaccakarassapī</span>ti attano kammakarassapi. Ettakānañca janānaṃ pañcasahadhammikānaṃ viya akataviññattiyāpi bhesajjaṃ kātabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para481"></a><span class="paranum">481</span>. <span class="bld">Jeṭṭhabhātā</span>ti attano pubbajo bhātā. <span class="bld">Kaniṭṭho</span>ti anujo bhātā. <span class="bld">Tathā bhaginiyo duve</span>ti jeṭṭhakaniṭṭhā dve bhaginiyo. <span class="bld">Cūḷamātā</span>ti mātu kaniṭṭhā. <span class="bld">Cūḷapitā</span>ti pitu kaniṭṭho. <span class="bld">Mahāmātā</span>ti mātu jeṭṭhā. <span class="bld">Mahāpitā</span> pitu jeṭṭhabhātā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para482"></a><span class="paranum">482</span>. <span class="bld">Pitucchā</span>ti pitubhaginī jeṭṭhakaniṭṭhā. <span class="bld">Mātulo</span>ti mātu bhātā. Jeṭṭhakaniṭṭhe dve pitucchā<a name="V1.0179"></a>, dve mātule <a name="M1.0239"></a> ca ekato katvā <span class="bld">‘‘dasā’’</span>ti vuttaṃ. Bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatīti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para484"></a><span class="paranum">484</span>. ‘‘Dassanti me ime’’ti ābhogaṃ katvā vā dātabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para485"></a><span class="paranum">485</span>. <span class="bld">Etesaṃ</span> dasannaṃ ñātīnaṃ. <span class="bld">Yāva sattamā kulā</span>ti ettha kulaparicchedo kathaṃ gahetabboti? ‘‘Saputtadāraṃ bhātu kuṭumbaṃ ekaṃ kulaṃ, evaṃ tassa puttassa vā dhītu vā kuṭumbaṃ ekaṃ kula’’nti evamādinā nayena yāva sattamā kulaparivaṭṭā gahetabbā. ‘‘Saputtapatibhaginiyā kuṭumbaṃ ekaṃ kulaṃ, tathā tassa puttassa vā dhītu vā kuṭumbaṃ ekaṃ kula’’ntiādinā nayena yāva sattamā kulaparivaṭṭā gahetabbā. Cūḷamātādīnampi kulaparamparā iminā niyāmena gahetabbāti vadanti. <span class="bld">Kuladūsanaṃ na rūhatī</span>ti ‘‘dātuṃ pupphaṃ panaññassa, āgatasseva ñātino’’tiādinā (vi. vi. 443) nayena kathitavidhinā etesu pavattantassa kuladūsanaṃ na ruhatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para486"></a><span class="paranum">486</span>. <span class="bld">Bhātujāyā</span>ti attano jeṭṭhassa vā kaniṭṭhassa vā bhātu bhariyā. <span class="bld">Bhaginisāmiko</span>ti attano jeṭṭhāya vā kaniṭṭhāya vā bhaginiyā sāmiko.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para487"></a><span class="paranum">487</span>. <span class="bld">Bhātuno</span>ti jeṭṭhassa, kaniṭṭhassa ca bhātuno. Anu pacchā jātāti <span class="bld">anujā,</span> kaniṭṭhabhaginī. ‘‘Anujā’’ti upalakkhaṇanti jeṭṭhāyapi saṅgaho. Jeṭṭhakaniṭṭhabhātūnaṃ bhariyā ca jeṭṭhakaniṭṭhabhaginīnaṃ sāmikā ca sace aññātakā hontīti yojanā. <span class="bld">Dethā</span>ti ettha ‘‘imaṃ bhesajja’’nti pāṭhaseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para488"></a><span class="paranum">488</span>. <span class="bld">Tesampi</span> <a name="M1.0240"></a> bhātubhaginīnaṃ. <span class="bld">‘‘Puttāna’’</span>nti iminā dhītūnampi saṅgaho. <span class="bld">Katvā</span>ti vatvā. <span class="bld">Tumhākaṃ mātāpitūnaṃ dethā</span>ti etthāpi ‘‘imaṃ bhesajja’’nti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Mātāpitūna</span>nti ubhayasaṅgāhakavacanato ‘‘tuyhaṃ mātu vā, tuyhaṃ pitu vā’’ti yathāsambhavaṃ visuṃ visuñca vattabbaṃ. <span class="bld">Tesa</span>nti ca <span class="bld">tumhāka</span>nti ca sāmivacanaṃ. <span class="bld">Puttāna</span>nti ca <span class="bld">mātāpitūna</span>nti ca sampadānavacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para489"></a><span class="paranum">489</span>. Bhesajjakaraṇārahānaṃ <a name="V1.0180"></a> vattabbatāya <span class="bld">‘‘akallako’’</span>ti idaṃ issarādipadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Akallako</span>ti āturo. <span class="bld">Kallaṃ</span> vuccati sukhaṃ, taṃ etassa atthīti <span class="bld">kallako,</span> na kallako akallako. <span class="bld">Ñātijanujjhito vā</span>ti ñātijanena pariccatto vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para490"></a><span class="paranum">490</span>. <span class="bld">Etesaṃ sabbesa</span>nti issarādiāturānaṃ sabbesametesaṃ janānaṃ. <span class="bld">‘‘Sādhunā’’</span>ti vakkhamānattā <span class="bld">apaccāsīsatā satā</span>ti ettha <span class="bld">satā</span>ti kiriyāpadaṃ. ‘‘Imasmiṃ kate ime mayhaṃ evarūpaṃ dassantī’’ti attano atthāya paccāsīsanaṃ akarontenāti attho. Bhikkhusaṅghassa upakārataṃ paccāsīsantena kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Paṭisanthāro</span>ti āmisapaṭisanthāro, dhammapaṭisanthāroti duvidho paṭisanthāro. Ettha āmisapaṭisanthāro gayhati. Bhesajjaṃ āmisenapi hotīti dhammakathāya saṅgahopi yujjateva. Paṭisantharaṇaṃ paṭisanthāro. Paṭiladdhāmisassa ca dhammassa ca tesu ca attani ca patirūpenākārena samaṃ attharaṇaṃ pavattananti attho.</p>
- <p class="bodytext">Aparo nayo – āmisassa ca dhammassa ca alābhena attano, parassa ca antare sambhavantassa chiddassa vivarassa bhedassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ saṅgahaṇaṃ <span class="bld">paṭisanthāro</span>. Ayañhi lokasannivāso alabbhamānena āmisena ca dhammena <a name="M1.0241"></a> cāti dvīhi chiddo, tassa taṃ chiddaṃ yathā na paññāyati, evaṃ pīṭhassa viya paccattharaṇena āmisena, dhammena ca paṭisantharaṇaṃ ‘‘āmisapaṭisanthāro, dhammapaṭisanthāro’’ti vuccatīti. <span class="bld">Sādhunā</span>ti sāmīcippaṭipannatādiariyadhamme patiṭṭhitukāmena ariyācārena bhikkhunāti attho. <span class="bld">‘‘Adhunā’’</span>ti idaṃ imissā paṭipattiyā sabbakālaṃ paṭipajjitabbatāyapi pāpajanakaṇhakasaṃgāme imasmiṃ vipannakāle visesena appamattena pavattetabbanti adhippāyena vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para491-2"></a><span class="paranum">491-2</span>. <span class="bld">Kenacī</span>ti upalakkhaṇattā upāsakena vā upāsikāya vāti attho. <span class="bld">Hatthenā</span>ti hatthāvayavā aṅguliyo vuttā samudāye pavattassa vohārassa avayave pavattanato. <span class="bld">Katvā</span>ti ettha ‘‘paritta’’nti pāṭhaseso, karotissa kiriyāsāmaññe vattanato bhaṇitvāti attho. <span class="bld">Tesameva ca santaka</span>nti parittaṃ bhaṇāpentānameva santakaṃ suttodakaṃ. Evaṃ vuttattā ‘‘attano suttodakaṃ āharitvā puññatthāya idaṃ hatthena cāletvā, āmasitvā vā parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte kenaci parittodakaṃ suttaṃ kātabbaṃ. Kenaci ‘‘parittodakasuttāni dethā’’ti vutte <a name="V1.0181"></a> bhikkhunā tesameva santakaṃ jalaṃ hatthena cāletvā suttakaṃ madditvā parittaṃ katvā dātabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para493"></a><span class="paranum">493</span>. <span class="bld">Anāmaṭṭhopī</span>ti hatthena anāmasitopi, apabbajitassa hatthato laddhā attanā vā aññena vā bhikkhunā agahitaggoti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para494"></a><span class="paranum">494</span>. <span class="bld">Coradāmarikassa cā</span>ti gāmavilopakassa corassa ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para495"></a><span class="paranum">495</span>. <span class="bld">Paṇḍupalāsassā</span>ti <a name="M1.0242"></a> pabbajjāpekkhassa bhaṇḍukassa, paṇḍuvaṇṇo palāso <span class="bld">paṇḍupalāso,</span> so viyāti paṇḍupalāso, taṃsadise tabbohāro ‘‘sīhoyaṃ māṇavako’’tiādīsu viya. Yathā paṇḍupalāso rukkhā patanābhimukho tiṭṭhati niyatapāto, evamayampi gihiliṅgato apagamābhimukho pabbajjūpagamane niyatova tiṭṭhatīti ‘‘paṇḍupalāsasadiso’’ti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Thālakepi cā</span>ti attano paribhogathālakepi. Idañca nidassanamattaṃ, pattopi gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Ṭhapetvā</span>ti ettha ‘‘piṇḍapāta’’nti upayogavasena sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Taṃ panā</span>ti attano paribhogathālake ṭhapetvā diyyamānaṃ piṇḍapātaṃ. ‘‘Mātāpitūna’’nti (pārā. aṭṭha. 2.436-437) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ettha ‘‘pituno’’ti upalakkhaṇanti mātāpitūnampīti attho. Sace ekaseso icchito, ‘‘pitūnampī’’ti pāṭho yujjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para496"></a><span class="paranum">496</span>. <span class="bld">Jaṅghapesaniya</span>nti gihīnaṃ dūteyyasāsanaharaṇakammaṃ ‘‘jaṅghapesaniya’’nti vuccati. <span class="bld">Api cā</span>ti vuttasamuccayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para497"></a><span class="paranum">497</span>. Ettāvatā sāmaññavidhiṃ dassetvā idāni apavādavidhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhaṇḍū’’</span>tiādi vuttaṃ. <span class="bld">Sāsana</span>nti sandesaṃ. <span class="bld">Haritu</span>nti vuttaṭṭhānaṃ netuṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para498"></a><span class="paranum">498</span>. <span class="bld">Aṭṭhavidhenapī</span>ti pupphadānādijaṅghapesaniyāvasānena aṭṭhappakārenapi. <span class="bld">Kuladūsanakammenā</span>ti kulānaṃ saddhāvināsakena anācārakammena. <span class="bld">Laddha</span>nti ettha ‘‘bhojana’’nti idaṃ ‘‘bhuñjitu’’nti ca ‘‘ajjhohāresū’’ti ca vuttattā, ‘‘sesesupi ayaṃ nayo’’ti vakkhamānattā <a name="V1.0182"></a> ca labbhati. Pañcasu sahadhammikesu ekenāpi kuladūsanena kammena uppāditapaccayo <a name="M1.0243"></a> sabbesampi na vaṭṭatīti <span class="bld">‘‘pañcannaṃ sahadhammīnaṃ na ca vaṭṭatī’’</span>ti sabbapaṭisedho kato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para499"></a><span class="paranum">499</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti ‘‘ajjhohāresū’’ti etassa visesanaṃ, sabbesūti attho. ‘‘Ajjhohāre ajjhohāre’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">‘‘Ajjhohāresū’’</span>ti idaṃ paragalaṃ kātabbaṃ āmisaṃ sandhāyāha. Sesapaccaye paṭicca paribhogavaseneva <span class="bld">‘‘sesesū’’</span>ti āha, anajjhoharaṇīyesu sesapaccayesūti attho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Cīvarapaccaye sarīrato mocetvā paribhogagaṇanāya, senāsanapaccaye nibbakose udakapatanaṭṭhānato abbhantaraṃ paviṭṭhavāragaṇanāya, mañcapīṭhādisenāsane nisīdanasayanādiparibhogagaṇanāya, anajjhoharitvā abbhañjanālepanādivasena kātabbabhesajje sarīrato mocetvā vāragaṇanāyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘dukkaṭaṃ paridīpita’’nti vutto nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para500"></a><span class="paranum">500</span>. <span class="bld">‘‘Uppannapaccayā’’</span>ti idaṃ ‘‘abhūtārocanenā’’ti idamapekkhitvā vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Katvā rūpiyavohāra’’</span>nti idamapekkhitvā ‘‘uppāditapaccayā’’ti yojanā kātabbā. Rūpiyavohāravinicchayo nissaggiye āvi bhavissati. Abhūtārocanavinicchayo catutthapārājike vutto. <span class="bld">Samānāti pakāsitā</span>ti kuladūsanakammena uppāditapaccayehi sadisāti aṭṭhakathāyaṃ vuttāti attho. Iminā tatthāpi vinicchayo ettakoyevāti atidisati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para501"></a><span class="paranum">501</span>. ‘‘Saṃsāravāso dukkha’’nti ñatvā nibbānādhigame mānasaṃ bandhitvā nibbānagāminiṃ paṭipadaṃ sandhāya sāsanāvatiṇṇena sikkhākāmena kulaputtena sevitakkhaṇeyeva jīvitaharaṇasamatthavisamissapūtimuttaṃ <a name="M1.0244"></a> viya vajjanīyaṃ akappiyapaccayaṃ uppādetuṃ kariyamānaṃ akappiyopāyappakāraṃ ekato dassetumāha <span class="bld">‘‘viññattī’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">viññatti</span> yācanā. <span class="bld">Anuppadāna</span>nti piṇḍapaṭipiṇḍadānaṃ. <span class="bld">Vejjakammaṃ</span> vuttanayameva. <span class="bld">Anesanaṃ</span> nāma appicchatāya ananurūpena payogena paccayapariyesanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pāribhaṭyatā</span> nāma issare sevituṃ parivāretvā tesaṃ cittarucitaṃ vilapantānaṃ paribhaṭānaṃ sevakajanānaṃ viya lābhatthikassa bhikkhuno paccayadāyakesu pavattīti veditabbo. Pari samantato bhaṭati sevatīti <span class="bld">paribhaṭo,</span> issarajanānaṃ samīpāvacaro sevakajano, paribhaṭo viyāti <a name="V1.0183"></a> <span class="bld">paribhaṭo,</span> bhikkhu, paribhaṭassa kammaṃ <span class="bld">pāribhaṭyaṃ,</span> tassa bhāvo pāribhaṭyatā. Atha vā paribhaṭati dhāti viya kuladārake aṅke karaṇādivasena dhāretīti <span class="bld">paribhaṭo,</span> paribhaṭassa kammaṃ <span class="bld">pāribhaṭyaṃ,</span> tassa bhāvo pāribhaṭyatāti lābhāsāya bhikkhuno kuladārakesu ananulomikā pavatti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Muggasūpatā</span> nāma pakkamuggā viya pakkāpakkabījamissā lābhāsāya dāyakānaṃ cittārādhanatthāya saccālīkamissakatā. Yathā muggesu paccamānesu kocideva na paccati, bahavo paccanti, evameva yassa dāyakehi saddhiṃ kathentassa kiñcideva saccaṃ hoti, asaccameva bahukaṃ hoti, ayaṃ vuccati muggasūpasadisattā <span class="bld">‘‘muggasūpo’’</span>ti, tassa kammaṃ <span class="bld">muggasūpaṃ,</span> tassa bhāvo muggasūpatā. <span class="bld">Vatthuvijjakaṃ</span> nāma kūpavatthugehavatthuādīnaṃ ācikkhanaṃ. Vatthuvijjāyakānaṃ kataṃ vatthuvijjakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para502"></a><span class="paranum">502</span>. <span class="bld">Jaṅghapesaniyaṃ, dūtakammañca</span> vuttanayameva. <span class="bld">Kuladūsana</span>nti vuttāvasesaṃ. <span class="bld">Abhūtārocanañca</span> vuttanayameva. <span class="bld">Buddhapaṭikuṭṭha</span>nti <a name="M1.0245"></a> buddhehi paṭikkositaṃ garahitaṃ yathāvuttaṃ micchājīvañca avuttañca aṅgavijjānakkhattavijjāukkāpātadisāḍāhabhūmicālādibhedaṃ micchājīvanūpāyaṃ sabbaṃ. <span class="bld">Vivajjaye</span>ti visamiva, gūthamuttaṃ viya ca ārakā parivajjeyyāti attho. ‘‘Sikkhākāmo kulaputto’’ti sāmatthiyā labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para503"></a><span class="paranum">503</span>. <span class="bld">Paṭinissajjatopi ta</span>nti samanubhāsanakammato pubbe vā ñatticatutthāsu kammavācāsu antakammavācāya <span class="bld">yya</span>-kāraṃ appattāya vā kuladūsanakammaṃ pajahantassāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Saṅghabhedasama</span>nti paṭhamasaṅghabhedena samanti.</p>
- <p class="centered">Kuladūsanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para504"></a><span class="paranum">504</span>. <span class="bld">‘‘Jāna’’</span>nti imassa ‘‘bhikkhunā’’ti etassa visesanattā jānatāti gahetabbaṃ. Pāḷiyā likhite <span class="bld">sīhaḷagaṇṭhipade</span> pana evarūpaṃ āpattiṃ āpannosmīti ñatvāti attho vutto. <span class="bld">Yāvatīha</span>nti yattakāni ahāni, ‘‘chāditā’’ti iminā sambandho, chādanakiriyāaccantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Chāditā</span>ti ‘‘ahaṃ itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno’’ti sabrahmacārīnaṃ anārocanadivasena <a name="V1.0184"></a> paṭicchāditā. <span class="bld">Āpattī</span>ti saṅghādisesāpatti. <span class="bld">Akāmā</span>ti aruciyāva saṅghādisesaṃ āpajjitvā akatapaṭikammassa saggamokkhānaṃ antarāyakarattāti adhippāyo. <span class="bld">Parivatthabba</span>nti parivāsaṃ samādāya vatthabbaṃ. Kittakaṃ kālanti āha <span class="bld">‘‘tāvatīha’’</span>nti, tattakāni ahānīti vuttaṃ hoti. Āpajjitvā yattakāni ahāni paṭicchādeti, tattakāneva ahānīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para505-6"></a><span class="paranum">505-6</span>. Āpatti kittakena paṭicchannā hotīti āha <span class="bld">‘‘āpatti cā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">āpatti cā</span>ti saṅghādisesāpatti ca. <span class="bld">Anukkhitto cā</span>ti ukkhepanīyakammena sayaṃ anissārito <a name="M1.0246"></a> ca. <span class="bld">Pahū cā</span>ti sayaṃ sabrahmacārīnaṃ santikaṃ gantvā ārocetuṃ pahoti ca. <span class="bld">Anantarāyiko cā</span>ti gamanavibandhakena rājacorādiantarāyena virahito ca. <span class="bld">Catusva pī</span>ti ettha ‘‘etesū’’ti seso, etesu catūsūti attho. <span class="bld">Taṃsaññī</span>ti āpattisaññī anukkhittasaññī pahusaññī anantarāyikasaññīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tassa</span> evaṃsaññino imesu catūsu tathāsaññino puggalassa. <span class="bld">Chādetukāmatā</span>ti ācariyādīsu gāravena vā garahādibhayā vā ‘‘na ārocessāmī’’ti paṭicchādetukāmatā ca. <span class="bld">Chādana</span>nti tathā cintetvā ‘‘ahaṃ itthannāmaṃ āpanno’’ti avatvā paṭicchādanañcāti imehi dasahi aṅgehi. <span class="bld">‘‘Bhikkhunā’’</span>ti kattuniddesattā <span class="bld">channā</span>ti ettha chāditāti attho. Kālavidhiṃ dasseti <span class="bld">‘‘aruṇuggamanenā’’</span>ti, āpattiāpannadivasaṃ khepetvā aruṇuṭṭhānena saddhiṃ channā hotīti attho.</p>
- <p class="centered">Dvebhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para507"></a><span class="paranum">507</span>. Evaṃ paṭicchannasaṅghādisesapaṭikammatthaṃ ‘‘akāmā parivatthabba’’nti vihitassa parivāsassa ko bhedo, ko pavattikkamoti āha <span class="bld">‘‘tividho’’</span>tiādi. So parivāso tividho dīpitoti sambandho. Kenāti āha <span class="bld">‘‘tividhāpetacetasā’’</span>ti. ‘‘Tisso vidhā, seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā’’ti (dī. ni. 3.305) vuttavidhāya mānanāmadheyyato tividhamānato apagatacittena sammāsambuddhenāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Paṭicchannā āpatti etassāti <span class="bld">paṭicchanno</span>. Arisādīnaṃ āgatigaṇattā tattha pakkhipanena a-kārapaccayo daṭṭhabbo. Teneva vakkhati ‘‘paṭicchannāya dātabbo’’tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Suddhanto</span>ti <a name="M1.0247"></a><a name="V1.0185"></a> ‘‘ubho koṭiyo sodhetvā dātabbaparivāso suddhanto nāmā’’ti <span class="bld">pāḷigaṇṭhipade</span> vuttattā upasampadākālasaṅkhāto suddho pubbanto, ārocitakālasaṅkhāto suddho aparanto ca parivāsasamādānakāle vā parivasanakāle vā upaparikkhitvā diṭṭhā suddhā antā anāpattikālasaṅkhātā ubho koṭiyo assāti katvā <span class="bld">suddhanta</span>nāmako parivāso ca. Ettha ca bhedādiṃ vakkhati.</p>
- <p class="bodytext">Sammā divasādīnaṃ odhānaṃ pakkhepo yattha so <span class="bld">samodhāno,</span> parivāso. Divasesu divase vā āpattīsu āpattiyo vā sabbā nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā odhāya dātabbaparivāsoti attho. Etthāpi bhedādiṃ vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para508"></a><span class="paranum">508</span>. <span class="bld">Tatrā</span>ti tesu tīsu parivāsesu. ‘‘Yo’’ti seso. <span class="bld">Itī</span>ti evamattho daṭṭhabbo. Yo paṭicchannaparivāso, ayanti evaṃ pakāsitoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para509-10"></a><span class="paranum">509-10</span>. Parivāsadānakāle vuccamānāya kammavācāya padhānalakkhaṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vatthugottavasenā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">‘‘vatthū’’</span>ti sukkamocanādiko vītikkamo vuccati. Ayameva sukkavissaṭṭhiādikaṃ gaṃ vācaṃ saññañca tāyati rakkhatīti katvā ‘‘gotta’’nti vuccati. Tañhi sajātiyasādhāraṇavijātiyavinivattanavasena aññattha gantuṃ adatvā vācaṃ saddaṃ, tabbisayaṃ saññañca rakkhati. Idaṃ vatthugottadvayavācakaṃ sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggavisesavacanañca ‘‘nānāvatthukā’’ti sāmaññavacanañcāti iminā vacanadvayenāti vuttaṃ hoti. Vuttañhetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sukkavissaṭṭhiṃ kāyasaṃsagga’ntiādivacanenāpi ‘nānāvatthukāyo’tiādivacanenāpi vatthuceva <a name="M1.0248"></a> gottañca saṅgahita’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102). <span class="bld">Nāmāpattivasena vā</span>ti ettha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇanāmaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇanāmanti dvīhi nāmehi taṃtaṃvītikkamavasena āpajjitabbato tadeva āpattīti evamubhinnaṃ nāmāpattīnaṃ vasena vāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kammavācā hi kātabbā</span>ti ‘‘vatthugottavasenāpī’’ti ettha <span class="bld">api</span>-saddo ‘‘nāmāpattivasena vā’’ti ettha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇanāmaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇanāmanti dvīhi nāmehīti idaṃ samuccinotīti ubhayaṃ ekato yojetvā kammavācā kātabbāti. ‘‘Nāmāpattivasena <a name="V1.0186"></a> vā’’ti ettha vikappatthena <span class="bld">vā</span>-saddena, ‘‘ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhapaṭicchannāyo’ti evaṃ nāmamattavasena vā yojanā kātabbā’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttavisesanivattanatthamattasaddavasena ca vatthugottavirahitena kevalena nāmāpattimattena payojetvā kātabbāyevāti vuttaṃ hoti. Kammavācāya karaṇappakāro pana <span class="bld">samuccayakkhandhake</span> āgatanayena āpannapuggalanāmena ca ekāhapaṭicchannādivacanena ca yojetvā daṭṭhabbo. Tassa dātabboti yojanā. ‘‘Parivāso’’ti pakaraṇato labbhati, paṭicchannāpattikassa puggalassa parivāso dātabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tena cā</span>ti laddhaparivāsena antosīmāya ukkuṭikaṃ nisinnena paggahitañjalinā bhikkhunā ca. <span class="bld">Samādiyitvā</span>ti etthāpi ‘‘vatta’’nti sāmatthiyā labbhati. ‘‘Samādānepyayaṃ nayo’’ti (vi. vi. 514) vakkhamānattā ‘‘vattaṃ samādiyāmi, parivāsaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ dvinnaṃ aññataraṃ vā dvayameva vā tikkhattuṃ vatvā <span class="bld">pārivāsikakkhandhake</span> vuttavattapūraṇatthaṃ samādiyitvāti vuttaṃ hoti. Ādito saṅghassa ārocetabbanti yojanā. Tathā <a name="M1.0249"></a> vattaṃ samādiyitvā nisinnena paṭhamaṃ <span class="bld">saṅghassa</span> ‘‘ahaṃ bhante ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhapaṭicchannaṃ, sohaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ yāciṃ, tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ adāsi, sohaṃ parivasāmi, vedayāmāhaṃ bhante, vedayatīti maṃ saṅgho dhāretū’’ti evaṃ <span class="bld">ārocetabbaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Imañca panatthaṃ gahetvā yāya kāyaci vācāya ārocetuṃ vaṭṭatiyevā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato yāya kāyaci bhāsāyapi ārocetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para511"></a><span class="paranum">511</span>. <span class="bld">Punappunāgatāna</span>nti ettha ‘‘bhikkhūna’’nti seso. Pubbe ārocanaṭṭhānaṃ asampattānaṃ āgantukānaṃ bhikkhūnampi. <span class="bld">Ārocentovā</span>ti ekassa ārocane so ce vuḍḍhataro hoti, ‘‘bhante’’ti vatvā pubbe vuttanayeneva vatvā, navako ce, ‘‘āvuso’’ti vatvā avasāne ‘‘maṃ āyasmā dhāretū’’ti, dve ce honti, ‘‘maṃ āyasmantā dhārentū’’ti, tayo ce, ‘‘maṃ āyasmanto dhārentū’’ti vatvā ārocentova. <span class="bld">Rattiyā chedaṃ akatvā</span>ti ‘‘pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne’’tiādinā (cūḷava. 81) nayena vuttaekasenāsane pakatattena bhikkhunā saddhiṃ aruṇuṭṭhāpanavasena <a name="V1.0187"></a> kariyamānena sahavāsena vā ‘‘pakatattabhikkhūhi vinā ekakena vāso’’ti vuttavippavāsena vā ‘‘āgantukānaṃ ārocanāya akaraṇa’’nti vuttaanārocanena vā sambhavantaṃ ratticchedamakatvā. <span class="bld">Vattabhedaṃ akatvā vā</span> pārivāsikakkhandhake pārivāsikassa paññattavattato ekampi ahāpetvā ca. <span class="bld">Sadā vase</span>ti parivāsaṃ vasituṃ <a name="M1.0250"></a> parikappitā sabbadivasā yāva khiṇanti, tāva vaseyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para512"></a><span class="paranum">512</span>. <span class="bld">Tattha parivāso visodhetuṃ na sakkā ce</span>ti tassa vihārassa mahantattā āgate āgantukabhikkhū pariyesitvā ārocentena ratticchedaṃ akatvā parivāsaṃ sodhetuṃ na sakkā ce hoti. <span class="bld">Taṃ vattaṃ nikkhipitvānā</span>ti tathā samādinnaṃ vattaṃ upari vakkhamānanayena nikkhipitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para513"></a><span class="paranum">513</span>. Kattha nikkhipeyyāti āha <span class="bld">‘‘tatthā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tattheva saṅghamajjhe vā</span>ti attano yasmiṃ vattaṃ samādinnaṃ, tasmiṃyeva saṅghamajjhe vā. <span class="bld">Puggale vā</span>ti bhikkhūsu uṭṭhāya tattha tattha gatesu antosīmāyayeva ohīne ekabhikkhumhi vā asatiyā bahisīmaṃ gatena saritakkhaṇe attanā saddhiṃ gacchante tassāyeva parisāya parivāsadāne sammukhībhūte puggale vā āgantukabhikkhu ce, tassa vā santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabbanti vuttaṃ hoti. Kathaṃ nikkhipe’ti āha <span class="bld">‘‘nikkhipāmī’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘nikkhipāmī’’ti etaṃ paccāmasati. <span class="bld">Taṃ vatta</span>nti attanā samādinnaṃ taṃ vattaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para514"></a><span class="paranum">514</span>. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘ekapadenāpi dvīhi padehi vā panā’’ti evaṃ anantaroditanayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para515-20"></a><span class="paranum">515-20</span>. <span class="bld">Pakatattoti vuccatī</span>ti saggamokkhāvaraṇābhāvena pakato pubbasarūpeneva ṭhito attā etassāti ‘‘pakatatto’’ti kathīyati. <span class="bld">Paccūsakālasmi</span>nti aruṇato purimakāle.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Parikkhittavihārassā</span>ti ettha pākārādīhi parikkhittaṃ ekampi senāsanaṃ viharanti asminti katvā tathā vuccati. Dve <a name="M1.0251"></a> leḍḍupāte atikkammāti yojanā. Leḍḍupātadvayassa avadhiṃ dasseti <span class="bld">‘‘parikkhepato bahī’’</span>ti, <span class="bld">‘‘aparikkhittato parikkhepārahaṭṭhānā bahī’’</span>ti ca.</p>
- <p class="bodytext">Parikkhepārahaṭṭhānaṃ <a name="V1.0188"></a> nāma katamanti? <span class="bld">Visuddhimagge</span> (visuddhi. 1.31) dhutaṅganiddese ‘‘majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana vihārassāpi gāmasseva upacāraṃ nīharitvā ubhinnaṃ leḍḍupātānaṃ abbhantarā minitabba’nti vuttaṃ. Idametthapamāṇa’’nti vuttattā aparikkhittassa paṭhamaleḍḍupātaṃ hoti, gāme vuttena vidhinā vihārapariyante ṭhitabhattasālagilānasālādisenāsane ce parikkhepo atthi, tattha vā, natthi ce, nibbakosassa udakapātaṭṭhāne ṭhitena mātugāmena chaḍḍitabhājanadhovanodakapatanaṭṭhāne vā senāsanato dūre cetiyaṅgaṇe, bodhiyaṅgaṇe vā ṭhatvā balamajjhimassa purisassa hatthaṃ pasāretvā attano balappamāṇena khittassa muṭṭhiyā gahitapāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ vihārūpacāro nāma, tadeva pākārādīhi <span class="bld">parikkhepārahaṭṭhānaṃ</span> nāma. Tattha ṭhatvā tatheva khittassa pāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ eko leḍḍupāto, tatthāpi ṭhatvā tatheva khittassa pāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ eko leḍḍupātoti evaṃ dve leḍḍupātā gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Maggato okkamitvā</span>ti maggato apasakkitvā. <span class="bld">Gumbenā</span>ti rukkhagahanena vā latāgahanena vā. <span class="bld">Vatiyā</span>ti kaṇṭakasākhādīhi katāya vatiyā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vattamādāyā</span>ti pubbe vuttanayena vattaṃ samādiyitvā. <span class="bld">Ārocetvā</span>ti yathāvuttanayena ārocetvā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nikkhipitvā</span>ti pubbe vuttanayena vattaṃ nikkhipitvā. <span class="bld">Bhikkhū</span>ti attanā saddhiṃ hatthapāsadānatthāya āgato bhikkhu. <span class="bld">Yassa kassacī</span>ti ettha ‘‘santike’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ārocetvā</span> <a name="M1.0252"></a> <span class="bld">vā</span>ti attano navakataro ce, ‘‘āvuso’’ti, vuḍḍho ce, ‘‘bhante’’ti vatvā yathāvuttanayeneva ārocetvā. <span class="bld">Sesa</span>nti avasesavinicchayaṃ. <span class="bld">Samuccayassā</span>ti cūḷavaggāgatassa tatiyasamuccayakkhandhakassa. <span class="bld">Aṭṭhakathāyacā</span>ti ‘‘sace añño koci bhikkhu kenacideva karaṇīyenā’’tiādinā (cūḷava. aṭṭha. 102) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatavinicchayenāpi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vibhāvaye</span>ti ‘‘sace yaṃ bhikkhuṃ tattha āgataṃ passati, bhāsamānassa saddaṃ suṇāti, tassa ārocetabbaṃ. Tathā akarontassa ratticchedo ca vattabhedo ca hoti dukkaṭaṃ āpajjati. Sace so dvādasaratanabbhantaraṃ patvā tassa ajānantasseva pakkanto hoti, ratticchedova hoti, na vattabhedo<a name="V1.0189"></a>. Sace attanā saddhiṃ āgato kenacideva karaṇīyena gato hoti, vihāraṃ gantvā yaṃ paṭhamaṃ passati, tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabbaṃ. Evaṃ parikappitadivase puṇṇe kukkuccavinodanatthaṃ atireke ca divase vattaṃ pūretvā pariyosāne vatte asamādinne mānattāraho na hotīti saṅghaṃ upasaṅkamma vattaṃ samādiyitvā <span class="bld">khandhake</span> āgatanayeneva mānattaṃ yācitabbaṃ. Anikkhittavattena caritukāmassa puna vattasamādānaṃ kātabbaṃ na hotī’’ti ettako viseso, imaṃ <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ vinicchayaṃ pakāseyyāti vuttaṃ hotīti.</p>
- <p class="centered">Paṭicchannaparivāsakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para521"></a><span class="paranum">521</span>. <span class="bld">Na jānatī</span>ti ettha chandavasena rasso kato. <span class="bld">Āpattīnañca rattīnaṃ, paricchedaṃ na jānatī</span>ti bahū saṅghādisese āpajjitvāpi ‘‘ettakāhaṃ āpattiyo āpanno’’ti attano āpannasaṅghādisesāpattīnaṃ paricchedaṃ <a name="M1.0253"></a> na jānāti, ‘‘mayā āpannāpatti ettake divase paṭicchannā’’ti divasaparicchedaṃ na jānāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para522"></a><span class="paranum">522</span>. Idāni tassa pabhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘esevā’’</span>tiādi. <span class="bld">Parisuddhehī</span>ti sakalasaṃkilesappahānena parisuddhasantānehi upālittherādipubbācariyehi. <span class="bld">Esova suddhanto</span>ti eso yathāvuttasarūpo suddhantaparivāso. <span class="bld">Cūḷasuddhantanāmo cā</span>ti ‘‘yo upasampadato paṭṭhāya anulomakkamena vā’’tiādinā (cūḷava. aṭṭha. 102) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena upasampadamāḷakato paṭṭhāya anulomavasena vā ārocitadivasato paṭṭhāya paṭilomavasena vā sarante ‘‘kittakāni divasāni parisuddhoti sarasī’’ti vinayadharehi pucchite ‘‘ettakaṃ kālaṃ parisuddhosmī’’ti vuttavato tena vuttasuddhadināni pariyantaṃ katvā dinno yāva upasampannadivaso, tāva bahudivasesu netabbaṃ mahāsuddhantaṃ sandhāya itaradinānaṃ pūretabbattā cūḷasuddhanto nāmāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Ayañhi suddhantaparivāso nāma uddhampi ārohati, heṭṭhāpi orohati, idamassa lakkhaṇa’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102) vuttattā imaṃ parivāsaṃ parivasanato pacchā divasaṃ saranto parikappetvā yojetvā gahitadivasato vaḍḍheti vā hāpeti vā, ubhayatthāpi ‘‘puna parivāsadānakiccaṃ natthī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) vacanato pubbe dinnaparivāsoyeva pamāṇaṃ<a name="V1.0190"></a>. ‘‘Etassa appaṭicchannaṃ ‘paṭicchannā’ti vā acirapaṭicchannaṃ ‘cirapaṭicchannā’ti vā asambahulampi ‘sambahulā’ti vā viparītato gahetvā vinayakammaṃ karontassa āpattito vuṭṭhānaṃ hoti, paṭicchannaṃ ‘appaṭicchannā’tiādivipariyāyena na hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102 atthato samānaṃ) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatanayo veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Mahāsuddhantanāmako</span>ti <a name="M1.0254"></a> ‘‘yo pana yathāvuttena anulomapaṭilomanayena pucchiyamānopi rattipariyantaṃ na jānāti, neva sarati, vematiko vā hoti, tassa dinno suddhantaparivāso mahāsuddhantoti vuccatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> niddiṭṭhasarūpo mahāsuddhanto nāma. ‘‘Ayaṃ uddhaṃ nārohati, heṭṭhā pana orohatī’’ti vuttattā ayaṃ parivāso yāva upasampannadivaso, tāva pūretabbato tato uddhaṃ nārohati. Antarāḷe attano suddhakālaṃ parikappetvā sarati ce, tato paṭṭhāya nivattanato divasahānaṃ pana hoteva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para523"></a><span class="paranum">523</span>. ‘‘Aññataro bhikkhu sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpanno hoti, so āpattipariyantaṃ na jānāti, rattipariyantaṃ na jānātī’’ti (cūḷava. 156) āgatavatthumhi imassa parivāsassa anuññātattā taṃ vatthuṃ saṅgahetuṃ ‘‘āpattīnaṃ cā’’tiādiṃ vatvāpi ‘‘āpattipariyantaṃ pana ‘ettakā ahaṃ āpattiyo āpanno’ti jānātu vā mā vā, akāraṇameta’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102) paṭisedhetvā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> padhānabhāvena vuttarattipariyantassa aparijānanamattameva pamāṇanti dassetumāha <span class="bld">‘‘duvidhopī’’</span>tiādi. <span class="bld">Duvidhopi ayaṃ</span> suddhantaparivāso ekaccaṃ rattiparicchedaṃ, sakalaṃ vā rattiparicchedaṃ ajānato vā vimatissa vā dātabboti yojanā.</p>
- <p class="centered">Suddhantaparivāsakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para524"></a><span class="paranum">524</span>. Itaropi so samodhānaparivāso tidhā matoti yojanā. Dhātusaddānaṃ anekatthattā ‘‘odhāna’’nti makkhanaṃ vuccati. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘odhunitvā <a name="M1.0255"></a> makkhetvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). <span class="bld">‘‘Samodhāna’’</span>nti pakkhepo vuccati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘samodahitvā’’ti. Odhānañca samodhānañca <span class="bld">odhānasamodhānaṃ,</span> taṃ yattha so parivāso <span class="bld">‘‘odhānasamodhāno’’</span>ti veditabbo. Arisādigaṇe antogadhattā hettha, upari ca evarūpe ṭhāne a-kārapaccayo daṭṭhabbo<a name="V1.0191"></a>. Parivutthadivasānaṃ makkhanañca mūlāpattiyaṃ antarāpattīnaṃ pakkhipanañca yasmiṃ so parivāsoti vuttaṃ hoti. Tenevettha ‘‘divase parivutthe tu, odhunitvā padīyate’’ti vakkhati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘parivutthadivase odhunitvā makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).</p>
- <p class="bodytext">Agghapubbako missakapubbako samodhānaparivāsoti yojanā, agghasamodhānaparivāso missakasamodhānaparivāsoti vuttaṃ hoti. Aggho ca missako ca <span class="bld">agghamissakā,</span> te pubbakā etassāti <span class="bld">agghamissakapubbako,</span> samodhāno. Agghena samodhānaṃ <span class="bld">agghasamodhānaṃ,</span> taṃ yattha so <span class="bld">agghasamodhāno,</span> āpannāsu bahūsu sabbacirapaṭicchannāpattīnaṃ divasagaṇanaggheneva pacchā āpannaāpattīnaṃ pakkhepayuttaparivāsoti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘agghasamodhāno nāma sambahulāsu āpattīsu yā ekā vā dve vā tisso vā sambahulā vā āpattiyo sabbacirapaṭicchannāyo, tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ rattiparicchedavasena avasesānaṃ ūnatarapaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ parivāso diyyati, ayaṃ vuccati agghasamodhāno’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). Missakānaṃ nānāvatthukānaṃ āpattīnaṃ samodhānaṃ <span class="bld">missakasamodhānaṃ,</span> taṃ yattha so parivāso <span class="bld">missakasamodhāno</span>. Missakānaṃ nānāvatthukānaṃ āpattīnaṃ ekato pakkhepayutto parivāsoti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘missakasamodhāno <a name="M1.0256"></a> nāma yo nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā diyyatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para525-7"></a><span class="paranum">525-7</span>. Evaṃ tividhe samodhānaparivāse paṭhamaparivāsassa visesanabhūtatāya avayavānaṃ dvinnaṃ odhānasamodhānasaddānaṃ atthānuvādena tadubhayaodhānasamodhānasarūpaṃ vidhātumāha <span class="bld">‘‘āpajjitvā…pe… pakāsito’’</span>ti. Tattha paṭhamassa odhāna-saddasaṅkhātassa avayavassa atthasarūpānuvādamāha <span class="bld">‘‘āpajjitvā…pe… padīyate’’</span>ti. Dutiyāvayavasaṅkhātasamodhāna-saddassa atthasarūpānuvādamāha <span class="bld">‘‘purimāpattiyā…pe… bhikkhuno’’</span>ti. Teneva ubhayatthānuvāde <span class="bld">‘‘bhikkhuno’’</span>ti padadvayassa, <span class="bld">‘‘padīyate dātabbo’’</span>ti kiriyāpadadvayassa ca visuṃ visuṃ gahitattā punaruttidosābhāvo veditabbo. Evaṃ avayavatthānuvādena vidhātabbasamudāyaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘esodhānasamodhānaparivāso pakāsito’’</span>ti. Ettha <span class="bld">chādentassa hī</span>ti <span class="bld">hi</span>-saddo hetumhi. <span class="bld">Esodhānasamodhāno</span>ti ettha eta-saddasambandhena ‘‘yo’’ti labbhati.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ <a name="V1.0192"></a> yojanā – āpajjitvā…pe… odhunitvā yo yasmā padīyate, purimāpattiyā…pe… yo yasmā dātabbo, tasmā esodhānasamodhānaparivāso pakāsitoti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">antarāpattiṃ āpajjitvā</span>ti paṭicchannāpattiyā parivasanto vā mānattāraho vā mānattaṃ caranto vā abbhānāraho vā hutvā kadāci aññaṃ saṅghādisesāpattiṃ āpajjitvā. <span class="bld">Chādentassā</span>ti paṭhamaṃ āpannāpattiyāpaṭicchāditakālena samaṃ vā ūnaṃ vā kālaṃ paṭicchādentassa. ‘‘Mūlāyapaṭikassanena te parivutthadivase ca mānattaciṇṇadivase <a name="M1.0257"></a> ca sabbe odhunitvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ettha <span class="bld">‘‘parivutthe’’</span>ti upalakkhaṇattā ‘‘mānattaciṇṇe cā’’ti gahetabbaṃ. <span class="bld">Odhunitvā</span>ti ca mūlāyapaṭikassanavasena makkhetvā, adivase katvāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext">Yo yasmā padīyate, so parivāso saṭṭhivassāni parivasitvā mānattāraho hutvāpi antarāpattiṃ āpajjitvā ekāhampi paṭicchādite mūlāyapaṭikassanena te divase sabbe makkhetvā tāneva saṭṭhivassāni punapi yasmā padīyateti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘saṭṭhivassāni parivasitvā mānattāraho hutvāpi hi ekadivasaṃ antarāpattiṃ paṭicchādetvā punapi saṭṭhivassāni parivāsāraho hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Purimāpattiyā</span>ti tena āpannāsu sambahulāsu āpattīsu sabbāpattīnaṃ puretarameva paṭicchannāya āpattiyā. <span class="bld">Mūladivase</span>ti paṭhamaṃ vītikkamadivase. <span class="bld">Vinicchite</span>ti ‘‘asukasaṃvacchare asukamāse asukadivase’’ti niyamite. <span class="bld">Samodhāya</span> pakkhipitvā dātabboti sambandho. <span class="bld">Vidhānato yācamānassā</span>ti vidhānato saṅghena dātabboti yojetabbaṃ, <span class="bld">samuccayakkhandhake</span> vuttena vidhinā yācamānassa tattheva vuttavidhinā saṅghena dātabboti attho. ‘‘Eso odhānasamodhānaparivāso’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para528-9"></a><span class="paranum">528-9</span>. Tathā vuccatīti sambandho. <span class="bld">Tāsaṃ agghavasena hī</span>ti <span class="bld">hi</span>-saddo hetumhi. <span class="bld">‘‘So</span>ti taṃsaddasambandhena ‘‘yo’’ti labbhati. Tatrāyaṃ yojanā – sambahulā…pe… tāsaṃ agghavasena tato ūnapaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ <a name="M1.0258"></a> samodhāya yo yasmā padātabbo parivāso, tasmā so yathā avayavatthavasena <a name="V1.0193"></a> ‘‘odhānasamodhāno’’ti parivāso vutto, tathā ‘‘agghasamodhāno’’ti vuccatīti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">sambahulāsū</span>ti yāsaṃ āpattīnaṃ parivasitukāmo, tāsu sambahulāsu āpattīsu, niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">‘‘Ekā vā’’</span>tiādi niddhāriyaniddeso. <span class="bld">Tāsaṃ</span> āpattīnaṃ. <span class="bld">Agghavasenā</span>ti gaṇanavasena, rattiparicchedavasenāti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tāsaṃ rattiparicchedavasenā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). ‘‘Padātabbo’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Tato</span>ti cirapaṭicchannāpattito. <span class="bld">Ūnapaṭicchannānaṃ āpattīna</span>nti ettha upayogatthe sāmivacanaṃ, ūnapaṭicchannāyo āpattiyo samodhāyāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para530"></a><span class="paranum">530</span>. Nānā sukkavissaṭṭhiādīni vatthūni yāsaṃ tā <span class="bld">nānāvatthukā,</span> nānāvatthukā saññā yāsaṃ āpattīnaṃ tā <span class="bld">nānāvatthukasaññāyo. Sabbā</span>ti ettha ‘‘yā’’ti seso, sukkavissaṭṭhiādikuladūsanāvasānā yā sabbā terasa saṅghādisesā āpattiyoti attho. <span class="bld">Tā sabbā</span>ti ettha pi-saddo vattabbo. <span class="bld">Dātabbo</span>ti ettha ‘‘parivāso’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tā sabbāpi ekato katvā dātabbo parivāsoti yojanā. Tassa terasa saṅghādisesāpattiyopi ekato katvāti attho. ‘‘Ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ…pe… ekaṃ kuladūsakaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ tāsaṃ āpattīnaṃ samodhānaparivāsaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācanāya ca tadanurūpāya ñattiyā ca kammavācāsu ca nāmaṃ <a name="M1.0259"></a> vatvā dātabbaparivāso <span class="bld">missako mato</span> ‘‘missakasamodhānaparivāso’’ti ñāto. Dve, tisso, catasso, atirekā ca āpannassāpi parivāsaṃ dentena iminā niyāmena vatthuṃ, nāmaṃ visesetvā gahetabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Samodhānaparivāsakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para531"></a><span class="paranum">531</span>. <span class="bld">Parivutthaparivāsassā</span>ti tividhe parivāse aññatarassa vasena parivutthaparivāsassa. <span class="bld">Uttari cha rattiyo</span>ti parivāsato uttari cha rattiyo, cha divaseti vuttaṃ hoti, ‘‘caritu’’nti seso, caraṇakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Mānattaṃ deyyanti yojanā, ‘‘saṅghenā’’ti sāmatthiyā <a name="V1.0194"></a> labbhati. <span class="bld">Samuccayakkhandhake</span> vuttanayena yojetvā chārattañca dātabbo, bhikkhumānanavidhi bhikkhussa dātabboti attho.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Parivutthaparivāsassā’’ti iminā paṭicchannamānattaṃ pakataṃ, tattha pabhede asati kasmā ‘‘paṭicchannāpaṭicchannavasā duve’’ti vuttanti? Pakatabhedamanapekkhitvā chārattamānatte labbhamānavisayabhedaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Evañhi sati samodhānamānatte ca ‘‘chārattaṃ mānattaṃ detū’’ti (cūḷava. 128) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttattā tampi gahetvā ‘‘tidhā’’ti kasmā na vuttanti? Tampi paṭicchannāpattiyā parivutthaparivāsasseva dātabbamānattanti paṭicchannamānattavacaneneva saṅgahitattā visuṃ na vuttaṃ. Teneva catubbidhe mānatte imehi dvīhi vinā dassetabbesu dvīsu mānattesu pakkhamānattamattaṃ ‘‘chādentiyā’’tiādigāthāya dassetvā samodhānamānattaṃ visuṃ na dassitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para534-6"></a><span class="paranum">534-6</span>. <span class="bld">Viniddiṭṭhappakāra</span>nti ‘‘parikkhittavihārassā’’tiādinā yathāvuttagāthādvayena niddiṭṭhappakāraṃ. <span class="bld">Ādiyitvāna taṃ</span> <a name="M1.0260"></a> <span class="bld">tesa</span>nti ettha ‘‘santike’’ti vakkhamānato labbhati. <span class="bld">Tesaṃ</span> catunnaṃ sammukhā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā taṃ vattaṃ samādiyitvāti attho. ‘‘Taṃ tesaṃ santike’’ti idaṃ ‘‘ārocetvā’’ti imināpi yujjati. Tesameva sammukhā nisinnena ‘‘ahaṃ bhante ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhi’’ntiādinā nayena <span class="bld">samuccayakkhandhakā</span>gataṃ ārocanaṃ katvā. Iminā antoaruṇe diṭṭhānaṃ aññesampi ārocanaṃ upalakkhitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nikkhipe santike tesaṃ vatta</span>nti ettha ‘‘aruṇe uṭṭhite’’ti ajjhāharitabbaṃ. Aruṇe uggate tesaṃ bhikkhūnaṃ sammukhā yathāvuttanayeneva nisīditvā ‘‘vattaṃ nikkhipāmi, mānattaṃ nikkhipāmī’’ti imesu dvīsu ekaṃ vā dvayameva vā vatvā vattaṃ nikkhipe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para537"></a><span class="paranum">537</span>. <span class="bld">Tassa</span> mānattassa. <span class="bld">Ratticchedādiko</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena vattabhedo gahito. Aṭṭhakathāvasena pāḷivasenāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para538"></a><span class="paranum">538</span>. Vīsatiyā <a name="V1.0195"></a> bhikkhūnaṃ vaggo samūho <span class="bld">vīsativaggo,</span> so eva <span class="bld">vīsativaggiko. Abbheyyā</span>ti osāreyya, abbhantaraṃ kareyyāti attho. <span class="bld">Vidhinā</span>ti samuccayakkhandhakāgatakkamena. <span class="bld">Abbhito</span>ti saṃvāsena anto kato, <span class="bld">pakatatto</span>ti pakatisabhāvo, āpattiṃ anāpannakālasadiso hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para539"></a><span class="paranum">539</span>. Āpattiṃ chādentiyā bhikkhuniyāti yojanā, ‘‘āpajjitvā’’ti seso, āpattiṃ āpajjitvā ‘‘āpatti cā’’tiādinā (vi. vi. 505) nayena pubbe dassitehi dasahi aṅgehi paṭicchādentiyā bhikkhuniyā attano āpattiṃ chādentiyā bhikkhuniyā. <span class="bld">Na ca āpattī</span>ti ettha <span class="bld">‘‘attano’’</span>ti iminā aññissā <a name="M1.0261"></a> āpattiṃ paṭicchādentiyā vajjapaṭicchādikāsaṅkhātapārājikāpattīti dīpitaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Bhikkhuniyā’’</span>ti iminā bhikkhussa dukkaṭāpattibhāvaṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para541"></a><span class="paranum">541</span>. Viruddhamatthaṃ nayati pajahatīti <span class="bld">vinayo,</span> vinicchayo, taṃ vinayapiṭakatthavinicchayavisesavisayaṃ sammohasaṅkhātaṃ viruddhaṃ paccatthikaṃ tadaṅgavasena pajahanato <span class="bld">vinayanaya</span>saṅkhātaṃ tato eva atibuddhidīpanaṃ, atisayena buddhiṃ dīpetīti <span class="bld">atibuddhidīpanaṃ,</span> taṃ vinayatthavinicchayakaṃ ñāṇapadīpaṃ visesena jālentaṃ. Vividhehi nayehi yuttatāya <span class="bld">vividhanayayutaṃ. Vinayanaye</span>ti vinayapiṭakassa parasantānapāpane, vinayavaṇṇanāyanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Saṅghādisesakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Aniyatakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para542-3"></a><span class="paranum">542-3</span>. Idāni <a name="V1.0196"></a> saṅghādisesakathānantaraṃ aniyatakathaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘rahonisajjassādenā’’</span>tiādi. Rahasi nisajjā <span class="bld">rahonisajjā,</span> tassā assādo rahonisajjassādo, tena <span class="bld">rahonisajjassādena,</span> methunadhammasannissitena kilesenāti attho. Vuttañhi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘rahonisajjassādoti methunadhammasannissitakileso vuccatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.451). ‘‘Raho nāma cakkhussa raho sotassa raho. Cakkhussa raho nāma na sakkā hoti akkhiṃ vā nikhaṇiyamāne bhamukaṃ vā ukkhipiyamāne sīsaṃ vā ukkhipiyamāne passituṃ. Sotassa raho nāma na sakkā hoti pakatikathā sotu’’nti (pārā. 445) <span class="bld">padabhājane</span> vuttarahesu <a name="M1.0262"></a> cakkhussa raho eva idhādhippeto. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘sotassa raho’ti āgataṃ, cakkhussa raheneva pana paricchedo veditabbo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.444-445).</p>
- <p class="bodytext">Cakkhussa rahattā ‘‘paṭicchanna’’nti imampi paṭicchannattā eva ‘‘alaṃkammaniya’’nti imampi saṅgaṇhāti. Nisajjasaddopādānena ‘‘āsane’’ti idampi gahitameva. <span class="bld">‘‘Mātugāmassa santikaṃ gantukāmo’’</span>ti iminā ‘‘mātugāmena saddhi’’nti idampi gahitameva. Evaṃ sāmatthiyā labbhamānapadopādānena yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjassādenāti vuttaṃ hoti. Cakkhussa rahabhāvena kuṭṭādipaṭicchanne teneva methunasevanakammassa anurūpe āsane tadahujātāyapi manussitthiyā saha nisajjassādarāgena samannāgato hutvāti attho. Ettha ‘‘mātugāmassā’’ti tadahujātampi itthiṃ gaṇhātīti kuto labbhatīti? ‘‘Mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, antamaso tadahujātāpi dārikā, pageva mahattarī’’ti (pārā. 445) <span class="bld">padabhājanato</span> labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Nivāsetī’’</span>ti iminā ‘‘kāyabandhanaṃ bandhati, cīvaraṃ pārupatī’’ti idaṃ lakkhīyati. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti yathāvuttaṃ payogato pubbāparapayoge saṅgaṇhāti. Teneva <span class="bld">‘‘payoge ca payoge cā’’</span>ti vicchāpayogo kato. Nisīdato cassa dukkaṭanti yojanā. ‘‘Ubhinnampi nisajjāya pācittiya’’nti vakkhamānattā dukkaṭaṃ sandhāya ekakassa nisīdatoti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para544"></a><span class="paranum">544</span>. <span class="bld">Nisajjāya</span> <a name="V1.0197"></a> <span class="bld">ubhinnampī</span>ti ettha ‘‘saki’’nti seso, ubhinnaṃ nisajjāpūraṇavasena aññamaññassa pure vā pacchā vā ekakkhaṇe <a name="M1.0263"></a> vā mātugāmassa vā bhikkhussa vā ekavāraṃ nisajjāyāti vuttaṃ hoti. Vuttañhetaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘mātugāme nisinne bhikkhu upanisinno vā hotī’’tiādi (pārā. 445). Hoti pācittiyanti yojanā. Payogagaṇanāya ca honti pācittiyānīti gahetabbaṃ, mātugāmassa vā bhikkhuno vā ubhinnaṃ vā uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ upanisīdanapayogagaṇanāya cāti attho. ‘‘Āpattīhipi tīhipī’’ti vakkhamānattā <span class="bld">pācittiya</span>ggahaṇaṃ pārājikasaṅghādisesānaṃ upalakkhaṇaṃ hoti, tīsu ekaṃ hotīti vuttaṃ hoti. Ettha <span class="bld">‘‘payogagaṇanāyā’’</span>ti idaṃ pārājikāya na labbhati ekapayogeneva sijjhanato. Kāyasaṃsaggasaṅghādiseso, pana sarīrato punappunaṃ viyujjitvā phusanena pācittiyañca yathāvuttanayeneva labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bahūsupi</span> mātugāmesu <span class="bld">bahukāni</span> pācittiyāni hontīti yojanā. Bahūsu mātugāmesu nisinnesu nisinnānaṃ gaṇanāya ekeneva payogena bahūni pācittiyāni ca saṅghādisesā ca honti. ‘‘Payogagaṇanāya cā’’ti imassa etthāpi yujjamānattā tāsu visuṃ visuṃ uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdantīsu, sayañca uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdato tāsaṃ gaṇanāya āpajjitabbāpattiyo payogagaṇanāya ca bahū hontīti idaṃ labbhati. Etthāpi pana pārājikaṃ na labbhati, saṅghādiseso, pācittiyañca labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para545"></a><span class="paranum">545</span>. Samīpe ṭhitopi andho anāpattiṃ na karotīti sotassa rahabhāve asatipi padhānabhūtassa ‘‘cakkhussa raho’’ti imassa aṅgassa vijjamānattā vuttaṃ <span class="bld">‘‘antodvādasahatthake’’</span>ti, iminā savanūpacāre vijjamānepīti vuttaṃ hoti. Itthīnaṃ tu satampi ca na karoti anāpattinti <a name="M1.0264"></a> yojanā, viññuno purisassa asannihitabhāvenāti adhippāyo. <span class="bld">‘‘Itthīnampi satampi cā’’</span>ti likhanti, tatopi ayameva pāṭho sundaro. <span class="bld">Pi</span>-saddo vā tu-saddatthe daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para546"></a><span class="paranum">546</span>. <span class="bld">Nipajjitvā</span>ti ettha ‘‘samīpe’’ti seso, ‘‘niddāyantopī’’ti etassa visesakena <span class="bld">‘‘nipajjitvā’’</span>ti iminā nisīditvā niddāyantoti imassa nivattitattā samīpe nisīditvā niddāyantopi anandho manussapuriso anāpattiṃ karotīti labbhati. <span class="bld">‘‘Kevala’’</span>nti visesanena balavaniddūpagato <a name="V1.0198"></a> gahitoti tathā ahutvā antarantarā āpannāpanne vinicchinitvā pavattamānāya kapiniddāya niddāyantopi anāpattiṃ karotīti ayamattho labbhati. ‘‘Pihitadvāragabbhassā’’ti vattabbe majjhapadalopīsamāsavasena <span class="bld">‘‘pihitagabbhassā’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Dvāre’’</span>ti iminā dvārekadesabhūtaṃ ummāraṃ vā taṃsamīpaṃ vā upacārena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Sace gabbho pihitadvāro na hoti, anāpattīti byatirekato dassitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para547"></a><span class="paranum">547</span>. Imasmiṃ aniyatasikkhāpade <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> anāpattivāre asatipi ‘‘yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ raho paṭicchanne āsane nisajjaṃ kappeyya, pācittiya’’nti (pāci. 285) pañcamassa acelakavaggassa catutthasikkhāpade anāpattivāre ‘‘anāpatti yo koci viññū puriso dutiyo hoti, tiṭṭhati na nisīdati, arahopekkho, aññavihito nisīdati, ummattakassa ādikammikassā’’ti (pāci. 288) vutte anāpattivāre saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘anandhe satī’’</span>tiādi. ‘‘Etassa samīpe’’ti pakaraṇato labbhati. Idha pulliṅganiddesena puriso labbhati, ‘‘tenāpi abālena bhavitabbaṃ, manussajātikena bhavitabba’’nti idañca <a name="M1.0265"></a> <span class="bld">‘‘viññusmi’’</span>nti iminā labbhati. Andhasadisaniddūpagatapaṭipakkhavācianandhapadena ‘‘aniddāyante’’ti labbhati, manāpāmanāpaṃ jānante aniddāyante manussapurise dassanūpacārassa anto vijjamāneti attho.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Nisajjapaccayā doso natthī’’ti iminā sambandho, evarūpe raho āsane mātugāmena saddhiṃ nisinnapaccayā āpatti natthīti attho. <span class="bld">‘‘Ṭhitassā’’</span>ti imināpi tadeva padaṃ yojetabbaṃ. Viññumhi paṭibale manussapurise asannihitepi tathāvidhe raho āsane mātugāme āsane nisinnepi sayānepi ṭhitepi sayaṃ ṭhitassa nisajjāya abhāvā tappaccayā āpatti na hotīti attho. <span class="bld">Arahasaññino nisajjapaccayā doso natthī</span>ti raho āsane mātugāmena saddhiṃ nisajjantassāpi ‘‘raho’’ti saññārahitassa nisīdato nisajjapaccayā anāpattīti attho. Vikkhittacetaso nisajjapaccayā doso natthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para548"></a><span class="paranum">548</span>. Ettāvatā pācittiyāpattimattato anāpattippakāraṃ dassetvā idāni imassa sikkhāpadassa aniyatavohārahetubhūtāhi tīhi āpattīhi anāpattipakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘na doso’’</span>tiādi. <span class="bld">Āpattīhipi tīhipī</span>ti ‘‘nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena <a name="V1.0199"></a> kāretabbo pārājikena vā saṅghādisesena vā pācittiyena vā’’ti (pārā. 444) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttāhi ‘‘paṭhamapārājikāpattikāyasaṃsaggasaṅghādisesāpattipācittiyāpattī’’ti imāhi tīhipi āpattīhīti vuttaṃ hotīti.</p>
- <p class="centered">Paṭhamāniyatakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para549"></a><span class="paranum">549</span>. Vattabbabhāvenādhikatadutiyāniyatavinicchayato paṭhamāniyate vuttavinicchayehi samaṃ vinicchayaṃ pahāya tattha <a name="M1.0266"></a> avuttaṃ imasseva vinicchayavisesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘anandhā’’</span>tiādi. Idha duṭṭhullavācāsaṅghādisesassāpi gahitattā tato anāpattikaraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘abadhiro’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Anandho abadhiro</span>ti ‘‘puriso’’ti idaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Itthī’’ti idaṃ sandhāya ‘‘anandhābadhirā’’ti gahetabbaṃ. Evamuparipi. Tenāpi savanūpacārantogadhena bhavitabbanti dassetuṃ <span class="bld">‘‘antodvādasahatthaṭṭho’’</span>ti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para550"></a><span class="paranum">550</span>. <span class="bld">‘‘Andho abadhiro anāpattiṃ na karotī’’</span>ti idaṃ kāyasaṃsaggasaṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Badhiro vāpi cakkhumā, na karoti anāpatti’’</span>nti idaṃ pana duṭṭhullavācāsaṅghādisesaṃ sandhāya vuttanti evamettha sandhāya bhāsitattho veditabbo.</p>
- <p class="bodytext">Purimāniyatakathāya avuttavisesassa dutiyāniyatakathāya vattumicchitattā ayampi viseso idha vattabbo. Koyaṃ viseso, yo idha vattabboti ce? Tattha ‘‘paṭicchanne āsane alaṃkammaniye’’ti (pārā. 444) vuttaṃ āsanaṅgadvayaṃ idha ‘‘na heva kho pana paṭicchannaṃ āsanaṃ hoti nālaṃkammaniya’’nti (pārā. 453) nisedhetvā ‘‘alañca kho hoti mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsitu’’nti (pārā. 453) idaṃ apubbaṅgaṃ vuttaṃ. Tatra mātugāmoti antamaso tadahujātāpi dārikā gahitā, idha ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti (pārā. 454) viññū paṭibalo mātugāmova vutto. Tattha ‘‘pārājikena vā saṅghādisesena vā pācittiyena vā’’ti (pārā. 444) tisso āpattiyo vuttā, idha ‘‘nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno dvinnaṃ dhammānaṃ aññatarena <a name="M1.0267"></a> kāretabbo saṅghādisesena vā pācittiyena vā’’ti (pārā. 453) dveyeva āpattiyo vuttā. Saṅghādisesesu ca tattha ‘‘sā ce evaṃ vadeyya ‘ayyo <a name="V1.0200"></a> mayā diṭṭho nisinno mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto’ti, so ca taṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo’’ti (pārā. 448) kāyasaṃsaggasaṅghādisesova vutto, idha so ca vutto, ‘‘sā ce evaṃ vadeyya ‘ayyassa mayā sutaṃ nisinnassa mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsentassā’ti, so ca taṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo’’ti (pārā. 455) duṭṭhullavācāsaṅghādiseso ca vutto. Ettako ubhinnamaniyatānaṃ viseso.</p>
- <p class="bodytext">Ayaṃ kasmā na vuttoti? Ayaṃ sambodhavatthuviseso vattumicchito pana aṭṭhakathāgatavinicchayavisesatoti tasmā na vuttoti daṭṭhabbo. <span class="bld">Tisamuṭṭhānamevidaṃ</span> kāyacittavācācittakāyavācācittavasena tīṇi samuṭṭhānāni etassāti katvā.</p>
- <p class="bodytext">Imehipi dvīhi aniyatasikkhāpadehi sikkhāpadantaresu paññattāyeva āpattiyo, anāpattiyo ca dassitā, na koci āpattiviseso vutto, tasmā kimetesaṃ vacanenāti? Vuccate – vinayavinicchayalakkhaṇaṃ ṭhapetuṃ bhagavatā uppanne vatthumhi dve aniyatā paññattā. Kathaṃ? Evarūpāyapi saddheyyavacanāya upāsikāya vuccamāno paṭijānamānova āpattiyā kāretabbo, na appaṭijānamāno, tasmā ‘‘yāya kāyaci āpattiyā yena kenaci codite paṭiññātakaraṇaṃyevaṅgaṃ kātabba’’nti imehi sikkhāpadehi vinicchayalakkhaṇaṃ ṭhapitanti veditabbaṃ. Atha kasmā bhikkhunīnaṃ aniyataṃ <a name="M1.0268"></a> na vuttanti? Idameva lakkhaṇaṃ sabbattha anugatanti na vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Dutiyāniyatakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Aniyatakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Nissaggiyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para551"></a><span class="paranum">551</span>. Evaṃ aniyatakathaṃ dassetvā idāni nissaggiyakathaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘khoma’’</span>ntiādi<a name="V1.0201"></a>. <span class="bld">Khoma</span>nti evaṃnāmakaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Khoma</span>nti gacchavisesassa nāmaṃ, tassa vākehi katacīvaraṃ kāraṇopacāravohāravasena ‘‘khoma’’nti vuttaṃ. <span class="bld">Kappāsa</span>nti kappāsasuttamayaṃ cīvaraṃ, idampi vuttanayeneva ‘‘kappāsa’’nti vuccati. <span class="bld">Koseyyaṃ</span> nāma kosakārakimikosaṃ, kosena nibbattaṃ suttaṃ koseyyaṃ. Idha pana tena koseyyasuttena nibbattaṃ cīvaraṃ ‘‘koseyya’’nti vuttaṃ. <span class="bld">Sāṇa</span>nti sāṇavākasuttehi vāyitvā katacīvaraṃ. Idañca khomaṃ viya daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Bhaṅga</span>nti khomasuttādīni sabbāni, ekaccāni vā missetvā katacīvaraṃ. Idampi karaṇappakārena laddhanāmakaṃ. ‘‘Bhaṅgaṃ nāma ekā gacchajāti, tassā vākamayasuttehi vāyitvā katacīvara’’nti keci. Imasmiṃ pakkhe khomaṃ viya gahetabbaṃ. <span class="bld">Kambala</span>nti manussalomavāḷalomaṃ vinā sesalomehi vāyitvā katacīvaraṃ vuttanti. Idaṃ ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvara’’nti (pārā. 463) <span class="bld">padabhājane</span> ca ‘‘khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅga’’nti (pārā. aṭṭha. 2.462-463) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ca vuttaṃ sandhāyāha. <span class="bld">‘‘Jātito’’</span>ti <a name="M1.0269"></a> idaṃ pamāṇādibhedassa vakkhamānattā vuttaṃ. <span class="bld">Jātito</span>ti khomādisāmaññato. Sāmaññañhi ‘‘jātī’’ti vuccati. Dīgharassathūlasukhumanīlapītādibhedabhinnānaṃ sabbesaṃ vatthāvayavānaṃ saṅgāhikakhomasuttamayatāsāmaññaṃ jātīti vuttaṃ hoti. Evaṃ sesesupi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para552"></a><span class="paranum">552</span>. <span class="bld">Dukūla</span>nti evaṃnāmakaṃ rukkhavākamayacīvaraṃ. <span class="bld">Pattuṇṇa</span>nti pattuṇṇadese sañjātavatthaṃ. ‘‘Pattuṇṇaṃ koseyyaviseso’’ti <span class="bld">abhidhānakose</span> vuttaṃ. <span class="bld">Cina</span>nti cinadese uppannavatthaṃ. <span class="bld">Somārapaṭṭaka</span>nti somāradese uppannavatthaṃ. <span class="bld">‘‘Somāracinapaṭaka’’</span>ntipi likhanti, soyevattho. <span class="bld">Iddhija</span>nti ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā nibbattaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Devadinna</span>nti devatāhi dinnaṃ cīvaraṃ. Tañhi kapparukkhe nibbattaṃ, jāliniyā devakaññāya anuruddhattherassa dinnavatthasadisaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti jātito chabbidhassa kappiyacīvarassa. <span class="bld">Idaṃ</span> chabbidhacīvaraṃ yathārahaṃ anulomikaṃ vuttanti attho. Dukūlañhi sāṇassa anulomaṃ vākamayattā, pattuṇṇādīni koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā, iddhijampi khomādīnaṃyeva aññataraṃ hotīti tesaṃ anulomaṃ, devadinnampi khomādīnaṃyeva anulomaṃ hoti tesaṃ aññatarabhāvato. Yathāha –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Sāṇassa tu dukūlañhi, iddhijaṃ devadinnakaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Khomādīnaṃvasiṭṭhaṃtu, koseyyassānulomika’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para553"></a><span class="paranum">553</span>. Tiṇṇaṃ <a name="V1.0202"></a> cīvarānaṃ samāhāro <span class="bld">ticīvara</span>nti pamāṇayuttaṃ saṅghāṭiādināmena adhiṭṭhitacīvarasseva nāmattā tadeva vuccati. Gaṇanavasena yaṃ kiñci cīvarattayaṃ na vattabbaṃ. Samuddekadesopi yathā ‘‘samuddo’’ti vuccati, evaṃ adhiṭṭhitesu tīsu cīvaresu aññataraṃ ‘‘ticīvara’’nti vuccati. <span class="bld">Parikkhāracoḷa</span>nti <a name="M1.0270"></a> saṅghāṭiādivisiṭṭhanāmehi anadhiṭṭhitaṃ ‘‘anujānāmi bhikkhave āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimaṃ cīvara’’nti (pārā. 358) anuññātaṃ pacchimacīvarapariyantaṃ katvā katākatassa yassa kassaci cīvarassa ruḷhisaññā.</p>
- <p class="bodytext">Mukhaṃ sandamānalālaṃ puñchati etenāti <span class="bld">mukhapuñchana</span>nti kapolato niccaṃ sandamānalālānaṃ puñchanatthāya anuññātassa cīvaravisesassa nāmaṃ. Nisīdanti etthāti <span class="bld">nisīdana</span>nti ca bhikkhūnaṃ attharitvā nisīdituṃ anuññātassa cīvarassa nāmaṃ. <span class="bld">Adhiṭṭheyyā</span>ti ‘‘imaṃ kaṇḍuppaṭicchādi’’ntiādinā (vi. vi. 585) vakkhamānanayena nāmaṃ gahetvā adhiṭṭheyyāti attho. <span class="bld">Paccattharaṇameva cā</span>ti saṅghike mañcapīṭhe sarīrasamphusanena āpajjitabbāya āpattiyā mocanatthāya tattha attharitvā paribhogatthāya anuññātaṃ paccattharaṇacīvarañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para554"></a><span class="paranum">554</span>. <span class="bld">Ekāha</span>nti vasanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Ticīvara</span>nti ticīvarena. <span class="bld">Vippavaseyyā</span>ti ‘‘saṅghāṭiyā vā uttarāsaṅgena vā antaravāsakena vā’’ti (pārā. 476) vuttattā ekadese samudāyopacāravasena avayavassa vacanato tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarenātipi vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘vinā’’ti idaṃ paccāmasati. <span class="bld">Adhiṭṭhā</span>ti adhiṭṭhāyāti gahetabbaṃ ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’ti (ma. ni. 1.22, 23; a. ni. 6.58) yathā, ettha ‘‘vaḷañjiyamāna’’nti seso, adhiṭṭhāya vaḷañjiyamānaṃ nisīdanaṃ tathā vinā catumāsaṃ na vaseyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para555"></a><span class="paranum">555</span>. <span class="bld">Kappiya</span>nti kappiyakāraṇaṃ nīlādivaṇṇabhedakaraṇaṃ. <span class="bld">Kappiya</span>nti ca kāraṇe kāriyūpacārena gahetabbaṃ. <span class="bld">Binduṃ datvā</span>ti ‘‘nīlaṃ vā kaddamaṃ vā kāḷasāmaṃ vā’’ti (pāci. 368) vuttalohamalādinā <a name="M1.0271"></a> yena kenacipi maṅgulapiṭṭhippamāṇādikaṃ binduṃ datvā. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu adhiṭṭhātabbesu ticīvarādīsu, niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Ticīvara</span>nti niddhāritabbaṃ. <span class="bld">Upapanna</span>nti yuttaṃ. <span class="bld">Pamāṇenā</span>ti anantaraṃ vakkhamānena pamāṇena. <span class="bld">Adhiṭṭhātabba</span>nti ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā <a name="V1.0203"></a> vakkhamānanayena nāmaṃ vatvā adhiṭṭhātabbaṃ. <span class="bld">Eva</span>kārena pana nāmaṃ vatvā na vikappetabbanti dasseti. Esa nayo sesacīvaresupi. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘anujānāmi bhikkhave ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ, na vikappetu’’ntiādi (mahāva. 358). Tasmā ticīvarādīni adhiṭṭhahantena ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā nāmaṃ vatvā adhiṭṭhātabbaṃ. Vikappentena pana ‘‘imaṃ saṅghāṭi’’ntiādinā tassa cīvarassa nāmaṃ aggahetvā ‘‘imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vikappetabbaṃ. Ticīvaraṃ vā hotu aññaṃ vā, yadi taṃ taṃ nāmaṃ gahetvā vikappeti, avikappitaṃ hoti atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhati. Taṃ cīvaranti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para556-7"></a><span class="paranum">556-7</span>. ‘‘Upapannaṃ pamāṇenā’’ti ettha vuttappamāṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pacchimantenā’’</span>tiādi. Saṅghaṭitaṭṭhena <span class="bld">saṅghāṭi</span>. Vatthakhaṇḍāni sibbanakammena saṅghaṭetvā katattā ‘‘saṅghāṭī’’ti cīvarānaṃ sāmaññanāmaṃ. Idha pana ruḷhiyā antaravāsakādivisesanāmabyatiritte cīvaravisese vattati. <span class="bld">Muṭṭhipañcakā</span>ti ettha ekādīnamaṭṭhārasantānaṃ saṅkhyāsaddānaṃ saṅkhyeyye vattamānattā pañcasaddo cīvarappamāṇappakaraṇato labbhamānahatthasaṅkhātarataneyeva pavattati, teneva muṭṭhisaddopi uttarapadalopena muṭṭhiratane vattati. Pañcannaṃ pūraṇo <span class="bld">pañcamo,</span> muṭṭhiyā pañcamo <span class="bld">muṭṭhipañcamo</span>. Muṭṭhipañcamo parimāṇametissāti ‘‘muṭṭhipañcamakā’’ti vattabbe ma-kāralopena ‘‘muṭṭhipañcakā’’ti saṅghāṭi vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Muṭṭhittikā</span>ti <a name="M1.0272"></a> ettha vuttanayena saṅkhyeyye vattamāno <span class="bld">ti</span>-saddo cīvarappamāṇappakaraṇato labbhamānahatthasaṅkhātarataneyeva vattati, teneva muṭṭhisaddopi uttarapadalopena muṭṭhiratane vattati. Tiṇṇaṃ pūraṇo <span class="bld">tatiyo,</span> muṭṭhiyā tatiyo <span class="bld">muṭṭhitatiyo,</span> muṭṭhitatiyo parimāṇametissāti ‘‘muṭṭhitatiyakā’’ti vattabbe tiya-paccayalopena ‘‘muṭṭhittikā’’ti saṅghāṭiyeva vuccati. Evamuparipi. <span class="bld">Tiriya</span>nti tiriyato.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Uttamantenā</span>ti ukkaṭṭhaparimāṇantena. <span class="bld">Satthuno cīvarūnāpī</span>ti ‘‘tatridaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇaṃ, dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ cha vidatthiyo’’ti (pāci. 548) vuttappamāṇasugatacīvarato ūnāpi. <span class="bld">Pi</span>-saddo sambhāvane, ukkaṭṭhaparicchedena tattakampi vaṭṭati, tato ce ūnaṃ vattabbameva natthīti attho. Antadvayasandassanena ubhayamajjhe yaṃ pahonakaruccanakappamāṇaṃ, taṃ gahetabbanti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para558"></a><span class="paranum">558</span>. <span class="bld">Muṭṭhipañcaka</span>saddo <a name="V1.0204"></a> pubbe vuttanayenidha dīghante vattati. Muṭṭhipañcako dīghanto yassa, yasmiṃ vā pamāṇeti viggaho, dīghantato muṭṭhipañcakappamāṇenāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Muṭṭhipañcama’’</span>ntipi likhanti. <span class="bld">Tiriyantato</span>ti vitthārantato. Aḍḍhahattho <span class="bld">aḍḍho</span> uttarapadalopena, so teyyo tatiyo yassa pamāṇassāti gahetabbaṃ, taṃ, aḍḍhateyyaratanappamāṇaṃ hotīti attho. <span class="bld">Dvihatthaṃ vā</span>ti dve hatthā yassa pamāṇassāti viggaho, dviratanappamāṇaṃ vā hotīti attho. Idañca ‘‘tiriyaṃ dvihatthopi vaṭṭati. Pārupanenapi hi sakkā nābhiṃ paṭicchādetu’’nti (pārā. aṭṭha. 2.469) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatattā vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Sese antaravāsake’’</span>ti idaṃ yathāvuttaparimāṇena parimitacīvaranidassanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para559"></a><span class="paranum">559</span>. <span class="bld">Ahatāhatakappāna</span>nti <a name="M1.0273"></a> ettha ‘‘vatthāna’’nti seso. <span class="bld">Ahatānaṃ vatthāna</span>nti navavatthānaṃ. Ahatato kiñci ūnāni <span class="bld">ahatakappāni,</span> tesaṃ navavohārūpagānaṃ katipayadhotānaṃ vatthānanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Saṅghāṭī</span>ti saṅghāṭināmakacīvaraṃ. <span class="bld">Diguṇā</span>ti dupaṭṭakatā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para560"></a><span class="paranum">560</span>. <span class="bld">Utuddhaṭāna</span>nti atikkantadivasānaṃ, bahukālaṃ nivāsetvā pariccattānanti vuttaṃ hoti. Atha vā yāni ututo uddhaṭāni, tesaṃ vatthānanti gahetabbaṃ, tiṇṇaṃ utūnamaññataraṃ atikkamitvā ṭhitānaṃ purāṇavatthānanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Cīvarāna</span>nti cīvaratthāni vatthāneva gahitāni. <span class="bld">Catugguṇā</span>ti catupaṭṭā. <span class="bld">Sesā duve</span>ti antaravāsakauttarāsaṅgā dve. <span class="bld">Yathāsukha</span>nti yathāruci. <span class="bld">Paṃsukūla</span>nti susānādīsu patitapilotikacīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para561"></a><span class="paranum">561</span>. <span class="bld">‘‘Tīṇipī’’</span>tiādīsu ‘‘ticīvare kayiramāne sabbaṃ chinnakaṃ nappahotī’’ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatavatthumhi ‘‘anujānāmi bhikkhave dve chinnakāni ekaṃ achinnaka’’nti (mahāva. 360) ādivacanato ‘‘cīvara’’nti seso. <span class="bld">Chinditabba</span>nti vatthāni chinditvā sibbetvā kātabbaṃ. <span class="bld">Pahoti ce</span>ti vatthāni chinditvā karaṇe yadi cīvarassa pahoti. <span class="bld">Sabbesū</span>ti tīsu cīvaresu. <span class="bld">Appahontesū</span>ti vatthānaṃ chinditvā sibbanena appahontesu. <span class="bld">Anvādhika</span>nti vatthe ūnātirekaṃ apanetvā āgantukapattasaṅkhātaṃ anuvātaṃ cīvarassa pariyante, majjhe ca yathārahaṃ dīgharassaparimāṇayuttaṃ alliyāpetabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para562"></a><span class="paranum">562</span>. <span class="bld">Acchinnaṃ vā</span>ti yathāvuttanayena acchinnaṃ vā. <span class="bld">Anādinna</span>nti anādinnaāgantukapattaṃ<a name="V1.0205"></a>. <span class="bld">Ticīvara</span>nti tīsu cīvaresu ekekanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Dubbhogenā</span>ti duṭṭhu paribhogena<a name="M1.0274"></a>. Yathā paribhuttaṃ nassati, tathā kiliṭṭhānaṃ dhovanādimakatvā nivāsanādinā paribhogena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para563-4"></a><span class="paranum">563-4</span>. <span class="bld">Kusi</span>nti āyāmato ca vitthārato ca anuvātaṃ cīvaramajjhe tādisameva dīghapattañca. Vuttañhetaṃ <span class="bld">cīvarakkhandhaaṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kusīti āyāmato ca vitthārato ca anuvātādīnaṃ dīghapattānametaṃ adhivacana’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). <span class="bld">Aḍḍhakusi</span>nti anuvātasadisaṃ cīvaramajjhe tattha tattha rassapattaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘aḍḍhakusīti antarantarā rassapattānaṃ nāma’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). <span class="bld">Maṇḍala</span>nti ekekasmiṃ khaṇḍe mahāmaṇḍalaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘maṇḍalanti pañcakhaṇḍikacīvarassa ekekasmiṃ khaṇḍe mahāmaṇḍala’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). <span class="bld">Aḍḍhamaṇḍala</span>nti maṇḍalassa anto nivesiyamānaṃ khuddakamaṇḍalaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘aḍḍhamaṇḍalanti khuddakamaṇḍala’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). <span class="bld">Vivaṭṭa</span>nti maṇḍalaṃ, aḍḍhamaṇḍalañcāti dve ekato katvā sibbitaṃ vemajjhe khaṇḍaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘vivaṭṭanti maṇḍalañca aḍḍhamaṇḍalañca ekato katvā sibbitaṃ majjhimakhaṇḍa’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). <span class="bld">Anuvivaṭṭa</span>nti majjhimakhaṇḍassa ubhosu passesu sibbitaṃ tatheva dvimaṇḍalapattaṃ khaṇḍadvayaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘anuvivaṭṭanti tassa ubhosu passesu dve khaṇḍānī’’ti (mahāva. aṭṭha. 345). <span class="bld">Bāhanta</span>nti tesaṃ anuvivaṭṭānaṃ bāhirapasse sibbitaṃ bāhirakhaṇḍadvayaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘bāhantanti tesaṃ anuvivaṭṭānaṃ bahi ekekaṃ khaṇḍa’’nti (mahāva. aṭṭha. 345).</p>
- <p class="bodytext">Pañcannaṃ samāhāro <span class="bld">pañcakaṃ,</span> dassitappakārapañcakhaṇḍehi sibbitacīvaraṃ pañcakaṃ nāma. <span class="bld">Ādi</span>-saddena sattakhaṇḍādīhi sibbitacīvarānaṃ gahaṇaṃ. Tenevetthāha <span class="bld">‘‘kattabbaṃ tu ticīvara’’</span>nti. Sattakhaṇḍassa cīvarassa ekaṃ majjhimakhaṇḍaṃ vivaṭṭanāmameva hoti, tassa ubhosu passesu dve dve khaṇḍāni <a name="M1.0275"></a> cūḷānuvivaṭṭamahānuvivaṭṭasaṅkhātāni anuvivaṭṭanāmāneva honti. Vuttañcetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘atha vā anuvivaṭṭanti vivaṭṭassa ekapassato dvinnaṃ, ekapassato dvinnanti catunnampi khaṇḍānametaṃ nāma’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). <span class="bld">Bāhanta</span>nti dvīsu pariyantesu sibbanīyaṃ bāhirakhaṇḍadvayaṃ, tañca saṅghaṭetvā bāhamatthake ṭhapiyamānattā ‘‘mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’tiādīsu viya ādheyye ādhāropacāravasena bāhāti ca cīvarassa pariyantāvayavattā ‘‘anta’’nti ca vuccati. Vuttampi cetaṃ ‘‘bāhantanti suppamāṇaṃ cīvaraṃ pārupantena saṃharitvā bāhāya <a name="V1.0206"></a> upari ṭhapitā ubho antā bahimukhā tiṭṭhanti, tesaṃ etaṃ nāma’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Idaṃ sattakhaṇḍacīvarameva <span class="bld">mahāaṭṭhakathāyaṃ</span> vihitanti idānipi tadeva vaṭṭati. Vuttampi cetaṃ ‘‘ayameva hi nayo mahāaṭṭhakathāyaṃ vutto’’ti. Bhikkhunā kusiṃ…pe… bāhantampicāti sabbaṃ vidhiṃ dassetvāva chinnaṃ pañcakādippabhedakaṃ samaṇasāruppaṃ ticīvaraṃ kattabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para565-6"></a><span class="paranum">565-6</span>. Yathāvuttavidhiṃ avirādhetvā cīvaraṃ kappabinduṃ datvā saṅghāṭiādināmena adhiṭṭhāya paribhuñjantassa adhiṭṭhānaṃ kathaṃ bhijjatīti āha <span class="bld">‘‘dānenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Dānenā</span>ti aññassa dānena. <span class="bld">Acchijjagāhenā</span>ti aññena acchinditvā gahaṇena. <span class="bld">Vissāsaggahaṇena cā</span>ti attani vissāsena aññassa gahaṇena. <span class="bld">Hīnāyāvattanenā</span>ti sikkhaṃ appaccakkhāya gihibhāvūpagamanena aññassa dāne viya cīvare nirālayabhāveneva pariccattā.</p>
- <p class="bodytext">Keci pana <span class="bld">‘‘hīnāyāvattanenā</span>ti bhikkhuniyā gihibhāvūpagamanenāti evamatthaṃ gahetvā bhikkhu pana vibbhantopi yāva sikkhaṃ na paccakkhāti, tāva bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatī’’ti <a name="M1.0276"></a> vadanti, taṃ na gahetabbaṃ ‘‘bhikkhuniyā hīnāyāvattanenā’’ti visesetvā avuttattā, bhikkhuniyā ca gihibhāvūpagamane adhiṭṭhānavijahanaṃ visuṃ vattabbanti natthi tassā vibbhamaneneva assamaṇibhāvato.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sikkhāyā</span>ti bhikkhusikkhāya. <span class="bld">Pahānenā</span>ti paccakkhānena. Sikkhāpaccakkhānaṃ panettha sace bhikkhuliṅge ṭhito sikkhaṃ paccakkhāti, tassa kāyalaggampicīvaraṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti dassanatthaṃ gahitaṃ. <span class="bld">‘‘Sikkhāya ca pahānato’’</span>ti ca likhanti, taṃ ‘‘hīnāyāvattanenāpi, sikkhāya ca pahānato’’ti pāṭhakkame sati yujjati. Yathāvutto pana pāṭho ‘‘sikkhāya ca pahānena, hīnāyāvattanenapī’’ti pāṭhakkame yujjati. Yathā tathā vā hotu, na koci virodho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paccuddhārenā</span>ti cīvarassa paccuddharaṇena. ‘‘Kālakiriyāyā’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">vināsenā</span>ti cīvarasāmikassa jīvitavināsova vuccatīti. <span class="bld">Liṅgassa parivattanā</span>ti bhikkhussa itthiliṅgaparivattanā, bhikkhuniyā purisaliṅgaparivattanāti evaṃ ubhayathā liṅgassa parivattanena. <span class="bld">Sabbaṃ</span> <a name="V1.0207"></a> navavidhampi cīvaraṃ. <span class="bld">Adhiṭṭhāna</span>nti ettha ‘‘imehi aṭṭhahī’’ti seso. Vuttovāyamattho <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tattha purimehi aṭṭhahi sabbacīvarāni adhiṭṭhānaṃ vijahantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469). <span class="bld">Bhijjatī</span>ti pajahati. Chiddassa bhāvo <span class="bld">chiddabhāvo,</span> tasmiṃ, chidde sati chidde jāteti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ticīvara</span>nti tīsu cīvaresu aññataranti vuttaṃ hoti. Ticīvarameva vāti gahetabbaṃ. Vuttañca ‘‘chiddabhāvena pana ticīvarassevā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para567"></a><span class="paranum">567</span>. Kīvappamāṇe chidde jāteti āha <span class="bld">‘‘kaniṭṭhassā’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Kaniṭṭha…pe… māṇaka’’</span>nti iminā heṭṭhimaparicchedaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para568"></a><span class="paranum">568</span>. <span class="bld">Eko</span> <a name="M1.0277"></a> <span class="bld">tantupī</span>ti dīghato vā tiriyato vā ekampi suttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para569"></a><span class="paranum">569</span>. Jiṇṇaṭṭhāne aggaḷaṃ dentena tecīvarikena vattitabbavidhiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘paṭhama’’</span>ntiādi. <span class="bld">Paṭhama</span>nti chinnaṭṭhānassa chindanato pubbeyeva. <span class="bld">Aggaḷaṃ datvā</span>ti vatthakhaṇḍaṃ alliyāpetvā. <span class="bld">Rakkhatī</span>ti ettha ‘‘adhiṭṭhāna’’nti anuvattate, ‘‘tecīvariko bhikkhū’’ti labbhati, evaṃ vatthakhaṇḍaṃ alliyāpento tecīvariko bhikkhu adhiṭṭhānaṃ rakkhatīti vuttaṃ hoti. Vipariyāyena adhiṭṭhānaṃ bhindatīti labbhati. Paṭhamaṃ dve koṭiyo ghaṭetvāti yojanā. Majjhe jiṇṇaṃ adhiṭṭhitacīvaraṃ majjhe chindanto tato pubbeyeva dve koṭiyo ekato ghaṭetvā sibbitvā. <span class="bld">Pacchā</span>ti koṭighaṭanato pacchā. <span class="bld">Chindatī</span>ti majjhaṃ ubhayakoṭiṃ kātuṃ chindati. <span class="bld">Rakkhatī</span>ti vuttappakārameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para570"></a><span class="paranum">570</span>. Ticīvare kattha jātaṃ chiddamadhiṭṭhānaṃ bhindatīti āha <span class="bld">‘‘caturaṅgulā’’</span>tiādi. Cattāri ca aṭṭha ca <span class="bld">caturaṭṭhaṃ,</span> catunnaṃ aṭṭhannaṃ vā aṅgulānaṃ samāhāro <span class="bld">caturaṭṭhaṅgulaṃ,</span> tasmāti gahetabbaṃ. Caturaṅgulā aṭṭhaṅgulāti yojanā. <span class="bld">Ora</span>nti abbhantaraṃ. Ekañca dve ca ekadve, tesaṃ <span class="bld">ekadvinnaṃ,</span> ‘‘cīvarāna’’nti pakaraṇato labbhati, ekassa cīvarassa, dvinnañca cīvarānanti yojanā. Yathāsaṅkhyānuddesavasena ekassa tiriyato caturaṅgulato oraṃ, dvinnaṃ tiriyato aṭṭhaṅgulato oranti yojanā. Vākyadvayepi ‘‘chiddaṃ bhindatevā’’ti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ekassa cīvarassā</span>ti antaravāsakacīvarassa. <span class="bld">Tiriyato</span>ti vitthārato. <span class="bld">Caturaṅgulaṃ ora</span>nti caturaṅgulato <a name="V1.0208"></a> abbhantare chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati. <span class="bld">Dvinna</span>nti uttarāsaṅgasaṅghāṭīnaṃ. <span class="bld">Tiriyato</span>ti <a name="M1.0278"></a> vitthārato. <span class="bld">Aṭṭhaṅgulato ora</span>nti aṭṭhaṅgulato abbhantare. Tiṇṇampi dīghato vidatthiyā oraṃ chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindatevāti yojanā. Ettha <span class="bld">vidatthi</span> vaḍḍhakividatthi gahetabbā. Evaṃ vuttaparicchedabbhantare chidde jāte tassa cīvarassa atirekacīvarattā dasāhamanatikkamitvā sūcikammaṃ katvā adhiṭṭhātabbaṃ. Tathā akarontena pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para571"></a><span class="paranum">571</span>. <span class="bld">‘‘Nisīdanassā’’</span>ti ‘‘nisīdanacīvarassā’’ti vattabbe uttarapadalopena vuttanti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Diyaḍḍhā</span>ti ettha visesitabbā vidatthi ‘‘dve vidatthiyo’’ti ca ‘‘sugatassa vidatthiyā’’ti ca vuttasāmatthiyā labbhati. Aḍḍhena dutiyā <span class="bld">diyaḍḍhā,</span> dutiyaṃ aḍḍhametassāti ‘‘dutiyaḍḍhā’’ti vattabbe tiya-paccayalopena <span class="bld">‘‘diyaḍḍhā’’</span>ti vuttaṃ, aḍḍhadutiyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Sugatassa vidatthiyā’’</span>ti pamāṇaniyamassa katattā vaḍḍhakividatthiyā tisso vidatthiyo ekā sugatavidatthi hoti. Idaṃ nisīdanacīvaraṃ dīghato vaḍḍhakihatthena tihatthaṃ, vitthārato chaḷaṅgulādhikadvihatthappamāṇaṃ hoti. ‘‘Dasā vidatthī’’ti (pāci. 533) vuttattā diyaḍḍhahatthā dasāti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para572"></a><span class="paranum">572</span>. <span class="bld">Catasso</span>ti etthāpi ‘‘vidatthiyo’’ti sāmatthiyāva labbhati. ‘‘Kaṇḍuppaṭicchādiyā’’ti vibhattipariṇāmena dīghatoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para573"></a><span class="paranum">573</span>. Aḍḍhaṃ teyyaṃ tatiyaṃ yassā sā <span class="bld">aḍḍhateyyā,</span> aḍḍhatatiyāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para574"></a><span class="paranum">574</span>. Tato uttariṃ <span class="bld">taduttariṃ,</span> tassa tassa vuttappamāṇato atirekaṃ. <span class="bld">Adhikacchedana</span>nti adhikassa pamāṇātirittaṭṭhānassa chedanaṃ assa pācittiyassa desanāyāti <a name="M1.0279"></a> adhikacchedanaṃ, vuttappamāṇato adhikaṭṭhānaṃ chinditvā desetabbaṃ pācittiyaṃ. <span class="bld">Udīritaṃ</span> vuttaṃ pāḷiyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para575"></a><span class="paranum">575</span>. <span class="bld">Appamāṇenā</span>ti guṇavasena appamāṇena sammāsambuddhena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para576"></a><span class="paranum">576</span>. Sabbaṃ vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">‘‘Sabba’’</span>nti iminā <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> āgataṃ nīlādiṃ saṅgaṇhāti. Mahantādibhedaṃ sabbaṃ paccattharaṇacīvaraṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para577"></a><span class="paranum">577</span>. ‘‘Mukhapuñchanacoḷaṃ <a name="V1.0209"></a> eka’’nti padacchedo. Ekaṃ dhovitvā yāva sukkhāpīyati, tāva aññena mukhapuñchanena bhavitabbattā āha <span class="bld">‘‘dvepi vaṭṭanti sabbathā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para579"></a><span class="paranum">579</span>. Pamāṇato, gaṇanato ca atītāti <span class="bld">pamāṇagaṇanātītā</span>. ‘‘Pamāṇātītā’’ti vacanena vinayadharānaṃ appamāṇaguṇataṃ dasseti, ‘‘gaṇanātītā’’ti iminā atikkantagaṇanataṃ. Pakataṃ vinaye paṭhamaṃ kataṃ buddhena bhagavatā paññattaṃ jānantīti pakataññū, vinayadharā, te <span class="bld">pakataññuno</span>. Aparimāṇaguṇamaṇigaṇabhūsitaupālidāsakādimahātherācariyaparamparāgatā saṅkhyāpathātītā vinayadharāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para580"></a><span class="paranum">580</span>. <span class="bld">Sugataṭṭhaṅgulāyāma</span>nti vaḍḍhakiratanappamāṇadīghaṃ. <span class="bld">Caturaṅgulavitthata</span>nti vaḍḍhakividatthippamāṇavitthāraṃ. Vikappanupagaṃ pacchimaṃ cīvaraṃ nāma hoti. <span class="bld">Pacchimaṃ cīvara</span>nti parissāvanapaṭādīnaṃ visesanaṃ, pacchimacīvarappamāṇanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para581"></a><span class="paranum">581</span>. <span class="bld">Parissāvapaṭa</span>nti udakaparissāvanatthaṃ paṭaṃ. <span class="bld">Pattatthavika</span>nti pattakañcukaṃ. <span class="bld">Potthakatthavika</span>nti potthakakañcukaṃ<a name="M1.0280"></a>. <span class="bld">Ādi</span>ggahaṇena pacchimappamāṇādiṃ yaṃ kiñci paṭaṃ, daṇḍapaṭañca saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para582"></a><span class="paranum">582</span>. <span class="bld">Adhiṭṭhātu</span>nti parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ. <span class="bld">Ṭhapite</span>ti anadhiṭṭhāya ṭhapite. <span class="bld">Mahāpaccariyaṃ</span> pana ‘‘anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) āha. <span class="bld">Natthi dosatā</span>ti doso eva dosatā. ‘‘Attano santakabhāvato mocetvā ṭhapitaṃ sandhāya <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> anāpatti vuttā’’ti vadanti. ‘‘Iminā bhesajjaṃ cetāpessāmi, idaṃ mātuyā dassāmī’’ti ṭhapentena adhiṭṭhātabbaṃ. ‘‘Idaṃ bhesajjassa, mātuyā’’ti vibhajitvā sasantakabhāvato mocite adhiṭṭhānakiccaṃ natthīti adhippāyo. Hoti cettha –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Yaṃ vatthaṃ bhikkhunā laddhaṃ, kataṃ mātādisantakaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Nissaggiyaṃ na hotīti, tamāhu vinayaññuno’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para583"></a><span class="paranum">583</span>. <span class="bld">Vassamāse caturo</span>ti vassāne caturo māse, adhiṭṭhānakiriyāya cattāro māse avicchedoti <a name="V1.0210"></a> accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Vassike cattāro māse nivāsetabbā sāṭikā <span class="bld">vassikasāṭikā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para584"></a><span class="paranum">584</span>. Kaṇḍuṃ paṭicchādetīti <span class="bld">kaṇḍuppaṭicchādi,</span> kaṇḍurogāturassa bhikkhuno tappaṭicchādanatthamanuññātacīvarassetamadhivacanaṃ. Honti cettha –</p>
- <p class="gatha1"><span class="bld">‘‘Mātikaṭṭhakathāya</span>ssā, kaṇḍucchādikasāṭiyā;</p>
- <p class="gathalast">Na kālātikkame vuttaṃ, adhiṭṭhānavivaṭṭanaṃ.</p>
- <p class="gatha1">Adhiṭṭhānapahānaṅge-su vuttattā visesato;</p>
- <p class="gathalast">Vīmaṃsitabbaṃ viññūhi, tattha yaṃ kāraṇaṃ siyā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para586"></a><span class="paranum">586</span>. <span class="bld">‘‘Asammukhe</span> <a name="M1.0281"></a> <span class="bld">etanti cā’’</span>ti vacaneneva sammukhe ‘‘ima’’nti viññāyati. Vicakkhaṇo paccuddhareyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para587"></a><span class="paranum">587</span>. Adhiṭṭhitanti <span class="bld">adhiṭṭhānaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para588"></a><span class="paranum">588</span>. <span class="bld">Iti sabbamida</span>nti evaṃ vuttaṃ idaṃ ticīvarādīnaṃ pamāṇādisabbavidhānaṃ. <span class="bld">Tecīvarikabhikkhuno</span>ti ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitatecīvarikassa vinayatecīvarikassa. Tiṇṇaṃ cīvarānaṃ samāhāro <span class="bld">ticīvaraṃ,</span> tiṇṇaṃ ticīvarānaṃ samāhāroti ‘‘titicīvara’’nti vattabbe ekadesasarūpekasesanayena ‘‘ticīvara’’nti navacīvarāni saṅgahitāni, ticīvare niyutto tecīvarikoti vinayatecīvariko vuccati. Dhutaṅgatecīvarikassāpi ticīvare idameva vidhānanti sopi saṅgayhati. Aññesu vā pana chasu cīvaresu parikkhāracoḷaṃ ekaṃ aṃsakāsāvameva vaṭṭati. <span class="bld">Tathā vatvāvā</span>ti ‘‘imaṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā nayena vatvā. <span class="bld">Taṃ</span> parikkhāracoḷaṃ. Parikkhāracoḷamassa atthi, tattha vā niyuttoti <span class="bld">parikkhāracoḷiko</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para589"></a><span class="paranum">589</span>. ‘‘Ticīvaraṃ pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati, na vaṭṭatī’’ti anuyogaṃ katvā ‘‘vaṭṭatī’’ti <a name="V1.0211"></a> (pārā. aṭṭha. 2.469) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttattā idha <span class="bld">‘‘ticīvara’’</span>nti cīvarattayameva vuttaṃ. ‘‘Sukhaparihāratthaṃ ekampi vikappetabba’’nti vacanato ekadese samudāyopacāravasena ekampi vikappetabbameva hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Parikkhāracoḷaṃ kātumpi vaṭṭatī</span>ti baddhasīmato bahi vasantena ekakena tecīvarikena antoaruṇe asatiyā tīsu cīvaresu hatthapāse akatesu nissaggiyaṃ pācittiyaṃ hotīti, vinayakammaṃ kātuṃ sabhāgapuggalānaṃ dullabhattā <a name="M1.0282"></a> ca sukhaparihāratthaṃ tīsu ekaṃ vā sabbāni eva vā ticīvaranāmena katādhiṭṭhānāni paccuddharitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhātumpi vaṭṭatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ aggahetvā ‘‘sace ticīvaraṃ parikkhāracoḷādhiṭṭhānaṃ labheyya, udositasikkhāpade parihāro niratthako bhaveyyā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) vuttaṃ mahāpadumattherassa mataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘evaṃ cudosite’’</span>tiādi. <span class="bld">Evaṃ ce</span>ti evaṃ ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahitvā pariharituṃ vaṭṭati ce. <span class="bld">Udosite</span>ti imassa sikkhāpadassa anantare dutiyakathinasikkhāpade. <span class="bld">Vutto parihāro</span>ti ‘‘ekakulassa gāmo hoti parikkhitto ca. Antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā antogāme vatthabba’’ntiādinā (pārā. 478) nayena <span class="bld">padabhājanā</span>vasāne vutto, idha ca ‘‘gāmādīsu padesesū’’tiādinā nayena anantaraṃ vakkhamāno ticīvarassa pariharaṇavidhi. <span class="bld">Niratthako</span>ti parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhitacīvarassa tena vidhinā ticīvaraṃ apariharantassāpi bhikkhuno anāpattibhāvato nippayojanoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para590"></a><span class="paranum">590</span>. Tappariharitumāha <span class="bld">‘‘na’’</span>iccādi. Na niratthakoti yojanā. Hetuṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tecīvarikassevā’’</span>tiādi. Yo ticīvaranāmena adhiṭṭhānaṃ apaccuddharitvā satiṃ upaṭṭhapetvā antoaruṇe cīvaraṃ hatthapāsato amocetvā aruṇaṃ uṭṭhāpeti, tādisassa <span class="bld">tecīvarikasseva</span> tasmiṃ sikkhāpade udositaparihārassa bhagavatā desitattāti attho. Yasmā tādisasseva tecīvarikassa udositasikkhāpade parihāro vutto, <span class="bld">tasmā. Taṃ sabbampī</span>ti taṃ navavidhaṃ sabbampi cīvaraṃ. <span class="bld">Parikkhāracoḷassā</span>ti parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā cīvaraṃ paribhuñjitukāmassa parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhātuṃ <span class="bld">vaṭṭati</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para591"></a><span class="paranum">591</span>. Iminā <a name="M1.0283"></a> udositaparihārassa aniratthakabhāvaṃ sādhetvā idāni ‘‘ticīvaraṃ parikkhāracoḷanāmenāpi <a name="V1.0212"></a> adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī’’ti imassa adhikatthassa mahākāruṇikena anuññātabhāve kiriyantarānujānanasaṅkhātaadhikavacanassa ñāpakahetubhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘adhiṭṭhetī’’</span>tiādi. Imasmiṃyeva sikkhāpade anāpattivāre ‘‘anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti, vikappetī’’ti pāṭhe anāpattibhāve ‘‘adhiṭṭhetī’’ti ettakeneva pariyatte (pārā. 469) ‘‘vikappetī’’ti kiriyantarānujānanena pakārantarenāpi doso natthīti adhippāyassa viññāpitattāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para592"></a><span class="paranum">592</span>. <span class="bld">Evaṃ karontassā</span>ti ticīvaranāmena adhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahantassa. Idāni atippasaṅgaṃ dassetukāmassa codakassa adhippāyaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘eva’’</span>ntiādi. Mūlādhiṭṭhānaṃ pahāya kātabbappakārantarassāpi vijjamānattā ticīvaraṃ paccuddharitvā mukhapuñchanādikaṃ katvā adhiṭṭhahatopi doso na siyāti kasmā nāpajjatīti attho. Naiti atippasaṅganivāraṇe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para593"></a><span class="paranum">593</span>. <span class="bld">Kiccavidhānato</span>ti tesaṃ mukhapuñchanādīnaṃ attano attano kiccassa sādhanato, tādisaṃ kiccavisesāpekkhaṃ vinā taṃtaṃnāmena adhiṭṭhātuṃ na yujjatīti adhippāyo. <span class="bld">Akiccassā</span>ti mukhapuñchanādikiccarahitassa. <span class="bld">Adhikassā</span>ti paccuddharitvā paṭhamaṃ adhiṭṭhānassa vijahitattā atirekassa. <span class="bld">Assā</span>ti ticīvarassa. <span class="bld">Adhiṭṭhānaṃ tu yujjatī</span>ti dasāhaṃ anatikkamitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhānaṃ pana yujjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para594"></a><span class="paranum">594</span>. Nidhānassa <a name="M1.0284"></a> mukhaṃ upāyoti <span class="bld">nidhānamukhaṃ,</span> antaravāsakāditaṃtaṃcīvaranāmena adhiṭṭhānato atirekaṃ yaṃ kiñci cīvaraṃ yathā ṭhapitaṃ āpattiṃ na karoti, tathā nidhānassa upāyoti attho. <span class="bld">Etaṃ</span> parikkhāracoḷādhiṭṭhānaṃ. <span class="bld">Mahāpaccariya</span>nti brāhmaṇatissabhaye bhikkhusaṅghaṃ jambudīpaṃ netuṃ sakkassa devānamindassa āṇattiyā visukammena nimmitamahāpaccariyaṃ nisīditvā likhitattā taṃnāmakāyaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ, ‘‘mahāpaccariyādisū’’tipi likhanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para595"></a><span class="paranum">595</span>. Parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhānavidhānassa vuttappamāṇaṃ katamanti āha <span class="bld">‘‘cīvara’’</span>ntiādi. ‘‘Nidāne uppattito’’ti padacchedo. <span class="bld">‘‘Cīvaraṃ paripuṇṇa’’</span>nti <span class="bld">nidāne</span> ‘‘ticīvaraṃ sampuṇṇaṃ vijjati, idamatirekacīvaraṃ kiṃ kātabba’’nti bhikkhūhi bhagavato ārocitavatthumhi<a name="V1.0213"></a>. <span class="bld">Uppattito</span>ti parikkhāracoḷādhiṭṭhānassa uppannattā, anuññātattāti attho. ‘‘Tena kho pana samayena bhikkhūnaṃ paripuṇṇaṃ hoti ticīvaraṃ, attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipi. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi bhikkhave parikkhāracoḷaka’’nti (mahāva. 357) ettha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> evaṃ vippavāsasukhatthaṃ nāmenādhiṭṭhitaticīvaraṃ adhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti sādhanena tadekasādhanattā eva ekampi cīvaraṃ vikappetuṃ vaṭṭatīti vuttameva hoti. Tenevāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘evañca sati yo ticīvare ekena cīvarena vippavasitukāmo hoti, tassa ticīvarādhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā vippavāsasukhatthaṃ vikappanāya okāso dinno hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para596-8"></a><span class="paranum">596-8</span>. Ettāvatā kappiyacīvarañca tattha kattabbañca dassetvā idāni akappiyacīvaraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘kusavākādī’’</span>tiādi. <span class="bld">Kusa</span>nti dabbatiṇaṃ. <span class="bld">Vāka</span>nti rukkhādīnaṃ vākaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena <a name="M1.0285"></a> phalakaṃ gahitaṃ, <span class="bld">cīra</span>-saddo cīvarapariyāyo, imasmiṃ kusādayo ganthetvā kate cīvareyeva vattati. <span class="bld">Kesajaṃ kambala</span>nti manussakesehi vītakambalañca. <span class="bld">Vālajaṃ kambala</span>nti assavālacamaravālehi vītakambalañca. <span class="bld">Ulūkapakkha</span>nti kosiyasakuṇapattaṃ. Idha pana taṃ ganthetvā katacīvarameva gahetabbaṃ. <span class="bld">Ajinakkhipe</span>ti ajinadīpicamme. ‘‘Dhārayato thullaccaya’’nti paccekaṃ sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kadalidusse</span>ti kadalivākamayavatthe. <span class="bld">Erakadusse</span>ti erakamayavatthe. <span class="bld">Akkadusse</span>ti akkadaṇḍe vā tesaṃ suttāni vā gahetvā katavatthe. <span class="bld">Potthake</span>ti makacivākamayavatthe. <span class="bld">Tirīṭe vā</span>ti evaṃnāmake rukkhatace. <span class="bld">Veṭhane</span>ti sīsaveṭhane. <span class="bld">Kañcuke</span>ti kavace.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sabbanīlake</span>ti kevalanīlake. Esa nayo <span class="bld">mañjeṭṭhā</span>dīsu. <span class="bld">Mahānāmaratte</span>ti tanupadumadalavaṇṇaratte. <span class="bld">Mahāraṅgaratte</span>ti satapadivaṇṇaratte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para599"></a><span class="paranum">599</span>. <span class="bld">Acchinnadasake</span>ti acchinnā dasā yassa, tasmiṃ cīvare. Esa nayo <span class="bld">dīghadase</span>pi. <span class="bld">Phaladase</span>ti phalasadisaganthitā dasā yassa, tasmiṃ. <span class="bld">Pupphadase</span>ti kaṇṇikaṃ bandhitvā vikāsetvā katā dasā yassa, tasmiṃ cīvareti attho. <span class="bld">Acchinnacīvarassā</span>ti naggaṃ katvā corehi viluttacīvarassa<a name="V1.0214"></a>. <span class="bld">Etthā</span>ti kusavākādīsu, sabbanīlādīsu ca. <span class="bld">Kiñcī</span>ti ekampi akappiyaṃ natthi ananulomikaṃ natthi. ‘‘Naggena etesu akappiyacīvaresu yaṃkiñci laddhaṃ, tena hirikopinaṃ paṭicchādetvā pacchā kappiyacīvare laddhe taṃ adhivāsetvā idaṃ akappiyacīvaraṃ pariccajitabbaṃ. Sabbanīlakādivatthesu laddhesu kappiyarajanena rajitvā, taṃ vaṇṇaṃ nāsetvā vā kappiyavatthāni ubhayapassesu <a name="M1.0286"></a> alliyāpetvā, paṭicchādetvā vā nivāsetuṃ vaṭṭatī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para600"></a><span class="paranum">600</span>. <span class="bld">‘‘Antodasāha’’</span>nti idaṃ ‘‘adhiṭṭhetī’’tiādīhi sabbapadehipi yojetabbaṃ. <span class="bld">Vissajjetī</span>ti aññassa deti. Idha dānaṃ duvidhaṃ sammukhādānaṃ, parammukhādānanti. Paṭiggāhakaṃ disvā ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti dānaṃ <span class="bld">sammukhādānaṃ</span> nāma. Parammukhā ‘‘idaṃ itthannāmassa dammī’’ti dinnaṃ <span class="bld">parammukhādānaṃ</span>. ‘‘Idaṃ tvaṃ gaṇhāhī’’ti vā ‘‘tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vā vutte ‘‘mayhaṃ gaṇhāmī’’ti sace vadati, dānagahaṇadvayampi suddhaṃ. ‘‘Idaṃ tava santakaṃ karohi, tava santakaṃ hotu, tava santakaṃ hotī’’ti dāyakena vutte gaṇhantopi ‘‘mama santakaṃ karomi, mama santakaṃ hotu, mama santakaṃ hotī’’ti vadati ce, dānaṃ, gahaṇañca asuddhaṃ hoti. ‘‘Tava santakaṃ karohī’’ti vutte pana ‘‘sādhu bhante mayhaṃ gaṇhāmī’’ti vatvā gaṇhāti, gahaṇaṃ suddhaṃ. ‘‘Idaṃ tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte ‘‘ahaṃ na gaṇhāmī’’ti vadati, puna ‘‘dinnaṃ mayā, tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte itaropi puna paṭikkhipati, taṃ cīvaraṃ kassaci asantakattā dasāhātikkamenāpi nissaggiyaṃ na hotīti pacchā tesu dvīsu yo icchati, tena adhiṭṭhāya paribhuñjitabbanti sabbamidaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (pārā. aṭṭha. 2.469 atthato samānaṃ) vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Adhiṭṭhitacīvare adhiṭṭhāne vematikena attano vimatiṃ paṭhamaṃ āvi katvā ‘‘sace anadhiṭṭhitaṃ, evaṃ kate kappiyaṃ hotī’’ti cintetvā nissajjetvā vinayakammaṃ karontassa musāvādadoso nāpajjati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘na hi evaṃ jānāpetvā vinayakammaṃ karontassa musāvādo hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469). ‘‘Keci ‘tathā vematikacīvaraṃ aññena <a name="M1.0287"></a> vissāsena gahetvā puna dātabba’nti vadanti, taṃ na sundara’’nti (pārā. aṭṭha. 2.469 thokaṃ visadisaṃ) tattheva vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vinassatī</span>ti corādīhi vinassati. ‘‘Nassati, ḍayhati, acchinditvā gaṇhantī’’ti imānipi <a name="V1.0215"></a> vināsappakārattā ‘‘vinassatī’’ti imināva saṅgayhanti. Tattha <span class="bld">‘‘nassatī’’</span>ti idaṃ corādīhi haṭaṃ sandhāya vuttaṃ, <span class="bld">‘‘vinassatī’’</span>ti idaṃ undūrakhāyitādiṃ sandhāya vuttaṃ, <span class="bld">‘‘ḍayhatī’’</span>ti agginā daḍḍhaṃ sandhāya. <span class="bld">Vissāse</span>ti ettha sandiṭṭho ca sambhatto ca ālapito ca jīvati ca gahite cattamano hotīti pañcaṅgasamannāgatena attani vissāsena aññena gahiteti attho. <span class="bld">Pakāsitā</span>ti ‘‘anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭhetī’’tiādinā (pārā. 469) nayena vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para601"></a><span class="paranum">601</span>. Idaṃ pana samuṭṭhānaṃ nāmena kathinasamuṭṭhānaṃ nāmāti attho. Idaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma kāyavācato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Atirekacīvarabhāvassa jānanacittena paṇṇattijānanacitte asatipi āpattisambhavato <span class="bld">acittaṃ</span>. Anadhiṭṭhānato, avikappanato ca <span class="bld">akriyaṃ</span>. Kammaṭṭhānamanuyuñjanto vā cetiyādiṃ vandanto vā ekādasamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpeti, kusalacitto āpajjati, kalahādipasuto vā vītikkamaṃ jānanto vā uṭṭhāpeti, akusalacitto āpajjati, khīṇāsavo pana asatiyā vā paṇṇattiṃ ajānanto vā tathā karonto abyākatacitto āpajjatīti <span class="bld">ticittaṃ</span>. Vuttanayena kammaṭṭhānādimanuyuñjantassa somanassacittasamaṅgino sukhavedanā, upekkhācittasamaṅgino upekkhāvedanā, kalahādipasutassa domanassacittasamaṅgino dukkhavedanā hotīti <span class="bld">tivedanaṃ</span>. Esa nayo uparipi evarūpe ṭhāne yojetabbo.</p>
- <p class="centered">Paṭhamakathinakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para602"></a><span class="paranum">602</span>. <span class="bld">Gāmādīsu</span> <a name="M1.0288"></a> <span class="bld">padesesu tipañcasū</span>ti ticīvarāni nikkhipitvā vippavāsena dosaṃ, uppajjanaṭṭhānañca dassetuṃ ‘‘gāmo ekūpacāro’’tiādinā (pārā. 477) nayena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttagāmanivesanaudositaaṭṭamāḷapāsādahammiyanāvāsatthakhettadhaññakara- ṇaārāmavihārarukkhamūlaajjhokāsasaṅkhātesu pannarasasu cīvaranikkhepaṭṭhānesūti vuttaṃ hoti. Ettha <span class="bld">gāmo</span> nāma ekakuṭikādigāmo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nivesanaṃ</span> nāma gāmato bahi catusālādiko geho. Tenāha <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘gāmanivesanānaṃ visesaṃ vadantā ‘puna ekaparicchedaṃ katvā nivesitā bahugehā nivesanaṃ nāma hontī’ti vadanti, tasmā idaṃ nivesanādi sabbaṃ ‘gāmato bahī’ti gahetabba’’nti. Idañca tattheva vuttaṃ ‘‘nivesanādikaṃ <a name="V1.0216"></a> antogāme ce hoti, gāme vuttaparihārasseva labbhanato antogāmato bahī’ti gahetabba’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘udositoti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.482-487) vuttasarūpaṃ <span class="bld">udositaṃ</span> nāma. ‘‘Aṭṭoti paṭirājādipaṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso’’ti (pārā. aṭṭha. 2.482-487) vuttasarūpo <span class="bld">aṭṭo</span> nāma. ‘‘Māḷoti ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo’’ti (pārā. aṭṭha. 482-487) vutto ekakaṇṇikasaṅgahito caturassageho <span class="bld">māḷo</span> nāma. <span class="bld">Pāsādo</span>ti dīghapāsādo. <span class="bld">Hammiya</span>nti muṇḍacchadanapāsādo. <span class="bld">Nāvā</span>ti yānappatti. <span class="bld">Sattha</span>nti jaṅghasatthasakaṭasatthavasena duvidho janasamūho, so ca niviṭṭhāniviṭṭhavasena paccekaṃ duvidho. Tattha niviṭṭhe vatiādiparikkhepopi hoteva.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Khetta</span>nti <a name="M1.0289"></a> yavakhettādikhettaṃ. <span class="bld">Dhaññakaraṇaṃ</span> khalaṃ. <span class="bld">Ārāmo</span> pupphārāmo, phalārāmo ca. <span class="bld">Vihāro</span>ti ekampi senāsanaṃ vuccati. ‘‘Rukkho nāma yaṃ majjhantike kāle samantā chāyā pharatī’’ti (pārā. 494) vuttappamāṇaparicchanno <span class="bld">rukkho. Ajjhokāso</span> nāma sattabbhantaro, so viñcāṭaviādiagāmakāraññe ca macchabandhānaṃ agamanapathe samuddadīpe ca labbhati. <span class="bld">Macchabandhānaṃ agamanapatho</span> nāma udakapiṭṭhiyā gantvā puna tadaheva gehaṃ āgantuṃ asakkuṇeyyatāya dūro samuddappadeso vuccati.</p>
- <p class="bodytext">Ayaṃ gāmādiko paccekaṃ ekūpacāro, nānūpacāroti duvidho. Tattha ajjhokāsaṃ vinā gāmādiko taṃtaṃrājādisāmikakulānaṃ ekatthanānatthavasena ekakulasantako ce hoti, ekūpacāro. Nānākulasantako ce, nānūpacāro hoti. Vuttañhetaṃ ‘‘gāmo ekūpacāro nāma ekakulassa gāmo hotī’’tiādi (pārā. 478). <span class="bld">Aṭṭhakathāyampi</span> vuttaṃ ‘‘ekakulassa gāmoti ekassa rañño vā bhojakassa vā gāmo’’ti ca ‘‘nānākulassa gāmoti nānārājūnaṃ vā bhojakānaṃ vā gāmo vesālīkusinārādisadiso’’ti (pārā. aṭṭha. 2.479) ca.</p>
- <p class="bodytext">Ekakulena kārāpito vihāro ekūpacāro, nānākulehi kārāpito nānūpacāro hoti. Yathāha <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘vihāre ekakulanānākulavohāro kārāpakānaṃ vasena vutto’’ti. Ajjhokāse pana <a name="V1.0217"></a> upacārabhedo abbhantaravasena veditabbo. Vuttañcetaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘ajjhokāso ekūpacāro nāma agāmake araññe samantā sattabbhantarā ekūpacāro. Tato paraṃ nānūpacāro’’ti. Idha ekaṃ <span class="bld">abbhantaraṃ</span> aṭṭhavīsatiratanaṃ hoti. Yathāha <a name="M1.0290"></a> <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsatihattha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.489). Evaṃ saṅkhepato vuttasarūpappabhedāni pannarasa ṭhānāni dassetumāha ‘‘gāmādīsu padesesu tipañcasū’’ti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana pāḷiaṭṭhakathāvaṇṇanato veditabbo.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Ticīvarena vippavāseyyāti saṅghāṭiyā vā uttarāsaṅgena vā antaravāsakena vā. Antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā’’ti (pārā. 476, 478) vacanato ettha <span class="bld">ticīvara</span>nti tiṇṇaṃ cīvarānamaññatarameva cīvaraṃ vattabbaṃ. <span class="bld">Ekaratta</span>nti vippavāsakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Api</span>-saddena kiṃ pana dirattādikanti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅghasammutiyā vinā</span>ti ticīvaraṃ pariharituṃ asamatthena gilānena bhikkhunā saṅghaṃ vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggayha ‘‘ahaṃ bhante gilāno, na sakkomi ticīvaraṃ ādāya pakkamituṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ ticīvarena avippavāsasammutiṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācitena saṅghena tassa ñattidutiyāya kammavācāya dinnaṃ avippavāsasammutiṃ vināti vuttaṃ hoti. Tathā laddhasammutikassa gilānassa bhikkhuno tasmiṃ gelaññe avūpasante vā vūpasantepi cīvaranikkhepaṭṭhānaṃ āgamanakāle vā uppanne aññepi roge avūpasante tāyayeva sammutiyā na doso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para603"></a><span class="paranum">603</span>. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti aladdhasammutikassa bhikkhuno. <span class="bld">Tena</span> cīvarena. <span class="bld">Vippavatthuṃ na vaṭṭatī</span>ti vinā vasituṃ na vaṭṭati. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Ekakulassa gāmo hoti parikkhitto ca, antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā antogāme vatthabbaṃ. Aparikkhitto hoti, yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti, tasmiṃ ghare vatthabbaṃ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ. Nānākulassa <a name="M1.0291"></a> gāmo hoti parikkhitto ca, yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti, tasmiṃ ghare vatthabbaṃ sabhāye vā dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabba’’ntiādinā (pārā. 478) nayena <span class="bld">pāḷiyā</span> vuttaṭṭhānato bahi aruṇaṃ uṭṭhāpetuṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Imasmiṃ <a name="V1.0218"></a> pāṭhe <span class="bld">‘‘parikkhitto’’</span>ti idaṃ pākārena vā vatiyā vā parikhāya vā parikkhittaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Hatthapāsā vā</span>ti ettha <span class="bld">hatthapāsā</span> nāma aḍḍhatiyaratanaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘taṃ gharaṃ samantato hatthapāsā na vijahitabbaṃ, aḍḍhateyyaratanappamāṇā padesā uddhaṃ na vijahitabbanti vuttaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.477-478).</p>
- <p class="bodytext">Vippavasantassa ko dosoti āha <span class="bld">‘‘hoti…pe… aruṇuggame’’</span>ti. Anuññātaṭṭhānato hi bahi cīvarena vinā aruṇaṃ uṭṭhāpentassa taṃ cīvaraṃ nissajjitabbaṃ hoti, taṃhetukā pācittiyāpattipi hotīti attho. Teneva vakkhati ‘‘nissajjitvā…pe… viññunā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para604"></a><span class="paranum">604</span>. <span class="bld">Nhāyantassevā</span>ti cīvarassa hatthapāsato dūre nahāyantasseva, anādare sāmivacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para606"></a><span class="paranum">606</span>. Acchinnaṃ viluttaṃ cīvaraṃ yassa so <span class="bld">acchinnacīvaro,</span> bhikkhu, tassa ṭhānaṃ <span class="bld">acchinnacīvaraṭṭhānaṃ,</span> tasmiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para607"></a><span class="paranum">607</span>. <span class="bld">Nivāsetvā</span>ti ettha ‘‘antaravāsaka’’nti ca <span class="bld">gahetvā</span>ti ettha ‘‘itarānī’’ti ca seso. Idañca gantabbaṭṭhāne, āsanne magge ca manussasambādhe asati kattabbadassanaṃ. Itarattha nivāsetvā, pārupitvā ca saṅghāṭiṃ aṃse katvāva gantabbaṃ hoti. Vihāre sabhāgesu alabbhamānesu āsanasālampi gantvā sabhāgassa santike vinayakammaṃ kattabbanti <a name="M1.0292"></a> <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.495 atthato samānaṃ) vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Nissajjitvā’’</span>ti iminā ‘‘idaṃ me bhante cīvaraṃ rattivippavutthaṃ aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiyaṃ, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī’’ti saṅghe vā ‘‘idaṃ me bhante cīvaraṃ…pe… ahaṃ āyasmantānaṃ nissajjāmī’’ti tiṇṇaṃ, dvinnaṃ vā santike vā ‘‘idaṃ me āvuso…pe… imāhaṃ āyasmato nissajjāmī’’ti ekassa santike vā vatvā nissajjitvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Viññunā</span>ti evaṃ nissaggiyavatthunissajjanādinānappakāravidhijānanakena ñāṇavatāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para608"></a><span class="paranum">608</span>. <span class="bld">Taṃ</span> nissaggiyacīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para609"></a><span class="paranum">609</span>. <span class="bld">‘‘Adentassa ca nissaṭṭhaṃ dukkaṭa’’</span>nti iminā ‘‘byattena bhikkhunā paṭibalena āpatti <a name="V1.0219"></a> paṭiggahetabbā, nissaṭṭhacīvaraṃ dātabba’’nti vuttattā imaṃ vidhiṃ jānanatāya <span class="bld">byattena</span> yathāvidhiṃ kātuṃ samatthatāya <span class="bld">paṭibalena khandhake</span> (cūḷava. 239) āgatanayena āpattiṃ paṭiggahetvā nissaṭṭhacīvaraṃ hatthena gahetvā nisīdāpetvā sace saṅgho hoti, ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyā’’ti, sace tayo honti, ‘‘suṇantu me āyasmantā, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ āyasmantānaṃ nissaṭṭhaṃ, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, āyasmantā imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyu’’nti, sace ekako hoti, ‘‘imaṃ cīvaraṃ āyasmato dammī’’ti dātabbaṃ, nissaṭṭhacīvaraṃ ‘‘attanoyeva dinna’’nti suddhasaññāya gahetvā adentassa dukkaṭaṃ hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Tassa santakabhāvaṃ ñatvā lesena vilumpantassa pana bhaṇḍagghavasena dukkaṭathullaccayapārājikāpattiyo honti. Yathāha <a name="M1.0293"></a> <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tassa santakabhāvaṃ pana ñatvā lesena acchindanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469). <span class="bld">Pariyāputa</span>nti ‘‘na bhikkhave nissaṭṭhacīvaraṃ na dātabbaṃ, yo na dadeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 470) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para610-1"></a><span class="paranum">610-1</span>. There dahare cāti etesu ubhosupi maggaṃ gacchantesūti yojanā. <span class="bld">‘‘There’’</span>ti iminā anissitabhāvamāha, <span class="bld">‘‘dahare cā’’</span>ti iminā nissitabhāvaṃ. <span class="bld">Ohīne</span>ti osakkite. Sace so thero nissayācariyo bhaveyyāti adhippāyenāha <span class="bld">‘‘garu’’</span>nti. <span class="bld">Tasmiṃ</span> dahare. <span class="bld">Vattha</span>nti tassa hatthe ṭhitacīvaraṃ. <span class="bld">Na passambhatī</span>ti dhuranikkhepaṃ akatvā gamane saussāhattā nissayapaṭippassaddhi na hotīti adhippāyo. Teneva ‘‘muhutta’’ntiādimāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para614"></a><span class="paranum">614</span>. Paccuddhāre antoyevāruṇeti iminā sambandho, daharabhikkhuno dūrabhāvañca aruṇuggamanañca ñatvā cīvarassa anissaggiyatthaṃ tassa hatthe ṭhitabhāvaṃ sallakkhetvā purāruṇā paccuddhareti attho. <span class="bld">Vissajjetī</span>ti aññassa deti. <span class="bld">Vinassatī</span>ti corādīhi nassati.</p>
- <p class="centered">Dutiyakathinakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para616"></a><span class="paranum">616</span>. <span class="bld">Akālacīvara</span>nti <a name="V1.0220"></a> ‘‘akālacīvaraṃ nāma anatthate kathine ekādasamāse uppannaṃ, atthate kathine sattamāse uppannaṃ, kālepi ādissa dinna’’nti (pārā. 500) vacanato anatthatakathine vihāre ‘‘cīvaramāso’’ti yo pubbakattikakāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya yāva aparakattikapuṇṇamī, tāva māso vuccati, tato paresu ekādasasu māsesu <a name="M1.0294"></a> uppannañca atthatakathine vihāre yo cīvaramāso, hemantā ca cattāro māsāti pañcamāsato bahi sattasu māsesu uppannañca atthatakathine pañca māsā yathāparicchinnakāle saṅghassa ca ‘‘idaṃ akālacīvaraṃ dammī’’ti puggalassa ca ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti dinnañceti idaṃ akālacīvaranti attho. ‘‘Uppanna’’nti seso, ‘‘uppajjeyya saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā paṃsukūlato vā attano vā dhanenā’’ti (pārā. 500) vacanato saṅghassa vā ‘‘idaṃ suttantikagaṇassa dema, idaṃ ābhidhammikagaṇassa demā’’tiādinā nayena gaṇassa vā dinnato attano vassaggena vā ñātiādito vā susānādipaṃsukūlakhettato vā attano santakena suttakappāsādikappiyavatthuto vā uppannacīvaranti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Māsaparamaṃ nikkhipe</span>ti māso paramaṃ pamāṇaṃ etassa nikkhipanassāti māsaparamaṃ, nikkhipananti kiriyāvisesanaṃ kātabbaṃ, māsaparamaṃ nikkhipanaṃ kareyyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Ākaṅkhamānena bhikkhunā paṭiggahetabbaṃ, paṭiggahetvā khippameva kāretabbaṃ, no cassa pāripūrī, māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ ūnassa pāripūriyā’’ti (pārā. 500) vacanato evaṃ uppannaṃ cīvaraṃ icchantena paṭiggahetvā sace pahoti, dasāhamanatikkāmetvā kāretabbaṃ. Sace nappahoti, ūnassa paripūraṇatthaṃ māsaparamaṃ ṭhapetabbanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Kadā evaṃ nikkhipitabbanti āha <span class="bld">‘‘sati paccāsāyā’’</span>ti, ‘‘paccāsā hoti saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā paṃsukūlato vā attano vā dhanenā’’ti (pārā. 500) vuttasaṅghādito attano vassaggādito labheyya, tena ‘‘imassa ūne paripuṇṇe kāressāmī’’ti paccāsāya sati evaṃ nikkhipitabbanti attho. <span class="bld">Tato uddhaṃ</span> <span class="bld">ṭhapetuṃ</span> <a name="M1.0295"></a> <span class="bld">na vaṭṭatī</span>ti māsato atirekakālaṃ nikkhipituṃ na vaṭṭati, nissaggiyapācittiyaṃ hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Yadi evaṃ ‘‘tadahuppanne mūlacīvare paccāsācīvaraṃ uppajjati, dasāhā kāretabbaṃ…pe… vīse <a name="V1.0221"></a> uppanne mūlacīvare paccāsācīvaraṃ uppajjati, dasāhā kāretabba’’nti (pārā. 500) kasmā āhāti? Paccāsācīvarassa dasadivase atikkamma ṭhapetuṃ ayuttattā, mūlacīvarassa taggatikattā evaṃ vuttaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘mūlacīvarassa uppannadivasato yāva vīsatimo divaso, tāva uppannaṃ paccāsācīvaraṃ mūlacīvaraṃ attano gatikaṃ karotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.500).</p>
- <p class="centered">Tatiyakathinakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para618-9"></a><span class="paranum">618-9</span>. Bhikkhuniyā yo dhovāpetīti sambandho. ‘‘Bhikkhunī nāma ubhatosaṅghe upasampannā’’ti (pārā. 500) vacanato bhikkhunisaṅghe ñatticatutthāya kammavācāya, bhikkhusaṅghe ñatticatutthāya kammavācāyāti aṭṭhavācikāya upasampannā <span class="bld">bhikkhunī</span> nāma. <span class="bld">Bhutta</span>nti bhikkhunā attanā paribhuttaṃ rajitaṃ ādinnakappaṃ, ‘‘paribhogaṃ karissāmī’’ti antamaso sīsaṃ ṭhapetvā sayanamattenāpi purāṇabhūtaṃ cīvaranti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘rajitvā kappaṃ katvā ekavārampi nivatthaṃ vā pārutaṃ vā antamaso paribhogasīsena aṃse vā matthake vā katvā maggaṃ gato hoti, ussīsakaṃ vā katvā nipanno hoti, etampi purāṇacīvaramevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.503-505). <span class="bld">Vattha</span>nti kāriye kāraṇopacāravasena cīvarameva āha.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aññātikāyā</span>ti ‘‘aññātikā nāma mātito vā pitito vā yāva sattamā pitāmahayugā asambaddhā’’ti vacanato <a name="M1.0296"></a> attano vā tassā vā mātu vā pitu vā paramparāya yāva sattamā yugā, etthantare yena kenaci ñātakena asambaddhabhāvena aññātikāyāti attho. Yathā cāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso, tāva yā asambaddhā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.503-505). <span class="bld">Ākoṭāpetī</span>ti paharāpeti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tato</span> dhovāpanādito. <span class="bld">Nissaggiyāpattī</span>ti nissaggiyassa āpatti nissaggiyāpatti, nissaggiyassa cīvarassa nāmena visiṭṭhā pācittiyāpatti hotīti attho. Idañca tiṇṇaṃ payogānaṃ ante āpajjitabbāya āpattiyā dassanaṃ. Tassa niyogena dhovanādiṃ karontiyā bhikkhuniyā tadatthaṃ sabbapubbapayogagaṇanāya bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti gahetabbo. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yāva naṃ dhovitvā ukkhipati, tāva bhikkhuniyā payoge payoge bhikkhussa dukkaṭa’’nti <a name="V1.0222"></a> (pārā. aṭṭha. 2.503-505). <span class="bld">Paṭhamenā</span>ti tīṇipi kārāpentassa yaṃ paṭhamaṃ kārāpeti, tenāti attho. <span class="bld">Dīpita</span>nti ‘‘aññātikāya aññātikasaññī purāṇacīvaraṃ dhovāpeti rajāpeti ākoṭāpeti, nissaggiyena āpatti dvinnaṃ dukkaṭāna’’ntiādinā (pārā. 506) desitaṃ. Iminā nayena dve kārāpentassa paṭhamena nissaggiyāpatti, dutiyena dukkaṭanti ayamattho saṅgayhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para620"></a><span class="paranum">620</span>. <span class="bld">‘‘Dhovanatthāya detī’’</span>ti iminā ‘‘bhuttaṃ vattha’’nti adhikārato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para621"></a><span class="paranum">621</span>. <span class="bld">Sāmaṇeraniddesepī</span>ti ‘‘sāmaṇerā’’ti niddeso nāma yassa, tasmimpi, attanā paribhuttaṃ vatthaṃ dhovanatthāya detīti yojanā, attano paribhuttaṃ cīvaraṃ dhovanatthāya <a name="M1.0297"></a> sāmaṇerassa detīti attho. <span class="bld">Pi</span>-saddo samuccayattho. <span class="bld">Upasampajjā</span>ti pubbakiriyāya ‘‘dhovatī’’ti aparakiriyā sāmatthiyā labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para622"></a><span class="paranum">622</span>. <span class="bld">Daharānañca bhikkhūna</span>nti attano navakatarānaṃ bhikkhūnaṃ. <span class="bld">Niyyādite</span> dinne. <span class="bld">Esa nayo</span>ti ‘‘ekena pācittiyaṃ, avasiṭṭhehi dvīhi vā ekena vā sabbapayogesu dukkaṭaṃ hotī’’ti nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para623"></a><span class="paranum">623</span>. <span class="bld">Cīvare</span>ti paribhuttacīvare.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para624"></a><span class="paranum">624</span>. <span class="bld">‘‘Dhovanappaccayāyevā’’</span>ti iminā itaradvayassa tassa anāṇattiyā katattā tato anāpattibhāvamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para626"></a><span class="paranum">626</span>. <span class="bld">Ñātikā</span>ti ettha ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22-23, 422; a. ni. 6.58; 8.9; mahāni. 206; dha. sa. 1355; vibha. 518) viya gāthābandhavasena ya-kāralopo, ñātikāya bhikkhuniyāti attho. ‘‘Ñātikā aññātisaññissā’’ti padacchedo. <span class="bld">Paccattharaṇa</span>nti mañcapīṭhe attharitabbaṃ paccattharaṇacīvarañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para627"></a><span class="paranum">627</span>. <span class="bld">‘‘Bhikkhunīnaṃ vasenā’’</span>ti idaṃ bhikkhusaṅghepi upasampannā ce, pācittiyasambhavā vuttaṃ<a name="V1.0223"></a>. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukamevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.506). Bhikkhunisaṅghe paṭhamaṃ upasampajjitvā pacchā bhikkhusaṅghe ce upasampajjati, kevalaṃ bhikkhusaṅghe upasampannāti na vuccatīti tā bhagavati dharamāne paṭhamaṃ pabbajitā pañcasatā sākiyāniyo vuccanti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhikkhūnaṃ santike upasampannā nāma pañcasatā sākiyāniyo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.506). Bhikkhuno <a name="M1.0298"></a> liṅge parivatte tasseva upasampannakammassa anuññātattā sopi gahetabboyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para628"></a><span class="paranum">628</span>. <span class="bld">Avuttā dhovatī</span>ti ‘‘imaṃ cīvaraṃ dhovā’’ti avuttā cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ disvā avatvā ṭhapitaṭṭhānato cīvaraṃ gahetvā vā sayameva vatvā yācanādinayena vā anāṇattiyā ca gahetvā cīvaradhovanādiṃ kareyya ce. <span class="bld">Aparibhuttaṃ vā</span>ti heṭṭhā vuttanayena aparibhuttaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Aññaṃ vā</span>ti upāhanatthavikapattatthavikapotthakatthavikamañcapīṭhādiṃ yaṃ kiñci parikkhāraṃ.</p>
- <p class="centered">Purāṇacīvaradhovāpanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para629"></a><span class="paranum">629</span>. Vikappanupagaṃ pacchimaṃ upādāya kiñci cīvaraṃ gaṇhatoti yojanā, ettha ‘‘aññātikāya bhikkhuniyā hatthato’’ti ca ‘‘ñātikāya aññātikasaññissā’’ti ca ‘‘ekatoupasampannāya hatthato gaṇhātī’’ti ca vakkhamānavacanasāmatthiyā labbhamānato pubbe vuttanayena aññātikāya ubhatosaṅghe upasampannāya bhikkhuniyā hatthato vikappanupagaratanavidatthippamāṇavatthato paṭṭhāya yaṃ kiñci cīvaraṃ gaṇhantassāti attho. <span class="bld">‘‘Āpattī’’</span>ti sāmaññena vuttepi ‘‘nissaggiyā pācittiyāpattī’’ti pakaraṇato ca ‘‘nissaggiyāpattī’’ti vakkhamānato ca labbhati. <span class="bld">Ṭhapetvā pārivattaka</span>nti ‘‘pārivattakaṃ parittena vā vipulaṃ, vipulena vā paritta’’nti (pārā. 514) vacanato <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> ‘‘antamaso harītakakhaṇḍenāpī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.514) vuttattā ca heṭṭhimantato harītakakhaṇḍampi datvā gahetabbaṃ ticīvarañca pārivattakaṃ nāma hoti, taṃ ṭhapetvāti vuttaṃ hoti. Parivattanaṃ <span class="bld">parivattaṃ,</span> taṃ etassa atthīti <span class="bld">pārivattakaṃ,</span> kayavikkayena gahetabbaṃ cīvaranti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para630"></a><span class="paranum">630</span>. <span class="bld">Gahaṇatthāya</span> <a name="M1.0299"></a> <span class="bld">payoge</span>ti gaṇhituṃ hatthapasāraṇādippayoge. <span class="bld">Pariyāputa</span>nti ‘‘paṭiggaṇhāti payoge dukkaṭa’’nti (pārā. 512) desitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para631"></a><span class="paranum">631</span>. <span class="bld">Anupasampannahatthe</span>ti <a name="V1.0224"></a> bhikkhubhikkhunito aññe sabbe anupasampannā gahitā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace pana sikkhamānāsāmaṇerasāmaṇeriupāsakaupāsikānaṃ hatthe pesitaṃ paṭiggaṇhāti, anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.512).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para632"></a><span class="paranum">632</span>. <span class="bld">Ekato</span>ti ettha bhikkhunisaṅghatoti gahetabbaṃ. Aññasmiṃ pakkhe pācittiyameva. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana pācittiyamevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.513).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para633"></a><span class="paranum">633</span>. ‘‘Pārivattakaṃ dassāmī’’ti ābhogaṃ katvā gaṇhāti, doso na vijjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para634"></a><span class="paranum">634</span>. <span class="bld">Aññaṃ parikkhāra</span>nti thavikakāyabandhanādi avikappiyaṃ vā avikappanupagaṃ vā parikkhārameva gahetabbaṃ. Vikappanupagaṃ pana na vaṭṭati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘vikappanupagaṃ pacchimacīvarappamāṇaṃ pana paṭaparissāvanampi na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.514). Cīvarapaṭiggaṇhanaṃ kiriyā, pārivattakassa adānaṃ akiriyāti kiriyāya ca akiriyāya ca āpajjitabbato <span class="bld">kriyākriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Cīvarapaṭiggahaṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para635"></a><span class="paranum">635</span>. ‘‘Aññātakaṃ appavārita’’nti padacchedo. ‘‘Gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā’’ti pāṭhaseso. Vuttañhi bhagavatā ‘‘aññātakaṃ gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā’’ti (pārā. 516, 518). Pubbe vuttanayena yāva sattamā pitāmahayugā sambaddhaññātikatāya abhāvato <span class="bld">aññātakaṃ</span>. ‘‘Yaṃ mayhaṃ gehe <a name="M1.0300"></a> atthi, taṃ pavāremī’’tiādinā nayena <span class="bld">appavāritaṃ</span>. ‘‘Gahapati nāma yo koci agāraṃ ajjhāvasatī’’ti (pārā. 519) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttaṃ <span class="bld">gahapatiṃ vā</span>. ‘‘Gahapatānī nāma yā kāci agāraṃ ajjhāvasatī’’ti (pārā. 519) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttaṃ gharaṇiṃ vāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Hoti nissaggiyāpattī</span>ti ‘‘aññatra samayā viññāpeti, payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hotī’’ti (pārā. 519) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttesu sabbesu pubbapayogesu dukkaṭena saddhiṃ nissaggiyapācittiyaṃ <a name="V1.0225"></a> hotīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Aññatra samayā</span>ti ‘‘tatthāyaṃ samayo, acchinnacīvaro vā hoti bhikkhu naṭṭhacīvaro vā’’ti (pārā. 518) <span class="bld">mātikāya,</span> ‘‘acchinnacīvaro nāma bhikkhussa cīvaraṃ acchinnaṃ hoti rājūhi vā corehi vā dhuttehi vā yehi kehici vā acchinnaṃ hoti. Naṭṭhacīvaro nāma bhikkhussa cīvaraṃ agginā vā daḍḍhaṃ hoti, udakena vā vūḷhaṃ hoti, undūrehi vā upacikāhi vā khāyitaṃ hotī’’ti (pārā. 519) <span class="bld">padabhājane</span> ca niddiṭṭhasarūpakālato aññatrāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para636"></a><span class="paranum">636</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘aññātake aññātakasaññī, vematiko, ñātakasaññī aññatra samayā cīvaraṃ viññāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 520) pācittiyattayaṃ bhagavatā vuttaṃ. ‘‘Ñātake aññātisaññissā’’ti padacchedo. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ ñātake. <span class="bld">Vematikassā</span>ti ‘‘ñātako nu kho, aññātako’’ti vematikassa. Dvikadukkaṭaṃ tathevāti yojanā. <span class="bld">‘‘Tathevā’’</span>ti ‘‘vutta’’nti idaṃ ākaḍḍhati, ‘‘ñātake aññātakasaññī, vematiko aññatra samayā cīvaraṃ viññāpeti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 520) desitanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para637-8"></a><span class="paranum">637-8</span>. Samaye <a name="M1.0301"></a> viññāpentassa anāpattīti yojanā. Ettha ‘‘cīvaraṃ aññātakaappavārita’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ, yathāparicchinnakāladvayato aññatarasmiṃ kāle aññātakaappavāritaṃ cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti attho. <span class="bld">Ñātake vā pavārite</span>ti etthāpi ‘‘attano’’ti ajjhāhāro, ‘‘samaye’’ti iminā yojetabbaṃ, attano ñātakapavārite asamayepi cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti attho. <span class="bld">Aññassatthāyā</span>ti ettha ‘‘attano’’ti seso, attano ñātake, pavārite vā viññāpentassa anāpattīti yojanā, aññaṃ bhikkhuṃ nissāya attano ñātake vā pavārite vā cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Itaraṃ pakkhaṃ dasseti <span class="bld">‘‘tassa ñātake vā pavārite vā’’</span>ti. <span class="bld">Tassā</span>ti ‘‘aññassā’’ti vuttassa, ‘‘viññāpentassa anāpattī’’ti iminā yojetabbaṃ. <span class="bld">Vā</span>ti purimavikappāpekkhaṃ. Yaṃ sandhāya cīvaraṃ viññāpeti, tassa ñātake vā pavārite vā taṃyeva sandhāya cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Attano vā dhanenā’’ti vuttaṃ anāpattiaṅgaṃ <span class="bld">ummattakādino</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena saṅgayhati<a name="V1.0226"></a>, attano santakaṃ suttakappāsādikaṃ kappiyavatthuṃ datvā gaṇhitukāmatāya akappiyavohārena yācantassa ca anāpattīti attho.</p>
- <p class="centered">Aññātakaviññattikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para639"></a><span class="paranum">639</span>. <span class="bld">Appavāritamaññāti</span>nti ettha ‘‘gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā’’ti idaṃ sāmatthiyā labbhati. <span class="bld">Tatuttari</span>nti tato santaruttaraparamato uttarinti gahetabbaṃ, ‘‘santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’nti (pārā. 523) vuttattā <a name="M1.0302"></a> acchinnacīvarena sāditabbaantaravāsakauttarāsaṅgamattena adhikanti attho.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Tato ce uttari sādiyeyyā’’ti (pārā. 523) vacanato ‘‘sādiyantassā’’ti vattabbaṃ, evaṃ vattabbe ‘‘viññāpentassā’’ti kasmā vuttanti? Acchinnacīvarānaṃ bhikkhūnaṃ chabbaggiyehi bhikkhūhi cīvaraviññāpanavatthusmiṃ ‘‘kathañhi nāma tumhe moghapurisā na mattaṃ jānitvā bahuṃ cīvaraṃ viññāpessathā’’ti (pārā. 522) chabbaggiye bhikkhū garahitvā imassa sikkhāpadassa paññattattā ‘‘sāditabba’’nti ettha viññāpetabbanti attho hoti, teneva imasmiṃ <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘tato ce uttari sādiyeyyāti tatuttari viññāpetī’’ti (pārā. 524) ca <span class="bld">āpattibhedasandassanaṭṭhāne</span> ‘‘aññātake aññātakasaññī tatuttari cīvaraṃ viññāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’ntiādivacanato (pārā. 525) ca vuttaṃ. Yadi evaṃ sikkhāpadeyeva ‘‘sāditabbaṃ, sādiyeyyā’’ti ca ubhayattha ‘‘viññāpetabbaṃ, viññāpeyyā’’ti ca kasmā na vuttanti? Acchinnacīvarabhāvaṃ ñatvā aviññāpitepi abhiharitvā diyyamānampi adhivāsentena evameva sāditabbanti na vuttaṃ. Imasseva ca adhikaviññāpananisedhanatthaṃ vadantenāpi ‘‘tañce aññātako gahapati vā gahapatānī vā bahūhi cīvarehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’nti sāditabbaniyamappadhānaṃ vuttaṃ. Tasmā acchinnacīvarena attanā vā taṃ sandhāya aññena vā viññāpentenapi aviññāpentepi diyyamānaṃ sādiyantenāpi santaruttaraparamataṃ nātikkamitabbanti imasmiṃ sikkhāpade sandhāya bhāsitatthoti sallakkhetabbanti ettakaṃ ñāpetuṃ ‘‘sādiyantassā’’ti avatvā ‘‘viññāpentassā’’ti vuttanti ācariyābhisandhi veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para640"></a><span class="paranum">640</span>. Idāni <a name="M1.0303"></a><a name="V1.0227"></a> viññāpane ca adhivāsane ca ubhayattheva niyamaṃ dassetuṃ ‘‘sace tīṇi naṭṭhāni honti, dve sāditabbāni. Dve naṭṭhāni, ekaṃ sāditabbaṃ. Ekaṃ naṭṭhaṃ, na kiñci sāditabba’’nti (pārā. 524) <span class="bld">padabhājane</span> vuttavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yassā’’</span>tiādi. ‘‘Yassa tīṇipi naṭṭhāni, dve vā naṭṭhāni, ekaṃ vā naṭṭha’’nti sambandhitvā yathākkamaṃ ‘‘tena dve sāditabbāni, ekaṃ sāditabbaṃ, na kiñcipi sāditabba’’nti yojanā kātabbā. Yassa tīṇipi cīvarāni naṭṭhāni, bahu ca diyyati, tena dveyeva cīvarāni sāditabbāni. Dve cīvarāni naṭṭhāni, ekaṃ sāditabbaṃ. Ekañce naṭṭhaṃ, na sāditabbaṃ, avasiṭṭhaṃ pacchā dhammena samena laddhanīhārena gahetabbanti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sesaṃ sabhāgaṭṭhānato pariyesissatī’’ti. ‘‘Bhikkhuniyā pana pañcasupi naṭṭhesu dve sāditabbāni, catūsu naṭṭhesu ekaṃ sāditabbaṃ, tīsu naṭṭhesu kiñci na sāditabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.522-524) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para641-2"></a><span class="paranum">641-2</span>. Sesakaṃ āharantassa anāpattīti ñātabbanti yojanā. Evamuparipi yojetabbaṃ. Cīvaraṃ yojetvā atirekaṃ vatthaṃ paccāharitvā ‘‘dassāmī’’ti bahumpi gahetvā gacchantassa anāpattīti attho. Atirekampi tumheyeva gaṇhathāti dinnaṃ gaṇhatopi anāpatti. Na acchinnakāraṇā dinneti yojanā, acchinnacīvarabhāvaṃ anuddissa bahūnaṃ cīvarānaṃ gahaṇanimittenāpi anāpattīti attho. Evameva ‘‘na naṭṭhakāraṇā dentī’’ti idampi dassitameva. Acchinnacīvare nissāya tatuttaricīvaraviññāpanavatthumhi imassa sikkhāpadassa paññattattā <span class="bld">anāpattivāre</span> ‘‘aññassatthāyā’’ti na gahitaṃ.</p>
- <p class="centered">Tatuttarikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para643"></a><span class="paranum">643</span>. <span class="bld">Kalyāṇakamyatāhetū</span>ti <a name="M1.0304"></a> sundarassa mahagghassa kāmataṃ paṭicca cīvare vikappanaṃ āpajjeyyāti yojanā, ‘‘kīdisena te bhante cīvarena attho’’ti pubbe appavārito ‘‘āyataṃ vā hotu vitthataṃ vā appitaṃ vā saṇhaṃ vā’’ti (pārā. 529) <span class="bld">padabhājane</span> vuttavisiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ karotīti attho. <span class="bld">Tassa lābhā nissaggiyaṃ bhave</span>ti tathā appavāritena hutvā katena adhikavidhānena nipphannacīvarassa lābhappayogena dukkaṭanissaggiyapācittiyā honti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para644"></a><span class="paranum">644</span>. <span class="bld">Mahagghaṃ</span> <a name="V1.0228"></a> <span class="bld">…pe… viññāpetī</span>ti vīsatiagghanakaṃ cīvaraṃ dātukāmamhi upāsake, ‘‘alaṃ mayhaṃ etena, dasagghanakaṃ vā appagghanakaṃ vā dehī’’ti vadati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para645"></a><span class="paranum">645</span>. ‘‘Ñātake aññātisaññissā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Paṭhamopakkhaṭakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para646"></a><span class="paranum">646</span>. Paṭhamasikkhāpade ekena upāsakena pīḷā laddhā, idha dvīhīti ettakaṃ nānākaraṇaṃ. Sesaṃ paṭhamasikkhāpadasadisamevāti āha <span class="bld">‘‘dutiyo…pe… vinicchayo’’</span>ti. Upakkhaṭapadena lakkhitaṃ sikkhāpadaṃ <span class="bld">upakkhaṭaṃ,</span> dutiyañca taṃ upakkhaṭañcāti dutiyopakkhaṭaṃ, tasmiṃ <span class="bld">dutiyopakkhaṭe. Assā</span>ti dutiyopakkhaṭassa.</p>
- <p class="centered">Dutiyopakkhaṭakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para647"></a><span class="paranum">647</span>. <span class="bld">Raññā vā</span>ti rājato vā. Rājato bhoggaṃ bhuñjitabbaṃ assa atthīti <span class="bld">‘‘rājabhoggo’’</span>ti vutto, rājato bhattavettanalābhito yato kutoci dāyakā ābhatanti sambandho. <span class="bld">Na ca vaṭṭatī</span>ti ettha ‘‘nissaggiyapācittiyabhāvato’’ti <a name="M1.0305"></a> ajjhāharitabbaṃ. Idha uttarikaraṇīyaṃ ‘‘tikkhattu’’ntiādigāthāya (vi. vi. 671) vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para648"></a><span class="paranum">648</span>. Cīvaracetāpannavasena adhigatarajatādi yena kenaci pariyāyenāpi na sāditabbanti dassetumāha <span class="bld">‘‘rajataṃ vā’’</span>tiādi. Dhavalasabhāvatāya rājatīti <span class="bld">rajataṃ,</span> sajjhu. Jātaṃ rūpaṃ vaṇṇāyatanametassāti <span class="bld">jātarūpaṃ,</span> suvaṇṇaṃ. <span class="bld">Kiñcī</span>ti appamattakampi. Attano vā atthāya parassa vā atthāya diyyamānaṃ kiñci gaṇhituṃ na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para649"></a><span class="paranum">649</span>. Attano paṭiggahaṇe āpattiyā rūpiyagahaṇasikkhāpade vakkhamānattā aññassa atthāya gahaṇe āpattidassanatthamāha <span class="bld">‘‘aññassatthāyā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">aññassatthāyā</span>ti aññassa puggalassa, gaṇassa, saṅghassa, cetiyassa, navakammassa vā atthāya. <span class="bld">Niddiṭṭha</span>nti āharitvā ‘‘imaṃ gaṇhathā’’ti vuttaṃ rajataṃ, jātarūpaṃ vā aññaṃ vā yaṃ kiñci nissaggiyadukkaṭavatthuṃ <a name="V1.0229"></a> paṭiggaṇhato tassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para650-1"></a><span class="paranum">650-1</span>. Vuttamevatthaṃ sarūpato vibhāvetumāha <span class="bld">‘‘netvā’’</span>tiādi. <span class="bld">Netvā</span>ti ānetvā. <span class="bld">Akappiyaṃ bhaṇḍa</span>nti ‘‘rajataṃ jātarūpaṃ vā’’ti yathāvuttameva akappiyabhaṇḍaṃ. <span class="bld">Ittha</span>nti vakkhamānappakārena. <span class="bld">Na ca vaṭṭatī</span>ti ettha ca-kārena vaṭṭati cāti anuññātaṃ katanti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Sace pana ‘nayidaṃ bhikkhūnaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’ti paṭikkhitte ‘vaḍḍhakīnaṃ vā kammakarānaṃ vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe sukatadukkaṭaṃ jānāthā’ti vatvā tesaṃ hatthe datvā pakkamati, vaṭṭati. Athāpi ‘mama manussānaṃ hatthe bhavissati, mayhameva <a name="M1.0306"></a> vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe yaṃ yassa dātabbaṃ, tadatthāya peseyyāthā’ti vadati, evampi vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para652"></a><span class="paranum">652</span>. <span class="bld">Vihārassā</span>ti ettha ‘‘navakammassā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā vattabbaṃ gāthābandhavasena na vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para654"></a><span class="paranum">654</span>. <span class="bld">Rajataṃ jātarūpaṃ vā saṅghassā</span>ti ettha ‘‘cattāro paccaye paribhuñjathāti dinna’’nti seso. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace pana koci bahumpi hiraññasuvaṇṇaṃ ānetvā ‘idaṃ saṅghassa dammi, cattāro paccaye paribhuñjathā’ti vadati, taṃ ce saṅgho sampaṭicchati, paṭiggahaṇepi paribhogepi āpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539). Evaṃ ābhataṃ tasmiṃ saṅghe yo koci bhikkhu ‘‘nayidaṃ kappatī’’ti sace paṭikkhipati, ‘‘ayaṃ saṅghassa lābhantarāyaṃ karotī’’ti vadantasseva āpatti hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yo hi taṃ codeti, sveva sāpattiko hoti, tena pana ekena bahū anāpattikā katā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539). Idha <span class="bld">sveva sāpattiko</span>ti ettha ‘‘dukkaṭāpattikoti vuttaṃ hotī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. Imissā gāthāya <span class="bld">‘‘saṅghassā’’</span>ti alikhitvā ‘‘bhikkhuno’’ti ca likhanti, taṃ na sundaraṃ. Idāni dassitaaṭṭhakathāpāṭhe ‘‘saṅgho sampaṭicchatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539) vuttattā ‘‘saṅghassā’’ti pāṭho sundaro.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para655"></a><span class="paranum">655</span>. <span class="bld">Taḷākassā</span>ti <a name="V1.0230"></a> vāpiyā. Sassuppattinidānato taḷākaṃ khettaṃ, tato tassa gahaṇaṃ vā paribhogo vā na ca vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Taḷākassa cā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-kārena khettavatthu saṅgahitaṃ. <span class="bld">Na ca vaṭṭatī</span>ti ettha cakārena vaṭṭati cāti dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para656"></a><span class="paranum">656</span>. Taṃ <a name="M1.0307"></a> katamanti āha <span class="bld">‘‘cattāro’’</span>tiādi. <span class="bld">Sabbampī</span>ti taḷākapokkharaṇikhettādi sabbampi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para658-9"></a><span class="paranum">658-9</span>. <span class="bld">Aparicchinnabhāgasmi</span>nti ‘‘imasmiṃ bhūmibhāge katassa kammehi ettako bhāgo deyyo’’ti evaṃ pubbe aniyamitaāye bhūmibhāge. Akatapubbaṃ <span class="bld">navasassaṃ</span> nāma. <span class="bld">Ettakaṃ bhāgaṃ dethā</span>ti ettakaṃ kahāpaṇabhāgaṃ detha. <span class="bld">Uṭṭhāpetī</span>ti uppādeti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Kasatha vapathā’’ti akappiyaṃ vācaṃ vatvāti yojanā. <span class="bld">Vapathāti cā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo idha avuttaṃ taṃkattuyogakāle vuccamānaṃ akappiyavacanantaraṃ samuccinoti. <span class="bld">Uppāditañcā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo kahāpaṇaṃ samuccinoti. <span class="bld">Sabba</span>nti tathā uppāditakahāpaṇañca evaṃ akappiyavohārena uppāditañcāti sabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para660"></a><span class="paranum">660</span>. Kasathādikaṃ vacanaṃ avatvā ‘‘ettikāya bhūmiyā ettako nāma bhāgo’’ti bhūmiṃ yo ca patiṭṭhāpeti, tassevetamakappiyanti vakkhamānena yojetabbaṃ. <span class="bld">Ca</span>-saddo ‘‘yo panā’’ti vakkhamānapuggalantarāpekkho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para661-2"></a><span class="paranum">661-2</span>. Bhūmiyā sayameva pamāṇassa jānanatthaṃ tūti yojanā, ‘‘ettake bhūmibhāge amhehi sassaṃ kataṃ, ettakaṃ nāma bhāgaṃ gaṇhathā’’ti kasakehi vutte tesaṃ vacanaṃ asaddahitvā sayameva khettabhūmiyā pamāṇaṃ ñātukāmatāyāti attho. <span class="bld">Tu</span>-saddo imameva visesaṃ joteti. Yo pana mināti, tassevetamakappiyanti vakkhamānena yojetabbaṃ. <span class="bld">Rajjuyāpi ca daṇḍenā</span>ti ettha pādenāpi minituṃ na vaṭṭatīti vadanti. ‘‘Rakkhatī’’tiādikiriyāpadehipi evameva yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Khale</span> <a name="M1.0308"></a> <span class="bld">ṭhatvā rakkhatī</span>ti dhaññakaraṇe ṭhatvā aññe gaṇhituṃ adatvā pāleti. Kathaṃ rakkhituṃ <a name="V1.0231"></a> vaṭṭati, kathaṃ rakkhituṃ na vaṭṭatīti? Taṃ pana vīhiṃ ‘‘idaṃ vā ettakaṃ vā mā gaṇha, idaṃ gahetuṃ na labbhatī’’ti vā ‘‘ito apanehi, idha puñjaṃ karohī’’ti vā evamādinā payogena ce rakkhati, taṃ akappiyaṃ. Sace ‘‘mayi ṭhite rakkhitaṃ hotī’’ti rakkhati, gaṇhante vā passitvā ‘‘kiṃ karothā’’ti bhaṇati, vaṭṭati. Rūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpade dvāraṃ pidahitvā rakkhantena vasitabbanti hi vuttanti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttanayena veditabbo. Aññasmimpi <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ ‘‘thenetvā gaṇhante sati etaṃ bho pavattiṃ bhikkhusaṅghassa kiṃ ārocessāmīti paṭipucchituṃ vaṭṭatīti vadantī’’ti. <span class="bld">Nīharāpetī</span>ti etthāpi sace pariyāyena vadati, vaṭṭatīti vadanti. <span class="bld">Tassevetamakappiya</span>nti idaṃ khettaminanādiṃ karontena laddhabbato aññassa abhinavuppāditassa abhāvā aññesaṃ vaṭṭatīti dvīsu <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para663"></a><span class="paranum">663</span>. ‘‘Ettakehi vīhīhi idaṃ āharathā’’ti vuttā sace āharantīti yojanā. Ettha <span class="bld">‘‘tassevetamakappiya’’</span>nti idaṃ dhaññassa vicāritattā vuttaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tasseva akappiyaṃ. Kasmā? Dhaññassa vicāritattā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para664"></a><span class="paranum">664</span>. <span class="bld">Hiraññenā</span>ti kahāpaṇena. <span class="bld">‘‘Tamakappiya’’</span>nti idaṃ kahāpaṇānaṃ vicāritattā vuttaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sabbesaṃ akappiyaṃ. Kasmā? Kahāpaṇānaṃ vicāritattā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para665"></a><span class="paranum">665</span>. <span class="bld">Pesakārakadāsaṃ vā</span>ti pesakārakasaṅkhātaṃ dāsaṃ vā, <span class="bld">pesakāro</span> tantavāyo. <span class="bld">Ārāmikānaṃ nāmena dente</span>ti ‘‘ārāmikaṃ dammi, veyyāvaccakaraṃ dammī’’tiādinā nayena dente.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para666"></a><span class="paranum">666</span>. Khīraṃ <a name="M1.0309"></a> dadhi takkaṃ sappi navanītanti <span class="bld">pañcagorasā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para667"></a><span class="paranum">667</span>. <span class="bld">Ajikādīsū</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena mahisaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para669"></a><span class="paranum">669</span>. <span class="bld">Paṭisiddhepī</span>ti paṭikkhittepi. <span class="bld">Mūlaṃ datvā</span>ti kappiyabhaṇḍamūlaṃ datvā. Kukkuṭādayo pana ‘‘sukhena vasantū’’ti araññeyeva vissajjetabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kukkuṭasūkare <a name="V1.0232"></a> ‘sukhaṃ jīvantū’ti araññe vissajjetuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539). Sūkaramayūrādīsupi laddhesu tesaṃ anurūpeyeva visaye vissajjetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para671"></a><span class="paranum">671</span>. ‘‘Tikkhattu’’ntiādigāthāya ko sambandho? ‘‘Raññā vā rājabhoggenā’’tiādigāthāya saṅgahitanayena rājarājāmaccabrāhmaṇagahapatādīsu yena kenaci attanā vā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā ‘‘itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarena acchādehī’’ti vatvā taṃ cīvaracetāpannasaṅkhātaṃ cīvaramūlaṃ datvā pahitadūtena vā bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘idaṃ kho bhante āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti yadi vucceyya, bhikkhunā ‘‘na kho mayaṃ āvuso cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma kālena kappiya’’nti vutte sace tena ‘‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’’ti vutte cīvaratthikena bhikkhunā ‘‘eso kho āvuso bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti ārāmike vā upāsake vā dassite yadi so tassa attanā āharitvā ‘‘imassa bhikkhuno cīvarena atthe sati iminā cīvaraṃ cetāpetvā acchādehī’’ti vatvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘yaṃ kho bhante āyasmā veyyāvaccakaraṃ niddisi, saññatto so mayā, upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena <a name="M1.0310"></a> taṃ acchādessatī’’ti yadi vadeyya, tena cīvaratthikena bhikkhunā kiṃ kātabbanti bhagavatā vuttanti āhāti ayamimissā gāthāya sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tikkhattuṃ codanā vuttā</span>ti ‘‘cīvaratthikena bhikkhave bhikkhunā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo ‘attho me āvuso cīvarenā’’ti tikkhattuṃ codanā kātabbāti vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Chakkhattuṃ ṭhānamabravī</span>ti ‘‘dvattikkhattuṃ codayamāno sārayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce abhinipphādeyya, catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabba’’nti (pārā. 538) vuttattā tikkhattuṃ upasaṅkamitvā ‘‘attho me āvuso cīvarenā’’ti katāya codanāya na nippajjeyya, tena puna gantvā yaṃ kiñci avatvā ‘‘na āsane nisīditabbaṃ, na āmisaṃ paṭiggahetabbaṃ, na dhammo bhāsitabbo’’ti (pārā. 539) vacanato ṭhānabhañjanakaṃ nisajjādiṃ kiñci akatvā ‘‘kiṃ kāraṇaṃ āgatosī’’ti pucchite ‘‘jānāhi<a name="V1.0233"></a>, āvuso’’ti ettakamattaṃ vatvā ukkaṭṭhaparicchedena chakkhattuṃ ṭhānaṃ saddhammavaracakkavattinā bhagavatā desitanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yadi codetiyevā</span>ti sace ṭhānaṃ akatvā codanāmattaṃ karoti, cha abravīti yojanā, ‘‘codanā’’ti sāmatthiyato labbhati, chakkhattuṃ codetvā sakimpi na ṭhātabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Chacodanaṃ akatvā yo ṭhānameva karoti, tena kati ṭhānāni kātabbānīti āha <span class="bld">‘‘codanādiguṇā ṭhitī’’</span>ti, ‘‘kātabbā’’ti seso, ‘‘abravī’’ti iminā yojetabbaṃ, ‘‘catukkhattuṃ codetvā catukkhattuṃ ṭhātabbaṃ, pañcakkhattuṃ codetvā dvikkhattuṃ ṭhātabbaṃ, chakkhattuṃ codetvā na <a name="M1.0311"></a> ṭhātabba’’nti (pārā. 539) vacanato, ‘‘chakkhattuparama’’nti (pārā. 539) vacanato ca chakkhattuṃ codanāya diguṇā dvādasakkhattukā ṭhiti hotīti siddhattā codanameva akatvā ṭhānamattameva karontassa dvādasakkhattuṃ vuttanayena ṭhātabbamevāti vuttaṃ hoti. Tato paraṃ kātabbaṃ adassetvā ettakeneva nivattetabbanti ñāpento ‘‘tato ce uttari vāyamamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeti, payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiya’’nti (pārā. 539) vuttanayā āpatti hotīti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para672"></a><span class="paranum">672</span>. <span class="bld">‘‘Acodetvā laddhe’’</span>ti idaṃ upalakkhaṇaṃ ‘‘aṭṭhatvā laddhe’’ti ca gayhamānattā.</p>
- <p class="centered">Rājasikkhāpadakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Cīvaravaggo paṭhamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para673"></a><span class="paranum">673</span>. <span class="bld">‘‘Ekenāpī’’</span>ti iminā kiṃ pana dvīhi, bahūhi vāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Missetvā</span>ti antamaso vātena āhaṭenāpi kosiyaṃsunā missetvā. <span class="bld">Santhata</span>nti ‘‘santhataṃ nāma santharitvā kataṃ hoti avāyima’’nti (pārā. 544) <span class="bld">padabhājane</span> ca ‘‘same bhūmibhāge kosiyaṃsūni uparūpari santharitvā kañjikādīhi siñcitvā kataṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.542) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ca vuttasarūpaṃ kañjikaṃ siñcitvā kosiyaṃsūni attharitvā yāva bahalamicchati, tāva vaḍḍhetvā nisīdananipajjanādiatthaṃ kātabbaṃ santhatanti attho. <span class="bld">Kosiyaṃsunā</span>ti kosiyakimikosiyassa idanti <span class="bld">kosiyaṃ,</span> suttaṃ, tassa suttassa aṃsu, tena kosiyaṃsunāti attho<a name="V1.0234"></a>. <span class="bld">Kārāpentassā</span>ti upalakkhaṇattā <a name="M1.0312"></a> ‘‘karontassā’’tipi gahetabbaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘kārāpeyyāti ekenāpi kosiyaṃsunā missetvā karoti vā kārāpeti vā’’ti (pārā. 544). Tenevāha ‘‘paratthāya karontassa kārāpentassā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para675"></a><span class="paranum">675</span>. <span class="bld">Bhūmattharaṇa</span>nti parikammakatāya bhūmiyā chavirakkhanatthāya attharitabbaṃ attharaṇaṃ. <span class="bld">Bhisi</span> nāma mañcabhisi, pīṭhabhisīti dvayaṃ. <span class="bld">Bibbohanaṃ</span> upadhānaṃ.</p>
- <p class="centered">Kosiyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para676"></a><span class="paranum">676</span>. <span class="bld">Kāḷakeḷakalomāna</span>nti ‘‘kāḷakaṃ nāma dve kāḷakāni jātiyā kāḷakaṃ vā rajanakāḷakaṃ vā’’ti (pārā. 549) vacanato evaṃ kāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ. <span class="bld">Suddhāna</span>nti itaravaṇṇehi eḷakalomehi amissānaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘suddhakāḷakānanti suddhānaṃ kāḷakānaṃ, aññehi amissitakāḷakānanti attho’’ti (pārā. aṭṭha. 2.547). <span class="bld">Kareyyā</span>ti karontassa ca kārāpentassa cāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kārāpeyyāti karoti vā kārāpeti vā’’ti. <span class="bld">Āpatti hotī</span>ti ‘‘payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiya’’nti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttaṃ pubbapayogadukkaṭañca nissaggiyapācittiyañca āha.</p>
- <p class="centered">Suddhakāḷakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para677"></a><span class="paranum">677</span>. Odātaṃ tulaṃ vā bahuṃ vā sabbameva vā gahetvānāti yojanā. <span class="bld">Kapilampi vā</span>ti etthāpi evameva yojetabbaṃ. Ettha <span class="bld">sabbameva vā</span>ti santhatassa gahetabbaṃ sabbameva vā lomaṃ. <span class="bld">Karontassā</span>ti ettha ‘‘santhata’’nti adhikārato <a name="M1.0313"></a> labbhati. ‘‘Nava’’nti idaṃ ‘‘karontassā’’ti padasāmatthiyena labbhati, navaṃ santhataṃ karontassāti attho, ‘‘anāpattī’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Kapilampi vā</span>ti <span class="bld">vā</span>kārena pakārantarenāpi karontassa anāpattiṃ saṅgaṇhāti. Seyyathidaṃ? ‘‘Navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārayamānena dve bhāgā suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ ādātabbā tatiyaṃ odātānaṃ catutthaṃ gocariyāna’’nti (pārā. 553) <span class="bld">mātikāya</span> anuññātappakāro veditabbo.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <a name="V1.0235"></a> <span class="bld">‘‘odātaṃ kapilampi vā’’</span>ti etassa ‘‘bahuṃ vā’’ti visesanena kāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ yathāvuttabhāgadvayato adhikaṃ eḷakalomampi na gahetabbanti dīpeti kevalānaṃ kāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ aggahetabbatāya paṭhamasikkhāpadeneva vuttattā. <span class="bld">‘‘Sabbameva vā’’</span>ti imināpi purimasikkhāpade viya ime odātādayo sabbe kevalā na gahetabbā na hontīti dassitaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Anāpattī’’</span>ti iminā evaṃ akatvā aññena pakārena karontassa āpatti hotīti byatirekato dīpitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Seyyathidaṃ? Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘anādā ce bhikkhu dve bhāge suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ tatiyaṃ odātānaṃ catutthaṃ gocariyānaṃ navaṃ santhataṃ kārāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti. Yattakappamāṇehi eḷakalomehi navaṃ santhataṃ kātukāmo hoti, te lome catubhāgaṃ tulayitvā dve tule vā ūne vā kāḷakalome gahetvā ekaṃ tulaṃ odātehi vā ekaṃ tulaṃ gocariyehi vā kāḷakehi vā ūne katvā dvīhipi adhike vā katvā kāḷakalome vajjetvā dvīsu ekaṃ vā dve eva vā gahetvā kātuñca kārāpetuñca vaṭṭatīti vuttaṃ hoti<a name="M1.0314"></a>. Evaṃ anāpattidassanena sabbopi sikkhāpadattho saṅgahitoti daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para678"></a><span class="paranum">678</span>. <span class="bld">‘‘Anukkamenā’’</span>ti iminā imameva aggahetvā purimānantaraṃ vuttasikkhāpadadvayañca gahetabbanti dīpeti. Nissajjitvā laddhānipīti yojanā. ‘‘Apī’’ti iminā ‘‘aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 555) vuttadukkaṭañca ‘‘nissaggiyaṃ cīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 468) paṭhamanissaggiyasikkhāpade vuttanayena ihāpi ‘‘nissaggiyaṃ santhataṃ anissajjitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttampi dhammasaṅgahakārakehi peyyālavasena saṃkhittaṃ taṃ dukkaṭañcāti idaṃ dvayaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para679"></a><span class="paranum">679</span>. <span class="bld">Tatiyaṃ tu kriyākriya</span>nti idaṃ tatiyasikkhāpadaṃ pana ‘‘dve bhāgā suddhakāḷakāna’’ntiādinā (pārā. 554) vuttanayena aggahetvā kāḷakānaṃ atirekaggahaṇavasena ananuññātappakārena karaṇato kiriyākiriyaṃ nāma. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ādāya ca anādāya ca karaṇato kiriyākiriya’’nti (pārā. aṭṭha. 2.552).</p>
- <p class="centered">Dvebhāgakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para680"></a><span class="paranum">680</span>. <span class="bld">Channaṃ</span> <a name="V1.0236"></a> <span class="bld">vassānaṃ orenā</span>ti pubbe santhatassa katadivasato paṭṭhāya upari channaṃ vassānaṃ abbhantareti attho. <span class="bld">Hoti nissaggiyāpattī</span>ti chabbassantare katasanthataṃ nissaggiyaṃ hoti, kārakassa ca pācittiyaṃ hotīti attho. <span class="bld">Bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā</span>ti santhataṃ gahetvā addhānamaggaṃ paṭipajjituṃ asamatthassa gilānassa ‘‘ahaṃ bhante gilāno <a name="M1.0315"></a> na sakkomi santhataṃ ādāya pakkamituṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ santhatasammutiṃ yācāmī’’ti (pārā. 559) saṅghamajjhe nisajja añjaliṃ paggahetvā tikkhattuṃ yācite ñattidutiyāya kammavācāya gataṭṭhāne chabbassānaṃ antopi santhataṃ kātuṃ saṅghena dinnasammutiṃ vināti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para682"></a><span class="paranum">682</span>. <span class="bld">Chabbassāni karontassā</span>ti ettha ‘‘yadā paripuṇṇāni, tadā’’ti seso, chabbassesu paripuṇṇesu santhataṃ karontassāti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yadā chabbassāni paripuṇṇāni honti, tadā santhataṃ karotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.557). <span class="bld">Taduddhampī</span>ti chabbassato uparipi. <span class="bld">Vitāne</span>ti vitānanimittaṃ karontassa. <span class="bld">Sāṇipākāre</span>ti pākārasadisatirokaraṇīyanimittaṃ karontassa. <span class="bld">Nissajjitvā katepi cā</span>ti purāṇasanthate aññassa datvā aññasmiṃ santhate orato channaṃ vassānaṃ katepi ca anāpattīti yojanā. Ayamanāpattivāro neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāsu dissati, tasmā so ācariyaparamparābhato ācariyena dassitoti viññāyati. Sādhāraṇavinicchayaṃ pana ‘‘anantarassimassāpi, viseso nupalabbhatī’’ti vakkhati.</p>
- <p class="centered">Chabbassakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para683"></a><span class="paranum">683</span>. <span class="bld">Anādāyā</span>ti navaṃ nisīdanasanthataṃ karontena bhikkhunā tassa vivaṇṇakaraṇatthāya <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthi ādātabbā dubbaṇṇakaraṇāyā’’ti (pārā. 567) yā ādātuṃ vuttā, taṃ purāṇasanthatassa chinnamukhāvattato sugatavidatthiṃ adatvā. Evametaṃ vuttanti kathaṃ viññāyatīti? ‘‘Anādānavasenassa, sugatassa vidatthiyā’’ti vakkhamānena viññāyati. <span class="bld">Santhate</span>ti ettha ‘‘purāṇe’’iti ca <span class="bld">kāretuṃ katañcā</span>ti ettha ‘‘navaṃ nisīdanaṃ santhata’’nti ca seso<a name="M1.0316"></a>, purāṇe santhate asante sāmantā sugatavidatthiṃ anādāya navaṃ nisīdanasanthataṃ karontassa anāpatti. Aññassatthāya navaṃ nisīdanasanthataṃ kāretuṃ, navaṃ nisīdanasanthataṃ aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjituñca anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Aññassatthāya</span> <a name="V1.0237"></a> <span class="bld">kāretu’’</span>nti idamettha pācittiyeneva anāpattidassananti gahetabbaṃ. Tasmā ‘‘aññassatthāya karoti vā kārāpeti vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 569) vuttattā ca <span class="bld">aṭṭhakathāya,</span> tabbaṇṇanāsu ca adissamānattā vā taṃ na vattabbaṃ. ‘‘Anāpatti chabbassāni karoti…pe… aññassatthāya karoti vā kārāpeti vā’’ti (pārā. 564) anantarasikkhāpade vuttamoloketvā vā dukkaṭassa ca vihitattā pācittiyena anāpattibhāvaṃ sandhāya likhitanti viññāyati. <span class="bld">Katañca paribhuñjitu</span>nti ettha ‘‘aññenā’’ti vattabbaṃ, iminā ‘‘aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati, anāpattī’’ti pāṭhova dassito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para684"></a><span class="paranum">684</span>. Sugatassa vidatthiyā anādānavasena ca <span class="bld">assa</span> santhatassa karaṇena ca satthārā <span class="bld">etaṃ</span> sikkhāpadaṃ kiriyākiriyaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para685"></a><span class="paranum">685</span>. Nanu ca imassa sikkhāpadassa <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ‘‘samuṭṭhānādīni kiriyākiriyattā imassa sikkhāpadassa dvebhāgasikkhāpadasadisānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.567) vuttāni, iha ‘‘sañcarittasamā’’ti kasmā vuttānīti? Vuccate – dvebhāgasikkhāpade ‘‘samuṭṭhānādīnipi kosiyasikkhāpadasadisānevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.552) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttāni, kosiyasikkhāpade samuṭṭhānādīnaṃ sañcarittena samabhāvassa vuttattā, mūlameva saritvā kiriyākiriyasaṅkhātavisesassa <a name="M1.0317"></a> visuṃ dassitattā avasiṭṭhavinicchayamattaṃ sandhāya evaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Imaṃ visesaṃ muñcitvā avasiṭṭhavinicchayena dvīsu sikkhāpadesu sādhāraṇavinicchayassa avisesataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘anantarassā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="centered">Nisīdanasanthatakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para686-7"></a><span class="paranum">686-7</span>. <span class="bld">Gacchante</span>ti tiyojanapūraṇaṭṭhānaṃ atikkamma gacchante. <span class="bld">Yāne</span>ti sakaṭādike. <span class="bld">Lomānī</span>ti eḷakalomāni. <span class="bld">Sāmikassā</span>ti yānādisāmino. <span class="bld">Ajānato</span>ti anādare sāmivacanaṃ. Addhānamaggapaṭipanno yo pana bhikkhu eḷakalomaṃ labhitvā ‘‘tiyojanaparamaṃ sahatthā hāretabbānī’’ti (pārā. 573) anuññātattā tiyojanabbhantare sahatthenāpi haritvā tiyojanātikkame paresaṃ yānādīsu sāmikesu ajānantesu ‘‘ete harissantī’’ti cintetvā yadi ṭhapeyyāti attho. <span class="bld">Tesū</span>ti yesu eḷakalomāni ṭhapitāni, tesu yānādīsu <span class="bld">tiyojanamatītesu</span> <a name="V1.0238"></a> bhikkhussa payogaṃ vināpi tiyojanaṃ atikkantesu tassa <span class="bld">bhikkhuno āpatti</span> hotīti yojanā, tassa bhikkhuno ‘‘paṭhamaṃ pādaṃ tiyojanaṃ atikkāmeti, āpatti dukkaṭassa. Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 573) vuttattā dukkaṭapācittiyā hontīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti bhikkhuno payogaṃ vinā yattha eḷakalomāni ṭhapitāni, <span class="bld">tesu</span> yānādīsu tiyojanaṃ atikkamantesu āpatti hotīti ayamattho daṭṭhabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para688"></a><span class="paranum">688</span>. <span class="bld">Agacchante</span>ti tiyojanabbhantare ṭhite. <span class="bld">‘‘Abhirūhitvā’’</span>ti idaṃ anāpattikāraṇesu ekaṃ dassetumāha. ‘‘Bhūmiyañhi <a name="M1.0318"></a> ṭhatvā dento, avhāyanto vā purato gacchati, esevanayo’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Anāpattivāre ‘‘aññaṃ harāpetī’’ti vacanato attanā pesite aññasmiṃ harante vaṭṭatīti dassetumāha <span class="bld">‘‘sace sāreti vaṭṭatī’’</span>ti. Tenevāha ‘‘taṃ panaññaṃ harāpeti, vacanena virujjhatī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para690"></a><span class="paranum">690</span>. <span class="bld">Kaṇṇacchiddesū</span>ti attano kaṇṇabilesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para691"></a><span class="paranum">691</span>. Anāpattivāre ‘‘katabhaṇḍa’’nti vuttattā tattha antamaso suttakena baddhamattampi katabhaṇḍamevāti āha <span class="bld">‘‘suttakena ca bandhitvā’’</span>ti. <span class="bld">Veṇiṃ katvā</span>ti kudrūsasīsapalālaveṇisadisaṃ veṇiṃ katvā. <span class="bld">Āpatti paridīpitā</span>ti ‘‘veṇiṃ katvā harati, idaṃ nidhānamukhaṃ nāma, āpattiyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.575) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para692"></a><span class="paranum">692</span>. <span class="bld">Suṅkaghāta</span>nti ettha ‘‘taṃ ṭhāna’’nti seso, yadi taṃ ṭhānaṃ suṅkaghātanti yojanā, tiyojanosānaṭṭhānaṃ yadi suṅkaghātaṭṭhānaṃ bhaveyyāti attho. <span class="bld">Anuppatvā</span>ti taṃ ṭhānaṃ patvā. Corādīhi upadduto vā gacchati, yo aññavihito vā gacchatīti yojanā. <span class="bld">Āpattī</span>ti ettha āpatti tassa gacchatoti labbhati. Ettha <span class="bld">‘‘āpattī’’</span>ti iminā sikkhāpadena āpattimāha. Imissā acittakatāya tesaṃ dvinnampi hoti. Adinnādānapārājikaṃ pana sacittakatāya etesaṃ na hoti. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yā hi tattha āpatti, sā idha anāpatti. Yā idha āpatti, sā tattha anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.572). Theyyacittena harato bhaṇḍagghavasena pārājikathullaccayadukkaṭesu <a name="V1.0239"></a> ekaṃ hoti. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> <a name="M1.0319"></a> ‘‘adinnādāne pana suṅkaghāte āpatti hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.572).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para693"></a><span class="paranum">693</span>. <span class="bld">Tiyojana</span>nti ettha haraṇakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Harantassā’’</span>ti imassa kammadīpakaṃ ‘‘lomānī’’ti idaṃ pakaraṇato labbhati. ‘‘Anāpatti pakāsitā’’ti idaṃ sabbattha vakkhamānena sambandhanīyaṃ. Tāniyeva paccāharantassāti yojanā. <span class="bld">Tiyojana</span>nti ettha taṃyeva tiyojananti labbhati. Attanā gataṃ tiyojanaṃ puna tāneva lomāni gahetvā paccāgacchantassāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para694"></a><span class="paranum">694</span>. <span class="bld">Nivāsatthāya vā gantvā</span>ti tiyojanabbhantare vā sīmāya vā āvāse vasitukāmatāya gantvā. <span class="bld">Tato paraṃ harantassā</span>ti tasmiṃ āvāse uddesādiṃ alabhitvā tato paraṃ aññasmiṃ āvāse vasitukāmatāya punapi tiyojanaṃ harantassāti attho. Imināva nayena tatopi aññaṃ ṭhānaṃ, tatopi aññanti suddhacittena gatagataṭṭhānato punapi paramparaṃ ṭhānaṃ gamanavasena yojanasatampi harato doso natthīti idampi vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘evaṃ yojanasatampi harantassa anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.575). <span class="bld">Acchinnaṃ vāpi labhitvā haratopī</span>ti ‘‘corāvahaṭapariccattaṃ labhitvā harantassa. Idha sabbattheva ‘‘nivāsatthāya vā gantvā’’tiādike anāpattivāre paṭhamaladdhaṭṭhānato pabhuti atirekatiyojanampi harantassa anāpattīti attho viññāyati. <span class="bld">Nissaṭṭhaṃ labhitvā</span>ti nissajjitvā vinayakammaṃ katvā dinnaṃ labhitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para695"></a><span class="paranum">695</span>. <span class="bld">Aññenā</span>ti tāni hārinā aññena. <span class="bld">Katabhaṇḍaka</span>nti ‘‘kambalakojavasanthatādiṃ yaṃ kiñci antamaso suttakena <a name="M1.0320"></a> baddhamattampī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.575) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaeḷakalomehi katabhaṇḍakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para696"></a><span class="paranum">696</span>. <span class="bld">Idaṃ samuṭṭhāna</span>nti idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ. Paṇṇattiṃ ajānanatāya vā ñatvāpi cīvarādiparikkhāresu lomassa allinabhāvaṃ ajānitvāpi vā tiyojanaṃ atikkāmentassa arahatopi imāya āpattiyā sambhavato <span class="bld">‘‘acitta’’</span>nti āha.</p>
- <p class="centered">Eḷakalomakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para697"></a><span class="paranum">697</span>. Eḷakalomadhovāpanakathā <a name="V1.0240"></a> uttānāyeva.</p>
- <p class="centered">Eḷakalomadhovāpanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para698"></a><span class="paranum">698</span>. <span class="bld">Gaṇheyya vā</span>ti ettha ‘‘yo’’ti seso. <span class="bld">‘‘Gaṇheyya vā gaṇhāpeyya vā’’</span>ti iminā ‘‘tatthattano panatthāyā’’ti vakkhamānattā ca ‘‘nissajjitvā’’tiādivacanato ca attano atthāya uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyya vāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Vā</span>kārena ‘‘upanikkhittaṃ vā sādiyeyyā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti, ‘‘idaṃ ayyassa hotū’’ti upanikkhittaṃ ce sādiyatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Rajata</span>nti aññattha sajjhu vuccati, idha pana vohārūpagakahāpaṇādi vuccati. Vuttañhetaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘rajataṃ nāma kahāpaṇo lohamāsako dārumāsako jatumāsako, ye vohāraṃ gacchantī’’ti (pārā. 584). Idha kahāpaṇādīnaṃ sarūpaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Tattha kahāpaṇoti sovaṇṇamayo vā rūpiyamayo vā pākatiko vā. Lohamāsakoti tambalohādīhi katamāsako. Dārumāsakoti <a name="M1.0321"></a> sāradārunā vā veḷupesikāya vā antamaso tālapaṇṇepi rūpaṃ chinditvā katamāsako. Jatumāsakoti lākhāya vā niyyāsena vā rūpaṃ samuṭṭhāpetvā katamāsako. ‘Ye vohāraṃ gacchantī’ti iminā pana padena yo yo yattha yattha janapade yadā yadā vohāraṃ gacchati, antamaso aṭṭhimayopi cammamayopi rukkhaphalabījamayopi samuṭṭhāpitarūpopi asamuṭṭhāpitarūpopi sabbo saṅgahito’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) –</p>
- <p class="unindented">Vuttanayena veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">pākatiko</span> nāma etarahi pakatikahāpaṇo. <span class="bld">Rukkhaphalabījamayo</span>ti tintiṇikādirukkhānaṃ phalabījena kato.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Jātarūpakaṃ</span> suvaṇṇaṃ. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘jātarūpaṃ nāma satthuvaṇṇo vuccatī’’ti (pārā. 584). <span class="bld">Nissajjitvā</span>ti <a name="V1.0241"></a> ettha ‘‘tenā’’ti labbhati, ‘‘bhikkhunā’’ti iminā yujjati, evaṃ sāditabhikkhunāti attho. <span class="bld">Nissajjitvā</span>ti attanā uggahitaṃ vā parena uggahāpitaṃ vā upanikkhipitassa sādiyanavasena sāditaṃ vā rajataṃ vā jātarūpaṃ vā ‘‘tena bhikkhunā saṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā’’ti (pārā. 584) vacanato saṅghamajjhe upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggayha ‘‘ahaṃ bhante rūpiyaṃ paṭiggahesiṃ, idaṃ me nissaggiyaṃ, imāhaṃ nissajjāmī’’ti nissajjitvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Āpatti</span> <a name="M1.0322"></a> <span class="bld">desetabbāvā</span>ti attanā eva āpannaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ tasmiṃ saṅghamajjhe evameva nisīditvā desetabbā. Evaṃ desitā āpatti saṅghānumatena byattena paṭibalena bhikkhunā paṭiggahetabbā. Vuttañhetaṃ ‘‘byattena bhikkhunā paṭibalena āpatti paṭiggahetabbā’’ti (pārā. 584).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para699"></a><span class="paranum">699</span>. <span class="bld">Rajata</span>nti rūpiyaṃ. <span class="bld">Jātarūpa</span>nti suvaṇṇaṃ. Iminā padadvayena katākataṃ sabbaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Ubhinnaṃ māsako</span>ti jātarūpamāsako, rajatamāsakopi cāti vuttaṃ hoti. Idha <span class="bld">rajatamāsako</span>ti ‘‘rajata’’nti <span class="bld">padabhājane</span> (pārā. 584) vuttakahāpaṇādi pañcappakāro māsako gahito. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘vuttappakāro sabbopi rajatamāsako’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584). Idha ‘‘jātarūpamāsako’’ti visuṃ gahitattā kahāpaṇapadena suvaṇṇakahāpaṇaṃ vajjetvā itaradvayameva vattabbaṃ. <span class="bld">‘‘Nissaggiyāvaha’’</span>nti idaṃ attano atthāya uggaṇhanauggaṇhāpanasādiyanāni karontaṃ sandhāyāha. ‘‘Tatthā’’tiādinā vakkhamānanayena dukkaṭāvahañca hoteva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para700-1"></a><span class="paranum">700-1</span>. <span class="bld">Muttādīnaṃ</span> imasmiṃ sikkhāpadavibhaṅge avuttattepi <span class="bld">pācittiyakaṇḍe navamavagge</span> dutiyassa ratanasikkhāpadassa <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘ratanaṃ nāma muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavālaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragalla’’nti (pāci. 506) vuttānaṃ dasannaṃ ratanānaṃ imasmiṃ sikkhāpade nissaggiyavatthuṃ katvā vuttaṃ rajataṃ, jātarūpañca vajjetvā avasiṭṭhānaṃ aṭṭhannaṃ ratanānaṃ dukkaṭavatthubhāvo imassa aṭṭhakathāyaṃ vavatthāpitoti dassanatthamāha <span class="bld">‘‘muttā…pe… masāragalla’’</span>nti. Ettha veḷuriyo gāthābandhavasena na vutto<a name="M1.0323"></a>, so ekayoganiddiṭṭhānaṃ <a name="V1.0242"></a> sattannaṃ ratanānaṃ gahaṇeneva gayhati. <span class="bld">Muttā</span>dayo yathādassitasarūpāyeva. Brahmajālādisuttantavasenāpi ‘‘akappiyā’’ti siddhānaṃ sattadhaññādīnaṃ paṭiggahaṇe āpattiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dhaññānī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para702"></a><span class="paranum">702</span>. <span class="bld">Ratanasikkhāpadeyeva</span> ‘‘ratanasammata’’nti āgataṃ kappiyavatthuṃ paṭiggaṇhato anāpattibhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘muggamāsādika’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para703-4"></a><span class="paranum">703-4</span>. Evaṃ tippakārena ṭhitaṃ vatthuṃ gaṇhato adhippāyanānattena sambhavantaṃ āpattippabhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tatthā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu tīsu nissaggiyādivatthūsu. <span class="bld">Saṅghādīna</span>nti saṅghagaṇapuggalacetiyādīnaṃ. <span class="bld">Ta</span>nti nissaggiyavatthuṃ. <span class="bld">Sabbatthāyā</span>ti sabbesaṃ atthāyāti viggaho. Attano atthāya ca saṅghādīnamatthāya ca dukkaṭavatthuṃ gaṇhantassāpi dukkaṭameva hotīti attho. Avuttasamuccayenettha <span class="bld">ca</span>-saddena ‘‘sabbampi nikkhipanatthāya bhaṇḍāgārikasīsena sampaṭicchato upari ratanasikkhāpade āgatavasena pācittiya’’nti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttavinicchayavisesassa saṅgaho kato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para705"></a><span class="paranum">705</span>. <span class="bld">Kahāpaṇādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena suvaṇṇādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">‘‘Sahassa’’</span>nti idaṃ upalakkhaṇaṃ, sahassampīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para706"></a><span class="paranum">706</span>. <span class="bld">Thavikādīsū</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena sithilapūritāni bhājanāni gahitāni. <span class="bld">‘‘Sithilabaddhesū’’</span>ti visesanena byatirekavasena ‘‘ghanabaddhe, pana ghanapūrite vā ekāva āpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>sesaṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para707"></a><span class="paranum">707</span>. Upanikkhittasādiyanakammaṃ <a name="M1.0324"></a> dassetumāha <span class="bld">‘‘ida’’</span>ntiādi. <span class="bld">Gaṇhitukāmopī</span>ti ettha ‘‘hotū’’ti seso. <span class="bld">Nisedhetabbamevā</span>ti kāyena vā vācāya vā ‘‘idaṃ na kappatī’’ti paṭikkhipitabbameva, evaṃ sati anāpattiyevāti attho. Ayamattho <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kāyavācāhi vā appaṭikkhipitvāpi suddhacitto hutvā ‘nayidaṃ amhākaṃ kappatī’ti na sādiyati, anāpattiyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) āgatoyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para708"></a><span class="paranum">708</span>. <span class="bld">Taṃ</span> <a name="V1.0243"></a> <span class="bld">vatthu</span>nti tathā paṭikkhittaṃ vatthuṃ. <span class="bld">Ṭhapetvā yadi gacchatī</span>ti ‘‘tumhe gaṇhatha vā, mā vā, dinnaṃ dinnamevā’’ti sace so ṭhapetvāva gacchati. Yathā taṃ na vinassati, tathā taṃ gopayitabbanti yojanā. ‘‘Añño tattha āgantvā pucchatī’’tiādinā <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttanayena tatthāgatena kappiyakārakena ‘‘kimida’’nti pucchite sarūpaṃ āvi katvā ‘‘gopayissāmahaṃ bhante, guttaṭṭhānaṃ dassethā’’ti vutte ‘‘imaṃ gahetvā ehī’’ti avatvā sattabhūmikampi pāsādaṃ abhiruhitvā ‘‘idha ṭhapehī’’ti avatvā ‘‘idaṃ guttaṭṭhāna’’nti surakkhitaṭṭhānaṃ dassetvā tattha ṭhapite aggaḷaṃ datvā rakkhitabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para709"></a><span class="paranum">709</span>. Guttaṭṭhānaṃ gahetvā gacchantassa kappiyakārakassa avattabbavohāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘āharedamida’’</span>ntiādi. <span class="bld">Akappiya</span>nti ettha ‘‘vacana’’nti labbhati. Evaṃ akappiyavacanaṃ avatvā surakkhitaṭṭhāne āharitvā ṭhapite kiṃ kātabbanti? Vikkāyike pattacīvarādikappiyabhaṇḍe āhaṭe ‘‘amhākaṃ iminā attho, imassa evarūpaṃ mūlampi atthi, kappiyakārako eva natthī’’ti vatvā tena ‘‘ahaṃ kappiyakārako, mayhaṃ dassethā’’ti vutte sace ruccati, dvāraṃ vivaritvā ‘‘idaṃ gaṇhā’’ti avatvā ‘‘ettha ṭhapita’’nti dassetvā tasmiṃ tassa agghappamāṇaṃ <a name="M1.0325"></a> gahetvā dente adhivāsetabbaṃ. Atirekaṃ gaṇhante ‘‘mayaṃ tumhākaṃ bhaṇḍaṃ na gaṇhāma, gacchathā’’ti nīharitvā aggaḷaṃ datvā kappiyakārake laddhe ‘‘amhākaṃ evarūpena attho, idaṃ nāma mūlaṃ atthī’’ti vatvā tena kiṇitvā dinne adhivāsetabbanti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena paṭipajjitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para710"></a><span class="paranum">710</span>. <span class="bld">Ṭhapetvā rūpiyaggāha</span>nti anantarasikkhāpade vakkhamānasarūpaṃ suvaṇṇādirūpiyaṃ paṭiggahetvā nissajjitvā desitāpattikaṃ puggalaṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Nissaṭṭhaparivattita</span>nti ettha nissajjitvā āpattiyā desitāya ‘‘sace tattha āgacchati ārāmiko vā upāsako vā’’tiādinā (pārā. 584) <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena tatthāgataṃ kappiyakārakaṃ ‘‘āvuso imaṃ jānā’’ti vatvā ‘‘iminā kiṃ āhariyyatū’’ti tena vutte ‘‘imaṃ vā imaṃ vā āharā’’ti avatvā ‘‘kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ sappi vā telaṃ vā madhu vā phāṇitaṃ vā’’ti (pārā. 584) vuttattā bhikkhūnaṃ kappiyavatthumatte ācikkhite tena nissaṭṭhavatthuṃ parivattetvā āhaṭaṃ kappiyabhaṇḍanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para711"></a><span class="paranum">711</span>. <span class="bld">Attano</span> <a name="V1.0244"></a> <span class="bld">pattabhāgampī</span>ti tathā āhaṭe kappiyabhaṇḍe saṅghassa bhājiyamāne attano vassaggena attano pattakoṭṭhāsampi. <span class="bld">Paṭiggāhakabhikkhuno</span>ti rūpiyaṃ paṭiggahetvā āpajjitvā nissajjitvā desitāpattikassa bhikkhuno na vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Aññato</span>ti attato aññasmā pabbajitamanussāmanussatiracchānagatitthipurisānaṃ aññatarato. <span class="bld">Laddha</span>nti tehi attanā laddhakoṭṭhāsato dinnavasenapi laddhaṃ taṃ vatthuṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para712"></a><span class="paranum">712</span>. <span class="bld">Yaṃ kiñci paccaya</span>nti taṃ vatthuṃ parivattetvā gahitesu catūsu paccayesu aññatarampi paccayaṃ. Antamaso pathaviṃ khaṇitvā <a name="M1.0326"></a> uppāditodakampi dārūhi ādittaaggimpi telena jalitapadīpampi rukkhe vā gehe vā pakatichāyampi tālapaṇṇampi upabhogaparibhogārahaṃ aññampi yaṃ kiñcīti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttanayaṃ imināva saṅgahitanti gahetabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘antamaso makkaṭādīhi tato haritvā araññe ṭhapitaṃ vā tesaṃ hatthato gaḷitvā tiracchānapariggahitampi paṃsukūlampi na vaṭṭatiyevā’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.583-584), ‘‘rūpiyapaṭiggāhakassa pana kenaci pariyāyena tato uppannapaccayaparibhogo na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.585) cāti. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti rūpiyapaṭiggāhakassa bhikkhussa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para713"></a><span class="paranum">713</span>. <span class="bld">Ajjhārāme vā</span>ti upari vakkhamānalakkhaṇena paricchinne ajjhārāme vā. <span class="bld">Taṃ</span> rūpiyaṃ, ‘‘patitaṃ disvā’’ti seso. <span class="bld">Ajjhāvasathepi vā</span>ti vakkhamānalakkhaṇe antoāvāse ca. <span class="bld">Nikkhipantassā</span>ti ‘‘yassa bhavissati, so harissatī’’ti vutte ṭhāne tasmiṃ vatthusmiṃ gaṇanañca upalakkhaṇañca sallakkhetvā ṭhapentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para714"></a><span class="paranum">714</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘rūpiye rūpiyasaññī, vematiko, arūpiyasaññī rūpiyaṃ paṭiggaṇhāti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 586) bhagavatā pācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti ettha ‘‘dvikadukkaṭa’’nti sāmatthiyā labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para715"></a><span class="paranum">715</span>. <span class="bld">Kriyākriya</span>nti gahaṇena āpajjanato kiriyaṃ. Paṭikkhepassa akaraṇato akiriyanti.</p>
- <p class="centered">Rūpiyapaṭiggahaṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para716-7"></a><span class="paranum">716-7</span>. <span class="bld">Nissaggiyassāpi</span> <a name="V1.0245"></a> <span class="bld">vatthu</span>nti ‘‘nissaggiyapācittiyassa vatthū’’ti paṭhamasikkhāpade niddiṭṭhesu rajatādīsu catūsu aññataraṃ <a name="M1.0327"></a> vatthuṃ. <span class="bld">Dukkaṭassa ca vatthuṃ vā</span>ti paṭhamaṃ dassitamuttādidukkaṭavatthūsu aññataraṃ vā, ihobhayattha hetuphalasambandhe sāmivacanaṃ. <span class="bld">Kappiyassa ca vatthuṃ vā</span>ti yathādassitesu eva muggamāsādikappiyavatthūsu aññataraṃ vā, iha avayavāvayavisambandhe sāmivacanaṃ. Avayavāvayavīnaṃ abhedepi bhedūpacāravasena yathā ‘‘silāputtakassa sarīra’’nti kappiyavatthunti vuttaṃ hoti ‘‘kappiyena vatthunā’’ti vakkhamānattā. Idānettha dukkaṭavatthuno, kappiyavatthuno ca nissaggiyavatthunā parivattitattā āpatti hotīti gahetabbaṃ. Nissaggiyavatthunā yo parivatteti, tassa āpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Dukkaṭassa vatthunā, kappiyena ca vatthunā vatthuṃ nissaggiyassa parivatteti, āpattīti yojanā. Idha ubhayatthāpi parivattitassa nissaggiyavatthuttā āpatti hoti. Evaṃ tīsupi ṭhānesu ‘‘āpattī’’ti sāmaññavacanena nissaggiyapācittiyameva vuttanti pakaraṇato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para718"></a><span class="paranum">718</span>. Dukkaṭasseva vatthunā dukkaṭassa ca vatthuṃ vā parivatteti, dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">‘‘Vatthuṃ vā kappiyassā’’</span>ti idaṃ vuttanayameva, kappiyavatthunti vuttaṃ hoti. Imassa kappiyavatthunopi dukkaṭavatthunā parivattitattā dukkaṭaṃ hotīti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para719"></a><span class="paranum">719</span>. <span class="bld">‘‘Vatthunā kappiyassā’’</span>ti idampi vuttanayameva. Kappiyavatthunāpi parivattite dukkaṭavatthuvasena dukkaṭaṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘tathā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para720"></a><span class="paranum">720</span>. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘vatthuno’’ti idaṃ ākaḍḍhati. <span class="bld">‘‘Nissaggiyassā’’</span>ti iminā pācittiyamāha. <span class="bld">Pubba</span>nti paṭhamaṃ, pubbe <a name="M1.0328"></a> vuttarūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpadeti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Iminā</span>ti rūpiyasaṃvohārasikkhāpadena. Parivattanaṃ vāritanti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para721"></a><span class="paranum">721</span>. <span class="bld">Rūpiyanti ca saññissā</span>ti ‘‘rūpiyaṃ nāma satthuvaṇṇo kahāpaṇo lohamāsako dārumāsako jatumāsako, ye vohāraṃ gacchantī’’ti (pārā. 589) <span class="bld">padabhājane</span> vuttesu rūpiyasaññitesu vatthūsu ‘‘aññatara’’nti saññissa. <span class="bld">Arūpiye</span>ti kharapattādimhi. <span class="bld">Tena</span> arūpiyena. ‘‘Cetāpentassa arūpiya’’nti padacchedo. ‘‘Arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpeti<a name="V1.0246"></a>, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 591) vuttattā rūpiyaparivattane dukkaṭassa abhāvato, pācittiyassa ca sambhavato rūpiyaṃ na gahetabbaṃ. Arūpiye rūpiyaṃ iti saññissa ca vimatissa ca arūpiyaṃ cetāpentassa tena dve dukkaṭāni hontīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para722"></a><span class="paranum">722</span>. <span class="bld">Arūpiye arūpiyanti saññissā</span>ti ettha ‘‘arūpiyaṃ parivattentassā’’ti seso. <span class="bld">Pañcahī</span>ti sahatthe karaṇavacanaṃ, ‘‘sahadhammikehī’’ti seso, pañcahi sahadhammikehi saddhinti attho. <span class="bld">Vadato</span>ti voharato, kayavikkayaṃ karontassāti attho. Bhikkhubhikkhunisāmaṇerasāmaṇerisikkhamānāsaṅkhātehi pañcahi sahadhammikehi arūpiyaṃ parivattentassa anāpattīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para723"></a><span class="paranum">723</span>. Saṃvohārena samuṭṭhānato <span class="bld">kriyasamuṭṭhānaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Rūpiyasaṃvohārakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para724"></a><span class="paranum">724</span>. <span class="bld">Kappiyaṃ</span> nāma ‘‘cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, antamaso cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti <a name="M1.0329"></a> <span class="bld">padabhājane</span> vuttāni kappiyavatthūni. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidha’’nti. <span class="bld">Kappiyenevā</span>ti teneva kappiyena vatthunā. ‘‘Kayavikkayaṃ samāpajjeyyāti ‘iminā imaṃ dehi, iminā imaṃ āhara, iminā imaṃ parivattehi, iminā imaṃ cetāpehī’ti ajjhācaratī’’ti (pārā. 595) vacanato <span class="bld">‘‘parivattayato’’</span>ti imassa ‘‘kayavikkayaṃ samāpajjato’’ti pariyāyo.</p>
- <p class="bodytext">Tattha aññassa hatthato kappiyavatthunā parivattetvā gahaṇaṃ <span class="bld">kayo</span> nāma. Attano hatthato kappiyavatthuṃ parivattetvā dānaṃ <span class="bld">vikkayo</span>. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘iminā imaṃ dehī’tiādinā hi nayena parassa kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhanto kayaṃ samāpajjati, attano kappiyaṃ dento vikkaya’’nti. ‘‘Ṭhapetvā sahadhammike’’ti vuttattā <span class="bld">parivattayato</span>ti ettha aññehi saddhinti labbhati. Ettha <span class="bld">aññe</span> nāma gihino itthipurisā, sāsanato bāhirā pabbajitā ca. Tasmā ayaṃ kayavikkayo antamaso mātāpitūhipi na kātabboyeva. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ayañhi kayavikkayo <a name="V1.0247"></a> ṭhapetvā pañca sahadhammike avasesehi gihipabbajitehi antamaso mātāpitūhipi saddhiṃ na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.595).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para725"></a><span class="paranum">725</span>. <span class="bld">Akappiyassa vatthussā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade vuttacīvarādikappiyavatthuto aññassa nissaggiyadukkaṭavatthussa. <span class="bld">Tenevā</span>ti akappiyavatthunāyeva. ‘‘Kappiyassa cā’’ti pāṭhaseso, teneva akappiyena vatthunā kappiyassa vatthussa parivattanañcāti yojanā. Evañhi pāṭhasese akate akappiyena vatthunā kappiyassa parivattanaṃ kayavikkaye saṅgahetabbaṃ siyā, taṃ na yujjati tassa rūpiyasaṃvohāreyeva saṅgahitattā, idha ca ‘‘kappiyavatthusseva kappiyavatthunā <a name="M1.0330"></a> parivattanaṃ kayavikkayo’’ti niyamitattā. <span class="bld">Niddiṭṭha</span>nti ‘‘akappiyabhaṇḍaparivattanañhi kayavikkayasaṅgahaṃ na gacchatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.594) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> niddiṭṭhanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para726"></a><span class="paranum">726</span>. <span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā aññatra sahadhammikehi kappiyavatthussāpi kayavikkayo na vaṭṭati, akappiyassa, kappiyassa ca vatthuno akappiyeneva vatthunā parivattanañca rūpiyasaṃvohāre saṅgahitattā kayavikkayasaṅgahaṃ na gacchati, tasmā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para729"></a><span class="paranum">729</span>. <span class="bld">Idaṃ nāmā</span>ti odanādikappiyavatthumeva āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para730-1"></a><span class="paranum">730-1</span>. ‘‘Gahetvā’’tiādigāthāya vatthulakkhaṇassa udāharaṇaṃ dassetvāva āpattibhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vighāsāda’’</span>ntiādi. <span class="bld">Challi</span>nti rukkhatacaṃ. <span class="bld">Valli</span>nti lataṃ. <span class="bld">Kaṭṭha</span>nti indhanadāruṃ. <span class="bld">Dāru</span>nti gehasambhārādidāruṃ. Vipallāsenāpi vattabbaṃ ‘‘valliṃ vā pana challiṃ vā, dāruṃ vā kaṭṭhameva vā’’ti. <span class="bld">Vatthūna</span>nti tathā vatvā āharāpitānaṃ challiādivatthūnaṃ. Kayavikkaye āpattiyo hontīti yojanā, nissaggiyapācittiyāpattiyo hontīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para732"></a><span class="paranum">732</span>. ‘‘Iti evā’’ti padacchedo, ‘‘pivitvā’’tiādinā nayena pubbakāle vihitapaccayantaṃ akatvā vuttanayenevāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para733"></a><span class="paranum">733</span>. <span class="bld">Bhūmiyā limpane</span>ti yojanāyaṃ pana senāsanabhūmiyaṃ paribhaṇḍakaraṇakāḷakādivaṇṇakaraṇavasena <a name="V1.0248"></a> lepane. <span class="bld">Vatthudhovane</span>ti cīvarādivatthūnaṃ dhovane. <span class="bld">Etthā</span>ti tesu vuttappakāresu. Etesaṃ gahaṇassa upalakkhaṇattā evarūpesu aññesu ṭhānesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para734"></a><span class="paranum">734</span>. <span class="bld">Aya</span>nti <a name="M1.0331"></a> bhūmisodhanādivasena āpannā pācittiyāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para735"></a><span class="paranum">735</span>. <span class="bld">Ṭhapetvā bhaṇḍasāmika</span>nti ettha byatirekavasena aññassa kappiyakārassāti labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para736"></a><span class="paranum">736</span>. Bhāsato anāpattīti yojanā. Sesamettha uttānameva.</p>
- <p class="centered">Kayavikkayakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Kosiyavaggo dutiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para737"></a><span class="paranum">737</span>. Kappiyā pattā mattikāyomayā jātito duveti yojanā. <span class="bld">Vaṇṇā</span>ti pamāṇāni. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tayo pattassa vaṇṇāti tīṇi pattassa pamāṇānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602). Tenāha <span class="bld">‘‘ukkaṭṭho majjhimomako’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para738"></a><span class="paranum">738</span>. <span class="bld">Dvinnaṃ taṇḍulanāḷīna</span>nti sukoṭṭitānaṃ akhaṇḍānaṃ purāṇasālitaṇḍulānaṃ dve nāḷiyo gahetabbā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘anupahatapurāṇasālitaṇḍulānaṃ sukoṭṭitaparisuddhāna’’nti (pārā. aṭṭha. 2.602). <span class="bld">Bhatta</span>nti avassāvitaṃ anuttaṇḍulaṃ akilinnaṃ apiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakularāsisadisaṃ supakkodanameva gahetabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘anuttaṇḍulaṃ akilinnaṃ apiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakularāsisadisaṃ avassāvitodana’’nti (pārā. aṭṭha. 2.602). <span class="bld">Magadhanāḷiyā</span>ti magadharaṭṭhe nāḷiyā, sā nāḷi tilānaṃ aṭṭhapasatāni gaṇhāti. Tenāhu porāṇā –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Khāridasadvayaṃ <a name="M1.0332"></a> vāho, khārī doṇaṭṭhakadvayaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Dviaṭṭhanāḷiyo doṇo, nāḷekā pasataṭṭhakaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Lakkhaṃ tilānaṃ pasataṃ, etaṃ vuttaṃ pamāṇato’’ti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Magadhanāḷi <a name="V1.0249"></a> nāma aḍḍhaterasapalā hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602) <span class="bld">andhakaṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Tabbaṇṇanāya ‘‘aḍḍhaterasapalāni māsehi gahetabbānī’’ti vuttaṃ. Keci panāhu –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Catuppasatikā muṭṭhi, palañcetaṃ catugguṇaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Kuḍuvappasatañceva, cattāri ceva nāḷi tu.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Soyeva pattho cattāro, patthā aḷhakamuccate;</p>
- <p class="gathalast">Aḷhakānampi cattāri, ‘doṇo’ti parikittito’’ti.</p>
- <p class="bodytext">Ācariyā pana ‘‘aṭṭhapasatā māgadhanāḷī’’ti pubbapakkhameva rocayanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Khādanañca catubbhāga</span>nti tasmiṃ bhatte catudhā vibhatte ekabhāgamattaṃ hatthahāriyaghanamuggasūpanti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tassa odanassa catutthabhāgappamāṇo nātighano nātitanuko hatthahāriyo sabbasambhārasaṅkhato muggasūpo pakkhipitabbo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Byañjanañca tadūpiya</span>nti yāva carimālopaṃ, tāva sabbālopānurūpaṃ macchamaṃsādibyañjanañca. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ālopassa ālopassa anurūpaṃ yāvacarimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanaṃ pakkhipitabba’’nti. Ettha ca <span class="bld">ālopassa ālopassa anurūpa</span>nti ‘‘byañjanassa mattā nāma odanacatutthabhāgo’’ti (ma. ni. aṭṭha. 2.387) <span class="bld">brahmāyusuttassa aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā ālopassa catutthabhāgappamāṇaṃ byañjanaṃ ālopassa anurūpanti gahetabbaṃ. Idha pana sūpasseva odanacatutthabhāgappamāṇaṃ <a name="M1.0333"></a> dassetvā etassa lakkhaṇe dassite itarassāpi dassitameva hotīti byañjanassa tathā visesetvā pamāṇaṃ na dassitaṃ. Odane pakkhipitabbāni sappitelatakkarasakañjikādīni gaṇanūpagāni na honti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para739"></a><span class="paranum">739</span>. <span class="bld">Taṃ sabba</span>nti yathāvuttabhattādiniravasesaṃ. <span class="bld">Gaṇhatī</span>ti vakkhamānehi tīhi pakārehi gaṇhāti. <span class="bld">Tassā</span>ti ukkaṭṭhassa pattassa. <span class="bld">Upaḍḍho</span>ti tasmiṃ patte gaṇhanakadabbasambhāragāhī patto taṃsahacariyena <a name="V1.0250"></a> ‘‘upaḍḍho’’ti vutto. <span class="bld">Tadupaḍḍho cā</span>ti etthāpi eseva nayo. Tassa majjhimassa pattassa upaḍḍho tadupaḍḍhoti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para740"></a><span class="paranum">740</span>. Imesu tīsu pattesu ukkaṭṭhassa vuttaṃ odanādi sabbaṃ yasmiṃ patte pakkhittaṃ, tassa mukhavaṭṭimatthake puñjiyamānaṃ hīrakaṃ heṭṭhābhāge phusati, so <span class="bld">ukkaṭṭhamajjhimo</span> nāma, hīrato atirekaṃ tiṭṭhati, so <span class="bld">ukkaṭṭhomako</span> nāma, antopatte mukhavaṭṭiyā heṭṭhimantaṃ appatvā tiṭṭhati, so <span class="bld">ukkaṭṭhukkaṭṭho</span> nāma, evaṃ majjhimo ca omako ca paccekaṃ tividho hotīti sabbe nava pattā hontīti dassetumāha <span class="bld">‘‘ukkaṭṭhassā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tassevā</span>ti ukkaṭṭhasseva. Omako ca majjhimo cāti <span class="bld">omakamajjhimā</span>. Idha majjhimo ca omako ca ukkaṭṭhasseva bhedo. Esa nayo itaradvayepi. ‘‘Eva’’nti iminā yathā ‘‘ukkaṭṭhukkaṭṭho ukkaṭṭhomako ukkaṭṭhamajjhimo’’ti yojetabbo, evaṃ majjhimomakānampi yathākkamayojanaṃ dasseti ‘‘majjhimo majjhimukkaṭṭho majjhimomako, omakukkaṭṭho omakamajjhimo omakomako cā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para741"></a><span class="paranum">741</span>. <span class="bld">Tesū</span>ti <a name="M1.0334"></a> navasu pattesu. <span class="bld">Tasmā</span>ti apattabhāvato. <span class="bld">Na gacchantī</span>ti ukkaṭṭhukkaṭṭhañca omakomakañcāti dve apekkhitvā bahuvacanaṃ kataṃ. Ete bhājanasaṅkhepena paribhuñjitabbāti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tasmā ete bhājanaparibhogena paribhuñjitabbā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para742"></a><span class="paranum">742</span>. <span class="bld">Pattalakkhaṇasaṃyuta</span>nti ettha <span class="bld">pattalakkhaṇaṃ</span> nāma yathāvuttapamāṇayuttatā, ‘‘ayopatto pañcahi pākehi pakko mattikāpatto dvīhi pākehi pakko’’ti (pārā. aṭṭha. 2.608) vuttā pākasampatti, kiṇitvā gaṇhāti ce, tassa dātabbamūlassa asesetvā dinnabhāvo, chiddābhāvo, chinnarājīnaṃ abhāvoti pañcavidhaṃ. Hoti cettha –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Pamāṇayuttatā pāka-sampatti dinnamūlatā;</p>
- <p class="gathalast">Acchiddārājitā ceti, pattalakkhaṇapañcaka’’nti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Adhiṭṭhāya vā vikappetvā vā’’ti <span class="bld">vā</span>-saddo yojetabbo. <span class="bld">Adhiṭṭhāyā</span>ti paṭhamaṃ paribhutte patte sati taṃ paccuddharitvā adhiṭṭhātabbapatto hatthapāse ce hoti, vakkhamānanayena ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti <a name="V1.0251"></a> vacībhedakaraṇavasena vācāya vā vacībhedaṃ akatvā evameva cintetvā hatthena gahetvā phandāpentena kāyena vā dūre ce hatthapāsā hoti, ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbāti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.608 atthato samānaṃ) vuttanayena ekakena vā pacchā satisammose sarāpetvā kukkuccaṃ vūpasametuṃ samatthassa puggalassa sannidhāne vā adhiṭṭhāyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Aññassa santike adhiṭṭhāne ayamānisaṃso – sacassa ‘adhiṭṭhito nu kho me, no’ti vimati uppajjati, itaro sāretvā vimatiṃ chindissatī’’ti <a name="M1.0335"></a> (pārā. aṭṭha. 2.608) ayamattho <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vutto. ‘‘Dve patte adhiṭṭhātuṃ na labhatī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vikappetvā</span>ti (pāci. 373; pārā. aṭṭha. 2.608; kaṅkā. aṭṭha. vikappanasikkhāpadavaṇṇanā) ttha vikappetabbassa pattassa ekattabahuttaṃ, sannihitāsannihitattañca sallakkhetvā ekaṃ ce sannihitaṃ, ‘‘imaṃ pattaṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vā ‘‘imaṃ pattaṃ tissassa bhikkhuno vikappemī’’ti vā ādinā nayena ekaṃ vikappetvāti vuttaṃ hoti. Ettha ‘‘paribhuñjeyyā’’ti vuttattā, ‘‘mayhaṃ santakaṃ paribhuñjehi vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti tena apaccuddhaṭe paribhuñjituṃ ayuttattā ‘‘vikappetvā’’ti paccuddhaṭaviseso gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para743"></a><span class="paranum">743</span>. <span class="bld">Dhāreyyā</span>ti anadhiṭṭhahitvā, avikappetvā ca paribhuñjitabbo. <span class="bld">Taṃ</span> kālaṃ pattaṃ atikkāmayatoti yojanā. <span class="bld">‘‘Nissaggiya’’</span>nti imināpi ‘‘patta’’nti idaṃ yujjati. <span class="bld">Patta</span>-saddo māgadhikānaṃ dviliṅgako, tasmā evaṃ vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para744"></a><span class="paranum">744</span>. Adhiṭṭhitavikappitesu anantogadhattā atirekabhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yaṃ patta’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para745"></a><span class="paranum">745</span>. <span class="bld">Sammukhe</span>ti aḍḍhateyyahatthappadesato anto ṭhitaṃ pattaṃ. <span class="bld">Dūrasmi</span>nti aḍḍhateyyaratanato parabhāge ‘‘antogabbhe vā uparipāsāde vā sāmantavihāre vā’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttappakāre dūrepi. Yattha katthaci vikappanakālepi santikadūravacanabhedā evameva yojetvā vattabbā. ‘‘Vikappetuṃ <a name="V1.0252"></a> pana bahūnipi labbhatī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘imaṃ pattaṃ paccuddharāmī’’tiādinayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para746"></a><span class="paranum">746</span>. Vācākāyavasena <a name="M1.0336"></a> duvidhe adhiṭṭhāne vācādhiṭṭhānaṃ dassetvā kāyādhiṭṭhānaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ābhoga’’</span>ntiādi. <span class="bld">Ābhoga</span>nti ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti ābhogaṃ. <span class="bld">‘‘Manasā’’</span>ti iminā na vacasāti vuttaṃ hoti. Kāyavikārova <span class="bld">kāyavikārakaṃ,</span> hatthena phandāpanādikāyakiriyāti attho. Eteneva kāyādhiṭṭhānaṃ hatthena apattabbe dūre na kātabbanti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para747-8"></a><span class="paranum">747-8</span>. ‘‘Jahati adhiṭṭhāna’’nti padacchedo. <span class="bld">Dānato</span>ti aññassa dānena. <span class="bld">Bhedakato</span>ti bhijjanena. <span class="bld">Nāsato</span>ti pattasāmikassa kālakiriyāya. <span class="bld">Vibbhamato</span>ti sikkhaṃ apaccakkhāya gihibhāvūpagamanena. <span class="bld">Uddhārato</span>ti paccuddharaṇena. <span class="bld">Paccakkhato</span>ti sikkhāpaccakkhānena. <span class="bld">Parivattanato</span>ti liṅgaparivattanena. <span class="bld">Gāhato</span>ti vissāsaggahaṇena, acchinditvā gahaṇena ca.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kaṅgusitthappamāṇenā</span>ti sattannaṃ dhaññānaṃ khuddakatarassa kaṅguno sitthappamāṇena. <span class="bld">Khenā</span>ti mukhavaṭṭiyā dvaṅgulato heṭṭhā ākāsapariyāyena chiddena. <span class="bld">Āṇiyā vā</span>ti ayomayāya āṇiyā vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para750-1"></a><span class="paranum">750-1</span>. <span class="bld">Maṇipatto</span>ti maṇinā kato. <span class="bld">Veḷuriyubbhavo</span>ti marakatamaṇimayo. <span class="bld">Phalikubbhavo</span>ti phalikapāsāṇena kato. <span class="bld">Kācamayo</span>ti kācamattikāmayo. <span class="bld">Kaṃsamayo</span>ti kaṃsalohena kato. <span class="bld">Tipumayo</span>ti kāḷatipumayo. <span class="bld">Sīsamayo</span>ti setatipumayo. Vipallāsena ca vadanti. <span class="bld">Sajjhumayo</span>ti rajatamayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para752"></a><span class="paranum">752</span>. <span class="bld">Ghaṭakaṭāho</span>ti ghaṭakapālaṃ. <span class="bld">Sīsakaṭāho</span>ti chavasīsakapālaṃ. <span class="bld">Tumba</span>nti alābu. <span class="bld">Assā</span>ti ekādasavidhassa <a name="M1.0337"></a> pattassa. <span class="bld">Anulomika</span>nti akappiyavasena anulomaṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ ekādasavidhe. Tambamayaṃ lohamayaṃ thālakaṃ pana vaṭṭatīti yojanā, pattoyeva na vaṭṭati, tambalohamayā thālakā pana vaṭṭantīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para753"></a><span class="paranum">753</span>. <span class="bld">Taṭṭikādīnī</span>ti <a name="V1.0253"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena vaṭṭakādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Vaṭṭaka</span>nti ca aḍḍhacandākāro lohādimayo bhājaniyaviseso. <span class="bld">Puggalassā</span>ti bhikkhussa. Gihī ca saṅgho ca <span class="bld">gihisaṅghā,</span> tesaṃ santakā <span class="bld">gihisaṅghikā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para754"></a><span class="paranum">754</span>. <span class="bld">Yaṃ kiñci patta</span>nti sattasu pattesu yaṃ kiñci pattaṃ. <span class="bld">Vodakaṃ katvā</span>ti vigatodakaṃ katvā. <span class="bld">Paṭisāmeyyā</span>ti nikkhepārahaṭṭhāne nikkhipanavasena, thavikāya pakkhipitvā bandhanavasena vā saṅgopeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para755"></a><span class="paranum">755</span>. <span class="bld">Otāpetu</span>nti ātape, aggimhi vā tāpetuṃ. <span class="bld">Uṇhe</span>ti tasmiṃyeva uṇhe. <span class="bld">Na nidahetabbo</span>ti na jhāpetabbo. Sīsāpanayanameva na vaṭṭatīti na nidahetabboti attho adhikanivāraṇeneva viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para756"></a><span class="paranum">756</span>. <span class="bld">Miḍḍhante</span>ti miḍḍhiyā ante. <span class="bld">Paribhaṇḍante</span>ti pamukhe mahāmiḍḍhiyā ante. <span class="bld">‘‘Vitthiṇṇe</span>ti antamaso dvipattamattokāsavitthāre’’ti keci. Ṭhapetuṃ pana vaṭṭatīti yojanā, valayādiādhārena vināpi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti attho. ‘‘Miḍḍhiyā pamukhe miḍḍhiyā ca kharabhūmipadesādīsu ca valayamatthake ṭhapetuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para757"></a><span class="paranum">757</span>. <span class="bld">Dāruādhārake</span>ti udukkhalasadise dārumaye ādhāre. <span class="bld">Dve patte ṭhapetumpi vaṭṭatī</span>ti pattamatthake aparassāpi pattassa ṭhapanavasena dve patte ṭhapetumpi vaṭṭati. <span class="bld">Api</span>-saddena <a name="M1.0338"></a> ekasmiṃ vattabbameva natthīti dasseti. <span class="bld">Ayameva nayo</span>ti ‘‘dvepi patte ṭhapetuṃ vaṭṭatī’’ti ayaṃ nayo. <span class="bld">Daṇḍabhūmiādhārakesū</span>ti ettha <span class="bld">daṇḍādhāro</span> nāma bahūhi daṇḍehi kato. <span class="bld">Bhūmiādhārako</span> nāma bhūmiyaṃ kato ālavālavalayākāro siliṭṭhādhāro. ‘‘Dantavettalatādimayo bhūmiādhārako’’ti keci.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para758-9"></a><span class="paranum">758-9</span>. <span class="bld">Taṭṭikāyā</span>ti tālapaṇṇādīhi katataṭṭikāya. <span class="bld">Potthake</span>ti makacivākamaye vā rukkhavākamaye vā attharaṇe. <span class="bld">Kaṭasārake</span>ti tālapaṇṇādīhi vīte attharaṇe. <span class="bld">Paribhaṇḍakatāyā</span>ti katagomayaparibhaṇḍāya. <span class="bld">Api</span>-saddena sudhākammaṃ katvā pāsāṇena ghaṃsitvā maṭṭhakatāya bhūmiyā vattabbameva natthīti dasseti. <span class="bld">Vālukāsu vā</span>ti leḍḍupāsāṇasakkharakapālādiamissāsu saṇhasukhumavālukāsūti <a name="V1.0254"></a> vuttaṃ hoti. Tenevāha <span class="bld">‘‘tathārūpāsū’’</span>tiādi. Rajamhi santepi asantepi visuṃyeva ‘‘kharabhūmiyā na ṭhapetabba’’nti vuttattā <span class="bld">‘‘sarajāyā’’</span>ti iminā rajokiṇṇaṃ saṇhabhūmimāha. <span class="bld">Kharabhūmiyā</span>ti pharusabhūmiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para760"></a><span class="paranum">760</span>. <span class="bld">Laggetu</span>nti olambetuṃ. Daṇḍakoṭiyā, nāgadantakoṭiyā ca pattamukhena pakkhipitvā ṭhapanampi <span class="bld">lagganaṃ</span> nāma. <span class="bld">Chattaṅkamañcapīṭhesū</span>ti chatte, aṅke, mañcapīṭhe ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para761"></a><span class="paranum">761</span>. <span class="bld">Aṭanīsū</span>ti aṅgesu. <span class="bld">Bandhitvā</span>ti thavikāya aṃsavaddhanakādinā yena kenaci bandhitvā. <span class="bld">Olambetumpī</span>ti laggetumpi. ‘‘Ṭhapetuṃ uparī’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para762"></a><span class="paranum">762</span>. <span class="bld">Mañcapīṭhaṭṭake</span>ti mañcapīṭhesu ṭhapitapattā yathā na patanti, tathā aṭanimatthake dārunā parikkhepe kate mañcapīṭhaṭṭakā <a name="M1.0339"></a> nāma honti, tādise mañcapīṭhaṭṭake ṭhapetuṃ vaṭṭatīti attho. <span class="bld">Bhattapūropī</span>ti bhattassa pūropi. <span class="bld">Api</span>-saddena yāgutelaparipūritassāpi saṅgaho. Tucchapatte vinicchayo yathāvuttoyeva. Pūraṇaṃ pūro, bhattassa pūro bhattapūro.</p>
- <p class="centered">Tibhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para763"></a><span class="paranum">763</span>. <span class="bld">Kavāṭa</span>nti dvārakavāṭaphalakaṃ. ‘‘Senāsane dvārakavāṭavātapānakavāṭādī’’tiādīsu dvāraphalakaṃ ‘‘kavāṭa’’nti hi vuttaṃ. <span class="bld">Na paṇāmeyyā</span>ti na nāmeyya na cāleyya, na ca pidaheyyāti attho. Pattaṃ hatthe yassa so <span class="bld">pattahattho</span>ti bhinnādhikaraṇoyaṃ bāhiratthasamāso ‘‘vajirapāṇī’’tiādīsu viya. ‘‘Paṇāmeyya assā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para764"></a><span class="paranum">764</span>. <span class="bld">Na nīhareyya pattena calakānī</span>ti rasaṃ pivitvā pātitamadhukaphalaṭṭhikādi chaḍḍitāni bahi chaḍḍetuṃ pattena na nīhareyya. <span class="bld">Aṭṭhikāni vā</span>ti panasaṭṭhikolaṭṭhiādiaṭṭhikāni vā. <span class="bld">Ucchiṭṭhamudaka</span>nti mukhadhovanādikaṃ ucchiṭṭhamudakaṃ. Pattena nīharantassāti yojanā, bahi chaḍḍetuṃ taṃ patte āsiñcitvā harantassāti vuttaṃ hoti. Itarathā ucchiṭṭhapattadhovanodakampi teneva pattena bahi na nīharitabbaṃ siyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para765"></a><span class="paranum">765</span>. Paṭiggaheti <a name="V1.0255"></a> mukhadhovanodakanti <span class="bld">paṭiggaho,</span> kheḷamallakova. <span class="bld">Mukhato nīhaṭa</span>nti mukhena chaḍḍitaṃ maṃsakhaṇḍādi yaṃ kiñci.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para766"></a><span class="paranum">766</span>. <span class="bld">Vinassatī</span>ti vibbhamena vā sikkhāpaccakkhānena vā kālakiriyāya vā vinassati. Atha vā <span class="bld">yo</span>ti paccattavacanaṃ ‘‘yassā’’ti sāmivasena pariṇāmetvā yassa bhikkhuno <a name="M1.0340"></a> patto bhedena vā acchedena vā corikāya haraṇena vā nassati, tassa anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para767"></a><span class="paranum">767</span>. <span class="bld">Paṭhamassā</span>ti pattavaggassa paṭhamaṃ saṅgahitattā paṭhamassa. <span class="bld">Pattassā</span>ti pattasikkhāpadassa. <span class="bld">Paṭhamenā</span>ti cīvaravaggassa paṭhamaṃ saṅgahitattā paṭhamena kathinenāti sambandho. <span class="bld">Mahesinā</span>ti mahante sīlakkhandhādayo guṇe esi gavesīti mahesi. Paṭhamassa pattassa <span class="bld">samuṭṭhānādayo sabbe</span> idha aniddiṭṭhavinicchayā paṭhamena kathinena <span class="bld">samā</span> sadisā iti mahesinā <span class="bld">matā</span> anumatā anuññātāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Paṭhamapattakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para768"></a><span class="paranum">768</span>. Pañca bandhanāni ūnāni yassa so <span class="bld">pañcabandhanaūno,</span> patto, tasmiṃ, abandhanañca ekadviticatubandhanañca ‘‘pañcabandhanaūna’’nti gahitaṃ. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘ūnapañcabandhano nāma patto abandhano vā ekabandhano vā dvibandhano vā tibandhano vā catubandhano vā’’ti (pārā. 613). Bandhane akatepi bandhanāraho vakkhamānalakkhaṇarājiyuttopi ‘‘ūnapañcabandhanoyevā’’ti gahetabbo. Ettha <span class="bld">abandhano</span> nāma yassa bandhanameva natthi, so. Tenevāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yasmā abandhanassapi pattassa pañca bandhanāni na pūrenti sabbaso natthitāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.612-613). Dvaṅgulappamāṇato ūnarājiyutto abandhanokāsopi ‘‘abandhanoyevā’’ti gahetabbo. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘abandhanokāso nāma patto yassa dvaṅgulā rāji na hotī’’ti (pārā. 613).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para769"></a><span class="paranum">769</span>. <span class="bld">Uddiṭṭha</span>nti ‘‘bandhanokāso nāma patto yassa dvaṅgulā rāji hotī’’ti (pārā. 613) <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ. Dvaṅgulāya rājiyā ekañca bandhananti yojanā. ‘‘Mukhavaṭṭito heṭṭhā bhaṭṭhā’’ti <a name="M1.0341"></a> <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato (pārā. aṭṭha. 2.612-613) ‘‘sabbāpi rājiyo mukhavaṭṭito paṭṭhāya <a name="V1.0256"></a> heṭṭhā bhaṭṭhāyeva gahetabbā’’ti <span class="bld">nissandehe</span> vuttaṃ. Mukhavaṭṭiṃ vinā aññatthāpi ūnapañcabandhane vā ūnapañcabandhanokāse vā sati sopi patto ūnapañcabandhano na hotīti na sakkā vattuṃ, tasmā ‘‘mukhavaṭṭito paṭṭhāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.612-613) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> niyametvā vacanaṃ vīmaṃsitabbaṃ. Idha pana tathā niyamo na dassito, tasmā ayameva vinicchayo sāmaññena vuttāya pāḷiyā aññadatthu saṃsandati sameti. <span class="bld">Ca</span>-kārassa avuttasamuccayatthattā dvaṅguladvaṅgulāhi dvīhi dve bandhanāni ca tīṇi bandhanāni cāti idampi vuttameva hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yassa pana dve rājiyo, ekāyeva vā caturaṅgulā, tassa dve bandhanāni dātabbāni. Yassa tisso, ekāyeva vā chaḷaṅgulā, tassa tīṇi bandhanāni dātabbānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.612-613).</p>
- <p class="bodytext">Ūnapañcabandhanapattesu antimapattassa vibhāgaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘bandhanāni cā’’</span>tiādi. Mukhavaṭṭiyā aṭṭhaṅgulappamāṇānaṃ catunnaṃ rājīnaṃ cattāri bandhanāni cāti vuttaṃ hoti. Cakāro pubbe vuttasseva samuccayaṃ karoti. <span class="bld">Aṭṭhaṅgularājiyā tathā</span>ti mukhavaṭṭito paṭṭhāya aṭṭhaṅgulāyāmaṃ bhaṭṭhāya rājiyā dvaṅguladvaṅgulamatte ṭhāne teneva nīhārena baddhāni cattāri bandhanāni cāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para770"></a><span class="paranum">770</span>. Evaṃ ūnapañcabandhanapattaṃ dassetvā idāni paripuṇṇapañcabandhanapattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pañca vā’’</span>tiādi. Mukhavaṭṭiyā dvaṅguladvaṅgulāyāmaṃ otiṇṇā pañca rājiyo ca. <span class="bld">Vā</span>-saddena pañcabandhanavikappā dassitā. <span class="bld">Ekā vāpi dasaṅgulā</span>ti mukhavaṭṭito dasaṅgulāyāmā ekā vā rāji hoti. <span class="bld">Api</span>-saddena tassā rājiyā bandhano pañcabandhanapakkho dassito. <span class="bld">Ayaṃ patto</span>ti <a name="M1.0342"></a> yassa pañca rājiyo vā tattha bandhanāni pañcabandhanāni vā, dasaṅgulā ekā rāji vā tattha bandhanāni pañcabandhanāni vā santi, ayaṃ patto pañcabandhano nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para771"></a><span class="paranum">771</span>. Ettāvatā mattikāpatte vinicchayaṃ dassetvā idāni ayopatte dassetumāha <span class="bld">‘‘ayopatto’’</span>tiādi. Chiddāni paṭicchādetuṃ bandhitabbāni ayopaṭṭāni <span class="bld">lohamaṇḍalakāni</span> nāma. ‘‘Bhaṇḍī’’tipi tasseva pariyāyo. Bhaṇḍitabbaṃ bandhitvā chidde paṭicchāditepi yattha asaṇhatāya āmisaṃ tiṭṭhati, tādisopi apattoyevāti āha <span class="bld">‘‘maṭṭho vaṭṭatī’’</span>ti. <span class="bld">Ayocuṇṇena vāṇiyā</span>ti etthāpi ‘‘maṭṭho vaṭṭatī’’ti sambandhanīyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para772"></a><span class="paranum">772</span>. Tassa <a name="V1.0257"></a> nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ taṃ pattaṃ tasmiṃ anukampāya agaṇhantassāti yojanā, ‘‘saṅghamajjhe nissajjitabbo’’ti (pārā. 613) vacanato saṅghamajjhe nissaṭṭhaṃ tassa taṃ pattaṃ <span class="bld">tasmiṃ</span> pattanissajjake puggale anukampāya agaṇhantassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para773"></a><span class="paranum">773</span>. <span class="bld">Dīyamāne tu pattasmi</span>nti ūnapañcabandhanena pattena viññāpitanavapatte bhikkhumhi taṃ pattaṃ saṅghamajjhe nissajjitvā āpattiṃ desetvā nisinne catasso agatiyo agamanaṃ, gahitāgahitajānananti imehi pañcahi aṅgehi samannāgatena bhikkhunā paṭhamaṃ saṅghaṃ yācitvā ñattidutiyāya kammavācāya saṅghena pattagāhakaṃ katvā sammatena nissaṭṭhapattaṃ hatthena gahetvā tasmiṃ saṅghe saṅghattherato paṭṭhāya anukkamena upasaṅkamma viññāyamānaṃ guṇaṃ vatvā paṇāmite. <span class="bld">Yassā</span>ti tasmiṃ saṅghamajjhe nisinnassa yassa <a name="M1.0343"></a> bhikkhuno, rocanatthayoge sampadānavacanaṃ. <span class="bld">So</span> dīyamāno patto. <span class="bld">Taṃ</span> dīyamānaṃ pattaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para774"></a><span class="paranum">774</span>. <span class="bld">Dīpito</span>ti ‘‘apattakassa na gāhetabbo’’ti (pārā. 615) vutto. <span class="bld">Tatthā</span>ti tassaṃ bhikkhuparisāyaṃ. <span class="bld">Pattapariyanto</span>ti ettha ‘‘evaṃ parivattetvā pariyante ṭhitapatto’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā tena pattaparivattanena āgato vā sabbehi aggahitattā āgato so eva vā patto pariyanto nāma hotīti attho. <span class="bld">Tassa bhikkhuno</span>ti pattaṃ nissajjitvā nisinnassa tassa bhikkhuno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para775"></a><span class="paranum">775</span>. <span class="bld">Ta</span>nti attano dinnaṃ taṃ pariyantapattaṃ. <span class="bld">Appadese</span>ti mañcapīṭhādiaṭṭhāne. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘mañcapīṭhachattanāgadantādike adese’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615). <span class="bld">Vissajjetī</span>ti aññassa deti. Attanā adāpetvā aññena taṃ pattaṃ sayameva attano gahetvā aññaṃ anurūpaṃ pattaṃ diyyamānaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Abhogena paribhuñjatī</span>ti yāgurandhanādivasena paribhuñjati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘abhogenāti yāgurandhanarajanapacanādinā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615). ‘‘Antarāmagge pana byādhimhi uppanne aññasmiṃ bhājane asati mattikāya limpitvā yāguṃ vā pacituṃ udakaṃ vā tāpetuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā tādise ṭhāne tathāpi paribhuñjituṃ vaṭṭatīti ettha viseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para776"></a><span class="paranum">776</span>. <span class="bld">Naṭṭhe</span>ti <a name="V1.0258"></a> attano paribhuñjiyamāne patte coraggahaṇādinā naṭṭhe. <span class="bld">Bhinne</span>ti bhedamupagate. <span class="bld">Anāpattī</span>ti aññaṃ pattaṃ viññāpentassa anāpatti. <span class="bld">Pakāsitā</span>ti ‘‘anāpatti naṭṭhapattassa bhinnapattassa ñātakānaṃ pavāritānaṃ aññassatthāya <a name="M1.0344"></a> attano dhanenā’’tiādinā (pārā. 617) nayena <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> desitā. Idha ‘‘aññassatthāyā’’ti vuttattā attano vaḷañjiyamāne patte satipi aññassatthāya pattaṃ viññāpetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Ñātakādīnaṃ gaṇhato</span>ti ettha ‘‘santaka’’nti labbhati. Attano dhanenāti yojanā. Ettha dhanaṃ nāma suttavatthādi kappiyavatthu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para777"></a><span class="paranum">777</span>. Ettha viññāpanaṃ <span class="bld">kriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Dutiyapattakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para778"></a><span class="paranum">778</span>. <span class="bld">Sappiādiṃ bhesajja</span>nti ettha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘seyyathidaṃ? Sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇita’’nti (pārā. 622) uddisitvā ‘‘sappi nāma gosappi vā ajikāsappi vā mahiṃsasappi vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappī’’ti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ ghatañca ‘‘tesaṃyeva navanīta’’nti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ navanītañca ‘‘tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍakatelaṃ vasātela’’nti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ telañca ‘‘madhu nāma makkhikāmadhū’’ti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ madhuñca ‘‘phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbatta’’nti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ guḷādiphāṇitañcāti etasmiṃ pañcabhesajjarāsimhi yaṃ yaṃ bhesajjanti attho. <span class="bld">Purebhatta</span>nti purebhatte. <span class="bld">Paṭigayhā</span>ti paṭiggahetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para779"></a><span class="paranum">779</span>. <span class="bld">Taṃ</span> purebhattaṃ paṭiggahitaṃ bhesajjaṃ. <span class="bld">Sattāha</span>nti ettha ‘‘vaṭṭatī’’ti kiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. ‘‘Sattāhaṃ atikkamantassā’’ti padacchedo. <span class="bld">‘‘Sattāhātikkame tassā’’</span>ti vā pāṭho. Sattāhassa atikkamo sattāhātikkamo, tasmiṃ <span class="bld">sattāhātikkame. Tassā</span>ti bhesajjapaṭiggāhakassa bhikkhuno. <span class="bld">‘‘Nissaggiya’’</span>nti iminā pācittiyameva dassitaṃ. Nissaggiyavatthu bhājanagaṇanāya āpattiṃ karoti. Ekasmiṃ bhājanepi visuṃ visuṃ ṭhapitāni navanītapiṇḍaguḷapiṇḍasakkaramadhupaṭalānipi <a name="M1.0345"></a> attano gaṇanāya āpattiṃ karonti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para780"></a><span class="paranum">780</span>. <span class="bld">Gaṇhitvā</span>ti paṭiggahetvā. Sannidhīyatīti <span class="bld">sannidhi,</span> sannihitavatthu, tassa <span class="bld">kārakaṃ</span> karaṇaṃ <a name="V1.0259"></a> aparāparadivasatthāya ṭhapanaṃ, taṃ katvā, pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ yathā aparaṃ divasaṃ gacchati, tathā katvā nikkhipitvāti attho. <span class="bld">Nirāmisaṃ sāyato</span>ti āmisena amissetvā bhuñjantassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para781"></a><span class="paranum">781</span>. <span class="bld">Uggahita</span>nti appaṭiggahāpetvā hatthena gahitaṃ. <span class="bld">Sarīrabhoge</span>ti bahi sarīraparibhogeneva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para782"></a><span class="paranum">782</span>. <span class="bld">Gahitaṃ</span> paṭiggahitaṃ. <span class="bld">Tāpetvā</span>ti vilīyāpetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para783"></a><span class="paranum">783</span>. <span class="bld">‘‘Sayaṃ tāpeti…pe… na hoti so’’</span>ti idaṃ sudhotanavanītaṃ sandhāya vuttaṃ, duddhotena pana dadhiguḷikādisahitena sāmaṃpāko hoteva. Navanītassa yaṃ sayaṃ tāpanaṃ, so sāmaṃpāko na hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para784"></a><span class="paranum">784</span>. <span class="bld">Yena kenacī</span>ti upasampannena, anupasampannena vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para785"></a><span class="paranum">785</span>. <span class="bld">‘‘Sayaṃ karotī’’</span>ti iminā anupasampannaṃ nivatteti. Tena kataṃ pana tadahu purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘purebhattaṃ paṭiggahitakhīrena vā dadhinā vā katasappi anupasampannena kataṃ sāmisampi tadahu purebhattaṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.622).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para786"></a><span class="paranum">786</span>. <span class="bld">Savatthukassā</span>ti ettha vatthu nāma khīradadhi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para787"></a><span class="paranum">787</span>. <span class="bld">Assā</span>ti paṭiggahitakhīradadhīhi katasappimāha. <span class="bld">‘‘Paṭiggahetvā tānī’’ti vuttattā</span>ti idaṃ ‘‘yāni kho pana tāni <a name="M1.0346"></a> gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ? Sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, tāni paṭiggahetvā’’ti (pārā. 622) imasmiṃ <span class="bld">mātikāpāṭhe</span> ‘‘yānī’’ti vuttasappiādīnameva ‘‘tāni paṭiggahetvā’’ti vuttattāti vuttaṃ hoti, tattha khīradadhīnaṃ avuttattāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para788"></a><span class="paranum">788</span>. <span class="bld">Kappiyasappimhī</span>ti <a name="V1.0260"></a> kappiyamaṃsānaṃ sattānaṃ ghate. <span class="bld">Akappiyasappimhī</span>ti akappiyamaṃsānaṃ sattānaṃ ghate, paṭiggahetvā sattāhe atikkanteti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para789"></a><span class="paranum">789</span>. Tena sappinā akappiyena bhavitabbanti idaṃ dukkaṭaṃ kathaṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘sabbā’’</span>tiādi. Akappiyaṃ maṃsaṃ yesaṃ te <span class="bld">akappiyamaṃsā,</span> manussādayo, sabbe ca te akappiyamaṃsā cāti <span class="bld">sabbākappiyamaṃsā,</span> tesaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para790-1"></a><span class="paranum">790-1</span>. Evaṃ ce vaṭṭati, ‘‘yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappī’’ti kasmā pāḷiyaṃ vuttanti codanaṃ samuṭṭhāpetvā taṃ pariharitumāha <span class="bld">‘‘yesa’’</span>ntiādi. Tattha ‘‘yesañhi kappati maṃsaṃ, tesaṃ sappī’’ti <span class="bld">idaṃ</span> vacanaṃ <span class="bld">kiṃ</span> payojanaṃ sādhetīti vuttaṃ hoti. Idāni paricchedaniyamanasaṅkhātaṃ taṃpayojanañca tabbisayañca dassetumāha <span class="bld">‘‘paṇītabhojanassā’’</span>tiādi. Paṇītabhojanassa paricchedaniyāmananti yojanā. Sattāhakālike pañcavidhe bhesajjeti vuttaṃ hoti, niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Nissaggiyassa vatthūna</span>nti niddhāritabbadassanaṃ. <span class="bld">Nissaggiyassā</span>ti ettha taṃhetukassa pācittiyassāti attho. <span class="bld">Vatthūna</span>nti sappinavanītadvayameva vuttaṃ. Sattāhakālike nissaggiyapācittiyassa vatthu nāma etesameva sappinavanītāni, paṇītabhojanañca tesameva khīradadhisappinavanītānīti dassetuṃ tathā vuttaṃ, na akappiyamaṃsasattānaṃ sappiādinivāraṇatthaṃ <a name="M1.0347"></a> vuttanti ayaṃ pāḷiyaṃ tathāgatā dhippeto atthoti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para792"></a><span class="paranum">792</span>. <span class="bld">Gahituggahitādike</span> uggahitapaṭiggahitādike navanītepi sabbo vinicchayo sappimhi vuttanayeneva veditabboti yojanā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena purebhattaṃ, pacchābhattaṃ paṭiggahitakhīradadhīhi, uggahitakhīradadhīhi ca kataṃ navanītaṃ, tādisameva akappiyamaṃsanavanītañca saṅgahitaṃ. <span class="bld">Sabbo vinicchayo</span>ti āpattiādikaṃ sabbavinicchayaṃ saṅgaṇhāti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sabbo āpattānāpattiparibhogāparibhoganayo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.622).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para793-4"></a><span class="paranum">793-4</span>. <span class="bld">Bhikkhūnaṃ ākirantī</span>ti ettha ‘‘patte’’ti sāmatthiyā labbhati. <span class="bld">Ādiccapakka</span>nti ātape vilīnaṃ. <span class="bld">Saṃsaṭṭhaṃ</span> parissāvitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para795-6"></a><span class="paranum">795-6</span>. Tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍakatelaṃ. <span class="bld">Gahita</span>nti paṭiggahitaṃ. Purebhattaṃ sāmisampi <a name="V1.0261"></a> nirāmisampi sāyitabbanti yojanā. <span class="bld">Tesaṃ vasā</span>ti sattāhātikkantānaṃ tesaṃ telānaṃ vasena, telabhājanagaṇanāyāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para798"></a><span class="paranum">798</span>. <span class="bld">Tesaṃ tiṇṇampī</span>ti eraṇḍamadhukasāsapabījānaṃ tiṇṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para799"></a><span class="paranum">799</span>. <span class="bld">Nissaggiyaṃ</span> pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para800"></a><span class="paranum">800</span>. <span class="bld">Sāsapādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena paṭilomena madhukeraṇḍakānaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Gahetvā</span>ti paṭiggahetvā. Bhikkhunā telatthāyeva gahetvā ṭhapitānaṃ sāsapādīnaṃ sattāhātikkame dukkaṭaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para801-2"></a><span class="paranum">801-2</span>. Nāḷikerañca <a name="M1.0348"></a> karañjañca <span class="bld">nāḷikerakarañjāni,</span> tesaṃ, nāḷikeraphalānaṃ, nattamālaṭṭhīnañca telanti sambandho. <span class="bld">Kuruvakassā</span>ti atasibījassa. Nimbañca kosambakañca <span class="bld">nimbakosambakāni,</span> tesaṃ, pucimandabījassa ca phandanabījassa ca telanti sambandho. <span class="bld">Bhallātakassā</span>ti evaṃnāmakassa rukkhabījassa. <span class="bld">Samayaccaye</span>ti sattāhātikkame.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para803"></a><span class="paranum">803</span>. <span class="bld">Yāvakālikabhedañcā</span>ti ettha ‘‘yāvakālika’’nti bhedo visesanaṃ yassāti viggaho, ‘‘idaṃ vatthu’’nti etassa ajjhoharaṇīyavisesitabbassa visesanaṃ. <span class="bld">Yāvajīvika</span>ntipi tasseva visesanaṃ. <span class="bld">Sesa</span>nti ‘‘sāmaṃpākasavatthuka purebhattapacchābhattapaṭiggahitauggahitakavatthuvidhānaṃ sabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.622) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> dassitaṃ sesaṃ visesappakārajātamāha. <span class="bld">Etthāpī</span>ti imasmiṃ telavinicchayepi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para804"></a><span class="paranum">804</span>. <span class="bld">Acchassa</span> isassa. <span class="bld">Macchassa</span> jalajassa. <span class="bld">Varāhassa</span> sūkarassa. <span class="bld">Susukā</span>saṅkhātassa makarassa. Macchavacaneneva makarassa saṅgahitattepi vāḷamacchabhāvena visuṃ gahaṇanti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Gadrabhassa</span> kharassa. Imesaṃ <span class="bld">pañcannaṃ</span> sattānaṃ vasena pañcavidhānaṃ <span class="bld">vasānaṃ</span> telañca pañcappakāraṃ hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para805"></a><span class="paranum">805</span>. <span class="bld">Kappiyākappiyassa cā</span>ti kappiyākappiyamaṃsassa sattassāti vuttaṃ hoti, sabbameva <a name="V1.0262"></a> vasātelaṃ vaṭṭatīti iminā sambandho. Ettha ‘‘anujānāmi bhikkhave vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasa’’nti (mahāva. 262) anuññātapāṭhe <span class="bld">acchavasā</span>ggahaṇena manussehi aññesaṃ sabbākappiyamaṃsasattānaṃ vasāya anuññātattā <a name="M1.0349"></a> taṃ saṅgahetuṃ <span class="bld">akappiya</span>ggahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘acchavasa’nti vacanena ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ akappiyamaṃsānaṃ vasā anuññātā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). Ettha akappiyamaṃsasattānaṃ maṃsānaṃ akappiyabhāvo ‘‘maṃsesu hi dasa manussahatthiassasunakhaahisīhabyagghadīpiacchataracchānaṃ maṃsāni akappiyāni. Vasāsu ekā manussavasāva. Khīrādīsu akappiyaṃ nāma natthī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato veditabbo. Akappiyavacanena manussavasāyapi gayhamānattā tasmiṃ nīharitumāha <span class="bld">‘‘ṭhapetvā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para806"></a><span class="paranum">806</span>. <span class="bld">Purebhatta</span>nti purebhatte. <span class="bld">Saṃsaṭṭhaṃ</span> parissāvitaṃ. ‘‘Purebhatta’’nti idaṃ ‘‘paṭiggahetvāna, pakkaṃ, saṃsaṭṭha’’nti imehi padehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para807"></a><span class="paranum">807</span>. <span class="bld">Taṃ katvā detī</span>ti apaṭiggahitavasaṃ gahetvā pacitvā telaṃ detīti attho. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘anupasampannehi kataṃ nibbaṭṭitavasātelaṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). Tato uddhaṃ sattāhamanatikkammāti gahetabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). Idha ubhayatthāpi kāle, vikāle ca kappiyākappiyamaṃsavasānaṃ telaṃ diyyamānaṃ sukhumamaṃsacuṇṇādikaṃ abbohārikaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yaṃ pana tattha sukhumarajasadisaṃ maṃsaṃ vā nhāru vā aṭṭhi vā lohitaṃ vā hoti, taṃ abbohārika’’nti (pārā. aṭṭha. 2.623).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para808"></a><span class="paranum">808</span>. <span class="bld">Paṭiggahetu</span>nti ettha ‘‘vasa’’nti ca <span class="bld">kātu</span>nti ettha ‘‘tela’’nti ca pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Kātu</span>nti ettha pacituṃ parissāvitunti <a name="M1.0350"></a> ubhayamevāti attho. <span class="bld">‘‘Na vaṭṭatī’’</span>ti idaṃ paṭiggahaṇādipayogattaye visuṃ visuṃ dukkaṭattā vuttaṃ. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘vikāle ce bhikkhave paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ, taṃ ce paribhuñjeyya, āpatti tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti <a name="V1.0263"></a> (mahāva. 262). Imāni hi tīhi payogehi tīṇi dukkaṭāni honti. <span class="bld">Seso</span>ti uggahitakapaṭiggahitakasavatthukavisayo vinicchayo ca bhājanagaṇanāya āpattibhedo cāti evaṃpakāro vattabbaviseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para809"></a><span class="paranum">809</span>. <span class="bld">Gahita</span>nti paṭiggahitaṃ. <span class="bld">Madhukarīkata</span>nti madhumakkhikākhuddakamakkhikābhamaramakkhikāsaṅkhātāhi tīhi madhukarīhi kataṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para810"></a><span class="paranum">810</span>. <span class="bld">Vatthūnaṃ gaṇanā</span>ti madhupaṭalena ṭhitaṃ ce, paṭalagaṇanāya, pīḷetvā bhājane pakkhipitvā ṭhapitaṃ ce, bhājanagaṇanāya, silesamiva patthinnaṃ ce, mahābhamaramadhukhaṇḍapiṇḍavasena, visuṃ visuṃ kate tesaṃ gaṇanāyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para811"></a><span class="paranum">811</span>. <span class="bld">Ghanāghana</span>nti ettha guḷañca nānappakārā sakkarā ca ghanapakkaṃ nāma. Pakkatanukaṃ phāṇitaṃ aghanapakkaṃ nāma. Ucchusileso apakkaghanaṃ nāma. Ucchudaṇḍato pīḷitaraso apakkāghanaṃ nāma. ‘‘Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbatta’’nti (pārā. 623) sādhāraṇapāḷivacanato, ‘‘phāṇitaṃ nāma ucchurasaṃ upādāyā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā; vi. saṅga aṭṭha. 98) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ca iha rasādīhi ucchupānampi saṅgahitaṃ. Keci ucchuno catukālikattaṃ vaṇṇayanti, taṃ na sārato paccetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para812"></a><span class="paranum">812</span>. <span class="bld">Phāṇita</span>nti vuttappakāre tasmiṃ phāṇite aññataraṃ. <span class="bld">Gahitaṃ</span> paṭiggahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para813"></a><span class="paranum">813</span>. <span class="bld">Asaṃsaṭṭhenā</span>ti <a name="M1.0351"></a> aparissāvitena. <span class="bld">Kataphāṇita</span>nti parissāvetvā attanā kataphāṇitaṃ. <span class="bld">Purebhattaṃ gahitenā</span>ti purebhattaṃ paṭiggahitena. ‘‘Sayaṃ kata’’nti (pārā. aṭṭha. 2.623) vuttattā <span class="bld">kata</span>nti ucchuraso gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para816"></a><span class="paranum">816</span>. <span class="bld">Katvā</span>ti pacitvā phāṇitaṃ katvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para817"></a><span class="paranum">817</span>. <span class="bld">Pacchābhattaṃ katañcāpī</span>ti pacchābhattaṃ attanā ca kataṃ anupasampannena ca kataṃ phāṇitampi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para818"></a><span class="paranum">818</span>. <span class="bld">Kataṃ</span> <a name="V1.0264"></a> <span class="bld">…pe… sītavārinā</span>ti sītudake madhukapupphāni pakkhipitvā ṭhapetvā madditvā parissāvitarasena kataṃ madhukaphāṇitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para819"></a><span class="paranum">819</span>. <span class="bld">Assā</span>ti madhukaphāṇitassa. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti tadādhārabhājanagaṇanāya dukkaṭaṃ. Khīraṃ pakkhipitvā kataṃ madhukaphāṇitaṃ yāvakālikaṃ ce hoti, kathaṃ khaṇḍasakkarākataṃ sattāhakālikaṃ hotīti vicāraṇāyaṃ khīrajallikaṃ dhovitvā dhovitvā gayhamānattā vaṭṭatīti pariharanti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘khaṇḍasakkaraṃ pana khīrajallikaṃ apanetvā apanetvā sodhenti, tasmā vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). ‘‘Bījato paṭṭhāya na vaṭṭatī’’ti paṭikkhittamadhukapupphamerayaṃ vinā āmakañca pakkañca madhukapupphaṃ purebhattaṃ vaṭṭatīti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para820"></a><span class="paranum">820</span>. <span class="bld">Sabbesaṃ pana phalāna</span>nti kadalikhajjūriādiphalānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para821"></a><span class="paranum">821</span>. Sāmaññajotanāya visesepi avaṭṭhānato <span class="bld">‘‘kālikā’’</span>ti iminā ‘‘pacchābhattaṃ sati paccaye’’ti vacanasāmatthiyā yāvakālikavajjā tayo kālikā gahetabbā<a name="M1.0352"></a>, ‘‘purebhattaṃ yathāsukha’’nti vacanasāmatthiyā cattāropi gahetabbā. Yāvakālikavajjā tayo <span class="bld">kālikā pacchābhattaṃ</span> vikāle <span class="bld">paccaye</span> pipāsādikāraṇe sati kevalampi paccekampi missetvāpi paribhuñjituṃ bhikkhussa vaṭṭanti. <span class="bld">Kālikā</span> cattāropi <span class="bld">purebhattaṃ</span> kāle yāvamajjhanhā kevalampi missetvāpi yathāsukhaṃ asatipi paccaye paribhuñjituṃ bhikkhussa vaṭṭantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para822"></a><span class="paranum">822</span>. <span class="bld">Aruādīnī</span>ti vaṇādīni. <span class="bld">‘‘Makkhetuṃ na vaṭṭatī’’</span>ti iminā bāhiraparibhogopi nivārito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para823"></a><span class="paranum">823</span>. <span class="bld">Anāpattivāre</span> ‘‘antosattāha’’nti adhikāre ‘‘anupasampannassa cattena vantena muttena anapekkho datvā paṭilabhitvā paribhuñjatī’’ti (pārā. 625) vuttattā <span class="bld">cajitvā</span>ti ettha ‘‘antosattāhaṃ anupasampannassā’’ti vattabbaṃ. <span class="bld">Labhitvā</span>ti ettha ‘‘sattāhātikkamepī’’ti sāmatthiyā labbhati. Tenāha <span class="bld">mahāpadumatthero</span> ‘‘antosattāhe dinnassa hi puna paribhoge āpattiyeva natthi, sattāhātikkantassa pana paribhoge anāpattīti dassanatthamidaṃ vutta’’nti. <span class="bld">Labhitvā</span>ti <a name="V1.0265"></a> gahitatelena anupasampannena sakkaccaṃ, asakkaccaṃ vā dinnaṃ labhitvā. <span class="bld">Sāyitu</span>nti ettha ‘‘labhatī’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para824"></a><span class="paranum">824</span>. <span class="bld">‘‘Anāpatti adhiṭṭhetī’’</span>ti dvinnaṃ padānaṃ antare ‘‘antosattāha’’nti seso, sabbapadehipi yujjati. <span class="bld">Adhiṭṭhetī</span>ti sattāhabbhantare sappiñca telañca vasañca muddhani telaṃ vā abbhañjanaṃ vā, madhuṃ arumakkhanaṃ, phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ bhavissatīti adhiṭṭheti. Adhiṭṭhitena anadhiṭṭhitaṃ ce missaṃ hoti, punapi adhiṭṭhātabbaṃ. <span class="bld">Vissajjetī</span>ti antosattāhe aññassa upasampannassa deti. Sace tathā dinnaṃ aññena appaṭiggahitattā<a name="M1.0353"></a>, tena paṭiggahitampi itarassa dinnattā tesaṃ anāpattīti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pārā. aṭṭha. 2.625 atthato samānaṃ) vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vinassatī</span>ti sattāhabbhantare yena kenaci ākārena yathā aparibhogaṃ hoti, tathā corikāya haraṇādivasena nassati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘vinassatīti aparibhogaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.625). <span class="bld">Acchinditvā gaṇhatī</span>ti añño tasmiṃ sattāhabbhantare vilumpitvā gaṇhāti. <span class="bld">Vissāsaṃ gaṇhatī</span>ti tasmiṃyeva sattāhabbhantare añño vissāsaṃ gaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para825"></a><span class="paranum">825</span>. Akathinacittena satthunā samuṭṭhānādayo sabbeva paṭhamena kathinena samā pakāsitāti yojanā. <span class="bld">Akathinacittenā</span>ti mahākaruṇārasena tintatāya akakkasacittena, avihiṃsābhiratacittenāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Satthunā</span>ti diṭṭhadhammikasamparāyikādīhi atthehi sadevakaṃ lokaṃ anusāsatīti satthā, tena sabbaññunā dasabalena sammāsambuddhena.</p>
- <p class="centered">Bhesajjasikkhāpadakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para826"></a><span class="paranum">826</span>. <span class="bld">Gimhāna</span>nti ettha ‘‘māsāna’’nti sāmatthiyā labbhati, niddhāraṇe sāmivacanaṃ, gimhesu catūsu māsesūti attho. Niddhāritabbaṃ dasseti <span class="bld">‘‘māso seso’’</span>ti, ettha ‘‘vattabbe kāle’’ti seso. Phaggunamāsakaṇhapakkhapāṭipadato paṭṭhāya jeṭṭhamāsapuṇṇamipariyosānesu tīsu māsesu atikkantesūti attho. <span class="bld">Sesamāso</span> nāma jeṭṭhamāsassa kaṇhapakkhapāṭipadato paṭṭhāya āsāḷhimāsapuṇṇamipariyosāno. Gimhānaṃ māso sesoti vattabbe kāleti attho.</p>
- <p class="bodytext">Imasmiṃ <a name="M1.0354"></a><a name="V1.0266"></a> pacchime gimhamāse jeṭṭhamāsassa kaṇhapakkho vassikasāṭikā ce na laddhā, pariyesituṃ laddhaṃ kātuṃ khettaṃ, adhiṭṭhānanivāsanānaṃ akhettaṃ. Āsāḷhipurimapakkho pariyesanakaraṇanivāsanānaṃ khettaṃ, adhiṭṭhātuṃ akhettaṃ. Āsāḷhikaṇhapakkhapāṭipadato yāva pacchimakattikapuṇṇamī, idaṃ catunnampi khettanti ayamettha saṅkhepo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pariyeseyyā</span>ti ‘‘ye manussā pubbe vassikasāṭikaṃ dentī’’tiādinā (pārā. 628) <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena pubbe vassikasāṭikadāyakaṃ upasaṅkamma ‘‘detha me vassikasāṭikacīvara’’ntiādinā vacanena aviññāpetvā ‘‘kālo vassikasāṭikāya samayo vassikasāṭikāya, aññepi manussā vassikasāṭikaṃ dentī’’ti evaṃ satuppādamattakaraṇena pariyeseyya.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sāṭika</span>nti vassikasāṭikaṃ. <span class="bld">‘‘Addhamāso seso’’</span>ti idaṃ ‘‘gimhāna’’nti imināva yujjati. Tattha ‘‘vattabbe kāle’’ti ajjhāharitabbaṃ, āsāḷhimāsassa purimapakkheti attho. <span class="bld">Katvā</span>ti ettha ‘‘laddha’’nti sāmatthiyā labbhati. Yathāvuttanayena satuppādena vā avasesānaṃ saddhāsampannakulānaṃ vā santikā laddhaṃ sibbanarajanakappabindudānavasena niṭṭhāpetvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Paridahe</span>ti nivāseyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para827-8"></a><span class="paranum">827-8</span>. <span class="bld">Piṭṭhisammate samaye</span>ti ‘‘kattikapuṇṇamāsiyā pana pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva jeṭṭhamūlapuṇṇamā ime satta māsā piṭṭhisamayo nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.628) evaṃ dassitesu sattasu māsesu. Ñātakāññātakādino satuppādaṃ katvāti yojanā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena pavāritāpavāritānaṃ saṅgaho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘aññātakaappavāritaṭṭhānato’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tesuyevā</span>ti <a name="M1.0355"></a> ñātakaaññātakapavāritaappavāritesu. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘hoti nissaggiyāpattī’’ti idaṃ dassitaṃ. Sā āpatti aññātakaappavāritesu aññātakaviññattisikkhāpadena hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘detha me vassikasāṭikacīvara’ntiādinā nayena viññattiṃ katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. aṭṭha. 2.628). Ñātakapavāritesu tena sikkhāpadena anāpatti, piṭṭhisamayattā iminā <a name="V1.0267"></a> āpatti hoti. Aññātakaappavāritesu ca vakkhamānanayena vattabhedadukkaṭena saddhiṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para829-30"></a><span class="paranum">829-30</span>. Aññātakādino katvā pana satuppādanti yojanā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena appavāritānaṃ saṅgaho. <span class="bld">Kucchisaññite samaye</span>ti yathāvuttapiṭṭhisamaye sattamāse vinā itare pañca māsā vuttā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘jeṭṭhamūlapuṇṇamāsiyā pana pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva kattikapuṇṇamā ime pañca māsā kucchisamayo nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.628). <span class="bld">Vattha</span>nti vassikasāṭikaṃ. <span class="bld">Adinnapubbesū</span>ti yehi vassikasāṭikā na dinnapubbā, tesu, iminā vattabhedassa kāraṇamāha. Iha <span class="bld">vattabhedo</span> nāma ‘‘ye manussā pubbe vassikasāṭikacīvaraṃ dentī’’tiādivacanato (pārā. 628) dinnapubbesu kātabbassa satuppādassa adinnapubbesu karaṇaṃ. Byatirekato dinnapubbesu natthīti dīpitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tatrā</span>ti aññātakādimhi. <span class="bld">‘‘Nissaggiya’’</span>nti iminā aññātakaviññattisikkhāpadena āpattiṃ āha. Yathāha kucchisamayacatukke ‘‘viññattimpi katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiya’’nti. Ayaṃ pācittiyāpatti pakatiyā vassikasāṭikadāyakesupi hotīti idaṃ <a name="M1.0356"></a> <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘idaṃ pana pakatiyā vassikasāṭikadāyakesupi hotiyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.628) vacanato viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para831"></a><span class="paranum">831</span>. <span class="bld">Ovassāpetī</span>ti ākāsato patitaudakeneva kāyaṃ temeti, iminā ‘‘ghaṭādīhi osiñcituṃ vaṭṭatī’’ti dīpitaṃ hoti. ‘‘Nibbakosambunā nahāyituṃ vaṭṭatī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ. <span class="bld">Satipi cīvare</span>ti vassikasāṭikāya satiyāpi. <span class="bld">‘‘Pariyosāne dukkaṭa’’</span>nti iminā bindugaṇanāyāti dīpeti. <span class="bld">Vivaṭaṅgaṇe</span>ti rukkhādinā kenaci anāvaṭaṭṭhāne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para832"></a><span class="paranum">832</span>. <span class="bld">Māsasmi</span>nti gimhānaṃ pacchimamāsasmiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para833"></a><span class="paranum">833</span>. ‘‘Acchinnacīvarassāti etaṃ vassikasāṭikameva sandhāya vutta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.630) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Vassikasāṭikaṃ nivāsetvā nahāyantassa corupaddavo <span class="bld">āpadā</span> nāma. <span class="bld">Nhānakoṭṭhaka</span>nti nahānatthāya katakoṭṭhakaṃ. <span class="bld">‘‘Vāpī’’</span>ti iminā pokkharaṇijātassarādayo <a name="V1.0268"></a> upalakkhitā. <span class="bld">Nhāyantassā</span>ti naggo hutvā nahāyantassāti pakaraṇato labbhati. ‘‘Ākāsato patitaudakenevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.629) <span class="bld">aṭṭhakathāyameva</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para834"></a><span class="paranum">834</span>. <span class="bld">Kriya</span>nti akāle pariyesanakaraṇaadhiṭṭhānanivāsanehi āpajjitabbato kiriyaṃ. Kāyena ca vācāya ca viññāpanādiṃ karontassa <span class="bld">kāyakammaṃ vacīkammaṃ</span> hoti.</p>
- <p class="centered">Vassikasāṭikakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para835"></a><span class="paranum">835</span>. ‘‘Yo <a name="M1.0357"></a> pana bhikkhu bhikkhussa sāmaṃ cīvaraṃ datvā’’ti (pārā. 632) vacanato <span class="bld">sāma</span>nti ettha ‘‘bhikkhū’’ti ca <span class="bld">datvā</span>ti ettha ‘‘bhikkhussa’’iti ca labbhati. <span class="bld">Cīvara</span>nti channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ vikappanupagaṃ pacchimaṃ. ‘‘Kupito anattamano acchindeyyā’’ti (pārā. 632) vacanato <span class="bld">acchindantassā</span>ti ettha ‘‘kupitassa anattamanassā’’ti seso, kupitassa anattamanassa acchindantassa vā acchindāpentassa vāti attho. <span class="bld">Ta</span>nti attanā dinnacīvaraṃ. <span class="bld">‘‘Sakasaññāyā’’</span>ti iminā pārājikāya avatthubhāvaṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para836"></a><span class="paranum">836</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti ekāyeva āpattīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para837"></a><span class="paranum">837</span>. <span class="bld">Vatthāna</span>nti cīvarānaṃ. <span class="bld">Assā</span>ti bhikkhussa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para841"></a><span class="paranum">841</span>. Saṅghāṭiṃ gaṇha, uttarāsaṅgaṃ gaṇhāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para842"></a><span class="paranum">842</span>. <span class="bld">Vikappanupagaṃ pacchima</span>nti ettha ‘‘cīvara’’nti labbhati. Āyāmato vaḍḍhakihatthaṃ tiriyaṃ tathā vidatthippamāṇaṃ vatthakhaṇḍaṃ heṭṭhimaparicchedato vikappanupagaṃ nāma. Aññaṃ kiñci parikkhāranti yojanā, antamaso sucimpīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Paraṃ</span> puggalaṃ. <span class="bld">Chindāpentassā</span>ti acchindāpentassa. Kāritantassa dvikammakattā ‘‘para’’nti ca ‘‘parikkhāra’’nti ca kammadvayagahaṇaṃ. <span class="bld">Añña</span>nti parikkhāravisesanaṃ. <span class="bld">Dukkaṭaṃ</span> vatthugaṇanāya, vacanagaṇanāya ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para844"></a><span class="paranum">844</span>. <span class="bld">Eva</span>nti <a name="V1.0269"></a> yathā anupasampanne anupasampannasaññino dukkaṭaṃ, evaṃ anupasampanne…pe… vematikassāpi dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Acchindantassā</span>ti ettha yathāvuttaṃ ‘‘anupasampanne’’ti idaṃ vibhattivipariṇāmena sāmivacanaṃ katvā ‘‘dinna’’nti ajjhāhārena saha yojetabbaṃ, ‘‘cīvara’’nti pakaraṇato <a name="M1.0358"></a> labbhati, anupasampannassa dinnaṃ cīvaraṃ acchindantassāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para845"></a><span class="paranum">845</span>. <span class="bld">So vā</span>ti yassa cīvaraṃ dinnaṃ, so eva vā bhikkhu. Tuṭṭho vā duṭṭho vā so detīti yojanā. <span class="bld">Vissāsameva vā</span>ti vissāsaṃ katvā gaṇhatoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para846"></a><span class="paranum">846</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade.</p>
- <p class="centered">Cīvaracchindanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para847"></a><span class="paranum">847</span>. <span class="bld">Viññāpetvā</span>ti vatthavāyāpanaṃ sandhāya yācitvā. <span class="bld">Chabbidhaṃ sutta</span>nti <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅga’’nti (pārā. 638) āgataṃ chappakāraṃ suttaṃ. <span class="bld">Kambala</span>nti eḷakalomasuttaṃ. Sānulomāni chappakārasuttāni heṭṭhā cīvaravinicchaye vuttānusārena veditabbāni. Cīvaratthaṃ vatthaṃ <span class="bld">‘‘cīvara’’</span>nti vuttaṃ. <span class="bld">Tantavāyehī</span>ti kappiyākappiyehi pesakārehi. Potthakesu <span class="bld">‘‘vāyāpetuṃ na vaṭṭatī’’</span>ti pāṭho dissati, ‘‘sace’’ti iminā ayujjamānattā so apāṭho. <span class="bld">‘‘Vāyāpeti na vaṭṭatī’’</span>ti pāṭho yujjatīti sace vāyāpetīti yojanā, attano atthāya yadi vāyāpeyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para848"></a><span class="paranum">848</span>. <span class="bld">Tathā</span> akappiyo. Kīdisoti āha <span class="bld">‘‘aññātakādiko’’</span>ti. <span class="bld">Aññātakādiko</span>ti aññātako ādi yassa so aññātakādiko. <span class="bld">Ādi</span>-saddena appavārito gahito. Yo bhikkhu tantavāyassa aññātako, tena appavārito ca, tassa aññātakādiko bhikkhunā viññatto so tantavāyo akappiyoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para849"></a><span class="paranum">849</span>. <span class="bld">Akappiyenā</span>ti <a name="M1.0359"></a> viññāpitena. <span class="bld">Vāyāpentassā</span>ti ettha ‘‘payoge payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhenā’’ti seso. Yathāha ‘‘vāyāpeti, payoge payoge dukkaṭaṃ. Paṭilābhena nissaggiya’’nti (pārā. 638).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para850"></a><span class="paranum">850</span>. Kittake <a name="V1.0270"></a> vīte nissaggiyaṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘vidatthimatte’’</span>tiādi. <span class="bld">Hatthamatte</span>ti ratanamatte. <span class="bld">Padabhājane</span> ‘‘paṭilābhena nissaggiya’’nti vuttaṃ, idha ‘‘vīte nissaggiya’’nti kasmā āhāti? <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā. Tatthāpi tathā kasmā vuttanti? Tadanantaraṃ attano santakattā vītavītaṭṭhānaṃ paṭiladdhameva hoti, <span class="bld">padabhājane</span>pi iminā adhippāyena paṭilābhena nissaggiyaṃ vuttaṃ, tasmā yāva cīvaraṃ vaḍḍhati, tāva iminā pamāṇena āpattiyo vaḍḍhanti. <span class="bld">Phalakepi cā</span>ti ettha <span class="bld">phalakaṃ</span> nāma turivītaṭṭhānaṃ, yattha saṃharitvā ṭhapenti. Phalake phalakepi ca nissaggiyaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para851"></a><span class="paranum">851</span>. <span class="bld">Tenevā</span>ti viññattatantavāyeneva. <span class="bld">Kappiyaṃ sutta</span>nti aviññattiyā laddhasuttaṃ. Kappiyena tantavāyena akappiyasuttaṃ vāyāpentassa tatheva dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para852"></a><span class="paranum">852</span>. Ekantarikato vā kappiyākappiyeheva suttehi vīte dukkaṭanti yojanā, antarantarā akappiyasuttānaṃ pasāraṇena, vāyanena ca dukkaṭaṃ hotīti attho. Dīghato vā tiriyato vā kappiyākappiyeheva suttehi vīte dukkaṭanti yojanā, dīghato kappiyasuttaṃ pasāretvā tiriyaṃ akappiyasuttena vīte dukkaṭaṃ hotīti attho. <span class="bld">Vā</span>ggahaṇena vuttavipariyāyatopi yojetabbaṃ. Dīghato akappiyasuttaṃ pasāretvā tiriyato kappiyasuttena <a name="M1.0360"></a> vīteti ayamettha vipariyāyo. <span class="bld">Vīte</span>ti ettha ‘‘phalake phalake’’ti anuvattetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para853"></a><span class="paranum">853</span>. Kappiyākappiyehi tantavāyehi kappiyākappiyasuttaṃ missetvā <span class="bld">kate</span> vīte phalake phalake <span class="bld">tassa</span> bhikkhussa dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Ve</span>ti nipātamattaṃ, atha vā ve tasmiṃ <span class="bld">kate</span> vīteti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para854-5"></a><span class="paranum">854-5</span>. <span class="bld">Te</span> kappiyākappiyatantavāyā paricchedaṃ dassetvā vāreneva akappiyasuttaṃ sace vinantīti yojanā. Akappiyena tantavāyena vīte. Chandānurakkhanatthaṃ <span class="bld">‘‘vite’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Pamāṇasmi</span>nti vikappanupagapacchimappamāṇasmiṃ. <span class="bld">Tadūne</span>ti tato vikappanupagapacchimappamāṇato ūne. <span class="bld">Itarenā</span>ti kappiyatantavāyena. <span class="bld">Ubhayatthā</span>ti pamāṇasmiṃ, tadūne ca dukkaṭaṃ evāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para856"></a><span class="paranum">856</span>. Sace <a name="V1.0271"></a> kappiyākappiyatantavāyā <span class="bld">dvepi</span> vemaṃ ubhayakoṭiyā <span class="bld">gahetvā</span> ekatova vinanti vāti yojanā. Tiriyaṃ suttaṃ pavesetvā yena ākoṭento ghanabhāvaṃ sampādenti, taṃ <span class="bld">vemaṃ</span> vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para857"></a><span class="paranum">857</span>. <span class="bld">Sabbattha bhede</span>ti kappiyākappiyasuttatantavāyehi kate pamāṇatadūnaekantarikadīghatiriyappakāre sabbattha vārabhede. <span class="bld">Āpattibhedo</span>ti akappiyasuttehi āyāmavitthārato akappiyatantavāyena vītappadese pamāṇayutte pācittiyaṃ, itaratra dukkaṭanti bhedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para858"></a><span class="paranum">858</span>. <span class="bld">Kappiyo tantavāyo</span> nāma ñātako vā pavārito vā kappiyamūlena payojito vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para859"></a><span class="paranum">859</span>. ‘‘Anāpatti <a name="M1.0361"></a> cīvaraṃ sibbetuṃ, āyoge, kāyabandhane, aṃsabaddhake, pattatthavikāya, parissāvane, ñātakānaṃ, pavāritānaṃ, aññassatthāya, attano dhanenā’’tiādikaṃ (pārā. 640) anāpattivāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘anāpattī’’</span>tiādi. Idha niddiṭṭhova lakkhaṇena aniddiṭṭhampi veditabbaṃ. Ettha cīvaraṃ sibbetuṃ suttaṃ viññāpentassa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Dhanaṃ</span> nāma taṇḍulādi kappiyavatthu. <span class="bld">‘‘Parissāvane’’</span>tiādīsu nimittatthe bhummaṃ, parissāvanādinimittaṃ suttañca tantavāye ca viññāpentassa anāpattīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Suttaviññattikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para860"></a><span class="paranum">860</span>. <span class="bld">Appavāritaññātīna</span>nti appavāritānaṃ aññātīnaṃ, ‘‘kīdisena te bhante cīvarena attho, kīdisaṃ te cīvaraṃ vāyāpemī’’ti (pārā. 643) <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena appavāritānaṃ aññātīnanti attho. <span class="bld">Sameccā</span>ti upagantvā. <span class="bld">Vikappa</span>nti visiṭṭhaṃ kappaṃ adhikavidhānaṃ. <span class="bld">Āpajjatī</span>ti karoti, ‘‘idaṃ kho āvuso cīvaraṃ maṃ uddissa viyyati, āyatañca karotha, vitthatañca appitañca suvītañca suppavāyitañca suvilekhitañca suvitacchitañca karothā’’tiādinā (pārā. 642) nayena dāyakānaṃ adhippāyato adhikataraāyatādikaraṇatthaṃ vidhānaṃ karotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="V1.0272"></a> <span class="bld">āyata</span>nti dīghaṃ. <span class="bld">Vitthata</span>nti puthulaṃ. <span class="bld">Appita</span>nti ghanaṃ. <span class="bld">Suvīta</span>nti suṭṭhu vītaṃ sabbaṭṭhānesu samaṃ katvā vītaṃ. <span class="bld">Suppavāyita</span>nti suṭṭhu pavāyitaṃ sabbaṭṭhāne samaṃ katvā tante pasāritaṃ. <span class="bld">Suvilekhita</span>nti lekhaniyā suṭṭhu vilikhitaṃ. <span class="bld">Suvitacchita</span>nti kocchena suṭṭhu vitacchitaṃ, suviniddhotanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para861"></a><span class="paranum">861</span>. Suttavaḍḍhanappakāraṃ <a name="M1.0362"></a> dassetumāha <span class="bld">‘‘dīghāyatappitatthāyā’’</span>ti. Tena ca <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘tassa vacanena āyataṃ vā vitthataṃ vā appitaṃ vā karoti, payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hotī’’ti (pārā. 643) etaṃ āyatādittayameva vuttaṃ. <span class="bld">Suttavaḍḍhanake kate</span>ti ettha anantaraṃ vattabbena ‘‘payoge dukkaṭaṃ paṭilābhenā’’ti pāṭhasesena saha yojanā kātabbā, dāyakehi tulayitvā dinnappamāṇato suttaṃ vaḍḍhituṃ tena katena sabbenāpi payogena bhikkhuno dukkaṭañca paṭilābhena nissaggiyapācittiyañca hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para862"></a><span class="paranum">862</span>. Ñātakādīnaṃ tantavāyesu cīvare vikappaṃ āpajjantassa anāpattiṃ viniddiseti yojanā. <span class="bld">Attano dhanenā</span>ti ettha ‘‘payojitesū’’ti seso, <span class="bld">tantavāyesū</span>ti etassa visesanaṃ. Attano dhanena payojitesu tantavāyesu cīvare vikappaṃ āpajjantassa anāpattiṃ viniddiseti yojanā, attano santakaṃ kappiyavatthuṃ gahetvā vinantesu vikappaṃ āpajjantassāti attho. Aññassatthāya vinantesu vikappaṃ āpajjantassāti saha pāṭhasesena yojanā daṭṭhabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para863"></a><span class="paranum">863</span>. Mahagghaṃ kattukāmino tantavāyehi appagghaṃ vāyāpentassa anāpattiṃ viniddiseti yojanā.</p>
- <p class="centered">Pesakārakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para864"></a><span class="paranum">864</span>. <span class="bld">Vassaṃvutthe bhikkhū uddissā</span>ti purimikāya vassūpagate bhikkhū uddisitvā. Pavāraṇāya pubbeva yaṃ cīvaraṃ dīyatīti sambandho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘dasāhānāgataṃ kattikatemāsikapuṇṇama’’nti <a name="M1.0363"></a> (pārā. 648) pāḷiyaṃ vuttaṃ mahāpavāraṇāuposathadivasassa puretarameva pubbakattikamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ yaṃ cīvaraṃ ‘‘accekacīvaraṃ nāma senāya vā gantukāmo hotī’’tiādinā (pārā. 649) <span class="bld">padabhājanā</span>gatesu gamikagilānagabbhiniabhinavuppannasaddhādīsu <a name="V1.0273"></a> aññatarena dūtaṃ pesetvā vā attanā vā āgantvā ‘‘vassāvāsikaṃ dammī’’ti vatvā diyyatīti. <span class="bld">Taṃ hotaccekacīvara</span>nti taṃ accāyikacīvaraṃ nāma hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para865"></a><span class="paranum">865</span>. <span class="bld">Pure pavāraṇāyevā</span>ti mahāpavāraṇāya puretarameva pañcamito paṭṭhāya yasmiṃ kismiñci divase. <span class="bld">Bhājetvā yadi gayhatī</span>ti ettha ‘‘yenā’’ti ca <span class="bld">na kātabbo</span>ti ettha ‘‘tenā’’ti ca <span class="bld">karoti ce</span>ti ettha ‘‘so vassaccheda’’nti ca sāmatthiyā labbhati. Bhājetvā yadi yena gayhati, tena vassacchedo na kātabbo. So vassacchedaṃ karoti ce, taṃ bhājetvā gahitacīvaraṃ saṅghikaṃ hotīti yojanā, chinnavassena taṃ cīvaraṃ saṅghasseva dātabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para866"></a><span class="paranum">866</span>. <span class="bld">‘‘Antosamayamevā’’</span>ti idaṃ ‘‘adhiṭṭhetī’’tiādīhi padehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Padabhājane</span> ‘‘cīvarakālasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañcamāsā’’ti vuttasamayabbhantareyeva taṃ accekacīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para867"></a><span class="paranum">867</span>. <span class="bld">Kathine tu anatthate</span>ti yasmiṃ kathinaṃ anatthataṃ, tasmiṃ vihāreti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tu</span>-saddo visesatthajotako. Anadhiṭṭhāya avikappetvā pariharīyati ettha accekacīvaranti <span class="bld">parihāro,</span> māso, eko ca so māso <a name="M1.0364"></a> cāti <span class="bld">ekamāso,</span> pubbakattikamāsassa pāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva aparakattikamāsassa puṇṇamī, ayaṃ cīvarakālasamayoti vutto māso. Dasannaṃ ahānaṃ samāhāro <span class="bld">dasāhaṃ,</span> taṃ paramaṃ adhikaṃ etassāti <span class="bld">dasāhaparamo,</span> māso. ‘‘Dasāhānāgataṃ kattikatemāsikapuṇṇama’’nti (pārā. 648) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttapubbakattikapuṇṇamipariyantadasāhādhikoti attho. Kathine anatthate tu dasāhaparamo ekamāsova tassa accāyikavatthassa parihāro matoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para868"></a><span class="paranum">868</span>. <span class="bld">Atthate kathine</span>ti kathinatthatavihāreti vuttaṃ hoti. Tassa accāyikavatthassāti sambandho. Dasāhaparamā pañca māsāti sambandho. Anatthatakathine vihāre yathāvuttacīvarakālasamayasaṅkhātavassānāvasānamāso ca kathinuddhāradivasasaṅkhātapacchimakattikakāḷapakkhapāṭipadato yāva phaggunamāsapuṇṇamī, tāva hemantā cattāro māsā cāti <span class="bld">pañca māsā. Pakāsitā</span>ti ‘‘anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañca māsā’’ti <a name="V1.0274"></a> (pārā. 649) dīpitā. <span class="bld">Dasāhaparamā</span>ti vuttatthoyeva. Atthate kathine dasāhaparamā pañca māsā <span class="bld">tassa</span> accāyikavatthassa <span class="bld">parihāro</span> kāloti munindena pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Ayamubhayattha vuttā dasāhaparamatā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso, atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.650) vuttapāṭhena yathā na virujjhati, tathā vicāretvā gahetabbā. Evañhi pāṭhe sati na virujjhati –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Tassaccāyikavatthassa<a name="M1.0365"></a>, kathine tu anatthate;</p>
- <p class="gathalast">Parihārekamāsekā-dasāhaparamo mato.</p>
- <p class="gatha1">Atthate kathine tassa, pañca māsā pakāsitā;</p>
- <p class="gathalast">Parihāro dinenekā-dasāhaparamā panā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para869"></a><span class="paranum">869</span>. Paṭhamena kathinenāti yojanā. ‘‘Akriyaṃ acitta’’nti padacchedo. <span class="bld">Akriya</span>nti antosamaye adhiṭṭhānādiakaraṇaṃ.</p>
- <p class="centered">Accekacīvarakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para870-1"></a><span class="paranum">870-1</span>. <span class="bld">Bhikkhū</span>ti sāsaṅkasammate sappaṭibhaye āraññakasenāsane vasantaṃ bhikkhumāha. Yathāha ‘‘yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanāni sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayāni, tathārūpesu bhikkhu senāsanesu viharanto’’ti (pārā. 653). Pubbakattikapuṇṇamaṃ vasitvāti sambandho. <span class="bld">Pubbakattikapuṇṇamā</span> nāma assayujamāsassa juṇhapakkhapannarasī, ettha pana sahacariyanayena tadupalakkhitā purimikā tayo vassānamāsā vuccanti. <span class="bld">Puṇṇama</span>nti ettha vāsakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Purimikāya vassaṃ upagantvā acchinnavasso hutvā tayo māse vasitvāti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yasmā pana yo vassaṃ upagantvā yāva paṭhamakattikapuṇṇamaṃ vasatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.653-654).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Cīvara’’</span>nti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ vuccati. Gāme ṭhapetvāti sambandho, ettha ‘‘kattikapuṇṇama’’nti <a name="V1.0275"></a> ca ‘‘ākaṅkhamāno’’ti ca seso, aparakattikamāse kattikacorabhayena cīvaraṃ paṭisāmetukāmo bhikkhu āraññakasenāsanassa sāmantā gocaragāme nikkhipitvāti attho. Yathāha ‘‘upavassaṃ <a name="M1.0366"></a> kho pana kattikapuṇṇamaṃ…pe… ākaṅkhamāno tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ antaraghare nikkhipeyyā’’ti (pārā. 653).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Samantā gocaragāme’’</span>ti idaṃ ‘‘antaraghare nikkhipeyyāti samantā gocaragāme nikkhipeyyā’’ti (pārā. 654) <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Aparakattikamāse’’</span>ti ca ‘‘kattikapuṇṇamanti kattikacātumāsinī vuccatī’’ti (pārā. 654) <span class="bld">padabhājaniya</span>vasena vuttaṃ. Idhāpi hi ‘‘kattikapuṇṇama’’nti aparakattikajuṇhapakkhapannarasiyā vuccamānāyāpi sahacariyanayena taṃsahacarito catuttho māso vutto.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā purimikāya vassaṃ upagantvā mahāpavāraṇāya pavāretvā vuttalakkhaṇe āraññakasenāsane vasantassa āraññakassa bhikkhuno pacchimakattikamāse kattikacorabhaye sati tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ gocaragāme ṭhapetvā āraññakaṅgaṃ pūrayato cīvarena vippavāso tasmiṃ māse na hotīti anuññātabhāvo dīpito. Tadeva pakāsetuṃ nikkhepopāyasandassanamukhena vakkhati ‘‘kattikeyeva māsasmiṃ…pe… vaṭṭatī’’ti.</p>
- <p class="bodytext">Idāni asmiṃyeva māse tato aññattha tassa bhikkhuno kenaci karaṇīyena gacchato gāme ṭhapitena tena cīvarena vippavasato niddosabhāvaṃ anujānantena bhagavatā ‘‘siyā ca tassa bhikkhuno…pe… tena cīvarena vippavasitabba’’nti (pārā. 653) vuttamatthaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘paccaye…pe… sammuti’’</span>nti. <span class="bld">Paccaye sati tādise</span>ti ‘‘siyā paccayo, siyā karaṇīya’’nti (pārā. 654) vacanato tādise kicce satīti attho. <span class="bld">Chārattaparama</span>nti cha rattiyo paramā yassa vāsakammassa taṃ chārattaparamaṃ, kiriyāvisesanaṃ, chārattaparamaṃ vāsakammaṃ kātabbanti attho. <span class="bld">Tena vinā vasitabba</span>nti gāme nikkhittena tena cīvarena vinā tamhā āvāsā aññattha vasitabbaṃ. Tadeva <a name="M1.0367"></a> pākaṭaṃ kātuṃ vakkhati ‘‘aññattheva vasantassa, chārattaparamaṃ mata’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tato</span>ti chārattato. <span class="bld">Uttari vasato</span>ti sattamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpetvā vasantassāti attho. Yathāha <a name="V1.0276"></a> ‘‘tato ce uttari vippavaseyyāti sattame aruṇuggamane nissaggiya’’nti (pārā. 654). <span class="bld">Doso</span>ti nissaggiyapācittiyaṃ. <span class="bld">‘‘Vinā saṅghassa sammuti’’</span>nti iminā kiṃ vuttaṃ hoti? Udositasikkhāpade anupaññattiṃ katvā kosambiyaṃ gilānabhikkhuno ‘‘anujānāmi bhikkhave gilānassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammutiṃ dātu’’nti (pārā. 473) anuññātattā gilānassa bhikkhuno saṅghena ñattidutiyāya kammavācāya purimameva yā avippavāsasammuti dinnā, taṃ vināti vuttaṃ hoti. Tena laddhasammutikena yāva rogo vūpasammati, tāva cirampi tena cīvarena vinā vasituṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘aññatra bhikkhusammutiyāti yā udositasikkhāpade kosambakasammuti anuññātā, tassā sammutiyā aññatra. Sace sā laddhā hoti, chārattātirekampi vippavasituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.653-654).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para872-3"></a><span class="paranum">872-3</span>. Cīvaranikkhepaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘kattikeyeva…pe… pakāsito’’</span>ti. <span class="bld">Kattikeyeva māsasmi</span>nti catunnaṃ vassānānaṃ māsānaṃ pacchime kattikamāseyeva idamekaṅgaṃ. <span class="bld">Paṭhamāya pavārito</span>ti dutiyamaṅgaṃ, idha paṭhamāya vassūpanāyikāya vassaṃ upagantvā pavāritoti yojanā, mahāpavāraṇāya pavāritoti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘purimikāya upagantvā mahāpavāraṇāya pavārito hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.653-654). <span class="bld">Pacchimena pamāṇena yutte</span>ti tatiyamaṅgaṃ. <span class="bld">Senāsane</span>ti etassa visesanaṃ. Iha āraññakasenāsanassa <span class="bld">pacchimappamāṇaṃ</span> <a name="M1.0368"></a> nāma pākārena vā vatiyā vā parikhāya vā parikkhittassa gāmassa indakhīlasaṅkhātagāmadvārakoṭṭhakummārato vā aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhānasaṅkhāte pariyantagehassa upacāre ṭhitassa thāmamajjhimassa purisassa balappamāṇena vissaṭṭhaleḍḍupātadvayato vā paṭṭhāya parikkhittassa vihārassa saparikkhepaṃ vā aparikkhittassa vihārassa yassaṃ disāyaṃ gāmo hoti, tattha gāmapariyantasenāsanaṃ vā cetiyaṃ vā bodhiṃ vā avadhiṃ katvā vihāragamanīyena pakatimaggena vidatthigambhīraṃ āropitena ācariyadhanunā pamitapañcadhanusatapamāṇadūranti saṅkhepato gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sāsaṅkasammate</span>ti catutthamaṅgaṃ, ‘‘iha sappaṭibhaye’’ti seso. ‘‘Sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayānī’’ti (pārā. 653) hi pāḷi. Idaṃ dvayampi ‘‘senāsane’’ti etassa visesanaṃ. Ārāmaārāmūpacāresu corānaṃ nisinnasayitaṭṭhitabhuttapītaṭṭhānādīnaṃ dissamānatāya āsaṅkāsahite tattheva ārāmādīsu pahaṭamāritaviluttamanussānaṃ dissamānatāya visesena sahabhayatāya <a name="V1.0277"></a> <span class="bld">sappaṭibhaye</span> āraññake senāsaneti attho. <span class="bld">Vasanto</span> bhikkhu. <span class="bld">Vasantovā</span>ti ettha <span class="bld">eva</span>kāro aṭṭhānappayutto. Tasmā tato ānetvā caturaṅgasamāyoge evāti yojetabbo. <span class="bld">Caturaṅgasamāyoge evā</span>ti yathāvuttānaṃ catunnaṃ aṅgānaṃ samāyoge sannipāte sati eva. Ettha <span class="bld">eva</span>kārena tassa aṅgassa abhāve alabbhamānataṃ dīpeti. <span class="bld">Pakāsito</span>ti ‘‘tatrāyaṃ aṅgasampattī’’tiādikāya (pārā. aṭṭha. 2.653-654) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para874"></a><span class="paranum">874</span>. <span class="bld">Taṃ</span> cīvaraṃ. <span class="bld">Māsameka</span>nti vassānassa pacchimamāsasaṅkhātaṃ ekaṃ māsaṃ. Yo gāmo sace purimabaddhāya avippavāsasīmāya <a name="M1.0369"></a> anto hoti, tattha māsato atirekampi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti (vajira. ṭī. pārājika 653 atthato samānaṃ) <span class="bld">vajirabuddhi</span>ttherena vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para875"></a><span class="paranum">875</span>. <span class="bld">Aññatthevā</span>ti yassa āraññakasenāsanassa gocaragāme cīvaraṃ nikkhittaṃ, tato āraññakasenāsanato bahi eva. <span class="bld">Ayaṃ adhippāyo</span>ti ‘‘yaṃ gāma’’ntiādikāya diyaḍḍhagāthāya paṭipāditatthadvayasaṅkhāto adhippāyo. <span class="bld">Assā</span>ti sāsaṅkasikkhāpadassa. Evaṃ iminā sikkhāpadena ‘‘cīvarena vinā kattikamāse araññe vaseyyā’’ti anuññātattā ‘‘chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabba’’nti (pārā. 653) iminā gocaragāme taṃ ṭhapetvā tasmiṃ āraññakāvāse vasitvā kenaci karaṇīyena tato āvāsato gantvā bahi vasato divasaparicchedassa viññāyamānattāyevāha <span class="bld">‘‘paṭicchanno pakāsito’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para876"></a><span class="paranum">876</span>. ‘‘Sace gocaragāmato puratthimāya disāya senāsanaṃ, ayañca pacchimaṃ disaṃ gato hotī’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.656) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> kathitaniyāmena vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘senāsanamathāgantvā’’</span>tiādi. <span class="bld">Senāsana</span>nti attanā nivutthaṃ āraññakasenāsanaṃ. <span class="bld">Āgantvā</span>ti bahi gataṭṭhānato āgantvā. Gocaragāme cīvaraṃ nikkhipitvā tato puratthimāya disāya āraññakasenāsane viharato vihārā nikkhamma tato gocaragāmato pacchimadisāya dūraṭṭhānaṃ gatassa āgataṭṭhānato taṃ senāsanaṃ āgantvā vidūrattā sattamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpetuṃ asakkontassa bhikkhuno kiṃ vihitanti ayamettha yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para877"></a><span class="paranum">877</span>. <span class="bld">Gāmasīmampi</span> <a name="M1.0370"></a> <span class="bld">vāgantvā</span>ti yattha cīvaraṃ nikkhittaṃ, taṃ gāmasīmampi purāruṇāyeva āgantvā. <span class="bld">Yattha katthacī</span>ti (pārā. aṭṭha. 2.656) sabhādevālayadvārakoṭṭhakādīsu yattha katthaci kappiyaṭṭhāne<a name="V1.0278"></a>. ‘‘Yattha katthacī’’ti sāmaññena vuttattā tassā gāmasīmāya anto āraññakaṅgārakkhanārahaṃ dūraṭṭhānaṃ laddhaṃ ce, aṅgabhedaṃ akatvā tattha aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ. Dhutaṅge vijjamānepi āpattiṃ anāpajjituṃ antogāmepi aruṇaṃ uṭṭhāpetvā cīvarapavattiyeva ñātabbā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘gāmasīmampi okkamitvā sabhāyaṃ vā yattha katthaci vā vasitvā cīvarappavattiṃ ñatvā pakkamituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.656).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para878"></a><span class="paranum">878</span>. <span class="bld">Evañcāpi asakkonto</span>ti aṅgabhedaṃ akatvā, katvā vā antogāmasīmāya aruṇaṃ uṭṭhāpetumpi gantuṃ asakkonto. <span class="bld">Ñatvā</span>ti attano cīvarassa ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā. <span class="bld">Tatthevā</span>ti ettha ‘‘ṭhito’’ti labbhati. <span class="bld">Khippa</span>nti sīghaṃ, purāruṇāti vuttaṃ hoti. Atireke ṭhāneti yojanā, yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘atirekacīvaraṭṭhāne ṭhassatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.656), ‘‘atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhatī’’ti cintetvāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para879"></a><span class="paranum">879</span>. <span class="bld">Vissajjetī</span>ti sattamaaruṇuṭṭhānato puretarameva aññassa deti. Uparipi evameva vattabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para880"></a><span class="paranum">880</span>. <span class="bld">Sāsaṅkasammate</span> evaṃnāmake sikkhāpade samuṭṭhānādayo sabbe tena dutiyena kathinena samā iti munindena <span class="bld">matā</span> anumatā anuññātāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sāsaṅkakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para881"></a><span class="paranum">881</span>. <span class="bld">Jāna</span>nti ‘‘saṅghassa demā’’ti vacanena pariṇāmitabhāvaṃ yena kenaci ākārena jānanto. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> <a name="M1.0371"></a> ‘‘sāmaṃ vā jānātī’’tiādi (pārā. 659). <span class="bld">Pariṇata</span>nti ettha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘pariṇataṃ nāma ‘dassāma karissāmā’ti vācā bhinnā hotī’’ti vuttaniyāmena saṅghassa pariṇatanti attho. <span class="bld">Lābha</span>nti labhitabbaṃ cīvarādi yaṃ kiñci. Yathāha ‘‘lābho nāma cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, antamaso cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti. <span class="bld">Attano pariṇāmeyyā</span>ti ‘‘bahū āvuso saṅghassa dāyakā, bahū saṅghassa bhattā, mayaṃ tumhe nissāya tumhe sampassantā idha viharāma. Tumhe ce amhākaṃ na dassatha, atha ko carahi amhākaṃ dassati. Dethāvuso amhākaṃ imāni cīvarānī’’ti (pārā. 657) pāḷiyā <a name="V1.0279"></a> āgatanayena attano pariṇāmeyyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tassa nissaggiya</span>nti ettha ‘‘payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhenā’’ti seso. <span class="bld">Nissaggiya</span>nti idaṃ pariṇate pariṇatasaññiṃ sandhāya vuttaṃ. Vematikassa pana dukkaṭaṃ hoti. Yathāha ‘‘pariṇate vematiko attano pariṇāmeti, āpatti dukkaṭassā’’ti. Apariṇatasaññino anāpatti. Yathāha ‘‘pariṇate apariṇatasaññī attano pariṇāmeti, anāpattī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para882"></a><span class="paranum">882</span>. <span class="bld">‘‘Aññassa dehī’’ti sace pariṇāmetī</span>ti tathā saṅghassa pariṇatabhāvaṃ jānanto ‘‘aññassa dehī’’ti yadi pariṇāmeti. <span class="bld">Suddhikaṃ pācittiya</span>nti nissajjitabbavatthurahitaṃ kevalaṃ pācittiyamattanti attho. <span class="bld">Suddhacittenā</span>ti savāsanānavasesakilesappahānena parisuddhacittena bhagavatā. <span class="bld">Pācittiyamudīrita</span>nti pācittiyesu aṭṭhamassa <span class="bld">sahadhammikavaggassa</span> avasāne ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, pācittiya’’nti (pāci. 490) desitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para883"></a><span class="paranum">883</span>. <span class="bld">Ekaṃ</span> <a name="M1.0372"></a> <span class="bld">cīvara</span>nti saṅghassa pariṇatacīvarato ekaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Cīvaraṃ vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo paccayantaravikappattho. <span class="bld">Vā panā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo atthavikappattho. Ekaṃ cīvaraṃ vā aññaṃ vā paccayaṃ parassa, ekaṃ pana attano vā pariṇāmeyya ceti yojanā. <span class="bld">Saddhi</span>nti ekato, ekakkhaṇeti vuttaṃ hoti. Dve pācittiyo saddhiṃ siyunti yojanā, aññassa pariṇāmanena suddhapācittiyañca attano pariṇāmanena nissaggiyapācittiyañcāti dve pācittiyo ekakkhaṇe hontīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para884"></a><span class="paranum">884</span>. Pariṇāmetvā ṭhapite vinicchayaṃ dassetvā pariccajitvā dinne vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘saṅghassā’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Parājayo’’</span>ti idaṃ pādappahonakaṃ vatthuṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāvatthuvasena pana dukkaṭathullaccayāpi vattabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para885"></a><span class="paranum">885</span>. Aññassa cetiyassa <span class="bld">poṇaṃ</span> pariṇataṃ aññassa cetiyassa vā saṅghassa vā puggalassa vāpi pana pariṇāmeyyāti yojanā. <span class="bld">Saṅghassa puggalassā</span>ti padadvayepi evameva yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘saṅghassa pariṇataṃ aññasaṅghassa vā cetiyassa vā puggalassa vā pariṇāmeti<a name="V1.0280"></a>, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (pāci. 492). Aññassa puggalassa poṇaṃ aññassa puggalassa pariṇāmeyyāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para886"></a><span class="paranum">886</span>. Imassa sabbasattavisayataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yo panā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para887"></a><span class="paranum">887</span>. <span class="bld">Idaṃ</span> pariṇatasikkhāpadaṃ. <span class="bld">Tisamuṭṭhāna</span>nti kāyacittavācācittakāyavācācittasaṅkhātehi tīhi sacittakasamuṭṭhānehi samuṭṭhānato tisamuṭṭhānaṃ. Pariṇāmanapaccayā āpajjitabbato <span class="bld">kriyaṃ</span>. Saṅghādīnaṃ pariṇatantisaññāya abhāvena <a name="M1.0373"></a> vimuccanato <span class="bld">saññāvimokkhaṃ</span>. Kāyaviññattivacīviññattīhi pariṇāmetabbato <span class="bld">kāyakammaṃ vacīkammaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Pariṇatakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Pattavaggo tatiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para888"></a><span class="paranum">888</span>. Ye imaṃ vinicchayaṃ taranti, te paññattimahāsamuddaṃ tarantīti yojanā. Paññattisaṅkhātaṃ vinayapiṭakameva mahāsamuddo viyāti <span class="bld">paññattimahāsamuddo,</span> taṃ. Evaṃ samudāyaṃ dassetvā tadavayave dassetumāha <span class="bld">‘‘nekā’’</span>tiādi. Nekāni nānappakārāni vattāni senāsanavattādīni khandhakāgatāni uggā uttuṅgā taraṅgamālā mahāvīciparamparā yassāti viggaho, nānappakārakhandhakavattasaṅkhātamahātaraṅgaparamparāya sajjitanti attho. Sīlaṃ pātimokkhasaṃvarādikameva anto velāvalayo yassa so <span class="bld">sīlanto,</span> taṃ, pātimokkhasaṃvarasīlādicatupārisuddhisīlameva paṭipādetabbatāya antaṃ velāvalayabhūtanti attho. Āpattiyo sattāpattikkhandhā, sīlācāradiṭṭhiājīvavipattiyo ca gāhakā makarādayo yassāti viggaho, sīlācārājīvadiṭṭhisampattisaṅkhātamudusattanāsakaāpattivipattisaṅkhā- tamātaṅgamakarādicaṇḍasattavantanti attho. Evaṃ ayaṃ gāthā samudāyāvayavānaṃ sabbesameva rūpakālaṅkārena viracitāti daṭṭhabbā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Nissaggiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Pācittiyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para889"></a><span class="paranum">889</span>. Evaṃ <a name="V1.0281"></a> nātivitthārasaṅkhepato nissaggiyavinicchayaṃ dassetvā idāni tadanantaraṃ niddiṭṭhassa pācittiyakaṇḍassa vinicchayaṃ <a name="M1.0374"></a> dassetuṃ <span class="bld">‘‘sampajānamusāvāde’’</span>tiādi āraddhaṃ. <span class="bld">Sampajānamusāvāde</span>ti attano vacanassa musābhāvaṃ ñatvā, adiṭṭhaṃ ‘‘diṭṭha’’ntiādinā nayena musāvāde sampajānantassa musābhaṇanetipi attho gahetabbo. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘jānitvā jānantassa ca musābhaṇane’’ti (pāci. aṭṭha. 2). ‘‘Musāvāde’’ti hi nimittatthe bhummaṃ, musāvādanimittanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Davā bhaṇantassāti yojanā. Anupaparikkhitvā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’ti vadantassāti attho. Yathāha ‘‘davā bhaṇati nāma sahasā bhaṇatī’’ti padabhājanī<span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sahasā bhaṇatīti avīmaṃsitvā anupadhāretvā vegena diṭṭhampi ‘adiṭṭhaṃ me’ti bhaṇatī’’ti (pāci. aṭṭha. 11). <span class="bld">Ravā bhaṇantassā</span>ti ‘‘cīvara’’nti vattukāmassa ‘‘cīra’’nti vacanaṃ viya mandattā momūhattā ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassa. Yathāha ‘‘ravā bhaṇati nāma ‘aññaṃ bhaṇissāmī’ti aññaṃ bhaṇatī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para890"></a><span class="paranum">890</span>. <span class="bld">Aññatthā</span>ti catutthapārājikādīsu. Attanā aladdhaṃ uttarimanussadhammaṃ ‘‘laddhaṃ mayā’’ti musā yassa bhaṇati, tena taṅkhaṇameva sutvā tadatthe ñāte pārājikassa, aññāte kālantarena ñāte ca pariyāyavacane ca ñāte thullaccayassa, pariyāyavacane aviññāte dukkaṭassa, duṭṭhadosasikkhāpade pārājikaṃ anāpannassa ‘‘āpanno’’ti musābhaṇane saṅghādisesassa, omasavādasikkhāpade dubbhāsitassa ca vuttattā āha <span class="bld">‘‘musāvādassa kāraṇā pañca āpattiyo’’</span>ti. Imāya pācittiyā saddhiṃ cha āpattikkhandhā honti.</p>
- <p class="centered">Sampajānamusāvādakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para891-3"></a><span class="paranum">891-3</span>. Vuttesu <a name="M1.0375"></a> jātiādīsu dasasu akkosavatthūsūti yojanā, <span class="bld">padabhājane</span> vuttesu jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosānaṃ vasena dasasu akkosavatthūsūti attho<a name="V1.0282"></a>. Tesu kilesaṃ vinā sabbete hīnukkaṭṭhavasena dvippakārā honti. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘jāti nāma dve jātiyo hīnā ca jāti ukkaṭṭhā ca jātī’’tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Tattha caṇḍālādijāti hīnā, khattiyabrāhmaṇajātiyo ukkaṭṭhā. Nāmesu avakaṇṇakajavakaṇṇakādināmāni dāsanāmattā hīnāni, buddharakkhitādināmāni ukkaṭṭhāni. Kosiyādigottaṃ hīnaṃ, gotamādigottaṃ ukkaṭṭhaṃ. Kammesu vaḍḍhakimaṇikārādikammāni hīnāni, kasivāṇijjāgorakkhakammāni ukkaṭṭhāni. Sippesu naḷakārakumbhakārādisippaṃ hīnaṃ, muddāgaṇanādisippaṃ ukkaṭṭhaṃ. Ābādhesu sabbepi ābādhā hīnā, apica madhumeho pīḷājanakattābhāvā ukkaṭṭho. Liṅgesu atidīghatādayo hīnā, nātidīghatādayo ukkaṭṭhā. Sabbepi kilesā hīnā. Sabbāpattiyopi hīnā, apica sotāpattisamāpatti ukkaṭṭhā. Akkosesu ‘‘oṭṭhosi meṇḍosi goṇosī’’tiādiko hīno, ‘‘paṇḍitosi byattosī’’tiādiko ukkaṭṭho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aññatraññāpadesenā</span>ti pariyāyakathanena vinā. <span class="bld">Omasantassā</span>ti vacanapatodena ovijjhantassa. <span class="bld">Sambuddhena pakāsitā</span>ti ‘‘caṇḍālosi venosi nesādosi rathakārosi pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti vācāya vācāya pācittiyassā’’ti sāmaṃ sabbadhammāvabodhato ‘‘sambuddho’’ti paññātena bhagavatā desitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para894"></a><span class="paranum">894</span>. <span class="bld">Tehevā</span>ti <a name="M1.0376"></a> jātiādīhi akkosavatthūheva. Aññāpadesena bhūtena vā…pe… āpannameva vā anupasampannaṃ akkosantassa dukkaṭaṃ sambuddhena pakāsitanti sambandho. Idha bhūtābhūtapadāni <span class="bld">tehī</span>ti apekkhitvā bahuvacanantāni yojetabbāni. Etena ‘‘santi idhekacce’’tiādidutiyavāratthaṃ (pāci. 26) dassentena dukkaṭasādhanatthena tadekakāriyaṃ tatiyaṃ <span class="bld">yenūnavārañca</span> catutthaṃ <span class="bld">na maya</span>ntiādivārañca saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘santi idhekacce’ti vāre pana pariharitvā vuttabhāvena dukkaṭaṃ. Eseva nayo <span class="bld">‘yenūna…pe… na maya’</span>nti vāresupī’’ti (pāci. aṭṭha. 26).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pāḷimuttapadehipī</span>ti etthāpi tatheva ‘‘bhūtena vā’’tiādīni padāni sambandhitabbāni. ‘‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādi <span class="bld">pāḷimuttapadaṃ</span> nāma. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu catūsu vāresu, pāḷimuttapadesu <a name="V1.0283"></a> ca. Vuttañhi ‘‘anupasampanne pana catūsupi vāresu dukkaṭameva. ‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’tiādivacanehi pana upasampannepi anupasampannepi sabbavāresu dukkaṭamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 26). <span class="bld">‘‘Anupasampanna’’</span>nti iminā ‘‘imasmiñca sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhuniādayo sabbe sattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitā’’ti (pāci. aṭṭha. 26) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttā anupasampannā saṅgahitā. Tenevetthāpi vakkhati ‘‘paviṭṭhānupasampannaṭṭhāne idha ca bhikkhunī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para895"></a><span class="paranum">895</span>. <span class="bld">Davakamyatā</span>ti ettha ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22, 23, 422; a. ni. 6.58; 9.9; mahāni. 206; vibha. 518) viya ya-kāralopo. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu vuttapācittiyavatthūsu ca dukkaṭavatthūsu cāti sabbattheva. <span class="bld">Dubbhāsitamudīrita</span>nti ‘‘caṇḍālosi…pe… pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti <a name="M1.0377"></a> vācāya vācāya dubbhāsitassā’’ti (pāci. 32) vuttanti attho. Parammukhā pana pācittiyavatthūhi ca dukkaṭavatthūhi ca akkosane dukkaṭameva. Tathā davakamyatāya parammukhā vadantassāpi dubbhāsitamevāti ācariyā vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para896-7"></a><span class="paranum">896-7</span>. Atthaṃ purakkhatvā vadato bhikkhussa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Dhammo</span> nāma ‘‘caṇḍālosī’’tiādipāḷiyeva. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro’’ti (pāci. aṭṭha. 35). <span class="bld">Anusāsanī</span> nāma ‘‘idānipi caṇḍālosi, mā pāpadhammaṃ akāsi, mā tamo tamaparāyano ahosī’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 35) nayena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttasarūpāyeva anusāsanīpurekkhatāya ṭhatvā vadantassa cittassa lahuparivattitabhāvato antarā kodhe uppannepi anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ omasavādasikkhāpade. Paṭighasampayuttacitteneva āpajjitabbattā mānasikadukkhavedanāva hoti.</p>
- <p class="centered">Omasavādakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para898"></a><span class="paranum">898</span>. Duvidhākārato bhikkhupesuññe āpatti siyāti yojanā. Pisatīti <span class="bld">pisuṇā,</span> vācā<a name="V1.0284"></a>, samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karotīti attho. Pisuṇā eva <span class="bld">pesuññaṃ,</span> tāya vācāya samannāgato puggalo sahacariyanayena <span class="bld">pisuṇo,</span> tassa kammaṃ <span class="bld">pesuññaṃ,</span> bhikkhūnaṃ pesuññaṃ bhikkhupesuññaṃ, tasmiṃ <span class="bld">bhikkhupesuññe. Padabhājane</span> ‘‘upasampanno upasampannassa sutvā upasampannassa pesuññaṃ upasaṃharati ‘itthannāmo taṃ ‘caṇḍālo…pe… pukkuso’ti bhaṇatī’ti āpatti…pe… pācittiyassā’’ti (pāci. 39) vuttattā sayaṃ upasampanno hutvā upasampannassa jātiādīsu dasasu akkosavatthūsu aññatarena aññaṃ upasampannaṃ <a name="M1.0378"></a> parammukhā akkosantassa sutvā tassa santikaṃ gantvā vakkhamānasarūpesu attano piyakāmatābhedādhippāyasaṅkhātesu dvīsu kāraṇesu aññatarakāraṇaṃ paṭicca ‘‘asuko tuyhaṃ evaṃ vadatī’’ti pesuññaṃ harati, tassa pesuññakathananimittaṃ pācittiyaṃ hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Duvidhākārato</span>ti ettha <span class="bld">ākāra</span>-saddo kāraṇapariyāyo. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘dvīhākārehīti dvīhi kāraṇehī’’ti (pāci. aṭṭha. 38). Ettha <span class="bld">kāraṇaṃ</span> nāma adhippāyaviseso. Taṃ kāraṇaṃ adhippāyamukhena dassetumāha <span class="bld">‘‘attano’’</span>tiādi. <span class="bld">Attano piyakāmassā</span>ti attano piyabhāvakāmassa pesuññaṃ bhaṇantassa, attano piyabhāvaṃ kāmayantassāti attho, tādisena adhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘evaṃ ahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38). <span class="bld">Parabhedatthinopi vā</span>ti akkosakassa ca attano pesuññavacanaṃ suṇantassa cāti ubhinnaṃ bhedaṃ icchantassāti attho, bhedādhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘parassa parena bhedaṃ icchantassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para899"></a><span class="paranum">899</span>. Pariyāyanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā, pariyāyaakkosavacanaṃ sutvā parassa santikaṃ gantvā vadantassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti attho. Yathāha ‘‘itthannāmo santi idhekacce caṇḍālā…pe… bhaṇati, na so aññaṃ bhaṇati, taṃyeva bhaṇatīti āpatti vācāya vācāya dukkaṭassā’’tiādi (pāci. 41). Pāḷimuttanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā. Ettha ‘‘corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādinā dassito <span class="bld">pāḷimuttanayo</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para900"></a><span class="paranum">900</span>. Anupasampannassa <a name="M1.0379"></a> akkosaṃ upasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Ca</span>-saddena <a name="V1.0285"></a> upasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca, anupasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti vikappadvayañca samuccinoti. ‘‘Idhāpi bhikkhuniṃ ādiṃ katvā sabbe anupasampannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 38) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">‘‘bhikkhunī’’</span>ti upalakkhaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para901"></a><span class="paranum">901</span>. <span class="bld">Na ceva piyakāmassā</span>ti piyabhāvaṃ akāmayantassa ca. <span class="bld">Na bhedatthinopi cā</span>ti bhedaṃ anicchantassa ca. <span class="bld">Pāpānaṃ garahatthāyā</span>ti ettha ‘‘kevala’’nti seso. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ekaṃ akkosantaṃ, ekañca khamantaṃ disvā ‘aho nillajjo, īdisampi nāma āyasmantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 38).</p>
- <p class="centered">Pesuññakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para903"></a><span class="paranum">903</span>. <span class="bld">Aññenā</span>ti sāmaṇerādinā. ‘‘Yañca padaṃ yañca anupadaṃ yañca anvakkharaṃ yañca anubyañjanaṃ, sabbametaṃ padaso nāmā’’ti (pāci. 46) <span class="bld">padabhājane</span> vuttattā avayave samudāyopacāravasena <span class="bld">‘‘piṭakattaya’’</span>nti tadekadesapadādi eva vuttoti gahetabbo. Ettha padādisarūpaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> veditabbaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyo pādo. Anvakkharanti ekekamakkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjana’’nti (pāci. aṭṭha. 45). Idaṃ gāthāmayadesanaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci vā ekamakkharaṃ <a name="M1.0380"></a> anvakkharaṃ, akkharasamūho anubyañjanaṃ, akkharānubyañjanasamūho padaṃ, paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabba’’ntipi (pāci. aṭṭha. 45) vuttaṃ. Idaṃ cuṇṇiyadesanaṃ sandhāya vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dhamma</span>nti buddhabhāsitādipāḷidhammaṃ. <span class="bld">Paṭisambhidāya</span>ñhi dhammapañcake pāḷipi dhammoti vuttā. <span class="bld">Dhammapañcakaṃ</span> nāma phalanibbattako hetu, ariyamaggo, bhāsitaṃ, kusalākusalaṃ ceti ete dhammasaññitāti niddiṭṭhaṃ. Ettha hi <span class="bld">bhāsita</span>nti pāḷi vuttā. Aṭṭhakathānissitopi ettheva saṅgahaṃ gacchati. So ca pubbe magadhabhāsāya ṭhito saṅgītittayāruḷho gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Saha bhaṇantassa pācittiyaṃ siyā’’</span>ti iminā ‘‘ekato paṭṭhapetvā ekato osāpentī’’tiādinā <a name="V1.0286"></a> (pāci. 46) <span class="bld">padabhājanā</span>gatanayena anupasampannena saddhiṃ ārabhitvā ekato uccāraṇavasena padaṃ vā anupadaṃ vā anvakkharaṃ vā anubyañjanaṃ vā vadato padādigaṇanāvasena pācittiyanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para904"></a><span class="paranum">904</span>. <span class="bld">Saṅgītiṃ anāruḷhesu</span> dhammesu <span class="bld">rājovādādayo</span> suttantā āpattijanakāyevāti mahāpaccariyādisu vuttāti yojanā. <span class="bld">Rājovādo</span> nāma eko suttanto. <span class="bld">Ādi</span>-saddena tikkhindriyādisuttantā gahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para905"></a><span class="paranum">905</span>. Bhikkhusmimpi bhikkhuniyāpi ca anupasampannasaññino, vimatissa vā bhikkhussa tathā padasodhamme dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para906-7"></a><span class="paranum">906-7</span>. <span class="bld">Ekato uddisāpetī</span>ti ekato uddesaṃ gaṇhantehi anupasampannehi saddhiṃ uccāraṇavasena uddisāpeti. <span class="bld">Sajjhāyaṃ vā karotī</span>ti tathā ekato sajjhāyati.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Sace <a name="M1.0381"></a> ekagāthāya eko pādo na āgacchati, sesaṃ āgacchati, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Esa nayo suttepi veditabbotī’’ti (pāci. aṭṭha. 48) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">paguṇagantha</span>nti ettha ‘‘yebhuyyenā’’ti seso. <span class="bld">Opātetī</span>ti ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇati. <span class="bld">Uddesa</span>nti uddisitabbaṃ. <span class="bld">Tenā</span>ti anupasampannena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para908"></a><span class="paranum">908</span>. Yasmā idaṃ padasodhammasikkhāpadaṃ vācato ca samuṭṭhāti, vācācittadvayāpi ca samuṭṭhāti, tasmā idaṃ samuṭṭhānaṃ padasodhammasaññitanti vuttanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Padasodhammakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para909-10"></a><span class="paranum">909-10</span>. Sabbacchannasabbaparicchanne senāsane tissannaṃ pana rattīnaṃ <span class="bld">yo pana</span> bhikkhu rattiyaṃ ṭhapetvā bhikkhuṃ aññena sace nipajjeyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā. ‘‘Yaṃ kiñci paṭicchādanasamatthaṃ idha chadanañca paricchannañca veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 51) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā chadanārahaṃ iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇādīnaṃ yena kenaci sabbaso chāditaṃ senāsanaṃ <a name="V1.0287"></a> <span class="bld">sabbacchannaṃ</span>. ‘‘Bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenapi parikkhitta’’nti (pāci. aṭṭha. 51) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā yena kenaci parikkhipitvā paṭicchāditasenāsanaṃ <span class="bld">sabbaparicchannaṃ</span>. ‘‘Chadanaṃ anāhacca sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittāpi sabbaparicchannāyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) <span class="bld">kurundaṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ, taṃ ‘‘diyaḍḍhā’’tiādinā vakkhati.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ sabbacchannasabbaparicchanne ekasmiṃ senāsane yo bhikkhu upasampannato aññena ekena vā anekehi vā tirattaṃ <a name="M1.0382"></a> sahaseyyaṃ kappetvā catuttharattiṃ ādiṃ katvā sabbarattīsu sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya sakalarattiyaṃ paṭhamaṃ vā pacchā vā apubbācarimaṃ vā piṭṭhiṃ pasāretvā sace ekasenāsane seyyaṃ kappeti, tassa devasikaṃ pācittiyaṃ hotīti idaṃ vidhānaṃ ‘‘apicettha ekāvāsādikampi catukkaṃ veditabba’’ntiādinā (pāci. aṭṭha. 51) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Yebhuyyena paricchanne channe’’</span>ti imināpi evameva yojetvā attho veditabbo. ‘‘Yassā pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato ca bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, ayaṃ yebhuyyenachannā yebhuyyenaparicchannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena yebhuyyena channaparicchannaṃ veditabbaṃ. Attho vuttanayoyeva. ‘‘Yebhuyyena paṃsukā’’ti etassa <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 86) tīsu dve yebhuyyaṃ nāma, idha pana padasodhamme ‘‘yebhuyyena paguṇaṃ gantha’’nti etassa <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 48) ‘‘ekagāthāyā’’tiādivivaraṇe viya catūsu tayopi bhāgā yebhuyyaṃ nāmāti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para911"></a><span class="paranum">911</span>. Methunassa pahonakaṃ yaṃ pana vatthu paṭhamapārājikāya niddiṭṭhaṃ antamaso tiracchānagatenapi, <span class="bld">tena</span> paṭhamapārājikavatthunā puggalena saha nipajjitvā <span class="bld">āpatti</span> sahaseyyāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para912-3"></a><span class="paranum">912-3</span>. ‘‘Ubho vā nipajjantī’’ti vikappassa paṭhamagāthādvayeneva atthato dassitattā pubbāpariyavasenapi sambhavantaṃ dassetuṃ ‘‘anupasampanne’’tiādinā (pāci. 52-54) nayena dassitapakkhadvayaṃ nidassetumāha <span class="bld">‘‘nipanne’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Uṭṭhahitvā’’</span>ti idaṃ vicchāvasena gahetabbaṃ. <span class="bld">Anupasampannagaṇanāyapi vā</span>ti bahūsu <a name="M1.0383"></a> anupasampannesu tesaṃ gaṇanāya ca. Anupasampannesu <a name="V1.0288"></a> bahūsu tesaṃ gaṇanāya ekassa bhikkhuno bahū āpattiyo hontīti evaṃ dassanena upasampannesu bahūsu ekasmiṃ anupasampanne sati tesañca tassa payogagaṇanāya āpajjitabbā bahū āpattiyo ca ubhosupi bahūsu ekekasseva upasampannassa anupasampannagaṇanāya bahū āpattiyo ca hontītipi dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para914"></a><span class="paranum">914</span>. Ekeneva dvārena vaḷañjitabbato ekūpacāre satagabbhepi senāsane upasampanno ekasmiṃ gabbhe vasanto attanā sayanagabbhe dvāraṃ pidahitvā vā apidahitvā vā catuttharattiyaṃ sayati ce, uparimatale, avasesagabbhesu ca sayantehi anupasampannehi pubbe vuttaāpattiniyamoyevāti dassanatthamāha <span class="bld">‘‘sace pidhāyā’’</span>tiādi. Gabbhadvāraṃ uttarapadalopena <span class="bld">‘‘gabbha’’</span>nti vuttaṃ. Catutthadivase atthaṅgate sūriye nipajjati, āpatti siyāti yojanā. ‘‘Anupasampannena sahā’’ti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Āpatti</span> pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para915"></a><span class="paranum">915</span>. <span class="bld">Diyaḍḍhahatthubbedhenā</span>ti vaḍḍhakiratanena diyaḍḍharatanubbedhena. <span class="bld">Pākāro</span> nāma niṭṭhito. <span class="bld">Cayanaṃ</span> nāma vippakatapākārotipi vadanti. Iminā ca āḷindassa aggahaṇatthaṃ ‘‘dasahatthubbedhāpi jagati parikkhepasaṅkhyaṃ na gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathā pamāṇanti vadanti. <span class="bld">Jagatī</span>ti āḷindaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena bhittipaṇṇāvaraṇādigahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para916"></a><span class="paranum">916</span>. <span class="bld">Dussakuṭiya</span>nti vatthakuṭiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para917"></a><span class="paranum">917</span>. ‘‘Sabbacchannaparicchannādippabhedato yebhuyyādippabhedato’’ti <span class="bld">ādi</span>-saddo paccekaṃ yojetabbo. Paṭhamena <a name="M1.0384"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena sabbacchannayebhuyyaparicchannasabbacchannaupaḍḍhaparicchannasabbaparicchannayebhuyyacchanna- sabbaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni cattāri senāsanāni gahitāni. <span class="bld">Gāthāya</span> sarūpena vuttasabbacchannasabbaparicchannena saddhiṃ pañca senāsanāni dassitāni honti. Dutiyena <span class="bld">ādi</span>-saddena yebhuyyacchannayebhuyyaparicchanna yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchanna yebhuyyaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni tīṇi senāsanāni gahitāni. Ime aṭṭha vikappā labbhanti. Kasmā vuttaṃ ‘‘satta pācittiyānī’’ti? <span class="bld">Mahāaṭṭhakathāya</span> vuttattā. Yathāha <span class="bld">‘‘mahāaṭṭhakathāyaṃ</span> pana ‘sabbacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyaṃ, sabbacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne yebhuyyenacchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ<a name="V1.0289"></a>, yebhuyyenaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, pāḷiyaṃ vuttapācittiyena saddhiṃ satta pācittiyānī’ti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53).</p>
- <p class="bodytext">Kasmā pana <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘aṭṭha pācittiyānī’’ti vatvā ‘‘sattā’’ti gaṇanaparicchedo katoti? <span class="bld">Nissandehe</span> tāva ‘‘seyyā nāma sabbacchannā sabbaparicchannā, yebhuyyenacchannā yebhuyyenaparicchannā’ti (pāci. 52) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatesu dvīsu vikappesu ekasmiṃ vuttapācittiyaṃ gahetvā pāḷiyaṃ vuttena pācittiyena ‘sattā’ti vutta’’nti parihāro dassito. <span class="bld">Sāratthadīpaniya</span>ñca ‘‘satta pācittiyānī’ti pāḷiyaṃ vuttapācittiyadvayaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ. Visuṃ pana gayhamāne sabbacchanne sabbaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyanti aṭṭheva pācittiyāni hontī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.53) parihāro vutto.</p>
- <p class="bodytext">Sabbayebhuyyaupaḍḍhapadesu channaparicchannapadehi yojitesu nava vikappā sambhavanti, tesu navame upaḍḍhacchannaupaḍḍhaparicchannavikappe dukkaṭassa dassitattā pārisesato itaresu <a name="M1.0385"></a> aṭṭhasu aṭṭha pācittiyāneva sambhavanti. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> pana appakaṃ ūnamadhikaṃ vā guṇanūpagaṃ na hotīti katvā ‘‘sattā‘‘ti vuttanti gahetabbaṃ. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para918"></a><span class="paranum">918</span>. ‘‘Aḍḍhacchanne aḍḍhaparicchanne’’ti yojanā. ‘‘Sabbaparicchanne cūḷacchanne’’ti yathākkamena yojanā. Iminā <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatesu pañcasu vikappesu tatiyavikappaṃ dassetvā <span class="bld">ādi</span>-saddena sabbacchannādayo sesavikappā gahitā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, pāḷiyaṃ āgatadukkaṭena saha pañca dukkaṭānīhi vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53). <span class="bld">Pāḷiyaṃ āgatadukkaṭaṃ</span> nāma imissāyeva gāthāya ādimhiyeva vuttadukkaṭaṃ. Yathāha ‘‘upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 53).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Cūḷacchannā</span>dīni cettha evaṃ veditabbāni – yassa catūsu bhāgesu eko channo, sesā acchannā, idaṃ <span class="bld">cūḷakacchannaṃ</span>. Yassa tīsu bhāgesu dve channā, eko acchanno, idaṃ <span class="bld">yebhuyyenacchannaṃ</span>. Yassa <a name="V1.0290"></a> dvīsu bhāgesu eko channo, eko acchanno, idaṃ <span class="bld">upaḍḍhacchannaṃ</span> nāma senāsanaṃ. <span class="bld">Cūḷaparicchannā</span>dīni iminā nayena veditabbāni. <span class="bld">Channādīhipī</span>ti sahatthe karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Pi</span>-saddo samuccayattho. Sabbacūḷaparicchannachannādīhi catūhipi saha aḍḍhacchannaparicchanne pañcadhā dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para920"></a><span class="paranum">920</span>. <span class="bld">Sabbacchannādike</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘sabbaparicchanne sabbaacchanne yebhuyyenaacchanne yebhuyyenaaparicchanne’’ti (pāci. 54) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttā anāpattivārasesā ca <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttā ‘‘upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne<a name="M1.0386"></a>, cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne’’ti (pāci. aṭṭha. 53) tayo anāpattivārā ca gahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para921"></a><span class="paranum">921</span>. <span class="bld">Nipannepī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddena ‘‘bhikkhu nipanne anupasampanno nisīdati, ubho vā nisīdantī’’ti (pāci. 54) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttapakārantare samuccinoti.</p>
- <p class="centered">Sahaseyyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para922"></a><span class="paranum">922</span>. <span class="bld">Api</span>-saddena pageva mahattariyāti dasseti. <span class="bld">Sahaseyyaṃ pakappeyyā</span>ti yathāvuttalakkhaṇaṃ sabbacchannasabbaparicchannādisenāsanaṃ pavisitvā sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya pubbe vuttappakāreneva piṭṭhippasāraṇalakkhaṇaṃ seyyaṃ kappeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para923-4"></a><span class="paranum">923-4</span>. <span class="bld">Deviyā</span>ti devitthiyā. <span class="bld">Tiracchānagatitthiyā</span>ti godhādikāya. <span class="bld">‘‘Methunavatthubhūtāyā’’</span>ti iminā methunadhammassa avatthubhūtāya sahaseyyāya dosābhāvaṃ dasseti. <span class="bld">Vatthūnaṃ gaṇanāyā</span>ti mātugāmassa gaṇanāya ca tāsañca attano ca payogagaṇanāya ca. <span class="bld">Assā</span>ti bhikkhussa. Mātugāmena tayo divase sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpattiṃ āpajjitvā catutthadivase sahaseyyāya dvīhipi sikkhāpadehi āpattiṃ āpajjatīti ettha dukkaṭavatthubhūtāya itthiyā tattheva sahaseyyāya iminā sikkhāpadena dukkaṭaṃ āpajjitvā catutthadivase rattiyaṃ sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpajjitabbadukkaṭena saha purimasikkhāpadena pācittiyaṃ āpajjatīti veditabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Dutiyasahaseyyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para926"></a><span class="paranum">926</span>. Chappañcavācāhi <a name="M1.0387"></a><a name="V1.0291"></a> uddhaṃ itthiyā dhammaṃ bhaṇantassāti sambandho. <span class="bld">Itthiyā</span>ti ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, viññū paṭibalā hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttamanussitthiyā. <span class="bld">Bhaṇantassā</span>ti vakkhamānalakkhaṇaṃ dhammaṃ chahi padehi uttari bhaṇantassa. <span class="bld">Viññuṃ purisaviggahaṃ vinā</span>ti ‘‘viññū nāma purisaviggaho paṭibalo hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti (pāci. 64) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttasavanūpacāragatamanussapurisaṃ vinā. <span class="bld">Dhamma</span>nti vakkhamānappakārasarūpaṃ desanādhammaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para927"></a><span class="paranum">927</span>. Gāthāmayā, cuṇṇiyaganthamayāti duvidhā desanā, tattha <span class="bld">gāthāmayadesanāya</span> vācā nāma gāthāpādalakkhaṇāti dassetumāha <span class="bld">‘‘gāthāpādo’’</span>tiādi. Cuṇṇiyadesanāyaṃ pana vācāparicchedo vibhatyantavasena veditabbo. Tenāha <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘eko gāthāpādo’ti idaṃ gāthābandhameva sandhāya vuttaṃ, aññattha pana vibhattiantapadameva gahetabba’’nti. <span class="bld">Padasodhammaṃ niddiṭṭhaṃ dhamma</span>nti piṭakattayaṃ. <span class="bld">‘‘Aṭṭhakatha’’</span>nti iminā saṅgītittayāruḷhaṃ porāṇaṭṭhakathaṃ gahetabbaṃ. Teneva <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ ‘‘aṭṭhakathaṃ dhammapadajātakādivatthuñcā’’ti. Imināpi porāṇakaṃ saṅgītiāruḷhameva aṭṭhakathaṃ vuttanti vadanti. Aṭṭhakathādipāṭhaṃ ṭhapetvā damiḷādibhāsantarena yathāruci kathetuṃ vaṭṭatīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para928"></a><span class="paranum">928</span>. Padādīnaṃ vasā channaṃ vācānaṃ upari dhammaṃ desentassāti yojanā. <span class="bld">Desentassā</span>ti padasodhamme vuttalakkhaṇapadādisarūpāhi chahi vācāhi uttari dhammaṃ desentassa. <span class="bld">Padādigaṇanāyā</span>ti yathāvuttalakkhaṇapadaanupadaanvakkharaanubyañjanagaṇanāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para929"></a><span class="paranum">929</span>. <span class="bld">Purisaviggaha</span>nti <a name="M1.0388"></a> manussapurisavesaṃ. Ettha <span class="bld">tiracchānagatā</span> nāma vesanimmānārahā iddhimantā nāgasupaṇṇā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para931"></a><span class="paranum">931</span>. <span class="bld">Vadato</span>ti adhikaṃ dhammaṃ bhāsato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para932"></a><span class="paranum">932</span>. <span class="bld">Itthirūpa</span>nti manussitthivesaṃ. <span class="bld">Tiracchānagatitthiyā</span>ti vuttasarūpāya tiracchānagatitthiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para933"></a><span class="paranum">933</span>. Sayaṃ <a name="V1.0292"></a> uṭṭhāya nisīditvā puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti sambandho. <span class="bld">Mātugāmassa vā tathā</span>ti ettha <span class="bld">‘‘tathā’’</span>ti iminā vuttappakārassa gahitattā uṭṭhāya nisinnassa mātugāmassa puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Uṭṭhāyā’’</span>tiādinā iriyāpathaparivattanadassanena nānāiriyāpathepi anāpattiṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para934"></a><span class="paranum">934</span>. <span class="bld">Aññissā puna aññissā</span>ti ettha ‘‘āgatāgatāyā’’ti seso. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘aññassa mātugāmassāti ekissā desetvā puna āgatāgatāya aññissāpi desetīti evaṃ ekāsane nisinno mātugāmasatasahassannampi desetīti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Avuttasamuccayatthena <span class="bld">ca</span>-saddena ‘‘pañhaṃ puṭṭho kathetī’’ti (pāci. 66) idaṃ samuccinoti. ‘‘Dīghanikāyo kimatthiyo bhante’’ti pañhaṃ pucchato mātugāmassa sabbaṃ dīghanikāyaṃ vadatopi anāpatti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pañhaṃ pucchati, pañhaṃ puṭṭho kathetīti mātugāmo ‘dīghanikāyo nāma bhante kimatthaṃ dīpetī’ti pucchati, evaṃ pañhaṃ puṭṭho bhikkhu sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ katheti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Ettha ca <span class="bld">sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ kathetī</span>ti yāva na niṭṭhāti, tāva punadivasepi katheti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para935"></a><span class="paranum">935</span>. Dhammassa <a name="M1.0389"></a> desanāya, viññumanussapurisassa asannihitakaraṇena ca āpajjitabbato <span class="bld">kriyākriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Dhammadesanākathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para936"></a><span class="paranum">936</span>. <span class="bld">Mahaggataṃ</span> rūpārūpajjhānaṃ. <span class="bld">Paṇītaṃ</span> lokuttaradhammaṃ. Padhānabhāvaṃ nītanti paṇītaṃ. <span class="bld">Ārocentassā</span>ti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādinā (pārā. 201) nayena <span class="bld">catutthapārājike</span> vuttanayena vadantassa. Parinibbānakāle ca puṭṭhakāle ca bhikkhubhikkhunīnaṃ attanā laddhassa uttarimanussadhammassa ārocetabbattā <span class="bld">‘‘ṭhapetvā bhikkhuniṃ bhikkhu’’</span>nti vuttaṃ. ‘‘Aññassā’’ti seso. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘upasampannassa bhūtaṃ ārocetīti uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ. Parinibbānakāle, hi antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 77). <span class="bld">Bhūte</span>ti ettha ‘‘uttarimanussadhamme ārocite’’ti vattabbaṃ, nimittatthe bhummaṃ, attano santāne imasmiṃ attabhāve siddhauttarimanussadhammassa ārocananimittanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para937"></a><span class="paranum">937</span>. <span class="bld">No</span> <a name="V1.0293"></a> <span class="bld">ce jānāti so vutta</span>nti yassa āroceti, so sace sutakkhaṇeyeva vuttanayeneva ‘‘esa paṭhamajjhānassa lābhī’’tiādinā nayena vuttaṃ no jānāti. <span class="bld">Pariyāyavacane</span>ti ‘‘yo te vihāre vasati, so paṭhamassa jhānassa lābhī’’ti evamādipariyāyavacane. Yassa uttarimanussadhammaṃ āroceti, so sace sutasamanantaraṃ ‘‘esa evaṃ vadatī’’ti vuttaṃ no jānāti, tādisassa ārocentassa bhikkhuno hoti āpatti dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Assa</span> bhūtassa pariyāyavacane ca bhikkhuno āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para938"></a><span class="paranum">938</span>. <span class="bld">Tathārūpe</span> <a name="M1.0390"></a> <span class="bld">kāraṇe satī</span>ti parassa kāraṇabhāvaṃ ñatvāpi paṭipattiyā amoghabhāvadassanasamuttejanasampahaṃsanādikarasaṅkhāte kāraṇe sati. <span class="bld">Sabbassāpī</span>ti upasampannānupasampannassa sabbassa. <span class="bld">Sīlādi</span>nti sīlasutapariyattiguṇaṃ. <span class="bld">Vadato</span>ti ettha ‘‘bhikkhuno’’ti pakaraṇato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para939"></a><span class="paranum">939</span>. <span class="bld">Tadasambhavā</span>ti diṭṭhisampannassa ummādādīnaṃ asambhavā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘diṭṭhisampannānaṃ ummādassa vā cittakkhepassa vā abhāvāti. Mahāpaccariyampi hi vicārita’’nti (pāci. aṭṭha. 77). Ummattakapadassa avacane kāraṇaṃ vadanteneva khittacittādipadānaṃ avacane kāraṇañca upalakkhaṇato dassitamevāti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca maggaphaladiṭṭhiyā samannāgatānaṃ ariyānameva hi ummattakādibhāvo natthi. Jhānalābhino pana tasmiṃ sati jhānā parihāyanti, tasmā tesaṃ abhūtārocanapaccayā anāpatti vattabbā, na bhūtārocanapaccayā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para940"></a><span class="paranum">940</span>. Imissāpattiyā aññatra jhānamaggādilābhīnaṃ aññassa asambhavā <span class="bld">‘‘kusalābyākateheva dvicitta’’</span>nti vuttaṃ. Idañca ukkaṭṭhaparicchedena ariyapuggaleyeva sandhāya vuttaṃ. Paṇṇattiṃ ajānantā pana jhānalābhī puthujjanā nānāvatthumhi lobhavasena akusalacittenāpi na ārocentīti natthi, tasmā ‘‘ticitta’’nti vattabbaṃ siyā, tathāpi bahulena kusalābyākatānameva sambhavoti evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Dvivedanaṃ</span> sukhopekkhāvasena. Idañca sikkhāpadaṃ paṇṇattiajānanavasena acittakasamuṭṭhānaṃ hoti. Ariyā cettha paṇṇattiṃ jānantā <a name="V1.0294"></a> vītikkamaṃ na karonti, puthujjanā pana paṇṇattiṃ jānitvāpi vītikkamaṃ karonti. Te ca satthuno āṇāvītikkamacetanāya <a name="M1.0391"></a> balavaakusalabhāvato jhānā parihāyantīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Bhūtārocanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para941"></a><span class="paranum">941</span>. Bhikkhuno duṭṭhullaṃ āpattiṃ bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā anupasampanne ārocentassa bhikkhuno āpattīti yojanā. <span class="bld">Duṭṭhullaṃ āpatti</span>nti saṅghādiseso. Nanu ca ‘‘duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 79) <span class="bld">padabhājane</span> pārājikasaṅghādisesā dassitā, kasmā idha saṅghādisesova gahitoti? Vuccate – pārājikaṃ duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttaṃ, idha pana saṅghādisesoyeva bhagavatā adhippetoti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vicāritametaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idha adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 78). Vakkhati ca ‘‘idha saṅghādisesāva, duṭṭhullāpattiyo matā’’ti. <span class="bld">Anupasampanne</span>ti ‘‘bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā avaseso anupasampanno’’ti (pāci. 80) <span class="bld">padabhājane</span> niddiṭṭhaanupasampannassa ārocentassāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ṭhapetvā bhikkhusammuti</span>nti ‘‘atthi bhikkhusammuti āpattipariyantā na kulapariyantā’’tiādinā (pāci. 80) <span class="bld">padabhājane</span> dassitaṃ abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthaṃ hirottappajananatthaṃ āpattiyo vā upāsakakulāni vā ubhayameva vā paricchinditvā vā aparicchinditvā vā āpattiyo ārocetuṃ saṅghena saṅghamajjhe tikkhattuṃ sāvetvā katasammutiṃ ṭhapetvāti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘abhiṇhāpattikaṃ bhikkhuṃ disvā ‘evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatī’ti tassa bhikkhuno <a name="M1.0392"></a> hitesitāya tikkhattuṃ apaloketvā saṅghena kātabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 80).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para942"></a><span class="paranum">942</span>. <span class="bld">Ghaṭetvā vadantassevā</span>ti <span class="bld">eva</span>kāro yathāṭhāne yojetabbo. <span class="bld">Eva</span>kārena byavacchinnamatthaṃ vakkhati ‘‘vatthu’’ntiādinā. <span class="bld">‘‘Asuciṃ mocetvā’’</span>ti iminā vatthumāha, <span class="bld">‘‘saṅghādisesa’’</span>nti iminā āpattiṃ. Vajjameva <span class="bld">vajjatā</span>. ‘‘Pācittiyāpattī’’ti imassāyaṃ pariyāyo. ‘‘Ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’ti vatthunā saddhiṃ ghaṭetvā āpattiṃ vadantassa <span class="bld">vajjatā</span> pācittiyāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para943"></a><span class="paranum">943</span>. <span class="bld">Suddhassā</span>ti <a name="V1.0295"></a> pārājikamanāpannassa. <span class="bld">Vada</span>nti vadanahetu, vatthunā saddhiṃ saṅghādisesassa kathanatoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para944"></a><span class="paranum">944</span>. <span class="bld">Aduṭṭhullāyā</span>ti saṅghādisesato aññāya āpattiyā. <span class="bld">Duṭṭhullasaññino</span>ti saṅghādisesasaññino. <span class="bld">Sesā āpattiyopi vā</span>ti saṅghādisesaṃ vinā sese chaḷāpattikkhandhe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para945"></a><span class="paranum">945</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti dukkaṭaṃ atidisati. Pañcadhā mataṃ anupasampannassa duṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ ārocentassa tathā dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Anupasampannassa pañcadhā mataṃ duṭṭhullaṃ ajjhācāra</span>nti ca pāṇātipātādipañcasikkhāpadavītikkamā gahitā. Keci pana ‘‘sukkavissaṭṭhiādayo pañcā’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Pāṇātipātādīni hi daseva sikkhāpadāni sāmaṇerānaṃ paññattāni. Tesaṃ paññattesuyeva ca sikkhāpadesu duṭṭhullāduṭṭhullavicāraṇā kātabbā, na ca sukkavissaṭṭhiādīni visuṃ tesaṃ paññattāni atthīti.</p>
- <p class="bodytext">Atha <a name="M1.0393"></a> bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātāni sukkavissaṭṭhiādīni anupasampannassa kiṃ nāma hontīti? Ajjhācāro nāma hontīti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sukkavissaṭṭhi…pe… ajjhācāro nāmāti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 82). Imināpi cetaṃ siddhaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi duṭṭhullaṃ nāma na hotī’’ti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti hi vadanto anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi kevalaṃ ajjhācāro nāma hoti, na pana duṭṭhullo nāma ajjhācāroti dīpeti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti ca aṭṭhakathāyaṃ vuttattā, akattabbarūpattā ca anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādīni daṇḍakammavatthupakkhaṃ bhajanti. Tāni ca aññassa anupasampannassa avaṇṇakāmatāya ārocento bhikkhu dukkaṭaṃ āpajjatīti vadanti. Idha pana <span class="bld">anupasampanna</span>ggahaṇena sāmaṇerasāmaṇerisikkhamānānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Aduṭṭhullaṃ ajjhācāranti yojanā. ‘‘Anupasampannassā’’ti ca ajjhāharitabbāni. Anupasampannassa yathāvuttehi pañcasikkhāpadehi aññaṃ vikālabhojanādiṃ <span class="bld">aduṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ</span> vā. Yathāha ‘‘anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāra’’ntiādi (pāci. 82).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para946"></a><span class="paranum">946</span>. <span class="bld">Kevalaṃ</span> <a name="V1.0296"></a> <span class="bld">vatthuṃ vā ārocentassā</span>ti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthumattaṃ ārocentassa. <span class="bld">Kevalaṃ āpattiṃ vā ārocentassā</span>ti ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, ayaṃ saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena āpattimattaṃ ārocentassa ca. <span class="bld">Bhikkhusammutiyā</span>ti ettha vatthunā ghaṭetvā āpattiṃ ārocentassāti <a name="M1.0394"></a> gahetabbaṃ. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘anāpattī’’ti etaṃ parāmasati.</p>
- <p class="centered">Duṭṭhullārocanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para948"></a><span class="paranum">948</span>. <span class="bld">Akappiyaṃ pathavi</span>nti <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘dve pathaviyo jātā ca pathavī ajātā ca pathavī’’ti (pāci. 86) uddisitvā –</p>
- <p class="indent">‘‘Jātā nāma pathavī suddhapaṃsu suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakathalā appamarumbā appavālikā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā, adaḍḍhāpi vuccati jātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati jātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca,</p>
- <p class="indent">‘‘Ajātā nāma pathavī suddhapāsāṇā suddhasakkharā suddhakathalā suddhamarumbā suddhavālikā appapaṃsu appamattikā yebhuyyenapāsāṇā yebhuyyenasakkharā yebhuyyenakathalā yebhuyyenamarumbā yebhuyyenavālikā, daḍḍhāpi vuccati ajātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā ūnacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati ajātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca –</p>
- <p class="unindented">Niddiṭṭhāsu dvīsu pathavīsu jātapathavisaṅkhātaṃ akappiyapathaviṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ettha pāsāṇādīnaṃ lakkhaṇaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā, muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālikāti vālukāyevā’’ti <a name="M1.0395"></a> vuttanayeneva veditabbaṃ. Yebhuyyenapaṃsukādīnaṃ lakkhaṇaṃ ‘‘yebhuyyenapaṃsukāti tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā paṃsu, eko pāsāṇādīsu aññataro koṭṭhāso’’ti (pāci. aṭṭha. 86) ca <a name="V1.0297"></a> ‘‘adaḍḍhāpīti uddhanapattapacanakumbhakārāvāpādivasena tathā tathā adaḍḍhā’’tiādi <span class="bld">aṭṭhakathā</span>to ca veditabbaṃ. <span class="bld">‘‘Appapaṃsuappamattikā’’</span>ti dvīsupi padesu niddesarūpena yebhuyyenapāsāṇādipadapañcakaṃ vuttaṃ, tatthāpi attho <span class="bld">yebhuyyenapaṃsupadā</span>dīsu vuttavipallāsena veditabbo. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tesaṃyeva hi dvinnaṃ pabhedadassanameta’’nti (pāci. 86).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Khaṇeyya vā</span>ti evarūpaṃ akappiyapathavipadesaṃ antamaso pādaṅguṭṭhenāpi sammuñjanisalākāyapi sayaṃ vā khaṇati. <span class="bld">Khaṇāpeyya vā</span>ti aññena vā ‘‘idaṃ khaṇāhī’’tiādinā akappiyavohārena khaṇāpeyya. <span class="bld">Bhedāpeyyā</span>ti tatheva bhedāpeyya. <span class="bld">Bhindeyya vā</span>ti passāvadhārādīhipi bhindeyya. Adhikāravasena <span class="bld">vā</span>-saddassa sabbakiriyāpadehi sambandho labbhatīti <span class="bld">bhedāpeyya cā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo idha avuttassa ‘‘dahati vā, dahāpeti vā’’ti padadvayassa samuccayakoti veditabbo. Antamaso pattampi pacanto sayaṃ vā dahati, aññena vā dahāpetītiādi imesaṃ padānaṃ <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vasena (pāci. aṭṭha. 87) veditabbaṃ. <span class="bld">Pācittiyaṃ siyā</span>ti khaṇantassa, bhindantassa ca pahāre pahāre pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para949"></a><span class="paranum">949</span>. Āṇāpentassa āṇattigaṇanāya, dahantassa aggipātagaṇanāya hotīti idaṃ ‘‘pahāre pahāre pācittiya’’ntiādiaṭṭhakathāvacanavasena veditabbaṃ, imameva dassetumāha <span class="bld">‘‘sayamevā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para950"></a><span class="paranum">950</span>. <span class="bld">Āṇāpentassā</span>ti <a name="M1.0396"></a> sakiṃ āṇāpentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para951"></a><span class="paranum">951</span>. ‘‘Khaṇāpeyyā’’ti sāmaññavacanassa apavādadassanatthaṃ <span class="bld">‘‘khaṇa pokkharaṇi’’</span>ntiādimāha. <span class="bld">Koci doso na vijjatī</span>ti ettha pokkharaṇiāvāṭādisaddānaṃ pathavipariyāyattābhāvato evaṃvacanena anāpattīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para952"></a><span class="paranum">952</span>. ‘‘Imaṃ idhā’’tiādīnaṃ padānaṃ paccakkhabhūtādhippetabhūmivācakattā tehi yojetvā vuttassa tasseva payogassa āpattikarabhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ima’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para953"></a><span class="paranum">953</span>. <span class="bld">Kanda</span>nti <a name="V1.0298"></a> tālādikandaṃ. <span class="bld">Kurunda</span>nti kulacocarukkhaṃ. <span class="bld">Thūṇa</span>nti thambhaṃ. <span class="bld">Khāṇuka</span>nti sākhāviṭaparahitaṃ rukkhāvayavaṃ. <span class="bld">Mūla</span>nti pathaviyā suppatiṭṭhitabhāvakaraṃ rukkhāvayavaṃ. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti aniyametvā vacanena anāpattibhāvato vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para954"></a><span class="paranum">954</span>. <span class="bld">Ima</span>nti paccakkhaparāmāsapadena niyametvā vacanato āpatti hotīti āha <span class="bld">‘‘niyametvāna vattuṃ pana na vaṭṭatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para955"></a><span class="paranum">955</span>. <span class="bld">Ghaṭehi ussiñcitu</span>nti ghaṭehi gahetvā avasiñcituṃ. <span class="bld">Tanukaddamo</span>ti jambālo. <span class="bld">Bahalaṃ</span> kaddamaṃ bhikkhunā apanetuṃ <span class="bld">na ca vaṭṭatī</span>ti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para956"></a><span class="paranum">956</span>. <span class="bld">Nadiyādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena gaṅgākandarādīnaṃ gahaṇaṃ. ‘‘Taṭa’’nti iminā sambandho. <span class="bld">Vaṭṭha</span>nti vuṭṭhīhi ovaṭṭhañca. <span class="bld">Cātumāsa</span>nti vikopanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, cātumāsabbhantare vikopetuṃ vaṭṭatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para957"></a><span class="paranum">957</span>. Sace toyasmiṃ patati taṭanti yojanā, sace kūlaṃ bhijjitvā antoudake patatīti. <span class="bld">Deve vuṭṭhepī</span>ti <a name="M1.0397"></a> pajjunnadeve vuṭṭhepi. Vuṭṭha-saddo kattusādhano. Cātumāsamatikkantepīti yojanā. Tattha hetudassanatthamāha <span class="bld">‘‘toye devo hi vassatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para958"></a><span class="paranum">958</span>. <span class="bld">Soṇḍi</span>nti pāsāṇapokkharaṇiṃ. <span class="bld">Tattha tū</span>ti udakarahite tasmiṃ soṇḍiāvāṭe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para959"></a><span class="paranum">959</span>. Antocātumāsaṃ sodhetuṃ bhinditunti yojanā. <span class="bld">‘‘Sodhetuṃ bhindituṃ vikopetu’’</span>nti kiriyāpadehi ‘‘raja’’nti kammapadaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Taṃ rajorāsiṃ deve vuṭṭhe pacchā udakassa chinnattā bahalabhūmisukkhampi vuṭṭhipātadivasato paṭṭhāya antocātumāse kopetuṃ bhindituṃ vaṭṭatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para960"></a><span class="paranum">960</span>. <span class="bld">Puṇṇe</span> soṇḍimhi <span class="bld">taṃ rajaṃ</span> vikopetuṃ vaṭṭati cātumāsato uddhanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para961"></a><span class="paranum">961</span>. <span class="bld">‘‘Phusāyante’’</span>ti etena ‘‘devo’’ti idaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā ‘‘deve phusāyante’’ti <a name="V1.0299"></a> yojetabbaṃ, pajjunnadeve vuṭṭhipātaṃ karonteti attho. <span class="bld">Piṭṭhipāsāṇake</span>ti pāsāṇapiṭṭhe. <span class="bld">Tampī</span>ti tathā pāsāṇapiṭṭhe laggaṃ tampi rajaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para962"></a><span class="paranum">962</span>. <span class="bld">Akatapabbhāro</span> nāma yathā heṭṭhābhāgo vuṭṭhiphusitehi na temīyati, tathā namitvā ṭhitapabbatappadeso. Idaṃ anovassakaṭṭhāne uṭṭhitavammikānaṃ upalakkhaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para963"></a><span class="paranum">963</span>. Abbhokāse vuṭṭhito vammiko sace ovaṭṭho, kaṃ cātumāsaṃ vikopetuṃ vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Cātumāsa</span>nti vikopanakiriyāya <a name="M1.0398"></a> accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Rukkhe</span>ti ca thambhapāsāṇādīnaṃ upalakkhaṇaṃ. <span class="bld">Upacikādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena kāḷakipillikādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">So nayo</span>ti ‘‘ovaṭṭhadivasato uttari cātumāsabbhantare kopetuṃ vaṭṭatī’’ti yathāvutto nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para964"></a><span class="paranum">964</span>. <span class="bld">Mūsikukkiraṃ</span> nāma mūsikāhi uddhaṭapaṃsu. Mūsikānaṃ ukkiro mūsikukkiroti viggaho. <span class="bld">Gokaṇṭakaṃ</span> nāma gunnaṃ khurānaṃ uṭṭhitamattikā. <span class="bld">Gaṇḍuppādamalaṃ</span> nāma bhūlatāya malamattikā. Sambandhaṃ pana pakatibhūmiṃ akopentena matthakato gaṇhituṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para965"></a><span class="paranum">965</span>. <span class="bld">Kasī</span>ti kasitaṭṭhānaṃ, tattha naṅgalena uddhaṭamattikā <span class="bld">kasinaṅgalamattikā. ‘‘Acchinnā’’</span>tiiminā khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā āyataṃ hutvā ṭhitamattikāpaṭalampi ajātapathavī siyāti āsaṅkānivattanatthamāha <span class="bld">‘‘bhūmisambandhā’’</span>ti. <span class="bld">Sā</span>ti kasinaṅgalamattikā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para966"></a><span class="paranum">966</span>. <span class="bld">Senāsana</span>nti ettha ‘‘purāṇa’’nti pāṭhaseso gahetabbo. Ovaṭṭhaṃ cātumāsato uddhaṃ na vikopayeti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para967"></a><span class="paranum">967</span>. <span class="bld">Tatoti</span> ovaṭṭhadivasato paṭṭhāya cātumāsātikkantagehato. <span class="bld">‘‘Gopānasi’’</span>nti iminā gopānasimatthake ṭhitaupacikāpaṃsumhi bhijjantepi anāpattibhāvaṃ dīpeti. <span class="bld">‘‘Bhitti’’</span>nti iminā tadekadesaṃ bhittipādādidārumāha. Idampi bhittimattikaṃ upacikāmattikaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Thambha’’</span>nti idampi taṃsambandhapākārabhūmimattikāupacikādipaṃsuṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Padaratthara</span>nti atthatapadaraṃ. Idampi padarānaṃ upari mattikāupacikāpaṃsuṃ <a name="M1.0399"></a> sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Gopānasi’’</span>ntiādīhi <a name="V1.0300"></a> padehi ‘‘gaṇhissāmī’’ti paccekaṃ yojanīyaṃ. <span class="bld">‘‘Gaṇhissāmī’’</span>ti iminā vikopanādhippāyābhāvaṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para968"></a><span class="paranum">968</span>. <span class="bld">Gaṇhantassā</span>ti ettha anādare sāmivacanaṃ, ‘‘suddhacittenā’’ti pāṭhaseso. <span class="bld">Iṭṭhakā</span>ti chadaniṭṭhakā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena pāsāṇasamuddapheṇādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Patatī</span>ti suddhacittena gaṇhante sace mattikā chijjitvā patati, anāpattīti attho. <span class="bld">Mattika</span>nti bhittiyaṃ, chadane ca cātumāsādhikovaṭṭhamattikaṃ, anovaṭṭhaṃ ce, gaṇhituṃ vaṭṭatīti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace yā yā atintā, taṃ taṃ gaṇhāti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 86). Yadi gaṇhati, āpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para969"></a><span class="paranum">969</span>. <span class="bld">Atinto</span>ti vassodakena atinto, iminā vinicchitabbavatthuṃ dasseti. Tassa antogehe ca bahi ca sambhavato antogehe ṭhitassa tāva vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘antogehe sace siyā’’</span>ti. Vassodakena tintātintesu dvīsu mattikāpuñjesu atintaṃ tāva dassetumāha <span class="bld">‘‘anovaṭṭho cā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para970"></a><span class="paranum">970</span>. Vassodakena tinte vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vuṭṭhe puna cā’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Vuṭṭhe’’</span>ti iminā ‘‘mattikāpuñjo’’ti padaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā vuṭṭhe mattikāpuñjeti yojetabbaṃ, ‘‘ekadivasampī’’ti seso, <span class="bld">gehasmi</span>nti ettha ‘‘ṭhite’’ti vattabbaṃ, gehasmiṃ ṭhite mattikāpuñje vassodakena ekadivasampi tinteti vuttaṃ hoti. Vakkhamānanayena aññattha paharitvā uṭṭhitena tena atemitvā ujukaṃ patitehi vassaphusitehi tinteti gahetabbaṃ. Sace sabbo tinto hotīti yojanā. ‘‘Mattikāpuñjo’’ti iminā sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para971"></a><span class="paranum">971</span>. ‘‘Sabbo’’ti <a name="M1.0400"></a> iminā visesanena byavacchinnaṃ ekadesatinte vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yattaka’’</span>ntiādi. <span class="bld">Tu</span>-saddo imameva visesaṃ joteti. <span class="bld">Yattaka</span>nti heṭṭhā anotaritvā matthakato, pariyantakato ca yattakappamāṇaṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti mattikāpuñje. <span class="bld">‘‘Akappiya’’</span>nti etassa ‘‘cātumāsaccayenā’’ti anuvattati. <span class="bld">‘‘Atintaṃ…pe… kappiya’’</span>nti iminā akappiyaṭṭhānaṃ pariharitvā vā kappiyakārakehi kappiyavacanena harāpetvā vā atintaṃ ṭhānaṃ <a name="V1.0301"></a> yathākāmaṃ vaḷañjetabbanti ayamattho dassito hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kappiyakārakehī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 86).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para972"></a><span class="paranum">972</span>. <span class="bld">Vārinā</span>ti ujukaṃ ākāsato patitavassodakena. Aññattha paharitvā tattha patitvā temite vaṭṭati. <span class="bld">So</span> mattikāpuñjo. <span class="bld">Tato para</span>nti ekābaddhakālato uttariṃ <span class="bld">so</span> mattikāpuñjo vārinā temito bhūmiyā ekābaddho ce hoti, tato paraṃ sā jātā pathavī eva, kopetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para973"></a><span class="paranum">973</span>. <span class="bld">‘‘Ovaṭṭho’’</span>ti iminā anovaṭṭhapākāro kappiyoti byatirekavasena dasseti. <span class="bld">‘‘Mattikāmayo’’</span>ti visesanena iṭṭhakapākārādiṃ byavacchindati. Tassa pana kappiyabhāvaṃ vakkhati ‘‘sace iṭṭhakapākāro’’tiādinā. <span class="bld">‘‘Cātumāsaccaye’’</span>ti iminā tato anto vikopanīyabhāvaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para974"></a><span class="paranum">974</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti ovaṭṭhe mattikapākāre. <span class="bld">Aghaṃsantovā</span>ti pākāramattikaṃ akopento. <span class="bld">Mattaso chupitvā</span>ti pamāṇato mudukaṃ katvā hatthatalaṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Allahatthenā</span>ti udakatintena hatthatalena. Hatthekadeso <span class="bld">hattho</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para975"></a><span class="paranum">975</span>. <span class="bld">Yebhuyyakathale</span> <a name="M1.0401"></a> <span class="bld">ṭhāne</span>ti pubbe vuttanayena yassā tīsu bhāgesu dve bhāgā kathalā honti, tādise kappiyapathaviṭṭhāne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para976"></a><span class="paranum">976</span>. <span class="bld">Abbhokāse</span>ti upalakkhaṇattā antogehepi thambhaṃ cāletvā jātapathaviṃ vikopetuṃ na vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Dvīsupi ṭhānesu suddhacittena niddosabhāvaṃ yathāvuttena ‘‘thambhaṃ vā padarattharaṃ. Gaṇhissāmī’ti saññāya, gahetuṃ pana vaṭṭatī’’ti iminā nayenāha. <span class="bld">Pathavi</span>nti akappiyapathaviṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para977"></a><span class="paranum">977</span>. Ujumuddharato na dosoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para978"></a><span class="paranum">978</span>. <span class="bld">Uccāletvā</span>ti ukkhipitvā cāletvā parivattetvā. <span class="bld">Pavaṭṭatī</span>ti pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā netīti <a name="V1.0302"></a> attho. <span class="bld">Suddhacittassā</span>ti ‘‘bhūmi bhijjatī’’ti asallakkhetvā ‘‘pāsāṇaṃ pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā harissāmī’’ti suddhacittavato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para979"></a><span class="paranum">979</span>. Bhūmiyaṃ dārūni phālentānampi bhūmiyaṃ sākhādīni kaḍḍhato cāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para980"></a><span class="paranum">980</span>. <span class="bld">Kaṇṭaka</span>nti rukkhakaṇṭakaṃ, macchakaṇṭakañca. <span class="bld">Sūci</span> nāma ayomayadantamayatambamayakaṭṭhamayādisūcīnaṃ aññatarā. <span class="bld">Aṭṭhiṃ vā</span>ti gomahiṃsādīnaṃ aṭṭhiṃ vā. <span class="bld">Hīraṃ vā</span>ti nāḷikerādihīraṃ vā. <span class="bld">Ākoṭetu</span>nti yathā ekakoṭi bhūmiṃ pavisati, tathā tāḷetuṃ. <span class="bld">Pavesetu</span>nti bhūmiṃ gamayituṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para981"></a><span class="paranum">981</span>. <span class="bld">Passāvaṃ</span> muttaṃ. <span class="bld">Medani</span>nti ettha akappiyapathavimāha. <span class="bld">Bhindissāmī</span>ti ettha ‘‘evaṃ cintetvā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para982"></a><span class="paranum">982</span>. <span class="bld">Karontassā</span>ti suddhacittena passāvaṃ karontassātiyojetabbaṃ. <span class="bld">‘‘Sammajjato’’</span>ti idaṃ ‘‘sammajjantenā’’ti gahetabbaṃ<a name="M1.0402"></a>, ‘‘sammajjaniyā’’ti seso, anantaraṃ medanīpadaṃ upayogavasena ‘‘medani’’nti gahetabbaṃ, <span class="bld">‘‘visama’’</span>nti seso, <span class="bld">‘‘samaṃ kātu’’</span>nti iminā yojetabbaṃ, sammajjantena uccaṭṭhānaṃ madditvā, āvāṭaṭṭhānaṃ pavesetvā samaṃ kātuṃ sammajjaniyā ghaṃsetuṃ na vaṭṭatīti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘visamaṃ bhūmiṃ samaṃ karissāmīti sammajjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 86).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para983"></a><span class="paranum">983</span>. <span class="bld">Pādaṅguṭṭhena vā</span>ti ettha samuccayatthena <span class="bld">vā</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ ‘‘kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭentī’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Likhitumpī</span>ti rājiṃ kātumpi bhūmiṃ bhindantenāti yojanā. <span class="bld">Pādehī</span>ti pādatalehi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para985"></a><span class="paranum">985</span>. <span class="bld">Bhūmi</span>nti akappiyabhūmiṃ. <span class="bld">Dahati dahāpetī</span>ti ettha ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sambandhavasena labbhati. <span class="bld">Pattaṃ dahantassā</span>ti chaviyā thirabhāvatthaṃ dhūmaṃ gāhāpetvā tiṇukkādīhi pattaṃ gaṇhantassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para986"></a><span class="paranum">986</span>. <span class="bld">Tattakānevā</span>ti <a name="V1.0303"></a> ṭhānappamāṇāneva. Idhāpi ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sāmatthiyā labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para987"></a><span class="paranum">987</span>. <span class="bld">Bhūmiya</span>nti akappiyabhūmiyaṃ. Pattaṃ pacīyati etthāti <span class="bld">pattapacanaṃ,</span> kapālaṃ, tasmiṃ kapāle.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para988"></a><span class="paranum">988</span>. <span class="bld">So</span> aggi <span class="bld">tāni</span> dārūni dahanto gantvā <span class="bld">ce</span> ekaṃsena bhūmiṃ dahati, tasmā dārūnaṃ upari aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para989"></a><span class="paranum">989</span>. Iṭṭhakā āvapīyanti paccanti etthāti <span class="bld">iṭṭhakāvāpo,</span> so eva <span class="bld">iṭṭhakāvāpako,</span> iṭṭhakāpacanaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena kumbhakārāvāpādiṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para990"></a><span class="paranum">990</span>. Upādīyatīti <a name="M1.0403"></a> <span class="bld">upādānaṃ,</span> indhanaṃ, na upādānaṃ anupādānaṃ, indhanato aññaṃ, tato <span class="bld">anupādānato</span>ti attho. <span class="bld">Khāṇuke</span>ti matakhāṇuke ca sukkharukkhe ca bhūmigataṃ adatvā ‘‘nibbāpessāmī’’ti aggidānaṃ vaṭṭati. Pacchā ussāhe katepi na nibbāyati, na dosoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace pana bhūmiṃ appattamevā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 87).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para991"></a><span class="paranum">991</span>. <span class="bld">Tiṇukka</span>nti tiṇena baddhaukkaṃ. <span class="bld">Tiṇukka</span>nti upalakkhaṇaṃ. Nāḷikerapaṇṇādīhi baddhāpi saṅgayhanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para992"></a><span class="paranum">992</span>. <span class="bld">Tassa</span> aggissa patitaṭṭhāne indhanaṃ datvā puna taṃ aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ <span class="bld">rutaṃ</span> kathitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para993"></a><span class="paranum">993</span>. ‘‘Tassa apathaviya’’nti padacchedo. <span class="bld">Vimatissubhayatthāpī</span>ti pathaviapathavidvayepi vematikassa. Tattha jātā <span class="bld">pathavī,</span> itarā <span class="bld">apathavī</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para994"></a><span class="paranum">994</span>. <span class="bld">Ima</span>nti <a name="V1.0304"></a> āvāṭaṃ, mattikaṃ, paṃsuṃ vā.</p>
- <p class="centered">Pathavīkhaṇanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Musāvādavaggo paṭhamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para995"></a><span class="paranum">995</span>. <span class="bld">Bhavantassā</span>ti jāyantassa, vaḍḍhamānassa ca. <span class="bld">Bhūtassā</span>ti jātassa, vaḍḍhitassa cāti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhavanti ahuvuñcāti bhūtā, jāyanti vaḍḍhanti, jātā vaḍḍhitā cā’’ti (pāci. aṭṭha. 90). Ettha ca <span class="bld">‘‘bhavantī’’</span>ti iminā viruḷhamūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇagacche dasseti. <span class="bld">‘‘Ahuvu’’</span>nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahante rukkhagacchādike <a name="M1.0404"></a> dasseti. <span class="bld">‘‘Bhavantī’’</span>ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘jayanti vaḍḍhantī’’ti, <span class="bld">‘‘ahuvu’’</span>nti imassa ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Evaṃ bhūta-saddo paccuppannātītavisayoti dasseti. ‘‘Bhavantassa bhūtassā’’ti iminā padadvayena <span class="bld">‘‘bhūtagāmassā’’</span>ti padassa tulyādhikaraṇatādassanena gāma-saddassa diṭṭhigatavanantādisaddānaṃ diṭṭhivanādisaddatthe viya bhūtasaddatthe vuttipakkhamāha. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 90) ‘‘bhūtā eva vā gāmo bhūtagāmo, patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacana’’nti. Bhūtānaṃ devatānaṃ gāmo nivāsoti vā <span class="bld">bhūtagāmo</span>. Bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā hi haritabhāvamāpannā tiṇarukkhagacchādayo devatāhi parigayhantīti. Jāyantassa vaḍḍhantassa vā sampattavuddhimariyādassa vā rukkhādinoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pātabyatānimitta</span>nti ettha pātabyabhāvo <span class="bld">pātabyatā,</span> ‘‘chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato pātabyatā-saddassa paribhuñjitabbatāti attho veditabbo, sā nimittaṃ hetu yassa pācittiyassa taṃ pātabyatānimittaṃ. Rukkhādīnaṃ chedanaphālanādivasena vikopanīyatāsaṅkhātapātabyatānimittaṃ paribhuñjitabbatāhetu pācittiyaṃ <span class="bld">udīritaṃ</span> vuttanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para996-7"></a><span class="paranum">996-7</span>. <span class="bld">So</span>ti bhūtagāmo. <span class="bld">Tilabījādiko</span>ti tilabījamettha sukhumapaṇṇasevālādiko. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ca tādisā itarā sevālajāti gahitā. ‘‘Upari khuddānukhuddakapaṇṇaṅkuro, heṭṭhā khuddānukhuddakamūlaṅkuro sevālo tilabījaṃ nāmā’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttanti. <span class="bld">Vikopentassa taṃ sabba</span>nti bhūmiyaṃ patiṭṭhāya udake jāyamānakasevālādiṃ bhūmiyā uppāṭanacchedanavasena jale eva patiṭṭhitaṃ <a name="V1.0305"></a> sukhumapaṇṇanīlikādiṃ udakato uddharaṇacchedanavasena taṃ sabbaṃ sevālaṃ vikopentassāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para998"></a><span class="paranum">998</span>. <span class="bld">Hatthena</span> <a name="M1.0405"></a> <span class="bld">viyūhitvā</span>ti jalato amocetvā hatthena dūrato apanetvā. <span class="bld">‘‘Hotī’’</span>tiādi tassa hetusandassanatthaṃ. <span class="bld">Sakalaṃ</span> anavasesaṃ sabbaṃ jalaṃ tassa yasmā ṭhānaṃ hoti, tasmāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para999"></a><span class="paranum">999</span>. <span class="bld">Ceccā</span>ti jānanto. <span class="bld">Taṃ</span> sevālajātikaṃ jalā uddharituṃ udakena vinā bhikkhussa na vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Ṭhānasaṅkamanañhi ta</span>nti hetudassanaṃ. <span class="bld">Taṃ</span> tathākaraṇaṃ yasmā ṭhānasaṅkamanaṃ ṭhānato cāvanaṃ, tasmā taṃ na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1000"></a><span class="paranum">1000</span>. Yathāvuttassa byatirekaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘udakenā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">udakenā</span>ti sahatthe karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Taṃ</span> sevālajātikaṃ. <span class="bld">Vārisū</span>ti ettha vāsaṃ vārayantīti vārī, tesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1001"></a><span class="paranum">1001</span>. <span class="bld">Jale vallitiṇādīnī</span>ti jalamatthake valliñca jāyamānakaravallitiṇādīni ca. <span class="bld">Uddharantassā</span>ti bhūmiyaṃ patiṭṭhitaṃ bhūmito, udake patiṭṭhitaṃ udakato ca uddharantassa. Tattha antapakkhaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘toyato’’</span>ti. <span class="bld">Vikopentassā</span>ti khaṇḍanādivasena kopentassa. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ udake, eva-kāro luttaniddiṭṭho ‘‘tatthevā’’ti (pāci. aṭṭha. 92) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1002"></a><span class="paranum">1002</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti udake eva. <span class="bld">Vikopentassā</span>ti kappiyaṃ akārāpetvā chedanādiṃ karontassa. <span class="bld">Tānī</span>ti tathā parehi uppāṭitattā bhūtagāmabhāvato muttāni vallitiṇādīni. <span class="bld">Bījagāmenā</span>ti mūlabījagāmādivasena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1003"></a><span class="paranum">1003</span>. Evaṃ <a name="M1.0406"></a> udakaṭṭhe saṅkhepato vinicchayaṃ dassetvā idāni itaratrāpi vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘thalaṭṭhe’’</span>tiādi. <span class="bld">Haritakhāṇuko</span>ti ettha ‘‘yo’’ti seso. ‘‘Tassā’’ti iminā sambandho, kakudhakarañjādīnaṃ chinnāvasiṭṭhakhāṇukoti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Bhūtagāmena saṅgaho’’</span>ti iminā taṃvikopane pācittiyabhāvaṃ dīpeti. Evamuparipi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1004"></a><span class="paranum">1004</span>. <span class="bld">Nāḷikerādikānaṃ</span> <a name="V1.0306"></a> <span class="bld">khāṇū</span>ti etthāpi ‘‘upariharito’’ti sāmatthiyā labbhati. <span class="bld">‘‘Bījagāmena saṅgaho’’</span>ti iminā dukkaṭavatthutamāha. Evamuparipi. Kiñcāpi hi tālanāḷikerādīnaṃ khāṇu uddhaṃ avaḍḍhanako bhūtagāmassa kāraṇaṃ na hoti, tathāpi bhūtagāmasaṅkhātanibbattapaṇṇamūlabījato sambhūtattā bhūtagāmato uppanno nāma hotīti bījagāmena saṅgahaṃ gacchati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1005"></a><span class="paranum">1005</span>. <span class="bld">Tathāpakāsito</span>ti ‘‘bījagāmo’’ti vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1006"></a><span class="paranum">1006</span>. Phalitā kadalī yāva nīlapaṇṇā, tāva sā ca bhūtagāmoti pakāsitāti yojanā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kadalī pana phalitā yāva nīlapaṇṇā, tāva bhūtagāmeneva saṅgahitā’’ti (pāci. aṭṭha. 92). <span class="bld">Naḷa</span>nti khuddakaveḷu. <span class="bld">Veḷū</span>ti mahāveḷu. <span class="bld">Tiṇādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena sassādayo gahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1007"></a><span class="paranum">1007</span>. Yo ayaṃ pana veḷu aggato paṭṭhāya yadā sussati, tadā so bījagāmena saṅgahito nāma hotīti yojanā. <span class="bld">Bījagāmenā</span>ti phaḷubījagāmena. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘katarabījagāmena? Phaḷubījagāmenā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1008"></a><span class="paranum">1008</span>. <span class="bld">Indasālo</span> <a name="M1.0407"></a> sallakī. <span class="bld">Ādi</span>-saddena sobhañjanādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Tu</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘kiñcāpi rāsikatadaṇḍakehi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamantī’’ti (pāci. aṭṭha. 92) vuttavisesaṃ joteti. Chinditvā ṭhapitadaṇḍakesu ratanamattāsupi sākhāsu uṭṭhitāsu bhūtagāmaṃ ahutvā bījagāmameva hoti aviruḷhamūlakattāti ayaṃ vinicchayo vinayaññunā ñāto kukkuccakānamupakārāya hotīti āha <span class="bld">‘‘viññeyyo vinayaññunā’’</span>ti. Imamevatthaṃ ‘‘mūlamattepi vā’’tiādinā vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1009"></a><span class="paranum">1009</span>. <span class="bld">Maṇḍapādīnamatthāyā</span>ti maṇḍapavatipākārādīnamatthāya. <span class="bld">Sace te nikkhaṇantī</span>ti yadi te indasālādidaṇḍake bhūmiyaṃ nikhaṇanti. <span class="bld">Niggate mūlapaṇṇasmi</span>nti tathā nikhātadaṇḍato mūle ca paṇṇe ca jāte. <span class="bld">Bhūtagāmena saṅgaho</span>ti ettha ‘‘tesa’’nti sāmatthiyā labbhati, ‘‘viññeyyo’’ti adhikāro.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1010"></a><span class="paranum">1010</span>. <span class="bld">Niggatepī</span>ti <a name="V1.0307"></a> tatiyena <span class="bld">pi</span>-saddena atikhuddakataṃ sūceti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1011"></a><span class="paranum">1011</span>. <span class="bld">Sakandā tālaṭṭhī</span>ti sakandatālabījaṃ. <span class="bld">Pattavaṭṭī</span>ti sūcisaṇṭhānā aṅkurapattavaṭṭi. Na ca bījagāmoti vuccatīti yojanā. ‘‘Bhūtagāmo’’ti idaṃ yathāvuttassa byatirekavasena dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1012"></a><span class="paranum">1012</span>. <span class="bld">Nāḷikerataca</span>nti nāḷikeraphalachalliṃ. <span class="bld">Dantasūcīvā</span>ti dantamayasūci iva. <span class="bld">Sopī</span>ti nāḷikeropi. Rukkhatacasaddānaṃ phalesu vattamānakālesupi taṃliṅgatā na virujjhatīti <span class="bld">‘‘so’’</span>ti āhāti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1013"></a><span class="paranum">1013</span>. <span class="bld">Migasiṅgasamānāyā</span>ti <a name="M1.0408"></a> haritavisāṇasadisāya. <span class="bld">Pattavaṭṭiyā</span>ti aṅkurapattavaṭṭiyā. <span class="bld">Satiyā</span>ti vijjamānāya. <span class="bld">Bhūtagāmoti vuccatī</span>ti amūlakabhūtagāmoti vuccati. Idaṃ nāḷikerassa āveṇikaṃ katvā vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Catubhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1015-6"></a><span class="paranum">1015-6</span>. <span class="bld">Ambaṭṭhī</span>ti ambabījaṃ. <span class="bld">Jambuṭṭhī</span>ti jambubījaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena madhukapanasādibījānaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Vandākā</span>ti rukkhādanī. <span class="bld">Aññaṃ vā</span>ti <span class="bld">bhaṇḍakadalimanorahaṃ vā. Assā</span>ti vandākādino. <span class="bld">Amūlavallī</span>ti evaṃnāmikā valli.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1017"></a><span class="paranum">1017</span>. So sevāloti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1018"></a><span class="paranum">1018</span>. <span class="bld">Ghaṃsitvā</span>ti yena kenaci ghaṃsitvā. <span class="bld">Taṃ</span> sevālaṃ. <span class="bld">Tasmā</span>ti tasmā pākārā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1019"></a><span class="paranum">1019</span>. <span class="bld">Sevāle</span> apanīte. <span class="bld">Anto</span>ti pānīyaghaṭādīnaṃ antokucchimhi. Kaṇṇakaṃ abbohāranti yojanā. Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevālo udake aṭṭhitattā, bījagāmānulomattā ca dukkaṭavatthūti vadanti. Kaṇṇakaṃ nīlavaṇṇampi abbohārikameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1020"></a><span class="paranum">1020</span>. <span class="bld">Pāsāṇadaddū</span>ti <a name="V1.0308"></a> manussasarīre rogākārena pāsāṇe jāyamānassetaṃ adhivacanaṃ. <span class="bld">Sevāla</span>nti pāsāṇasevālaṃ. <span class="bld">Seleyyakā</span> nāma silāya sambhūtā ekā sugandhajāti. <span class="bld">Apattānī</span>ti paṇṇarahitāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1021"></a><span class="paranum">1021</span>. <span class="bld">Pupphita</span>nti vikasitaṃ. <span class="bld">Taṃ</span> ahicchattaṃ. <span class="bld">Makula</span>nti avikasitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1022"></a><span class="paranum">1022</span>. Allasmiṃ <a name="M1.0409"></a> rukkhe tacaṃ vikopetvā yathā gahetuṃ na vaṭṭati, tathā pappaṭikampi niyyāsampi vikopetvā gahetuṃ na vaṭṭatīti yojanā, pācittiyamevāti adhippāyo. <span class="bld">Pappaṭikampī</span>ti allatacamatthake sukkhatacapaṭalampi. <span class="bld">‘‘Allasmi’’</span>nti iminā byatirekena matarukkhe dosābhāvaṃ dīpeti. <span class="bld">‘‘Tacaṃ vikopetvā’’</span>ti vacanato rukkhatacampi pappaṭikampi sālakapitthādiniyyāsampi rukkhe allatacaṃ avikopetvā matthakato chinditvā gahetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1023"></a><span class="paranum">1023</span>. Akkharacchindanārahesu nuhikadaliādīsu rukkhesu, tatthajātesu tālapaṇṇādikesu vā akkharaṃ likhato pācittiyamudīrayeti yojanā. <span class="bld">‘‘Tatthajātesū’’</span>ti iminā rukkhato apanītapaṇṇesu likhituṃ vaṭṭatīti byatirekato dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1024"></a><span class="paranum">1024</span>. <span class="bld">‘‘Pakkameva vā’’</span>ti visuṃ vacanato <span class="bld">‘‘phalaṃ vā’’</span>ti iminā apakkaṃ phalaṃ gahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1025"></a><span class="paranum">1025</span>. <span class="bld">Phaliniṃsākha</span>nti khādanārahaphalavatiṃ jambusākhādikaṃ sākhaṃ. <span class="bld">Gaṇhato</span> anupasampannassāti gahetabbaṃ. <span class="bld">Sayaṃ khāditukāmo ce</span>ti tathā onamitvā sākhato ocinitvā dinnaphalaṃ sace sayaṃ khāditukāmo hoti. <span class="bld">Evaṃ dātu</span>nti yathāvuttappakāraṃ nāmetvā dātuṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1026"></a><span class="paranum">1026</span>. <span class="bld">Paraṃ kañci ukkhipitvā</span>ti aññaṃ kañci anupasampannaṃ ukkhipitvā. <span class="bld">Pupphāni ocinantesū</span>ti kusumāni lunantesu. <span class="bld">Ayameva vinicchayo</span>ti sāmaññaniddesepi ettha attano nāmetvā dinnasākhāya pupphāni pānīyavāsatthāya na gahetabbāni. Anupasampannaṃ ukkhipitvā pupphāni ocināpetvā gahitapupphāni gahetabbānīti ayamettha viseso. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tehi <a name="V1.0309"></a> pana pupphehi pānīyaṃ na vāsetabbaṃ. Pānīyavāsatthikena <a name="M1.0410"></a> sāmaṇeraṃ ukkhipitvā ocināpetabbānī’’ti (pāci. aṭṭha. 92).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1027"></a><span class="paranum">1027</span>. <span class="bld">‘‘Sākhā’’</span>ti bhinditvā vā chinditvā vā mocitā vuccati. <span class="bld">Sākhīna</span>nti rukkhānaṃ. <span class="bld">Ta</span>nti yathāvuttarukkhato mocitasākhaṃ. Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhati, tesaṃ sākhīnaṃ <span class="bld">taṃ</span> sākhaṃ kappiyaṃ akārāpetvā vikopentassa dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">‘‘Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhatī’’</span>ti vuttattā yesaṃ sākhā na ruhati, tesaṃ tassā kappiyakaraṇakiccaṃ natthīti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1028"></a><span class="paranum">1028</span>. <span class="bld">Allasiṅgiverādikesupī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena vacalasuṇādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1029"></a><span class="paranum">1029</span>. Aniyāmato vaṭṭatevāti yojanā. Niyāmasarūpaṃ dassetuṃ ‘‘imaṃ rukkha’’ntiādivakkhamānattā <span class="bld">aniyāmato</span>ti sāmaññaniddese ‘‘ima’’nti niyāmavacanābhāvatoti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1032"></a><span class="paranum">1032</span>. <span class="bld">Ucchukhaṇḍāna</span>nti pūraṇayoge sāmivacanaṃ, ucchukhaṇḍehīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Sabbamevā</span>ti pacchiyaṃ ṭhitaṃ sabbaṃ khaṇḍaṃ. <span class="bld">Kataṃ hotī</span>ti kataṃ kappiyaṃ hoti. <span class="bld">Ekasmiṃ kappiye kate</span>ti pacchiyaṃ sabbakhaṇḍesu phusitvā ṭhitesu ekasmiṃ khaṇḍe kappiye kate. ‘‘Anujānāmi bhikkhave pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījaṃyeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) iti vuttesu aggisatthanakhesu aññatarena tatta ayokhaṇḍena vā jalitagginā vā sūcimukhena vā nakhacchedanena vā satthakadhārāya vā manussasīhādīnaṃ uppāṭitānuppāṭitaapūtinakhena vā vijjhitvā vā chinditvā vā kappiyaṃ kātabbaṃ. Karontena ca anupasampannena <a name="M1.0411"></a> bhikkhunā ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutteyeva ‘‘kappiya’’nti paṭhamaṃ vatvā pacchā aggiparijitādi kākabbanti gahetabbaṃ. Vakkhati ca ‘‘kappiyanti…pe… vaṭṭatī’’ti. ‘‘Kappiya’’nti vacanaṃ pana yāya kāyaci vācāya vattuṃ vaṭṭatīti vadanti. Paṭhamaṃ aggiṃ nikkhipitvā nakhādīhi vā vijjhitvā vā chinditvā vā kappiyaṃ kātabbaṃ. Karontena ca taṃ anuddharitvāva ‘‘kappiya’’nti vatvā pacchā uddharituṃ vaṭṭatīti vadanti, ‘‘kappiya’’nti vattukāmo ‘‘kappa’’nti ce vadati, vaṭṭatīti keci.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1033"></a><span class="paranum">1033</span>. <span class="bld">Dāru</span>nti <a name="V1.0310"></a> ucchūhi saddhiṃ ekatobaddhadāruṃ. <span class="bld">Dāruṃ vijjhatī</span>ti ettha jānitvāpi vijjhati vā vijjhāpeti vā, vaṭṭatiyeva. ‘‘Ekasitthepī’’ti etthāpi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1034"></a><span class="paranum">1034</span>. <span class="bld">Tāni</span> ucchudārūni. <span class="bld">Ta</span>nti valliṃ, rajjuṃ vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1035"></a><span class="paranum">1035</span>. <span class="bld">Maricapakkehī</span>ti pariṇatehi maricapakkehi. Apariṇatānaṃ pana abījattā kappiye akatepi vaṭṭati. Idañca setalasuṇatacalasuṇādīhi missabhattassa upalakkhaṇaṃ. Ettha ca bhattasitthasambandhavasena ekābaddhatā veditabbā, na phalādīnameva aññamaññasambandhavasena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1036"></a><span class="paranum">1036</span>. <span class="bld">Tilataṇḍulakādisū</span>ti kappiyaṃ kātabbatilehi missataṇḍulādīsu. <span class="bld">Ādi</span>-saddena kappiyaṃ kātabbavatthūhi missitāni itaravatthūni gahitāni. <span class="bld">Ekābaddhe kapitthepī</span>ti kaṭāhena baddhabīje pariṇatakapitthaphalepi. <span class="bld">Kaṭāhe</span>ti baddhamiñje kapāle.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1037"></a><span class="paranum">1037</span>. <span class="bld">Kaṭāhaṃ muñcitvā</span>ti sukkhattā samantato kaṭāhaṃ muñcitvā. <span class="bld">Miñjaka</span>nti pariṇatakapitthaphalamiñjaṃ. <span class="bld">Taṃ kapitthaṃ bhindāpetvā</span>ti kapitthakaṭāhaṃ bhindāpetvā, idaṃ bījato muttassa kaṭāhassa bhājanagatikattā vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1038"></a><span class="paranum">1038</span>. ‘‘Abhūtagāmaabījesū’’ti <a name="M1.0412"></a> padacchedo, abhūtagāme ca abīje cāti attho. Nanu ca ‘‘abīje bījasaññī, vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 92) pāṭhaṃ vinā ‘‘abhūtagāme bhūtagāmasaññī’’ti pāṭho natthīti abhūtagāmaggahaṇaṃ kasmā katanti? Vuccate – tasmiṃ pāṭhe bījaṃ bhūtagāmañca bījagāmaṃ bījañca bījabījanti vattabbe ekasesanayena ‘‘bīja’’nti gahetvā vinicchitanti ubhayaṃ vibhajitvā dassanatthaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Tattha</span> tasmiṃ abhūtagāmaabījagāmadvaye. Imissā gāthāya ‘‘abhūtagāme bhūtagāmasaññino dukkaṭaṃ, vematikassa dukkaṭaṃ, abījagāme bījagāmasaññino dukkaṭaṃ, vematikassa dukkaṭa’’nti cattāri dukkaṭāni dassitāni. Tattha <span class="bld">abhūtagāma</span>nti bījagāmaṃ gahetabbaṃ. <span class="bld">Abījagāma</span>nti no bījaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1039"></a><span class="paranum">1039</span>. <span class="bld">Tattha</span> tasmiṃ bhūtagāmabījagāmadvaye. <span class="bld">‘‘Atathāsaññino’’</span>tiādīsu ‘‘bhūtagāmaṃ vikopentassā’’ti <a name="V1.0311"></a> seso, anāpatti pakāsitāti sambandho, abhūtagāmaṃ, abījanti vā saññino bhūtagāmaṃ bījampi vikopentassa anāpatti pakāsitāti attho gahetabbo. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘bīje abījasaññī chindati vā…pe… anāpattī’’ti.</p>
- <p class="bodytext">Asañcicca bhūtagāmaṃ vikopentassa anāpattīti yojanā. Evamuparipi yojetabbaṃ. Gacchantassa pādesu gahetvā vā ālambaṇakattarayaṭṭhiyā ghaṃsitvā vā tiṇādīsu chijjesupi ‘‘imaṃ chindissāmī’’ti amanasikatattā anāpattīti attho. <span class="bld">Asatissā</span>ti aññavihitasatissa vā aññena kathayato vā pādaṅguṭṭhādīhi tiṇādīni chindantassa. <span class="bld">Ca</span>-kārena idha avuttaṃ ‘‘ajānantassā’’ti idaṃ samuccitaṃ. ‘‘Imaṃ bhūtagāma’’nti vā ‘‘imasmiṃ aggimhi patite imaṃ ḍayhatī’’ti vā ‘‘iminā idaṃ bhijjati chijjatī’’tiādiṃ vā ajānantassa anāpattīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1040"></a><span class="paranum">1040</span>. <span class="bld">Idaṃ</span> <a name="M1.0413"></a> <span class="bld">cā</span>ti idaṃ bhūtagāmasikkhāpadañca. <span class="bld">Tisamuṭṭhāna</span>nti kāyacittavācācittakāyavācācittavasena tisamuṭṭhānaṃ. Chedanādikiriyāya āpajjanato <span class="bld">kriyaṃ. Ticitta</span>nti paṇṇattiṃ ajānitvā cetiyādīsu tiṇagahanādikaṃ karontassa akhīṇāsavassa kusalaṃ, khīṇāsavassa kiriyaṃ, phalapupphādilobhena vikopentānaṃ sekhaputhujjanānaṃ akusalanti ticittaṃ.</p>
- <p class="centered">Bhūtagāmakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1041"></a><span class="paranum">1041</span>. Aññavādavihesake kammasmiṃ saṅghena kateti yojanā, aññavādakavihesakāropanakamme ñattidutiyāya kammavācāya paccekaṃ saṅghena kateti attho. ‘‘Aññaṃ vadatīti aññavādakaṃ, aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāmaṃ. Vihesetīti vihesakaṃ, tuṇhībhūtassetaṃ nāma’’nti (pāci. aṭṭha. 98) vacanato saṅghamajjhe vatthunā, āpattiyā vā codanāya katāya taṃ avattukāmo hutvā ‘‘ko āpanno, kiṃ āpanno, kismiṃ āpanno’’tiādinā (pāci. 94) <span class="bld">padabhājanā</span>nukkamena pucchitaṃ ṭhapetvā aññassa avacanaṃ aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ, taṃ karonto <span class="bld">aññavādako</span>. Idha pana bhāvappadhānavasena kiriyā gahitā.</p>
- <p class="bodytext">Tatheva <a name="V1.0312"></a> codiyamāno hutvā pucchitaṃ avattukāmo hutvā āpattibhīrukatāya aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ akatvā saṅghaṃ vihesetuṃ tuṇhībhūto <span class="bld">vihesako</span> nāma. Etthāpi bhāvappadhānavasena kiriyāva gahetabbā. Idha pana tabbhāvāropanakammaṃ vuccatīti saṃkhepo. <span class="bld">Puna tathā karontassā</span>ti punapi teneva pakārena aññavādakavihesakāni visuṃ visuṃ karontassa. <span class="bld">Pācittiyadvayaṃ hotī</span>ti <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘ropite aññavādake’’tiādinā (pāci. 100) nayena ca <a name="M1.0414"></a> ‘‘ropite vihesake’’tiādinā (pāci. 100) nayena ca visuṃ visuṃ pācittiyassa vuttattā ekekasmiṃ vatthumhi ekekāya āpattiyā sambhavato pācittiyadvayaṃ hotīti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1042"></a><span class="paranum">1042</span>. <span class="bld">Dhamme</span>ti ettha ‘‘kamme’’ti seso. Dhammakamme dhammakammasaññī, vematiko, adhammakammasaññīti tīsu vikappesu. <span class="bld">Adhamme</span>ti etthāpi eseva nayo. <span class="bld">Kamme aropite</span>ti aññavādakakammāropane akate. <span class="bld">Evaṃ vadantassā</span>ti ‘‘ko āpanno’’tiādīni vadantassa. <span class="bld">Vadantassa cā</span>ti ettha cakārena kamme aropite evaṃ vihesantassa ca dukkaṭanti samuccinoti. Imasmiṃ pakkhe <span class="bld">kamme aropite</span>ti vihesakakālamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1043"></a><span class="paranum">1043</span>. <span class="bld">Āpanna</span>nti attanā āpannaṃ. <span class="bld">Bhaṇḍanaṃ bhavissatīti saññissā</span>ti mayā imasmiṃ vutte saṅghassa bhaṇḍanakalahādayo hontīti saññāya tuṇhī bhavantassa. <span class="bld">Gilānassā</span>ti vattuṃ asakkuṇeyyamukharogādiyuttassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1044"></a><span class="paranum">1044</span>. <span class="bld">Kriyākriya</span>nti aññenaññapaṭicaraṇaṃ kriyaṃ. Tuṇhībhāvo akriyaṃ.</p>
- <p class="centered">Aññavādakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1045-6"></a><span class="paranum">1045-6</span>. <span class="bld">Sammatassā</span>ti khandhakāgatasenāsanapaññāpakasammutiādīsu terasasu sammutīsu ekaṃ vā katipayā vā sabbā vā dātuṃ saṅghena ñattiṃ ṭhapetvā kammavācaṃ vatvā dinnasammutikassa. ‘‘Upasampannaṃ saṅghena sammata’’nti (pāci. 106) vacanato <span class="bld">bhikkhuno</span>ti upasampannamāha, ayasaṃ kattukāmoti sambandho. <span class="bld">Vadanto</span>ti ‘‘chandena itthannāmo senāsanaṃ paññāpeti, chandena bhattāni uddisatī’’tiādiṃ bhaṇanto. <span class="bld">‘‘Upasampanne’’</span>ti <a name="M1.0415"></a> idaṃ <span class="bld">‘‘ujjhāpetī’’</span>ti kiriyamapekkhitvā kammani upayogabahuvacanaṃ. Ayañhettha attho – <span class="bld">ujjhāpeti</span> avaññāya <a name="V1.0313"></a> olokāpeti, lāmakato vā cintāpeti, khīyatīti ‘‘chandena itthannāmo senāsanaṃ paññapetī’’tiādiṃ kathento pakāsetīti. Imasmiṃ pakkhe ‘‘upasampannāna’’nti vattabbe sāmiatthe upayogavasena ‘‘upasampanne’’ti vuttaṃ, upasampannānaṃ santike pakāsetīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Pācittiyadvayaṃ hotī’’</span>ti idaṃ ‘‘ujjhāpanake khiyyanake pācittiya’’nti (pāci. 105) dvinnaṃ vatthūnaṃ ekato vuttattā idhāpi ekato vuttaṃ, visuṃ visuṃ pana gahetabbaṃ. <span class="bld">Dhamme</span>ti ettha ‘‘kamme’’ti seso, upasampannassa sammatassa saṅghena dinnasammutikammaṃ sace dhammakammaṃ hotīti attho. <span class="bld">Adhamme</span>ti etthāpi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1047-8"></a><span class="paranum">1047-8</span>. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti sammatassa bhikkhuno. Asammatassa bhikkhussa avaṇṇaṃ bhāsatoti yojanā. <span class="bld">Yassa kassacī</span>ti ettha ‘‘santike’’ti seso, upasampannassa ca anupasampannassa ca yassa kassaci santiketi attho. Upasampannakāle sammataṃ pacchā sāmaṇerabhāvaṃ upagataṃ sandhāya ‘‘sammatassa sāmaṇerassā’’ti vuttaṃ. Avaṇṇaṃ vadatoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1049"></a><span class="paranum">1049</span>. <span class="bld">Karo</span>ntaṃ sammataṃ. <span class="bld">Bhaṇato</span>ti ujjhāpayato, khīyato. Attho pana vuttanayova. Ujjhāpanakhīyanakiriyāhi āpajjanato <span class="bld">kriyaṃ</span>. Yasmā ujjhāpanaṃ, khīyanañca musāvādavaseneva pavattaṃ, tasmā ‘‘ādikammikassa anāpattī’’ti pācittiyaṭṭhāne, dukkaṭaṭṭhāne ca iminā ca anāpattidassanatthaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Evañca katvā ujjhāpentassa, khīyantassa <a name="M1.0416"></a> ca ekakkhaṇe dve dve āpattiyo hontīti āpannaṃ.</p>
- <p class="centered">Ujjhāpanakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1050"></a><span class="paranum">1050</span>. Saṅghassa mañcādinti sambandho. ‘‘Saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā bhisiṃ vā kocchaṃ vā’’ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> dassitaṃ saṅghasantakaṃ mañcādiṃ. Ettha ca <span class="bld">mañco</span> nāma <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘cattāro mañcā masārako bundikābaddho kuḷīrapādako āhaccapādako’’ti (pāci. 111) ca dassito catubbidho mañco. Tattha <span class="bld">masārako</span> nāma mañcapāde vijjhitvā tattha aṭanisikhāhi āvuṇitvā katamañco. So idāni vattamāno vettamañco. <span class="bld">Bundikābaddho</span> nāma aṭanisīsesu bundikarantarato mañcapāde ḍaṃsāpetvā kato vettamañcapadaramañco daṭṭhabbo. <span class="bld">Kuḷīrapādako</span> nāma pādabunde <a name="V1.0314"></a> assakhurādiākāraṃ dassetvā kakkaṭapādehi viya vaṅkapādehi yojitamañco. <span class="bld">Āhaccapādako</span> nāma aṭaniyo vijjhitvā aṭanichidde pādasīse sikhaṃ katvā taṃ pavesetvā aṭaniyā upari nikkhante pādasikhāmatthake tiriyaṃ vijjhitvā āṇiṃ pavesetvā katamañco.</p>
- <p class="gathalast"><span class="bld">Pīṭhaṃ</span> nāma evameva kataṃ tannāmakameva catubbidhaṃ;</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhisi</span> nāma ‘‘pañca bhisiyo uṇṇabhisi coḷabhisi vākabhisi tiṇabhisi paṇṇabhisī’’ti gabbhavasena dassitā pañca bhisiyo. Tattha <span class="bld">uṇṇā</span> nāma manussalomaṃ ṭhapetvā avasesalomāni. <span class="bld">Coḷā</span> nāma pilotikā. <span class="bld">Vākaṃ</span> nāma makacivākādikaṃ. <span class="bld">Tiṇaṃ</span> nāma dabbatiṇādi. <span class="bld">Paṇṇaṃ</span> nāma tamālapaṇṇaṃ ṭhapetvā avasesapaṇṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Koccha</span>nti <a name="M1.0417"></a> <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘kocchaṃ nāma vākamayaṃ vā usīramayaṃ vā muñjamayaṃ vā pabbajamayaṃ vā anto saṃveṭhetvā baddhaṃ hotī’’ti (pāci. 111) dassitaṃ vākaṃ vā usīraṃ vā muñjatiṇaṃ vā eḷakalomāni vā pabbajatiṇaṃ vā ādāya ubhohi koṭīhi vitthataṃ katvā majjhe pīḷetvā saṅkucitvā taṃ bandhitvā sīhacammādīhi veṭhanabandhanāni paṭicchādetvā pādapuñchanī viya nisajjatthāya kataṃ āsananti vadanti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘heṭṭhā ca upari ca vitthataṃ, majjhe saṃkhittaṃ, paṇavasaṇṭhānaṃ katvā baddhaṃ hoti, taṃ kira majjhe sīhabyagghacammaparikkhittampi karonti. Akappiyacammaṃ nāmettha natthī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 111). <span class="bld">Santharāpetvā</span>ti upasampannena vā anupasampannena vā santharāpetvā. Ettha vinicchayaṃ vakkhati. <span class="bld">Santharitvā</span>ti sayaṃ santharitvā vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1051"></a><span class="paranum">1051</span>. <span class="bld">Nevuddhareyyā</span>ti paññattaṭṭhānato uddharitvā na paṭisāmeyya. <span class="bld">Na uddharāpeyya vā</span>ti aññena vā tathā na kārāpeyya. <span class="bld">Ta</span>nti mañcādiṃ. <span class="bld">Pakkamanto</span>ti ettha ‘‘yo bhikkhū’’ti labbhati, mañcādīnaṃ atthataṭṭhānato thāmamajjhimassa purisassa thāmappamāṇena hatthaṃ pasāretvā khittapāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ atikkamma gacchantoti attho. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘majjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkamantassā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1052"></a><span class="paranum">1052</span>. <span class="bld">Vassike caturo māse</span>ti antovassaṃ cātumāse. <span class="bld">Sace devo na vassatī</span>ti ettha ‘‘katthaci <a name="V1.0315"></a> janapade’’ti seso. Teneva <span class="bld">‘‘sace’’</span>ti sāsaṅkamāha. ‘‘Yesu janapadesu vassakāle na vassati, tesupi cattāro māse nikkhipituṃ na vaṭṭatiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 110) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Tathā cāpī</span>ti te cattāro māse avassantepi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1053"></a><span class="paranum">1053</span>. <span class="bld">Yatthā</span>ti <a name="M1.0418"></a> yasmiṃ laṅkādīpasadise dese. Yattha aparepi hemante cattāro māse devo vassati, tattha aṭṭha māse ajjhokāse mañcādiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti yojanā. Gimhāne pana cattāro māse bahi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti byatirekato dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1054"></a><span class="paranum">1054</span>. <span class="bld">Nivāsasmi</span>nti rukkhe kulāvakaṃ katvā nirantaravāse sati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yasmiṃ pana dhuvanivāsena kulāvake katvā vasantī’’ti (pāci. aṭṭha. 110). <span class="bld">Kadācipī</span>ti anovassakālepi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1055-6"></a><span class="paranum">1055-6</span>. Saṅghikaṃ yaṃ kiñci mañcādīti yojanā. <span class="bld">Santhataṃ yadī</span>ti anāṇattena yadi atthataṃ, paññattanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Yattha katthaci ṭhāne</span>ti rukkhamūlamaṇḍapaabbhokāsādimhi yattha katthaci ṭhāne. <span class="bld">Yena kenacī</span>ti saddhivihārikena vā antevāsikena vā aññena vā. <span class="bld">Bhikkhunā</span>ti upasampannena. <span class="bld">So</span>ti yassatthāya paññattaṃ, so bhikkhu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1057"></a><span class="paranum">1057</span>. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ saṅghikaṃ vettamañcādiṃ. <span class="bld">Santharāpita</span>-saddo kattusādhano, santharituṃ niyojakasseva bhikkhunoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1058"></a><span class="paranum">1058</span>. <span class="bld">Bhikkhunā</span>ti ettha ‘‘āṇāpako’’ti vakkhamānattā āṇattena bhikkhunā upasampannenāti labbhati. <span class="bld">Tassevā</span>ti āṇattiyā āsanapaññāpakassa tasseva bhikkhuno. <span class="bld">‘‘Nisīdatī’’</span>ti vacanassa upalakkhaṇattā āgantvā thavikaṃ vā cīvaraṃ vā yaṃ kiñcideva ṭhapeti, ‘‘mayhameva bhāro’’ti vā vadati, paññāpako muccatīti gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1059-60"></a><span class="paranum">1059-60</span>. <span class="bld">Anāpucchāti</span> ettha ‘‘yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hoti, attano palibodhaṃ <a name="M1.0419"></a> viya maññatī’’ti (pāci. aṭṭha. 113) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttasarūpaṃ yaṃ kañci anāpucchāti attho. ‘‘Bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī <a name="V1.0316"></a> hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 113) vuttattā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatīti vadanti. ‘‘Mayaṃ gamissāmā’’ti vatvā anumatigahaṇaṃ āpucchanaṃ nāma, taṃ anāpattiyā kathaṃ aṅgaṃ hotīti ce? Gamanassa anumatiyā laddhattā. ‘‘Kappaṃ labhitvā gantabba’’nti vacanato anumatidāyakena vattāvattaṃ sampaṭicchitaṃ viya hotīti laddhakappattā evaṃ gacchati ce, vaṭṭati. <span class="bld">Aniyyātetvā</span>ti niyyātanaṃ akatvā vattāvattaṃ appaṭiyādetvā, asampaṭicchāpetvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Vāre</span>ti padavāre.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1062"></a><span class="paranum">1062</span>. <span class="bld">Tasmā ṭhānā</span>ti attanā ṭhatvā āṇāpitabhojanasālato. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhojanasālato nikkhamitvā aññattha gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 111).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1063"></a><span class="paranum">1063</span>. Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena <span class="bld">tikapācittiyaṃ. Tikātītenā</span>ti akusalamūlattikādito savāsanasamucchedappahānavasena atikkantena. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti ‘‘puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 112) vacanato dukkaṭattayaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1064-5"></a><span class="paranum">1064-5</span>. <span class="bld">Cimilikaṃ</span> nāma parikammakatāya bhūmiyā chavirakkhanatthaṃ attharitabbapilotikaṃ. <span class="bld">Taṭṭikā</span> nāma tālapaṇṇādīhi katataṭṭikā. <span class="bld">Cammaṃ</span> sīhacammādi. Senāsanaparikkhāre akappiyacammaṃ nāma natthi. Yathāha <span class="bld">‘‘aṭṭhakathāsu</span> hi senāsanaparibhoge paṭikkhittacammaṃ nāma na dissati, tasmā <a name="M1.0420"></a> sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 112). Imassa ca aṭṭhakathāpāṭhassa <span class="bld">sāratthadīpaniyā</span> (sārattha. ṭī. pācittiya 3.112) evaṃ attho vaṇṇito –</p>
- <p class="unindented">‘‘Sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti iminā ‘‘na bhikkhave mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti evaṃ vuttāya <span class="bld">khandhakapāḷiyā</span> adhippāyaṃ vibhāveti. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘antopi mañce paññattāni honti, bahipi mañce paññattāni hontī’’ti (mahāva. 255) imasmiṃ vatthusmiṃ sikkhāpadassa paññattattā mañcapīṭhesu attharitvā paribhogoyeva paṭikkhitto, bhūmattharaṇavasena paribhogo pana appaṭikkhittoti. Yadi evaṃ ‘‘pariharaṇeyeva <a name="V1.0317"></a> paṭikkhepo’’ti idaṃ kasmā vuttanti? Yathā ‘‘anujānāmi bhikkhave sabbaṃ pāsādaparibhoga’’nti (cūḷava. 320) vacanato puggalikepi senāsane senāsanaparibhogavasena niyamitaṃ suvaṇṇaghaṭādikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭamānampi kevalaṃ attano santakaṃ katvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati, evamidaṃ bhūmattharaṇavasena paribhuñjiyamānampi attano santakaṃ katvā taṃ taṃ vihāraṃ haritvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti vuttanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Phalaka’’</span>nti iminā pāṭhāgataṃ phalakapīṭhameva dassitaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭha’’nti (pāci. aṭṭha. 112). <span class="bld">Pādapuñchani</span>nti kadalivākādīhi kataṃ pādapuñchanikaṃ. <span class="bld">Bhūmattharaṇaṃ</span> nāma cimilikāya sati tassā upari, asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā kaṭasārakādivikati. <span class="bld">Uttarattharaṇaṃ</span> nāma saṅghikamañcapīṭhādīnaṃ upari attharitabbapaccattharaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pattādhāraka</span>nti <a name="M1.0421"></a> pattavalayādhārakaṃ. Taṃ yathāvuttaparikkhāraṃ. <span class="bld">Gacchato</span>ti leḍḍupātaṃ atikkamma gacchato. Sace pana dāyakehi dānakāleyeva sahassagghanakampi kambalaṃ ‘‘pādapuñchaniṃ katvā paribhuñjathā’’ti dinnaṃ, tatheva paribhuñjituṃ vaṭṭati. Tasmā imaṃ mañcapīṭhādisenāsanampi ‘‘abbhokāsepi yathāsukhaṃ paribhuñjathā’’ti dāyakehi dinnaṃ ce, sabbasmimpi kāle abbhokāse nikkhipituṃ vaṭṭatīti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1066"></a><span class="paranum">1066</span>. Āraññakenāpi sace gantabbaṃ hoti, anovassake nosati mañcapīṭhādiṃ rukkhasmiṃ laggetvā yathāsukhaṃ gantabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1067"></a><span class="paranum">1067</span>. <span class="bld">Upacikādīhī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena mūsikā gahitā. <span class="bld">Na lujjatī</span>ti na nassati. <span class="bld">Taṃ sabba</span>nti mañcādikaṃ sakalaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1068"></a><span class="paranum">1068</span>. <span class="bld">Attano santake</span>ti attano puggalike mañcādivisaye. <span class="bld">Ruddhe</span>ti vuḍḍhabhikkhunā vā issarādīhi vā yakkhasīhādīhi vā mañcādike ruddhe ajjhāvutthe, abhibhavitvā gahiteti attho<a name="V1.0318"></a>. <span class="bld">Āpadāsupī</span>ti brahmacariyantarāyādīsu ca santesu. Gacchato bhikkhuno anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1069"></a><span class="paranum">1069</span>. Kāyavācato, kāyavācācittato ca samuṭṭhānaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Paññattiṃ ajānitvā sayaṃ anuddharantassa kāyena hoti, anāpucchantassa vācāya hoti, paññattiṃ jānitvā evaṃ akarontassa sacittakena teneva dvayena samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Leḍḍupātātikkamo <span class="bld">kriyaṃ</span>. Mañcādīnaṃ anuddharaṇādi <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Paṭhamasenāsanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1070-3"></a><span class="paranum">1070-3</span>. <span class="bld">Bhisī</span>ti <a name="M1.0422"></a> paṭhamasikkhāpade vuttapañcappakārā imissā <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ‘‘mañcakabhisi vā pīṭhakabhisi vā’’ti (pāci. aṭṭha. 116) evaṃ dassitabhisi ca. <span class="bld">Paccattharaṇaṃ</span> nāma pāvāro kojavo vā. ‘‘Ettakameva vuttanti <span class="bld">aṭṭhakathāsu</span> vuttaṃ. ‘Idañca aṭṭhakathāsu tathāvuttabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, aññampi tādisaṃ mañcapīṭhesu attharitabbaṃ paccattharaṇamevā’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vutta’’nti (sārattha. aṭṭha. pācittiya 3.116) <span class="bld">sāratthadīpaniyā</span> likhitaṃ. <span class="bld">Nisīdana</span>nti nisīdanacīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tiṇasanthāro</span> erakādīni tiṇāni dvīsu tīsu ṭhānesu gopetvā katasanthāro. <span class="bld">Paṇṇasanthāro</span> nāma nāḷikerādipaṇṇe tatheva gopetvā katasanthāro. Sayanti etthāti <span class="bld">seyyā. ‘‘Sabbacchannaparicchanne’’</span>ti idaṃ sahaseyyakathāya vuttatthameva.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dasavidhaṃ seyya</span>nti dasavidhāsu seyyāsu aññataranti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Santharitvāpi vā</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo sampiṇḍanattho, so santharāpetvāpīti imaṃ sampiṇḍeti. <span class="bld">Vā</span>-saddaṃ ‘‘sayaṃ anuddharitvā’’ti ettha ‘‘anuddharitvā vā’’ti yojetvā ‘‘anuddharāpetvā vā’’ti ayaṃ vikappo saṅgayhati. <span class="bld">Taṃ</span> seyyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ārāmassūpacāra</span>nti ‘‘aparikkhittassa upacāro nāma senāsanato dve leḍḍupātā’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ upacāramāha. <span class="bld">Assā</span>ti vihārassa parikkhittassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1074"></a><span class="paranum">1074</span>. <span class="bld">Ubhayesa</span>nti <a name="V1.0319"></a> senāsanaseyyānaṃ. Antogabbhe santharitvā gacchatoti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1075"></a><span class="paranum">1075</span>. <span class="bld">Upacāre vihārassā</span>ti ettha <span class="bld">vihāro</span> nāma antogabbhādisabbaparicchannaguttasenāsanaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘vihāroti antogabbho vā aññaṃ vā sabbaparicchannaṃ guttasenāsanaṃ veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 117). Tattha <span class="bld">upacāro</span> nāma <a name="M1.0423"></a> taṃsamīpaṃ ṭhānaṃ. Yathāha ‘‘upacāreti tassa bahi āsanne okāse’’ti. <span class="bld">Maṇḍapo</span> nāma paricchannāparicchannasannipātamaṇḍapo. Yathāha ‘‘maṇḍape vāti aparicchanne paricchanne vāpi bahūnaṃ sannipātamaṇḍape’’ti. <span class="bld">Ādi</span>-saddena upaṭṭhānasālārukkhamūlāni saṅgahitāni. <span class="bld">Upaṭṭhānasālā</span> nāma aguttā bhojanasālā. Yathāha ‘‘upaṭṭhānasālāyaṃ vāti bhojanasālāyaṃ vā’’ti (pāci. aṭṭha. 117). <span class="bld">Aguttatā</span> ca ‘‘ṭhānassa aguttatāyā’’ti (pāci. aṭṭha. 117) aṭṭhakathāvacanato veditabbāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1076"></a><span class="paranum">1076</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī’’ti vārattaye pācittiyattayaṃ vuttaṃ. Dasavatthūsu bhavaṃ tadantogadhattāti <span class="bld">dasavatthukaṃ,</span> dasannaṃ vā vatthu dasavatthu, taṃyeva <span class="bld">dasavatthuka</span>nti bhisiādikaṃ aññataraṃ seyyābhaṇḍaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti santhārakassa. ‘‘Puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 117) <span class="bld">tikadukkaṭaṃ dīpitaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1077"></a><span class="paranum">1077</span>. <span class="bld">Uddharitvā</span>ti atthataseyyaṃ yathā upacikāhi na khajjati, tathā paṭisāmetvā, ‘‘gacchato’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Aññena</span> vuddhabhikkhuissarādinā. <span class="bld">Palibuddhe</span>ti senāsane paribuddhe nivārite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1078"></a><span class="paranum">1078</span>. <span class="bld">Sāpekkhova ca gantvā</span>ti ‘‘ajjeva gantvā idaṃ paṭisāmessāmī’’ti apekkhāsahitova gāmantarādiṃ gantvā. Yathāha ‘‘ajjeva āgantvā paṭijaggissāmī’ti evaṃ sāpekkho nadīpāraṃ vā gāmantaraṃ vā gantvā’’ti (pāci. aṭṭha. 118). <span class="bld">Tattha ṭhatvā</span>ti gataṭṭhāne ṭhatvā, tato bahi gacchāmīti citte uppanneti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yatthassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tattheva ṭhito’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Taṃ pucchatīti sambandho. <span class="bld">Taṃ</span> seyyaṃ <a name="M1.0424"></a> kañci pesetvā āpucchatīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kañci pesetvā āpucchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Ettha <a name="V1.0320"></a> ca purimasikkhāpade mañcādīnaṃ paññattaṭṭhānato antovihāre vā hotu bahi vā, leḍḍupātātikkamena, idha upacārātikkamena pācittiyanti ayaṃ viseso veditabbo.</p>
- <p class="gatha1">Abbhokāsamhi mañcādiṃ, vihāre seyyamattakaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Hitvā vajantassa doso, leḍḍupātūpacāratoti.</p>
- <p class="centered">Dutiyasenāsanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1079"></a><span class="paranum">1079</span>. <span class="bld">Yo</span> bhikkhu saṅghikāvāse pubbupagataṃ bhikkhuṃ jānaṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya ce, <span class="bld">assa</span> bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti yojanā. <span class="bld">Pubbupagato</span> nāma vassaggena pāpetvā dinnaṃ senāsanaṃ gahetvā vasanto. <span class="bld">Jāna</span>nti ‘‘anuṭṭhāpanīyo aya’’nti jānanto. <span class="bld">Anuṭṭhāpanīyā</span> nāma vuddhādayo. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘jānāti nāma vuḍḍhoti, gilānoti, saṅghena dinnoti jānātī’’ti (pāci. 121). <span class="bld">Anupakhajjā</span>ti anupavisitvā, tassa paṭhamaṃ paññattaṃ mañcādīnaṃ āsannataraṃ vakkhamānalakkhaṇaṃ upacāraṃ pavisitvāti attho. <span class="bld">Seyyaṃ kappeyyā</span>ti dasavidhāsu seyyāsu aññataraṃ attharitvā sayanaṃ kareyya, nipajjeyyāti vuttaṃ hoti. Vakkhati ca ‘‘dasasvaññataraṃ seyya’’ntiādi. ‘‘Nisajjaṃ vā’’ti seso. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘abhinisīdati vā abhinipajjati vā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1080-2"></a><span class="paranum">1080-2</span>. Uddiṭṭhamatthaṃ niddisitukāmo paṭhamaṃ ‘‘anupakhajjaseyyaṃ kappeyyā’’ti ettha vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pādadhovanapāsāṇā…pe… dukkaṭa’’</span>nti. Senāsanaṃ pavisantassa bhikkhuno pādadhovanapāsāṇā yāva taṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā nikkhamantassa <a name="M1.0425"></a> pana mañcapīṭhato yāva passāvaṭṭhānaṃ, etthantare tu yaṃ ṭhānaṃ, idameva upacāroti vuccatīti yojanā. Tattha upacāreti yojanā. <span class="bld">Bādhetukāmassā</span>ti ‘‘yassa sambādho bhavissati, so pakkamissatī’’ti evaṃ uppannacittassa. Sayanti etthāti viggaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1983"></a><span class="paranum">1983</span>. ‘‘Pācittiyassā’’ti uddesato vuttaṃ niddisitumāha <span class="bld">‘‘nisīdantassā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tatthā</span>ti tathā anupakhajja atthatāya seyyāya. <span class="bld">‘‘Pācittiyadvaya’’</span>nti idaṃ ‘‘dvepi karontassā’’ti <a name="V1.0321"></a> imaṃ pacchimavikappaṃ sandhāya vuttaṃ. Purimavikappadvaye pana ‘‘nisīdantassa vā pācittiyaṃ, nipajjantassa vā pācittiya’’nti vattabbaṃ. Imasmiṃ vikappattaye paccekaṃ ‘‘tikapācittiyaṃ tikadukkaṭa’’nti ubhayassāpi vattabbatā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttā. Kathaṃ? Saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī nisajjaṃ kappeti, pācittiyanti nisajjāya tikapācittiyaṃ, evaṃ seyyāya tikapācittiyaṃ, ubhayattha tikapācittiyadvayanti evaṃ vikappadvaye dvādasa pācittiyāni. Puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike nisajjaṃ kappeti, dukkaṭanti nisajjāya tikadukkaṭaṃ, evaṃ seyyāya tikadukkaṭaṃ, ubhayattha tikadukkaṭadvayanti dvādasa dukkaṭāni ca veditabbāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1084"></a><span class="paranum">1084</span>. <span class="bld">Karontassā</span>ti ettha ‘‘nisīdanādi’’nti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī’’ti vikappattaye tikapācittiyaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pāci. 122) vuttaṃ. Evaṃ puggalikepi tikadukkaṭaṃ vuttaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘puggale tikadukkaṭa’’</span>nti. Iminā yathāvuttapācittiyadukkaṭāni sāmaññena tike pakkhipitvā evaṃ vuttānīti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1085-6"></a><span class="paranum">1085-6</span>. <span class="bld">‘‘Vuttūpacāra’’</span>ntiādigāthādvaye <a name="M1.0426"></a> vihārassa vuttūpacāraṃ muñcitvā upacāre vā abbhokāsepi vā santharatopi vā santharāpayatopi vā tattha nisīdato vā dukkaṭaṃ vuttaṃ. Tattha sabbattheva tassa nivāso vāritoti yojanā. Tattha <span class="bld">vihārassā</span>ti yathāvuttasenāsanassa. <span class="bld">Upacāre</span>ti avidūre. <span class="bld">Abbhokāse</span>ti tassa senāsanassa naccāsanne aṅgaṇappadese.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nisīdato vā</span>ti <span class="bld">vā</span>ggahaṇena nipajjato vā dvepi karontassa vāti saṅgaṇhāti. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘abhinisīdati vā abhinipajjati vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 122). <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ pubbūpagatassa patte senāsane. <span class="bld">Sabbatthevā</span>ti yathāvuttūpacārato anto ca bahi ca antamaso ajjhokāsepīti sabbattheva. <span class="bld">Tassā</span>ti anattamanassa anupakhajja seyyaṃ kappayato tassa visabhāgapuggalassa. <span class="bld">Nivāso vārito</span> paraviheṭhakena sahavāsassa mahānatthakarattāti adhippāyo. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘evarūpena hi visabhāgapuggalena ekavihāre vā ekaṅgaṇe vā vasantena attho natthi, tasmā sabbatthevassa nivāso vārito’’ti (pāci. aṭṭha. 122).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1087"></a><span class="paranum">1087</span>. ‘‘Sītādiupapīḷitassā’’ti <a name="V1.0322"></a> padacchedo, sītādīhi upapīḷitassa bādhitassāti attho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘uṇhena vā’’tiādikaṃ saṅgaṇhāti. Yathāha ‘‘sītena vā uṇhena vā pīḷito pavisatī’’ti. Ettha <span class="bld">āpadā</span> nāma bahi sayantassa jīvitabrahmacariyantarāyāpajjanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1088"></a><span class="paranum">1088</span>. <span class="bld">Idaṃ</span> sikkhāpadaṃ dukkhavedanaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Anupakhajjakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1089"></a><span class="paranum">1089</span>. <span class="bld">Nikkaḍḍheyyā</span>ti <a name="M1.0427"></a> nīhareyya. <span class="bld">Nikkaḍḍhāpeyya vā</span>ti nīharāpeyya vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1990"></a><span class="paranum">1990</span>. Bahū bhūmiyo vālikātalasaṅkhātā yassa so <span class="bld">bahubhūmo,</span> pāsādo. Samāsantavidhivasena ‘‘bahubhūmo’’ti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1091"></a><span class="paranum">1091</span>. <span class="bld">Ṭhapetvā ṭhapetvā</span>ti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne gatinivattiṃ katvā katvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1092"></a><span class="paranum">1092</span>. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘nikkhamā’ti ekavacanena gacchante anekepi dvārakoṭṭhake atikkante āṇāpakassa ekāva āpatti hoti, ṭhitaṭṭhānato ṭhatvā ṭhatvā nīharantassa dvārakoṭṭhagaṇanāya hotī’’ti ayaṃ nayo. <span class="bld">Āṇattiyā khaṇeyevā</span>ti ‘‘imaṃ nikkaḍḍhāhī’’ti āṇattikkhaṇeyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1093"></a><span class="paranum">1093</span>. <span class="bld">Ekāvā</span>ti ettha ‘‘pācitti hotī’’ti vattabbo. <span class="bld">Bahukāni ce</span>ti ettha ‘‘dvārānī’’ti vattabbaṃ, atikkāmetīti sambandho. ‘‘Ettake dvārakoṭṭhake atikkamāpetvā nikkaḍḍhāhī’’ti ca ‘‘yāva pariyantadvārakoṭṭhakā nikkaḍḍhāhī’’ti ca ‘‘bahū dvārakoṭṭhake atikkāmetvā nikkaḍḍhāhī’’ti ca āṇattattā bahū dvārakoṭṭhake atikkāmetvā sace nikkaḍḍhatīti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace pana ettakāni dvārāni nikkaḍḍhāhī’ti vā ‘yāva mahādvāraṃ, tāva nikkaḍḍhāhī’ti vā evaṃ niyametvā āṇatto hoti, dvāragaṇanāya pācittiyānī’’ti (pāci. aṭṭha. 126). Bahūni pācittiyāni hontīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1094"></a><span class="paranum">1094</span>. <span class="bld">Upaṭṭhānasālādī</span>ti <a name="V1.0323"></a> ettha nissakkatthe paccattavacanato upaṭṭhānasālāditoti attho gahetabbo. <span class="bld">‘‘Upacārato’’</span>ti <a name="M1.0428"></a> iminā samānādhikaraṇattā vihārassa upaṭṭhānasālādito upacāratoti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘upacāro nāma upaṭṭhānasālādimattamevā’’ti. Kāyenapi vācāyapi tathā nikkaḍḍhane ca dukkaṭanti vakkhamānena saha yojanā. <span class="bld">Tassā</span>ti upasampannassa. <span class="bld">Ādi</span>-saddena maṇḍapādayo gahitā. Yathāha ‘‘vihārassa upacārā vā upaṭṭhānasālāya vā maṇḍapā vā rukkhamūlā vā ajjhokāsā vā nikkaḍḍhati vā nikkaḍḍhāpeti vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 127). <span class="bld">‘‘Vācāyā’’</span>ti iminā ‘‘nikkhamā’’ti ca ‘‘imaṃ nikkaḍḍhāhī’’ti āṇāpanañca gahitaṃ. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ekena payogena ekāpatti, nānāpayogesu payogagaṇanāya, dvāragaṇanāya vā hotīti vuttameva pakāraṃ upasaṃharati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1095"></a><span class="paranum">1095</span>. ‘‘Tathā’’ti idaṃ ‘‘itaraṃ nikkaḍḍhantassa dukkaṭa’’nti imināpi yojetabbaṃ. Yathā vihārūpacārato upaṭṭhānasālādito upasampannaṃ nikkaḍḍhantassa, nikkaḍḍhāpentassa ca dukkaṭaṃ hoti, tathā anupasampannassa vihārato ca vihārūpacārato ca nikkaḍḍhanādiṃ karontassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti attho. Tathā vihārassūpacārā vā vihārā vā sabbesampi parikkhāraṃ nikkaḍḍhantassa dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Sabbesa</span>nti upasampannānupasampannānaṃ. <span class="bld">Parikkhāra</span>nti antamaso rajanachallipi saṅgayhati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘antamaso rajanachallimpī’’ti (pāci. aṭṭha. 126).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1096"></a><span class="paranum">1096</span>. <span class="bld">‘‘Asambaddhesū’’</span>ti iminā byatirekato asithilabaddhesu parikkhāresu ekissāyeva āpattiyā sambhavaṃ dasseti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘gāḷhaṃ bandhitvā ṭhapitesu pana ekāva āpattī’ti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 126). Sithilabandhanaṃ <a name="M1.0429"></a> pana sammā bandhanaṃ na hotīti asambaddhavacanena gahitanti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Assa</span> bhikkhussa vatthūnaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ paridīpayeti yojanā, parikkhāraṃ nīharantassa, nīharāpentassa ca assa bhikkhunoti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1097-8"></a><span class="paranum">1097-8</span>. <span class="bld">Antevāsi</span>nti ca <span class="bld">saddhivihārika</span>nti ca ettha ‘‘asammāvattanta’’nti seso. Yathāha <span class="bld">anāpattivāre</span> ‘‘antevāsikaṃ vā saddhivihārikaṃ vā na sammā vattantaṃ nikkaḍḍhatī’’tiādi <a name="V1.0324"></a> (pāci. 128). <span class="bld">Nikkaḍḍhantassā</span>ti ettha ‘‘nikkaḍḍhāpentassā’’ti seso. Asammāvattantaṃ antevāsiṃ vā alajjiṃ vā tathā asammāvattantaṃ saddhivihārikaṃ vā ummattakaṃ vā <span class="bld">tesaṃ</span> antevāsiādīnaṃ parikkhāraṃ vā attano vasanaṭṭhānā vā tathā vissāsikassa vasanaṭṭhānā vā nikkaḍḍhantassa, nikkaḍḍhāpentassa vā upasampannaṃ vā anupasampannaṃ vā saṅghikavihārā nikkaḍḍhantassa sayaṃ ummattakassa vā anāpatti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘alajjīādayo pana attano vasanaṭṭhānatoyeva nikkaḍḍhitabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 128) vuttaṃ, <span class="bld">pāḷiya</span>ñca ‘‘attano puggalike anāpattī’’ti (pāci. 127) vuttaṃ, ‘‘attano vissāsikassa vasanaṭṭhānā’’ti idaṃ kasmā vuttanti ce? Imasseva pāṭhassa anulomato vuttaṃ. Antevāsikantiādīsu paṭhamaṃ asammāvattanādibhāvena ‘‘nikkaḍḍhissāmī’’ti cintetvā nikkaḍḍhantassa cittalahuparivattitāya kope uppannepi anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1099"></a><span class="paranum">1099</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘nikkaḍḍhantassā’’ti ca tattheva sesaṃ ‘‘nikkaḍḍhāpentassā’’ti (pāci. aṭṭha. 126) ca ‘‘tassa parikkhāraṃ vā’’ti ca yathāvuttaṃ <a name="M1.0430"></a> upasaṃharati. <span class="bld">‘‘Saṅghārāmāpi sabbasmā’’</span>ti idaṃ kalahakārakeneva yojetabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhaṇḍanakārakakalahakārakameva sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ labhati. So hi pakkhaṃ labhitvā saṅghampi bhindeyyā’’ti (pāci. aṭṭha. 128). <span class="bld">Idaṃ tū</span>ti ettha visesatthajotakena <span class="bld">tu</span>-saddena vuttavisesanaṃ vinā avasesavinicchayo anantarasadisoyevāti dīpeti. <span class="bld">Tisamuṭṭhānaṃ</span> kāyacittavācācittakāyavācācittato samuṭṭhānatoti.</p>
- <p class="centered">Nikkaḍḍhanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1100-1"></a><span class="paranum">1100-1</span>. <span class="bld">Majjhimāsīsaghaṭṭāyā</span>ti sīsaṃ na ghaṭṭetīti <span class="bld">asīsaghaṭṭā,</span> majjhimassa asīsaghaṭṭā majjhimāsīsaghaṭṭā, tāya, pamāṇamajjhimassa purisassa sīsāghaṭṭanappamāṇubbedhaheṭṭhimatalāyāti attho. <span class="bld">Vehāsakuṭiyā</span>ti padarādīhi upari acchannatalāya dvibhūmikādibhedāya kuṭiyā. <span class="bld">Uparī</span>ti matthake, akatapadarādiattharaṇāya tulāmattayuttāya uparimataleti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yāhi kāhici upari acchannatalā dvibhūmikakuṭi vā tibhūmikādikuṭi vā ‘vehāsakuṭī’ti vuccati, idha pana asīsaghaṭṭā adhippetā’’ti (pāci. aṭṭha. 131). <span class="bld">Āhaccapādake</span> <a name="V1.0325"></a> <span class="bld">mañce</span>ti ‘‘āhaccapādako nāma mañco aṅge vijjhitvā ṭhito hotī’’ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> dassite aṭanisīsāni vijjhitvā pādasikhaṃ āvuṇitvā uparisikhāya anākoṭitaāṇimhi ṭhitamañceti attho. Āhaccapādake pīṭheti sambandho. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘āhaccapādakaṃ nāma pīṭhaṃ aṅge vijjhitvā ṭhitaṃ hotī’’ti (pāci. 131). Soyevattho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tasmiṃ</span> <a name="M1.0431"></a> āhaccapādake mañce vā pīṭhe vā nisīdantassa vā nipajjantassa vā tassa bhikkhuno payogagaṇanāya pācittiyo siyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1102-3"></a><span class="paranum">1102-3</span>. Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena <span class="bld">tikapācittiyaṃ. Puggale</span>ti puggalike vihāre. Vehāsakuṭiyā…pe… gaṇanāyeva tassa tikadukkaṭanti yojanā. Puggalike saṅghikasaññivematikaaññapuggalikasaññīnaṃ vasena <span class="bld">tikadukkaṭaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Heṭṭhā aparibhoge vā</span>ti dārusambhārādīnaṃ vasena heṭṭhimatale avalañje vā. <span class="bld">Sīsaghaṭṭāya vā</span>ti sīsaghaṭṭanappamāṇatalāya kuṭiyā vā. <span class="bld">Avehāsavihāre vā</span>ti avehāsakuṭiyā bhūmiyaṃ katapaṇṇasālādīsu. Etthāpi <span class="bld">‘‘vissāsikavihāre’’</span>ti idaṃ ‘‘attano puggalike anāpattī’’ti (pāci. 132) imassa anulomanato vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1104"></a><span class="paranum">1104</span>. <span class="bld">Yattha paṭāṇi vā dinnā</span>ti yasmiṃ mañce pādasīsānaṃ upari aṭanimatthakato tiriyaṃ āṇi pavesitā hoti, tattha abhinisīdato, abhinipajjato vā na dosoti yojanā. <span class="bld">Tatthā</span>ti pubbe vuttaapavesitapaṭāṇimhi mañce vā pīṭhe vā. <span class="bld">‘‘Ṭhatvā’’</span>ti iminā nipajjanaṃ nivatteti. <span class="bld">Lagetī</span>ti uparibaddhaaṅkusasikkādīsu yaṃ kiñci parikkhāraṃ lageti. <span class="bld">Idaṃ</span> sikkhāpadaṃ samuṭṭhānato <span class="bld">eḷakalomena</span> sikkhāpadena samaṃ matanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Vehāsakuṭikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1105"></a><span class="paranum">1105</span>. <span class="bld">Yāva dvārassa kosamhā</span>ti ettha ‘‘mahallakassa vihārassā’’ti seso, ‘‘mahallako nāma vihāro sassāmiko <a name="M1.0432"></a> vuccatī’’ti (pāci. 136) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttattā kārāpetānaṃ dāyakānaṃ sambhavato mahallakassa ‘‘vihāro nāma ullitto vā hoti avalitto vā <a name="V1.0326"></a> ullittāvalitto vā’’ti dassitabhedassa vihārassa dvārakosasaṅkhātapiṭṭhasaṅghāṭassa ‘‘samantā hatthapāsā’’ti (pāci. 136) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttadvārakavāṭaputhulappamāṇadvārabāhasamīpaṃ avadhiṃ katvāti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘dvārakoso nāma piṭṭhasaṅghāṭassa samantā kavāṭavitthārappamāṇo okāso’’ti (pāci. aṭṭha. 135).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aggaḷaṭṭhapanāyā</span>ti ettha aggaḷasahacariyena taṃsahitadvārakavāṭena yuttadvārabāhānameva vuttattā dvārabāhānaṃ niccalatthāyāti attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sakavāṭassa dvārabandhassa niccalabhāvatthāyāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 135). <span class="bld">Limpitabba</span>nti ettha ‘‘punappuna’’nti seso. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vā’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Tiṇamattikānaṃ upari punappunaṃ mattikālepo kātabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1106-7"></a><span class="paranum">1106-7</span>. Yo ñeyyo, ayaṃ nayoti sambandho, ‘‘punappunaṃ limpitabbaṃ vā lepāpetabbameva vā’’ti yo vutto, <span class="bld">ayaṃ nayo</span> veditabboti attho. Ālokaṃ sandheti pidhetīti <span class="bld">ālokasandhi,</span> vātapānakavāṭānametaṃ adhivacanaṃ. Yathāha ‘‘ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccantī’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Ettha kavāṭassa sāmantā kavāṭadvāraphalakavitthārappamāṇaṃ lepaṭṭhānaṃ. Yathāha ‘‘sabbadisāsu kavāṭavitthārappamāṇo okāso’’ti (pāci. aṭṭha. 135).</p>
- <p class="bodytext">Etthāyamadhippāyo <a name="M1.0433"></a> – vātapānakavāṭassa sāmantā dvāraphalakavitthārappamāṇe ṭhāne tiṇṇaṃ mattikānaṃ uparipi yattakaṃ bahalaṃ icchati, tattake ṭhāne ālokasandhi parikammatthāya limpitabbo vā lepāpetabbo vāti. ‘‘Punappunaṃ chādāpesi punappunaṃ lepāpesī’’ti (pāci. 134) imasmiṃ vatthusmiṃ uppannadosena sikkhāpadassa paññattattā lepaṃ anujānantena ca dvārabandhanassa sāmantā aḍḍhateyyahatthappamāṇeyeva padese punappunaṃ lepassa anuññātattā tato aññattha punappunaṃ limpentassa vā limpāpentassa vā bhittiyaṃ mattikāhi kattabbakiccaṃ niṭṭhāpetvā puna catutthalepe dinne pācittiyena bhavitabbanti vadanti. <span class="bld">Gaṇṭhipadesu</span> pana tīsupi punappunaṃ lepadānassa vuttappamāṇato aññattha paṭikkhittamattaṃ ṭhapetvā pācittiyassa avuttattā dukkaṭaṃ anurūpanti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Chadanassā</span>ti <a name="V1.0327"></a> <span class="bld">padabhājane</span> vuttānaṃ iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇacchadanānaṃ aññatarassa. <span class="bld">Dvattipariyāya</span>nti ettha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pariyāyenāti parikkhepena, evaṃ chadanaṃ pana tiṇapaṇṇehi labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 136) vuttattā <span class="bld">pariyāya</span>nti tiṇehi vā paṇṇehi vā parikkhipitvā chadanameva gahetabbaṃ. Iṭṭhakāya vā silāya vā sudhāya vā chadane labbhamānaṃ maggena chadanaṃ pana upalakkhaṇavasena labbhati. Dvattipariyāyena chadanañca ‘‘sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 136) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato uparūpari chadanavasena veditabbaṃ. <span class="bld">Haritaṃ</span> nāma pubbaṇṇādi. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘haritanti cettha sattadhaññabhedaṃ pubbaṇṇaṃ, muggamāsatilakulatthaalābukumbhaṇḍādibhedañca aparaṇṇaṃ adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 135). Imesu aññatarassābhāvena aharitaṃ nāma.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Adhiṭṭheyya</span>nti <a name="M1.0434"></a> vidhātabbaṃ. <span class="bld">Tato uddha</span>nti tīhi pariyāyehi vā tīhi maggehi vā uddhaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tiṇṇaṃ maggānaṃ vā pariyāyānaṃ vā uparī’’ti (pāci. aṭṭha. 136). <span class="bld">Pācittiyaṃ hotī</span>ti vakkhamānadūratāya yutte aharitaṭṭhāne ṭhatvā saṃvidahitvā tikkhattuṃ chādāpetvā tatiyavāre ‘‘evaṃ karohī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbaṃ. Apakkamantena tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ, tato uttari catutthavāre chadanatthaṃ vidahantassa iṭṭhakādigaṇanāya, tiṇesu tiṇagaṇanāya, paṇṇesu paṇṇagaṇanāya pācittiyanti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘maggena chādentassa dve magge adhiṭṭhahitvā tatiyāya maggaṃ āṇāpetvā pakkamitabba’’ntiādi (pāci. 136). <span class="bld">Tatiyāya magga</span>nti ettha <span class="bld">tatiyāyā</span>ti upayogatthe sampadānavacanaṃ, tatiyaṃ magganti attho. <span class="bld">Tatthā</span>ti harite, ‘‘sace harite ṭhito adhiṭṭhāti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 137) vacanato adhiṭṭhānāya tiṭṭhatoti labbhati. Bījaropanato paṭṭhāya yāva sassaṃ tiṭṭhati, tāva <span class="bld">haritaṃ</span> nāma. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yasmimpi khette vuttaṃ bījaṃ na tāva sampajjati, vasse pana patite sampajjissatī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 135).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1108-9"></a><span class="paranum">1108-9</span>. Aharitaṭṭhānepi tiṭṭhato paricchedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘piṭṭhivaṃse’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Piṭṭhivaṃse’’</span>ti idaṃ vaṃsayuttasenāsanavasena vuttaṃ. Kaṇṇikaṃ gāhāpetvā katasenāsanassāpi upalakkhaṇaṃ hoti. <span class="bld">Piṭṭhivaṃse</span>ti ca ‘‘gaṅgāyaṃ ghoso’’tiādīsu viya sāmīpikādhāre bhummaṃ. Kutoyaṃ viseso labbhatīti? <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘piṭṭhivaṃsassa vā kūṭāgārakaṇṇikāya vā upari, thupikāya vā passe nisinno hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 135) vuttavidhānato labbhati. ‘‘Nisinno’’ti <a name="V1.0328"></a> <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">ṭhito</span>ti ettha gatinivattisāmaññena <a name="M1.0435"></a> nisinno ca vuttoti gahetabbo. <span class="bld">Yasmiṃ ṭhāne</span>ti ettha ‘‘aharite’’ti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">‘‘Ṭhātu’’</span>nti idaṃ adhiṭṭhānakaraṇatthāya ṭhānaṃ gahetvā vuttanti ‘‘tassa anto aharitepi ṭhatvā adhiṭṭhātuṃ na labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 136) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Patanokāsato</span>ti ettha paṭhamatthe to-paccayo. <span class="bld">Ta</span>ñhi ṭhānaṃ vihārassa patanokāsoti yojanā. <span class="bld">Hī</span>ti hetuatthe vattamānato yasmā aharite patantassa vihārassetaṃ ṭhānaṃ patanokāso, tasmā tattha ṭhātuṃ na vaṭṭatīti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1111"></a><span class="paranum">1111</span>. Imasmiṃ sikkhāpade ādo tāva vihārapadassa <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘vihāro nāma ullitto vā’’tiādivuttattā (pāci. aṭṭha. 136) tabbipariyāyato tiṇeheva katachadanabhittikā kuṭi tiṇakuṭikāti viññāyatīti tiṇachadanā kuṭikā <span class="bld">tiṇakuṭikā</span>.</p>
- <p class="centered">Dvattipariyāyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1112"></a><span class="paranum">1112</span>. <span class="bld">Jāna</span>nti toyassa sappāṇakabhāvaṃ jānanto. <span class="bld">Siñceyya siñcāpeyyā</span>ti ettha ‘‘tena udakenā’’ti vattabbaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tena udakena sayaṃ vā siñceyyā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 140).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1113"></a><span class="paranum">1113</span>. Yo pana dhāraṃ acchinditvā sace mattikaṃ siñceyya, evaṃ siñcato tassāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1114-5"></a><span class="paranum">1114-5</span>. <span class="bld">Sandamānaka</span>nti toyavāhiniṃ. <span class="bld">Mātikaṃ</span> āḷiṃ. <span class="bld">Sammukhaṃ karontassā</span>ti udakaṃ nhāyitumicchitaṃ yadi, sayaṃ abhimukhaṃ karontassa. Tattha tattha bandhato <span class="bld">assa</span> bhikkhussa <a name="M1.0436"></a> payogagaṇanāya āpatti siyāti yojanā. <span class="bld">Payogagaṇanā</span>ti payogagaṇanāya, udakaṃ bandhitvā bandhitvā yathicchitadisābhimukhakaraṇapayogānaṃ gaṇanāyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1116-7"></a><span class="paranum">1116-7</span>. Yaṃ jalaṃ tiṇādimhi pakkhitte sace khayaṃ vā āvilattaṃ vā gacchati, tādise <a name="V1.0329"></a> udake mattikaṃ, tiṇameva vā sace sakaṭapuṇṇampi ekato pakkhipeyya, evaṃ pakkhipantassa ekā pācitti. <span class="bld">Ekekaṃ</span> mattikaṃ, tiṇameva vā. <span class="bld">Vā</span>-saddena kaṭṭhagomayādiṃ vā pakkhipantassa payogagaṇanāya pācittiyanti yojanā. <span class="bld">Āvilatta</span>nti pāṇakā yathā nassanti, tathā āluḷitabhāvaṃ. Iminā evaṃ avinassamānapāṇake mahāudake tiṇādiṃ pakkhipantassa anāpattibhāvaṃ dīpeti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘idaṃ pana mahāudakaṃ…pe… sandhāya vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 140).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1118"></a><span class="paranum">1118</span>. <span class="bld">Dukkaṭaṃ hotī</span>ti āṇāpanapaccayā dukkaṭaṃ hoti. <span class="bld">Ekā</span> pācitti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1119"></a><span class="paranum">1119</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sappāṇake ca appāṇake ca. <span class="bld">Vimatissā</span>ti sahacariyena vimatisahitamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1120"></a><span class="paranum">1120</span>. <span class="bld">‘‘Sabbatthāpāṇasaññissā’’</span>tiādīsu adhikārato labbhamānaṃ ‘‘siñcanādīsu yaṃ kiñci karontassā’’ti idaṃ paccekaṃ sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sappāṇake, appāṇake ca. <span class="bld">Apāṇasaññissā</span>ti evaṃ katena payogena nassamānā pāṇakā na santītisaññissa. <span class="bld">Asañciccā</span>ti yathā pāṇakā na nassanti, evaṃ ghaṭādīhi gahitaṃ sappāṇakaudakaṃ udakeyeva osiñcantassa vā osiñcāpentassa vā vaṭṭitvā tasmiṃ udake tiṇādimhi patite asañcicca kataṃ nāma hoti. <span class="bld">Asatissā</span>ti <a name="M1.0437"></a> asatiyā karontassa. <span class="bld">Ajānato</span>ti pāṇakānaṃ atthibhāvaṃ ajānitvā karontassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1121-2"></a><span class="paranum">1121-2</span>. Vadhakacitte sati sattame sappāṇakavagge <span class="bld">paṭhamasikkhāpadassa</span> visayabhāvato tato visesetumāha <span class="bld">‘‘vinā vadhakacittenā’’</span>ti. Imasmiṃ sikkhāpade <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pāci. 140) ‘‘sappāṇakaṃ udaka’’nti iminā <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ paṭhamaṅgañca ‘‘jāna’’nti iminā dutiyaṅgañca ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’ti iminā catutthaṅgañca vuttaṃ, na vuttaṃ tatiyaṅgaṃ. Tañca kho vadhakacittassa sattamavagge <span class="bld">paṭhamasikkhāpadena</span> pācittiyavacanato ettha tadabhāvalakkhaṇaṃ tatiyaṅgaṃ vuttameva hotītiadhippāyena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanti āha ‘‘vinā vadhakacittenā’’ti. Tenevāha <span class="bld">‘‘cattārevassa aṅgāni, niddiṭṭhāni mahesinā’’</span>ti. <span class="bld">Assā</span>ti imassa sikkhāpadassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1123"></a><span class="paranum">1123</span>. Sappāṇakasaññissa <a name="V1.0330"></a> ‘‘paribhogena pāṇakā marissantī’’ti pubbabhāge jānantassāpi siñcanasiñcāpanaṃ ‘‘padīpe nipatitvā paṭaṅgādipāṇakā marissantī’’ti jānantassa padīpujjalanaṃ viya vināpi vadhakacetanāya hotīti āha <span class="bld">‘‘paṇṇattivajjaṃ ticitta’’</span>nti. Ettha kismiñci kupitassa vā kīḷāpasutassa vā siñcato akusalacittaṃ, mālāgacchādiṃ siñcato kusalacittaṃ, paṇṇattiṃ ajānato khīṇāsavassa abyākatacittanti ticittaṃ veditabbaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti sattamavagge paṭhamasikkhāpadassa. <span class="bld">Assa cā</span>ti imassa siñcanasikkhāpadassa ca. <span class="bld">Idaṃ visesana</span>nti idaṃ nānākaraṇaṃ. <span class="bld">Ettha</span> imasmiṃ pakaraṇe <span class="bld">niddiṭṭhaṃ</span> pakāsitanti attho. Taṃ lokavajjaṃ, idaṃ paṇṇattivajjaṃ. Taṃ akusalacittaṃ, idaṃ ticittaṃ. Taṃ dukkhavedanaṃ, idaṃ tivedananti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Sattamavagge <a name="M1.0438"></a> dutiyassa imassa ca ko visesoti ce? Imassa sikkhāpadassa ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’ti bāhiraparibhogavasena paṭhamaṃ paññattattā ‘‘sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyyā’’ti (pāci. 388) sikkhāpadaṃ attano nahānapānādiparibhogavasena paññattanti veditabbaṃ. Tasmiṃ vā paṭhamaṃ paññattepi attano paribhogavaseneva paññattattā puna idaṃ sikkhāpadaṃ bāhiraparibhogavasena paññattanti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Sappāṇakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Senāsanavaggo dutiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1124-6"></a><span class="paranum">1124-6</span>. <span class="bld">Aṭṭhaṅgayuttassā</span>ti ettha ‘‘sīlavā’’tiādi ekamaṅgaṃ, ‘‘bahussuto’’tiādi dutiyaṃ, ‘‘ubhayāni kho panassā’’tiādi tatiyaṃ, ‘‘kalyāṇavāco hotī’’tiādi catutthaṃ, ‘‘yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo’’ti pañcamaṃ, ‘‘paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovaditu’’nti chaṭṭhaṃ, ‘‘na kho panetaṃ bhagavantaṃ uddissā’’tiādi sattamaṃ, ‘‘vīsativasso vā hoti atirekavīsativasso vā’’ti aṭṭhamanti etāni pāṭhāgatāni aṭṭha aṅgāni nāma. Bhikkhunīnaṃ ovādo, tadatthāya sammutīti viggaho. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. Ñatti catutthī yassa kammassāti viggaho. ‘‘Kammenā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext">Aṭṭhaṅgayuttassa <a name="V1.0331"></a> bhikkhussa mahesinā <span class="bld">ñatticatutthena</span> kammena yā bhikkhunovādakasammuti idha anuññātā, tāya asammato yo bhikkhūti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Garudhammehi aṭṭhahī</span>ti ‘‘vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahupasampannassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccupaṭṭhānaṃ añjalikammaṃ <a name="M1.0439"></a> sāmīcikammaṃ kātabba’’ntiādīhi (pāci. 149) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatehi aṭṭhahi garudhammehi. <span class="bld">Ekaṃ</span> bhikkhuniṃ, <span class="bld">sambahulā</span> vā bhikkhuniyoti idaṃ pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Osārentovā</span>ti pāḷiṃ uccārentova. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘osāretabbāti pāḷi vattabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 149). <span class="bld">Te dhamme</span>ti pubbe vutte te aṭṭha garudhamme. <span class="bld">Ovadeyyā</span>ti aṭṭhagarudhammapāḷibhāsanasaṅkhātaṃ ovādaṃ kareyya.</p>
- <p class="bodytext">Kiṃ vuttaṃ hoti? Pāṭipade ovādatthāya āgantvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā bhikkhuniyo ‘‘tena bhikkhunā’’tiādinā pāṭhāgatanayena ‘‘samaggattha bhaginiyo’’ti pucchitvā ‘‘samaggamhayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘vattanti bhaginiyo aṭṭha garudhammā’’ti punapi pucchitvā ‘‘vattantayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘eso bhaginiyo ovādo’’ti niyyādeyya. ‘‘Na vattantayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘vassasatūpasampannāyā’’tiādinā aṭṭhagarudhammapāḷibhāsanavasena ovādaṃ kareyyāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘osārentova te dhamme ovadeyyā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1127"></a><span class="paranum">1127</span>. <span class="bld">Aññena dhammenā</span>ti suttantena vā abhidhammena vā. <span class="bld">Ekatoupasampanna</span>nti bhikkhunisaṅgheyeva upasampannaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘bhikkhunīnaṃ santike ekatoupasampannāyā’’ti. <span class="bld">Tathā</span>ti ovadantassa dukkaṭanti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1128"></a><span class="paranum">1128</span>. <span class="bld">Bhikkhūnaṃ santikeyeva upasampanna</span>nti mahāpajāpatiyā gotamiyā saddhiṃ pabbajitā pañcasatā sākiyāniyo saṅgaṇhāti. <span class="bld">Liṅgavipallāse</span> upasampannabhikkhuno liṅgaparivattane sati tathā pācitti eva pakāsitāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1129"></a><span class="paranum">1129</span>. <span class="bld">Ovādaṃ</span> <a name="M1.0440"></a> <span class="bld">aniyyādetvā</span>ti ‘‘vattanti bhaginiyo aṭṭha garudhammā’’ti pucchitvā ‘‘vattantayyā’’ti vutteti etthāpi soyevattho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1130"></a><span class="paranum">1130</span>. Garudhammehi <a name="V1.0332"></a> ovadato dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1131"></a><span class="paranum">1131</span>. <span class="bld">Agaṇhantassa ovāda</span>nti ettha ovādatthaṃ yācanasandeso tadatthatāya ovādoti gahitoti ovādasāsanaṃ asampaṭicchantassāti attho. <span class="bld">Apaccāharatopi ta</span>nti taṃ attanā gahitaṃ ovādasāsanaṃ uposathagge ārocetvā pātimokkhuddesakena dinnaṃ paṭisāsanaṃ bhikkhunisaṅghassa netvā avadantassāpi. <span class="bld">Bāla</span>nti sāsanasampaṭicchanañca uposathaggaṃ netvā ārocanañca paṭisāsanaṃ haritvā pāṭipade bhikkhunisaṅghagaṇapuggalānaṃ yathānurūpaṃ paccārocanañca kātuṃ ajānanatāya bālaṃ. <span class="bld">Gilāna</span>nti uposathaggaṃ gantvāpi ārocanassa bādhakena gelaññena samannāgataṃ gilānaṃ. <span class="bld">Gamika</span>nti pāṭipadaṃ anisīditvā gantabbaṃ accāyikagamanaṃ gamikañca ṭhapetvā dukkaṭaṃ siyāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1132"></a><span class="paranum">1132</span>. <span class="bld">Kammasmi</span>nti ettha <span class="bld">kamma</span>-saddena bhikkhunovādakassa ñatticatutthena kammena dinnaṃ sammutikammaṃ adhippetanti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Ñattiṃ, kammavācañca parihāpetvā, parivattetvā vā kataṃ ce, adhammakammaṃ nāma. <span class="bld">Vagge</span>ti chandārahānaṃ chandassa anāharaṇena vā sannipatitānaṃ ukkoṭena vā vagge sati. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ siyā</span>ti ‘‘adhammakamme adhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadati, vematiko ovadati, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) adhammakamme adhammakammasaññipakkhe vuttapācittiyattayaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1133"></a><span class="paranum">1133</span>. Adhamme <a name="M1.0441"></a> pana kammasmiṃ vematikassāpīti yojanā. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘vagge bhikkhunisaṅghasmiṃ, tikapācittiyaṃ siyā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Adhammakamme vematikapakkhe ‘‘vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) adhammikakammeyeva vimativāre vuttatikapācittiyaṃ hotīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Dhammakammanti saññino’’</span>ti imināpi ‘‘adhamme pana kammasmi’’nti idaṃ yojetabbaṃ, ‘‘tathā’’ti sambandho, tena ‘‘vagge’’tiādikaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Adhammakamme dhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadati, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) vuttaṃ tikapācittiyaṃ hoti. Evametā pācittiyo sandhāyāha <span class="bld">‘‘nava pācittiyo vuttā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext">Imasmiṃ <a name="V1.0333"></a> viya adhammakammavāre ‘‘samagge bhikkhunisaṅghasmi’’nti vikappe ca evameva nava pācittiyo hontīti atidisanto <span class="bld">‘‘samaggepi ca tattakā’’</span>ti āha. Yathāha ‘‘adhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1134"></a><span class="paranum">1134</span>. <span class="bld">Dvinnaṃ navakānaṃ vasā</span>ti yathādassitaṃ vagganavakaṃ, samagganavakanti dvinnaṃ navakānaṃ vasena. <span class="bld">Tā</span>ti pācittiyo.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Dhammakamme <a name="M1.0442"></a> adhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassā’’ti <span class="bld">vaggapakkhe</span> nava dukkaṭāni. ‘‘Dhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ samaggasaññī ovadati, anāpattī’’ti (pāci. 151) ettha ante vuttaṃ anāpattivāraṃ vinā avasesesu aṭṭhasu vāresu <span class="bld">samaggapakkhe</span> aṭṭha dukkaṭāni. Evaṃ purimāni nava, imāni aṭṭhāti dhammakammapakkhe sattarasa dukkaṭāni hontīti āha <span class="bld">‘‘dukkaṭaṃ dhammakammepi, sattarasavidhaṃ siyā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1135"></a><span class="paranum">1135</span>. ‘‘Osārehī’’ti vutto katheti vāti yojanā. ‘‘Aṭṭhagarudhammaṃ kathehī’’ti vutto taṃ katheti vā. <span class="bld">Pañhaṃ puṭṭho katheti vā</span>ti aṭṭhagarudhammavisaye pañhaṃ puṭṭho tameva vadati vā. Sikkhamānāya katheti vāti sambandho. Sikkhamānāya aṭṭhagarudhamme katheti vā, neva dosoti attho. Ummattakādino kathayato neva dosoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1136"></a><span class="paranum">1136</span>. Idāni <a name="V1.0334"></a> tiṇṇampi bahussutānaṃ lakkhaṇe ekattha dassite bhikkhunovādakassa viseso suviññeyyo hotīti <a name="M1.0443"></a> taṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vācuggatāva kātabbā’’</span>tiādi. Dve mātikā paguṇā vācuggatā kātabbāti yojanā. Bhikkhubhikkhunivibhaṅge mātikā paguṇā vācuggatāva kātabbāti yojanā, bhikkhubhikkhunivibhaṅgamātikā paguṇā katvā tāsaṃ aṭṭhakathaṃ uggahetvā pāḷito, atthato ca vacanapathāruḷhā vohārakkhamāyeva kātabbāti vuttaṃ hoti. Cattāro bhāṇavārā paguṇā vācuggatāva kātabbāti pakāsitāti yojanā. <span class="bld">‘‘Paguṇā’’</span>ti iminā pāḷiyaṃ paguṇaṃ katvā dhāretvā paripucchitabbanti dasseti. <span class="bld">‘‘Vācuggatāva kātabbā’’</span>ti iminā tadatthaṃ sutvā dhāretvā paripucchitabbamevāti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1137"></a><span class="paranum">1137</span>. <span class="bld">Parikathatthāyā</span>ti sampattānaṃ dhammakathanatthāya. <span class="bld">Kathāmaggo</span>ti mahāsudassanakathāmaggo. <span class="bld">Maṅgala…pe… anumodanā</span>ti aggassa dānādimaṅgalesu bhattānumodanāsaṅkhātā dānakathā ca, kumāramaṅgalādīsu mahāmaṅgalasuttādimaṅgalānumodanā ca, <span class="bld">amaṅgalaṃ</span> nāma kālakiriyā, tattha matakabhattādīsu tirokuṭṭādikathā cāti evaṃ tissoyevānumodanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1138"></a><span class="paranum">1138</span>. <span class="bld">Uposathādiatthāyā</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena pavāraṇādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Kammākammavinicchayo</span>ti kammavagge vuttavinicchayo, parivāre kammavagge āgatakhuddānukhuddakakammavinicchayoti vuttaṃ hoti. <span class="bld">‘‘Kammaṭṭhāna’’</span>nti iminā ‘‘uttamatthassa pāpaka’’nti vakkhamānattā vipassanākammaṭṭhānamāha. Vipassanāvasena uggaṇhantena ca dhātuvavatthānamukhena uggahetabbanti <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ. <span class="bld">Uttamatthassā</span>ti arahattassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1139"></a><span class="paranum">1139</span>. <span class="bld">Ettakaṃ uggahetvāna bahussuto</span>ti yathāvuttadhammānaṃ uggahitattā bahussuto. <span class="bld">Pañcavasso</span>ti upasampadato <a name="M1.0444"></a> paṭṭhāya paripuṇṇapañcasaṃvaccharo. ‘‘Dasavasso’’ti etthāpi eseva nayo. Saṃvaccharavasena pañcavassesu paripuṇṇesu vutthavassavasena aparipuṇṇesupi pañcavassoyeva. Itarathā ūnapañcavassoti veditabbo. Paripuṇṇavīsativassūpasampadādīsu viya keci saṃvaccharagaṇanaṃ avicāretvā ‘‘pañcavasso’’tivacanasāmaññena vutthavassagaṇanameva gaṇhanti, tadayuttaṃ. Tathā gahaṇesu yutti vā maggitabbā. <span class="bld">Muñcitvā nissaya</span>nti nissayavāsaṃ jahitvā. <span class="bld">Issaro</span>ti nissayācariyavirahena issaro, iminā nissayamuttalakkhaṇaṃ dassitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1140"></a><span class="paranum">1140</span>. <span class="bld">Dve</span> <a name="V1.0335"></a> <span class="bld">vibhaṅgā</span>ti bhikkhubhikkhunivibhaṅgadvayaṃ. Idha <span class="bld">‘‘vācuggatā’’</span>ti idaṃ paripucchampi sandhāyāhātipi vuttaṃ. Tenāha <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> ‘‘dve vibhaṅgā paguṇā vācuggatā kātabbā’tiidaṃ paripucchāvasena uggahaṇampi sandhāya vutta’nti vadantī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.145-147). <span class="bld">Byañjanādito</span>ti ettha <span class="bld">byañjanaṃ</span> nāma padaṃ, <span class="bld">ādi</span>-saddena saṅgahitaṃ <span class="bld">anubyañjanaṃ</span> nāma akkharaṃ, padakkharāni aparihāpetvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Catūsvapi nikāyesū</span>ti dīghamajjhimasaṃyutta aṅguttaranikāyesu, niddhāraṇe bhummaṃ. Eko vā nikāyo potthakopi ca ekoti yojanā. <span class="bld">Api</span>-saddena khuddakanikāyassāpi saṅgaho veditabbo. <span class="bld">‘‘Pi vā’’</span>ti iminā khuddakanikāye jātakabhāṇakena sāṭṭhakathaṃ jātakaṃ uggahetvāpi dhammapadaṃ saha vatthunā uggahetabbamevāti dassite dve potthake samuccinoti, cattāri khandhakavattāni vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1142"></a><span class="paranum">1142</span>. <span class="bld">Disāpāmokkho</span> yattha yattha vasati, tassā tassādisāya pāmokkho padhāno. <span class="bld">Yenakāmaṃgamo</span>ti yattha katthaci disābhāge yathākāmaṃ vuttiko hotīti attho<a name="M1.0445"></a>. Parisaṃ upaṭṭhāpetuṃ kāmaṃ labhate issaroti yojanā, issaro hutvā bhikkhuparisāya attānaṃ upaṭṭhāpetuṃ yathāruciyā labhatīti attho. Ettāvatā parisūpaṭṭhāpakalakkhaṇaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1143"></a><span class="paranum">1143</span>. <span class="bld">Vācugga</span>nti vācuggataṃ. Ettha ca ‘‘idāni ayaṃ bhaṇḍapāthāvidhi na hotīti mihakaparipucchanakathānurūpato atthakaraṇaṃ na vācuggatakaraṇaṃ nāmāti viññāyatī’’ti <span class="bld">nissandehe</span> vuttaṃ. Iminā yathāvuttaṃ dutiyaṅgameva saṅgahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1144"></a><span class="paranum">1144</span>. <span class="bld">Assā</span>ti imassa sikkhāpadassa. <span class="bld">Asammatatādīni tīṇi aṅgānī</span>ti attano asammatatā, bhikkhuniyā paripuṇṇūpasampannatā, ovādavasena aṭṭhagarudhammabhaṇananti imāni tīṇi aṅgāni.</p>
- <p class="centered">Ovādakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1146"></a><span class="paranum">1146</span>. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti ‘‘atthaṅgate sūriye atthaṅgatasaññī, vematiko, anatthaṅgatasaññī’’ti vikappattaye. <span class="bld">Ekatoupasampanna</span>nti bhikkhunisaṅghe upasampannaṃ. ‘‘Bhikkhusaṅghe upasampannaṃ pana ovadato pācittiyamevā’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1148"></a><span class="paranum">1148</span>. <span class="bld">Uddesādinayenā</span>ti <a name="V1.0336"></a> ‘‘anāpatti uddesaṃ dento, paripucchaṃ dento’’tiādinā anāpattivāranayena. <span class="bld">Assā</span>ti bhikkhussa.</p>
- <p class="centered">Atthaṅgatasūriyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1149"></a><span class="paranum">1149</span>. ‘‘Sace asammato’’ti vakkhamānattā <span class="bld">ovadantassā</span>ti ettha ‘‘sammatassā’’ti labbhati. <span class="bld">Bhikkhunupassaya</span>nti bhikkhunivihāraṃ. <span class="bld">Aññatra kālā</span>ti ‘‘tatthāyaṃ samayo<a name="M1.0446"></a>, gilānā hoti bhikkhunī’’ti vuttakālato aññatra. ‘‘Gilānā nāma bhikkhunī na sakkoti ovādāya vā saṃvāsāya vā gantu’’nti (pāci. 161) dassite gilānakāle anāpattīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1150"></a><span class="paranum">1150</span>. <span class="bld">Pācittiyadvayaṃ hotī</span>ti paṭhamasikkhāpadena, iminā ca sikkhāpadena dve pācittiyāni hontīti. ‘‘Tīṇipi pācittiyānī’’ti yojetabbā, paṭhamadutiyatatiyehi sikkhāpadehi tīṇi pācittiyāni hontīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1151"></a><span class="paranum">1151</span>. <span class="bld">Aññena dhammenā</span>ti garudhammato aññena buddhavacanena. <span class="bld">Dukkaṭadvaya</span>nti asammatabhikkhunupassayagamanamūlakaṃ dukkaṭadvayaṃ. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti asammatassa ‘‘sammatassāpī’’ti vakkhamānattā. ‘‘Aṭṭhahi vā garudhammehi aññena vā dhammena ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 155) <span class="bld">atthaṅgatasikkhāpade</span> vuttattā <span class="bld">‘‘rattihetuka’’</span>nti āha, rattiovādanamūlanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1152"></a><span class="paranum">1152</span>. <span class="bld">Pācittiyadvaya</span>nti dutiyatatiyamūlakaṃ. Garudhammena ovādo <span class="bld">garudhammo,</span> so nidānaṃ yassa pācittiyassāti viggaho. Sammatattā garudhammanidānassa pācittiyassa abhāvatoti sambandho. Iminā paṭhamasikkhāpadena anāpattibhāvaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1153"></a><span class="paranum">1153</span>. <span class="bld">Tassevā</span>ti sammatasseva. <span class="bld">Dukkaṭaṃ</span> iminā tatiyasikkhāpadena. <span class="bld">Anāpatti</span> paṭhamasikkhāpadena, tenevāha <span class="bld">‘‘sammatattā’’</span>ti. <span class="bld">Pācitti</span> dutiyasikkhāpadena, tenevāha <span class="bld">‘‘rattiya’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1154"></a><span class="paranum">1154</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ</span> <a name="V1.0337"></a> <span class="bld">vutta</span>nti ‘‘upasampannāya upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā <a name="M1.0447"></a> aññatra samayā ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 162) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Itaradvaye</span>ti ‘‘anupasampannāya upasampannasaññī, āpatti dukkaṭassa. Anupasampannāya vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 162) dassite itaradvaye. <span class="bld">Ovadantassā</span>ti yena kenaci ovadantassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1155"></a><span class="paranum">1155</span>. Tikapācittiyaṃ, dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭameva hotīti dassetumāha <span class="bld">‘‘tathā’’</span>ti. Bhikkhunupassayaṃ gantvā aññena dhammena ovadantassa tathāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Bhikkhunupassayakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1156"></a><span class="paranum">1156</span>. <span class="bld">Cīvarādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena piṇḍapātādiitarapaccayattayañca sakkāragarukāramānanavandanapūjanāni ca saṅgahitāni. <span class="bld">Sammate</span>ti bhikkhunovādakasammutiyā sammate.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1157"></a><span class="paranum">1157</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī, vematiko, adhammakammasaññī evaṃ vadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 167) tikapācittiyaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> dassitameva. Idha <span class="bld">kammaṃ</span> nāma yathāvuttaṃ sammutikammaṃ. Adhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena <span class="bld">tikadukkaṭaṃ</span>. Vīsativasso vā atirekavīsativasso vāti sammutiyā aṅgāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1158"></a><span class="paranum">1158</span>. ‘‘Sammataṃ anupasampanna’’nti kaṃ sandhāyāhāti ce? Sammatena hutvā sikkhaṃ paccakkhāya sāmaṇerabhāvamupagataṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Āmisatthāyā</span>ti cīvarādīnamatthāya.</p>
- <p class="centered">Āmisakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1162"></a><span class="paranum">1162</span>. <span class="bld">Bhikkhuniyā dinna</span>nti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti vattabbaṃ. Bhikkhunā dinnanti yojanā. ‘‘Bhikkhuniyā’’ti seso<a name="M1.0448"></a>. <span class="bld">Tatthā</span>ti cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpade. <span class="bld">Sūcitā</span>ti pakāsitā.</p>
- <p class="centered">Cīvaradānakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1163"></a><span class="paranum">1163</span>. Aññātikāya <a name="V1.0338"></a> bhikkhuniyā cīvaranti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1164"></a><span class="paranum">1164</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1165"></a><span class="paranum">1165</span>. Sūciṃ cīvaraṃ pavesetvāti sambandho. <span class="bld">Sūcinīharaṇe</span>ti cīvarato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1166"></a><span class="paranum">1166</span>. <span class="bld">Payogassa vasā</span>ti ekakkhaṇe bahū āvuṇitvā sūciyā nīharaṇapayogagaṇanāya. Bahū pācittiyoti yojanā, payogappamāṇāpattiyo hontīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1169"></a><span class="paranum">1169</span>. Anekā pācittiyāpattī hontīti yojanā. <span class="bld">Ārapathe</span>ti sūcimagge. Dutiye <span class="bld">pathe</span>ti ettha āra-saddo gāthābandhasukhatthaṃ luttoti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1170"></a><span class="paranum">1170</span>. <span class="bld">Kā hi nāma kathā</span>ti ‘‘anekāpattiyo hontī’’ti ettha kiṃ vattabbanti attho. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti ‘‘aññātikāya aññātikasaññī, vematiko, ñātikasaññī cīvaraṃ sibbati vā sibbāpeti vā, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 178) vuttaṃ tikapācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1172"></a><span class="paranum">1172</span>. <span class="bld">Aññaṃ parikkhāra</span>nti upāhanatthavikādiṃ. <span class="bld">Sibbato</span>ti ettha ‘‘sibbāpayato’’ti adhikārato labbhati. Sikkhamānasāmaṇeriyo <span class="bld">sikkhamānādikā</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1173"></a><span class="paranum">1173</span>. Sibbanakiriyāya āpajjitabbato <span class="bld">kriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Cīvarasibbanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1174-5"></a><span class="paranum">1174-5</span>. <span class="bld">Saṃvidhāyā</span>ti <a name="M1.0449"></a> ‘‘ajja yāma, sve yāmā’’tiādinā nayena saṃvidahitvā. Yathāha ‘‘ajja vā hiyyo vā pare vā gacchāmāti saṃvidahatī’’ti (pāci. 183). <span class="bld">Magga</span>nti ekaddhānamaggaṃ, antamaso gāmantarampi. <span class="bld">Aññatra samayā</span>ti ‘‘tatthāyaṃ samayo, satthagamanīyo hoti maggo sāsaṅkasammato sappaṭibhayo’’ti (pāci. 182) vuttakālavisesā aññatrāti <a name="V1.0339"></a> vuttaṃ hoti. Satthavāhehi vinā agamanīyo maggo <span class="bld">satthagamanīyo</span> nāma. Corānaṃ sayitanisinnaṭṭhitakhāditapītaṭṭhānāni yattha dissanti, tādiso maggo <span class="bld">sāsaṅko</span> nāma. Corehi hatamāritaghātaviluttamanussā yattha paññāyanti, so <span class="bld">sappaṭibhayo</span> nāma. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ bhikkhuniyā saddhiṃ katasaṃvidhānaṃ avirādhetvā tāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjanakāleti attho.</p>
- <p class="bodytext">Añño gāmo <span class="bld">gāmantaraṃ,</span> tattha okkamanaṃ upagamanaṃ <span class="bld">gāmantarokkamo,</span> tasmiṃ kateti attho. Agāmake araññe addhayojanātikkame vāti yojanā, gāmarahitaṃ araññamaggampi dvigāvutaṃ atikkante vāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1176"></a><span class="paranum">1176</span>. ‘‘Āpatti hotī’’ti sāmaññato dassitaāpattiyā bhedābhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘etthā’’</span>tiādi. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpadavinicchaye, pakaraṇe vā. Dukkaṭaṃ dīpitanti sambandho. <span class="bld">Akappiyabhūmaṭṭho</span>ti ettha <span class="bld">akappiyā bhūmi</span> nāma antogāme bhikkhunupassayadvārakoṭṭhakoti evamādi. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace pana antogāme bhikkhunupassayadvāre rathikāya, aññesu vā catukkasiṅghāṭakahatthisālādīsu saṃvidahanti, bhikkhuno āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Ettha ca catunnaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ <span class="bld">catukkaṃ</span>. Tiṇṇaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ <span class="bld">siṅghāṭakaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1177"></a><span class="paranum">1177</span>. <span class="bld">Kappiyabhūmi</span> <a name="M1.0450"></a> nāma bhikkhunupassayādi. Yathāha ‘‘sace ubhopi bhikkhunupassaye vā antarārāme vā āsanasālāya vā titthiyaseyyāya vā ṭhatvā saṃvidahanti, anāpatti. Kappiyabhūmi kirāyaṃ. Tasmā ettha saṃvidahanapaccayā dukkaṭāpattiṃ na vadantī’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Tenevāha <span class="bld">‘‘na vadantassa dukkaṭa’’</span>nti. ‘‘Na vadanti assā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1178"></a><span class="paranum">1178</span>. <span class="bld">Ubhayatthā</span>ti akappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane, kappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane cāti ubhayavikappe. <span class="bld">Gacchantassevā</span>ti <span class="bld">eva</span>kārena nikkhantassa jotakaṃ. Yathāha ‘‘nikkhamane anāpattī’’ti. <span class="bld">‘‘Bhikkhuno’’</span>ti iminā bhikkhuniyā anāpattibhāvaṃ dīpeti. Āpattikhettaniyamanatthamāha <span class="bld">‘‘anantarassā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1179"></a><span class="paranum">1179</span>. <span class="bld">Tatrāpī</span>ti <a name="V1.0340"></a> kappiyabhūmiupacārokkamanepi. <span class="bld">Udīrita</span>nti mahāpaccariyaṃ. Yathāha ‘‘mahāpaccariyaṃ vutta’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1180"></a><span class="paranum">1180</span>. <span class="bld">Antarā</span>ti attano nikkhantagāmassa, anantaragāmassa ca vemajjhe. Yathāha ‘‘gāmato nikkhamitvā pana yāva anantaragāmassa upacāraṃ na okkamati, etthantare saṃvidahitepi bhikkhuno dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 182-183). Imasmiṃ sikkhāpade kāladvāramaggānaṃ vasena tayo saṅketavisaṅketāti tesu maggadvāravisaṅketepi āpatti hotevāti dassetumāha <span class="bld">‘‘dvāra…pe… vuccatī’’</span>ti. Kālavisaṅkete pana anāpattiṃ vakkhati. <span class="bld">Āpatti</span> pācitti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1181"></a><span class="paranum">1181</span>. <span class="bld">Asaṃvidahite kāle</span>ti ‘‘purebhattaṃ gamissāmā’’tiādinā katasaṃvidhānānaṃ pacchābhattādi asaṃvidahitakālaṃ nāma, tasmiṃ. <span class="bld">Bhikkhusseva vidhānasmi</span>nti bhikkhuniyā <a name="M1.0451"></a> saṃvidhānaṃ vinā bhikkhusseva vidhāne sati āpatti dukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1182"></a><span class="paranum">1182</span>. Samaye vidahitvā gacchato vā asamaye vidahitvā visaṅketena gacchato vā āpadāsu vidahitvā gacchato vā anāpattīti yojanā. <span class="bld">Tathā</span>ti ‘‘vidahitvā gacchato anāpattī’’ti idaṃ atidisati.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">samayo</span> nāma yathāvuttakālaviseso. <span class="bld">Visaṅketo</span> nāma kālavisaṅketo, ‘‘asukasmiṃ divase asukavelāya gamissāmā’’ti saṃvidahitvā gamanakāle tassa kālasaṅketassa vibhavananti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kālavisaṅketeyeva anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 185). <span class="bld">Āpadā</span> nāma raṭṭhabhede janapadānaṃ palāyanakālo. Yathāha ‘‘raṭṭhabhede cakkasamāruḷhā janapadā pariyāyanti, evarūpāsu āpadāsū’’ti (pāci. aṭṭha. 185). Ettha ca <span class="bld">raṭṭhabhede</span>ti raṭṭhavilope. <span class="bld">Cakkasamāruḷhā</span>ti iriyāpathacakkaṃ, sakaṭacakkaṃ vā samāruḷhā. <span class="bld">Ummattakādino</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena khittacittādayo gahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1183"></a><span class="paranum">1183</span>. <span class="bld">Kāyavācādikattayā</span>ti <a name="V1.0341"></a> ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena cittaṃ gahitaṃ, kāyavācācittāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Saṃvidhānakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1184"></a><span class="paranum">1184</span>. Uddhaṃ javatīti <span class="bld">ujjavanī,</span> paṭisotagāminī nāvā, taṃ. Adho javanato <span class="bld">ojavanī,</span> anusotagāminī nāvā, taṃ. <span class="bld">Abhiruheyyā</span>ti ettha ‘‘saṃvidhāyā’’ti seso. Yathāha ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaṃ nāvaṃ abhiruheyyā’’ti (pāci. 186). Lokassādasaṅkhātamittasanthavena taṃ nāvaṃ āruyha kīḷanacittaṃ pubbaṅgamaṃ katvā aññamaññaṃ saṃvidhāyāti <a name="M1.0452"></a> attho. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1185"></a><span class="paranum">1185</span>. Sagāmatīrapassena gamane gāmantaravasena vā pācitti, agāmatīrapassena gamane addhayojane pācitti addhayojanātireke ṭhāne gāme vijjamānepi avijjamānepi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1186"></a><span class="paranum">1186</span>. Yojanaputhulāya nadiyā majjhena gacchato addhayojanavasena āpattidassanatthamāha <span class="bld">‘‘tathā’’</span>tiādi. ‘‘Ūnayojanaputhulāya nadiyā majjhaṃ ubhayabhāgaṃ bhajatīti tādisikāya nadiyā majjhena gacchantassa gāmantaragaṇanāya, addhayojanagaṇanāya ca āpattī’’ti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1187"></a><span class="paranum">1187</span>. <span class="bld">Yathāsukhaṃ samuddasmi</span>nti ettha ‘‘gantabba’’nti seso. <span class="bld">‘‘Sabbaaṭṭhakathāsū’’</span>tiādinā yathāsukhagamanānuññāya hetuṃ dasseti. Imināva asandamānodakesu vāpitaḷākādīsu anāpattīti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1188"></a><span class="paranum">1188</span>. <span class="bld">Titthasampādanatthāyā</span>ti paratitthaṃ pāpetuṃ. <span class="bld">Taṃ</span> nāvaṃ. <span class="bld">Yuttā</span>ti nāvāpājakā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1189"></a><span class="paranum">1189</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘anāpatti pakāsitā’’ti imaṃ saṅgaṇhāti. Asaṃvidahitvā bhikkhuniyā saddhiṃ ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, <span class="bld">tiriyaṃ taraṇāya</span> bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, āpadāsu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, tathā anāpatti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Anantarasamo’’</span>ti <a name="M1.0453"></a><a name="V1.0342"></a> iminā ‘‘asaṃvidahite kāle’’tiādinā vuttavinicchayaṃ saṅgaṇhāti. Idhāpi kālavisaṅkete anāpatti, titthanāvāvisaṅkete āpattiyeva. Yathāha ‘‘idhāpi kālavisaṅketeneva anāpattī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 191). ‘‘Lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188) vacanato keci ‘‘imaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajja’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Kīḷāpurekkhāratāya hi abhiruhitvā gāmantarokkamane, addhayojanātikkame vā kusalābyākatacittasamaṅgīpi hutvā āpattiṃ āpajjati. Yadi hi so saṃvegaṃ paṭilabhitvā arahattaṃ vā sacchikareyya, niddaṃ vā okkameyya, kammaṭṭhānaṃ vā manasi karonto gaccheyya, kuto tassa akusalacittasamaṅgitā, yenidaṃ sikkhāpadaṃ ‘‘akusalacittaṃ, lokavajja’’nti vuccati, tasmā paṇṇattivajjaṃ, ticittanti siddhaṃ.</p>
- <p class="centered">Nāvābhiruhanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1190"></a><span class="paranum">1190</span>. Gihisamārambhaṃ hitvā bhikkhuniyā paripācitaṃ bhattaṃ ñatvā bhuñjato bhikkhuno pācitti hotīti yojanā. <span class="bld">Paripācitaṃ</span> nāma bhikkhuno sīlasutādiguṇaṃ kulānaṃ vatvā nipphāditaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācitaṃ, guṇappakāsanena nipphāditaṃ laddhabbaṃ katanti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 194). <span class="bld">Gihisamārambha</span>nti bhikkhuniyā paripācanato pubbeyeva gihipaṭiyattaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācanato paṭhamameva yaṃ gihīnaṃ paṭiyāditaṃ bhatta’’nti (pāci. aṭṭha. 194). Vakkhati hi ‘‘gihisampāditampi vā vinā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1191"></a><span class="paranum">1191</span>. ‘‘Tassā’’ti vakkhamānattā ‘‘yaṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti pañcadhā vuttassa bhojanassa. <span class="bld">Sabbesu</span> <a name="M1.0454"></a> <span class="bld">ajjhohāresū</span>ti sabbesu paragalakaraṇappayogesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1192"></a><span class="paranum">1192</span>. Bhikkhuniyā paripācitaṃ bhuñjato dosoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1193"></a><span class="paranum">1193</span>. <span class="bld">Ubhosū</span>ti paripācitepi aparipācitepi. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti imesu dvīsu paribhuñjato ajjhohāravaseneva dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1195"></a><span class="paranum">1195</span>. Pañcabhojanaṃ <a name="V1.0343"></a> ṭhapetvā aññaṃ pana yaṃ kiñci yāgukhajjaphalādikaṃ bhuñjantassa anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Paripācitakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1197"></a><span class="paranum">1197</span>. Idaṃ sabbaṃ dasamaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānanayādinā dutiyāniyateneva sadisaṃ matanti yojanā. <span class="bld">Idaṃ sikkhāpada</span>nti ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, pācittiya’’nti (pāci. 199) vuttaṃ rahonisajjasikkhāpadaṃ.</p>
- <p class="centered">Rahonisajjakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Bhikkhunivaggo tatiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1198"></a><span class="paranum">1198</span>. <span class="bld">Eko</span>ti ekadivasiko. <span class="bld">Āvasatho piṇḍo</span>ti puññatthikehi ekaṃ pāsaṇḍaṃ anuddissa yāvadatthaṃ dātuṃ sālādīsu paññattaṃ pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojanaṃ. Yathāha ‘‘āvasathapiṇḍo nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ sālāya vā maṇḍape vā rukkhamūle vā ajjhokāse vā anodissa yāvadattho paññatto hotī’’ti <a name="M1.0455"></a> (pāci. 206). <span class="bld">Agilānenā</span>ti ettha ‘‘agilāno nāma sakkoti tamhā āvasathā pakkamitu’’nti vutta <span class="bld">padabhājaniyaaṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ sakkotī’’ti (pāci. aṭṭha. 206) vuttattā tamhā āvasathā addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ samatthena agilānenāti attho. <span class="bld">Tato uddha</span>nti dutiyadivasato uttari.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1199"></a><span class="paranum">1199</span>. Anodisseva <span class="bld">paññatte</span> piṇḍeti yojanā, ‘‘imesaṃyeva vā’’ti aññataraṃ pāsaṇḍaṃ vā ‘‘ettakānaṃyeva vā’’ti tattha puggalaparicchedaṃ vā akatvā sabbasādhāraṇaṃ katvā paññatte āvasathapiṇḍeti attho. <span class="bld">Yāvadatthe</span> eva piṇḍe paññatteti yojanā, yāvatā attho kucchipūraṇādikaṃ payojanamettha piṇḍeti viggaho, ‘‘ettakaṃ dātabba’’nti aparicchinditvā ‘‘bhuñjantānaṃ yāvadatthaṃ dātabba’’nti paññatte piṇḍe evāti attho. <span class="bld">Bhuñjitabba</span>nti kammasādhanaṃ vā bhāvasādhanaṃ vā. ‘‘Bhojana’’nti ajjhāharaṇīyaṃ. <span class="bld">Saki</span>nti ekavāraṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti āvasathe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1200"></a><span class="paranum">1200</span>. <span class="bld">Tassa</span> <a name="V1.0344"></a> piṇḍassa. <span class="bld">Ajjhohāresu sabbesū</span>ti sabbesu ajjhohārappayogesu katesu. <span class="bld">Tassa</span> ajjhohārakassa. <span class="bld">Pācittiyo</span> payogagaṇanāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1201"></a><span class="paranum">1201</span>. ‘‘Ekena kulena nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti, ‘‘nānākulehi vā nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti cāti yojanā. ‘‘Piṇḍe’’ti adhikāro. Nānā ca eko ca <span class="bld">nānekā,</span> ṭhānānaṃ bhedā <span class="bld">ṭhānabhedā,</span> nānekā ca te ṭhānabhedā cāti viggaho, tesu. <span class="bld">Ekabhogo</span>ti ekapiṇḍaparibhogo. <span class="bld">Eva</span>kārena dutiyadivasādiparibhogaṃ nivatteti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1204"></a><span class="paranum">1204</span>. <span class="bld">Gilānassā</span>ti <a name="M1.0456"></a> vuttalakkhaṇena gilāno hutvā punappunaṃ bhuñjantassa gacchato vā āgacchantassa vā anāpattīti yojanā, antamaso addhayojanampi gacchato, gantvā āgacchato vā antarāmagge ca gataṭṭhāne ca ekasmiṃ divase bhuñjantassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yo gacchanto antarāmagge ekadivasaṃ, gataṭṭhāne ca ekadivasaṃ bhuñjati, tassāpi anāpatti. Āgacchantepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 208). <span class="bld">Odissa paññatte</span>ti ettha ‘‘bhikkhū’’ti seso. Yathāha ‘‘bhikkhūnaṃyeva atthāya uddisitvā paññatto hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). <span class="bld">Paritte</span>ti udarapūraṇāya appahonake thoke bhojane. Yathāha ‘‘yāvadatthaṃ paññatto na hoti, thokaṃ thokaṃ labbhati, tādisaṃ niccampi paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). <span class="bld">Saki</span>nti yāvadatthaṃ paññattaṃ vuttanayena ekavāraṃ bhuñjato anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1205"></a><span class="paranum">1205</span>. <span class="bld">Yāguādīnī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena pañcabhojanato aññesaṃ ajjhoharaṇīyānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="centered">Āvasathakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1206"></a><span class="paranum">1206</span>. Vuttā samayā aññatrāti yojanā, ‘‘tatthāyaṃ samayo, gilānasamayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo addhānagamanasamayo nāvābhiruhanasamayo mahāsamayo samaṇabhattasamayo’’ti (pāci. 217) vuttā sattavidhakālā aññatra.</p>
- <p class="bodytext">Tattha yadā pādānaṃ phalitattā na sakkoti piṇḍāya carituṃ, ayaṃ <span class="bld">gilānasamayo</span>. Atthatakathinānaṃ pañca māsā, itaresaṃ kattikamāsoti ayaṃ <span class="bld">cīvaradānasamayo</span>. Yadā <a name="M1.0457"></a> cīvare kariyamāne kiñcideva cīvare kattabbaṃ karoti, ayaṃ <span class="bld">cīvarakārasamayo</span>. Yadā addhayojanampi gantukāmo <a name="V1.0345"></a> vā hoti, gacchati vā, gato vā, ayaṃ <span class="bld">addhānagamanasamayo. Nāvābhiruhanasamaye</span>pi eseva nayo. Yadā gocaragāme cattāro bhikkhū piṇḍāya caritvā na yāpenti, ayaṃ <span class="bld">mahāsamayo</span>. Yadā yo koci pabbajito bhattena nimanteti, ayaṃ <span class="bld">samaṇabhattasamayo</span>. Gaṇo katamoti āha <span class="bld">‘‘gaṇo’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1207"></a><span class="paranum">1207</span>. Gaṇabhojanaṃ nāma kinti āha <span class="bld">‘‘ya’’</span>ntiādi. Yaṃ pañcannaṃ aññataraṃ nimantanato, viññattito vā laddhaṃ, taṃ idha bhojananti adhippetaṃ hotīti yojanā. <span class="bld">Nimantanato</span>ti ‘‘bhojanāna’’ntiādinā vakkhamānappakārena kataṃ akappiyanimantanamāha. <span class="bld">Viññattitopi vā</span>ti ‘‘sacepī’’tiādinā vakkhamānanayena katamakappiyaviññattimāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1208-11"></a><span class="paranum">1208-11</span>. <span class="bld">Bhojanāna</span>nti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, ‘‘aññatarassā’’ti seso, ‘‘odano sattu kummāso, maccho maṃsañca bhojana’’nti saṅgahitānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa. <span class="bld">Nāma</span>nti vakkhamānaṃ odanādināmaṃ. <span class="bld">Bhikkhū nimantetī</span>ti ettha ‘‘ekato, nānato vā’’ti seso. Yathāha ‘‘ekato nimantitā. Nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218). <span class="bld">Ekato nimantanaṃ</span> nāma sabbesaṃ bhikkhūnaṃ ekato ṭhitānaṃ nimantanaṃ. <span class="bld">Nānato nimantanaṃ</span> nāma bhikkhūnaṃ visuṃ visuṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā vā ekato ṭhitaṭṭhānaṃ gantvā vā anekehi nimantanaṃ. Yathāha ‘‘cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānato nimantitā, ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena, eko pitarāti evampi nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vevacanaṃ</span> <a name="M1.0458"></a> nāma odanādisabbapadānaṃ, sampaṭicchathātiādikiriyāpadānañca pariyāyavacanaṃ. <span class="bld">Bhāsantaraṃ</span> nāma māgadhavacanato aññaṃ sīhaḷadamiḷādivohārantaraṃ. Vevacanehi eva vā bhāsantarena vā nimantetīti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tato</span> nimantanānantaraṃ. <span class="bld">Nimantana</span>nti yathāvuttaṃ akappiyanimantanaṃ. <span class="bld">Ekato gaṇhantī</span>ti aññamaññassa dvādasahatthaṃ amuñcitvā ṭhitā vā nisinnā vā ekato gaṇhanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Gaṇabhojanakāraṇa’’</span>nti <a name="V1.0346"></a> idaṃ bhojanapaccayā pācittiyaṃ evaṃ gahaṇamantarena na hotīti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1212"></a><span class="paranum">1212</span>. Ekato, nānato vāpi yaṃ gamanaṃ, bhojanampi vā, taṃ gaṇabhojane na kāraṇantipi viññū bhaṇantīti yojanā. <span class="bld">Ekato nānato vāpī</span>ti ettha ‘‘ṭhitā vā nisinnā vā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1213-4"></a><span class="paranum">1213-4</span>. <span class="bld">Viññāpetvā</span>ti ‘‘amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’tiādinā ekato vā ‘‘mayhaṃ dehi, mayhaṃ dehī’’ti pāṭekkaṃ vā viññāpetvā. <span class="bld">Evampī</span>ti viññattitopi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1215"></a><span class="paranum">1215</span>. <span class="bld">Duvidhassā</span>ti nimantakassa, viññāpakassa ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1216"></a><span class="paranum">1216</span>. Sattasupi samayesu bhuñjataṃ anāpattīti yojanā, ‘‘gaṇabhojana’’nti pakaraṇato labbhati, yathāvuttesu gilānādīsu sattasu kālesu lesaṃ vinā bhuñjantānanti attho. <span class="bld">‘‘Ekato’’</span>ti idaṃ ‘‘gahetvā’’ti iminā yojetabbaṃ. <span class="bld">Bhuñjata</span>nti bhuñjantānaṃ. <span class="bld">Tathā</span>ti ‘‘anāpattī’’ti idaṃ paccāmasati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1217"></a><span class="paranum">1217</span>. Anupasampanno ca cārī ca patto ca animantito ca <span class="bld">anupasampanna…pe… nimantitā,</span> te catutthe katvāti attho<a name="M1.0459"></a>, anupasampannaṃ vā piṇḍacāriṃ vā catutthassa pattaṃ vā animantitaṃ vā catutthaṃ katvā ekato gahetvā bhuñjantānaṃ gaṇabhedo muninā pakāsito, gaṇassa aparipuṇṇatā dīpitāti vuttaṃ hoti. Piṇḍāya carati sīlenāti piṇḍacārī, so idha pubbapadalopena <span class="bld">‘‘cārī’’</span>ti vutto, piṇḍapātiko. So hi nimantanaṃ asādiyanto gaṇabhojanako gaṇakhādako na hotīti adhippāyo. <span class="bld">Patto</span> nāma vihāre nisīditvā catutthena attanā laddhabbabhojanatthāya pesito patto. <span class="bld">Animantito</span> nāma paṭhamaṃ akappiyanimantanāya nimantite anantogadho upasampanno. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. <span class="bld">Api</span>-saddo heṭṭhā dassitaṃ dvinnaṃ, tiṇṇaṃ vā vasena vuttavinicchayaṃ apekkhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1218"></a><span class="paranum">1218</span>. <span class="bld">Samayaladdhāna</span>nti gilānādayo sattasamayā laddhā yehi te samayaladdhā, tesaṃ, niddhāraṇe <a name="V1.0347"></a> sāmivacanaṃ. ‘‘Aññatarassā’’ti seso, <span class="bld">‘‘vasenā’’</span>ti iminā sambandho. Neva gaṇabhedoti yojanā. Samayaladdhakassa attano anāpattibhāvamantarena taṃ catutthaṃ katvā gaṇabhojanaṃ gaṇhantānaṃ pana āpattisambhavato āha <span class="bld">‘‘āpatti pana veditabbā’’</span>ti. Yathāha <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> ‘‘samayaladdhako sayameva muccati, sesānaṃ gaṇapūrakattā āpattikaro hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 220).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1219"></a><span class="paranum">1219</span>. Pañcabhojanesu aññatarassa nāmaṃ gahetvā nimantetvā tesuyeva aññaṃ diyyamānaṃ gaṇhantassa visaṅketābhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘bhojanānañcā’’</span>tiādi. <span class="bld">Bhojanāna</span>nti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, aññatarassa vasenāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Taṃ</span> visaṅketaṃ, odanādīnaṃ nāmena nimantetvā <a name="M1.0460"></a> diyyamānaṃ yāguādiṃ gaṇhantassa gaṇabhojanaṃ na hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1221"></a><span class="paranum">1221</span>. <span class="bld">‘‘Niccabhatta’’</span>nti dhuvabhattaṃ vuccati. ‘‘Niccabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, bahūnampi ekato gahetuṃ vaṭṭati. Salākabhattādīsupi eseva nayo.</p>
- <p class="centered">Gaṇabhojanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1223-4"></a><span class="paranum">1223-4</span>. <span class="bld">Bahūhi manussakehī</span>ti visuṃ visuṃ nimantitehi anekehi manussehi. <span class="bld">Pañcasu yassa kassā</span>ti ettha ‘‘sahadhammikesū’’ti seso, niddhāraṇe bhummaṃ, pañcasu sahadhammikesu yassa kassacīti attho. <span class="bld">‘‘Hitvā’’</span>tiādinā kimāhāti? Yassa vikappeti, tasmiṃ sannihite ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’’ti sammukhā vikappanavasena vā tasmiṃ asannihite tassa nāmaṃ gahetvā ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’’ti asammukhā vikappanavasena vā paṭhamanimantanāya vikappanaṃ hitvā, taṃ avikappetvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhatta</span>nti ettha ‘‘yo bhuñjatī’’ti seso. Nimantito yo pacchā nimantitaṃ bhattaṃ bhuñjati, tassa pācittiyanti yojanā. Uppaṭipāṭiyā ekasitthampi bhuñjato tassa pācittiyaṃ siyāti yojanāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Pacchā nimantitānaṃ bhojanaṃ paṭhamaṃ bhuñjitvā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pacchā bhuñjantassa ca ekapatteyeva heṭṭhā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pakkhipitvā itaraṃ upari pakkhipitvā heṭṭhā hatthaṃ otāretvā heṭṭhā ṭhitabhojane <a name="V1.0348"></a> ekasitthampi paṭhamaṃ abhuñjitvā upari ṭhitaṃ paṭhamaṃ bhuñjantassa cāti vuttaṃ hoti. Teneva yathā uppaṭipāṭi na hoti, tathā missīkataṃ bhojanaṃ bhuñjantassa na dosoti <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vinicchayo <a name="M1.0461"></a> byatirekato dassito hoti. Yathāha ‘‘dve tīṇi kulāni nimantetvā ekasmiṃ ṭhāne nisīdāpetvā ito cito ca āharitvā bhattaṃ ākiranti, sūpabyañjanaṃ ākiranti, ekamissakaṃ hoti, ettha anāpattīti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 229).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1225-6"></a><span class="paranum">1225-6</span>. Paramparabhojanassa sarūpaṃ <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena dassetumāha <span class="bld">‘‘bhojanānampī’’</span>tiādi. Tesameva pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ paribhuñjatīti yojanā. <span class="bld">Mahesinā paridīpita</span>nti <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanāna’’ntiādinā (pāci. 227) nayena vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1227"></a><span class="paranum">1227</span>. <span class="bld">Yatthā</span>ti anekehi ekabhājane pakkhitte yasmiṃ bhojaneti vuttaṃ hoti ekeneva dinne vicāraṇābhāvā. <span class="bld">Sabbamekarasaṃ siyā</span>ti visuṃ visuṃ viññāyamānarasaṃ ahutvā ekarasameva hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1230"></a><span class="paranum">1230</span>. <span class="bld">‘‘Gāmenā’’</span>ti iminā gāmaṭṭhāyeva vuttā. <span class="bld">‘‘Nimantitassa doso na vijjatī’’</span>ti idaṃ gāmapūganigamehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Gāma</span>-saddena ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti (pārā. 91) ettha viya nagarampi saṅgahitaṃ. <span class="bld">Pūgo</span> nāma visuṃ visuṃ samūhā hutvā puññakārino dhammikamanussā. <span class="bld">Nigamo</span> nāma sāpaṇo mahāgāmo. Sakalagāmena nimantito hutvā sampatte yattha katthaci gehe bhuñjantassa anāpattīti attho. <span class="bld">Pūgā</span>dīsupi eseva nayo. Yathāha ‘‘sakalena gāmena ekato hutvā nimantitasseva yattha katthaci bhuñjato anāpatti. Pūgepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 229). <span class="bld">Niccabhatte doso na vijjatī</span>ti anekaṭṭhānato diyyamānaṃ niccabhattampi uppaṭipāṭiyā bhuñjantassa na dosoti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1231"></a><span class="paranum">1231</span>. Kāyo <a name="M1.0462"></a><a name="V1.0349"></a> vācā kāyavācācittanti imehi āpajjanaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. <span class="bld">Idha kriyaṃ</span> nāma bhojanaṃ, <span class="bld">akriyaṃ</span> nāma paṭhamanimantanassa avikappanaṃ, idaṃ dvayamevāha <span class="bld">‘‘bhojanañcāvikappana’’</span>nti.</p>
- <p class="centered">Paramparabhojanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1232-3"></a><span class="paranum">1232-3</span>. <span class="bld">Pūvā</span>ti atirasādayo rasā. <span class="bld">Paheṇakatthāyā</span>ti paṇṇākāratthāya. <span class="bld">Paṭiyattā</span>ti sampāditā. <span class="bld">Pātheyyatthāyā</span>ti gamikassa sambalatthāya. Paṭiyattā manthā vāti sambandho. <span class="bld">Manthā</span> nāma baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādayo. Yathāha ‘‘baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādi sabbaṃ idha manthotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233). Ye pūvā, manthā vāti yojanā. <span class="bld">Hī</span>ti nipātamattaṃ. <span class="bld">Tattha</span> paṭiyattesu tesu pūvesu vā manthesu vā. <span class="bld">Bhikkhunā</span>ti ettha ‘‘ākaṅkhamānenā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dvattipattā</span>ti dve vā tayo vā pattāti viggaho. <span class="bld">Pūrā</span>ti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ puṇṇā. Yathāha ‘‘mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhāya samapūre patte gahetvā’’ti (pāci. aṭṭha. 233). ‘‘Dvattipattā pūrā’’ti cettha parimāṇaṃ dassitaṃ, parimāṇaparimeyyānaṃ abhedopacārena pūvamanthā gahetabbā yathā ‘‘dve tisso taṇḍulanāḷiyo’’ti. Pūvehi vā sattūhi vāti yojanā. <span class="bld">Sattū</span>ti baddhasattuabaddhasattūnaṃ gahaṇaṃ, imināva tilādīni upalakkhitāni. Tatiyapattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhārājiyā uddhaṃ katvā pakkhittañcetaṃ <span class="bld">‘‘tato uttari’’</span>nti iminā ca gayhati. Yathāha ‘‘sace tatiyaṃ pattaṃ thūpīkataṃ gaṇhāti, pūvagaṇanāya pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 233).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1237"></a><span class="paranum">1237</span>. <span class="bld">Tattha</span> <a name="M1.0463"></a> tesu pūvesu vā manthesu vā dve ce pattapūrā laddhāti yojanā. Eko pattapūro padātabboti yojanā. <span class="bld">Ekato</span>ti ekapattapūrato na padātabboti yojanā, kiñcipi akāmā na dātabbanti attho. Yathāha ‘‘yena eko gahito, na tena kiñci akāmā dātabbaṃ. Yathāruci kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 233). Evaṃ dadantena āsanasālāya vā attano nibaddhavāsaṭṭhāne vā diṭṭhassa bhikkhusaṅghassa sādhāraṇaṃ katvā dānamantarena na mittānameva dātabbaṃ. Yathāha ‘‘yathāmittaṃ pana dātuṃ na labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1238-9"></a><span class="paranum">1238-9</span>. Apaheṇakaṃ <a name="V1.0350"></a> apātheyyaṃ dentānanti sambandho. Yathāha ‘‘na paheṇakatthāya na pātheyyatthāya paṭiyattaṃ dentī’’ti (pāci. 235). <span class="bld">Tato</span>ti paheṇakapātheyyato. <span class="bld">Vā</span>-saddena idha avuttaṃ ‘‘gamane paṭippassaddhe dentī’’ti (pāci. 235) <span class="bld">anāpattivāre</span> vuttaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Tadūnaka</span>nti tato dvattipattato ūnakaṃ. Yathāha ‘‘ūnakadvattipattapūre paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 235). Apātheyyādiatthāya paṭiyāditanti saññāya pātheyyādiṃ gaṇhantassāpi āpattiyeva acittakattā sikkhāpadassa. Attanoyeva gahaṇatthaṃ ‘‘imassa hatthe dehī’’ti vacanenāpi āpajjanato vacīkammaṃ.</p>
- <p class="centered">Kāṇamātukathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1240"></a><span class="paranum">1240</span>. <span class="bld">Aññenā</span>ti taddhitalopena niddeso, aññatarenāti attho, pavāritoti sambandho. <span class="bld">Bhojanāna</span>nti niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Pavārito</span>ti ‘‘gaṇhatha bhante yāva icchathā’ti evaṃ yāvadatthapavāraṇāya, sayañca ‘alaṃ āvuso thokaṃ thokaṃ dehī’ti evaṃ paṭikkhepapavāraṇāyā’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttappakāradvayena pavāritoti attho<a name="M1.0464"></a>. Vikappadvaye pakāradvaye pavārita-sadde vara-dhātussa patthanavāraṇatthavasenāyamattho veditabbo, ‘‘pācitti anatiritta’’nti padacchedo. <span class="bld">‘‘Anatirittaṃ bhojana’’</span>nti visesitabbamapekkhitvā <span class="bld">‘‘aññenā’’</span>ti ettha vibhattiṃ vipariṇāmetvā ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ, vakkhamāne anatirittakatabhojananiddese vuttesu pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojananti attho. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti (pāci. 236, 238) saha desitattā ekayogañāyena ‘‘khādanīyaṃ vā’’ti ca gahetabbaṃ. Pañca bhojanāni, kālikattayañca ṭhapetvā sabbaṃ yāvakālikaṃ khādanīyanti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1241"></a><span class="paranum">1241</span>. <span class="bld">Asana</span>nti ettha vippakatabhojanaṃ dissati, bhuñjamāno ce puggalo hoti, bhojanakiriyānupacchinnā vattatīti attho. <span class="bld">Bhojana</span>nti pavāraṇapahonakaodanādi hatthādīsu dissati. <span class="bld">Hatthapāso</span>ti pavāraṇapahonakaṃ bhojanaṃ dātuṃ abhiharitvā ṭhitokāso aḍḍhateyyahatthappamāṇo hotīti vuttaṃ hoti. Abhiharaṇaṃ <span class="bld">abhihāro,</span> so eva <span class="bld">abhihāratā,</span> tathā dātuṃ ṭhitassa kāyena kato abhihāro dissatīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Kāyavācāpaṭikkhepo</span>ti tathā abhihaṭe bhojane paṭiggāhakassa hatthavikārādiko kāyiko vā ‘‘ala’’ntiādiko vācasiko vā paṭikkhepo paññāyatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1242"></a><span class="paranum">1242</span>. <span class="bld">Nippapañcenā</span>ti <a name="V1.0351"></a> saha vāsanāya pahīnataṇhādipapañcattayarahitena tathāgatena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1243"></a><span class="paranum">1243</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti odanādīsu. <span class="bld">Sattanna</span>nti ‘‘sālī’’tiādinā vakkhamānānurūpānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1244"></a><span class="paranum">1244</span>. <span class="bld">Odako</span>ti <a name="M1.0465"></a> udake bhavo. <span class="bld">Etthā</span>ti pañcaṅgapavāraṇāya. <span class="bld">Ayaṃnicchayo</span>ti vakkhamānavidhippakāraṃ vinicchayaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1245"></a><span class="paranum">1245</span>. <span class="bld">Sālī</span>ti sabbasālijāti. <span class="bld">Vīhī</span>ti sabbavīhijāti. <span class="bld">Kaṅgū</span>ti setarattakāḷabhedā sabbā kaṅgujāti. <span class="bld">Varako</span> setavarako. <span class="bld">Dhaññena</span> sambhatapuññasambhārena bhagavatā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1246"></a><span class="paranum">1246</span>. <span class="bld">Tiṇa</span>nti tiṇabījameva vuttaṃ. <span class="bld">Dīpitaṃ</span> saṅgahitaṃ. <span class="bld">Varakacorako</span>ti sukhumavarako.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1248"></a><span class="paranum">1248</span>. Aṅgasampattiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘hatthenā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1249"></a><span class="paranum">1249</span>. <span class="bld">Tanū</span>ti tanukā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1250"></a><span class="paranum">1250</span>. <span class="bld">Na rakkhati</span> pavāraṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1251-2"></a><span class="paranum">1251-2</span>. <span class="bld">Dhaññarasādīnī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena dadhiādayo gahitā. <span class="bld">Āropetvā</span>ti uddhanaṃ āropetvā. <span class="bld">Phala</span>nti elāḷukādiphalaṃ. <span class="bld">Paṇṇa</span>nti sūpasākaṃ. <span class="bld">Kaḷīra</span>nti veḷuādīnaṃ kaḷīraṃ. <span class="bld">Bahūnī</span>ti tesameva visesanaṃ. <span class="bld">Tattha cā</span>ti pakkhittapaṇṇādimhi takkādike. <span class="bld">Odhiṃ dassetī</span>ti ettha ‘‘paribhogakāle’’ti seso. <span class="bld">Sañjanetī</span>ti ettha ‘‘phalādiyāgū’’ti labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1253-4"></a><span class="paranum">1253-4</span>. <span class="bld">Rase</span>ti maṃsādirase. ‘‘Yāguṃ gaṇhathā’’ti vā ‘‘yāgu’’nti vā vatvāti yojetabbā. <span class="bld">Yāgu saṅgahitā</span>ti ettha odhipaññāyanaapaññāyanavikappadvaye yāguyā samo vinicchayoti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1255"></a><span class="paranum">1255</span>. <span class="bld">Chupantī</span>ti <a name="M1.0466"></a> samphusanti. Chupa samphasseti dhātu, pakkhipantīti vuttaṃ hoti. Yathāha <a name="V1.0352"></a> ‘‘yattha macchamaṃsaṃ pakkhipantī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Sāsapamattampi macchamaṃsaṃ vā sace paññāyatīti yojanā. <span class="bld">Pavāraṇa</span>nti ettha ‘‘janetī’’ti seso. <span class="bld">Yāguyā</span>ti padaṃ paccattavasena vipariṇāmetvā yāgu janetīti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1256"></a><span class="paranum">1256</span>. <span class="bld">Saṃsaṭṭho</span>ti parissāvito na sañjanetīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1257"></a><span class="paranum">1257</span>. Sabbaso ṭhapetvāti sambandho. Maṃsādipakkhittaodanādippakaraṇāvasesato aṅgaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sabbaso’’</span>ti. Sabbaso na pavāretīti yojanā. <span class="bld">Veḷutaṇḍula</span>nti veḷuvīhīnaṃ taṇḍulaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena kandamūlaṃ saṅgahitaṃ. Yathāha ‘‘veṇutaṇḍulādīhi vā kandamūlaphalehi vā yehi kehici katabhatta’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1258"></a><span class="paranum">1258</span>. <span class="bld">Tato</span>ti sāliādito, veḷuādito ca, tato nibbattā puthukā vāti attho. <span class="bld">Tāhī</span>ti puthukāhi. <span class="bld">Suddhā</span>ti puthukādīhi amissā na pavārentīti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1259"></a><span class="paranum">1259</span>. <span class="bld">Bhaṭṭhāna</span>nti bhajjitānaṃ. Sattūhi saṅgahitaṃ <span class="bld">sattusaṅgahitaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1261"></a><span class="paranum">1261</span>. <span class="bld">Sattūnaṃ modako</span>ti sattubaddhaṃ, baddhasattūti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1263"></a><span class="paranum">1263</span>. <span class="bld">Tehevā</span>ti lājehi eva. <span class="bld">Suddhaṃ khajjakaṃ vā</span>ti vakkhamānanayena macchādīhi asammissaṃ khajjakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1264"></a><span class="paranum">1264</span>. <span class="bld">‘‘Pūrita’’</span>ntiādinā <a name="M1.0467"></a> tabbipariyāyaṃ dasseti. <span class="bld">Ta</span>nti kuṇḍakādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1266"></a><span class="paranum">1266</span>. <span class="bld">Akappiyaṃ</span> maṃsaṃ. <span class="bld">Avatthuttā</span>ti akappiyamaṃsānaṃ vāretabbattā pavāraṇāya avatthuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1267"></a><span class="paranum">1267</span>. <span class="bld">Vatthukattā</span>ti kappiyamaṃsassa pavāraṇāya vatthubhūtattā. <span class="bld">Pavāretī</span>ti ettha ‘‘khādiyamānassa ca maṃsattā’’ti seso daṭṭhabbo. Yathāha ‘‘yaṃ pana khādati, taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne <a name="V1.0353"></a> ṭhitaṃ, khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1268"></a><span class="paranum">1268</span>. <span class="bld">Kiñci kappiyabhojana</span>nti pañcasu bhojanesu yaṃ kiñci kappiyabhojanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1269"></a><span class="paranum">1269</span>. <span class="bld">Akappiyaṃ maṃsaṃ añña</span>nti akappiyamaṃsato avasesaṃ kuladūsanādivasena uppannabhojanaṃ gahitaṃ. Yathāha ‘‘kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ anesanāya uppannaṃ akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, na pavāretī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1270-1"></a><span class="paranum">1270-1</span>. Asanaṃ bhojananti aṅgadvaye vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sace ajjhohaṭa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Ajjhohaṭa</span>nti paragalagataṃ hoti. <span class="bld">‘‘Patte’’</span>ti iminā thālakādibhājanañca gahitaṃ. Katthaci bhojanaṃ natthīti yojanā. Patte, hatthe, mukhe vā yattha katthaci pañcannaṃ bhojanānaṃ kiñci na vijjati, gandhamattaṃ paññāyatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1272"></a><span class="paranum">1272</span>. <span class="bld">Ādāyā</span>ti ettha ‘‘aññatra bhuñjitu’’nti seso. ‘‘Yopi aññatra gantvā bhuñjitukāmo mukhe bhattaṃ gilitvā sesaṃ <a name="M1.0468"></a> ādāyā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 238-239) <span class="bld">mahāpaccariyaṭṭhakathāyaṃ</span> vuttavacanassa pamāṇattā āha <span class="bld">‘‘na pavāretī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1273"></a><span class="paranum">1273</span>. ‘‘Mukhe bhattaṃ gilitaṃ, hatthe bhattaṃ vighāsādassa dātukāmo, patte bhattaṃ bhikkhussa dātukāmo, sace tasmiṃ khaṇe paṭikkhipati, na pavāretī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) evamāgataṃ <span class="bld">kurundaṭṭhakathaṃ</span> saṅgahetuṃ ‘‘mukhe ca bhatta’’ntiādivacanato ca ‘‘asanassa upacchedā’’tiādinā vakkhamānāya yuttiyā asanāvasāne yujjamānattā ca imissā gāthāya ‘‘bhottukāmo’’ti pāṭhaṃ aggahetvā <span class="bld">‘‘dātukāmo’’</span>ti pāṭho gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1274"></a><span class="paranum">1274</span>. <span class="bld">‘‘Asanassa upacchedā’’</span>ti iminā tasmiṃyeva āsane yathānisinneneva kātabbe asane āsāvacchedo dīpito. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘tasmiṃ pana āsane na bhuñjitukāmo, vihāraṃ pavisitvā bhuñjitukāmo, aññassa vā dātukāmo’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). <span class="bld">Kurundaṭṭhakathāyaṃ</span> tassa vinicchayassa dassitattā <span class="bld">‘‘mahāpaññā’’</span>ti kurundaṭṭhakathācariyaṃ <a name="V1.0354"></a> sandhāyāha. <span class="bld">Kāraṇākāraṇaññuno</span>ti ‘‘pavāraṇassa idaṃ kāraṇaṃ, idaṃ akāraṇa’’nti jānantā. ‘‘Kāraṇākāraṇaññunā’’ti katthaci potthake likhanti. Tattha mahāpaññā kāraṇākāraṇaññuno ācariyā asanassa…pe… soti hi kāraṇaṃ kathayantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1275"></a><span class="paranum">1275</span>. Hatthapāsaṅge vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘gaṇhato…pe… pasārita’’</span>nti. <span class="bld">Gaṇhato</span>ti yena iriyāpathena samannāgato hutvā gaṇhāti, evaṃ gaṇhato. <span class="bld">Pacchimaṃ aṅga</span>nti dāyakena dinnassa paṭiggāhakassa yo avayavo parabhāge hoti<a name="M1.0469"></a>, taṃ ṭhānādiiriyāpathasamannāgatassa paṭiggāhakassa paṇhiādiṃ pacchimaṃ aṅgaṃ. Dadato pasāritaṃ hatthaṃ vinā purimaṃ aṅganti yojanā. <span class="bld">Pasāritaṃ hattha</span>nti ettha ‘‘dātu’’nti seso. <span class="bld">Ubhinna</span>nti ettha ‘‘antare’’ti seso. Paṭiggāhakadāyakānaṃ pacchimapurimānaṃ ubhinnaṃ aṅgānaṃ antare okāse. Aḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ hatthaṃ teyyaṃ tatiyaṃ yassāti viggaho, atirekavidatthidviratanappamāṇanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1276"></a><span class="paranum">1276</span>. Abhihāraṅge vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tasmi’’</span>ntiādi. Aḍḍhateyye <span class="bld">tasmiṃ ṭhāne</span> ṭhatvāti yojanā, dviratanavidatthipamāṇe tasmiṃ ṭhāne ṭhatvāti attho. <span class="bld">Abhihaṭa</span>nti upanītaṃ. <span class="bld">Tādisa</span>nti abhihaṭasadisaṃ, pavāraṇapahonakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataranti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1277-8"></a><span class="paranum">1277-8</span>. <span class="bld">Ādhārake vāpī</span>ti valayādipattādhārakepi. <span class="bld">Ūrūsū</span>ti dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe, aṅketi attho. <span class="bld">Āharitvā</span>ti abhiharitvā. <span class="bld">Bhattaṃ gaṇhātī</span>ti ettha ‘‘ito’’ti seso, ‘‘ito bhattaṃ gaṇhā’’ti anantare nisinno ca bhāsatīti yojanā. <span class="bld">Bhatta</span>nti upalakkhaṇaṃ, pañcasu bhojanesu yaṃ kiñcīti attho. <span class="bld">Ta</span>nti tathā gaṇhituṃ vuttabhattādibhojanaṃ. <span class="bld">Abhihārassa cā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo padapūraṇattho, evakārattho vā, abhāvā evāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1279"></a><span class="paranum">1279</span>. <span class="bld">‘‘Bhattapacchi’’</span>nti idaṃ upalakkhaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1280"></a><span class="paranum">1280</span>. <span class="bld">Dīyamāne</span>ti ettha ‘‘bhojane’’ti seso. <span class="bld">Itaro</span>ti hatthapāse nisinno. Abhihāraṅgassa abhāvā so <span class="bld">na pavārito</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1281"></a><span class="paranum">1281</span>. Paṭikkhepaṅge <a name="M1.0470"></a><a name="V1.0355"></a> vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘kāyenā’’</span>tiādi. Vācābhihārassa anaṅgattā āha <span class="bld">‘‘kāyenābhihaṭa’’</span>nti. Yathāha ‘‘vācāya abhihaṭaṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Abhihaṭabhojanaṃ paṭikkhipituṃ aṅguliyo vā hatthaṃ vā hatthagatassa kassaci calanādiṃ yaṃ kañci kāyavikāraṃ karonto, bhamuṃ ukkhipanto, kujjhitvā olokento vā kāyena paṭikkhipatīti vuccati. ‘‘Ala’’nti vā ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā ‘‘āgamehī’’ti vā ‘‘adhivāsehī’’ti vā ‘‘mā ākirā’’ti vā ‘‘apagacchāhī’’ti vā evamādikaṃ vadanto vācāya paṭikkhipatīti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1282-3"></a><span class="paranum">1282-3</span>. <span class="bld">Ākirā</span>ti etthāpi ‘‘iti cā’’ti yojetabbaṃ. Evaṃ vadantassa nivāretukāmatācitte satipi nivāraṇavacanena hontaṃ pavāraṇaṃ ākirātiādividhivacane na hotīti āha <span class="bld">‘‘na pana’nti pavāraṇā’’</span>ti. Pavāraṇā pana na atthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1284"></a><span class="paranum">1284</span>. ‘‘Rasaṃ gaṇhathā’’ti vadeti sambandho. <span class="bld">Taṃ sutvā</span>ti taṃ vacanaṃ sutvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1285"></a><span class="paranum">1285</span>. <span class="bld">‘‘Sāra’’</span>nti idaṃ vaṇṇabhaṇanamattaṃ. <span class="bld">‘‘Ida’’</span>nti sāmaññena macchamaṃsaṃ vadati, pavāraṇaṅgaṃ hoti. <span class="bld">Maccharasaṃ maṃsarasa</span>nti ettha dvandasamāsassapi sambhavato ‘‘macchaṃ, maṃsaṃ gaṇhā’’ti ca vuttaṃ hoti, tañca aṅgaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1286"></a><span class="paranum">1286</span>. ‘‘Rasaṃ gaṇhā’’ti vutte panassa vikappassa abhāvā pavāraṇassa aṅgaṃ na hoti. Tenevāha <span class="bld">‘‘atthi ca maṃsaṃ ce’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1287"></a><span class="paranum">1287</span>. <span class="bld">Muhuttaṃ</span> <a name="M1.0471"></a> <span class="bld">āgamehī</span>ti kañci kālaṃ olokehi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1288"></a><span class="paranum">1288</span>. <span class="bld">Panasādīhī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena vettaṅgādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1290"></a><span class="paranum">1290</span>. <span class="bld">Macchasūpaṃ maṃsasūpa</span>nti ettha samāsavikappā ‘‘maccharasaṃ maṃsarasa’’nti ettha viya daṭṭhabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1291"></a><span class="paranum">1291</span>. <span class="bld">Karambaka</span>nti <a name="V1.0356"></a> macchamaṃsena vā aññena vā missasseva sūpavisesassa nāmaṃ. Teneva ca ‘‘maṃsakarambakaṃ gaṇhatha, macchakarambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte nisedhena pavāraṇā hoti, ‘‘karambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte aniyatavacanattā na hoti. Kaḷīrasūpādīhi samānavinicchayabhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘eseva nayo vutto’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1292"></a><span class="paranum">1292</span>. <span class="bld">Vuttasmi</span>nti vutte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1293"></a><span class="paranum">1293</span>. <span class="bld">Yenā</span>ti bhattena. <span class="bld">Āpucchito</span>ti ‘‘gaṇhathā’’ti vutto. <span class="bld">Tassa</span> bhattassa. <span class="bld">Atthitāya</span> yāguyā vijjamānattā. <span class="bld">Iti kāraṇa</span>nti idaṃ pavāraṇakāraṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1294"></a><span class="paranum">1294</span>. ‘‘Yāgumissakaṃ gaṇhā’’ti vutte sā yāgu <span class="bld">tattha</span> tasmiṃ abhihaṭe bhājane pakkhittabhattena samā vā bahutarā vā ce hoti, <span class="bld">so</span> evaṃ vatvā abhihaṭaṃ paṭikkhepaṃ bhikkhu na pavāreti kirāti yojanā. <span class="bld">Kirā</span>ti aruciṃ sūceti. Teneva vakkhati ‘‘kāraṇaṃ pana duddasa’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1295"></a><span class="paranum">1295</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbaaṭṭhakathāsu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1296"></a><span class="paranum">1296</span>. <span class="bld">Visuṃ katvā</span>ti ekasitthampi yathā na hoti, tathā rasaṃ vā khīraṃ vā bhattato viyojetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1297"></a><span class="paranum">1297</span>. <span class="bld">Gacchantenevā</span>ti yāva bhojananiṭṭhānaṃ, tāva gacchanteneva. Yathāha ‘‘gacchantena nadipūraṃ pattenapi aṭṭhatvā naditīre <a name="M1.0472"></a> gumbaṃ parikkhipitvā vicarantena nāvaṃ vā setuṃ vā āruḷhena aṭṭhatvā vaṭṭetvā vicarantenā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1298"></a><span class="paranum">1298</span>. <span class="bld">So</span>ti gacchanto. <span class="bld">Tato</span>ti ṭhānato, gamanairiyāpathassa vikopitattāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1299"></a><span class="paranum">1299</span>. <span class="bld">Āsanaṃ</span> <a name="V1.0357"></a> <span class="bld">avicāletvā</span>ti nisajjāvasena phuṭṭhaṭṭhānaṃ acāletvā, anuṭṭhahitvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Adinnādāne viya ṭhānācāvanaṃ gahetabba’’nti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1300"></a><span class="paranum">1300</span>. <span class="bld">Tato</span>ti pavāritakālato uddhaṃ, <span class="bld">tato</span> nisinnaṭṭhānato vā. Ito, etto vā. <span class="bld">Īsakampi saṃsaritu</span>nti nisinnaṭṭhānato ito cito ca thokampi saṃsarituṃ, apagantunti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1301"></a><span class="paranum">1301</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti pīṭhakādisaṃhārime sabbasmiṃ āsane. <span class="bld">‘‘Vinayaññunā’’</span>ti iminā ‘‘sace pana naṃ saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti, vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘pīṭhakādīsupi ayameva vinicchayo’’ti vuttabhāvaṃ jānantenāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1302"></a><span class="paranum">1302</span>. <span class="bld">Nipajjitvā</span>ti ettha ‘‘parivattantena yena passena nipanno, tassa ṭhānaṃ nātikkametabba’’nti vacanato pubbasayitaṭṭhānaṃ avijahitvā sayitvāyevāti attho. <span class="bld">Tathevā</span>ti ukkuṭiko hutvāvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanakaṃ dātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 238-239) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1303"></a><span class="paranum">1303</span>. Atirittaṃ karontena sikkhunā bhājanaṃ onametvāna bhojane dassite atha ‘‘alametaṃ sabba’’nti vattabbanti <a name="M1.0473"></a> yojanā. Tattha <span class="bld">atirittaṃ karontenā</span>ti ‘‘atirittaṃ nāma kappiyakataṃ hoti, paṭiggahitakataṃ hoti, uccāritakataṃ hoti, hatthapāse kataṃ hoti, bhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘alametaṃ sabba’nti vuttaṃ hoti, gilānātirittaṃ hotī’’ti (pāci. 239) vuttesu aṭṭhasu ākāresu antaṃ vinā purimehi sattahi vinayakammākārehi atirittaṃ karontenāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atiritta’’ntiādi (pāci. aṭṭha. 238-239).</p>
- <p class="bodytext">Idha atirittaṃ kātuṃ abhihaṭabhojanaṃ kappiyañca nāma hoti, kappiyakatena siṅgiveralasuṇādivatthunā yuttatāya ca akappiyamaṃsābhāvena ca kuladūsanādīhi anuppannabhāvena ca katañca nāma hoti. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti atirittakatabhāvato evaṃ kappiyañca taṃ kataṃ cāti <span class="bld">kappiyakata</span>nti vuttaṃ hoti. Evamuparipi <span class="bld">kata</span>-saddassa attho ca samāsaviggaho ca veditabbo<a name="V1.0358"></a>. Avasiṭṭhapadesu bhikkhunā paṭiggahitaṃ <span class="bld">paṭiggahitaṃ</span> nāma. Taṃ kārāpetvā āgatena bhikkhunā thokaṃ uccāretvā, otāretvā vā dassitaṃ <span class="bld">uccāritakataṃ</span> nāma. Kappiyaṃ kārāpetumāgatassa aḍḍhateyyahatthappamāṇahatthapāsabbhantaragatena atirittakataṃ <span class="bld">‘‘hatthapāse kata’’</span>nti vuccati. Antamaso pavāraṇajanakaṃ yaṃ kiñci bhojanaṃ kusaggenāpi gahetvā bhuttattā <span class="bld">bhuttāvinā</span>. Yathāha ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ antamaso kusaggenāpi bhuttaṃ hotī’’ti. Bhuñjanto pavārito hutvā yo āsanaṃ na kopeti, so bhuttāvī pavārito ‘‘āsanā avuṭṭhito’’ti vuccati, tena kataṃ <span class="bld">‘‘bhuttāvinā…pe… avuṭṭhitena kata’’</span>nti vuttaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti vacībhedaṃ katvā <a name="M1.0474"></a> vuttaṃ <span class="bld">‘‘alametaṃ sabbanti vuttaṃ hotī’’</span>ti dassitaṃ. Ayaṃ sattavidho vinayakammākāro nāma.</p>
- <p class="bodytext">Gilānātirittakaṃ pana imissā gāthāya avuttampi anatirittasandassanatthaṃ vakkhamānāya ‘‘kata’’ntiādigāthāya ‘‘na gilānātirittañcā’’ti imassa vipariyāyato veditabbaṃ. Gilānato atirittaṃ, tassa aññadinesu bhuñjanatthāya upaṭṭhāpitampi <span class="bld">gilānātirittaṃ</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Tena bhikkhunā’’</span>ti iminā ‘‘bhuttāvinā’’ti ca ‘‘bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitenā’’ti ca vuttappakārena visiṭṭhaṃ teneva pākaṭaṃ bhikkhuṃ parāmasati, pavāraṇajanakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ appamattakampi bhuttāvinā, bhuttāvī pavāritopi hutvā āsanā avuṭṭhitena vā bhikkhunāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Onamitvāna bhājane</span>ti ettha ‘‘dassite bhojane’’ti seso, ‘‘athā’’ti iminā sambandho. Kappiyakaraṇārahāni siṅgiverādīni kappiyaṃ kāretvā paṭiggahāpetvā āgantvā hatthapāsabbhantare patvā atirittaṃ kārāpentena bhikkhunā bhājanaṃ thokaṃ onāmetvā uccāretvā dassitakālānantarāti vuttaṃ hoti. Uttari kātabbaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ala’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext">Ettāvatā <span class="bld">‘‘tena bhikkhunā’’</span>ti iminā ‘‘bhuttāvinā kataṃ, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kata’’nti aṅgadvayaṃ saṅgahitaṃ. <span class="bld">‘‘Onametvāna bhājana’’</span>nti iminā ‘‘uccāritakataṃ hotī’’ti idaṃ saṅgahitaṃ. ‘‘Kappiyakataṃ, paṭiggahitakataṃ, hatthapāsekata’’nti idaṃ tayaṃ anantariyavācinā <span class="bld">atha</span>-saddena saṅgahitaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti idaṃ panettha sarūpeneva dassitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1304"></a><span class="paranum">1304</span>. Patte <a name="M1.0475"></a><a name="V1.0359"></a> ṭhitabhojanameva atirittaṃ kātabbanti natthi, pacchiādīsu yattha katthaci bhājane ṭhitampi kātabbanti dassetumāha <span class="bld">‘‘kappiyaṃ panā’’</span>ti. <span class="bld">Kuṇḍe</span>ti bhaṇḍukkhaliyaṃ. <span class="bld">Bhājane</span>ti yaṃ kiñci bhājanaṃ gahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1305"></a><span class="paranum">1305</span>. <span class="bld">Eta</span>nti atirittakataṃ etaṃ bhojanaṃ. Taṃ ekameva ṭhapetvāti yojanā. ‘‘Vaṭṭatevā’’ti vuttepi abbhaṅgādīnamatthāyāti gaṇheyyunti āha <span class="bld">‘‘bhuñjitabba’’</span>nti, tamekaṃ vinā parehi paribhuñjitabbanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1306-7"></a><span class="paranum">1306-7</span>. <span class="bld">Kappiyaṃ kāretvā</span>ti atirittaṃ kāretvā. <span class="bld">Ākiranti ce</span>ti yadi pakkhipanti. Puna tathā atirittaṃ kāretvā bhuñjitabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Taṃ kena atirittaṃ kātabbanti āha <span class="bld">‘‘yenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Ta</span>nti atirittakataṃ bhojanaṃ. <span class="bld">Yena akata</span>nti yena bhikkhunā paṭhamaṃ atirittaṃ na kataṃ, tena kātabbanti sambandho. Yathāha ‘‘yena akatanti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ, tena kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 238-239). Yaṃ vā akataṃ, taṃ visuṃ tena vā kātabbanti yojanā. <span class="bld">Yaṃ vā akata</span>nti tasmiṃ atirittakatabhojane apakkhittaṃ yaṃ bhojanaṃ atirittaṃ na kataṃ. <span class="bld">Taṃ visuṃ tena vā kātabba</span>nti pacchā pakkhittaṃ bhojanaṃ atirittaṃ katena yathā amissaṃ hoti, tathā aññassa bhājanassa gahaṇavasena visuṃ kāretvā tena paṭhamaṃ katātirittenāpi atirittaṃ kātabbaṃ. Yathāha – ‘‘yañca akatanti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, tenāpi yaṃ akataṃ, taṃ kātabbaṃ. Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati. Tattha hi kariyamānaṃ paṭhamaṃ katena saddhiṃ kataṃ hoti, tasmā aññasmiṃ bhājane kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1308"></a><span class="paranum">1308</span>. <span class="bld">Akappiyādīhi</span> <a name="M1.0476"></a> <span class="bld">sattahī</span>ti ‘‘anatirittaṃ nāma akappiyakataṃ hoti, appaṭiggahitakataṃ hoti, anuccāritakataṃ hoti, ahatthapāse kataṃ hoti, abhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā ca pavāritena āsanā vuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘alametaṃ sabba’nti avuttaṃ hotī’’ti (pāci. 239) vuttehi sattahi vinayakammākārehi. Atirittaṃ katanti yojanā. ‘‘Hoti anatirittaka’’nti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1309"></a><span class="paranum">1309</span>. Upakaṭṭhavelāyapi <a name="V1.0360"></a> atirittaṃ karontena ‘‘ahaṃ pātova bhuñji’’nti vā ‘‘thokaṃ paribhuñji’’nti vā acintetvā kātabbanti dassetumāha <span class="bld">‘‘yopī’’</span>tiādi. <span class="bld">Upakaṭṭhūpanītampī</span>ti upakaṭṭhavelāya upanītampi bhojanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1310"></a><span class="paranum">1310</span>. <span class="bld">Yāmādikālika</span>nti yāmasattāhayāvajīvikakālikaṃ. <span class="bld">Anāmissa</span>nti āmisena amissaṃ. <span class="bld">Taṃ</span> yāmādikālikaṃ paribhuñjatoti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1312"></a><span class="paranum">1312</span>. Gilānassa bhuttātirittaṃ viya kadāci bhuñjissatīti uddissa ṭhapitampi gilānātirittaṃ nāmāti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 238-239 atthato samānaṃ) vuttaṃ. ‘‘Vihārādīsu gilānassa pāpuṇanakoṭṭhāsampi gilānātirittaṃ nāmā’’ti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1313"></a><span class="paranum">1313</span>. <span class="bld">Kathinenā</span>ti paṭhamakathinena.</p>
- <p class="centered">Paṭhamapavāraṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1314"></a><span class="paranum">1314</span>. <span class="bld">Anatirittenā</span>ti ettha ‘‘khādanīyena vā bhojanīyena vā’’ti seso. Ettha <span class="bld">‘‘khādanīyaṃ</span> nāma pañcabhojanāni yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesa’’nti <a name="M1.0477"></a> (pāci. 239) vuttaṃ pañcabhojanato aññaṃ sabbaṃ yāvakālikaṃ khādanīyaṃ nāma. ‘‘Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni odano kummāso sattu maccho maṃsa’’nti (pāci. 239) vuttaṃ. Ettha vinicchayo anantarasikkhāpade vutto. <span class="bld">Pavāreyyā</span>ti ettha ‘‘abhihaṭṭhu’’nti seso. <span class="bld">Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyā</span>ti abhiharitvā ‘‘handa bhikkhu yāvatakaṃ icchasi, tāvatakaṃ gahetvā khāda vā bhuñja vā’’ti evaṃ pavāreyya. <span class="bld">‘‘Pavārita’’</span>ntipadaṃ vuttatthameva. <span class="bld">Jāna</span>nti sutvā vā disvā vā tassa pavāritabhāvaṃ jānanto. <span class="bld">Āsādanāpekkho</span>ti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno. <span class="bld">Bhutte</span>ti tassa payogena itarena bhuñjitvā pariyosāpite. <span class="bld">Tassā</span>ti yo tassa pavāritabhāvaṃ ñatvā ‘‘bhuñjā’’ti niyojesi, tassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1315-6"></a><span class="paranum">1315-6</span>. Ekassa bhuñjanena aññassa pācitti hotīti kathametanti āsaṅkāya tathā vuttattā pariharitumāha <span class="bld">‘‘dukkaṭaṃ…pe… dassita’’</span>nti. <span class="bld">Itarassa gahaṇe</span>ti pavāritabhikkhuno bhuñjanatthāya <a name="V1.0361"></a> paṭiggahaṇe. <span class="bld">Ajjhohārapayogesu cā</span>ti etthāpi ‘‘itarassā’’ti sambandho. <span class="bld">Sabbaṃ</span> dukkaṭaṃ, pācittiyañca. <span class="bld">Dassita</span>nti ‘‘abhiharati, āpatti dukkaṭassa. Tassa vacanena ‘khādissāmi bhuñjissāmī’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Bhojanapariyosāne āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 244) desitaṃ bhagavatāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1317"></a><span class="paranum">1317</span>. <span class="bld">Ubhayatthāpi vimatissā</span>ti pavārite ca apavārite ca vimatissa. <span class="bld">Dukkaṭaṃ paridīpita</span>nti ‘‘pavārite vematiko. Appavārite vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 245) desitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1318"></a><span class="paranum">1318</span>. <span class="bld">Kārāpetvā</span>ti <a name="M1.0478"></a> ettha ‘‘bhuñjāhī’’ti seso. <span class="bld">Aññassatthāyā</span>ti ettha ‘‘abhiharanto gacchāhī’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1319"></a><span class="paranum">1319</span>. <span class="bld">Omasavādatulyāvā</span>ti idaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ sandhāyāha.</p>
- <p class="centered">Dutiyapavāraṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1320"></a><span class="paranum">1320</span>. <span class="bld">Khādanīyaṃ vā</span>ti pañca bhojanāni ca kālikattayañca vinā avasesesu yaṃ kiñci vā. <span class="bld">Bhojanīyaṃ vā</span>ti pañcasu bhojanesu aññatarampi. <span class="bld">Vikāle</span>ti vigate kāle. Kālo nāma aruṇuggamanato yāva majjhantikā, tadañño vikālo. Yathāha ‘‘vikālo nāma majjhantike vītivatte yāva aruṇuggamanā’’ti (pāci. 249). Ṭhitamajjhantikopi kāleyeva saṅgayhati. Yathāha ‘‘ṭhitamajjhantikopi kālasaṅgahaṃ gacchati. Tato paṭṭhāya pana khādituṃ vā bhuñjituṃ vā na sakkā, sahasā pivituṃ pana sakkā bhaveyya. Kukkuccakena pana na kātabbaṃ. Kālaparicchedajānanatthañca kālatthambho yojetabbo, kālabbhantareva bhattakiccaṃ kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 248-249). <span class="bld">Dosa</span>nti pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1321"></a><span class="paranum">1321</span>. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti ettha bhojanīyassa pavāraṇasikkhāpade dassitasarūpattā khādanīyaṃ tāva sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘yamāmisagata’’</span>ntiādi. <span class="bld">Etthā</span>ti etesu <a name="V1.0362"></a> khādanīyabhojanīyesu. Yaṃ pana vanamūlaphalādikaṃ <span class="bld">āmisagataṃ</span> āmise yāvakālike pariyāpannaṃ, taṃ khādanīyanti yojanā. <span class="bld">Kālikesvasamohattha</span>nti ettha <a name="M1.0479"></a> gāthābandhavasena ma-kāralopo, asammohatthanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ida</span>nti vakkhamānaṃ sandhāyāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1322"></a><span class="paranum">1322</span>. <span class="bld">Mūla</span>nti yaṃ kiñci rukkhalatānaṃ mūlaṃ. <span class="bld">Kanda</span>nti rukkhalatānameva kandaṃ. <span class="bld">Muḷāla</span>nti padumagacchamūlakandaṃ. <span class="bld">Matthaka</span>nti tālanāḷikerādīnaṃ matthakaṃ, veḷukaḷīrapallavaṅkurānañca ettheva saṅgaho. <span class="bld">Khandhaka</span>nti ucchuādikhandhakaṃ. <span class="bld">Taca</span>nti challi. <span class="bld">Patta</span>nti paṇṇaṃ. <span class="bld">Puppha</span>nti kusumaṃ. <span class="bld">Phala</span>nti rukkhalatādīnaṃ phalaṃ. <span class="bld">Aṭṭhī</span>ti rukkhalatādibījaṃ. <span class="bld">Piṭṭha</span>nti dhaññādipiṭṭhaṃ. <span class="bld">Niyyāsa</span>nti silesaṃ. ‘‘Khādanīya’’nti sabbattha pakaraṇato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1323"></a><span class="paranum">1323</span>. Evaṃ khādanīyānaṃ mātikaṃ nikkhipitvā te sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘mūlakhādanīyādīna’’</span>ntiādi. Tattha rukkhamūlameva khādanīyaṃ, taṃ ādi yesanti viggaho. <span class="bld">Mukhamattanidassanaṃ nibodhathā</span>ti ettha ‘‘mayā kariyamāna’’nti seso. <span class="bld">Mukhamatta</span>nti pavesadvāramattaṃ, niravasesato dassane papañcabhīrukānaṃ pubbe bhayaṃ hotīti saṅkhepato khādanīyāni dassissanti vuttaṃ hoti. Tathā dassane payojanamāha <span class="bld">‘‘nāmatthesu bhikkhūnaṃ pāṭavatthāyā’’</span>ti, mūlakhādanīyādīnaṃ nāmesu ca tadatthesu ca bhikkhūnaṃ pāṭavuppādanatthanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1324-5"></a><span class="paranum">1324-5</span>. Mūlakamūlādīni upadesatoyeva veditabbāni. Na hi tāni pariyāyantarena vuccamānānipi sakkā viññātuṃ. Pariyāyantarenapi hi vuccamāne taṃ taṃ nāmaṃ ajānantānaṃ sammohoyeva siyā, tasmā tattha na kiñci vakkhāma. <span class="bld">Sākāna</span>nti sūpeyyapaṇṇānaṃ. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. <span class="bld">Āhārattha</span>nti āhārena kattabbapayojanaṃ, āhārakiccanti vuttaṃ hoti. ‘‘Āmisattha’’ntipi likhanti. <span class="bld">Pharantī</span>ti vitthārenti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1326"></a><span class="paranum">1326</span>. <span class="bld">Jaraṭṭha</span>nti <a name="M1.0480"></a> purāṇakandaṃ. Yaṃ taṃ jaraṭṭhanti sambandho. Sesānaṃ jaraṭṭhaṃ yāvakālikanti yojanā. <span class="bld">Sesāna</span>nti mūlakādīni vuttāni. Yathāha ‘‘mūlakakhārakajajjharīmūlānaṃ pana jaraṭṭhānipi āmisagatikānevā’’ti (pāci. aṭṭha. 248-249).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1331"></a><span class="paranum">1331</span>. <span class="bld">Dhoto</span>ti nibbattitapiṭṭho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1332"></a><span class="paranum">1332</span>. Adhoto <a name="V1.0363"></a> khīravalliyā kandoti yojanā. <span class="bld">Vākyapathātītā</span>ti ‘‘asuko vā asuko vā’’ti vatvā pariyantaṃ pāpetuṃ asakkuṇeyyattā vacanapathātītā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1333"></a><span class="paranum">1333</span>. <span class="bld">Puṇḍarīkaṃ</span> setaṃ. <span class="bld">Padumaṃ</span> rattaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1334"></a><span class="paranum">1334</span>. <span class="bld">Sambhavaṃ</span> jātaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1338"></a><span class="paranum">1338</span>. <span class="bld">Jaraṭṭhabundo</span>ti kandassa heṭṭhā atīva pariṇataṭṭhānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1339"></a><span class="paranum">1339</span>. <span class="bld">Pathaviyaṃ gato</span>ti antopathaviyaṃ gato, pathaviyaṃ nimujjitvā gatataruṇadaṇḍoti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1340"></a><span class="paranum">1340</span>. Evaṃ antobhūmiyaṃ gato. ‘‘Paṇṇadaṇḍo uppalādīna’’nti padacchedo. <span class="bld">Sabbo</span>ti taruṇopi pariṇatopi. Uppalādīnaṃ, padumajātiyā ca sabbo paṇṇadaṇḍo yāvakālikoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1345"></a><span class="paranum">1345</span>. <span class="bld">Pattakhādanīyaṃnāmā</span>ti pattasaṅkhātaṃ khādanīyaṃ nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1348"></a><span class="paranum">1348</span>. <span class="bld">Mūlakādīna</span>nti ‘‘mūlakaṃ khārakañcevā’’tiādikāya gāthāya vuttamūlakādīnaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1349"></a><span class="paranum">1349</span>. <span class="bld">Kaṇṇikā</span>ti padumakaṇṇikā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1360"></a><span class="paranum">1360</span>. <span class="bld">Ketakādīna</span>nti <a name="M1.0481"></a> ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena timbarusakaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Tālaphalaṭṭhī</span>ti taruṇaphalānaṃ aṭṭhi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1361"></a><span class="paranum">1361</span>. <span class="bld">‘‘Punnāgamadhukaṭṭhīnī’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘punnāgamadhukaṭṭhicā’’</span>ti ca potthakesu ubhayathā pāṭho dissati, attho pana ekoyeva. ‘‘Selu aṭṭhī’’ti padacchedo. <span class="bld">Anāmise</span>ti yāvajīvike.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1363"></a><span class="paranum">1363</span>. <span class="bld">Dhotaṃ</span> <a name="V1.0364"></a> <span class="bld">tālapiṭṭha</span>nti tālaphegguṃ koṭṭetvā udake madditvā parissāvetvā kalale bhājanatalaṃ otiṇṇe pasannodakaṃ apanetvā gahitatālapiṭṭhanti vuttaṃ hoti. Tathā khīravalliyā piṭṭhanti yojanā, tatheva koṭṭetvā parissāvetvā gahitakhīravalliyā piṭṭhanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1364"></a><span class="paranum">1364</span>. <span class="bld">Adhotaṃ</span> vuttavipariyāyato gahetabbaṃ. ‘‘Āhāratthamasādhentaṃ, sabbaṃ taṃ yāvajīvika’’nti vacanato tesu tesu janapadesu manussānaṃ āhārakiccaṃ akarontaṃ mūlādi yāvajīvikaṃ, tadaññaṃ yāvakālikanti saṅkhepalakkhaṇaṃ kātabbanti.</p>
- <p class="centered">Vikālabhojanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1369"></a><span class="paranum">1369</span>. <span class="bld">Bhojanaṃ sannidhiṃ katvā khādanaṃ vā</span>ti ettha bhojanakhādanīyāni yathāvuttabhedasarūpāneva. <span class="bld">Sannidhiṃ katvā</span>ti paṭiggahetvā ekarattampi atikkāmetvā, sannidahitvāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘paṭiggahetvā ekarattampi vītināmitassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 253). Tadeva vakkhati ‘‘saya’’ntiādinā. <span class="bld">Khādana</span>nti kammasādhanoyaṃ, ‘‘khajja’’nti iminā samānattho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1371"></a><span class="paranum">1371</span>. ‘‘Sannidhiṃ <a name="M1.0482"></a> katvā’’ti ettha niddesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘saya’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1372"></a><span class="paranum">1372</span>. ‘‘Taṃ na vaṭṭatī’’ti ettha atthaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tato’’</span>tiādi. <span class="bld">Tato</span>ti sannidhikatabhojanato. <span class="bld">Suddhacittenā</span>ti savāsanasakalakilesappahānato nimmalacittena. <span class="bld">Tādinā</span>ti aṭṭhasu lokadhammesu nibbikārabhāvena tādinā. Atha vā yādisā purimakā sammāsambuddhā rūpārūpaguṇehi ahesuṃ, tādisena bhagavatā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1373"></a><span class="paranum">1373</span>. Odanādīsu pañcasu bhojanesu tāva akappiyamaṃsena sannidhivasena pācittiyañca āpattivisesañca dassetumāha <span class="bld">‘‘akappiyesū’’</span>tiādi. <span class="bld">Pācittī</span>ti sannidhipācittiyamāha. <span class="bld">Itare</span>ti sīhādimaṃsamhi. Dukkaṭena saha pācittīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1374"></a><span class="paranum">1374</span>. <span class="bld">Yāmakālikasaṅkhātaṃ paribhuñjato</span>ti ettha ‘‘sannidhiṃ katvā’’ti adhikārato labbhati<a name="V1.0365"></a>. ‘‘Dukkaṭena sahā’’ti avatvā <span class="bld">‘‘pācittī’’</span>ti vuttattā sati paccaye paribhuñjatoti gahetabbaṃ. Yathāha ‘‘yāmakālikaṃ sati paccaye ajjhohārato pācittiyaṃ. Āhāratthāya ajjhohārato dukkaṭena saddhiṃ pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 253).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1375"></a><span class="paranum">1375</span>. Annanti etthāpi ‘‘sannidhikata’’nti idaṃ pure viya labbhati, <span class="bld">‘‘pakati’’</span>nti idaṃ ‘‘anna’’nti etassa visesanaṃ, manussamaṃsādīhi asammissaṃ nātirittakataṃ annamattanti attho. <span class="bld">Pācittiyadvaya</span>nti anatirittapaccayā ca sannidhipaccayā ca dve pācittiyāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1376"></a><span class="paranum">1376</span>. ‘‘Dve<a name="M1.0483"></a>, dvaya’’nti ubhayatthāpi ayamevattho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1377"></a><span class="paranum">1377</span>. <span class="bld">Sāmisena mukhena dve</span>ti ettha ‘‘pañca bhojanāni yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāmā’’ti (pāci. 254) vuttattā khādanīyāsaṅgahitena yāmakālikena ca tena sammissattā sannidhināmena mukhagataāmisamūlakena ca sannidhipācittiyāni dve hontīti attho. <span class="bld">Sāmisena mukhenā</span>ti upalakkhaṇattā yathākathañci āmise missībhūte ettakā āpattiyoti daṭṭhabbaṃ. Nirāmisaṃ yāmakālikaṃ bhuñjato ekameva pācittiyanti yojanā, yena kenaci ākārena asammissaṃ yāmakālikaṃ paribhuñjato ekameva pācittiyaṃ hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1378"></a><span class="paranum">1378</span>. <span class="bld">Tamevā</span>ti sannihitameva kālikaṃ. <span class="bld">Tesu dvīsu vikappesū</span>ti sāmisanirāmisavikappadvaye. <span class="bld">Kevalaṃ dukkaṭaṃ vaḍḍhatī</span>ti paṭhamavikappe dvīhi pācittiyehi saddhiṃ dukkaṭaṃ, dutiyavikappe pācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1379"></a><span class="paranum">1379</span>. <span class="bld">Suddha</span>nti ettha ‘‘sannidhikataṃ bhojana’’nti seso. Idaṃ ‘‘pakatibhojane’’ti (pāci. aṭṭha. 253) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ,</span> idha ca ‘‘na doso yāmakālike’’ti yāmakālikassa visuṃ vakkhamānattā viññāyati, akappiyamaṃsayāmakālikehi amissaṃ bhojananti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1380"></a><span class="paranum">1380</span>. <span class="bld">Maṃse</span>ti ettha ‘‘akappiye’’ti idaṃ thullaccayādivacaneneva labbhati. <span class="bld">Vaḍḍhatī</span>ti pubbe vuttehi pācittiyadvayehi saddhiṃ manussamaṃse thullaccayañca sīhādimaṃse dukkaṭañca vaḍḍhati. Manussamaṃse <a name="V1.0366"></a> ca <span class="bld">sese</span> sīhamaṃsādike akappiyamaṃse ca yathānukkamato <a name="M1.0484"></a> thullaccayañceva dukkaṭañcāti dvayaṃ vaḍḍhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1381"></a><span class="paranum">1381</span>. <span class="bld">Anatirittampi</span> bhojanaṃ vikāle paribhuñjato bhikkhuno tannimittako doso yathāvuttesu <span class="bld">sabbavikappesu</span> natthīti yojanā. ‘‘Vikāla…pe… kālike’’ti yāmakālikassa visuṃ vakkhamānattā ca atirittakārāpanañca bhojaneyeva sambhavatīti <span class="bld">anatiritta</span>nti ettha ‘‘nihitabhojana’’nti seso. ‘‘Anatirittapaccayā pana vikāle sabbavikappesu anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 253) aṭṭhakathāvacanato <span class="bld">doso</span>ti anatirittapaccayā pācittiyamāha. Teneva vakkhati <span class="bld">‘‘tannimittako’’</span>ti, anatirittanimittakoti attho. <span class="bld">Sabbavikappesū</span>ti ‘‘suddhaṃ vā manussamaṃsamissaṃ vā sīhādimaṃsamissaṃ vā yāmakālikamissaṃ vā’’ti sabbesu vikappesu. <span class="bld">‘‘Tannimittako’’</span>ti vacaneneva vāritavikālādinimittassa dosassa sambhavaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1382-3"></a><span class="paranum">1382-3</span>. <span class="bld">Vikālapaccayā vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena ‘‘anatirittapaccayā’’ti idaṃ samuccitaṃ. <span class="bld">Api</span>-saddo ‘‘yāmakālikepī’’ti yojetabbo. Sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ āhārasseva atthāya paṭiggaṇhato gahaṇe, yathāvuttassa sattāhakālikayāvajīvikabhedena <span class="bld">duvidhassa tu</span> ajjhohārapayogesu nirāmise vā dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Tu</span>-saddo eva-kārattho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1384"></a><span class="paranum">1384</span>. <span class="bld">Athā</span>ti vākyārambhe nipāto. <span class="bld">Āmisasaṃsaṭṭhaṃ</span> sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ vāti yojanā. <span class="bld">Gahetvā</span>ti paṭiggahetvā. <span class="bld">Ṭhapita</span>nti aruṇaṃ atikkāmetvā ṭhapitaṃ. <span class="bld">Pācittī</span>ti sannidhipācitti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1385"></a><span class="paranum">1385</span>. <span class="bld">Kālo</span>ti <a name="M1.0485"></a> aruṇuggamanādimajjhantikāvasāno kālo. <span class="bld">Yāmo</span>ti majjhantikādidutiyaaruṇuggamanāvasāno. Taṃ taṃ kālaṃ kālikaṃ atikkāmayato tu dosoti yojanā. <span class="bld">Tu</span>-saddo evakārattho. <span class="bld">Taṃ</span> vā <span class="bld">kālika</span>nti yathākkamaṃ yāvakālikaṃ yāmakālikaṃ sattāhakālikanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1386"></a><span class="paranum">1386</span>. Yāvakālikaṃ attanā sambhinnāni itarāni <span class="bld">tīṇi</span> kālikāni attanoyeva sabhāvaṃ upanetīti yojanā. Sako bhāvo <span class="bld">sabhāvo,</span> taṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1387-8"></a><span class="paranum">1387-8</span>. <span class="bld">Evameva</span> <a name="V1.0367"></a> <span class="bld">viniddise</span>ti ‘‘purimaṃ purimaṃ kālikaṃ attanā sammissaṃ pacchimaṃ pacchimaṃ attano sabhāvameva gāhāpetī’’ti katheyyāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Imesū</span>tiādīsu niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Antovutthaṃ hotī</span>ti akappiyakuṭiyaṃ ṭhapetvā aruṇuṭṭhāpanena antovutthaṃ nāma hoti. <span class="bld">Sannidhi ca hotī</span>ti paṭiggahetvā paṭiggahaṇaṃ avijahitvā aruṇuṭṭhāpanena sannidhi ca nāma hoti. Potthakesu <span class="bld">‘‘sannidhi’’</span>nti sānunāsiko pāṭho dissati, ‘‘hotī’’ti kiriyāya sambandhattā <span class="bld">sannidhi</span>-saddo paṭhamekavacanantoti anunāsiko āgamasandhijoti veditabbo. <span class="bld">Ubhayampī</span>ti yathāvuttaṃ antovutthaṃ, sannidhi cāti ubhayampi. <span class="bld">Na hotevā</span>ti purimakālikadvayena amissaṃ na hoteva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1389"></a><span class="paranum">1389</span>. Kappiyakuṭināmena akataṃ, asammataṃ, apariggahaṃ, pākārādīhi parikkhittaṃ senāsanaṃ <span class="bld">akappiyakuṭi nāmā</span>ti saṅkhepato gahetabbaṃ. <span class="bld">Antadvayenā</span>ti sattāhakālikayāvajīvikena, sahatthe karaṇavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Missita’’</span>nti seso. <span class="bld">Gahita</span>nti paṭiggahitaṃ. <span class="bld">Taṃ pubbaṃ dvaya</span>nti yāvakālikayāmakālikadvayaṃ. Purimakālikadvaye yaṃ kiñci tadahupaṭiggahitampi <a name="M1.0486"></a> akappiyakuṭiyāyeva ṭhapetvā aruṇaṃ uṭṭhāpitena pacchimakālikadvaye yena kenaci sammissaṃ antovutthaṃ nāma hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1390"></a><span class="paranum">1390</span>. Antovutthena pacchimakālikadvayena saṃsaṭṭhaṃ yadidaṃ purimakālikadvayaṃ, ayaṃ mukhasannidhi nāma hotīti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 295 atthato samānaṃ) vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana antovutthaṃ hoti, na kappati iti daḷhaṃ katvā vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">‘‘mukhasannidhī’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘antovuttha’’</span>nti ca nāmamattameva nānākaraṇaṃ, soyevatthoti ubhinnaṃ aṭṭhakathāvacanānaṃ anatthantaratā veditabbā. Tathā hi <span class="bld">mukha</span>-saddo <span class="bld">anto</span>-saddapariyāyo, <span class="bld">sannidhi</span>-saddo parivuttha-saddapariyāyo. Mukhe sannidhi mukhasannidhīti kammasādhanaṃ. Bahi sannidhinivattanatthaṃ aṭṭhakathāsu <span class="bld">mukha</span>-ggahaṇaṃ, <span class="bld">anto</span>-gahaṇañca kataṃ. <span class="bld">Bahī</span>ti ca paṭiggahetvā akappiyakuṭiyā bahi yattha katthaci parivutthaṃ pacchimakālikadvayaṃ purimena kālikadvayena saṃsaṭṭhaṃ adhippetaṃ. Mukhasannidhiantovutthapadānaṃ anatthantarabhāvo <span class="bld">samantapāsādikāyaṃ</span> vutto.</p>
- <p class="bodytext">Yathāha <a name="V1.0368"></a> ‘‘sāmaṇero bhikkhussa taṇḍulādikaṃ āmisaṃ āharitvā kappiyakuṭiyaṃ nikkhipitvā punadivase pacitvā deti, antovutthaṃ na hoti. Tattha akappiyakuṭiyaṃ nikkhittasappiādīsu yaṃ kiñci pakkhipitvā deti, mukhasannidhi nāma hoti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘antovutthaṃ hotī’ti vuttaṃ, tattha nāmamattameva nānākaraṇa’’nti (mahāva. aṭṭha. 295). <span class="bld">Nissandehe</span> pana aññathā vutto viya viññāyati, tatthapi ayameva nayo veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1391"></a><span class="paranum">1391</span>. <span class="bld">Na</span> <a name="M1.0487"></a> <span class="bld">doso</span>ti sannidhidoso na hoti. <span class="bld">Nidahitvā</span>ti paṭiggahetvā paṭiggahaṇaṃ avijahitvā sakasakakālabbhantareyeva nidahitvā. Ettha ca heṭṭhimantato sannidhiṃ dassetuṃ ‘‘pattaṃ dhovitvā puna tattha acchodakaṃ vā āsiñcitvā aṅguliyā vā ghaṃsitvā nisnehabhāvo jānitabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 253) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Etena nirapekkhena paṭiggahaṇaṃ avissajjetvāva sayaṃ vā aññena vā tucchaṃ katvāna sammā dhovitvā niṭṭhāpite patte laggampi avijahitapaṭiggahitameva hotīti tattha āpatti vuttāti <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ. Etena nirapekkhena paṭiggahaṇe vissaṭṭhe tādisepi patte doso natthīti siddhaṃ.</p>
- <p class="centered">Sannidhikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1393"></a><span class="paranum">1393</span>. <span class="bld">Paṇītāni bhojanānī</span>ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘seyyathidaṃ? Sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ maccho maṃsaṃ khīraṃ dadhī’’ti (pāci. 259) uddisitvā –</p>
- <p class="indent">‘‘Sappi nāma gosappi vā ajikāsappi vā mahiṃsasappi vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi. Navanītaṃ nāma tesaññeva navanītaṃ. Telaṃ nāma tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍakatelaṃ vasātelaṃ. Madhu nāma makkhikāmadhu. Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattaṃ. Maccho nāma odako vuccati. Maṃsaṃ nāma yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ maṃsaṃ. Khīraṃ nāma gokhīraṃ vā ajikākhīraṃ vā mahiṃsakhīraṃ vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ khīraṃ. Dadhi nāma tesaññeva dadhī’’ti (pāci. 260) –</p>
- <p class="unindented">Niddiṭṭhāni nava paṇītabhojanānīti attho. <span class="bld">Agilāno</span>ti ‘‘agilāno nāma yassa vinā paṇītabhojanāni <a name="V1.0369"></a> phāsu <a name="M1.0488"></a> hotī’’ti (pāci. 260) vutto. <span class="bld">Agilāno</span>ti ettha ‘‘hutvā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1394"></a><span class="paranum">1394</span>. <span class="bld">Sappinā dehī</span>tiādi viññāpanappakāro. <span class="bld">Sappibhatta</span>nti ettha kiñcāpi sappisaṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ, sappi ca bhattañca sappibhattanti viññāyati, <span class="bld">aṭṭhakathāsu</span> pana ‘‘sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthī’’ti (pāci. aṭṭha. 259) kāraṇaṃ vatvā dukkaṭasseva daḷhataraṃ katvā vuttattā na sakkā aññaṃ vattuṃ. <span class="bld">Aṭṭhakathācariyā</span> eva hi īdisesu ṭhānesu pamāṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1395"></a><span class="paranum">1395</span>. <span class="bld">Pācitti pariyāputā</span>ti ‘‘ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 260) evaṃ ajjhohāragaṇanāya pācitti vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1396"></a><span class="paranum">1396</span>. <span class="bld">Suddhānī</span>ti annena amissāni. <span class="bld">Sekhiyesū</span>ti sikkhākaraṇīye vuttanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1397"></a><span class="paranum">1397</span>. Yasmā suddhānaṃ paṇītabhojanānaṃ viññāpetvā paribhuñjanaṃ dukkaṭavisayaṃ, <span class="bld">tasmā. Sattadhaññamaya</span>nti sāliādīnaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa vikārabhūtaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1398"></a><span class="paranum">1398</span>. Sace dadātīti yojanā. <span class="bld">Visaṅketa</span>nti anāpatti hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1399"></a><span class="paranum">1399</span>. Deti ceti sambandho. <span class="bld">Aññatarenā</span>ti sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Bhatta’’nti adhikārato labbhati. <span class="bld">Assa</span> bhikkhussa. <span class="bld">Visaṅketa</span>nti aññaṃ yācitassa aññassa dinnattā saṅketassa virādhanena anāpattīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1400"></a><span class="paranum">1400</span>. <span class="bld">Yena yena hī</span>ti etthāpi tatheva karaṇavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Viññatta’’</span>nti idaṃ adhikatassa ‘‘bhatta’’nti etassa visesanaṃ. <span class="bld">Yena</span> <a name="M1.0489"></a> <span class="bld">yenā</span>ti aniyamena paṇītena. Tena sappiādi visuṃ visuṃ gahitameva, sappiādīnaṃ gosappiādibhedo ca saṅgahito. <span class="bld">Tasmiṃ laddhepī</span>ti yāciteyeva laddhe sati. Tassa tassa mūlepi laddheti vicchāvasena yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Sappinā bhattaṃ dehī’’ti sāmaññena viññāpentassa tameva vā ‘‘iminā <a name="V1.0370"></a> sappiṃ katvā gaṇhathā’’ti navanītādīsu aññataraṃ vā dhenuṃ vā mūlaṃ vā deti ce, ‘‘gosappinā bhattaṃ dehī’’ti visesayuttaṃ katvā viññāpentassa tameva vā gonavanītādīni vā gāviṃ vā ‘‘idaṃ datvā sappiṃ gaṇhathā’’ti mūlaṃ vā sace deti, visaṅketaṃ na hoti, yathāvatthukameva āpattiṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Na aññathā</span>ti sappiṃ yācitavato ‘‘imaṃ gahetvā sappiṃ katvā gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘sappi natthi, idaṃ gaṇhathā’’ti vatvā vā tuṇhībhūtena vā navanītādīsu kismiñci dinne visesaviññāpakassa tadaññadānepi visaṅketameva hotīti attho. Pāḷiyā anāgatepi dinne visaṅketameva hoti. ‘‘Sace pana aññaṃ pāḷiyā āgataṃ vā anāgataṃ vā deti, visaṅketa’’nti (pāci. aṭṭha. 259) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1401"></a><span class="paranum">1401</span>. <span class="bld">Pāḷiya</span>nti pubbe dassitaṃ ‘‘sappi nāma gosappī’’tiādiṃ niddesapāḷimāha. Yathāha ‘‘pāḷiyaṃ āgatanavanītādīni ṭhapetvā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 259). <span class="bld">Aññehi</span> navanītādīhi. Sahatthe karaṇavacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1402"></a><span class="paranum">1402</span>. <span class="bld">‘‘Viññāpetvā’’</span>ti imassa kammabhūtaṃ ‘‘bhatta’’nti adhikataṃ. Gāthābandhavasena <span class="bld">vā</span>-saddassa rasso kato. Ekato vāti yojanā, ‘‘nānato’’tipi gahitameva, ekaṭṭhānato vā nānaṭṭhānato vāti vuttaṃ hoti. Yathāha <a name="M1.0490"></a> ‘‘sace pana sabbehipi sappiādīhi ekaṭṭhāne vā nānaṭṭhāne vā viññāpetvā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 259). Teneva <span class="bld">bhuñjatī</span>ti ettha parikappasūcakaṃ ‘‘ce’’ti idañca avakaṃsasandassanatthaṃ ‘‘kusaggena ekabindumpī’’ti idañca ajjhāharitabbaṃ. <span class="bld">Matā</span>ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 259) vuttaṃ sandhāyāha. Ekato vā nānato vā ṭhānā bhattaṃ viññāpetvā ekarasaṃ katvā antamaso kusaggena ekabindumpi bhuñjati ce, nava pācittiyo matāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1403"></a><span class="paranum">1403</span>. Akappiyena sappinā dehīti vuttepīti yojanā, sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Bhatta’’nti adhikataṃ. ‘‘Yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappī’’ti (pāci. 260) vuttappakārassa vipariyāyato <span class="bld">akappiyaṃ</span> daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Tena ce detī</span>ti yadi tena yācitena teneva akappiyena saddhiṃ odanaṃ detīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1404"></a><span class="paranum">1404</span>. <span class="bld">Tathāsaññissā</span>ti <a name="V1.0371"></a> tathāsaññino, gilānomhītisaññinoti attho. Yathāha ‘‘gilāno gilānasaññī, anāpattī’’ti (pāci. 261).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1405"></a><span class="paranum">1405</span>. Gilānakāle viññattaṃ agilānassa bhuñjato anāpatti pakāsitāti yojanā. Evamitarehipi dvīhi padehi yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti gilāno hutvā viññāpetvā agilāno bhuñjatī’’tiādi (pāci. 262). <span class="bld">Ñātakādīna</span>nti ettha ‘‘āyatta’’nti seso. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘pavāritānaṃ aññassatthāya attano dhanena ummattakassa ādikammikassā’’ti idaṃ saṅgaṇhātīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1406"></a><span class="paranum">1406</span>. Cattāri samuṭṭhānāni dassetumāha <span class="bld">‘‘kāyato’’</span>tiādi.</p>
- <p class="centered">Paṇītabhojanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1407"></a><span class="paranum">1407</span>. <span class="bld">‘‘Adinna’’</span>nti <a name="M1.0491"></a> iminā <span class="bld">adinnādānasikkhāpade</span> (pārā. 91 ādayo) viya parapariggahitaṃ avatvā appaṭiggahitameva vattabbaṃ. Yathāha ‘‘adinnaṃ nāma appaṭiggahitakaṃ vuccatī’’ti (pāci. 266). <span class="bld">Mukhadvāra</span>nti mukhe dvāraṃ <span class="bld">mukhadvāraṃ,</span> galanāḷikā, iminā pana vacanena yaṃ kiñci ajjhoharaṇīyaṃ, taṃ mukhena vā pavisatu nāsikāya vā, galabilaṃ paviṭṭhameva āpattikaranti dīpeti. <span class="bld">Āhāra</span>nti udakadantaponehi aññaṃ ajjhoharitabbaṃ yaṃ kiñci yāvakālikādiṃ. Yathāha ‘‘āhāro nāma udakadantaponaṃ ṭhapetvā yaṃ kiñci ajjhoharaṇīya’’nti (pāci. 266).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Āhareyyā</span>ti mukhadvāraṃ paveseyya, iminā paragalaṃ akatvā mukhena paṭiggahitaggahaṇepi natthi dosoti sūcitaṃ. Tenevāha <span class="bld">‘‘dantaponodakaṃ hitvā’’</span>ti. Teneva vuttaṃ <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘bhagavato dantakaṭṭhassa mukhadvāraṭhapane anāpattivacaneneva yaṃ kiñci vatthuṃ paragalaṃ akatvā mukhe ṭhapane anāpattibhāvo vutto’’ti. Udakañhi yathāsukhaṃ pātuṃ, dantakaṭṭhañca dantaponaparibhogena paribhuñjituṃ vaṭṭati, tassa pana rasaṃ gilituṃ na vaṭṭati. Sacepi dantakaṭṭharaso ajānantassa anto pavisati, pācittiyameva. Dante punanti nimmale karonti etenāti <span class="bld">dantaponaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1408-9"></a><span class="paranum">1408-9</span>. Byatirekamukhena <a name="V1.0372"></a> adinnalakkhaṇaṃ, padabhājane ca vuttanayena paṭhamaṃ dinnalakkhaṇaṃ dassento āha <span class="bld">‘‘hatthapāso’’</span>tiādi. <span class="bld">Hatthapāso</span>ti pavāraṇasikkhāpade –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Gaṇhato pacchimaṃ aṅgaṃ, dadato purimaṃ pana;</p>
- <p class="gathalast">Ubhinnaṃ aḍḍhateyyaṃ ce, vinā hatthaṃ pasārita’’nti. (vi. vi. 1275) –</p>
- <p class="unindented">Vuttalakkhaṇo <a name="M1.0492"></a> hatthapāso. <span class="bld">Abhinīhāro</span>ti tattheva vuttanayena abhimukhaṃ katvā haraṇañca. <span class="bld">Majjhimuccāraṇakkhamo</span>ti paṭiggahetabbabhārassa ukkaṭṭhaparicchedena thāmamajjhimena purisena ukkhipanārahatā. Bhāvappadhānoyaṃ niddeso. Avakaṃso pana ‘‘antamaso rathareṇumattampī’’ti (pāci. aṭṭha. 269) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato veditabbo. <span class="bld">Uccāraṇaṃ</span> ukkhipanaṃ. <span class="bld">‘‘Amanusso’’</span>ti iminā tadaññasattasāmaññena tiracchānagatāpi veditabbā. ‘‘Pakkhī vā’’tiādivakkhamānena vā veditabbā. <span class="bld">Kāyādinā</span>ti kāyakāyapaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena. Tenevāha <span class="bld">‘‘tidhā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dvidhā</span>ti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā. <span class="bld">Pañcaṅgasaṃyoge</span>ti ettha ‘‘hatthapāso’’ti paṭhamaṅgaṃ, ‘‘abhinīhāro’’ti dutiyaṃ, ‘‘majjhimuccāraṇakkhamo’’ti tatiyaṃ, ‘‘manusso…pe… tidhā’’ti catutthaṃ, ‘‘paṭiggaṇhāti…pe… dvidhā’’ti pañcamanti imāni pañca aṅgāni, pañcannaṃ aṅgānaṃ saṃyogo samāgamo sannipāto pañcaṅgasaṃyogo, tasmiṃ. <span class="bld">Gahaṇa</span>nti paṭiggahaṇaṃ. <span class="bld">Tassa</span> bhikkhuno. <span class="bld">Rūhati</span> sampajjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1410-12"></a><span class="paranum">1410-12</span>. <span class="bld">Itaro</span>ti paṭiggāhako. <span class="bld">Tassa</span> aṅgassa. Na gacchatīti <span class="bld">nago, ‘‘nago’’</span>ti rukkhopi pabbatopi vuccati. <span class="bld">Evarūpe</span>ti īdise uccanīcaṭṭhāne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1413"></a><span class="paranum">1413</span>. <span class="bld">Soṇḍāyā</span>ti hatthena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1415-6"></a><span class="paranum">1415-6</span>. <span class="bld">Īsakaṃ onatvā</span> thokaṃ nāmetvā tena bhikkhunā taṃ heṭṭhimaṃ bhājanaṃ ekadesenāpi paṭicchitabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1417"></a><span class="paranum">1417</span>. <span class="bld">Ugghāṭetvā</span> <a name="V1.0373"></a> uccāretvā, bhājanāni visuṃ visuṃ oropetvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1418"></a><span class="paranum">1418</span>. <span class="bld">Kājabhatta</span>nti <a name="M1.0493"></a> bhattakājaṃ, bhattabharitaṃ piṭakanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Onatvā detī</span>ti sayaṃ onamitvā byābhaṅgiṃ deti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1419"></a><span class="paranum">1419</span>. <span class="bld">‘‘Tiṃsahattho’’</span>ti idaṃ tiṃsaratanamatto ce hoti, ‘‘dūra’’nti na parisaṅkitabboti dassanatthamāha. <span class="bld">Gahitekasmi</span>nti ubhayakoṭīsu ṭhapite dve ghaṭe paṭiggahāpetuṃ hatthapāse ṭhitena dāyakena diyyamānaṃ tiṃsahatthaveṇuṃ paṭiggaṇhantena yena kenaci kāyappadesena vā kāyapaṭibaddhena vā ‘‘imaṃ gaṇhāmī’’ti ābhogaṃ katvā mañcādīsu yattha katthaci phusitvā paṭiggahiteti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Taṃ sabba</span>nti tesu dvīsu ghaṭesu pakkhittaṃ sabbameva. <span class="bld">Gahitamevā</span>ti paṭiggahitameva hoti, dāyakassa hatthapāsabbhantare gatattā idaṃ tassa kāyapaṭibaddhanti ‘‘dūra’’nti saṅkā na kātabbāti <span class="bld">eva</span>kārena dīpeti. ‘‘Dvīsu ghaṭesu bhūmiyaṃ ṭhapitesupi tattha bandhanaveḷuyaṃ paṭiggaṇhanamatteneva paṭiggahitaṃ hotī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1420-24"></a><span class="paranum">1420-24</span>. <span class="bld">‘‘Kaṭasārake’’</span>ti iminā doṇiphalakādayo upalakkhitā. <span class="bld">‘‘Nisīdatī’’</span>ti idaṃ ‘‘tiṭṭhatī’’tiādīnaṃ upalakkhaṇaṃ. <span class="bld">Mañcādīni phusitvā</span>ti ettha ‘‘aṅguliyāpī’’ti seso. Yathāha ‘‘paṭiggahaṇasaññāya mañcādīni aṅguliyāpi phusitvā ṭhitena vā nisinnena vā nipannena vā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 265). <span class="bld">Pattesū</span>ti tathā ṭhapitesu sabbesu pattesuyeva. <span class="bld">Yañca dīyatī</span>ti ettha ‘‘tathā ṭhitenā’’ti sāmatthiyā labbhati.</p>
- <p class="bodytext">Mañcādīsu aṅguliādinā yena kenaci phuṭṭhamattepi paṭiggahaṇassa ruhaṇabhāvaṃ dassetvā idāni tadārohaṇenāpi sijjhatīti dassetumāha <span class="bld">‘‘paṭiggahessāmī’’</span>tiādi. Sace pana <a name="M1.0494"></a> paṭiggahessāmicceva mañcādīni āruhitvā nisīdati, dāyakopi hatthapāse ṭhatvāna deti ce, taṃ sabbaṃ gahitaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Kucchiyā kucchiṃ āhacca ye pattā bhūmiyaṃ ṭhitā, tesu <span class="bld">yaṃ yaṃ</span> pattaṃ aṅguliyāpi vā sūciyāpi vā phusitvā nisinno, tattha tattheva dīyamānampi paṭiggaṇhāti, vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1425"></a><span class="paranum">1425</span>. Kaṭasārādayo <a name="V1.0374"></a> sace mahantā, paṭiggahaṇaṃ na ruheyyāti vikappo siyāti tannivattanatthamāha <span class="bld">‘‘kaṭasārake’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Mahantasmi’’</span>nti iminā kaṭasārakassa puna vacane hetumāha. <span class="bld">Hatthattharaṃ</span> nāma hatthipiṭṭhe attharitabbaṃ attharaṇaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena assatthararathattharādiṃ saṅgaṇhāti. Ṭhitapattesu diyyamānaṃ gaṇhato paṭiggahaṇaruhaṇahetuṃ dasseti <span class="bld">‘‘hatthapāsasmiṃ vijjamāne tū’’</span>ti. <span class="bld">Tu</span>-saddo vuttavisesameva joteti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1426"></a><span class="paranum">1426</span>. <span class="bld">Tatthajātakapaṇṇesū</span>ti rukkheyeva ṭhitesu paṇṇesu. <span class="bld">Gahetu</span>nti paṭiggahetuṃ. <span class="bld">‘‘Na panetānī’’</span>tiādi yena hetunā na vaṭṭati, tassa dassanaṃ. <span class="bld">Hi</span>-saddo pasiddhiṃ sūceti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1427"></a><span class="paranum">1427</span>. Thāmamajjhimena purisena ukkhipituṃ asakkuṇeyyaṃ <span class="bld">asaṃhāriyaṃ. Tādise</span>ti tathārūpe, asaṃhāriyeti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Khāṇubaddhe</span>ti bhūmiyaṃ nikhātakhāṇuke baddhe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1428"></a><span class="paranum">1428</span>. <span class="bld">Tintiṇikā</span>ti ciñcā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena tathā khuddakānaṃ kadambapupphapaṇṇādīnaṃ gahaṇaṃ. ‘‘Tintiṇikādipaṇṇesū’’ti vacanato sākhāsu paṭiggahaṇaṃ ruhatīti daṭṭhabbaṃ. Bhūmiyaṃ patthaṭesūti yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘bhūmiyaṃ atthatesu sukhumesu tintiṇikādipaṇṇesupi paṭiggahaṇaṃ na ruhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1429"></a><span class="paranum">1429</span>. <span class="bld">Parivesako</span>ti <a name="M1.0495"></a> dāyako.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1430"></a><span class="paranum">1430</span>. Asesato puñchitvāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1431"></a><span class="paranum">1431</span>. <span class="bld">Paṭiggahetvāvā</span>ti pattaṃ paṭiggahetvāva. Bhikkhā gahetabbāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1432"></a><span class="paranum">1432</span>. <span class="bld">Apaṭiggahite</span>ti ettha ‘‘patte’’ti seso. Taṃ pacchā paṭiggahetvā paribhuñjato anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1433"></a><span class="paranum">1433</span>. <span class="bld">Anādiyitvā</span>ti aggahetvā, tasmiṃ vacane ādaraṃ akatvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1435"></a><span class="paranum">1435</span>. <span class="bld">Aññassa</span> <a name="V1.0375"></a> anupasampannassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1436"></a><span class="paranum">1436</span>. Pubbābhogassa anurūpavasena <span class="bld">‘‘sāmaṇerassa taṃ datvā…pe… pana vaṭṭatī’’</span>ti vuttaṃ. Yasmā pana taṃ ‘‘aññassa dassāmī’’ti cittuppādamattena parasantakaṃ nāma na hoti, tasmā tassa adatvāpi paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1437-9"></a><span class="paranum">1437-9</span>. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti aññassa bhikkhussa. <span class="bld">Bhattassā</span>ti kañjikādidravamissabhattamāha. <span class="bld">Uplavatī</span>ti upari plavati. <span class="bld">Kañjika</span>nti āranālaṃ, imassa upalakkhaṇattā khīratakkādidravaṃ saṅgahitaṃ. <span class="bld">Pavāhetvā</span>ti matthakato palāpetvā. <span class="bld">Anto paviṭṭhaṃ sace ta</span>nti taṃ rajaṃ yadi bhattassa anto paviṭṭhaṃ hoti. <span class="bld">Paṭiggahetabba</span>nti anupasampanne asati hatthato amocenteneva yattha anupasampanno atthi, taṃ tattha netvā paṭiggahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1440"></a><span class="paranum">1440</span>. <span class="bld">Apanīyāvā</span>ti ettha ‘‘thūla’’nti idaṃ ‘‘sukhumaṃ ce’’ti vakkhamānavipariyāyato labbhati. Sabhattaṃ apanīyāti <a name="M1.0496"></a> sambandho. Yathāha ‘‘uparibhattena saddhiṃ apanetabbaṃ, paṭiggahetvā vā bhuñjitabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1441"></a><span class="paranum">1441</span>. <span class="bld">Thevo</span>ti bindu. <span class="bld">Thevo…pe… vaṭṭatī</span>ti ettha yathā paṭhamataraṃ patitatheve doso natthi, tathā ākiritvā apanentānaṃ pacchā patitathevepi abhihaṭattā nevatthi doso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1442-4"></a><span class="paranum">1442-4</span>. <span class="bld">Carukenā</span>ti khuddakaukkhaliyā. <span class="bld">Tato</span> carukato. <span class="bld">Masī</span>ti jallikāādikā bhasmā. <span class="bld">Bhājane</span>ti bhājanapattādibhājane. <span class="bld">Tassa cā</span>ti tassa masiādino ca.</p>
- <p class="bodytext">Anantarassa bhikkhussa dīyamānaṃ yaṃ pattato uppatitvā itarassa bhikkhuno patte sace patati, taṃ paṭiggahitameva hoti, tasmā vaṭṭatevāti yojanā. <span class="bld">‘‘Dīyamāna’’</span>nti ettha ‘‘bhattādikaṃ yaṃ kiñcī’’ti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Vaṭṭatevā ya</span>nti ettha ‘‘vaṭṭateva aya’’nti padacchedo na kātabbo ‘‘aya’’nti iminā sambandhanīyassa abhāvato. Tasmā <span class="bld">va</span>-kāro gāthāchandavasena dīghaṃ katvā vuttoti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1445-6"></a><span class="paranum">1445-6</span>. <span class="bld">Pāyāsassā</span>ti <a name="V1.0376"></a> ettha pūraṇayoge sāmivacanaṃ, pāyāsenāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Uṇhato</span>ti uṇhattā. <span class="bld">Na sakkatī</span>ti na sakkoti. <span class="bld">Mukhavaṭṭiyaṃ vaṭṭatī</span>ti mukhavaṭṭiṃ ukkhipitvā hatthe phusāpite gaṇhituṃ vaṭṭati. Tathā mukhavaṭṭiyā gahetuṃ na sakkā ce, ādhārakenapi gahetabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1447-8"></a><span class="paranum">1447-8</span>. Āhariyamānaṃ vā neva jānāti, dīyamānaṃ vā na jānātīti yojanā. Gāthābandhavasena <span class="bld">‘‘jānatī’’</span>ti rasso kato. <span class="bld">Ābhoga</span>nti ‘‘gaṇhāmī’’ti ābhogaṃ. Yathāha <a name="M1.0497"></a> <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> ‘‘ābhogamattameva hi ettha pamāṇa’’nti (pāci. aṭṭha. 265). ‘‘Kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. aṭṭha. 265) vuttattā pattaṃ gahetvā nisinnattā ‘‘kāyapaṭibaddhena gaṇhissāmī’’ti ābhogaṃ katvātipi yujjateva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1449"></a><span class="paranum">1449</span>. <span class="bld">‘‘Hatthena muñcitvā’’</span>ti idaṃ <span class="bld">‘‘ādhārakampi vā’’</span>ti imināpi yojetabbaṃ. <span class="bld">‘‘Pādena pelletvā’’</span>ti iminā pana <span class="bld">‘‘ādhāraka’’</span>nti idameva yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘hatthena ādhārakaṃ muñcitvā pādena pelletvā niddāyatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). <span class="bld">Pelletvā</span>ti pīḷetvā, akkamitvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1450"></a><span class="paranum">1450</span>. Kami-dhātussa majjhe ‘‘akka’’iti padacchedo yatihīnadosoti.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Siloke niyataṭṭhānaṃ, padacchedaṃ yatiṃ vidū;</p>
- <p class="gathalast">Tadapetaṃ yatibbhaṭṭhaṃ, savanubbejanaṃ yathā’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Daṇḍinā vuttalakkhaṇato siddhatāya doso yathā na hoti, tathā vicāretvā gahetabbaṃ. Keci panettha i-kārāgamassa paccayabhāvattā taṃsahito ma-kāro taggahaṇena saṅgayhatīti ubhayapakkhabhāgīti dhātupaccayānaṃ majjhe yatiyā icchitattā na dosoti pariharanti. <span class="bld">Jāgarassāpī</span>ti aniddāyantassāpi. <span class="bld">Anādaro</span>ti anādarabhāvo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1451"></a><span class="paranum">1451</span>. <span class="bld">Tasmā</span>ti tathā gahaṇassa anādarabhāvato. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ ādhārakaṃ pādena akkamitvā paṭiggahaṇañca. <span class="bld">Dīyamāna</span>nti dāyakena paṭiggahāpiyamānaṃ. <span class="bld">Patatī</span>ti paṭiggāhakassa <a name="V1.0377"></a> hatthaṃ aphusitvā rajorahitāya suddhabhūmiyā vā paduminipaṇṇādīsu vā patati. Yathāha ‘‘yaṃ diyyamānaṃ dāyakassa hatthato <a name="M1.0498"></a> parigaḷitvā suddhāya bhūmiyā vā paduminipaṇṇavatthakaṭasārakādīsu vā patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). Sarajāya bhūmiyā patite rajaṃ puñchitvā vā dhovitvā vā paṭiggahāpetvā vā paribhuñjitabbanti idaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> pana ‘‘sarajāya bhūmiyaṃ patatī’’tiādinā dassitaṃ. <span class="bld">Gahetu</span>nti ettha ‘‘bhuñjitu’’nti ca <span class="bld">vaṭṭatī</span>ti ettha ‘‘pariccattaṃ dāyakehī’’ti ca seso. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave yaṃ diyyamānaṃ patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ. Pariccattaṃ taṃ bhikkhave dāyakehī’’ti (cūḷava. 273). ‘‘Yaṃ diyyamānaṃ patatī’’ti avisesena vuttattā catūsupi kālikesu ayaṃ nayo veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1452"></a><span class="paranum">1452</span>. Abbohārikanayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘bhuñjantāna’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1453-4"></a><span class="paranum">1453-4</span>. <span class="bld">Taṃ</span> malaṃ. <span class="bld">Tesū</span>ti ucchuādīsu vatthūsu. <span class="bld">Ta</span>nti malamissakaṃ ucchuādikaṃ vatthu. <span class="bld">Na paññāyatī</span>ti na pana paññāyati. <span class="bld">Tasmi</span>nti ucchuādivatthusmiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1455"></a><span class="paranum">1455</span>. <span class="bld">Nisadodukkhalādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena nisadapotamusalādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1456"></a><span class="paranum">1456</span>. Vāsiyā upalakkhaṇattā tajjātikaṃ yaṃ kiñci satthampi gahetabbaṃ. <span class="bld">Khīre</span>ti anupasampannena tāpitakhīre, idaṃ upari āmakassa visuṃ gahaṇena viññāyati. <span class="bld">Nīlikā</span>ti nīlavaṇṇaṃ. <span class="bld">Satthake viya nicchayo</span>ti satthena uṭṭhitamale ucchukhaṇḍe viya paṭiggahetvā paribhuñjitabbanti vinicchayo veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1457"></a><span class="paranum">1457</span>. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ aggisantattavāsiādiṃ, tāpavatthuto vāsi gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1459"></a><span class="paranum">1459</span>. <span class="bld">Ta</span>nti <a name="M1.0499"></a> taṃ hatthādikāyāvayavaṃ vā cīvaraṃ vā dhovitvā patitakiliṭṭhajalamissamodanaṃ. Rukkhamūlādīsu nisīditvā bhuñjantassa pattādīsu rukkhapaṇṇādiṃ dhovitvā patitakiliṭṭhodakepi eseva vinicchayoti dassetumāha <span class="bld">‘‘esevā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1460"></a><span class="paranum">1460</span>. Jalaṃ <a name="V1.0378"></a> sace suddhaṃ patati, vaṭṭatīti yojanā, ‘‘rukkhato’’ti labbhati. Abbhokāse ca sace suddhaṃ toyaṃ patati, vaṭṭatīti ettha ‘‘ākāsato’’ti labbhati. Ubhayatthāpi rukkhapaṇṇesu, ākāse ca rajassa paṭhamameva vassodakena dhovitattā āha <span class="bld">‘‘suddha’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1461"></a><span class="paranum">1461</span>. <span class="bld">Acchupantenā</span>ti aphusantena. <span class="bld">Tassa</span> sāmaṇerassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1462"></a><span class="paranum">1462</span>. <span class="bld">Patta</span>nti anupasampannassa pattaṃ. <span class="bld">Chupitvā</span>ti anupasampannapattagatodanaṃ phusitvā. <span class="bld">Taṃ</span> attano patte bhattaṃ. Yathāha ‘‘appaṭiggahite odanaṃ chupitvā puna attano patte odanaṃ gaṇhantassa uggahitako hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 265).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1464"></a><span class="paranum">1464</span>. <span class="bld">Pacchā</span>ti tasmiṃ gahitepi agahitepi pacchā. <span class="bld">Taṃ</span> paṭiggahitabhojanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1467"></a><span class="paranum">1467</span>. <span class="bld">Tassa</span> attano pattagatassa bhattassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1468"></a><span class="paranum">1468</span>. <span class="bld">Parenā</span>ti appaṭiggahitapattena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1469-70"></a><span class="paranum">1469-70</span>. ‘‘Yāguādīnaṃ pacane bhikkhūnaṃ bhājane’’ti sambandho. Pacanti etthāti <span class="bld">pacanaṃ,</span> bhājanaṃ. <span class="bld">Bhājanūpari hatthesu sāmaṇerassā</span>ti bhājanassa upari katesu sāmaṇerassa hatthesu. <span class="bld">Patitaṃ hatthato tasmi</span>nti tassa sāmaṇerassa <a name="M1.0500"></a> hatthato parigaḷitvā tasmiṃ bhājane patitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1471"></a><span class="paranum">1471</span>. ‘‘Na karoti akappiya’’nti ettha kāraṇamāha <span class="bld">‘‘pariccattañhi ta’’</span>nti. Tañhi yasmā pariccattaṃ, tasmā akappiyaṃ na karotīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Evaṃ akatvā</span>ti yathāvuttapakārena akatvā. <span class="bld">Ākirateva ce</span>ti sace bhājane ākirati eva. <span class="bld">Taṃ</span> tathā pakkhittaṃ bhattabhājanaṃ. <span class="bld">Nirāmisaṃ katvā</span>ti tattha patitaṃ āmisaṃ yathā na tiṭṭhati, evaṃ dhovitvā bhuñjitabbanti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1472-3"></a><span class="paranum">1472-3</span>. <span class="bld">Kuṭa</span>nti <a name="V1.0379"></a> ghaṭaṃ. <span class="bld">Āvajjetī</span>ti kuṭaṃ nāmetvā yāguṃ āsiñcati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1474"></a><span class="paranum">1474</span>. <span class="bld">Hatthe</span>ti dve hatthe. <span class="bld">Tatthā</span>ti tattha bhūmiyaṃ ṭhapitesu dvīsu hatthatalesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1475-6"></a><span class="paranum">1475-6</span>. <span class="bld">Ekassa gahaṇūpagaṃ ce bhāra</span>nti thāmamajjhimena ekena purisena ukkhipanappamāṇaṃ bhāraṃ sace bhaveyya. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘ekassa gahaṇūpagaṃ bhāra’’nti idaṃ paccāmasati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1477"></a><span class="paranum">1477</span>. <span class="bld">Laggentī</span>ti olambanti. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ mañcapīṭhe. <span class="bld">Vaṭṭatevā</span>ti uggahitakaṃ na hotīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1478"></a><span class="paranum">1478</span>. <span class="bld">Sammujjanto</span>ti sammajjanto. <span class="bld">Ghaṭṭetī</span>ti asañcicca sammajjaniyā phusati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1479"></a><span class="paranum">1479</span>. <span class="bld">Taṃ ñatvā</span>ti paṭiggahitabhāvaṃ ñatvā. <span class="bld">Ṭhapetuṃ vaṭṭati</span> uggahitakaṃ na hotīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1480"></a><span class="paranum">1480</span>. <span class="bld">Ta</span>nti paṭiggahitasaññāya gahitaṃ taṃ appaṭiggahitaṃ. <span class="bld">Aññathā pana na kattabba</span>nti apihitaṃ pidhātuñca pihitaṃ vivarituñca na vaṭṭatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1481"></a><span class="paranum">1481</span>. <span class="bld">Bahi</span> <a name="M1.0501"></a> <span class="bld">ṭhapeti ce</span>ti yadi pubbe ṭhapitaṭṭhānato bahi ṭhapeti. <span class="bld">Tenā</span>ti bahi ṭhapetvā muttahatthena tena bhikkhunā. <span class="bld">Ta</span>nti bahi ṭhapitaṃ hatthato muttaṃ. <span class="bld">Ñatvā</span>ti appaṭiggahitabhāvaṃ ñatvā. <span class="bld">Taṃ</span> tathā ñatvā ṭhapitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1482-3"></a><span class="paranum">1482-3</span>. <span class="bld">Uṭṭheti yadi kaṇṇikā</span>ti sace kaṇṇikā sañjāyati. <span class="bld">Siṅgiverādike</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena pipphaliādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Mūle</span>ti pañcamūlādike mūle. <span class="bld">Ghuṇacuṇṇa</span>nti ghuṇapāṇakehi uppāditacuṇṇaṃ. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘uṭṭhetī’’ti kiriyaṃ paccāmasati. <span class="bld">Taṃsamuṭṭhānato</span>ti paṭiggahitatelādīsu samuppannattā. <span class="bld">Taññevāti pavuccatī</span>ti paṭhamapaṭiggahitaṃ tameva telādikanti vuccati. Tenāha <span class="bld">‘‘paṭiggahaṇa…pe… na vijjatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1484-5"></a><span class="paranum">1484-5</span>. <span class="bld">Koci</span> <a name="V1.0380"></a> <span class="bld">puggalo</span>ti sāmaṇeragamikādīsupi yo koci satto. <span class="bld">Tālapiṇḍi</span>nti tālakaṇṇikaṃ phalaṃ. <span class="bld">Añño bhūmaṭṭho</span>ti bhūmiyaṃ ṭhito añño koci puggalo itthī vā puriso vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1486"></a><span class="paranum">1486</span>. <span class="bld">Chinditvā</span>ti chindaṃ katvā. <span class="bld">Vati</span>nti hatthapāsappahonakabahalavatiṃ. Yathāha ‘‘hatthapāse satī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). <span class="bld">Daṇḍake aphusitvāvā</span>ti yattakena gamanavego nibbāyati, ettakaṃ, paharaṇato vatidaṇḍake vā appaharitvāti vuttaṃ hoti. Paharitvā ṭhatvā gacchati ce, na vaṭṭati. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘mayaṃ pana ‘yaṃ ṭhānaṃ pahaṭaṃ, tato sayaṃ patitamiva hotī’ti takkayāma. Tasmimpi aṭṭhatvā gacchante yujjati suṅkaghātakato pavaṭṭetvā bahi patitabhaṇḍaṃ viyā’’ti (pāci. aṭṭha. 265).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1487-8"></a><span class="paranum">1487-8</span>. <span class="bld">Pākāro</span>ti <a name="M1.0502"></a> ettha ‘‘vatiṃ vā’’ti (pāci. aṭṭha. 265) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> āgatattā idaṃ adhikārato gahetabbaṃ. ‘‘Na puthulo’’ti ettha adhippetappamāṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘anto…pe… pahoti ce’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Uddhaṃ hatthasataṃ gantvā’’</span>ti iminā dāyakassa dātumicchāya ākāsaṃ taṃ ukkhipitvā vissaṭṭhabhāvaṃ ñāpeti. <span class="bld">Sampatta</span>nti hatthappattaṃ. <span class="bld">Gaṇhato</span>ti paṭiggahaṇasaññāya gaṇhato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1489"></a><span class="paranum">1489</span>. <span class="bld">‘‘Sāmaṇera’’</span>nti idaṃ upalakkhaṇanti gihinopi gahaṇaṃ. <span class="bld">Tatthevā</span>ti khandhe eva. <span class="bld">Nisinno</span> sāmaṇero.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1491-2"></a><span class="paranum">1491-2</span>. <span class="bld">Phaliniṃ sākha</span>nti phalavatiṃ sākhaṃ. <span class="bld">‘‘Khāditu’’</span>nti idaṃ ‘‘citte samuppanne’’ti iminā yojetabbaṃ. Sace phalaṃ khādati, evaṃ khādituṃ vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Makkhikānaṃ nivārattha</span>nti makkhikānaṃ nivāretuṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1493"></a><span class="paranum">1493</span>. Chāyatthañca makkhikā nivāretuñca gayhamānā phalasākhā sukhaparibhogatthāya kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahitā ce, khāditumicchāya sati puna appaṭiggahitāpi vaṭṭatīti dassetumāha <span class="bld">‘‘kappiyaṃ pana kāretvā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1494-5"></a><span class="paranum">1494-5</span>. ‘‘Taṃ <a name="V1.0381"></a> so paṭiggahāpetvā’’ti vakkhamānattā <span class="bld">‘‘gahetvā’’</span>ti idaṃ appaṭiggahāpetvā gahaṇaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. <span class="bld">Taṃ paṭiggahita</span>nti ettha ‘‘ce pubbamevā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1496-9"></a><span class="paranum">1496-9</span>. Bhikkhussa pātheyyataṇḍuleti sambandho. <span class="bld">So</span>ti sāmaṇero. <span class="bld">Itarehī</span>ti bhikkhunā gahitehi attano taṇḍulehi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dvīsu pattesū</span>ti upalakkhaṇaṃ. Bahūsupi eseva nayo. Attanā laddhaṃ bhikkhūnaṃ datvā tehi laddhaṃ attanā gahetvā aññesaṃ <a name="M1.0503"></a> dānavasena bahunnampi dātuṃ vaṭṭatīti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 265 atthato samānaṃ) vuttaṃ tameva dassetumāha <span class="bld">‘‘yāguṃ bhikkhussā’’</span>tiādi. ‘‘Āvuso tuyhaṃ yāguṃ mayhaṃ dehī’ti evaṃ therehi paṭipāṭiyā yācitvāpi pivituṃ vaṭṭati, sabbehi sāmaṇerassa santakameva bhuttaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 265) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Sāmaṇerassa pītattā</span>ti ettha ‘‘yāguyā’’tiidaṃ adhikārato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1500"></a><span class="paranum">1500</span>. <span class="bld">Imassā</span>ti pātheyyataṇḍulahārakassa. <span class="bld">‘‘Na visesatā’’</span>ti iminā visuṃ avattabbataṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1501"></a><span class="paranum">1501</span>. <span class="bld">Assa visesassā</span>ti yathāvuttavinicchayavisesassa visuṃ vattabbabhāveti seso. <span class="bld">Tassā</span>ti sāmaṇerataṇḍulahārakassa bhikkhussa. <span class="bld">Sālayabhāva</span>nti attanā haṭataṇḍulesu parikkhīṇesu ‘‘idaṃ amhākampi padassatī’’ti sālayabhāvo. Chāyādīnamatthāya gayhamānāya sākhāya imissā phalaṃ khāditukāmatāya sati khādanārahanti ālayassa kātuṃ sakkuṇeyyattā ayampi avisesoti viññāyati, tattha sambhavantaṃ pana visesaṃ dassetumāhāti vattuṃ yujjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1502-4"></a><span class="paranum">1502-4</span>. <span class="bld">Niccāletuṃ na sakkotī</span>ti niccāletvā sakkharā apanetuṃ na sakkoti. <span class="bld">Celako</span>ti cūḷasāmaṇero. Pakkakālasmiṃ vivaritvā pakkatā ñātabbāti yojanā. <span class="bld">Pi</span>-saddo pana-saddatthe. <span class="bld">Oropetvā</span>ti uddhanato oropetvā. Pubbataṇḍuladhovanatthāya katapaṭiggahaṇasseva pamāṇattā āha <span class="bld">‘‘na pacchassa paṭiggahaṇakāraṇa’’</span>nti. <span class="bld">Assā</span>ti bhojanassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1505"></a><span class="paranum">1505</span>. Kāritantassa <a name="M1.0504"></a><a name="V1.0382"></a> dvikammakattā āha <span class="bld">‘‘uddhanaṃ suddhabhājana’’</span>nti, uddhaneti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1506"></a><span class="paranum">1506</span>. <span class="bld">Kocī</span>ti anupasampanno. <span class="bld">Tena bhikkhunā</span>ti uddhanaṃ suddhabhājanaṃ āropetvā yena aggi kato, tena bhikkhunā. Idañca upalakkhaṇaṃ aññenapi na kātabbattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1507"></a><span class="paranum">1507</span>. <span class="bld">Pacchā</span>ti taṇḍulapakkhepato pacchā. <span class="bld">Taṃ</span> yāguṃ. <span class="bld">Sace pacatī</span>ti aggiṃ karonto pacati. <span class="bld">Sāmapākā na muccatī</span>ti taṃ yāguṃ pivanto sāmapākadukkaṭato na muccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1508"></a><span class="paranum">1508</span>. Valliyā saha <span class="bld">tattha</span> valliyaṃ jātaṃ phalaṃ <span class="bld">kiñci</span> īsakampi cāleti, tato laddhaṃ kiñci phalaṃ <span class="bld">tasseva</span> bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā, taṃ paribhuñjato durupaciṇṇadukkaṭaṃ hotīti adhippāyo. <span class="bld">Tassevā</span>ti <span class="bld">eva</span>kārena aññesaṃ vaṭṭatīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1509"></a><span class="paranum">1509</span>. <span class="bld">Parāmaṭṭhu</span>nti āmasituṃ. <span class="bld">Apassayitu</span>nti avalambituṃ, apassanaṃ vā kātuṃ. <span class="bld">‘‘Kirā’’</span>ti iminā kevalaṃ <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 265) vuttabhāvaṃ sūceti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1510-1"></a><span class="paranum">1510-1</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ tele. Hatthena saṇḍāsaggahaṇaṃ <span class="bld">amuñcantena</span>. <span class="bld">Taṃ</span> telaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1515-6"></a><span class="paranum">1515-6</span>. <span class="bld">Loṇakicca</span>nti alavaṇaṭṭhāne loṇena kātabbakiccaṃ. Sannihitasesakālikasammissaṃ yāvajīvikaṃ viya samuddodakassa asannidhibhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yāvajīvikasaṅkhāta’’</span>ntiādi. <span class="bld">Kālavinimmutta</span>nti akālikaṃ, catūsu kālikesu asaṅgahitanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1517"></a><span class="paranum">1517</span>. <span class="bld">Himassa karakā</span>ti himodakassa muttā viya patthinasakkharā. <span class="bld">Bahalampi cā</span>ti pakkhittaṭṭhāne mukhe vā kaddamavaṇṇassa <a name="M1.0505"></a> apaññāyanappamāṇabahalaṃ pānīyañca. Appaṭiggahitaṃ <span class="bld">vaṭṭati</span>. Sace kaddamavaṇṇaṃ paññāyati, na vaṭṭatīti. Yathāha ‘‘sace pana mukhe ca hatthe ca laggati, na vaṭṭati, paṭiggahetvā paribhuñjitabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1518"></a><span class="paranum">1518</span>. <span class="bld">Kasitaṭṭhāne</span>ti <a name="V1.0383"></a> kaṭṭhaṭṭhāne. <span class="bld">Na vaṭṭati</span> appaṭiggahitaṃ. Evaṃ sabbattha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1519"></a><span class="paranum">1519</span>. <span class="bld">Sobbho</span> dukkhogāhanajalāsayo. ‘‘Āvāṭo’’ti keci. <span class="bld">Kakudho</span>ti ajjuno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1520"></a><span class="paranum">1520</span>. <span class="bld">Pānīyassa ghaṭe</span>ti pānīyaghaṭe. <span class="bld">Taṃ</span> pānīyaghaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1521"></a><span class="paranum">1521</span>. Vāsatthāya pupphāni <span class="bld">vāsapupphāni. Tatthā</span>ti tasmiṃ pānīyaghaṭe. <span class="bld">Kamallikāsū</span>ti pāṭalikusumādīhipi saha kaṇṭakamallikāsu. <span class="bld">Dinnāsū</span>ti pānīye pakkhittāsu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1522"></a><span class="paranum">1522</span>. <span class="bld">Visatī</span>ti antogalaṃ pavisati. Teneva <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘appaṭiggahetvā ṭhapitaṃ paṭiggahetabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265) vuttaṃ. Idaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ ‘‘aññatra udakadantaponā’’ti (pāci. 266) <span class="bld">pāḷiyā</span> virujjhatīti ce? Na virujjhati. Sā hi kevalaṃ dantakiccaṃ sandhāya vuttā, idaṃ rasaṃ sandhāya vuttanti. Teneva tadanantaraṃ ‘‘ajānantassa rase paviṭṭhepi āpattiyeva. Acittakañhi idaṃ sikkhāpada’’nti (pāci. aṭṭha. 265) vuttaṃ. Tassa sikkhāpadassa acittakatā ‘‘appaṭiggahitake paṭiggahitasaññī’’tiādikāya <span class="bld">pāḷiyā</span> kappiyasaññinopi pācittiyassa vuttattā viññāyati. Pasannodakassa pana appaṭiggahetvāpi pātabbatāya dantakaṭṭhena sadisattā ekayoganiddiṭṭhānaṃ saheva pavattīti viññāyati. Udakassa ca dantaponassa ca tulyadosena bhavitabbanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1523"></a><span class="paranum">1523</span>. Muttodakasiṅghāṇikādidravaassukhīrādidravassa <a name="M1.0506"></a> āpodhātuppakārattā, kaṇṇamalādino ghanadabbassa pathavidhātuppakārattā <span class="bld">‘‘sarīraṭṭhesu bhūtesū’’</span>ti iminā khīrādimāha. <span class="bld">‘‘Ki’’</span>nti idaṃ na vaṭṭatīti padenapi yojetabbaṃ. <span class="bld">Kappākappiyamaṃsāna</span>nti ettha ‘‘sattāna’’nti sāmatthiyā labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1524"></a><span class="paranum">1524</span>. <span class="bld">Loṇa</span>nti ettha ‘‘etaṃ sabbampī’’ti idaṃ adhikārato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1525"></a><span class="paranum">1525</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti etesu yathāvuttesu kaṇṇamalādīsu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1528"></a><span class="paranum">1528</span>. <span class="bld">Cattāri</span> <a name="V1.0384"></a> <span class="bld">vikaṭānī</span>ti mahāvikaṭaṃ nāma gūthaṃ, mattikā, muttaṃ, chārikā cāti vuttāni cattāri vikaṭāni. Tāni hi viruddhāni sappavisāni katāni vihatānīti <span class="bld">‘‘vikaṭānī’’</span>ti vuccanti. Natthi dāyako etthāti <span class="bld">nadāyakaṃ,</span> ṭhānaṃ, tasmiṃ. ‘‘Na a no mā alaṃ paṭisedhe’’ti vuttattā paṭisedhavācinā <span class="bld">na</span>-saddena samāso, ‘‘adāyake’’ti iminā anatthantaraṃ. Idha dubbaco ca asamattho ca asanto nāmāti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 265; kaṅkhā. aṭṭha. dantaponasikkhāpadavaṇṇanā, atthato samānaṃ) vuttaṃ. Idaṃ kālodissaṃ nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1529"></a><span class="paranum">1529</span>. <span class="bld">Pathavi</span>nti akappiyapathaviṃ. <span class="bld">Taru</span>nti allarukkhaṃ. Iminā sappadaṭṭhakāle asati kappiyakārake vikaṭatthāya attanā ca kattabbanti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1530"></a><span class="paranum">1530</span>. <span class="bld">Acchedagāhato</span>ti vilumpitvā gaṇhanato. <span class="bld">‘‘Tassā’’</span>ti idaṃ sabbehi hetupadehi yujjati. <span class="bld">Tassā</span>ti appaṭiggahitassāti attho. Aparassa abhikkhukassa dānena cāti yojanā. <span class="bld">‘‘Abhikkhukassā’’</span>ti pana visesanena upasampannassa <a name="M1.0507"></a> dinne paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti dīpeti. <span class="bld">Sabba</span>nti yathāvuttaṃ kāyena gahaṇādippakārassa kalyaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Eva</span>nti iminā niyāmena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1531"></a><span class="paranum">1531</span>. <span class="bld">Durupaciṇṇe</span>ti duṭṭhu upaciṇṇe durāmaṭṭhe, appaṭiggahitassa āmisabhattabhājanādino kīḷāvasena hatthena parāmasane ca tatthajātakaphaliniṃ sākhāya vā valliyā vā gahetvā cālane cāti attho. <span class="bld">Uggahitassa gahaṇe</span>ti appaṭiggahitabhāvaṃ ñatvāva gahitassa kassaci vatthuno paṭiggahaṇe ca. <span class="bld">Antovutthe cā</span>ti akappiyakuṭiyā anto ṭhapetvā aruṇaṃ uṭṭhāpite ca. <span class="bld">Sayaṃpakke cā</span>ti yattha katthaci attanā pakke ca. <span class="bld">Antopakke cā</span>ti akappiyakuṭiyā antoyeva pakke ca. Dukkaṭaṃ niddiṭṭhanti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1532-3"></a><span class="paranum">1532-3</span>. Paṭiggahitake tasmiṃ paṭiggahitasaññissāti sambandho. <span class="bld">Dantaponaṃ</span> dantakaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1534"></a><span class="paranum">1534</span>. <span class="bld">Bhikkhunīna</span>nti bhikkhuno ca bhikkhuniyā ca bhikkhunīnaṃ, ekadesasarūpekaseso. <span class="bld">Ettha</span> imasmiṃ sikkhāpade. Vinicchayo navamajjhimatherabhikkhunīnaṃ yato avisesena <a name="V1.0385"></a> icchitabbako, <span class="bld">tato</span> tasmā hetunā sakalo ayaṃ vinicchayo asamāsato mayā kathitoti yojanā. Kusalattikādīsu viya atthasākalyassa atthasaṅkhepatova vattuṃ sakkuṇeyyattā ‘‘sakalo’’ti vatvāpi kathāya vitthāritabhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘asamāsato’’</span>ti.</p>
- <p class="centered">Dantaponakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Bhojanavaggo catuttho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1535"></a><span class="paranum">1535</span>. <span class="bld">‘‘Acelakādīna’’</span>ntiādīsu <a name="M1.0508"></a> ‘‘acelako nāma yo koci paribbājakasamāpanno naggo’’ti (pāci. 271) <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ, <span class="bld">tadaṭṭhakathāya</span> ‘‘paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno’’ti (pāci. aṭṭha. 269) vuttaṃ, tasmā acelakapabbajjamupagatoyevettha acelako nāma. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘paribbājakassa vā paribbājikāya vā’’ti (pāci. 270) <span class="bld">mātikā</span>-gate dve saṅgaṇhāti. Imesu ca dvīsu ‘‘paribbājako nāma bhikkhuñca sāmaṇerañca ṭhapetvā yo koci paribbājakasamāpanno’’ti (pāci. 271) vutto <span class="bld">paribbājako</span> nāma. ‘‘Bhikkhuniñca sikkhamānañca sāmaṇeriñca ṭhapetvā yā kāci paribbājikasamāpannā’’ti (pāci. 271) vuttā <span class="bld">paribbājikā</span> nāmāti gahetabbā. Paribbājakā panettha channāyeva gahetabbā. <span class="bld">Dentassā</span>ti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti pakaraṇato labbhati, ettha ‘‘kāyādinā’’ti seso. Yathāha ‘‘dadeyyāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā detī’’ti (pāci. 271).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1536"></a><span class="paranum">1536</span>. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti titthiye titthiyasaññī, vematiko, atitthiyasaññīti tike pācittiyattayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1537"></a><span class="paranum">1537</span>. Atitthiye titthiyasaññissa, vematikassa ca tassa bhikkhuno dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1538-9"></a><span class="paranum">1538-9</span>. <span class="bld">Tesa</span>nti titthiyānaṃ. <span class="bld">Bahilepana</span>nti bahisarīre limpitabbaṃ kiñci dentassa. <span class="bld">Tesaṃ</span> titthiyānaṃ <span class="bld">santike</span> samīpe attano bhattapattādikaṃ <span class="bld">bhojanaṃ</span> ṭhapetvā ‘‘bhojanaṃ gaṇhathā’’ti vadantassa ca anāpattīti yojanā. ‘‘Samuṭṭhānaṃ eḷakūpama’’nti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Acelakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1540-2"></a><span class="paranum">1540-2</span>. Bhikkhu <a name="M1.0509"></a><a name="V1.0386"></a> bhikkhuno yaṃ kiñci āmisaṃ dāpetvā vā adāpetvā vāti yojanā. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Ehāvuso, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti (pāci. 275) <span class="bld">sikkhāpade</span> vuttanayeneva vatvā yena saddhiṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho, tassa bhikkhussa khādanīyādibhedaṃ yaṃ kiñci āmisaṃ dāpetvā vā adāpetvā vāti.</p>
- <p class="bodytext">Taṃ bhikkhuṃ ‘‘gacchā’’ti vatvā uyyojetīti yojanā. Kiṃ vuttaṃ hoti? Evaṃ yo bhikkhu tena saddhiṃ gāmaṃ paviṭṭho, taṃ ‘‘gacchāvuso, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekakassa me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti (pāci. 275) vatvā <span class="bld">tappaccayā</span> tesaṃ itthiyāsaddhiṃ vacanādīnaṃ anācārānaṃ paccayā gantuṃ niyojetīti. <span class="bld">Tappaccayā</span>ti ‘‘uyyojanamattasmi’’nti visesanaṃ. <span class="bld">Paṭhamena cā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo aṭṭhānappayutto ‘‘uyyojanamattasmiñcā’’ti yojetabbo. <span class="bld">Tassā</span>ti uyyojakassa.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Assā</span>ti uyyojitassa, avayavasambandhe sāmivacanaṃ. <span class="bld">Upacārasmiṃ atikkante</span>ti vakkhamānalakkhaṇe dassanūpacāre vā savanūpacāre vā atikkanteti attho, bhāvalakkhaṇe bhummaṃ. Puna <span class="bld">assā</span>ti upacārassa. Dvādasaratanapariyosānaṃ, tadantogadhaṃ pākārādi eva vā upacārassa <span class="bld">sīmā</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1543"></a><span class="paranum">1543</span>. Taṃ sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘dassane’’</span>tiādi. Ajjhokāse dassane upacārassa dvādasa hatthā pamāṇaṃ desitāti yojanā. Savane ca ajjhokāse evaṃ savanūpacārassa ajjhokāse dvādasa hatthā pamāṇaṃ desitāti yojanā, savane ca upacārassa avadhi dvādasahatthappamāṇamevāti vuttanti attho. <span class="bld">Na cetare</span>ti itarasmiṃ <a name="M1.0510"></a> anajjhokāse evaṃ upacārassa pamāṇaṃ dvādasahatthā na ca desitā, kiṃ nu byāvadhākarā kuṭṭādayo upacārassa pamāṇanti desitāti vuttaṃ hoti. Vuttañcetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace pana antarā kuṭṭadvārapākārādayo honti, tehi antaritabhāvoyeva dassanūpacārātikkamo, tassa vasena āpatti veditabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 276). Idha upacāradvaye samānepi uyyojitamavadhiantaṃ sandhāya asavanūpacāraṃ vuttanti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1544"></a><span class="paranum">1544</span>. <span class="bld">‘‘Tikapācittī</span>ti upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīhi tikapācittiyaṃ<a name="V1.0387"></a>. <span class="bld">Itare</span>ti anupasampanne. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. ‘‘Itareti sāmaṇereyevā’’ti <span class="bld">nissandehe</span> likhitaṃ. Etassevatthassa vajirabuddhināpi vuttabhāvo dassito. Tathādassanaṃ pañcasahadhammikesu idhādhippetamanupasampannaṃ sandhāya vuttaṃ ce, yujjati. Aññathā <span class="bld">pāḷiaṭṭhakathāsu</span> ‘‘anupasampanne’’ti sāmaññena niddiṭṭhattā gahaṭṭhānupasampannampi tathā uyyojentassa anāpatti na vattabbāti amhākaṃ khanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ubhinna</span>nti upasampannānupasampannānaṃ. <span class="bld">Nissandehe</span> pana ‘‘bhikkhusāmaṇerāna’’nti likhitaṃ. <span class="bld">Kalisāsanāropane</span>ti ettha <span class="bld">kalī</span>ti kodho, tassa sāsanaṃ āṇā <span class="bld">kalisāsanaṃ,</span> tassa āropanaṃ pavattanaṃ kalisāsanāropanaṃ, tasmiṃ, kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ, khāṇuko viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti amanāpavacanassa bhaṇaneti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1545"></a><span class="paranum">1545</span>. <span class="bld">Uyyojentassa</span> <a name="M1.0511"></a> <span class="bld">kiccenā</span>ti vihārapālakādīnaṃ bhojanaharaṇādikiccena pesentassa, imassa upalakkhaṇattā ‘‘anāpatti ‘ubho ekato na yāpessāmā’ti uyyojetī’’tiādinā (pāci. 278) anāpattivārāgatā sabbepi pakārā gahetabbā.</p>
- <p class="centered">Uyyojanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1546"></a><span class="paranum">1546</span>. <span class="bld">Khuddake</span>ti ettha ‘‘sayanighare’’ti seso upari ‘‘asayanighare tassa, sayanigharasaññino’’ti vakkhamānattā labbhati. ‘‘Mahallake’’ti etthāpi eseva nayo. Piṭṭhisaṅghāṭato aḍḍhateyyahatthappamāṇaṃ yassa vemajjhe hoti, īdise khuddake sayanighareti attho. <span class="bld">Piṭṭhivaṃsa</span>nti piṭṭhivaṃsena niyamitaṃ gehamajjhaṃ. Tenāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā’ti iminā majjhātikkamaṃ dassetī’’ti (pāci. aṭṭha. 280). <span class="bld">Sabhojane</span>ti saha bhojanehīti sabhojanaṃ, tasmiṃ sabhojane. Atha vā <span class="bld">sabhojane</span>ti sabhoge. Rāgapariyuṭṭhitassa purisassa hi itthī bhogo, itthiyā ca puriso, methunarāgena sārattapurisitthisahiteti vuttaṃ hoti. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘sabhojanaṃ nāma kulaṃ itthī ceva hoti puriso ca, itthī ca puriso ca ubho anikkhantā <a name="V1.0388"></a> honti, ubho avītarāgā’’ti (pāci. aṭṭha. 281). Iminā pariyuṭṭhitassa methunarāgaggino taṅkhaṇe nibbattabhāvo dīpito. <span class="bld">Kule</span>ti ghare.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1547"></a><span class="paranum">1547</span>. <span class="bld">Hatthapāsa</span>nti aḍḍhateyyaratanappamāṇadesaṃ. <span class="bld">Piṭṭhisaṅghāṭakassa cā</span>ti dvārasabandhassa ca. <span class="bld">Sayanassā</span>ti sayanti etthāti sayanaṃ, tassa, āsanne ṭhāne yo nisīdati sabhojane kule, ‘‘tassā’’ti iminā yojetabbaṃ, sayanassa <a name="M1.0512"></a> samīpe ṭhāne yo nisīdatīti attho. <span class="bld">Mahallake</span>ti pubbe vuttappamāṇato mahante sayanighare. ‘‘Īdisañca sayanigharaṃ mahācatusālādīsu hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 280) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1548"></a><span class="paranum">1548</span>. Sayanametassa atthīti <span class="bld">sayanī,</span> sayanī ca taṃ gharañcāti viggaho. <span class="bld">Tatthā</span>ti sayanighare.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1549-50"></a><span class="paranum">1549-50</span>. <span class="bld">Dutiye satī</span>ti dutiye bhikkhumhi sati. Yathāha <span class="bld">anāpattivāre</span> ‘‘bhikkhu dutiyo hotī’’ti (pāci. 283). <span class="bld">Vītarāgesū</span>ti vītarāgapariyuṭṭhānesu. <span class="bld">Vuttalakkhaṇaṃ padesa</span>nti khuddakamahantasenāsane vuttalakkhaṇapadesa. <span class="bld">Anatikkamma nisinnassā</span>ti anatikkamitvā nisīdato.</p>
- <p class="centered">Sabhojanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1552"></a><span class="paranum">1552</span>. <span class="bld">Tesa</span>nti dvinnaṃ aniyatasikkhāpadānaṃ. <span class="bld">Esa</span>nti imesaṃ dvinnaṃ rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadānaṃ, <span class="bld">ayameva viseso</span>ti anantarasikkhāpadena samuṭṭhānabhāvasaṅkhāto ayaṃ viseso dīpitoti yojanā.</p>
- <p class="centered">Rahopaṭicchannarahonisajjakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1553-6"></a><span class="paranum">1553-6</span>. <span class="bld">Vutto</span>ti nimantito. <span class="bld">Santaṃ bhikkhu</span>nti ‘‘kulaṃ upasaṅkamissāmī’’ti yasmiṃ padese cittaṃ uppannaṃ, tassa sāmantā dvādasahatthabbhantare ṭhitaṃ bhikkhunti attho. Yathāha ‘‘yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya yaṃ passe vā abhimukhe vā passati, yassa ca sakkā hoti pakativacanena ārocetuṃ, ayaṃ santo nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 298). Ettha <a name="V1.0389"></a> yaṃ dvādasahatthabbhantare ṭhitena sotuṃ sakkā bhaveyya, taṃ <a name="M1.0513"></a> <span class="bld">pakativacanaṃ</span> nāma. <span class="bld">Anāpucchā</span>ti ‘‘ahaṃ itthannāmassa gharaṃ gacchāmī’’ti vā ‘‘cārittaṃ āpucchāmī’’ti vā īdisena vacanena anāpucchitvā. <span class="bld">Cārittaṃ āpajjeyya ce</span>ti yadi sañcareyyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Aññatra samayā</span>ti ‘‘tatthāyaṃ samayo, cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo’’ti (pāci. 299) <span class="bld">sikkhāpade</span> anupaññattivasena vuttā duvidhā samayā aññasmiṃ kāle.</p>
- <p class="bodytext">Āpattibhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ṭhapetvā’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Avītivatte majjhanhe’’</span>ti iminā purebhattaṃ, pacchābhattañca saṅgahitaṃ. Ettha ca <span class="bld">purebhattaṃ pacchābhatta</span>nti yena bhattena nimantito, tasmiṃ abhutte vā bhutte vāti attho. Yathāha ‘‘purebhattaṃ nāma yena nimantito, taṃ abhuttāvī. Pacchābhattaṃ nāma yena nimantito, taṃ antamaso kusaggenapi bhuttaṃ hotī’’ti (pāci. 300) <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ. <span class="bld">Aññassa ghara</span>nti nimantitato aññassa gehaṃ. Gharūpacārokkamane dukkaṭanti sambandho, attanā gatagehassa upacārokkamane dukkaṭanti attho. Paṭhamena pādenāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gharummāre</span>ti aññassa gehummāre. Gharūpacāre dukkaṭaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘aparampi cā’’</span>ti vuttaṃ. ‘‘Samatikkame’’ti iminā saha ‘‘gharummāre’’ti padaṃ ‘‘gharummārassā’’ti vibhattivipariṇāmena yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1557"></a><span class="paranum">1557</span>. <span class="bld">Ṭhitaṭṭhāne</span>ti yattha ṭhitassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tasmiṃ ṭhāne dvādasahatthabbhantareti idaṃ yathāvuttaniyāmeneva gahetabbaṃ. <span class="bld">Oloketvā</span>ti ubhayapassaṃ, abhimukhañca oloketvā. ‘‘Yaṃ passe vā abhimukhe vā passatī’’ti (pāci. aṭṭha. 298) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1558"></a><span class="paranum">1558</span>. <span class="bld">Dūre</span>ti <a name="M1.0514"></a> dvādasahatthato dūramevāha. Ito cito ca gavesitvā ārocane kiccaṃ natthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1559"></a><span class="paranum">1559</span>. <span class="bld">Na doso</span>ti anāpatti. <span class="bld">Samaye</span>ti ettha ‘‘anāpucchato’’ti seso. Ettha ca upari ca ‘‘na doso’’ti paccekaṃ yujjati. Santaṃ bhikkhunti sambandho. <span class="bld">Gharenā</span>ti aññassa gharena, ettha ‘‘gharūpacārena cā’’ti seso. <span class="bld">Ārāmaṃ gacchato</span>ti ettha tena maggenāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1560"></a><span class="paranum">1560</span>. ‘‘Tena <a name="V1.0390"></a> maggenā’’ti ca ‘‘gacchato’’ti ca padadvayaṃ ‘‘titthiyānaṃ passaya’’nti ca ‘‘bhikkhunipassaya’’nti ca ubhayattha <span class="bld">tathā</span>-saddena labbhati. Tena gharena, gharūpacārena vā gantabbamaggena titthiyārāmaṃ vā bhikkhunipassayaṃ vā gacchato anāpattīti attho. Āpadāya gacchatīti yojanā. Jīvitabrahmacariyantarāyā <span class="bld">āpadā. Āsanasālaṃ vā</span>ti sīhaḷadīpe viya bhikkhūnaṃ bhuñjanatthāya yattha dānapatīhi āsanāni paññāpīyanti, taṃ āsanasālaṃ vā, bhojanasālanti attho. ‘‘Āpadāyāsanasāla’’nti vattabbe gāthābandhavasena yakāralopo. <span class="bld">Bhattiyassa ghara</span>nti nimantitagharaṃ vā salākabhattadāyakānaṃ vā gharaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1561"></a><span class="paranum">1561</span>. Pavesanaṃ <span class="bld">kriyaṃ</span>. Anāpucchanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>. Acittakasamuṭṭhānamissakattā <span class="bld">‘‘acitta’’</span>nti vuttaṃ. Kusalākusalābyākatānaṃ aññataracittasamaṅginā āpajjitabbaṃ sandhāya <span class="bld">‘‘ticittañcā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Cārittakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1562"></a><span class="paranum">1562</span>. <span class="bld">‘‘Sabbā’’</span>ti idaṃ vivaranto ‘‘catumāsapavāraṇā punapavāraṇā niccapavāraṇā’’ti pavāraṇattayaṃ dasseti. Ettha ca <a name="M1.0515"></a> ‘‘catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbāti gilānapaccayapavāraṇā sāditabbā’’ti (pāci. 307) <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ. <span class="bld">Punapavāraṇā</span> ca cattāroyeva māse bhesajjena pavāraṇaṃ. Tenāha <span class="bld">aṭṭhuppattiyaṃ</span> ‘‘tena hi tvaṃ mahānāma saṅghaṃ aparampi catumāsaṃ bhesajjena pavārehī’’ti. <span class="bld">Niccapavāraṇā</span> nāma yāvajīvaṃ bhesajjeheva pavāraṇā. Vuttampi cetaṃ bhagavatā <span class="bld">aṭṭhuppattiyaṃ</span> ‘‘tena hi tvaṃ mahānāma saṅghaṃ yāvajīvaṃ bhesajjena pavārehī’’ti (pāci. 303).</p>
- <p class="bodytext">Sabbā cetā pavāraṇā bhesajjapariyantarattipariyantatadubhayapariyantaapariyantavasena catubbidhā honti. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Bhesajjapariyantā nāma bhesajjāni pariggahitāni honti ‘ettakehi bhesajjehi pavāremī’ti. Rattipariyantā nāma rattiyo pariggahitāyo honti ‘ettakāsu rattīsu pavāremī’ti. Bhesajjapariyantā ca rattipariyantā ca nāma bhesajjāni ca pariggahitāni honti rattiyo ca pariggahitāyo honti ‘ettakehi bhesajjehi ettakāsu rattīsu <a name="V1.0391"></a> pavāremī’ti. Nevabhesajjapariyantā narattipariyantā nāma bhesajjāni ca apariggahitāni honti rattiyo ca apariggahitāyo hontī’’ti (pāci. 307).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1563"></a><span class="paranum">1563</span>. ‘‘Sāditabbā’’ti vutte sādiyanappakāre dassetumāha <span class="bld">‘‘viññāpessāmī’’</span>tiādi. Bhesajjampi sati me paccaye viññāpessāmīti yojanā, ‘‘sāditabbā’’ti iminā sambandho. Tadeva byatirekato dassetumāha <span class="bld">‘‘na paṭikkhipitabbā’’</span>ti. Paṭikkhepakāraṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘rogodāni na meti cā’’</span>ti. <span class="bld">Sā</span> tividhā pavāraṇā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1564"></a><span class="paranum">1564</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ</span> <a name="M1.0516"></a> <span class="bld">vutta</span>nti ‘‘tatuttari tatuttarisaññī, vematiko, natatuttarisaññī bhesajjaṃ viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 309) vuttaṃ pācittiyattayaṃ. Idha <span class="bld">tatuttarī</span>ti ettha yehi bhesajjehi pavārito, yāsu ca rattīsu pavārito, tato ce uttari adhikanti attho. Yathāha ‘‘bhesajjapariyante yehi bhesajjehi pavārito hoti, tāni bhesajjāni ṭhapetvā aññāni bhesajjāni viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti ca ‘‘rattipariyante yāsu rattīsu pavārito hoti, tā rattiyo ṭhapetvā aññāsu rattīsu viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 308) ca. Tattha vematikassa ca dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1565"></a><span class="paranum">1565</span>. Tato catumāsato uttari atirekaṃ <span class="bld">tatuttari,</span> tatuttari na hotīti <span class="bld">natatuttari,</span> natatuttarīti saññā assa atthīti <span class="bld">natatuttarisaññī,</span> bhikkhu, tassa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Yehi</span> bhesajjehi pavārito, tāni viññāpentassa anāpattīti saha sesena yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti yehi bhesajjehi pavārito hoti, tāni bhesajjāni viññāpetī’’ti (pāci. 310). Yena vā yehi bhesajjehi yāsu vā rattīsu pavārito, tato aññampi yathātathaṃ ācikkhitvā bhiyyo viññāpentassa anāpattīti saha sesena yojetabbaṃ. <span class="bld">Yathātathaṃ ācikkhitvā bhiyyo viññāpentassā</span>ti ettha ‘‘imehi tayā bhesajjehi pavāritamha, amhākañca iminā ca iminā ca bhesajjena attho’ti ācikkhitvā viññāpeti, ‘yāsu tayā rattīsu pavāritamha, tāyo ca rattiyo vītivattā, amhākañca bhesajjena attho’ti ācikkhitvā viññāpetī’’ti (pāci. 310) vacanato yathātathaṃ vatvā adhikaṃ viññāpentassāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1566"></a><span class="paranum">1566</span>. Aññassa <a name="M1.0517"></a><a name="V1.0392"></a> bhikkhussa atthāya vā viññāpentassa bhikkhussa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Ñātakānaṃ viññāpentassa anāpattī</span>ti ettha ñātakānaṃ santakaṃ viññāpentassa anāpattīti attho. Attano vā dhanena viññāpentassa anāpattīti yojanā. Ettha dhanaṃ nāma taṇḍulādi kappiyavatthu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1567"></a><span class="paranum">1567</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘viññāpentassā’’ti idaṃ paccāmasati. <span class="bld">Ummattakādīna</span>nti visesitabbamapekkhitvā ‘‘viññāpentāna’’nti bahuvacanaṃ kātabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Bhesajjakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1568"></a><span class="paranum">1568</span>. <span class="bld">Uyyutta</span>nti saṅgāmatthāya katauyyogaṃ, gāmato nikkhamma gacchantaṃ vā ekattha sanniviṭṭhaṃ vā. Yathāha ‘‘uyyuttā nāma senā gāmato nikkhamitvā niviṭṭhā vā hoti payātā vā’’ti (pāci. 314). <span class="bld">Aññatra paccayā</span>ti ṭhapetvā tathārūpapaccayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1569"></a><span class="paranum">1569</span>. <span class="bld">Dassanassupacārasmi</span>nti ettha <span class="bld">dassanūpacāraṃ</span> nāma yasmiṃ ṭhāne ṭhitassa senā paññāyati, taṃ ṭhānaṃ. Yathāha ‘‘yattha ṭhito passati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 314). <span class="bld">Upacāraṃ vimuñcitvā passantassā</span>ti yathāvuttadassanopacāraṭṭhānaṃ ettha ṭhatvā oloketuṃ na sukarantiādinā kāraṇena taṃ ṭhānaṃ pahāya aññattha vilokentassāti vuttaṃ hoti. Kenaci paṭicchannaṃ hutvā adissamānampi ninnaṃ ṭhānaṃ otiṇṇaṃ apaññāyamānampi paññāyantampi oloketuṃ na sakkā evameva vinicchayo veditabbo. Yathāha ‘‘kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissatī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 314). <span class="bld">Payogato</span>ti yathāvuttadassanapayogagaṇanāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1570"></a><span class="paranum">1570</span>. Idāni <a name="M1.0518"></a> caturaṅgasenālakkhaṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ārohā pana cattāro’’</span>tiādi. <span class="bld">Ārohā</span>ti ettha hatthārohā daṭṭhabbā. <span class="bld">Tappādarakkhakā</span>ti tassa pādarakkhakāti viggaho. <span class="bld">Dve dve</span>ti ekekaṃ pādaṃ rakkhantā dve dve. <span class="bld">Dvādasaposo</span>ti dvādasa posā etassāti viggaho. Dvādasapurisayutto eko hatthī nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1571"></a><span class="paranum">1571</span>. <span class="bld">Āroho</span>ti <a name="V1.0393"></a> ettha assāroho vuccati. <span class="bld">Tipuriso</span>ti tayo purisā assāti viggaho. <span class="bld">Hayo</span>ti asso. <span class="bld">Eko sārathī</span>ti rathacāriko. ‘‘Yodho eko’’ti padacchedo. <span class="bld">Āṇirakkhā</span>ti rathacakkadvayassa agaḷanatthaṃ akkhakassa ubhosu koṭīsu ākoṭitā dve āṇiyo rakkhanakā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1572"></a><span class="paranum">1572</span>. <span class="bld">Catuposo</span>ti cattāro posā yassāti viggaho. <span class="bld">Catusaccavibhāvinā</span>ti catunnaṃ ariyasaccānaṃ desakena bhagavatā. <span class="bld">Padahatthā</span>ti āvudhahatthā. Pajjate gamyate anena pare hanitunti <span class="bld">padaṃ,</span> āvudhaṃ, padāni hatthesu yesaṃ te padahatthāti bhinnādhikaraṇo bāhiratthasamāso yathā ‘‘vajirapāṇī’’ti. Pattipadāti-saddo anatthantarā, manussasenāya adhivacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1573"></a><span class="paranum">1573</span>. <span class="bld">Caturaṅgasamāyuttā</span>ti catūhi aṅgehi avayavehi samāyuttāti viggaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1574"></a><span class="paranum">1574</span>. <span class="bld">Hatthiādīsū</span>ti yathāvuttalakkhaṇahatthiassarathapadātināmakesu catūsu aṅgesu, niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Ekeka</span>nti ekekaṃ aṅgaṃ. Etesu avakaṃsato ekaṃ purisāruḷhamapi hatthiñca tathā assañca ekaṃ padahatthapurisañca ekamekaṃ <a name="M1.0519"></a> katvā āha <span class="bld">‘‘ekekaṃ dassanatthāya gacchato’’</span>ti. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘antamaso ekapurisāruḷhaṃ ekampi hatthimpī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 315). <span class="bld">Anuyyuttepī</span>ti saṅgāmaṃ vinā aññena kāraṇena nikkhante. Yathāha ‘‘anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati, evaṃ anuyyuttā hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 315).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1575"></a><span class="paranum">1575</span>. <span class="bld">Sampatta</span>nti ettha ‘‘sena’’nti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti jīvitabrahmacariyantarāye sati ‘‘ettha gato muccissāmī’’ti gacchato anāpatti. <span class="bld">Tathārūpe paccaye</span> gilānāvalokanādike gamanānurūpapaccaye sati anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Uyyuttakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1576-7"></a><span class="paranum">1576-7</span>. ‘‘Siyā ca tassa bhikkhuno kocideva paccayo senaṃ gamanāya, dirattatirattaṃ tena bhikkhunā senāya vasitabba’’nti (pāci. 318) anuññātattā kenaci karaṇīyena <a name="V1.0394"></a> saṅgāmatthaṃ uyyuttāya senāya dirattatirattaṃ paṭipāṭiyā vasitvā catuttharattiyaṃ vasantassa pana bhikkhuno āpattiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘catutthe’’</span>tiādi. <span class="bld">Anāpattivāre</span> ‘‘gilāno vasatī’’ti (pāci. 321) vuttattā āha <span class="bld">‘‘arogavā’’</span>ti. <span class="bld">Senāyā</span>ti ettha parikkhepārahaṭṭhānena vā sañcaraṇapariyantena vā senā paricchinditabbā, evaṃ paricchinnāya senāya antovāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tikapācittiya</span>nti ‘‘atirekatiratte atirekasaññī, vematiko, ūnakasaññī senāya vasati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 320) pācittiyattayaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Senāvāsakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1580"></a><span class="paranum">1580</span>. <span class="bld">Uyyodhikaṃ</span> <a name="M1.0520"></a> nāma saṅgāmaṭṭhānaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘uggantvā uggantvā ettha yujjhantīti uyyodhikaṃ, sampahāraṭṭhānassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 322). <span class="bld">Balagga</span>nti ‘‘ettakā hatthī’’tiādinā (pāci. 324) <span class="bld">padabhājanā</span>gatanayena balassa gaṇanaṭṭhānaṃ balaggaṃ. Yathāha ‘‘balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggaṃ, balagaṇanaṭṭhānanti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 322). <span class="bld">Senābyūha</span>nti ‘‘ito hatthī hontu, ito assā, ito rathā, ito pattī hontū’’ti (pāci. 324) <span class="bld">padabhājane</span> vuttasenāsannivesaṭṭhānaṃ senābyūhaṃ. Yathāha ‘‘senāya viyūhaṃ senābyūhaṃ, senāsannivesassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 322).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1581"></a><span class="paranum">1581</span>. <span class="bld">Purime</span>ti anantarasikkhāpade. ‘‘Dvādasapuriso hatthī’’iti <span class="bld">yo</span> hatthī vuttoti yojanā. <span class="bld">Tenā</span>ti tena hatthinā hetubhūtena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1582"></a><span class="paranum">1582</span>. <span class="bld">‘‘Sesesū’’</span>ti iminā assānīkarathānīkapattānīkā gahitā. <span class="bld">Pattānīkaṃ</span> nāma ‘‘cattāro purisā padahatthā pattī pacchimaṃ pattānīka’’nti (pāci. 324) senaṅgesu paṭiniddesena nibbisesaṃ katvā vuttaṃ. <span class="bld">Tiṇṇa</span>nti etesaṃ uyyuttādīnaṃ.</p>
- <p class="centered">Uyyodhikakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Acelakavaggo pañcamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1583"></a><span class="paranum">1583</span>. <span class="bld">Piṭṭhādīhī</span>ti <a name="V1.0395"></a> ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena pūvādiṃ saṅgaṇhāti. Yathāha ‘‘surā nāma piṭṭhasurā pūvasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttā’’ti (pāci. 328). Ettha ca piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā pakkhipitvā katā <span class="bld">piṭṭhasurā</span>. Evaṃ <a name="M1.0521"></a> pūve, odane ca bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā <span class="bld">‘‘pūvasurā, odanasurā’’</span>ti vuccati. <span class="bld">‘‘Kiṇṇā’’</span>ti pana tassā surāya bījaṃ vuccati, ye ‘‘surāmodakā’’tipi vuccanti, te pakkhipitvā katā <span class="bld">kiṇṇapakkhittā</span>. Harītakisāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā <span class="bld">sambhārasaṃyuttā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pupphādīhī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena phalādīnaṃ gahaṇaṃ. Yathāha ‘‘merayo nāma pupphāsavo phalāsavo madhvāsavo guḷāsavo sambhārasaṃyutto’’ti (pāci. 328). Tattha ca <span class="bld">pupphāsavo</span> nāma madhukapupphādīnaṃ jātirasakato ceva tālanāḷikerapupphānañca raso ciraparivāsito. <span class="bld">Phalāsavo</span> pana muddikāpanasaphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. <span class="bld">Madhvāsavo</span> nāma muddikānaṃ jātirasena kato. Makkhikāmadhunāpi karīyatīti vadanti. Ucchuraso <span class="bld">guḷāsavo</span>. Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito <span class="bld">sambhārasaṃyutto</span>. Āsavo merayaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1584"></a><span class="paranum">1584</span>. <span class="bld">Bījato paṭṭhāyā</span>ti sambhāre paṭiyāditvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya tālanāḷikerādīnaṃ puppharase pupphato gaḷitābhinavakālatoyeva ca paṭṭhāya. <span class="bld">Pivantassā</span>ti ettha ‘‘kusaggenā’’tipi seso. <span class="bld">Ubhayampi cā</span>ti suraṃ, merayañcāti ubhayampi. Bījato pana paṭṭhāya kusaggena pivantassapi bhikkhuno pācittiyaṃ hotīti yojetabbaṃ. Payogabāhullena āpattibāhullaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘payoge ca payoge cā’’</span>ti. Idañca vicchinditvā vicchinditvā pivantassa bhikkhuno payoge ca payoge ca pācittiyaṃ hotīti yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘vicchinditvā vicchinditvā pivato payogagaṇanāya āpattiyo’’ti (pāci. aṭṭha. 328). Ekeneva payogena bahumpi pivantassa ekaṃ eva <a name="M1.0522"></a> āpattiṃ byatirekato dīpeti. Yathāha ‘‘ekena pana payogena bahumpi pivantassa ekā āpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 328).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1585"></a><span class="paranum">1585</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘majje majjasaññī, majje vematiko, majje amajjasaññī pivati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 328) tikapācittiyaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1586"></a><span class="paranum">1586</span>. ‘‘Anāpatti <a name="V1.0396"></a> namajjaṃ hoti majjavaṇṇaṃ majjagandhaṃ majjarasaṃ, taṃ pivatī’’ti (pāci. 328) vuttattā āha <span class="bld">‘‘amajjaṃ majjavaṇṇa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Ariṭṭhaṃ</span> nāma āmalakaphalarasādīhi kato āsavaviseso. <span class="bld">Loṇasovīrakaṃ</span> nāma <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Harītakāmalakavibhītakakasāve, sabbadhaññāni, sabbaaparaṇṇāni, sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ, kadaliphalādīni sabbaphalāni, vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo sabbakaḷīre, macchamaṃsakhaṇḍāni, anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇatikaṭukādīni bhesajjāni pakkhipitvā kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni ṭhapenti, taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti. Vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandalādīnañca siniddhabhojanabhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi. Taṃ panetaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati, gilānānaṃ pākatikameva. Agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ pānaparibhogenā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.192) –</p>
- <p class="unindented">Vibhāvito bhesajjaviseso. <span class="bld">Suttaṃ</span> nāma anekehi bhesajjehi abhisaṅkhato amajjabhūto āsavaviseso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1587"></a><span class="paranum">1587</span>. <span class="bld">Vāsagāhāpanatthāyā</span>ti <a name="M1.0523"></a> sugandhibhāvagāhāpanatthaṃ. <span class="bld">Īsaka</span>nti majjavaṇṇagandharasā yathā na paññāyanti, evaṃ appamattakaṃ. Yathāha ‘‘anatikkhittamajjeyeva anāpatti. Yaṃ pana atikkhittamajjaṃ hoti, yattha majjassa vaṇṇagandharasā paññāyanti, tasmiṃ āpattiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 329). <span class="bld">Sūpādīnaṃ tu pāke</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena maṃsapākādayo saṅgahitā. Yathāha ‘‘sūpasampāke maṃsasampāke telasampāke’’ti (pāci. 328).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1588"></a><span class="paranum">1588</span>. Vatthuajānanā acittanti sambandho. Yathāha ‘‘vatthuajānanatāya cettha acittakatā veditabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 329). <span class="bld">Vatthuajānanatā</span> ca nāma ‘‘majja’’nti ajānanabhāvo. <span class="bld">Ida</span>nti idaṃ sikkhāpadaṃ. <span class="bld">Ca</span>-saddena aññāni ca giraggasamajjādisikkhāpadāni samuccinoti. <span class="bld">Akusalenevā</span>ti akusalacitteneva. <span class="bld">Pānato</span>ti pātabbato. <span class="bld">Lokavajjaka</span>nti sādhulokena vajjetabbanti attho. Lokavajjameva <span class="bld">lokavajjakaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext">Nanu <a name="V1.0397"></a> cettha vatthuajānanatāya acittakatte taṃvatthuajānanaṃ kusalābyākatacittasamaṅginopi sambhavati, kasmā ‘‘akusaleneva pānato lokavajjaka’’nti vuttanti? Vuccate – yasmā amajjasaññāya pivato, majjasaññāya ca pivato majjaṃ vatthuniyāmena kilesuppattiyāva paccayo hoti, yathā majjaṃ pītaṃ ajānantassāpi akusalānameva paccayo hoti, na kusalānaṃ, tathā ajjhoharaṇakālepi vatthuniyāmena akusalasseva paccayo hotīti katvā vuttaṃ ‘‘akusaleneva pānato lokavajjaka’’nti. Yathā taṃ <span class="bld">niḷinijātake</span> (jā. 2.18.1 ādayo; jā. aṭṭha. 5.18.1 ādayo) bhesajjasaññāya itthiyā magge aṅgajātaṃ pavesentassa kumārassa ‘‘itthī’’ti vā ‘‘tassā magge methunaṃ paṭisevāmī’’ti vā saññāya <a name="M1.0524"></a> abhāvepi kāmarāguppattiyā sīlādiguṇaparihāni vatthuniyāmato ca ahosi, evamidhāpi daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext">Keci pana ‘‘akusaleneva pānato’’ti idaṃ imassa sikkhāpadassa sacittakapakkhaṃ sandhāya vuttaṃ, aññathā pāṇātipātādīsupi atippasaṅgoti maññamānā bahukāraṇaṃ, niyamanañca dassesuṃ. <span class="bld">Vinayaṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 329), pana <span class="bld">khuddakapāṭhaṭṭhakathāyaṃ</span> (khu. pā. aṭṭha. sikkhāpadavaṇṇanā), <span class="bld">vibhaṅgaṭṭhakathā</span>dīsu ca ‘‘ticitta’’nti avatvā ‘‘akusalacitta’’micceva vuttattā, sikkhāpadassa sāmaññalakkhaṇaṃ dassentena pakkhantaralakkhaṇadassanassa ayuttattā ca <span class="bld">aṭṭhakathāsu</span> yathārutavaseneva atthaggahaṇe ca kassaci virodhassa asambhavato sacittakapakkhameva sandhāya akusalacittatā, lokavajjatā cettha na vattabbā. ‘‘Vatthuṃ jānitvāpi ajānitvāpi majjaṃ pivato bhikkhussa pācittiyaṃ. Sāmaṇerassa pana jānitvāva pivato sīlabhedo, na ajānitvā’’ti (māhāva. aṭṭha. 108 atthato samānaṃ) yaṃ vuttaṃ, tattha kāraṇaṃ maggitabbaṃ. Sikkhāpadapaññattiyā buddhānameva visayattā na taṃ maggitabbaṃ, yathāpaññatteyeva vattitabbaṃ. Idaṃ pana sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ, sukhopekkhāvedanānaṃ vasena duvedanañca hoti. <span class="bld">Vinayaṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 329), pana <span class="bld">mātikaṭṭhakathāya</span>ñca (kaṅkhā. aṭṭha. surāpānasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tivedana’’nti pāṭho dissati, <span class="bld">khuddakapāṭhavaṇṇanāya</span> (khu. pā. aṭṭha. sikkhāpadavaṇṇanā), <span class="bld">vibhaṅgaṭṭhakathādīsu</span> (vibha. aṭṭha. 703 ādayo) ca ‘‘sukhamajjhattavedanāvasena duvedana’’nti ca ‘‘lobhamohamūlavasena dvimūlaka’’nti ca vuttattā so ‘‘pamādapāṭho’’ti gahetabbo.</p>
- <p class="centered">Surāpānakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1589"></a><span class="paranum">1589</span>. <span class="bld">Yena</span> <a name="M1.0525"></a><a name="V1.0398"></a> <span class="bld">kenaci aṅgenā</span>ti aṅguliādinā yena kenaci sarīrāvayavena. <span class="bld">Hasādhippāyino</span>ti hase adhippāyo <span class="bld">hasādhippāyo,</span> so etassa atthīti viggaho, tassa, iminā kīḷādhippāyarahitassa anāpattiṃ byatirekato dīpeti. Vakkhati ca ‘‘anāpatti nahasādhippāyassā’’ti. <span class="bld">Phusato</span> phusantassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1590"></a><span class="paranum">1590</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu upasampannānupasampannesu. <span class="bld">Kāyapaṭibaddhādike naye</span>ti ‘‘kāyena kāyapaṭibaddhaṃ āmasati, āpatti dukkaṭassā’’tievamādinā (pāci. 332) dassite naye. Anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi dukkaṭāni vuttānīti āha <span class="bld">‘‘tathevānupasampanne, dīpitaṃ tikadukkaṭa’’</span>nti. Ettha ca <span class="bld">‘‘tathevā’’</span>ti iminā upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikapācittiyassa vuttabhāvo dīpito hoti. Yathā upasampanne tikapācittiyaṃ dīpitaṃ, tatheva anupasampanne tikadukkaṭaṃ dīpitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1591"></a><span class="paranum">1591</span>. <span class="bld">Ettha…pe… bhikkhunī</span>ti ettha bhikkhupi bhikkhuniyā anupasampannaṭṭhāne ṭhitoti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1592"></a><span class="paranum">1592</span>. <span class="bld">Nahasādhippāyassa phusato</span>ti hasādhippāyaṃ vinā vandanādīsu pādādisarīrāvayavena paraṃ phusantassa. <span class="bld">Kicce satī</span>ti piṭṭhiparikammādikicce sati.</p>
- <p class="centered">Aṅgulipatodakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1593"></a><span class="paranum">1593</span>. <span class="bld">Jale</span>ti ettha ‘‘uparigopphake’’ti seso. Yathāha ‘‘uparigopphake udake’’ti (pāci. 337). <span class="bld">Nimujjanādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena ummujjanaplavanāni gahitāni. Yathāha ‘‘uparigopphake udake hasādhippāyo nimujjati vā ummujjati vā palavati <a name="M1.0526"></a> vā’’ti (pāci. 337). <span class="bld">‘‘Kevala’’</span>nti iminā nahānādikiccena otarantassa anāpattīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1594"></a><span class="paranum">1594</span>. <span class="bld">Uparigopphake jale</span>ti gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe jale. <span class="bld">Nimujjeyyapi vā</span>ti antojalaṃ pavisanto nimujjeyya vā. <span class="bld">Tareyya vā</span>ti plaveyya vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1595-6"></a><span class="paranum">1595-6</span>. Antoyevodake <a name="V1.0399"></a> nimujjitvāna gacchato tassa hatthapādapayogehi pācittiṃ paridīpayeti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1597"></a><span class="paranum">1597</span>. Hatthādisakalasarīrāvayavaṃ saṅgaṇhituṃ <span class="bld">‘‘yena yenā’’</span>ti aniyamāmeḍitamāha. Jalaṃ tarato bhikkhuno yena yena pana aṅgena taraṇaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1598"></a><span class="paranum">1598</span>. <span class="bld">Taruto vāpī</span>ti rukkhatopi vā. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti udake hasadhamme hasadhammasaññivematikaahasadhammasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ. <span class="bld">‘‘Tikadukkaṭa’’</span>nti pāṭho dissati, ‘‘udake ahasadhamme hasadhammasaññī, āpatti dukkaṭassa. Udake ahasadhamme vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 338) vatvā ‘‘udake ahasadhamme ahasadhammasaññī, anāpattī’’ti (pāci. 338) tatiyavikappe <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> anāpatti vuttāti so pamādapāṭho, <span class="bld">‘‘dvikadukkaṭa’’</span>nti pāṭhoyeva gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1599"></a><span class="paranum">1599</span>. Nāvaṃ tīre ussārentopi vāti sambandho. <span class="bld">Ussārento</span>ti tīramāropento. <span class="bld">‘‘Kīḷatī’’</span>ti idaṃ ‘‘pājento’’ti imināpi yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1600"></a><span class="paranum">1600</span>. <span class="bld">Kathalāya vā</span>ti khuddakakapālikāya vā. <span class="bld">Udaka</span>nti ettha ‘‘bhājanagataṃ vā’’ti seso. ‘‘Bhājanagataṃ udakaṃ vā’’ti (pāci. 338) hi <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1601"></a><span class="paranum">1601</span>. <span class="bld">Kañcikaṃ</span> <a name="M1.0527"></a> <span class="bld">vā</span>ti dhaññarasaṃ vā. <span class="bld">Api</span>-saddo ‘‘khīraṃ vā takkaṃ vā rajanaṃ vā passāvaṃ vā’’ti (pāci. 338) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgate sampiṇḍeti. <span class="bld">Cikkhallaṃ vāpī</span>ti udakakaddamaṃ vā. Ettha visesajotakena <span class="bld">api</span>-saddena ‘‘apica uparigopphake vuttāni ummujjanādīni ṭhapetvā aññena yena kenaci ākārena udakaṃ otaritvā vā anotaritvā vā yattha katthaci ṭhitaṃ udakaṃ antamaso binduṃ gahetvā khipanakīḷāyapi kīḷantassa dukkaṭamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 336) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ vinicchayavisesaṃ sampiṇḍeti. <span class="bld">Vikkhipa</span>nti vikkhipitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1602"></a><span class="paranum">1602</span>. Sati <a name="V1.0400"></a> kicce jalaṃ vigāhitvā nimujjanādikaṃ karontassa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Kiccaṃ</span> nāma nahānādikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1603"></a><span class="paranum">1603</span>. <span class="bld">Anantarassā</span>ti aṅgulipatodakasikkhāpadassa. Visesova <span class="bld">visesatā,</span> koci viseso natthīti attho.</p>
- <p class="centered">Hasadhammakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1604-5"></a><span class="paranum">1604-5</span>. Yo bhikkhu bhikkhunā paññattena vuccamāno assa vacanaṃ akattukāmatāya ādaraṃ pana sace na karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyamudīrayeti yojanā, iminā vākyena puggalānādaramūlakaṃ pācittiyaṃ vuttaṃ. Yathāha ‘‘anādariyaṃ nāma dve anādariyāni puggalānādariyañca dhammānādariyañcā’’ti (pāci. 342), ‘‘puggalānādariyaṃ nāma upasampannena paññattena vuccamāno ‘ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī’ti anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 342) ca.</p>
- <p class="bodytext">Dhammameva vā asikkhitukāmo yo bhikkhu bhikkhunā paññattena vuccamāno assa vacanaṃ akattukāmatāya ādaraṃ <a name="M1.0528"></a> pana sace na karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyamudīrayeti yojanā, iminā dhammānādariyamūlakaṃ pācittiyaṃ vuttaṃ. Yathāha ‘‘dhammānādariyaṃ nāma upasampannena paññattena vuccamāno kathāyaṃ nasseyya vā vinasseyya vā antaradhāyeyya vā, taṃ nasikkhitukāmo anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 342). <span class="bld">Anādariye</span>ti nimittatthe bhummaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1606"></a><span class="paranum">1606</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 343) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Tikātītenā</span>ti lokattikamatikkantena. <span class="bld">Anupasampannānādare tikadukkaṭa</span>nti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1607"></a><span class="paranum">1607</span>. <span class="bld">Suttenevābhidhammenā</span>ti ettha <span class="bld">eva</span>kāro ‘‘dukkaṭa’’nti iminā yojetabbo. <span class="bld">‘‘Suttena</span> <a name="V1.0401"></a> <span class="bld">abhidhammenā’’</span>ti padadvayena abhedopacārato suttābhidhammāgato pariyattidhammo vutto. <span class="bld">Apaññattenā</span>ti paññattasaṅkhātavinayato aññattā apaññattena. <span class="bld">‘‘Apaññattenā’’</span>ti idaṃ ‘‘suttena abhidhammenā’’ti padadvayavisesanaṃ. Bhikkhunā vuttassa tasmiṃ bhikkhumhi vā dhamme vā anādaraṃ karoto dukkaṭameva. Sāmaṇerena <span class="bld">ubhayenapi</span> paññattena vā apaññattena vā vuttassa tasmiṃ sāmaṇere vā paññatte vā apaññatte vā dhamme anādaraṃ karoto bhikkhussa dukkaṭamevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1608"></a><span class="paranum">1608</span>. <span class="bld">Doso</span>ti pācittiyadukkaṭasaṅkhāto koci doso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1609"></a><span class="paranum">1609</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti <a name="M1.0529"></a> imasmiṃ ācariyānaṃ gāhe. Gārayho ācariyuggaho neva gahetabboti yojanā. <span class="bld">Gārayho ācariyuggaho</span>ti ettha ‘‘yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītake viyā’’ti evamādiko sampati nibbatto gārayhācariyavādo. Kataro pana gahetabboti? Paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kurundiyaṃ</span> pana ‘‘lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭati, paṇṇattivajje pana vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 344) vuttaṃ. <span class="bld">Mahāpaccariyaṃ</span> ‘‘suttaṃ, suttānulomañca uggahitakānaṃyeva ācariyānaṃ uggaho pamāṇaṃ, ajānantānaṃ kathā appamāṇa’’nti (pāci. aṭṭha. 344) vuttaṃ. ‘‘Taṃ sabbaṃ paveṇiyā āgate samodhānaṃ gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 344) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Ettha <span class="bld">lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭatī</span>ti lokavajjasikkhāpade āpattiṭṭhāne yo ācariyavādo, so na gahetabbo, lokavajjamatikkamitvā ‘‘idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho’’ti vadantassa uggaho na vaṭṭatīti adhippāyo. <span class="bld">Suttānulomaṃ</span> nāma aṭṭhakathā. <span class="bld">Paveṇiyā āgate samodhānaṃ gacchatī</span>ti ‘‘paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 344) evaṃ vutte mahāaṭṭhakathāvādeyeva saṅgahaṃ gacchatīti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Anādariyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1610-1"></a><span class="paranum">1610-1</span>. ‘‘Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ bhiṃsāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 346) <span class="bld">mātikā</span>vacanato <a name="V1.0402"></a> <span class="bld">bhayasañjananatthāyā</span>ti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti seso. Teneva vakkhati ‘‘itarassa tu bhikkhussā’’ti. <span class="bld">Rūpādi</span>nti rūpasaddagandhādiṃ. <span class="bld">Upasaṃhare</span>ti upaṭṭhapeti<a name="M1.0530"></a>, dassetīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Bhayānakaṃ katha</span>nti corakantārādikathaṃ. Yathāha ‘‘corakantāraṃ vā vāḷakantāraṃ vā pisācakantāraṃ vā ācikkhatī’’ti (pāci. 348). <span class="bld">Parasantike</span>ti ettha <span class="bld">‘‘paro’’</span>ti vuttanayena labbhamāno upasampanno gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Disvā vā</span>ti upaṭṭhāpitaṃ taṃ rūpādiṃ disvā vā. <span class="bld">Sutvā vā</span>ti taṃ bhayānakaṃ kathaṃ sutvā vā. Yassa bhayadassanatthāya taṃ upaṭṭhāpesi, so <span class="bld">bhāyatu vā mā vā bhāyatu. Itarassā</span>ti tadupaṭṭhāpakassa bhikkhussa. <span class="bld">Taṅkhaṇe</span>ti upaṭṭhāpitakkhaṇe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1612"></a><span class="paranum">1612</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī bhiṃsāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 348) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. ‘‘Anupasampannaṃ bhiṃsāpetukāmo’’tiādike <span class="bld">dukkaṭavāre</span> anupasampannaggahaṇena gihinopi saṅgayhamānattā <span class="bld">‘‘sāmaṇeraṃ gahaṭṭhaṃ vā’’</span>ti āha. Sāmaṇeraṃ…pe… bhikkhuno tatheva bhiṃsāpentassa tikadukkaṭaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Bhiṃsāpanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1614"></a><span class="paranum">1614</span>. <span class="bld">Joti</span>nti aggiṃ. <span class="bld">Tappetukāmo</span>ti visibbetukāmo. ‘‘Tena kho pana samayena bhikkhū padīpepi jotikepi jantāgharepi kukkuccāyantī’’ti (pāci. 352) <span class="bld">uppannavatthumhi</span> ‘‘anujānāmi bhikkhave tathārūpapaccayā jotiṃ samādahituṃ samādahāpetu’’nti (pāci. 352) vuttattā ettha <span class="bld">‘‘tathārūpaṃ paccaya’’</span>nti iminā <a name="M1.0531"></a> padīpujjalanañca pattapacanasarīrasedanādikammañca jantāgharavattañca gahetabbaṃ. Ettha ca <span class="bld">jotikepī</span>ti pattapacanasedanakammādīsu jotikaraṇeti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1615"></a><span class="paranum">1615</span>. <span class="bld">Sayaṃsamādahantassā</span>ti attanā jālentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1616"></a><span class="paranum">1616</span>. <span class="bld">Jālāpentassa</span> <a name="V1.0403"></a> <span class="bld">…pe… dukkaṭa</span>nti āṇattiyā āpajjitabbaṃ dukkaṭaṃ sandhāyāha. Āṇattiyā jalite āpajjitabbāpatti ‘‘jāluṭṭhāne panāpatti, pācitti parikittitā’’ti anuvattamānattā siddhāti visuṃ na vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1617"></a><span class="paranum">1617</span>. <span class="bld">Gilānassā</span>ti ‘‘gilāno nāma yassa vinā agginā na phāsu hotī’’ti (pāci. 354) vuttassa gilānassa. <span class="bld">Avijjhātaṃ alātaṃ ukkhipantassā</span>ti gahaṇena bhaṭṭhaṃ anibbutālātaṃ aggino samīpaṃ karontassa, yathāṭhāne ṭhapentassāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1618-9"></a><span class="paranum">1618-9</span>. <span class="bld">Vijjhātaṃ alāta</span>nti nibbutālātaṃ. <span class="bld">Yathāvatthukaṃ</span> pācittiyanti vuttaṃ hoti. Aññena vā kataṃ visibbentassa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Visibbentassā</span>ti tappentassa. <span class="bld">Aṅgāra</span>nti vītaccikaṃ aṅgāraṃ. <span class="bld">Padīpujjalanādike</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘jotike jantāghare tathārūpapaccayā’’ti (pāci. 352) āgataṃ saṅgaṇhāti. Ettha ca <span class="bld">tathārūpapaccayā</span>ti ṭhapetvā padīpādīni aññenapi tathārūpena paccayena.</p>
- <p class="centered">Jotisamādahanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1620-1"></a><span class="paranum">1620-1</span>. <span class="bld">Majjhime dese</span>ti jambudīpe yattha bodhimaṇḍalaṃ hoti, tasmiṃ navayojanasatāvaṭṭe majjhimamaṇḍale, iminā idaṃ <a name="M1.0532"></a> sikkhāpadaṃ tattheva desodissakatāya niyatanti dasseti. Teneva vakkhati <span class="bld">anāpattivāre</span> ‘‘paccantimepi vā dese’’ti. Cuṇṇanti sirīsacuṇṇādikaṃ cuṇṇaṃ. <span class="bld">Abhisaṅkharato</span>ti paṭiyādentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1622-3"></a><span class="paranum">1622-3</span>. ‘‘Māse ūnasaññino’’ti padacchedo. Atirekaddhamāse ūnasaññino vā atirekaddhamāse vimatissa vā dukkaṭanti yojanā. Atirekaddhamāse nhāyantassa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Samayesu ca nhāyantassa anāpattī</span>ti ettha ‘‘uṇhasamayo pariḷāhasamayo gilānasamayo kammasamayo addhānagamanasamayo vātavuṭṭhisamayo’’ti (pāci. 363) dassitesu chasu samayesu aññatare sampatte samaye satiṃ paccupaṭṭhapetvā ūnamāsepi nahāyantassa anāpattīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="V1.0404"></a> jeṭṭhamāso ca āsāḷhimāsassa purimapakkho cāti diyaḍḍhamāso <span class="bld">uṇhasamayo</span> nāma. Yathāha ‘‘uṇhasamayo nāma diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti (pāci. 364), vassānassa paṭhamo māso <span class="bld">pariḷāhasamayo</span> nāma. Yathāha ‘‘pariḷāhasamayo nāma vassānassa paṭhamo māso’’ti (pāci. 364). ‘‘Yassa vinā nahānā na phāsu hotī’’ti (pāci. 364) vutto samayo <span class="bld">gilānasamayo</span> nāma. ‘‘Antamaso pariveṇampi sammaṭṭhaṃ hotī’’ti (pāci. 364) vutto <span class="bld">kammasamayo</span> nāma. ‘‘Addhayojanaṃ gacchissāmī’ti nahāyitabba’’nti (pāci. 364) vutto <span class="bld">addhānagamanasamayo</span> nāma. ‘‘Bhikkhū sarajena vātena okiṇṇā honti, dve vā tīṇi vā udakaphusitāni kāye patitāni hontī’’ti (pāci. 364) vutto <span class="bld">vātavuṭṭhisamayo</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext">Nadīpāraṃ gacchatopi ūnakaddhamāse nhāyantassa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Vālikaṃ ukkiritvānā</span>ti ettha sukkhāya nadiyā <a name="M1.0533"></a> vālikaṃ ukkiritvā. Katāvāṭesupi ūnakaddhamāse nhāyantassapi anāpattīti. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘nhāyantassa anāpattī’’ti idaṃ paccāmasati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1624"></a><span class="paranum">1624</span>. <span class="bld">Paccantimepi vā dese</span>ti jambudīpe yathāvuttamajjhimadesato bahi paccantimesu janapadesu, khuddakesu ca dīpesu. <span class="bld">Sabbesa</span>nti laddhasamayānaṃ, aladdhasamayānañca sabbesaṃ bhikkhūnaṃ. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti bhamaraanubandhādiāpadāsu. Yathāha ‘‘bhamarādīhi anubaddhassa udake nimujjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 366). Kāyacittasamuṭṭhānaṃ <span class="bld">eḷakalomasamuṭṭhānaṃ</span> nāma.</p>
- <p class="centered">Nhānakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1625-7"></a><span class="paranum">1625-7</span>. ‘‘Navaṃ nāma akatakappaṃ vuccatī’’ti (pāci. 369) pāḷivacanato ca ‘‘paṭiladdhanavacīvarenāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 368) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ca <span class="bld">cīvara</span>nti ettha ‘‘nava’’nti seso. Kappiyaṃ binduṃ adatvā navaṃ cīvaraṃ bhikkhu paribhuñjati, tassevaṃ paribhuñjato pācittīti sambandho. <span class="bld">Channa</span>nti khomādīnaṃ, niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Aññataraṃ navaṃ cīvaranti niddhāretabbaṃ. <span class="bld">Yattha katthacī</span>ti ‘‘catūsu vā koṇesu tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe’’ti (pāci. aṭṭha. 368) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato cīvarakoṇesu yattha katthaci.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kaṃsanīlenā</span>ti <a name="V1.0405"></a> cammakāranīlena. <span class="bld">Cammakāranīlaṃ</span> nāma pakatinīlaṃ. <span class="bld">Gaṇṭhipade</span> pana ‘‘cammakārā udake tiphalaṃ, ayogūthañca pakkhipitvā cammaṃ kāḷaṃ karonti, taṃ cammakāranīla’’nti vuttaṃ. <span class="bld">Mahāpaccariyaṃ</span> pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ, etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttaṃ. <span class="bld">Pattanīlena vā</span>ti ‘‘yo koci nīlavaṇṇo paṇṇaraso’’ti (pāci. aṭṭha. 368) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttena nīlapaṇṇarasena. <span class="bld">Yena kenaci kāḷenā</span>ti aṅgārajallikādīsu aññatarena yena kenaci kāḷavaṇṇena. ‘‘Kaddamo nāma <a name="M1.0534"></a> odako vuccatī’’ti (pāci. 369) vuttattā <span class="bld">kaddamenā</span>ti udakānukaddamasukkhakaddamādiṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Maṅgulassa piṭṭhippamāṇakaṃ mayūrassa akkhippamāṇaka’’nti yathākkamena yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1628"></a><span class="paranum">1628</span>. ‘‘Pāḷikappo kaṇṇikākappo’’ti yojanā, muttāvali viya pāḷiṃ katvā appitakappo ca kaṇṇikākārena appitakappo cāti attho. <span class="bld">Katthacī</span>ti ettha ‘‘yathāvuttappadese’’ti seso. ‘‘Catūsu vā koṇesu tīsu vā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttattā <span class="bld">‘‘anekaṃ vā’’</span>ti āha. Vaṭṭameva <span class="bld">vaṭṭakaṃ,</span> iminā aññaṃ vikāraṃ na vaṭṭatīti dasseti. Yathāha ‘‘ṭhapetvā ekaṃ vaṭṭabinduṃ aññena kenacipi vikārena kappo na kātabbo’’ti (pāci. 368).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1629"></a><span class="paranum">1629</span>. <span class="bld">‘‘Anāpatti pakāsitā’’</span>ti idaṃ ‘‘vimatissacā’’ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddena samuccitaṃ ‘‘ādinne ādinnasaññino’’ti tatiyavikappaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha ‘‘ādinne ādinnasaññī, anāpattī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1630"></a><span class="paranum">1630</span>. <span class="bld">‘‘Kappe naṭṭhepi vā’’</span>tiādīhi ca yojetabbaṃ. <span class="bld">Pi</span>-saddena ‘‘kappakatokāse jiṇṇe’’ti idaṃ sampiṇḍeti. Yathāha ‘‘kappakatokāso jiṇṇo hotī’’ti. <span class="bld">Tena</span> kappakatenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Saṃsibbitesū</span>ti ettha ‘‘akappakatesū’’ti seso. Yathāha ‘‘kappakatena akappakataṃ saṃsibbitaṃ hotī’’ti. Nivāsanapārupanaṃ <span class="bld">kriyaṃ</span>. Kappabinduanādānaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Dubbaṇṇakaraṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1631-4"></a><span class="paranum">1631-4</span>. ‘‘Vikappanā <a name="M1.0535"></a><a name="V1.0406"></a> nāma dve vikappanā sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā cā’’ti (pāci. 374) vuttattā <span class="bld">‘‘vikappanā duve’’</span>tiādimāha. <span class="bld">Itī</span>ti nidassane, evanti attho. Kathaṃ sammukhāvikappanā hotīti āha <span class="bld">‘‘sammukhāya…pe… niddise’’</span>ti. <span class="bld">Ekassā</span>ti ettha ‘‘byattassā’’ti seso. Idha <span class="bld">byatto</span> nāma vikappanapaccuddhāraṇavidhiṃ jānanto.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yathāvacanayogato</span>ti ‘‘imaṃ cīvara’nti vā, ‘imāni cīvarānī’ti vā, ‘etaṃ cīvara’nti vā, ‘etāni cīvarānī’ti vā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttaṃ anatikkamma, vacanasambandhakkamenāti attho. Tadekadesasarūpaṃ dasseti <span class="bld">‘‘imaṃ cīvara’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Apaccuddhaṭato’’</span>ti iminā ‘‘na kappatī’’ti etassa hetuṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1635"></a><span class="paranum">1635</span>. <span class="bld">‘‘Santaka’’</span>miccādi paccuddharaṇappakāro. <span class="bld">Yathāpaccayaṃ karohī</span>ti tuyhaṃ ruccanakaṃ karohīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1636"></a><span class="paranum">1636</span>. Sammukhāvikappantaraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘aparā sammukhā vuttā’’</span>tiādi. Attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvāti yojanā. <span class="bld">Sahadhammina</span>nti ettha ‘‘pañcanna’’nti seso, niddhāraṇe sāmivacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1639"></a><span class="paranum">1639</span>. <span class="bld">Eva</span>nti vakkhamānāpekkhaṃ. <span class="bld">Api</span>-saddo pana saddassatthe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1640"></a><span class="paranum">1640</span>. <span class="bld">Mitto</span>ti daḷhamitto, ‘‘tena vattabbaṃ ‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti (pāci. 374) vacanato idaṃ upalakkhaṇaṃ. Puna tenapi bhikkhunā vattabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1641-2"></a><span class="paranum">1641-2</span>. ‘‘Ahaṃ <a name="M1.0536"></a> tissassa bhikkhuno dammī’ti vā…pe… ‘tissāya sāmaṇeriyā dammī’ti vā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) sesaaṭṭhakathāpāṭhena <span class="bld">‘‘ida’’</span>miccādipāṭho yojetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1643"></a><span class="paranum">1643</span>. <span class="bld">Dvīsū</span>ti niddhāraṇe bhummaṃ, ettha ‘‘vikappanāsū’’ti pakaraṇato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1644-5"></a><span class="paranum">1644-5</span>. <span class="bld">Idha</span> <a name="V1.0407"></a> <span class="bld">pana</span> imasmiṃ sāsane <span class="bld">yena pana bhikkhunā</span> saha cīvarasāmikena taṃ vinayakammaṃ kataṃ, tassa <span class="bld">avissāsena</span> vissāsabhāvaṃ vinā so vinayakammakato bhikkhu taṃ cīvaraṃ paribhuñjeyya, tassa bhikkhuno pācittīti yojanā. Chandānurakkhanatthaṃ ‘‘vinayaṃkamma’’nti anussārāgamo veditabbo, vinayakammanti attho. Taṃ cīvaraṃ adhiṭṭhahantassa vā vissajjantassa vā dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1646"></a><span class="paranum">1646</span>. <span class="bld">Paccuddhārakavatthesū</span>ti paccuddhaṭavatthesu. <span class="bld">Apaccuddhārasaññino</span>ti apaccuddhaṭasaññino. <span class="bld">Tatthā</span>ti apaccuddhaṭavatthesu. <span class="bld">Vematikassā</span>ti ‘‘paccuddhaṭāni nu kho mayā, apaccuddhaṭānī’’ti saṃsayāpannassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1647"></a><span class="paranum">1647</span>. <span class="bld">Paccuddhāraṇasaññissā</span>ti paccuddhaṭamidanti saññissa. <span class="bld">Vissāsā</span>ti yassa vā cīvaraṃ vikappesi, tena apaccuddhaṭampi tassa vissāsā paribhuñjato ca. Yathāha ‘‘tassa vā vissasanto paribhuñjatī’’ti (pāci. 376).</p>
- <p class="centered">Vikappanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1648-9"></a><span class="paranum">1648-9</span>. ‘‘Patto nāma dve pattā ayopatto mattikāpatto’’ti (pāci. 379) jātiyā kappiyapattānaṃ vuttattā āha <a name="M1.0537"></a> <span class="bld">‘‘adhiṭṭhānupagaṃ patta’’</span>nti. <span class="bld">Tādisa</span>nti adhiṭṭhānupagaṃ. <span class="bld">Sūcigharaṃ</span> nāma sasūcikaṃ vā asūcikaṃ vā. <span class="bld">Kāyabandhanaṃ</span> nāma paṭṭikā vā sūkarantakaṃ vā. <span class="bld">Nisīdanaṃ</span> nāma sadasaṃ vuccati.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Pattaṃ vā’’tiādīhi upayogantapadehi ‘‘apanetvā nidhentassā’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Nidhentassā</span>ti etassa <span class="bld">‘‘hasāpekkhassā’’</span>ti visesanaṃ. Yathāha ‘‘hasāpekkhopīti kīḷādhippāyo’’ti (pāci. 379). <span class="bld">‘‘Kevala’’</span>nti iminā dunnikkhittassa paṭisāmanādhippāyādiaññādhippāyābhāvaṃ dīpeti. Vakkhati ca ‘‘dunnikkhittamanāpatti, paṭisāmayato panā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1650"></a><span class="paranum">1650</span>. <span class="bld">Tenāpī</span>ti āṇattena. <span class="bld">Tassā</span>ti āṇāpakassa. <span class="bld">Tikadukkaṭaṃ vutta</span>nti anupasampanne <a name="V1.0408"></a> upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ vuttaṃ, iminā ca upasampannasantake tikapācittiyanti idañca vuttameva hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1651"></a><span class="paranum">1651</span>. <span class="bld">Añña</span>nti pāḷiyaṃ anāgataṃ pattatthavikādiparikkhāraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1652"></a><span class="paranum">1652</span>. <span class="bld">Sabbesū</span>ti pāḷiyaṃ āgatesu ca anāgatesu ca sabbesu parikkhāresu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1653"></a><span class="paranum">1653</span>. <span class="bld">Dhammakathaṃ katvā</span>ti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 377) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatanayena dhammakathaṃ katvā. <span class="bld">Anihitaparikkhārenā</span>ti appaṭisāmitaparikkhārena. Nidheti ce, tathā anāpattīti yojanā. <span class="bld">Avihesetukāmassā</span>ti vihesādhippāyarahitassa. <span class="bld">Akīḷassā</span>ti kīḷādhippāyarahitassa kevalaṃ vattasīsena ‘‘paṭisāmetvā dassāmī’’ti apanidhentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1654"></a><span class="paranum">1654</span>. Adinnādānasamuṭṭhānāpattīnaṃ <a name="M1.0538"></a> akusalādivasenapi sacittakattā āha <span class="bld">‘‘idaṃ akusaleneva sacitta’’</span>nti.</p>
- <p class="centered">Cīvarāpanidhānakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Surāpānavaggo chaṭṭho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1655"></a><span class="paranum">1655</span>. <span class="bld">‘‘Tiracchānagataṃ pāṇa’’</span>nti iminā ‘‘yo pana bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyya, pācittiya’’nti (pāci. 383) imasmiṃ <span class="bld">sikkhāpade</span> adhippetaṃ pāṇaṃ dasseti. Āpattinānattābhāvā āha <span class="bld">‘‘mahantaṃ khuddakampi vā’’</span>ti. Yathāha ‘‘imasmiñca sikkhāpade tiracchānagatoyeva ‘pāṇo’ti veditabbo, taṃ khuddakampi mahantampi mārentassa āpattinānākaraṇaṃ natthi, mahante pana upakkamamahantattā akusalaṃ mahantaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 382). ‘‘Mārentassa assā’’ti padacchedo. <span class="bld">‘‘Khuddakampi vā mārentassā’’</span>ti iminā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti, pācittiyaṃ. Tasmā evarūpesu ṭhānesu kāruññaṃ upaṭṭhapetvā appamattena vattaṃ kātabba’’nti vuttavinicchayopi saṅgahito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1656"></a><span class="paranum">1656</span>. <span class="bld">Ubhayattha</span> <a name="V1.0409"></a> <span class="bld">cā</span>ti pāṇe vā apāṇe vāti ubhayatthāpi. Avasesavinicchayo panettha manussaviggahe vuttanayeneva veditabbo.</p>
- <p class="centered">Sañciccapāṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1658"></a><span class="paranum">1658</span>. <span class="bld">Sappāṇaka</span>nti saha pāṇakehīti sappāṇakaṃ. Ye paribhogena maranti, evarūpā idha ‘‘pāṇakā’’ti adhippetā. <span class="bld">Assā</span>ti bhikkhuno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1659"></a><span class="paranum">1659</span>. <span class="bld">‘‘Avicchijjā’’</span>ti <a name="M1.0539"></a> iminā vicchedeneva payoganānattaṃ hotīti dīpeti. <span class="bld">Pattapūrampī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo byatireke.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1660-1"></a><span class="paranum">1660-1</span>. Assa pācitti paridīpitāti sambandho. <span class="bld">Tādisenā</span>ti sappāṇakena. <span class="bld">Āviñchitvānā</span>ti paribbhamitvā. <span class="bld">Yāguyo</span>ti ettha ‘‘uṇhā’’ti sāmatthiyā labbhati. Idañca pāṇīnaṃ māraṇatthaṃ yaṃ kiñci uṇhavatthuṃ sappāṇakena udakena anibbāpetuṃ upalakkhaṇaṃ. <span class="bld">Taṃ</span> sappāṇakaṃ udakaṃ. <span class="bld">Nhāyatopi vā</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Udakasoṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā pavisitvā bahi nikkhamanatthāya vīciṃ uṭṭhāpayatopi. Soṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā sodhentehi tato gahitaudakaṃ udakeyeva āsiñcitabbaṃ. Samīpamhi udake asati kappiyaudakassa aṭṭha vā dasa vā ghaṭe udakasaṇṭhānakappadese āsiñcitvā tattha āsiñcitabbaṃ. ‘Pavaṭṭitvā udake patissatī’ti uṇhapāsāṇe udakaṃ nāsiñcitabbaṃ. Kappiyaudakena pana pāsāṇaṃ nibbāpetvā āsiñcituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 387) –</p>
- <p class="unindented">Vuttavinicchayaṃ sampiṇḍeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1662"></a><span class="paranum">1662</span>. <span class="bld">Ubhayatthapī</span>ti sappāṇakepi appāṇakepīti ubhayattheva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1664-6"></a><span class="paranum">1664-6</span>. Pāṇapaṭibaddhatāya kāraṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘patana’’</span>ntiādi. <span class="bld">Salabhādīna</span>nti paṭaṅgādīnaṃ<a name="V1.0410"></a>. <span class="bld">Ñatvā</span>ti ettha pi-saddo luttaniddiṭṭho. Evamuparipi. <span class="bld">Padīpujjalana</span>nti ettha ‘‘viyā’’ti seso. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. Sappāṇabhāvova <span class="bld">sappāṇabhāvatā,</span> taṃ. <span class="bld">Bhuñjato</span>ti bhuñjitabbato.</p>
- <p class="bodytext">Salabhādīnaṃ <a name="M1.0540"></a> patanaṃ ñatvāpi suddhena cetasā padīpujjalanaṃ viya sapāṇabhāvaṃ ñatvāpi jalasaññāya bhuñjitabbato ettha paṇṇattivajjatā ñeyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ sante siñcanasappāṇakasikkhāpadānaṃ ubhinnampi ko visesoti āha <span class="bld">‘‘siñcane’’</span>tiādi. <span class="bld">Siñcanaṃ</span> siñcanasikkhāpadaṃ <span class="bld">siñcane vuttaṃ</span> siñcanavisaye paññattaṃ, <span class="bld">idaṃ pana</span> sappāṇakasikkhāpadaṃ <span class="bld">paribhoge vuttaṃ</span> ajjhohāravisaye paññattanti ayameva tassa ceva assa ca visesoti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sappāṇakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1667"></a><span class="paranum">1667</span>. <span class="bld">Yathādhamma</span>nti yo yassa adhikaraṇassa vūpasamanāya dhammo vutto, teneva dhammenāti attho. <span class="bld">‘‘Kiccādhikaraṇa’’</span>nti iminā itarāni adhikaraṇāni upalakkhitāni. Yathāha ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇāni vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇa’’nti (pāci. 394). Apalokanakammādīni cattāri saṅghakiccaṃ nāma, tadeva samathehi adhikaraṇīyattā vūpasametabbattā adhikaraṇanti <span class="bld">kiccādhikaraṇaṃ. Puna nīhātabba</span>nti puna nīharitabbaṃ, vūpasametabbanti attho. Iminā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādinā <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> dassitā dvādasa ukkoṭā upalakkhitāti daṭṭhabbā. <span class="bld">Ukkoṭentassā</span>ti tassa tassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādīni vatvā uccālentassa yathāpatiṭṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dentassa. Ettha ca <span class="bld">patiṭṭhātuṃ na dentassā</span>ti tassa pavattiākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihaṭaṃ, taṃ sunihaṭameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1668"></a><span class="paranum">1668</span>. ‘‘Akataṃ kammaṃ, dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kamma’’nti <span class="bld">vadatā</span> vadantena bhikkhunā taṃ kammaṃ uccāletuṃ na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1669"></a><span class="paranum">1669</span>. <span class="bld">Vippakate</span>ti <a name="M1.0541"></a><a name="V1.0411"></a> āraddhāniṭṭhite. <span class="bld">Ta</span>nti paṭikkosantaṃ. <span class="bld">Saññāpetvā</span>ti katakammassa anavajjabhāvaṃ ñāpetvā. <span class="bld">Na panaññathā</span>ti tathā asaññāpetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1670"></a><span class="paranum">1670</span>. <span class="bld">Adhamme pana kammasmi</span>nti yathāpāḷiāgate kammasmiṃ. <span class="bld">Ubhayatthāpī</span>ti dhammakamme, adhammakamme vāti ubhayattha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1671"></a><span class="paranum">1671</span>. <span class="bld">Na ca kammārahassa vā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo ‘‘vaggena cā’’ti yojetabbo. <span class="bld">Ca</span>-saddo vā-saddatthe daṭṭhabbo. ‘‘Adhammena, vaggena vā na kammārahassa vā kata’’nti jānato ukkoṭane doso natthīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Ukkoṭanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1673"></a><span class="paranum">1673</span>. ‘‘Duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 399) vacanato pārājikānampi duṭṭhullattā, idha ca pārājikassa anadhippetattā idhādhippetameva dassetuṃ <span class="bld">‘‘saṅghādisesa’’</span>nti iminā duṭṭhulla-padaṃ visesitaṃ. Yathāha ‘‘ettha cattāri pārājikāni atthuddhāravasena dassitāni, saṅghādisesāpatti pana adhippetā’’ti (pāci. aṭṭha. 399). <span class="bld">Ñatvā</span>ti sāmaṃ vā aññato vā jānitvā. <span class="bld">Chādayato tassa pariyāputā</span>ti ‘‘imaṃ jānitvā codessanti, sāressanti, nārocessāmī’’ti paṭicchādentassa tassa pariyāputā desitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1674-5"></a><span class="paranum">1674-5</span>. <span class="bld">Dhuraṃ nikkhipitvā</span>ti ‘‘aññassa na ārocessāmī’’ti dhuranikkhepaṃ katvā. <span class="bld">Tassā</span>ti duṭṭhullassa. Paṭicchādanaṃ hetu kāraṇaṃ yassa ārocanassāti viggaho. <span class="bld">Paṭicchādanahetuka</span>nti ārocanakiriyāya visesanaṃ, ‘‘itthannāmo <a name="M1.0542"></a> itthannāmaṃ saṅghādisesaṃ āpanno, aññassa na ārocehī’’ti vatvā ārocanaṃ karotīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Itī</span>ti vuttanidassane, <span class="bld">hī</span>ti evakāratthe, evameva vadatīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Yāva koṭi na chijjati, tāva evaṃ bhikkhūnaṃ satampi sahassampi taṃ āpattiṃ āpajjati evāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1676"></a><span class="paranum">1676</span>. <span class="bld">Mūlenā</span>ti <a name="V1.0412"></a> saṅghādisesaṃ āpannapuggalena. <span class="bld">Ārocitassa dutiyassā</span>ti samānādhikaraṇaṃ. Mūlena ‘‘mama āpattiṃ āpannabhāvaṃ aññassa na ārocehī’’ti ārocitassa <span class="bld">dutiya</span>bhikkhussa santikā suṇantena <span class="bld">tatiyena</span> nivattitvā tasseva dutiyassa <span class="bld">pakāsite</span> ārocanassa <span class="bld">koṭi</span> chinnāti vuccatīti yojanā. <span class="bld">Koṭī</span>ti ārocanakiriyāvasānaṃ vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1677"></a><span class="paranum">1677</span>. <span class="bld">Duṭṭhullāya ca duṭṭhullasaññī</span>ti ettha ‘‘ārocento’’ti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Itaresu pana dvīsū</span>ti duṭṭhullāya vematiko, aduṭṭhullasaññīti dvīsu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1678"></a><span class="paranum">1678</span>. <span class="bld">Aduṭṭhullāyā</span>ti pañcavidhāya lahukāpattiyā. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu vikappesu. <span class="bld">Tikadukkaṭaṃ niddiṭṭha</span>nti aduṭṭhullāya duṭṭhullasaññivematikaaduṭṭhullasaññīnaṃ vasena dukkaṭattayaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pāci. 400) dassitanti attho. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu. <span class="bld">Anupasampannavāresū</span>ti tīsu anupasampannavikappesu. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1679-80"></a><span class="paranum">1679-80</span>. ‘‘Saṅghassa bhedanādīni bhavissantī’’tiādīhi sabbehi padehi ‘‘na āroceti ce, doso natthī’’ti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Sabhāgaṃ vā na passatī</span>ti tathā <a name="M1.0543"></a> apassanto na āroceti ce, doso natthi. Kakkhaḷo ayanti na āroceti ce, doso natthi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1681"></a><span class="paranum">1681</span>. Aññassa anārocanena āpajjitabbato <span class="bld">‘‘akriya’’</span>nti vuttaṃ. ‘‘Ārocetabba’’nti anuññātassa anārocanaṃ anādaramantarena na hotīti āha <span class="bld">‘‘dukkhavedana’’</span>nti. Ettha ca <span class="bld">mātikaṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘samanubhāsanasadisānevā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhallasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ, idha <span class="bld">‘‘dhuranikkhepatulyāvā’’</span>ti, ubhayattha nāmamattameva viseso, ekameva samuṭṭhānanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Duṭṭhullakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1682"></a><span class="paranum">1682</span>. <span class="bld">Ūnavīsativassa</span>nti ettha ‘‘jāna’’nti seso, ‘‘ūnavīsativasso’’ti jānantoti attho. <span class="bld">Ūnavīsativasso</span> nāma paṭisandhito paṭṭhāya aparipuṇṇavīsatisaṃvaccharo. <span class="bld">Yo</span>ti <a name="V1.0413"></a> yo bhikkhu upajjhāyo hutvā. <span class="bld">Kareyyā</span>ti kārāpeyya. Upasampajjatīti <span class="bld">upasampado,</span> taṃ. Yo jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ <span class="bld">upasampadaṃ</span> upasampannaṃ kareyya, <span class="bld">tassa</span> evaṃ upasampādentassa bhikkhuno pācittiyaṃ hotīti yojanā. <span class="bld">Sesāna</span>nti ‘‘gaṇassa ca ācariyassa ca āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 404) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> dassitānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1683"></a><span class="paranum">1683</span>. Ūnavīsativassabhāvaṃ <span class="bld">jānatā vā ajānatā vā</span> bhikkhunā yo puggalo ce upasampādito, so anupasampannova hoti, puna <span class="bld">so</span> paripuṇṇavīsativasso samāno upasampanno <span class="bld">kātabbo</span> upasampādetabboyevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1684"></a><span class="paranum">1684</span>. <span class="bld">Dasavassaccayena</span> paripuṇṇadasavasso hutvā upajjhāyassa sato <span class="bld">assa</span> bhikkhupaṭiññassa aññesaṃ upasampādane <a name="M1.0544"></a> koci doso <span class="bld">ce</span> ekaṃsena <span class="bld">natthi</span> na vijjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1685"></a><span class="paranum">1685</span>. <span class="bld">Taṃ bhikkhu</span>nti ūnavīsativasso hutvā upasampajjitvā paripuṇṇadasavasso upajjhāyo hutvā upasampādentaṃ taṃ bhikkhupaṭiññaṃ. <span class="bld">Gaṇo ce paripūratī</span>ti majjhimadese dasavaggo, paccantimesu janapadesu pañcavaggo gaṇo sace anūno hoti. <span class="bld">Te</span>ti upasampāditā. <span class="bld">Sūpasampannā</span>ti suṭṭhu upasampannā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1686-7"></a><span class="paranum">1686-7</span>. Yo bhikkhu upajjhāyo hutvā ‘‘ūnavīsativassapuggalaṃ upasampādayissāmi’’iti gaṇampi vā ācariyampi vā pattampi vā pariyesati, <span class="bld">māḷakañca sammannati</span> baddhasīmaṃ bandhati, tassa <span class="bld">sabbesu</span> payogesu dukkaṭaṃ. Tathā ñattiyā dukkaṭaṃ. Tathā dvīsu kammavācāsupi dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1688-9"></a><span class="paranum">1688-9</span>. Vīsati ca tāni vassāni cāti vīsativassāni, ūnāni vīsativassāni yassa so ūnavīsativasso, ūnavīsativassoti saññā ūnavīsativassasaññā, sā etassa atthīti ‘‘ūnavīsativassasaññī’’iti vattabbe nipātanalakkhaṇena vassa-saddalopaṃ katvā ‘‘ūnavīsatisaññī’’ti vuttaṃ, tassa <span class="bld">ūnavīsatisaññissa</span>. Paripuṇṇāni vīsativassāni etassāti ‘‘paripuṇṇavīsativasso’’ti vattabbe nipātanalakkhaṇena vīsativassa-saddalopaṃ <a name="V1.0414"></a> katvā ‘‘paripuṇṇo’’ti puggalo vuccati, tasmiṃ <span class="bld">paripuṇṇe,</span> paripuṇṇavīsativasse puggaleti attho. <span class="bld">Ubhayatthā</span>ti ūnavīsatiparipuṇṇavīsativassesu ubhosu puggalesu.</p>
- <p class="centered">Ūnavīsativassakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1691"></a><span class="paranum">1691</span>. <span class="bld">Theyyasatthena</span> <a name="M1.0545"></a> <span class="bld">saddhi</span>nti ‘‘theyyasattho nāma corā katakammā vā honti akatakammā vā’’tiādinā (pāci. 409) <span class="bld">padabhājane</span> vuttasarūpena satthasaṅkhātena janasamūhena sahāti vuttaṃ hoti. Sahādiyoge karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Jānanto</span>ti ‘‘theyyasattho’’ti jānanto. <span class="bld">Saṃvidhāyā</span>ti ‘‘gacchāmāvuso, gacchāma bhante, gacchāmāvuso, ajja vā hiyyo vā pare vā apare vā gacchāmā’’ti <span class="bld">padabhājane</span> vuttanayena saṃvidahitvāti attho. <span class="bld">Magga</span>nti ekaddhānamaggaṃ, ettha ‘‘antamaso gāmantarampī’’ti seso. Yathāha ‘‘ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya antamaso gāmantarampī’’ti. <span class="bld">Pācittiyaṃ siyā</span>ti ‘‘gāme gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassa. Agāmake araññe addhayojane addhayojane āpatti pācittiyassā’’ti vuttappakāraṃ pācittiyaṃ bhaveyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1692"></a><span class="paranum">1692</span>. <span class="bld">Na uddhaṭo</span>ti idha na vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1693-4"></a><span class="paranum">1693-4</span>. <span class="bld">Maggāṭavivisaṅkete</span>ti maggavisaṅkete, aṭavivisaṅkete ca. <span class="bld">Yathāvatthukamevā</span>ti pācittiyameva. <span class="bld">Tesū</span>ti satthikesu. <span class="bld">Asaṃvidahantesū</span>ti saṃvidhānaṃ akarontesu. <span class="bld">Sayaṃ vidahatopi cā</span>ti attanā saṃvidahantassa ca. <span class="bld">Ubhayatthā</span>ti theyyasatthe vā atheyyasatthe vāti dvīsu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1695"></a><span class="paranum">1695</span>. <span class="bld">Atheyyasatthasaññissā</span>ti ettha ‘‘ubhayatthā’’ti anuvattetabbaṃ. Kālassāyanti <span class="bld">kāliko,</span> visaṅketo, tasmiṃ, kālasambandhini visaṅkete ca anāpattīti attho. <span class="bld">‘‘Kālike’’</span>ti iminā visaṅketavisesanena maggāṭavivisaṅketepi āpattiyevāti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1696"></a><span class="paranum">1696</span>. Kāyacittato<a name="M1.0546"></a>, kāyavācācittato ca samuṭṭhānato idaṃ sikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ kathitanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Theyyasatthakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1697"></a><span class="paranum">1697</span>. <span class="bld">Sattama</span>nti <a name="V1.0415"></a> ‘‘yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāyā’’tiādinā (pāci. 413) uddiṭṭhaṃ sattamasikkhāpadaṃ. <span class="bld">Bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānenā</span>ti bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānasikkhāpadena. <span class="bld">Samuṭṭhānādinā</span>ti samuṭṭhānādinā vinicchayena. <span class="bld">Tulya</span>nti sadisaṃ. <span class="bld">Kocipī</span>ti appamattakopi.</p>
- <p class="centered">Saṃvidhānakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1698"></a><span class="paranum">1698</span>. Ete pañca dhammā antarāyakarāti pakāsitāti yojanā. Idha ayaṃ <span class="bld">antarāyakara</span>-saddo <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatena antarāyika-saddena samānattho. Tasmā kammantarāyikā, kilesantarāyikā, vipākantarāyikā, upavādantarāyikā, āṇāvītikkamantarāyikāti ime pañca antarāyikā dhammā bhagavatā pakāsitāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha taṃtaṃsampattiyā vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti <span class="bld">antarāyo,</span> diṭṭhadhammikādianattho, anatikkamanaṭṭhena tasmiṃ antarāye niyuttā, antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti, antarāyassa vā karaṇasīlāti <span class="bld">antarāyikā</span> (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417; kaṅkhā. abhi. ṭī. ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā).</p>
- <p class="bodytext">Pañcānantariyakammāneva <span class="bld">kammantarāyikā,</span> tathā bhikkhunidūsakakammaṃ. Taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Idañca micchācāralakkhaṇassa abhāvato vuttaṃ. Na hi <a name="M1.0547"></a> bhikkhuniyā dhammarakkhitabhāvo atthi. Pākatikabhikkhunivasena cetaṃ vuttaṃ. Ariyāya pana pavattaṃ apāyasaṃvattanikameva. Nandamāṇavako (ma. ni. aṭṭha. 3.7; dha. pa. aṭṭha. 1.68 uppalavaṇṇattherīvatthu; a. ni. aṭṭha. 2.3.34) cettha nidassanaṃ. Ubhinnaṃ samānacchandatāvasena vā na saggantarāyikatā, mokkhantarāyikatā pana mokkhatthāya paṭipattiyā vidūsanato. Abhibhavitvā pana pavattiyā saggantarāyikatāpi na sakkā nivāretunti vadanti.</p>
- <p class="bodytext">Ahetukadiṭṭhiakiriyadiṭṭhinatthikadiṭṭhisaṅkhātā micchādiṭṭhidhammā niyatabhāvappattā <span class="bld">kilesantarāyikā</span> nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhicittuppādadhammā <span class="bld">vipākantarāyikā</span> nāma. Paṇḍakādiggahaṇañcettha nidassanamattaṃ sabbāyapi ahetukapaṭisandhiyā vipākantarāyikabhāvato<a name="V1.0416"></a>. Ariyūpavādā <span class="bld">upavādantarāyikā</span> nāma. Te pana yāva ariye na khamāpenti, tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā sattāpattikkhandhā <span class="bld">āṇāvītikkamantarāyikā</span> nāma. Tepi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā, tāvadeva, na tato paraṃ.</p>
- <p class="hangnum"><a name="para1699-700"></a><span class="paranum">1699-700</span>.</p>
- <p class="gatha1"> ‘‘Anantarāyikā ete;</p>
- <p class="gatha2">Yathā honti tathā ahaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Desitaṃ muninā dhammaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Ājānāmīti yo vade’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Evaṃ dutiyagāthā vattabbā. Tathā avutte ‘‘tikkhattu’’ntiādigāthā paṭhamagāthāya saddhiṃ ghaṭanā eva na siyā. Tasmā etthāyaṃ gāthā parihīnāti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ete</span>ti ‘‘antarāyikā’’ti bhagavatā pakāsitā pañca dhammā ‘‘yathā anantarāyikā honti, tathā ahaṃ muninā desitaṃ dhammaṃ ājānāmī’’ti <span class="bld">yo</span> bhikkhu vadeyya, <span class="bld">so pana</span> <a name="M1.0548"></a> bhikkhu tikkhattuṃ vattabboti sambandho. Kehi kathaṃ vattabboti āha <span class="bld">‘‘ye passantī’’</span>tiādi. Ye tathāvāditaṃ bhikkhuṃ <span class="bld">passanti,</span> ‘‘asuko āyasmā evaṃvādī’’ti parato <span class="bld">suṇanti ca,</span> tehi. <span class="bld">So pana</span> bhikkhu ‘‘mā āyasmā evaṃ avacā’’ti tikkhattuṃ vattabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1701"></a><span class="paranum">1701</span>. <span class="bld">Avadantassā</span>ti taṃ disvā vā sutvā vā yathāvuttanayena avadantassa. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti ñātadukkaṭaṃ. <span class="bld">Taṃ</span> duladdhiṃ. <span class="bld">Anissajato</span>ti bhikkhūhi evaṃ vuttepi anissajantassa. Tathā dukkaṭanti atidisati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1702"></a><span class="paranum">1702</span>. <span class="bld">Kammavācāyā</span>ti tatiyāya kammavācāya. <span class="bld">Osāne</span>ti pariyosāne, <span class="bld">yya</span>kāre patteti adhippāyo. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme vematiko na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme adhammakammasaññī na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 421) tikapācittiyaṃ <a name="V1.0417"></a> vuttaṃ. <span class="bld">Adhamme tikadukkaṭaṃ vutta</span>nti adhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1703"></a><span class="paranum">1703</span>. ‘‘Anāpatti akatakammassā’’ti padacchedo. <span class="bld">Kammaṃ</span> nāma samanubhāsanakammaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti asamanubhāsantassā’’ti (pāci. 422).</p>
- <p class="centered">Ariṭṭhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1704"></a><span class="paranum">1704</span>. <span class="bld">Ñatvā</span>ti anosāritabhāvaṃ sayameva vā parato vā tassa vā santikā ñatvā. <span class="bld">Akatānudhammenā</span>ti akato osāraṇasaṅkhāto anudhammo yassa so <a name="M1.0549"></a> akatānudhammo, tena, sahayoge karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Tathāvādikabhikkhunā</span>ti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’tiādiṃ vadantena bhikkhunā. ‘‘Akatānudhammenā’’ti iminā samānādhikaraṇaṃ. <span class="bld">Saṃvaseyyā</span>ti uposathādikaṃ saṅghakammaṃ kareyya. <span class="bld">Bhuñjeyya cā</span>ti āmisasambhogaṃ vā dhammasambhogaṃ vā kareyya. <span class="bld">Saha seyya vā</span>ti nānūpacārepi ekacchanne nipajjeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1705"></a><span class="paranum">1705</span>. Idāni yathāvuttapācittiyassa khettaniyamaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘uposathādikaṃ kamma’’</span>ntiādi. <span class="bld">Ādi</span>-saddena pavāraṇaṃ gahitaṃ. Yathāha ‘‘uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā’’ti (pāci. 425). <span class="bld">Tena sahā</span>ti ukkhittakena saha. <span class="bld">‘‘Kammassa pariyosāne’’</span>ti idaṃ saṃvāsena āpattikhettanidassanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1706"></a><span class="paranum">1706</span>. Ekeneva payogena bahuṃ yāmakālikādi<span class="bld">āmisaṃ</span> gaṇhato <span class="bld">ekaṃ</span> pācittiyaṃ. Tathā ekeneva payogena bahuṃ āmisaṃ dadatopi <span class="bld">ekaṃ</span> pācittiyaṃ. <span class="bld">Bahūsu</span> payogesu <span class="bld">bahūni</span> pācittiyānīti yojanā. Iminā ca āmisasambhogena tulyaphalaṃ dhammasambhogampi sahacariyena āhāti veditabbaṃ. Tattha pana padādīhi uddisantassa vā uddisāpentassa vā padasodhamme vuttanayena āpatti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1707"></a><span class="paranum">1707</span>. <span class="bld">Itaro</span>ti pakatatto. <span class="bld">Itarasmi</span>nti ukkhittake. <span class="bld">Paro</span>ti pakatatto. <span class="bld">Ubhopi vā</span>ti <a name="V1.0418"></a> pakatattaukkhittā dvepi vā. ‘‘Ekattha ekato nipajjantī’’ti seso. Imesu tīsupi ṭhānesu ‘‘pācittī’’ti pakaraṇato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1708"></a><span class="paranum">1708</span>. Uṭṭhahitvā punappunaṃ nipajjantassa nipajjanapayogānaṃ vasena āpattiyo siyunti ajjhāhārayojanā kātabbā. ‘‘Ukkhittake nipannasmi’’ntiādinā vuttāpattivinicchayo kattha <a name="M1.0550"></a> hotīti āha <span class="bld">‘‘ekanānūpacāresu, ekacchanne vinicchayo’’</span>ti. <span class="bld">Nānūpacāresū</span>ti ettha pi-saddo ca ‘‘vinicchayo’’ti ettha ayanti ca yojetabbo. Eko upacāro assāti ekūpacāraṃ, nānā upacāro assāti nānūpacāraṃ, ekūpacārañca nānūpacārañca <span class="bld">ekanānūpacārāni</span> ekadesasarūpekasesena, tesu. Ekato channāni ekacchannāni, tesu ekacchannesūti vattabbe vaṇṇalopena vā vacanavipallāsena vā <span class="bld">‘‘ekacchanne’’</span>ti vuttaṃ. Ekanānūpacāresupi senāsanesu ekacchannesu ayaṃ yathāvuttaāpattivinicchayo daṭṭhabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1709"></a><span class="paranum">1709</span>. <span class="bld">Ubhayatthāpī</span>ti ukkhittānukkhittesu dvīsupi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1710"></a><span class="paranum">1710</span>. ‘‘Saññissa osāritoti cā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Ukkhittakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1712"></a><span class="paranum">1712</span>. <span class="bld">Tathā vināsita</span>nti ‘‘ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo, yampi caññe samaṇuddesā labhanti bhikkhūhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, sāpi te natthi, cara pire vinassā’’ti (pāci. 429) vuttanayena nāsitaṃ. ‘‘Tathā nāsitaṃ samaṇuddesa’’nti (pāci. 428) vacanato ‘‘samaṇuddesa’’nti seso. <span class="bld">Jāna</span>nti vuttanayena ‘‘nāsito aya’’nti jānanto. <span class="bld">Upalāpeyyā</span>ti ‘‘upalāpeyya vāti tassa pattaṃ vā cīvaraṃ vā uddesaṃ vā paripucchaṃ vā dassāmī’’ti (pāci. 430) <span class="bld">padabhājane</span> āgatanayena saṅgaṇheyya. <span class="bld">Tenā</span>ti nāsitena. <span class="bld">Upaṭṭhāpeyya vā</span>ti tena diyyamānāni cuṇṇamattikādīni sādiyanto tena attano upaṭṭhānaṃ kārāpeyya vā. <span class="bld">‘‘Tenā’’</span>ti idaṃ sahatthe karaṇavasena ‘‘sambhuñjeyyā’’tiādīhi ca yojetabbaṃ. <span class="bld">Vā</span>ti ettha gāthābandhavasena <a name="M1.0551"></a> rasso. Sambhogasahaseyyā <a name="V1.0419"></a> anantarasikkhāpade vuttanayā eva. Tasmā āpattiparicchedopettha tasmiṃ vuttanayeneva veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1713"></a><span class="paranum">1713</span>. Atthuddhāravasena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 428) vuttā tisso nāsanā dassetumāha <span class="bld">‘‘saṃvāsena…pe… tisso’’</span>ti. Tattha tīsu katamā adhippetāti āha <span class="bld">‘‘etthā’’</span>tiādi. Daṇḍakammena nāsanā ettha adhippetāti yojanā. Etāsaṃ vibhāgo ca ‘‘tattha āpattiyā adassanādīsu ukkhepanā saṃvāsanāsanā nāma. ‘Dūsako nāsetabbo, mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’ti ayaṃ liṅganāsanā nāma. ‘Ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo’ti ayaṃ daṇḍakammanāsanā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 428) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1715"></a><span class="paranum">1715</span>. ‘‘Vuttā samanubhāsane’’ti (vi. vi. 1703) tattha vuttattā āha <span class="bld">‘‘ariṭṭhena samā matā’’</span>ti.</p>
- <p class="centered">Kaṇṭakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Sappāṇakavaggo sattamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1716-7"></a><span class="paranum">1716-7</span>. <span class="bld">Yo bhikkhu</span> sikkhāpadaṃ vītikkamanto taṃ vītikkamaṃ ye passanti, suṇanti ca, tehi <span class="bld">bhikkhūhi sikkhāpadena vuccamāno</span> ‘‘māvuso evaṃ akāsi, na kappati etaṃ bhikkhussā’’ti sikkhāpade vuttanayena vuccamāno ‘‘etasmiṃ sikkhāpade yena maṃ tumhe vadetha, etasmiṃ sikkhāpadatthe yāva aññaṃ viyattaṃ bahussutaṃ pakataññuṃ vinayadharaṃ na pucchāmi, tāva ahaṃ na sikkhissāmī’’ti bhaṇati, <span class="bld">tassa</span> evaṃ bhaṇantassa pācittiyaṃ siyāti sādhippāyayojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1718-9"></a><span class="paranum">1718-9</span>. Anupasampanne <a name="M1.0552"></a> upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena <span class="bld">anupasampanne satthunā tikadukkaṭaṃ dīpita</span>nti yojanā, iminā ca upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena upasampanne tikapācittiyaṃ dīpitaṃ hoti. Apaññattena ovadanappakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘na sallekhāyidaṃ hotī’’</span>ti. <span class="bld">Ubhohipi</span> upasampannānupasampannehi<a name="V1.0420"></a>. ‘‘Idaṃ sallekhāya na hotī’’ti apaññattena vuccamānassa ‘‘na tāvāha’’ntiādīni <span class="bld">vadato tassa</span> bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā. ‘‘Na doso ummattakādīna’’nti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Sahadhammikakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1720"></a><span class="paranum">1720</span>. ‘‘Yo pana bhikkhu pātimokkhe uddissamāne evaṃ vadeyyā’’tiādisikkhāpadapāṭhato (pāci. 439) <span class="bld">uddiṭṭhehī</span>ti ettha ‘‘khuddānukhuddakehi sikkhāpadehī’’ti seso. Pārājikaṃ ṭhapetvā avasesā upādāyupādāya khuddānukhuddakāti niddiṭṭhā. Ettha <span class="bld">ki</span>nti paṭikkhepe, etehi kiṃ, payojanaṃ natthīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Etehī</span>ti samīpatthe vacanasāmaññena ‘‘imehī’’ti etassa pariyāyo. ‘‘Kiṃ panimehī’’ti (pāci. 439) sikkhāpadapāṭhe paṭikkhepassa kāraṇaṃ dasseti <span class="bld">‘‘kukkuccādinidānato’’</span>ti. Ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena vihesāvilekhā gahitā. Ettha <span class="bld">kukkuccaṃ</span> nāma ‘‘kappati nu kho, na kappati nu kho’’ti kukkuccakaraṇaṃ. <span class="bld">Vihesā</span> nāma vippaṭisāro. <span class="bld">Vilekhā</span> nāma vicikicchāsaṅkhātā manovilekhatā manovilekhā, imehi sakalehi padehi sikkhāpadavivaṇṇakappakāro dassito. ‘‘Iti sikkhāpadavivaṇṇane’’ti iti-saddo ajjhāharitvā yojetabbo. <span class="bld">Vivaṇṇane</span>ti nimittatthe bhummaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Kukkuccādinidānato <a name="M1.0553"></a> etehi khuddānukhuddakehi sikkhāpadehi uddiṭṭhehi kiṃ iti sikkhāpadavivaṇṇane pācittiyāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1721"></a><span class="paranum">1721</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘upasampanne upasampannasaññī vinayaṃ vivaṇṇeti, āpatti pācittiyassa. Upasampanne vematiko…pe… anupasampannasaññī…pe… pācittiyassā’’ti (pāci. 441) tīṇi pācittiyāni vuttāni. <span class="bld">Taṃ</span> vinayaṃ sace pana anupasampannassa santike vivaṇṇeti, tikadukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1722-4"></a><span class="paranum">1722-4</span>. <span class="bld">Ubhinnampī</span>ti upasampannānaṃ, anupasampannānaṃ ubhinnampi, ‘‘santike’’ti seso. <span class="bld">Aññadhammavivaṇṇane</span>ti vinayato aññesaṃ suttābhidhammānaṃ vivaṇṇane.</p>
- <p class="bodytext">Anāpattivisayaṃ <a name="V1.0421"></a> dassetumāha <span class="bld">‘‘navivaṇṇetukāmassā’’</span>tiādi. Navivaṇṇetukāmassa ‘‘handa suttantaṃ pariyāpuṇa, pacchāpi vinayaṃ pariyāpuṇissasi’’ iti evaṃ vadantassa anāpattīti yojanā. Sadisā eva <span class="bld">sādisā</span>.</p>
- <p class="centered">Vilekhanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1725"></a><span class="paranum">1725</span>. Mohanakathāyaṃ tāva –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Anvaḍḍhamāsaṃ yo bhikkhu;</p>
- <p class="gatha2">Pātimokkhe asesato;</p>
- <p class="gatha3">Uddissamāne aññāṇa-</p>
- <p class="gathalast">Tāya pucchati attano’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Paṭhamagāthāya bhavitabbaṃ. Evañhi sati ‘‘aññāṇenā’’tiādigāthā paripuṇṇasambandhā siyāti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aññāṇenā</span>ti ettha vā ‘‘āpannattā’’ti seso. <span class="bld">Āpattimokkho</span>ti āpattiyā mokkho. Aññāṇena āpannattā <a name="M1.0554"></a> āpattimokkho neva vijjatīti yojanā. Kiṃ kātabbanti āha <span class="bld">‘‘kāretabbo’’</span>tiādi. Yathā dhammo ṭhito, tathā bhikkhu kāretabboti sambandho. <span class="bld">Dhamma</span>-saddo pāḷivācako, pāḷiyaṃ yathā vuttaṃ, tathā kāretabboti attho, desanāgāminī āpatti ce, desāpetabbo, vuṭṭhānagāminī ce, vuṭṭhāpetabboti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yathādhammo kāretabbo’’ti (pāci. 444). Aññāṇena āpannattā tassa āpattiyā mokkho natthi. Yathā pana dhammo ca vinayo ca ṭhito, tathā bhikkhu kāretabbo, desanāgāminiṃ ce āpanno hoti, desāpetabbo, vuṭṭhānagāminiṃ ce, vuṭṭhāpetabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1726"></a><span class="paranum">1726</span>. <span class="bld">Uttari</span>nti yathādhammakaraṇato uttariṃ. <span class="bld">Dutiyenevā</span>ti ñattidutiyeneva. <span class="bld">Ninditvā</span>ti ‘‘tassa te āvuso alābhā’’tiādinā garahitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1727"></a><span class="paranum">1727</span>. <span class="bld">Evaṃ</span> <a name="V1.0422"></a> <span class="bld">āropite mohe</span>ti yathādhammakaraṇato upari yathāvuttanayena taṃ puggalaṃ garahitvā ñattidutiyāya kammavācāya tassa evaṃ mohe āropite. Puna yadi mohetīti yojanā. Tasmiṃ mohanake puggale pācitti vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1728"></a><span class="paranum">1728</span>. <span class="bld">Dīpitaṃ tikadukkaṭa</span>nti ‘‘adhammakamme dhammakammasaññī moheti, vematiko, adhammakammasaññī moheti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 447) tikadukkaṭaṃ dassitaṃ. Etassa vipariyāyato tikapācittiyaṃ veditabbaṃ. Yathāha ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī moheti, vematiko, adhammakammasaññī moheti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 447). Ettha <span class="bld">kamma</span>nti mohāropanakammaṃ <a name="M1.0555"></a> adhippetaṃ. Yathāha ‘‘dhammakammetiādīsu mohāropanakammaṃ adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 447).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1729-30"></a><span class="paranum">1729-30</span>. <span class="bld">‘‘Na ca mohetukāmassā’’</span>tiādīhi ‘‘anāpattīti viññeyya’’nti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ. ‘‘Vitthārena asutassā’’ti padacchedo. Ettha ‘‘pātimokkha’’nti kammapadaṃ apekkhitabbaṃ. Vitthārena ūnakadvattikkhattuṃ sutassa cāti yojanā. <span class="bld">Tathā</span>ti iminā ‘‘anāpattīti viññeyya’’nti idaṃ paccāmasati.</p>
- <p class="centered">Mohanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1731-2"></a><span class="paranum">1731-2</span>. <span class="bld">Kuddho</span>ti kupito. <span class="bld">Pahāraṃ detī</span>ti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā antamaso uppalapattenāpi pahāraṃ deti. Yathāha ‘‘pahāraṃ dadeyyāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā antamaso uppalapattenāpi pahāraṃ detī’’ti (pāci. 451). Ettha ‘‘aññassa bhikkhussā’’ti seso. <span class="bld">Tassā</span>ti apekkhitvā ‘‘yo’’ti labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhakathā</span>gataṃ vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sampaharitukāmenā’’</span>tiādi, iminā maraṇādhippāyena pahaṭe pārājikanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1733"></a><span class="paranum">1733</span>. ‘‘Iti evaṃ kate ayaṃ saṅghamajjhena virocatī’’ti <span class="bld">virūpakaraṇāpekkho</span> virūpakaraṇe apekkhavā <span class="bld">tassa</span> ca apekkhitassa bhikkhussa kaṇṇaṃ vā nāsaṃ vā yadi chindati, dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1734"></a><span class="paranum">1734</span>. <span class="bld">Anupasampanne</span>ti <a name="M1.0556"></a><a name="V1.0423"></a> sāmivacanatthe bhummaṃ. ‘‘Itthiyā’’tiādīhi padehi yathārahaṃ yojetabbaṃ ‘‘anupasampannāya itthiyā anupasampannassa purisassā’’ti. <span class="bld">Tiracchānagatassapī</span>ti ettha ‘‘antamaso’’ti seso. Yathāha ‘‘antamaso tiracchānagatassapī’’ti (pāci. aṭṭha. 452).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1735"></a><span class="paranum">1735</span>. ‘‘Sace paharati itthiñcā’’ti padacchedo. <span class="bld">Rattena cetasā</span>ti kāyasaṃsaggarāgena rattena cittena. <span class="bld">Viniddiṭṭhā</span>ti ‘‘yo pana bhikkhu otiṇṇo vipariṇatena cittena mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’tiādinā (pārā. 270) dassitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1736"></a><span class="paranum">1736</span>. <span class="bld">Mokkhādhippāyo</span>ti tato attano mokkhaṃ patthento. <span class="bld">Doso na vijjatī</span>ti dukkaṭādikopi doso natthi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1737-9"></a><span class="paranum">1737-9</span>. Heṭhetukāmamāyantaṃ corampi vā paccatthikampi vā antarāmagge passitvāti yojanā. Disvā kathaṃ paṭipajjitabbanti āha <span class="bld">‘‘mā idhāgacchupāsakā’’</span>tiādi, āgamanapaṭikkhepena tattheva tiṭṭhāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Āyanta</span>nti evaṃ vutte taṃ anādiyitvā āgacchantaṃ. Yathāha ‘‘vacanaṃ anādiyitvā āgacchanta’’nti (pāci. aṭṭha. 453).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Eseva nayo</span>ti ‘‘mā āgacchā’ti vuttepi āgacchantaṃ pahaṭe matepi anāpattī’’ti ayaṃ nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1740"></a><span class="paranum">1740</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī pahāraṃ deti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 452) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sese</span>ti anupasampanne. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti ‘‘anupasampanne upasampannasaññī, vematiko<a name="M1.0557"></a>, anupasampannasaññī pahāraṃ deti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 452) tikadukkaṭaṃ vuttaṃ. Anāṇattikattā āha <span class="bld">‘‘kāyacittasamuṭṭhāna’’</span>nti. Kāyacittānaṃ sukhopekkhāpi sambhavantīti tato visesetumāha <span class="bld">‘‘dukkhavedana’’</span>nti.</p>
- <p class="centered">Pahārakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1741"></a><span class="paranum">1741</span>. <span class="bld">Kāya</span>nti <a name="V1.0424"></a> kāyekadesaṃ hatthādiavayavamāha. <span class="bld">Vā</span>ti dutiyatthasampiṇḍane. <span class="bld">Kāyabaddha</span>nti kāyapaṭibaddhaṃ paharaṇayoggāyoggesu kattarayaṭṭhisatthādīsu aññataraṃ. <span class="bld">Sace uccāreyyā</span>ti sace paharaṇākāraṃ dassetvā ukkhipeyya, idaṃ ‘‘kāyaṃ vā kāyapaṭibaddhaṃ vā’’ti imehi padehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti uccāritakāyādikassa. <span class="bld">Uggiraṇapaccayā</span>ti ukkhipanakāraṇā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1742"></a><span class="paranum">1742</span>. <span class="bld">Asampaharitukāmenā</span>ti pahāradānaṃ anicchantena. <span class="bld">Dinnattā</span>ti pahārassa dinnattā. Appaharitukāmattā purimasikkhāpadena pācittiyaṃ na hoti, uggiritukāmatāya katapayogassa uggiraṇamatte aṭṭhatvā pahārassa dinnattā imināpi pācittiyaṃ na hoti, ajjhāsayassa, payogassa ca asuddhattā anāpattiyāpi na bhavitabbanti dukkaṭaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1743"></a><span class="paranum">1743</span>. Sace tena pahārena bhikkhuno hatthādīsupi yaṃ kiñci aṅgaṃ bhijjati, <span class="bld">pahaṭassa</span> pahāradāyakassa dukkaṭanti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1744"></a><span class="paranum">1744</span>. <span class="bld">Seso vinicchayo</span> ‘‘mokkhādhippāyo’’tiādiko idha avutto vinicchayo samuṭṭhānādinā saddhiṃ anantare vuttanayena vinayaññunā veditabboti yojanā. ‘‘Tiracchānādīnaṃ <a name="M1.0558"></a> vaccakaraṇādiṃ disvāna palāpetukāmatāya kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyo evā’’ti vadanti.</p>
- <p class="centered">Talasattikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1745"></a><span class="paranum">1745</span>. <span class="bld">Amūlakenā</span>ti diṭṭhādimūlavirahitena, ettha ‘‘bhikkhu’’nti seso. <span class="bld">Saṅghādisesenā</span>ti terasannaṃ aññatarena. <span class="bld">Tassā</span>ti codakassa, codāpakassa vā pāpabhikkhuno. Sace cuditako tasmiṃ khaṇe ‘‘esa maṃ codetī’’ti jānāti, pācittiyaṃ siyāti yojanā, iminā ‘‘sace evaṃ na jānāti, cirena vā jānāti, dukkaṭaṃ hotī’’ti siddhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1746"></a><span class="paranum">1746</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti upasampanne. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti ‘‘upasampanne upasampannasaññī amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseti, āpatti pācittiyassa. Vematiko…pe… anupasampannasaññī amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 462) tikapācittiyaṃ<a name="V1.0425"></a>. <span class="bld">Diṭṭhācāravipattiyā codako dukkaṭāpattī</span>ti amūlikāya diṭṭhivipattiyā vā ācāravipattiyā vā anuddhaṃsentassa dukkaṭāpatti hotīti attho. <span class="bld">Sese cā</span>ti anupasampanne. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi dukkaṭāni hontīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1747"></a><span class="paranum">1747</span>. ‘‘Tathāsaññissa anāpattī’’ti padacchedo. <span class="bld">Tathāsaññissā</span>ti samūlakasaññissa.</p>
- <p class="centered">Amūlakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1748-9"></a><span class="paranum">1748-9</span>. <span class="bld">Sañciccā</span>ti tassa paripuṇṇavīsativassādibhāvaṃ jānantoyeva. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti ettha ‘‘aññassā’’ti seso<a name="M1.0559"></a>. <span class="bld">Ūnavīsativasso tvaṃ maññe</span>ti ettha <span class="bld">‘‘maññe’’</span>ti iminā parikappatthavācinā nipātena ‘‘udakaṃ maññe āditta’’ntiādīsu (pārā. 383) viya musāvādāpattiyā avisayataṃ dīpeti. Hitesitāya anusiṭṭhidānādike tathārūpe aññasmiṃ <span class="bld">paccaye</span> kāraṇe asati ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe’’ iti evamādinā aññassa <span class="bld">bhikkhuno</span> yo bhikkhu sace sañcicca kukkuccaṃ uppādeyya, tassa evaṃ kukkuccaṃ uppādentassa bhikkhuno vācāya vācāya pācitti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1750"></a><span class="paranum">1750</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘upasampanne upasampannasaññī sañcicca kukkuccaṃ upadahati, āpatti pācittiyassa. Vematiko…pe… anupasampannasaññī sañcicca kukkuccaṃ upadahati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 467) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sese cā</span>ti anupasampanne ca. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. Vajjameva <span class="bld">vajjatā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1751"></a><span class="paranum">1751</span>. Hitesitāya bhāsatoti sambandho. <span class="bld">Mā eva</span>nti ettha ‘‘karohī’’ti seso, punapi mā evaṃ karohīti attho. ‘‘Ahaṃ taṃ itthiyā saha nisinnaṃ maññe, tayā vikāle bhuttaṃ maññe, puna mā evaṃ karohi’’ iti hitesitāya bhāsato anāpatti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sañciccakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1753"></a><span class="paranum">1753</span>. <span class="bld">Bhaṇḍanaṃ</span> <a name="V1.0426"></a> nāma kalaho, bhaṇḍanaṃ jātaṃ yesanti viggaho, jātabhaṇḍanānanti attho, ‘‘vacana’’nti seso. Sotuṃ upassutiṃ tiṭṭheyyāti yojanā. Upecca suyyati etthāti hi <span class="bld">upassuti,</span> ṭhānaṃ, yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ, tatthāti attho. Yo <a name="M1.0560"></a> pana bhikkhu bhaṇḍanajātānaṃ bhikkhūnaṃ vacanaṃ sotuṃ upassutiṃ sace tiṭṭheyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1754"></a><span class="paranum">1754</span>. Codetukāmatāya gacchato assāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1755"></a><span class="paranum">1755</span>. <span class="bld">Sotu</span>nti pacchato gacchantānaṃ bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ. <span class="bld">Ohīyantassā</span>ti pakatigamanaṃ hāpetvā osakkantassa. Purato <span class="bld">gacchato</span> bhikkhussa dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Gacchato turitaṃ vāpī</span>ti purato gacchantānaṃ bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ pacchato sīghaṃ gacchantassāpi. <span class="bld">Ayameva vinicchayo</span>ti pade pade ayaṃ eva vinicchayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1756"></a><span class="paranum">1756</span>. Attano ṭhitokāsanti sambandho. <span class="bld">Ukkāsitvāpi vā</span>ti ukkāsitasaddaṃ katvā vā. Ettha ahanti vā vatvā ñāpetabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1757"></a><span class="paranum">1757</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vuttaṃ</span> upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena. <span class="bld">Sese cā</span>ti anupasampanne. <span class="bld">Tikadukkaṭaṃ</span> anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1758"></a><span class="paranum">1758</span>. <span class="bld">Oramissa</span>nti mayā gahitaduggāhato viramissāmi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1759"></a><span class="paranum">1759</span>. Kāyacittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhānato <span class="bld">theyyasatthasamuṭṭhānaṃ</span>. Siyā kiriyaṃ sotukāmatāya gamanavasena, siyā akiriyaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ āgantvā mantayamānaṃ ajānāpanavasena, tenāha <span class="bld">‘‘idaṃ hoti kriyākriya’’</span>nti. Gamanena sijjhanato <span class="bld">kāyakammaṃ</span><a name="M1.0561"></a>. Tuṇhībhāvena sijjhanato <span class="bld">vacīkammaṃ. Sadosa</span>nti sāvajjaṃ, akusalacittanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Upassutikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1760"></a><span class="paranum">1760</span>. <span class="bld">Dhammikāna</span>nti <a name="V1.0427"></a> dhammena vinayena satthusāsanena katānaṃ. <span class="bld">Kammāna</span>nti apalokanakammaṃ, ñattikammaṃ, ñattidutiyakammaṃ, ñatticatutthakammanti imesaṃ catunnaṃ kammānaṃ. <span class="bld">Khīyatī</span>ti aruciṃ pakāseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1761"></a><span class="paranum">1761</span>. <span class="bld">Ubhayatthā</span>ti adhamme, dhamme ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1762"></a><span class="paranum">1762</span>. <span class="bld">Adhammenā</span>ti ettha ‘‘kammenā’’ti seso, dhammaviruddhena kammenāti attho. ‘‘Kammasmi’’nti idaṃ vibhattiṃ vipariṇāmetvā ‘‘kammenā’’ti anuvattetabbaṃ. <span class="bld">Vaggenā</span>ti ‘‘chandārahānaṃ chando āhaṭo hoti, sammukhībhūtā na paṭikkosantī’’ti (mahāva. 387) vuttasāmaggilakkhaṇassa viruddhattā asamaggena, ettha ‘‘saṅghenā’’ti seso. ‘‘Tathā akammārahassā’’ti padacchedo. ‘‘Adhammena kammena ime kammaṃ karontī’’ti ca ‘‘asamaggena saṅghena ime kammaṃ karontī’’ti ca ‘‘adhammena kammena vaggena saṅghena ime kammaṃ karontī’’ti ca tathā ‘‘akammārahassa ime kammaṃ karontī’’ti ca ñatvā yo khīyati, tassa ca anāpatti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Kammapaṭibāhanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1764-5"></a><span class="paranum">1764-5</span>. Ārocitaṃ vatthu yāva na vinicchitaṃ vāti yojanā, ‘‘codakena ca cuditakena ca attano kathā kathitā, anuvijjako sammato, ettāvatāpi vatthumeva ārocitaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 481) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttattā ārocitaṃ vatthu yāva na vinicchitaṃ hotīti attho. Ñatti vā ṭhapitā<a name="M1.0562"></a>, kammavācā niṭṭhaṃ yāva na gacchati, etasmiṃ…pe…hoti āpatti dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1766"></a><span class="paranum">1766</span>. Chandaṃ adatvā hatthapāse <span class="bld">jahite</span> tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1767-9"></a><span class="paranum">1767-9</span>. Adhammepi kammasmiṃ dhammakammanti saññino dukkaṭanti yojanā. Dhammakamme ca adhammakammasaññino anāpatti idha na vuttā, pāḷiyaṃ pana vuttattā idhāpi yojetabbā. ‘‘Saṅghassa bhaṇḍanādīni bhavissantī’’ti saññino gacchato ca yo vā gilāno hoti, tassa gacchato <a name="V1.0428"></a> ca gilānassa karaṇīye sati gacchato ca kammaṃ nakopetukāmassa gacchato ca passāvanādinā pīḷitassa gacchato ca ‘‘āgamissāmi’’iti evaṃ gacchatopi na dosatāti yojanā. Tattha doso eva <span class="bld">dosatā,</span> āpatti, <span class="bld">nadosatā</span> anāpatti. Hatthapāsaṃ vijahitvā gamanena, chandassa adānena ca āpajjanato <span class="bld">kriyākriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Chandaṃadatvāgamanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1770-1"></a><span class="paranum">1770-1</span>. <span class="bld">Samaggena saṅghena saddhi</span>nti samānasaṃvāsakena samānasīmāyaṃ ṭhitena saṅghena saddhiṃ. Vuttañhi ‘‘samaggo nāma saṅgho samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito’’ti (pāci. 486). <span class="bld">Cīvara</span>nti vikappanupagamāha. Yathāha ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ vikappanupagaṃ pacchima’’nti (pāci. 486). <span class="bld">Sammatassā</span>ti senāsanapaññāpakādisammutiṃ pattesu aññatarassa. <span class="bld">Khīyatī</span>ti ‘‘yo yo mitto, tassa tassa dentī’’tiādinā nayena avaṇṇaṃ bhaṇati.</p>
- <p class="bodytext">Dhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena <span class="bld">tikapācittiyaṃ vuttaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1772-4"></a><span class="paranum">1772-4</span>. Saṅghenāsammatassāpi <a name="M1.0563"></a> cīvaraṃ, aññameva vā tatheva samaggena saṅghena datvā khīyati, tassa dukkaṭanti yojanā. Anupasampanne tatheva samaggena saṅghena dinne <span class="bld">sabbattha</span> cīvare, aññaparikkhāre ca dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Anupasampanne</span>ti sampadānatthe bhummaṃ, anupasampannassāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Sabhāvato chandādīnaṃ vaseneva karontaṃ khīyantassa ca anāpattīti yojanā. <span class="bld">Nayā</span> vinicchayakkamā.</p>
- <p class="centered">Dubbalakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1775"></a><span class="paranum">1775</span>. Idaṃ dvādasamanti sambandho, ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, pācittiya’’nti (pāci. 490) <span class="bld">imaṃ dvādasamaṃ</span> sikkhāpadanti attho. <span class="bld">Tiṃsakakaṇḍasmiṃ</span> nissaggiyakaṇḍe. <span class="bld">Antimenā</span>ti ettha ‘‘sikkhāpadenā’’ti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Ca</span>-saddo <a name="V1.0429"></a> evakārattho. ‘‘Yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 658) iminā antimeneva sikkhāpadena sabbathā <span class="bld">sabbaṃ</span> vattabbaṃ tulyanti yojanā. <span class="bld">Ayameva visesatā</span>ti ettha visesoyeva <span class="bld">visesatā,</span> ayameva visesoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1776"></a><span class="paranum">1776</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ nissaggiyāvasāne sikkhāpade. <span class="bld">Attano pariṇāmanā</span>ti attano pariṇāmanahetu.</p>
- <p class="centered">Pariṇāmanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Sahadhammikavaggo aṭṭhamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1777-8"></a><span class="paranum">1777-8</span>. <span class="bld">Yo</span> <a name="M1.0564"></a> pana bhikkhu deviyā vāpi rañño vāpi aviditāgamano appaṭisaṃviditāgamano sayanīyagharā rājasmiṃ anikkhante, deviyā anikkhantāya <span class="bld">tassa</span> sayanīyagharassa <span class="bld">ummāraṃ</span> indakhīlaṃ sace atikkameyya, tassa bhikkhuno paṭhame pāde dukkaṭaṃ siyā, dutiye pāde pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1779"></a><span class="paranum">1779</span>. <span class="bld">Paṭisaṃvidite</span>ti attano āgamane nivedite. <span class="bld">Nevapaṭisaṃviditasaññino</span>ti aniveditasaññino. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ paṭisaṃviditāgamane. <span class="bld">Vematikassā</span>ti ‘‘paṭisaṃviditaṃ nu kho, na paṭisaṃviditaṃ nu kho’’ti saṃsayamāpannassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1780-1"></a><span class="paranum">1780-1</span>. Neva khattiyassa appaṭisaṃviditepi vā na khattiyābhisekena abhisittassa appaṭisaṃviditepi vā pavisato na dosoti yojanā, evarūpānaṃ aniveditepi pavisantassa anāpattīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ubhosu</span> rājini ca deviyā ca sayanigharato bahi nikkhantesu pavisatopi vā ubhinnaṃ aññatarasmiṃ nikkhante pavisatopi vā na dosoti yojanā. <span class="bld">Kathinenā</span>ti ettha ‘‘samuṭṭhānādinā sama’’nti seso, idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānādivasena kathinasikkhāpadena samānanti vuttaṃ hoti. Sayanīyagharappaveso <span class="bld">kriyaṃ</span>. Appaṭisaṃvedanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Antepurakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1782"></a><span class="paranum">1782</span>. Rajataṃ<a name="V1.0430"></a>, jātarūpaṃ vā <span class="bld">attano</span> atthāya uggaṇhantassa, uggaṇhāpayatopi vā tassa nissaggiyāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1783"></a><span class="paranum">1783</span>. Gaṇapuggalasaṅghānaṃ atthāya cetiye navakammassa atthāya uggaṇhāpayato, uggaṇhatopi vā dukkaṭaṃ hotīti <a name="M1.0565"></a> yojanā. Jātarūparajatānaṃ sarūpaṃ nissaggiye vuttanayeneva veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1784"></a><span class="paranum">1784</span>. Muttādiratanampi vuttasarūpameva. <span class="bld">Saṅghādīnampī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena gaṇapuggalacetiyānaṃ saṅgaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1785-6"></a><span class="paranum">1785-6</span>. Yaṃ kiñci gihisantakaṃ sace kappiyavatthu vā hotu, akappiyavatthu vāpi hotu, mātukaṇṇapiḷandhanaṃ tālapaṇṇampi vā hotu, bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmayato tassa pācittiyāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1787"></a><span class="paranum">1787</span>. <span class="bld">Na nidhetabbamevā</span>ti na paṭisāmetabbameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1788"></a><span class="paranum">1788</span>. Eso <span class="bld">hi</span> yasmā palibodho nāma, tasmā ṭhapetuṃ pana vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1789"></a><span class="paranum">1789</span>. <span class="bld">Anuññāte ṭhāne</span>ti ettha ‘‘patita’’nti seso. Ettha <span class="bld">anuññātaṭṭhānaṃ</span> nāma ajjhārāmo vā ajjhāvasatho vā. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā ajjhārāme vā ajjhāvasathe vā uggahetvā vā uggahāpetvā vā nikkhipituṃ ‘yassa bhavissati, so harissatī’’ti (pāci. 504). Ettha ca <span class="bld">ajjhārāmo</span> nāma parikkhittassa antoparikkhepo, aparikkhittassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto. <span class="bld">Ajjhāvasatho</span> nāma parikkhittassa antoparikkhepo, aparikkhittassa musalapātabbhantaraṃ. <span class="bld">‘‘Uggahetvā’’</span>ti idaṃ upalakkhaṇaṃ, uggahāpetvātipi vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1790-1"></a><span class="paranum">1790-1</span>. <span class="bld">Anuññāte pana ṭhāne</span> yathāvuttaajjhārāmādike ṭhāne ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā gahetvā nikkhipantassa, ratanasammataṃ <a name="M1.0566"></a> vissāsaṃ <a name="V1.0431"></a> gaṇhantassa ca tāvakālikameva vā gaṇhantassa ubhayattha ummattakādīnañca na dosoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sañcarittasamodaya</span>nti ettha ‘‘samuṭṭhānādinā idaṃ sikkhāpada’’nti vattabbaṃ, idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānādinā sañcarittasamajātikanti attho.</p>
- <p class="centered">Ratanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1792"></a><span class="paranum">1792</span>. <span class="bld">Pure</span>ti pubbabhāge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1793-4"></a><span class="paranum">1793-4</span>. <span class="bld">Santa</span>nti cārittasikkhāpade vuttasarūpaṃ. <span class="bld">Anāpucchā</span>ti ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti anāpucchitvā. <span class="bld">Paccayaṃ vinā</span>ti tādisaṃ accāyikaṃ karaṇīyaṃ vinā. <span class="bld">Parikkhepokkame</span>ti parikkhepassa antopavese. <span class="bld">Upacārokkame</span>ti etthāpi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1795"></a><span class="paranum">1795</span>. <span class="bld">Athā</span>ti vākyantarārambhe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1796"></a><span class="paranum">1796</span>. <span class="bld">Tato añña</span>nti paṭhamaṃ vikāle gāmappavesanaṃ āpucchitvā tato paviṭṭhagāmato aññaṃ gāmaṃ. Puna <span class="bld">tato</span>ti dutiyagāmamāha. Katthaci potthake <span class="bld">‘‘āpucchane kicca’’</span>nti pāṭho dissati, <span class="bld">‘‘āpucchanakicca’’</span>nti pāṭhoyeva pana yuttataro. Yathāākaṅkhitapamāṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘gāmasatepi vā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1797"></a><span class="paranum">1797</span>. <span class="bld">Passambhetvānā</span>ti paṭivinodetvā. Antarā <span class="bld">aññaṃ</span> gāmaṃ pavisanti ceti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1798-9"></a><span class="paranum">1798-9</span>. Kulaghare vā <span class="bld">aññattha</span> āsanasālāya vā bhattakiccaṃ katvā <span class="bld">yo</span> bhikkhu sappibhikkhāya vā telabhikkhāya vā sace caritukāmo siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Passe</span>ti <a name="M1.0567"></a> pakativacanasavanārahe attano samīpe, eteneva ettakā ṭhānā dūrībhūto asanto <a name="V1.0432"></a> nāma hotīti byatirekato labbhatīti dasseti. <span class="bld">Asante</span>ti avijjamāne vā vuttappamāṇato dūrībhūte vā. <span class="bld">Natthī</span>ti ettha ‘‘cintetvā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1802"></a><span class="paranum">1802</span>. <span class="bld">Anokkammā</span>ti anupasakkitvā. <span class="bld">Maggā</span>ti gantabbamaggā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1803"></a><span class="paranum">1803</span>. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti vikāle vikālasaññivematikakālasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1804"></a><span class="paranum">1804</span>. <span class="bld">Accāyike kicce vāpī</span>ti sappadaṭṭhādīnaṃ bhesajjapariyesanādike acirāyitabbakicce sati gacchato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1805"></a><span class="paranum">1805</span>. <span class="bld">Antarārāma</span>nti gāmabbhantare saṅghārāmaṃ. <span class="bld">Bhikkhunīnaṃ upassaya</span>nti bhikkhunivihāraṃ. <span class="bld">Titthiyānaṃ upassaya</span>nti titthiyārāmaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1806-7"></a><span class="paranum">1806-7</span>. Antarārāmādigamane na kevalaṃ anāpucchā gacchatoyeva, kāyabandhanaṃ abandhitvā, saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassāpi anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Āpadāsupī</span>ti sīho vā byaggho vā āgacchati, megho vā uṭṭheti, añño vā koci upaddavo uppajjati, evarūpāsu āpadāsupi bahigāmato antogāmaṃ gacchato anāpattīti attho.</p>
- <p class="centered">Vikālagāmappavesanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1808"></a><span class="paranum">1808</span>. Aṭṭhidantamayaṃ vāpi visāṇajaṃ vāpi sūcigharanti yojanā. <span class="bld">Aṭṭhi</span> nāma yaṃ kiñci aṭṭhi. <span class="bld">Danto</span>ti hatthidanto. <span class="bld">Visāṇaṃ</span> nāma yaṃ kiñci visāṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1809"></a><span class="paranum">1809</span>. <span class="bld">Lābhe</span>ti <a name="M1.0568"></a> paṭilābhe. <span class="bld">Bhedanaka</span>nti bhedanameva bhedanakaṃ, taṃ assa atthīti bhedanakaṃ, paṭhamaṃ bhinditvā pacchā desetabbattā taṃ bhedanakaṃ assa pācittiyassa atthīti bhedanakaṃ, pācittiyaṃ, assatthiatthe a-kārapaccayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1810-1"></a><span class="paranum">1810-1</span>. ‘‘Anāpatti <a name="V1.0433"></a> araṇike’’ti padacchedo. <span class="bld">Araṇike</span>ti araṇidhanuke. <span class="bld">Vidhe</span>ti kāyabandhanassa vidhake. <span class="bld">Añjanikā</span>ti añjanināḷikā. <span class="bld">Dakapuñchaniyā</span>ti nahātassa gatte udakapuñchanapesikāya. <span class="bld">Vāsijaṭe</span>ti vāsidaṇḍake.</p>
- <p class="centered">Sūcigharakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1812-3"></a><span class="paranum">1812-3</span>. Mañcapīṭhasarūpaṃ dutiye bhūtagāmavagge catutthasikkhāpade vuttameva. ‘‘Sugataṅgulena aṭṭhaṅgulapādaka’’nti aṭṭhaṅgulapādakassa āgatattā ‘‘aṭṭhaṅgulappamāṇenā’’ti ettha ‘‘pādenā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Heṭṭhimāṭani</span>nti aṭaniyā heṭṭhimatalaṃ. Aṭaniyā heṭṭhimaṃ heṭṭhimāṭanī, taṃ ṭhapetvā, aññatra heṭṭhimāya aṭaniyāti vuttaṃ hoti. Desanāpubbabhāgiyena mañcapādacchedena saha vattatīti <span class="bld">sacchedā</span>. <span class="bld">Taṃ</span> pamāṇaṃ. <span class="bld">Atikkamato</span>ti atikkāmayato, gāthābandhavasena ya-kāralopo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1815"></a><span class="paranum">1815</span>. <span class="bld">Pamāṇena karontassā</span>ti aṭaniyā heṭṭhā vaḍḍhakiratanappamāṇena pādena yojetvā karontassa, eteneva ‘‘ūnakaṃ karontassā’’ti idaṃ upalakkhitaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa appamāṇikassa. <span class="bld">Chinditvā</span>ti aṭanito heṭṭhā vaḍḍhakiratanātirittaṃ ṭhānaṃ chinditvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1816"></a><span class="paranum">1816</span>. <span class="bld">Pamāṇato nikhaṇitvā</span>ti ettha ‘‘adhika’’nti sāmatthiyā labbhati, pamāṇato adhikaṃ ṭhānaṃ nikhaṇitvā, antobhūmiṃ <a name="M1.0569"></a> pavesetvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Uttānaṃ vāpī</span>ti uddhaṃ pādaṃ katvā bhūmiyaṃ vā dārughaṭikāsu vā ṭhapetvā. <span class="bld">Aṭṭaṃ vā bandhitvā paribhuñjato</span>ti ukkhipitvā tulāsaṅghāṭe ṭhapetvā aṭṭaṃ bandhitvā paribhuñjantassa anāpatti.</p>
- <p class="centered">Mañcakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1817"></a><span class="paranum">1817</span>. Tūlaṃ onaddhametthāti <span class="bld">tūlonaddhaṃ,</span> tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhaṃ, ‘‘tūlaṃ nāma tīṇi tūlāni rukkhatūlaṃ latātūlaṃ poṭakitūla’’nti (pāci. 528) vuttatūlānaṃ <a name="V1.0434"></a> aññataraṃ pakkhipitvā upari pilotikāya sibbitvā katanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Poṭakitūla</span>nti erakatūlādi yaṃ kiñci tiṇajātīnaṃ tūlaṃ. Uddālanameva uddālanakaṃ, taṃ assa atthīti <span class="bld">uddālanaka</span>nti vuttanayameva. Atikkantā īti upaddavo yena so anīti, bhagavā, tena <span class="bld">anītinā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1818"></a><span class="paranum">1818</span>. <span class="bld">Āyoge</span>ti āyogapatte. <span class="bld">Bandhane</span>ti kāyabandhane. <span class="bld">Aṃsabaddhake</span>ti aṃsabandhanake. <span class="bld">Bibbohane</span>ti upadhāne. <span class="bld">Thavikā</span>ti pattathavikā. <span class="bld">Thavikādīsū</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena sipāṭikādīnaṃ saṅgaho. Thavikādīsu tūlonaddhesu paribhuttesu bhikkhuno anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1819"></a><span class="paranum">1819</span>. <span class="bld">Aññena ca kata</span>nti ettha ‘‘mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā’’ti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">Uddāletvā</span>ti pilotikaṃ uppāṭetvā tūlaṃ apanetvā. <span class="bld">Nayā</span>ti samuṭṭhānādayo.</p>
- <p class="centered">Tūlonaddhakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1820"></a><span class="paranum">1820</span>. <span class="bld">Nisīdana</span>nti nisīdanacīvaraṃ. <span class="bld">Pamāṇato</span>ti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dve vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ diyaḍḍhaṃ<a name="M1.0570"></a>, dasā vidatthī’’ti (pāci. 531) vuttapamāṇato. Pamāṇātikkame payoge tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1821"></a><span class="paranum">1821</span>. <span class="bld">Saccheda</span>nti pamāṇato atirittapadesassa chedanakiriyāsahitapaṭikammaṃ pācittiyamudīritanti attho. <span class="bld">Tassā</span>ti nisīdanassa. Dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā kātabbā siyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1822"></a><span class="paranum">1822</span>. <span class="bld">Tadūnaka</span>nti tato pamāṇato ūnakaṃ. <span class="bld">Vitānādiṃ karontassā</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena attharaṇasāṇipākārabhisibibbohanānaṃ saṅgaho. <span class="bld">‘‘Sañcarittasamā nayā’’</span>ti idaṃ vuttatthameva.</p>
- <p class="centered">Nisīdanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1823"></a><span class="paranum">1823</span>. <span class="bld">Roge</span>ti kaṇḍupiḷakādiroge sati. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave yassa kaṇḍu <a name="V1.0435"></a> vā piḷakāvā assāvo vā thullakacchu vā ābādho, tassa kaṇḍupaṭicchādi’’nti (mahāva. 354). Ettha <span class="bld">kaṇḍū</span>ti kacchu. <span class="bld">Piḷakā</span>ti lohitatuṇḍikā sukhumapiḷakā. <span class="bld">Assāvo</span>ti arisabhagandalamadhumehādivasena asucipaggharaṇaṃ. <span class="bld">Thullakacchu vā ābādho</span>ti mahāpiḷakābādho vuccati. <span class="bld">Pamāṇato</span>ti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso catasso vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ dve vidatthiyo’’ti (pāci. 538) vuttappamāṇato.</p>
- <p class="centered">Kaṇḍupaṭicchādikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1825"></a><span class="paranum">1825</span>. <span class="bld">Pamāṇenevā</span>ti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso cha vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ aḍḍhateyyā’’ti (pāci. 543) vuttappamāṇeneva. <span class="bld">Pamāṇātikkame</span>ti vassikasāṭikāya yathāvuttapamāṇato <a name="M1.0571"></a> atikkamane, nimittatthe cetaṃ bhummaṃ. <span class="bld">Tassa</span> bhikkhussa. <span class="bld">Nayo</span>ti chedanapācittiyādiko vinicchayanayo.</p>
- <p class="centered">Vassikasāṭikakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1826"></a><span class="paranum">1826</span>. Sugatassa cīvarena tulyappamāṇaṃ cīvaraṃ yo bhikkhu sace kāreyya, tassa cīvarassa <span class="bld">karaṇe</span> tassa bhikkhussa <span class="bld">dukkaṭaṃ siyā</span>ti yojanā. Tulyaṃ pamāṇaṃ yassāti viggaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1827"></a><span class="paranum">1827</span>. Attano vatthānaṃ karaṇakārāpanaṃ vinā aññato paṭilābho nāma natthi, sūcikammapariyosāne cīvarasarūpassa paṭilābhoyevettha <span class="bld">paṭilābho</span>ti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1828"></a><span class="paranum">1828</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti yaṃ ‘‘sugatassa cīvarenā’’ti vuttaṃ, tassa sugatacīvarassa. Dīghaso pamāṇena sugatassa vidatthiyā nava vidatthiyo, tiriyaṃ pamāṇena cha vidatthiyo <span class="bld">viniddiṭṭhā</span> sikkhāpadeyeva kathitāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Nandakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Rājavaggo navamo.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Pācittiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="centered">Paṭhamo bhāgo niṭṭhito.</p>
- <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
- <p class="nikaya">Vinayapiṭake</p>
- <p class="book">Vinayavinicchaya-ṭīkā (dutiyo bhāgo)</p>
- <p class="chapter">Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1830-1"></a><span class="paranum">1830-1</span>. Evaṃ <a name="M2.0001"></a><a name="V2.0001"></a> nātisaṅkhepavitthāranayena dvenavuti pācittiyāni dassetvā tadanantaraṃ niddiṭṭhe pāṭidesanīye dassetumāha <span class="bld">‘‘yo cantaraghara’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">antaraghara</span>nti rathikādimāha. Yathāha ‘‘antaragharaṃ nāma rathikā byūhaṃ siṅghāṭakaṃ ghara’’nti.</p>
- <p class="bodytext">Yo <a name="V2.0002"></a> pana bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭhāya aññātikāya bhikkhuniyā hatthato yaṃ kiñci khādanaṃ, bhojanampi vā sahatthā paṭiggaṇheyya, <span class="bld">tassa</span> bhikkhuno gahaṇe dukkaṭaṃ, <span class="bld">bhoge</span> ajjhohāre pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Ito paṭṭhāya catasso gāthā uppaṭipāṭiyā potthakesu likhitā, tāsaṃ ayaṃ paṭipāṭi – ‘‘etthantaraghara’’nti tatiyā, ‘‘tasmā bhikkhuniyā’’ti catutthī, ‘‘rathikādīsū’’ti pañcamī<a name="M2.0002"></a>, ‘‘rathikāyapi vā’’ti chaṭṭhī. Paṭipāṭi panāyaṃ mātikaṭṭhakathakkamena veditabbā. Imāya paṭipāṭiyā tāsaṃ atthavaṇṇanā hoti –</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1832-3"></a><span class="paranum">1832-3</span>. Purimagāthādvayena padabhājanāgatasāmaññavinicchayaṃ dassetvā idāni aṭṭhakathāgataṃ visesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘etthā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">etthā</span>ti imasmiṃ paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpade. <span class="bld">Tassā</span>ti aññātikabhikkhuniyā. <span class="bld">Vākyato</span>ti ‘‘antaragharaṃ paviṭṭhāyā’’ti vacanato. <span class="bld">Hi</span>-saddo hetumhi. Yasmā bhikkhussa ṭhitaṭṭhānaṃ nappamāṇanti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (pāci. aṭṭha. 553) vaṇṇitaṃ, tasmā ārāmādīsu ṭhatvā dentiyā <span class="bld">bhikkhuniyā</span> hatthato vīthiādīsu ṭhatvā yo paṭiggaṇheyya ce, evaṃ <span class="bld">paṭiggaṇhato</span> tassa bhikkhuno na dosoti yojanā. Paribhogassa paṭiggahaṇamūlakattā <span class="bld">na doso</span>. <span class="bld">‘‘Paṭiggaṇhato’’</span>ti iminā paribhoge pāṭidesanīyābhāvo ca dīpito hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1834"></a><span class="paranum">1834</span>. Sace bhikkhunī rathikādīsu ṭhatvā bhojanaṃ deti, bhikkhu antarārāme ṭhatvā paṭiggaṇhāti ce, tassa āpattīti yojanā. Gāthābandhavasena <span class="bld">‘‘bhikkhuni bhojana’’</span>nti rassattaṃ. <span class="bld">Āpattī</span>ti ca paṭiggahaṇaparibhogesu dukkaṭapāṭidesanīyāpattiyo sandhāya vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1835"></a><span class="paranum">1835</span>. Rathikādīsu ṭhatvā bhikkhunī bhojanaṃ deti ce, taṃ rathikāyapi vā…pe… ayaṃ nayoti yojanā. Tattha <span class="bld">rathikā</span>ti racchā. <span class="bld">Byūha</span>nti anibbijjhitvā ṭhitā gatapaccāgataracchā. <span class="bld">Sandhi</span> nāma gharasandhi. <span class="bld">Siṅghāṭaka</span>nti catukkoṇaṃ vā tikoṇaṃ vā maggasamodhānaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘āpattī’’ti anantaragāthāya vuttanayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1837"></a><span class="paranum">1837</span>. Āmisena <a name="M2.0003"></a><a name="V2.0003"></a> asambhinnarasaṃ sandhāya idaṃ dukkaṭaṃ bhāsitaṃ. Āmisena sambhinne ekarase yāmakālikādimhi paṭiggahetvā ajjhohāre pāṭidesanīyāpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1838"></a><span class="paranum">1838</span>. <span class="bld">Ekatoupasampannahatthato</span>ti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāya hatthato. Yathāha ‘‘ekatoupasampannāyāti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāyā’’ti (pāci. aṭṭha. 553). Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukamevāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1839"></a><span class="paranum">1839</span>. Aññātikāya ñātikasaññissa, tatheva vimatissa ca dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1840"></a><span class="paranum">1840</span>. Aññātikāya dāpentiyā bhūmiyā nikkhipitvā dadamānāya vā antarārāmādīsu ṭhatvā dentiyā paṭiggaṇhato bhikkhussa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Antarārāmādīsū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena bhikkhunupassayatitthiyaseyyāpaṭikkamanādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Paṭikkamanaṃ</span> nāma bhojanasālā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1841"></a><span class="paranum">1841</span>. Gāmato bahi nīharitvā detīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1842"></a><span class="paranum">1842</span>. <span class="bld">Hatthato</span>ti ettha ‘‘gahaṇe’’ti seso. <span class="bld">Tathā</span>ti anāpatti. Samuṭṭhānaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ eḷakalomena samaṃ matanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Paṭhamapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1843-4"></a><span class="paranum">1843-4</span>. <span class="bld">Avutte</span>ti vakkhamānanayena avutte. Ekenapi ca bhikkhunāti sambandho. <span class="bld">Apasakkā</span>ti apagaccha. Ādi-atthavācinā <span class="bld">iti</span>-saddena ‘‘apasakka tāva, bhagini, yāva bhikkhū bhuñjantī’’ti vākyaseso saṅgahitoti daṭṭhabbo. Iminā apasādanākāro <a name="M2.0004"></a> sandassito. <span class="bld">‘‘Ekenapi ca bhikkhunā’’</span>ti iminā avakaṃso dassito. Ukkaṃso pana ‘‘tehi bhikkhūhi sā bhikkhunī apasādetabbā’’ti pāḷitopi daṭṭhabbo. <span class="bld">‘‘Āmisa’’</span>nti sāmaññavacanepi pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarasseva gahaṇaṃ. Yathāha ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarenā’’ti. <span class="bld">Bhoge</span>ti ca <span class="bld">ekatoupasampanna</span>nti ca vuttatthameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1845"></a><span class="paranum">1845</span>. <span class="bld">Tathevā</span>ti <a name="V2.0004"></a> dukkaṭaṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti anupasampannāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1846"></a><span class="paranum">1846</span>. Attano bhatte dinnepi iminā sikkhāpadena anāpatti, purimasikkhāpadena pana āpattisambhavā <span class="bld">‘‘na detī’’</span>ti vuttaṃ. Yathāha ‘‘attano bhattaṃ dāpeti, na detīti ettha sacepi attano bhattaṃ deti, iminā sikkhāpadena anāpattiyeva, purimasikkhāpadena āpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 558). <span class="bld">Tathā</span>ti anāpatti. Ubhayasikkhāpadehipi anāpattiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘padeti ce’’</span>ti. Yathāha ‘‘aññesaṃ bhattaṃ deti, na dāpetīti ettha pana sacepi dāpeyya, iminā sikkhāpadena āpatti bhaveyya, dentiyā pana neva iminā, na purimena āpattī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1847"></a><span class="paranum">1847</span>. Bhikkhunī yaṃ na dinnaṃ, taṃ dāpeti, yattha vā na dinnaṃ, tattha dāpeti, tampi <span class="bld">sabbesaṃ</span> mittāmittānaṃ samaṃ dāpeti, tatthāpi anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1848"></a><span class="paranum">1848</span>. Sikkhamānā vā sāmaṇerikā vā ‘‘idha sūpaṃ detha, odanaṃ dethā’’ti <span class="bld">vosāsantī</span> vidhānaṃ karontī ṭhitā, taṃ anapasādentassa anāpatti. Pañceva bhojanāni vinā aññaṃ vosāsantiṃ bhikkhuniṃ anapasādentassa anāpatti. Anapasādentassa ummattakādinopi anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1849"></a><span class="paranum">1849</span>. <span class="bld">Samuṭṭhāna</span>nti <a name="M2.0005"></a> ettha ‘‘imassā’’ti seso. Bhojanaṃ kiriyaṃ, vosāsantiyā anivāraṇaṃ akiriyanti evamidaṃ <span class="bld">kriyākriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Dutiyapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1850-1"></a><span class="paranum">1850-1</span>. <span class="bld">Sekkhanti sammate</span>ti ‘‘sekkhasammataṃ nāma kulaṃ yaṃ kulaṃ saddhāya vaḍḍhati, bhogena hāyati, evarūpassa kulassa ñattidutiyena kammena sekkhasammuti dinnā hotī’’ti (pāci. 567) vuttaṃ idaṃ kulaṃ sekkhasammataṃ nāma. Tenāha <span class="bld">‘‘laddhasammutike kule’’</span>ti. Laddhā sammuti yenāti viggaho. Gharūpacāraṃ okkante nimantitopi animantitova hotīti āha <span class="bld">‘‘gharūpacārokkamanā pubbevā’’</span>ti. Yathāha ‘‘animantito nāma ajjatanāya vā svātanāya <a name="V2.0005"></a> vā animantito, gharūpacāraṃ okkamante nimanteti, eso animantito nāmā’’ti (pāci. 567).</p>
- <p class="bodytext">‘‘Agilāno nāma yo sakkoti piṇḍāya caritu’’nti vuttattā bhikkhāya carituṃ samattho agilāno nāma. <span class="bld">Gahetvā</span>ti sahatthā paṭiggahetvā. <span class="bld">‘‘Āmisa’’</span>nti iminā sambandho. Yathāha ‘‘khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā’’ti (pāci. 567). <span class="bld">Gahaṇe</span>ti ettha ‘‘āhāratthāyā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1853"></a><span class="paranum">1853</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti asekkhasammate kule. <span class="bld">Tatheva paridīpita</span>nti dukkaṭaṃ paridīpitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1854"></a><span class="paranum">1854</span>. <span class="bld">Nimantitassa vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena nimantitassa avasesaṃ gaṇhāti. Yathāha ‘‘nimantitassa vā gilānassa vā sesakaṃ bhuñjatī’’ti. Aññesaṃ bhikkhā tattha dīyatīti yojanā. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ sekkhasammate kule.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1855"></a><span class="paranum">1855</span>. <span class="bld">Yattha</span> <a name="M2.0006"></a> <span class="bld">katthacī</span>ti āsanasālādīsu yattha katthaci. <span class="bld">Niccabhattādike vāpī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena salākabhattapakkhikauposathikapāṭipadikabhattānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1856"></a><span class="paranum">1856</span>. <span class="bld">Dvāre</span>ti ettha ‘‘ṭhapetvā’’ti seso. <span class="bld">Sampatte</span>ti ettha ‘‘pacchā’’ti seso. Yathāha ‘‘sacepi anāgate bhikkhumhi paṭhamaṃyeva nīharitvā dvāre ṭhapetvā pacchā sampattassa denti, vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 569).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1857"></a><span class="paranum">1857</span>. <span class="bld">Mahāpaccariyā</span>(paāci. aṭṭha. 569) gatavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘bhikkhu’’</span>ntiādi. <span class="bld">Samuṭṭhāneḷakūpama</span>nti samuṭṭhānato eḷakalomasikkhāpadasadisanti attho.</p>
- <p class="centered">Tatiyapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1858-9"></a><span class="paranum">1858-9</span>. ‘‘Pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ, etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāmā’’ti vacanato ca idhāpi ‘‘sahadhammikañāpita’’nti vakkhamānattā ca <span class="bld">agahaṭṭha</span>-saddena paribbājakānaṃ gahaṇaṃ. Vuttameva <a name="V2.0006"></a> nayaṃ vohārantarena dassetumāha <span class="bld">‘‘itthiyā purisena vā’’</span>ti. ‘‘Yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanānī’’ti (pāci. 573) vacanato <span class="bld">ārāma</span>nti āraññakārāmamāha. Sace evamārocitaṃ paṭisaṃviditanti hi <span class="bld">vuttaṃ</span> padabhājaneti (pāci. 573) yojanā. <span class="bld">Paṭisaṃvidita</span>nti pageva niveditaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1860"></a><span class="paranum">1860</span>. Pacchā yathārocitaṃ tameva vā tassa ca parivāraṃ katvā aññaṃ bahuṃ vā āharīyatu, tampi paṭisaṃveditaṃ nāmāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1861"></a><span class="paranum">1861</span>. <span class="bld">Yāguyā viditaṃ katvā</span>ti ettha ‘‘taṃ ṭhapetvā’’ti idaṃ sāmatthiyā labbhati. Idampi viditaṃ kurundiyaṃ vaṭṭatīti vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1862"></a><span class="paranum">1862</span>. <span class="bld">Panā</span>ti <a name="M2.0007"></a> api-saddattho. Aññānipi kulānīti yojanā. Ettha ‘‘asukaṃ nāma kulaṃ paṭisaṃveditaṃ katvā khādanīyādīni gahetvā gacchatīti sutvā’’ti (pāci. aṭṭha. 573) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>seso. <span class="bld">Tenā</span>ti katapaṭisaṃveditena. Tampi ca sabbaṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1863"></a><span class="paranum">1863</span>. <span class="bld">Evaṃ yaṃ anārocita</span>nti ‘‘ārāmaṃ vā upacāraṃ vā pavisitvā’’tiādinā nayena yaṃ paṭhamaṃ aniveditaṃ. <span class="bld">‘‘Eva’’</span>nti idaṃ ‘‘yaṃ ārāmamanābhata’’nti imināpi yojetabbaṃ. <span class="bld">Eva</span>nti ‘‘tassa parivāraṃ katvā’’tiādinā pakārena. <span class="bld">‘‘Taṃ asaṃviditaṃ nāmā’’</span>ti idaṃ ‘‘sahadhammikañāpita’’nti imināpi yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ, etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāmā’’ti (pāci. 573). <span class="bld">Aṭṭhakathāyañca</span> ‘‘pañcannaṃ paṭisaṃviditanti pañcasu sahadhammikesu yaṃ kiñci pesetvā ‘khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āharissāmā’ti paṭisaṃviditaṃ katampi appaṭisaṃviditamevāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 573) vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1864"></a><span class="paranum">1864</span>. <span class="bld">Kārāpetvā</span>ti ettha ‘‘paṭisaṃvidita’’nti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1865"></a><span class="paranum">1865</span>. Bhikkhunā vā gantvā antarāmagge gahetabbanti yojanā. <span class="bld">Evamakatvā</span>ti ‘‘bahiārāmaṃ pesetvā’’tiādinā vuttavidhānaṃ akatvā. <span class="bld">Upacārato</span>ti ettha bhummatthe to-paccayo veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1868"></a><span class="paranum">1868</span>. <span class="bld">‘‘Paṭisaṃvidite’’</span>tiādīnaṃ <a name="V2.0007"></a> padānaṃ ‘‘anāpatte vā’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Paṭisaṃvidite</span>ti ettha ‘‘gilānassā’’ti seso. Paṭisaṃvidite anāpatti, gilānassāpi anāpatti, appaṭisaṃviditepi <span class="bld">tassa</span> paṭisaṃviditassa avasesake vā gilānassa avasesake vā anāpatti evāti sambandho<a name="M2.0008"></a>. Yathāha <span class="bld">anāpattivāre</span> ‘‘paṭisaṃviditassa vā gilānassa vā sesakaṃ bhuñjatī’’ti (pāci. 575). Bahārāme paṭiggahetvā antoyeva bhuñjato assa anāpattīti yojanā. <span class="bld">Gahetvā vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo ‘‘tassā’’tiādīsupi yojetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1869"></a><span class="paranum">1869</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ āraññakārāme. Khādato anāpatti evāti yojanā, tattha ‘‘aññena kappiyaṃ katvā dinnānī’’ti seso.</p>
- <p class="centered">Catutthapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Sekhiyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1870"></a><span class="paranum">1870</span>. Evaṃ pāṭidesanīyavinicchayaṃ dassetvā tadanantaraṃ uddiṭṭhānaṃ sekhiyānaṃ vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yo anādariyenevā’’</span>tiādi. <span class="bld">Yo</span>ti thero vā navo vā majjhimo vā. Ettha <span class="bld">anādariyaṃ</span> nāma sañcicca āpattiāpajjanaṃ, nivāsanādivatthassa uggahaṇe nirussāhañca. <span class="bld">Pacchatopi vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena ‘‘passatopi vā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Tassa cā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo vakkhamānasamuccayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1871"></a><span class="paranum">1871</span>. Na kevalaṃ vuttanayena nivāsentasseva hoti, <span class="bld">khandhakā</span>gatahatthisoṇḍādiākārenāpi nivāsentassa dukkaṭaṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘hatthisoṇḍādī’’</span>tiādi. Hatthisoṇḍādinivāsanaṃ parato <span class="bld">khuddakavatthukkhandhake</span> (cūḷava. 280) āvi <a name="M2.0009"></a> bhavissati. <span class="bld">Parimaṇḍala</span>nti samantato maṇḍalaṃ katvā. <span class="bld">Vatthabba</span>nti nivatthabbaṃ nivāsetabbanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1872"></a><span class="paranum">1872</span>. <span class="bld">Jāṇumaṇḍalato</span> <a name="V2.0008"></a> <span class="bld">heṭṭhā</span>ti ettha ‘‘jaṅghaṭṭhisīsato paṭṭhāyā’’ti seso. <span class="bld">Aṭṭhaṅgulappamāṇaka</span>nti vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulamattanti ācariyā. ‘‘Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti, tassa sāruppatthāya jāṇumaṇḍalato aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 576) <span class="bld">aṭṭhakathaṃ</span> saṅgaṇhitumāha <span class="bld">‘‘tato ūnaṃ na vaṭṭatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1873"></a><span class="paranum">1873</span>. Asañcicca aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpattīti yojanā. Evamuparipi. <span class="bld">Asañciccā</span>ti ‘‘aparimaṇḍalaṃ nivāsessāmī’’ti evaṃ asañcicca, atha kho ‘‘parimaṇḍalaṃyeva nivāsessāmī’’ti virajjhitvā aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpatti. <span class="bld">Asatissāpī</span>ti aññavihitassāpi tathā nivāsentassa anāpatti. <span class="bld">Ajānantassā</span>ti kevalaṃ parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti. Apica nivāsanavattaṃ uggahetabbaṃ. Uggahitavattopi sace ‘‘āruḷha’’nti vā ‘‘oruḷha’’nti vā na jānāti, tassāpi anāpattiyeva. <span class="bld">Gilānassā</span>ti yassa jaṅghāya vā pāde vā vaṇo hoti, tassa ukkhipitvā vā otāretvā vā nivāsentassa anāpatti. <span class="bld">Pādo</span>ti cettha pādasamīpaṃ adhippetaṃ. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti vāḷā vā corā vā anubandhanti, evarūpāsu āpadāsu anāpatti.</p>
- <p class="centered">Parimaṇḍalakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1874"></a><span class="paranum">1874</span>. <span class="bld">Ubho koṇe samaṃ katvā</span>ti pārupanassa ekaṃse katassa piṭṭhipasse, udarapasse ca olambamāne ubho <a name="M2.0010"></a> kaṇṇe hatthipiṭṭhe gaṇḍā viya samaṃ katvā. <span class="bld">Parimaṇḍalaṃ katvā</span>ti etasseva atthapadaṃ. <span class="bld">Sādara</span>nti bhāvanapuṃsakaniddeso. Sādaraṃ vā pārupitabbanti yojanā, sādaraṃ pārupanaṃ kattabbanti attho. <span class="bld">Evaṃ akarontassā</span>ti pārupanavatte ādaraṃ janetvā evaṃ apārupantassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1875"></a><span class="paranum">1875</span>. ‘‘Parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā’’ti (pāci. 576) vā ‘‘parimaṇḍalaṃ pārupissāmīti sikkhā karaṇīyā’’ti (pāci. 577) vā ‘‘antaraghare’’ti avisesetvā vuttattā āha <span class="bld">‘‘avisesena vutta’’</span>nti. Idaṃ sikkhāpadadvayaṃ yasmā avisesena vuttaṃ, tasmā ghare, vihāre vā kātabbaṃ parimaṇḍalanti yojanā. <span class="bld">Ghare</span>ti antaraghare. <span class="bld">Vihāre vā</span>ti buddhupaṭṭhānādikālaṃ <a name="V2.0009"></a> sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Parimaṇḍalaṃ kattabba</span>nti parimaṇḍalameva nivāsetabbaṃ pārupitabbanti attho.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1876"></a><span class="paranum">1876</span>. Ubho koṇe samaṃ katvāti sambandho. Gīvameva ca anuvātena chādetvāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1877"></a><span class="paranum">1877</span>. <span class="bld">Tathā akatvā</span>ti yathāvuttavidhānaṃ akatvā. <span class="bld">Jattūnipī</span>ti ubho aṃsakūṭānipi. <span class="bld">Urampi cā</span>ti hadayampi. <span class="bld">Vivaritvā</span>ti appaṭicchādetvā. <span class="bld">Yathākāma</span>nti icchānurūpaṃ. <span class="bld">Gacchato</span>ti ettha ‘‘antaraghare’’ti seso. <span class="bld">Antaragharaṃ</span> nāma gāme vā hotu vihāre vā, pacitvā bhuñjitvā gihīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1878-9"></a><span class="paranum">1878-9</span>. <span class="bld">‘‘Maṇibandhato’’</span>ti imināpi ‘‘heṭṭhā’’ti yojetabbaṃ. <span class="bld">Vāsūpagassā</span>ti ettha ‘‘kāyaṃ vivaritvā nisīdato’’ti <a name="M2.0011"></a> seso. <span class="bld">Vāsūpago</span> nāma rattivāsatthāya upagato, etena vāsatthāya antaragharaṃ upagacchantena suppaṭicchanneneva upagantabbanti dīpitaṃ hoti, eteneva vāsūpagatassa santikaṃ upagatassa yathākāmaṃ gamane na dosoti ca vuttameva hoti. Tenāha <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘ekadivasampi vāsūpagatassa santikaṃ yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭati, ko pana vādo catupañcāhaṃ vāsamadhiṭṭhāya vasitabhikkhūnaṃ santika’’nti.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1880"></a><span class="paranum">1880</span>. <span class="bld">Suvinītenā</span>ti hatthapādānaṃ akīḷāpaneneva suṭṭhu vinītena.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1881"></a><span class="paranum">1881</span>. Gāthābandhavasena <span class="bld">‘‘satīmatā’’</span>ti dīgho kato. <span class="bld">Avikārenā</span>ti taṃtadavalokāsahitena<a name="V2.0010"></a>. Yugaṃ mattā pamāṇaṃ etassāti <span class="bld">yugamattaṃ,</span> rathayugaṃ catuhatthappamāṇaṃ, tattakaṃ padesaṃ. <span class="bld">Pekkhinā</span>ti olokentena. ‘‘Bhikkhunā okkhittacakkhunā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1882"></a><span class="paranum">1882</span>. Antaraghare yattha katthacipi ekasmimpi ṭhāne ṭhatvāti yojanā. Evaṃ vuttepi tathārūpe antarāye sati gacchatopi oloketuṃ labbhati. <span class="bld">Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā</span>ti ettha gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labbhatiyeva. ‘‘Tathā gāme pūja’’nti <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ. <span class="bld">Pi</span>-saddo pana-saddattho, oloketuṃ pana vaṭṭatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1883"></a><span class="paranum">1883</span>. <span class="bld">Olokento tahaṃ taha</span>nti yo anādariyaṃ paṭicca taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1884"></a><span class="paranum">1884</span>. <span class="bld">Ekato</span> <a name="M2.0012"></a> <span class="bld">vāpī</span>ti ekaaṃsakūṭato vā. <span class="bld">Ubhato vāpī</span>ti ubhayaṃsakūṭato vā. <span class="bld">Indakhīlakato anto</span>ti gāmadvārindakhīlato anto, ghareti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1885"></a><span class="paranum">1885</span>. <span class="bld">Tathā nisinnakālepī</span>ti indakhīlassa anto nisinnakālepi. Kuṇḍikaṃ nīharantena ca cīvaraṃ <span class="bld">anukkhipitvā dātabbā</span> kuṇḍikāti yojanā. <span class="bld">Kuṇḍika</span>nti ca upalakkhaṇamattaṃ. Dhammakaraṇādīsupi eseva nayo.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Paṭhamo vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1886"></a><span class="paranum">1886</span>. Gantuñceva nisīdituñca na vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Ca</span>-saddo kiriyāsamuccayo. <span class="bld">Hasanīyasmiṃ vatthusmi</span>nti hāsajanake kāraṇe. <span class="bld">Sitamatta</span>nti mandahāsaṃ.</p>
- <p class="centered">Paṭhamadutiyāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1887"></a><span class="paranum">1887</span>. <span class="bld">Appasaddenā</span>ti <a name="V2.0011"></a> ‘‘kittāvatā appasaddo hoti? Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero, majjhe dutiyatthero, ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesuyaṃ saṅghatthero dutiyattherena saddhiṃ manteti, dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti, kathañca vavatthapeti. Tatiyatthero pana saddameva suṇāti, kathaṃ na vavatthapeti. Ettāvatā appasaddo hotī’’ti (pāci. 588) vuttaappasaddayuttena. Sace <a name="M2.0013"></a> pana tatiyatthero kathañca vavatthapeti, mahāsaddo nāma hotīti.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1888"></a><span class="paranum">1888</span>. <span class="bld">Kāyappacālakaṃ katvā</span>ti kāyaṃ cāletvā cāletvā. Uparipi eseva nayo. Hatthassa vuttalakkhaṇattā <span class="bld">‘‘bāhū’’</span>ti maṇibandhato yāva aṃsakūṭā gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1889"></a><span class="paranum">1889</span>. <span class="bld">Ujuṃ paggahetvā</span>ti ujuṃ ṭhapetvā. <span class="bld">Āsitabba</span>nti nisīditabbaṃ. ‘‘Samena iriyāpathena tū’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1890"></a><span class="paranum">1890</span>. Itthambhūte karaṇavacanaṃ. Gamanapaṭisaṃyuttesu sikkhāpadesu gamanassa asambhavoti āha <span class="bld">‘‘nisīdanena yuttesū’’</span>ti.</p>
- <p class="centered">Pañcamachaṭṭhasattamaṭṭhamanavamāni.</p>
- <p class="centered">Dutiyo vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1891"></a><span class="paranum">1891</span>. <span class="bld">Khambhaṃ katvā</span>ti kaṭiyā ekapasse vā dvīsu vā passesu kapparasandhito ābhujitvā hatthaṃ ṭhapetvā. Yathāha – ‘‘khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho’’ti (pāci. aṭṭha. 596). Ukkuṭikāya vā gacchatoti yojanā. <span class="bld">Ukkuṭikā</span> vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhīhi eva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1892"></a><span class="paranum">1892</span>. <span class="bld">Dussapallatthikāyā</span>ti āyogapallatthikāya. Antaraghare nisīdantassa tassa dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1893"></a><span class="paranum">1893</span>. <span class="bld">Dutiye</span> <a name="V2.0012"></a> <span class="bld">cā</span>ti ‘‘na khambhakato antaraghare nisīdissāmī’’ti (pāci. 597) sikkhāpade ca. <span class="bld">Catutthe cā</span>ti ‘‘na oguṇṭhito <a name="M2.0014"></a> antaraghare nisīdissāmī’’ti (pāci. 599) sikkhāpade ca. <span class="bld">Chaṭṭhe</span>ti ‘‘na pallatthikāya antaraghare’’iccādi (pāci. 601) sikkhāpade ca. <span class="bld">Iti</span> evaṃ <span class="bld">sāruppā</span> samaṇācārānucchavikā <span class="bld">chabbīsati</span> sikkhāpadāni pakāsitāni.</p>
- <p class="centered">Paṭhamadutiyatatiyacatutthapañcamachaṭṭhāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1894"></a><span class="paranum">1894</span>. Viññunā bhikkhunā sakkaccaṃ satiyuttena, pattasaññinā ca hutvā samasūpova piṇḍapāto gahetabboti yojanā. Evaṃ etāya gāthāya sikkhāpadattayaṃ saṅgahitaṃ. <span class="bld">Sakkacca</span>nti satiṃ upaṭṭhapetvā. <span class="bld">‘‘Satiyuttenā’’</span>ti idaṃ ‘‘sakkacca’’nti etassa atthapadaṃ. ‘‘Satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti (pāci. aṭṭha. 602) hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Patte saññā <span class="bld">pattasaññā,</span> sā assa atthīti <span class="bld">pattasaññī,</span> anaññavihitena attano bhājaneyeva upanibaddhasaññināti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1895"></a><span class="paranum">1895</span>. <span class="bld">Bhattacatubbhāgo</span>ti bhattassa catubbhāgappamāṇo. Tato adhikaṃ gaṇhato dukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1896"></a><span class="paranum">1896</span>. ‘‘Rasarase’’ti vattabbe <span class="bld">‘‘raserase’’</span>ti gāthābandhavasena vuttaṃ. Dve sūpe ṭhapetvā avasesāni oloṇisākasūpeyyamaccharasamaṃsarasādīni rasarasāti veditabbāni. Ettha ca <span class="bld">‘‘oloṇī</span>ti dadhikataṃ gorasa’’nti keci. ‘‘Ekā byañjanavikatī’’ti apare. ‘‘Yo koci suddho kañjikatakkādiraso’’ti aññe. <span class="bld">Sākasūpeyya</span>ggahaṇena yā kāci sūpeyyasākehi katā byañjanavikati vuttā. <span class="bld">Maṃsarasādīnī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena avasesā sabbāpi byañjanavikati saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Ñātakādīna</span>nti ettha ‘‘santakaṃ gaṇhantassā’’ti seso. <span class="bld">Aññatthāyā</span>ti ettha ‘‘kataṃ gaṇhantassā’’ti seso. <span class="bld">Dhanenā</span>ti ettha ‘‘attano’’ti ca <a name="M2.0015"></a> ‘‘kīta’’nti ca ‘‘gaṇhantassā’’ti ca seso. Ñātakādīnaṃ santakaṃ gaṇhantassa, aññatthāya kataṃ gaṇhantassa, attano dhanena kītaṃ gaṇhantassa anāpattīti attho.</p>
- <p class="centered">Sattamaṭṭhamanavamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1897"></a><span class="paranum">1897</span>. Adhiṭṭhānūpagassa <a name="V2.0013"></a> pattassa mukhavaṭṭiyā antolekhāpamāṇena pūritova gahetabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1898"></a><span class="paranum">1898</span>. Anāpattivisayaṃ dassetvā āpattivisayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tatthā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tatthā</span>ti adhiṭṭhānūpage patte. <span class="bld">Thūpīkataṃ katvā</span>ti ettha ‘‘diyyamāna’’nti seso. Yathāvuttalekhātikkamo yathā hoti, evaṃ thūpīkataṃ diyyamānaṃ gaṇhato āpatti dukkaṭanti sambandho. Iminā paṭhamaṃ thūpīkatassa adhiṭṭhānūpagapattassa pacchā paṭiggahaṇañca paṭhamapaṭiggahitapatte pacchā bhojanassa thūpīkatassa paṭiggahaṇañca nivāritanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1899"></a><span class="paranum">1899</span>. Kālikattayameva ca thūpīkataṃ vaṭṭatevāti yojanā. <span class="bld">Sese</span>ti anadhiṭṭhānūpage patte. <span class="bld">Sabba</span>nti catubbidhaṃ kālikaṃ thūpīkataṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1900"></a><span class="paranum">1900</span>. <span class="bld">Pesetī</span>ti ettha ‘‘bhikkhū’’ti seso. Bhikkhu bhikkhūnaṃ yadi pesetīti yojanā. ‘‘Vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 605) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> adhippāyaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhikkhūna’’</span>nti vacanena paṭiggahaṇaṃ avijahitvā bhikkhunā eva pesitaṃ gaṇhantānaṃ bhikkhūnaṃ anāpattīti dīpitaṃ hoti. Aññathā ‘‘pūretuṃ vaṭṭatī’’ti ettakameva vattabbanti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1901"></a><span class="paranum">1901</span>. <span class="bld">Pakkhippamāna</span>nti mukhavaṭṭito uccaṃ katvā majjhe pakkhipiyamānaṃ. <span class="bld">Phalādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena odanādimpi saṅgaṇhāti. <span class="bld">Heṭṭhā</span> <a name="M2.0016"></a> <span class="bld">orohatī</span>ti samantā okāsasambhavato cāliyamānaṃ mukhavaṭṭippamāṇato heṭṭhā bhassati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1902"></a><span class="paranum">1902</span>. <span class="bld">Takkolakādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena pūgaphalādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Ṭhapetvā</span>ti bhattamatthake nikkhipitvā. <span class="bld">Vaṭaṃsaka</span>nti avaṭaṃsakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1903"></a><span class="paranum">1903</span>. <span class="bld">Pūvassā</span>ti vikārasambandhe sāmivacanaṃ, pūvavaṭaṃsakanti vuttaṃ hoti. Pūvassa yāvakālikattā āha <span class="bld">‘‘idaṃ thūpīkataṃ siyā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1904"></a><span class="paranum">1904</span>. Paṇṇānaṃ visuṃ bhājanattā āha <span class="bld">‘‘vaṭṭatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1905"></a><span class="paranum">1905</span>. <span class="bld">Assā</span>ti <a name="V2.0014"></a> bhikkhussa. <span class="bld">Taṃ tu sabba</span>nti ‘‘thūpīkatattā na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ taṃ pana sabbaṃ. <span class="bld">Gahitaṃ sugahita</span>nti virādhetvā paṭiggahitaṃ ce, suppaṭiggahitaṃ.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Tatiyo vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1906"></a><span class="paranum">1906</span>. ‘‘Upari odhi’’nti padacchedo. <span class="bld">Uparī</span>ti bhattassa upari. <span class="bld">Odhi</span>nti paricchedaṃ. <span class="bld">Paṭipāṭiyā</span>ti attano disāya pariyantato paṭṭhāya anukkamena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1907"></a><span class="paranum">1907</span>. <span class="bld">Aññesa</span>nti ettha ‘‘dento’’ti seso. Attano bhattaṃ aññesaṃ dento aññassa bhājane <span class="bld">ākiraṃ</span> ākiranto pana paṭipāṭiṃ vināpi tahiṃ tahiṃ omasati ce, natthi dosoti yojanā. Uttaribhaṅgakaṃ tathā ākiranto tattha tattha omasati, natthi dosoti yojanā<a name="M2.0017"></a>. Bhuñjanatthāya gaṇhantopi cettha vattabbo. <span class="bld">Uttaribhaṅgaṃ</span> nāma byañjanaṃ.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1908"></a><span class="paranum">1908</span>. Matthakaṃ omadditvā paribhuñjato dosoti yojanā. ‘‘Thūpakatoti matthakato, vemajjhato’’ti (pāci. aṭṭha. 610) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">matthaka</span>nti ettha bhattamatthakamāha. <span class="bld">Omadditvā</span>ti hatthena bhattaṃ avamadditvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1909"></a><span class="paranum">1909</span>. <span class="bld">Sesake parittepi cā</span>ti avasiṭṭhe appakepi ca. <span class="bld">Saṃkaḍḍhitvānā</span>ti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ saṃharitvā. Ekato pana madditvā bhuñjato anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1910"></a><span class="paranum">1910</span>. <span class="bld">Bhiyyokamyatāhetū</span>ti puna gaṇhitukāmatāhetu. <span class="bld">Sūpaṃ vā</span>ti muggādisūpaṃ vā. <span class="bld">Byañjanaṃ vā</span>ti uttaribhaṅgaṃ vā.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1911"></a><span class="paranum">1911</span>. <span class="bld">Viññattiya</span>nti <a name="V2.0015"></a> sūpodanaviññattiyaṃ. ‘‘Ñātakānaṃ vā pavāritānaṃ vā aññassa atthāya vā attano dhanena vā’’ti idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ. Gilānopi hutvā paresaṃ pattaṃ ujjhānasaññāya olokentassa āpatti hotīti āha <span class="bld">‘‘ujjhāne gilānopi na muccatī’’</span>ti. <span class="bld">Ujjhāne</span>ti nimittatthe bhummaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1912"></a><span class="paranum">1912</span>. <span class="bld">Dassāmī</span>ti imassa bhattaṃ oloketvā ‘‘yaṃ tattha natthi, taṃ dassāmī’’ti vā ‘‘dāpessāmī’’ti vā. Avamaññitvā ujjhāyanacittaṃ <span class="bld">ujjhānaṃ,</span> ujjhāne saññā <span class="bld">ujjhānasaññā,</span> sā <a name="M2.0018"></a> assa atthīti viggaho. Naujjhānasaññino ca anāpattīti ñātabbanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sattamaṭṭhamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1913"></a><span class="paranum">1913</span>. <span class="bld">‘‘Tesaṃ majjhappamāṇenā’’</span>ti iminā asāruppavasena khuddakapaṭikkhepo katoti veditabbo. ‘‘Nātimahanta’’nti ca atimahantasseva paṭikkhittattā khuddake āpatti na dissatīti. <span class="bld">Kabaḷo</span>ti ālopo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1914"></a><span class="paranum">1914</span>. Mūlakhādanīyādike sabbattha khajjake panāti yojanā. <span class="bld">Phalāphale</span>ti khuddake, mahante ca phale.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1915"></a><span class="paranum">1915</span>. Dasame natthi kiñci vattabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Catuttho vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1916"></a><span class="paranum">1916</span>. <span class="bld">‘‘Anāhaṭe’’</span>ti etassa atthapadaṃ ‘‘mukhadvāraṃ appatte’’ti. Yathāha ‘‘anāhaṭeti anāharite, mukhadvāraṃ asampāpiteti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 617). ‘‘Mukhadvāraṃ vivarantassā’’ti ettake vutte <span class="bld">mukhadvāra</span>-saddassa sambandhisaddattā kassāti apekkhāya ‘‘mukhadvāraṃ vivarissāmī’’ti <a name="V2.0016"></a> attanopadekavacanena byañjitamevatthaṃ pakāsetuṃ <span class="bld">attano</span>-gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ. <span class="bld">Ca</span>-saddo evakārattho, appatte vāti yojetabbo, asampatteyevāti attho.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1917"></a><span class="paranum">1917</span>. <span class="bld">Sakalaṃ</span> <a name="M2.0019"></a> <span class="bld">hattha</span>nti ettha <span class="bld">hattha</span>-saddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo. ‘‘Hatthamuddā’’tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayavepi pavattanato ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1918"></a><span class="paranum">1918</span>. <span class="bld">Assā</span>ti bhikkhuno. <span class="bld">Byāharantassā</span>ti kathentassa.</p>
- <p class="centered">Dutiyatatiyāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1920"></a><span class="paranum">1920</span>. <span class="bld">Piṇḍukkhepaka</span>nti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā. Idhāpi khajjakaphalāphalesu anāpatti. <span class="bld">Kabaḷacchedakampi vā</span>ti kabaḷaṃ chinditvā. Idha khajjakaphalāphalehi saddhiṃ uttaribhaṅgepi anāpatti. <span class="bld">Gaṇḍe katvā</span>ti ettha phalāphalamatteyeva anāpatti.</p>
- <p class="centered">Catutthapañcamachaṭṭhāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1921-2"></a><span class="paranum">1921-2</span>. <span class="bld">Hatthaṃ niddhunitvānā</span>ti hatthaṃ niddhunitvā bhattaṃ bhuñjatoti ca sambandho. <span class="bld">Sitthāvakāraka</span>nti sitthāni avakiritvā avakiritvā. <span class="bld">Jivhānicchārakaṃ vāpī</span>ti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā. <span class="bld">Capu capūti vā</span>ti ‘‘capu capū’’ti evaṃ saddaṃ katvā. <span class="bld">Sattame</span>ti ‘‘na hatthaniddhunaka’’nti sikkhāpade. <span class="bld">Aṭṭhame</span>ti ‘‘na sitthāvakāraka’’nti sikkhāpade. <span class="bld">Kacavarujjhane</span>ti kacavarāpanayane.</p>
- <p class="centered">Sattamaṭṭhamanavamadasamāni.</p>
- <p class="centered">Pañcamo vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1923"></a><span class="paranum">1923</span>. ‘‘Suru <a name="V2.0017"></a> surū’’ti evaṃ saddaṃ katvā na bhottabbanti yojanā. <span class="bld">Hatthanillehakaṃ vāpī</span>ti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1924"></a><span class="paranum">1924</span>. Phāṇitaṃ<a name="M2.0020"></a>, ghanayāguṃ vā aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvāpi taṃ bhottuṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1925"></a><span class="paranum">1925</span>. Ekāya aṅgulikāyapi patto na lehitabbova. Jivhāya ekaoṭṭhopi na nillehitabbakoti yojanā. Bahi oṭṭhañca jivhāya na lehitabbaṃ. Oṭṭhe laggaṃ sitthādiṃ yaṃ kiñci ubhohi oṭṭhamaṃsehiyeva gahetvā anto kātuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="centered">Paṭhamadutiyatatiyacatutthāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1926-8"></a><span class="paranum">1926-8</span>. <span class="bld">Na</span> ca gahetabbaṃ, paṭikkūlavasena paṭikkhittanti yojanā. <span class="bld">Hi</span>-iti ‘‘yasmā’’ti etassa atthe, teneva vakkhati ‘‘tasmā’’ti. <span class="bld">‘‘Pānīyathālaka’’</span>nti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ saṅkhādīnampi tathā nagahetabbattā. <span class="bld">Sarāvaṃ vā</span>ti taṭṭakaṃ vā.</p>
- <p class="centered"><span class="bld">Anāmisena hatthenā</span>ti āmisarahitena hatthekadesena. Yathāha ‘‘sace pana hatthassa</p>
- <p class="bodytext">Ekadeso āmisamakkhito na hoti, tena padesena gahetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 631). Āmisamakkhiteneva hatthena ‘‘dhovissāmī’’ti vā ‘‘dhovāpessāmī’’ti vā gaṇhantassa pana anāpatti.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1929"></a><span class="paranum">1929</span>. <span class="bld">Uddharitvā</span>ti sasitthakā pattadhovanā sitthakāni uddharitvā taṃ pattadhovanodakaṃ gharā bahi antaraghare chaḍḍentassa anāpatti. <span class="bld">Bhinditvā</span>ti sasitthake pattadhovane sitthakāni madditvā udakena sambhinditvā udakagatikāneva katvā taṃ udakaṃ gharā bahi antaraghare chaḍḍentassa anāpatti. <span class="bld">Gahetvā</span>ti sasitthakaṃ pattadhovanodakaṃ gahetvā paṭiggahe chaḍḍentassa anāpatti. Sasitthakaṃ pattadhovanodakaṃ gharā <a name="M2.0021"></a> bahi nīharitvā antaraghare chaḍḍentassa anāpattīti ajjhāhārayojanā <a name="V2.0018"></a> veditabbā. Ettha <span class="bld">paṭiggaho</span> nāma kheḷamallādiko ucchiṭṭhahatthadhovanabhājanaviseso.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1930"></a><span class="paranum">1930</span>. <span class="bld">Chattaṃ yaṃ kiñcī</span>ti ‘‘chattaṃ nāma tīṇi chattāni setacchattaṃ kilañjacchattaṃ paṇṇacchattaṃ maṇḍalabaddhaṃ salākabaddha’’nti (pāci. 634) vuttesu tīsu chattesu aññataraṃ. Ettha ca <span class="bld">setacchatta</span>nti vatthapaliguṇṭhitaṃ paṇḍaracchattaṃ. <span class="bld">Kilañjacchatta</span>nti vilīvacchattaṃ. <span class="bld">Paṇṇacchatta</span>nti tālapaṇṇādīhi yehi kehici kataṃ. <span class="bld">‘‘Maṇḍalabaddhaṃ salākabaddha’’</span>nti idaṃ pana tiṇṇampi chattānaṃ pañjaradassanatthaṃ vuttaṃ. Tāni hi maṇḍalabaddhāni ceva honti salākabaddhāni ca. <span class="bld">‘‘Yaṃ kiñcī’’</span>ti anavasesapariggahavacanena ‘‘yampi ca tatthajātadaṇḍena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti, tampi chattamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 634) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttaṃ chattavisesaṃ gaṇhāti. <span class="bld">Hatthenā</span>ti ettha ‘‘amuñcitvā’’ti seso. <span class="bld">Sarīrāvayavenā</span>ti ettha ‘‘gahetvā’’ti seso. <span class="bld">Vā</span>-saddo api-saddattho. Aṃsakūṭādisarīrāvayavena gahetvāpi hatthena amuñcitvā dhārentassāti attho.</p>
- <p class="centered">Sace panassa añño chattaṃ dhāreti, chattapādukāya vā ṭhitaṃ hoti, passe vā ṭhitaṃ hoti,</p>
- <p class="bodytext">Hatthato apagatamatte chattapāṇi nāma na hoti, tassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati. ‘‘Na chattapāṇissa agilānassā’’ti vacanato, idha ‘‘sabbattha agilānassā’’ti vakkhamānattā ca ettha ‘‘agilānassā’’ti labbhati. Dhammaparicchedo cettha padasodhamme vuttanayeneva veditabbo. Evamuparipi.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1931"></a><span class="paranum">1931</span>. <span class="bld">Daṇḍapāṇimhī</span>ti <a name="M2.0022"></a> ettha daṇḍo pāṇimhi assāti viggaho. Kittakappamāṇo daṇḍoti āha <span class="bld">‘‘catuhatthappamāṇo’’</span>tiādi. <span class="bld">Majjhimahatthato</span>ti pamāṇamajjhimassa purisassa hatthato, yo ‘‘vaḍḍhakihattho’’ti vuccati.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1932"></a><span class="paranum">1932</span>. <span class="bld">Satthapāṇissā</span>ti <a name="V2.0019"></a> etthāpi viggaho vuttanayova. Vakkhamānaṃ sakalaṃ dhanuvikatiṃ, saravikatiñca ṭhapetvā avasesaṃ khaggādi <span class="bld">satthaṃ</span> nāma. Khaggaṃ sannahitvā ṭhitopi satthapāṇi nu khoti āsaṅkāya nivattanatthamāha <span class="bld">‘‘satthapāṇī’’</span>tiādi. ‘‘Na hoti asi’’nti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1933-5"></a><span class="paranum">1933-5</span>. Sarena saddhiṃ dhanuṃ vā suddhadhanuṃ vā suddhasaraṃ vā sajiyaṃ dhanudaṇḍaṃ vā nijiyaṃ dhanudaṇḍaṃ vā gahetvā ṭhitassāpi vā nisinnassāpi vā nipannassāpi vā sace yo tathā padasodhamme vuttalakkhaṇaṃ saddhammaṃ deseti, tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Sace panassa dhanu khandhe paṭimukkaṃ hoti, yāva na gaṇhāti, tāva vaṭṭati. Jiyāya saha vattatīti <span class="bld">sajiyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭho vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1936"></a><span class="paranum">1936</span>. <span class="bld">Pādukāruḷhakassā</span>ti pādukaṃ āruḷho <span class="bld">pādukāruḷho,</span> soyeva pādukāruḷhako, tassa. Kathaṃ āruḷhassāti āha <span class="bld">‘‘akkamitvā’’</span>tiādi. <span class="bld">Akkamitvā ṭhitassā</span>ti <a name="M2.0023"></a> chattadaṇḍake aṅgulantaraṃ appavesetvā kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa. <span class="bld">Paṭimukkassa vā</span>ti paṭimuñcitvā ṭhitassa. Etaṃ dvayampi ‘‘pādukāruḷhakassā’’ti etassa atthapadaṃ. Yathāha ‘‘na pādukāruḷhassa agilānassa dhammo desetabbo. Yo anādariyaṃ paṭicca akkantassa vā paṭimukkassa vā omukkassa vā agilānassa dhammaṃ deseti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 638).</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1937-40"></a><span class="paranum">1937-40</span>. <span class="bld">Upāhanagatassāpī</span>ti akkantādiākārena upāhanāruḷhassa ca. Yathāha ‘‘akkantassa vā paṭimukkassa vā’’ti. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti chattapāṇiādīsu sabbasikkhāpadesu. <span class="bld">Agilānassā</span>ti idaṃ yojetabbanti seso. Yāne vā gatassa agilānassa dhammaṃ deseti, dukkaṭanti yojanā. Tattha <span class="bld">yāne vā gatassā</span>ti sace dvīhi janehi hatthasaṅghātena gahito, sāṭake <a name="V2.0020"></a> vā ṭhapetvā vaṃsena vayhati, ayutte vā vayhādike yāne, visaṅkharitvā vā ṭhapite cakkamattepi nisinno hoti, yānagatotveva saṅkhyaṃ gacchati.</p>
- <p class="bodytext">Sayanepi vā antamaso kaṭasārake vā chamāya vā nipannassāpi agilānassāti yojanā. Yathāha ‘‘sayanagatassāti antamaso kaṭasārakepi pakatibhūmiyampi nipannassā’’ti (pāci. aṭṭha. 641). Ucce pīṭhe vā ucce mañcepi vā nisinnena, ṭhitena vā nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">‘‘Ṭhatvā’’</span>ti iminā ‘‘nisīditvā’’ti idañca saṅgahitameva. Sayanesu gatassa ca desentena sayanesu gatenāpi samāne vāpi ucce vā nipanneneva vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1941"></a><span class="paranum">1941</span>. <span class="bld">‘‘Tatheva</span> <a name="M2.0024"></a> <span class="bld">cā’’</span>ti iminā ‘‘vaṭṭatī’’ti idaṃ gahitaṃ.</p>
- <p class="centered">Dutiyatatiyacatutthāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1942"></a><span class="paranum">1942</span>. ‘‘Pallatthikāya nisinnassā’’ti vattabbe gāthābandhavasena yakārassa lopaṃ katvā <span class="bld">‘‘pallatthikā nisinnassā’’</span>ti vuttaṃ, āyogapallatthikāya vā hatthapallatthikāya vā dussapallatthikāya vā yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassāti attho. <span class="bld">Veṭhitasīsassā</span>ti dussaveṭhanena vā moliādīhi vā yathā kesanto na dissati, evaṃ veṭhitasīsassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1943"></a><span class="paranum">1943</span>. Yadi kesantaṃ vivarāpetvā deseti, vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">‘‘Ayameva vinicchayo’’</span>ti iminā ‘‘sīsaṃ vivarāpetvā deseti, vaṭṭatī’’ti anāpattivāropi vutto hoti.</p>
- <p class="centered">Pañcamachaṭṭhasattamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1944-5"></a><span class="paranum">1944-5</span>. Aṭṭhame ‘‘āsane nisinnassāti antamaso vatthampi tiṇānipi santharitvā nisinnassā’’ti (pāci. aṭṭha. 645) idañca navame ‘‘ucce āsaneti antamaso bhūmippadesepi unnate ṭhāne nisinnassa desetuṃ na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 647) idañca dasame ‘‘sacepī’’tiādinā vakkhamānavinicchayañca ṭhapetvā vattabbavisesābhāvā āha <span class="bld">‘‘aṭṭhame navame</span> <a name="V2.0021"></a> <span class="bld">vāpi, dasame natthi kiñcipī’’</span>ti. Ettha ‘‘vattabba’’nti seso. Therupaṭṭhānaṃ gantvāna ṭhitaṃ daharaṃ āsane nisinno thero ce pañhaṃ pucchatīti ajjhāhārayojanā. Kathetabbamupāyaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tassa passe panaññassa, kathetabbaṃ vijānatā’’</span>ti. Ettha ‘‘ṭhitassā’’ti seso<a name="M2.0025"></a>. Tassa samīpavattino kassaci abhāve sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāpi vattuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamanavamadasamāni.</p>
- <p class="centered">Sattamo vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1946"></a><span class="paranum">1946</span>. <span class="bld">Gacchato purato</span>ti ettha ‘‘pacchato gacchantenā’’ti seso. Pacchato gacchantena purato gacchato pañhaṃ na vattabbanti yojanā. Sace purato gacchanto pañhaṃ pucchati, kiṃ kātabbanti āha <span class="bld">‘‘pacchimassā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1947"></a><span class="paranum">1947</span>. Uggahitaṃ dhammaṃ purato gacchantena saddhiṃ pacchato gacchanto sajjhāyati, vaṭṭatīti yojanā. Samameva gacchato yugaggāhaṃ kathetuṃ vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Yugaggāha</span>nti aññamaññaṃ. Aññamañña-saddapariyāyo hi <span class="bld">yugaggāha</span>-saddo.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1948"></a><span class="paranum">1948</span>. Sakaṭamagge ekekassa cakkassa pathena gacchanto ekekassa cakkassa pathena samaṃ gacchato dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati. Uppathenāpi gacchanto uppathena samaṃ gacchantassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭatīti ajjhāhārayojanā. <span class="bld">Uppathenā</span>ti amaggena. Evaṃ anāpattivisaye dassite tabbipariyāyato āpattivisayo dassitoyevāti veditabbo.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1949"></a><span class="paranum">1949</span>. <span class="bld">Tatiye natthi vattabba</span>nti ‘‘na ṭhito agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā karissāmī’’ti (pāci. 651) etassa vinicchayo yathārutavasena <a name="M2.0026"></a> suviññeyyoti katvā vuttaṃ. Sace paṭicchannaṃ ṭhānaṃ gacchantassa sahasā uccāro vā passāvo vā nikkhamati, asañcicca <a name="V2.0022"></a> kato nāma, anāpatti. Ayamettha viseso daṭṭhabbo. Siṅghāṇikāya kheḷeneva saṅgahitattepi bāttiṃsakoṭṭhāsesu visuṃyeva dassito eko koṭṭhāsoti sikkhāpadesu avuttampi saṅgahetvā āha <span class="bld">‘‘uccārādicatukka’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1950"></a><span class="paranum">1950</span>. Ettha haritaṃ nāma idanti dassetumāha <span class="bld">‘‘jīvarukkhassā’’</span>tiādi. <span class="bld">Rukkhassā</span>ti upalakkhaṇaṃ jīvamānakatiṇalatādīnampi hariteyeva saṅgahitattā. <span class="bld">‘‘Dissamānaṃ gacchatī’’</span>ti vacaneneva adissamānagataṃ aharitanti byatirekato viññāyati. Sākhā vā bhūmilaggā dissamānā gacchati, taṃ sabbaṃ haritamevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1951"></a><span class="paranum">1951</span>. Sahasā vaccaṃ nikkhamatevāti sambandho. <span class="bld">Assa</span> bhikkhuno. <span class="bld">Vacca</span>nti upalakkhaṇaṃ passāvādīnampi dassitattā. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti ettha ‘‘gilānaṭṭhāne ṭhitattā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1952"></a><span class="paranum">1952</span>. <span class="bld">Palālaṇḍupake vāpī</span>ti palālacumbaṭakepi. Ettha ‘‘appaharitaṃ alabhantenā’’ti seso. <span class="bld">Kismiñcī</span>ti sukkhatiṇādimhi kismiñci. <span class="bld">Taṃ</span> vaccaṃ pacchā haritaṃ ottharati, vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1953"></a><span class="paranum">1953</span>. <span class="bld">Etī</span>ti pavisati. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Kheḷena eva cā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Tatiyacatutthāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1954"></a><span class="paranum">1954</span>. <span class="bld">Vaccakuṭisamuddādiudakesū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena sabbaṃ aparibhogajalaṃ saṅgaṇhāti. Teneva <span class="bld">‘‘tesaṃ aparibhogattā’’</span>ti aparibhogattameva kāraṇamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1955"></a><span class="paranum">1955</span>. <span class="bld">Udakoghe</span>ti <a name="M2.0027"></a> ettha ‘‘jāte’’ti seso. <span class="bld">Ajala</span>nti ajalaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Jale</span>ti paribhogārahajale. Idhāpi thalakato udakaṃ ottharati, anāpatti.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamo vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1956-7"></a><span class="paranum">1956-7</span>. Pakiṇṇakavinicchayaṃ <a name="V2.0023"></a> dassetumāha <span class="bld">‘‘samuṭṭhānādayo’’</span>tiādi. <span class="bld">Ñeyyā</span>ti vakkhamānanayena veditabbā. <span class="bld">Etthā</span>ti etesu sekhiyesu. Ujjagghikā ādi yesanti viggaho, tagguṇasaṃviññāṇoyaṃ bāhiratthasamāso, ujjagghikāappasaddapaṭisaṃyuttāni cattāri sikkhāpadānīti attho. Chamā ca nīcāsanañca ṭhānañca pacchā ca uppatho ca <span class="bld">chamānīcāsanaṭṭhānapacchāuppathā,</span> te saddā etesaṃ sikkhāpadānaṃ atthīti tappaṭisaṃyuttāni sikkhāpadāni <span class="bld">chamā…pe… uppathavā,</span> chamādipadavantāni pañca sikkhāpadānīti attho. Ettha <span class="bld">ṭhāna</span>-saddena ṭhā-dhātusseva rūpattā sikkhāpadāgato ṭhita-saddo gahito. ‘‘Dasasū’’ti vattabbe vaṇṇalopena, vibhattivipallāsena vā <span class="bld">‘‘dasā’’</span>ti vuttaṃ. Samanubhāsane samuṭṭhānādīhi etesu dasasu sikkhāpadesu samuṭṭhānādayo tulyā vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Kiṃ vuttaṃ hoti? Imāni dasa sikkhāpadāni samanubhāsanasamuṭṭhānāni, ekekamettha kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1958-9"></a><span class="paranum">1958-9</span>. <span class="bld">‘‘Chatta’’</span>ntiādīni sikkhāpadānaṃ upalakkhaṇapadāni. Etāni ekādasa sikkhāpadāni samuṭṭhānādinā pana dhammadesanena <span class="bld">tulyāva</span> sadisā evāti yojanā. Idaṃ vuttaṃ <a name="M2.0028"></a> hoti – imāni ekādasa sikkhāpadāni dhammadesanāsamuṭṭhānāni, kiriyākiriyāni, saññāvimokkhāni, sacittakāni, lokavajjāni, vacīkammāni, akusalacittāni, dukkhavedanānīti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sūpodanena viññattī</span>ti <span class="bld">sūpodana</span>-saddena lakkhitaṃ viññattisikkhāpadaṃ. Viññattisikkhāpadānaṃ bahuttā idameva visesitaṃ. <span class="bld">Theyyasatthasamaṃ mata</span>nti samuṭṭhānādīhi theyyasatthasikkhāpadena samānaṃ matanti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1960"></a><span class="paranum">1960</span>. <span class="bld">Avasesā tipaññāsā</span>ti avasesāni tepaññāsasikkhāpadāni. <span class="bld">Samānā paṭhamena tū</span>ti paṭhamena pārājikena samuṭṭhānādito samānānīti attho, paṭhamapārājikasadisasamuṭṭhānānīti <a name="V2.0024"></a> vuttaṃ hoti. ‘‘Anāpatti āpadāsū’’ti padacchedo. Parimaṇḍalaṃ nivāsetvā, pārupitvā carantānaṃ corupaddavādi <span class="bld">āpadā</span> nāma. <span class="bld">Api</span>-saddena nadisantaraṇādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Sekhiyesu sabbesū</span>ti yebhuyyavasena vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1961"></a><span class="paranum">1961</span>. ‘‘Na ujjhānasaññī paresaṃ pattaṃ olokessāmī’’tiādīnaṃ (pāci. 614) imassa anāpattivārassa asambhavato na panāgatoti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> na vutto. Tassāpi yathāvatthukāva āpattiyo daṭṭhabbā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Sekhiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1962"></a><span class="paranum">1962</span>. Yo <a name="M2.0029"></a> imaṃ vinicchayaṃ viditvā ṭhito, so <span class="bld">hi</span> yasmā vinaye visārado hoti, vinītamānaso ca hoti, parehi duppadhaṃsiyo ca hoti, <span class="bld">tato</span> tasmā kāraṇā samāhito satataṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ sikkheyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">imaṃ vinicchayaṃ viditvā</span>ti sabbalokiyalokuttaraguṇasampattinidānaṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ atthato, ganthato, vinicchayato ca sakkaccaṃ ñatvā. <span class="bld">Visārado</span>ti sārajjanaṃ <span class="bld">sārado,</span> vigato sārado assāti visārado, vinayapariyattiyā, āpattādivibhāge ca nibbhayo nirāsaṅkoti vuttaṃ hoti. Na kevalaṃ imassa jānane esova ānisaṃso, atha kho <span class="bld">vinītamānaso ca hoti,</span> saṃyatacitto hotīti attho. <span class="bld">So</span>ti imaṃ vinicchayaṃ sakkaccaṃ viditvā ṭhito bhikkhu. <span class="bld">Parehī</span>ti imaṃ ajānantehi aññehi. <span class="bld">Duppadhaṃsiyo ca hotī</span>ti anabhibhavanīyo ca hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tato</span>ti tasmā vinaye visāradatādisabbaguṇasampannahetuttā. <span class="bld">Hī</span>ti yasmāti attho. <span class="bld">Sikkhe</span>ti sajjhāyanasavanādivasena sikkheyya, uggaṇheyyāti attho. <span class="bld">‘‘Satata’’</span>nti iminā sabbatthakakammaṭṭhāne viya etthāpi satatābhiyogo kātabboti dasseti. Vikkhittassa yathābhūtapaṭivedhābhāvato tappaṭipakkhāya ekaggatāya niyojento āha <span class="bld">‘‘samāhito’’</span>ti, sammā vinayavinicchaye <a name="V2.0025"></a> āhito patiṭṭhito ekaggacittoti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘avikkhittassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo vikkhittassā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1963"></a><span class="paranum">1963</span>. Evaṃ imāya gāthāya vuttamevatthaṃ pakārantarenāpi dassetumāha <span class="bld">‘‘ima’’</span>ntiādi. <span class="bld">Te</span>ti apekkhitvā ‘‘ye’’ti <a name="M2.0030"></a> labbhati. Ye therā vā navā vā majjhimā vā. <span class="bld">Parama</span>nti amatamahānibbānappattiyā mūlakāraṇassa sīlassa pakāsanato uttamaṃ. <span class="bld">Asaṃkara</span>nti nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ. <span class="bld">Saṃkara</span>nti vuttappakāraguṇopetattā kāyacittasukhakāraṇaṃ sammukhaṃ karotīti saṃkaraṃ. <span class="bld">Savanāmata</span>nti saddarasādiyogena kaṇṇarasāyanaṃ. <span class="bld">Amata</span>nti tatoyeva amataṃ sumadhuraṃ. Amatamahānibbānāvahattā vā phalūpacārena <span class="bld">amataṃ. Imaṃ</span> vinayavinicchayaṃ. <span class="bld">Aveccā</span>ti sakkaccaṃ viditvā. <span class="bld">Adhike</span>ti adhisīlādisikkhattayappakāsanena ukkaṭṭhe. <span class="bld">Hite</span>ti lokiyalokuttarasukhahetuttena hite. Hinoti attano phalanti <span class="bld">‘‘hita’’</span>nti sukhahetu vuccati. <span class="bld">Kalisāsane</span>ti lobhādikilesaviddhaṃsane. <span class="bld">Sāsane</span>ti vinayapariyattisaṅkhātasāsanekadese. <span class="bld">Paṭutta</span>nti byattabhāvaṃ. <span class="bld">Na yanti</span> na gacchanti. <span class="bld">Ke te</span>ti katame te. ‘‘Na keci santi cā’’ti <span class="bld">nissandehe</span> imissā gāthāya attho likhito.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ ettha atthayojanā veditabbā – <span class="bld">paramaṃ</span> uttamaṃ <span class="bld">asaṃkaraṃ</span> nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ <span class="bld">saṃkaraṃ</span> sakalalokiyalokuttarasukhābhinipphādakaṃ <span class="bld">savanāmataṃ</span> sotarasāyanaṃ <span class="bld">imaṃ</span> vinicchayappakaraṇaṃ <span class="bld">avecca</span> sakkaccaṃ viditvā <span class="bld">adhike</span> adhisīlādisikkhattayappakāsanena ukkaṭṭhe <span class="bld">hite</span> lokiyalokuttarasukhahetubhūte <span class="bld">kalisāsane</span> sakalasaṃkilesaviddhaṃsake <span class="bld">sāsane</span> vinayapiṭakasaṅkhāte pariyattisāsane ye paṭuttaṃ na yanti, te ke nāmāti yojanā, ye imaṃ pakaraṇaṃ avecca viditvā ṭhitā, te ekaṃsato vinayapiṭake paṭuttaṃ pāpuṇanti yevāti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Bhikkhuvibhaṅgakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Bhikkhunivibhaṅgo</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1964"></a><span class="paranum">1964</span>. Evaṃ <a name="M2.0031"></a> bhikkhuvibhaṅgapāḷiyā, aṭṭhakathāya ca āgataṃ vinicchayasāraṃ nātisaṅkhepavitthāranayena <a name="V2.0026"></a> dassetvā idāni tadanantarāya bhikkhunivibhaṅgapāḷiyā, tadaṭṭhakathāya ca āgatavinicchayasāraṃ dassetumārabhanto āha <span class="bld">‘‘bhikkhunīna’’</span>ntiādi. <span class="bld">Tasmiṃ apī</span>ti ettha <span class="bld">api</span>-saddo vuttāpekkhāyaṃ. <span class="bld">‘‘Samāsenā’’</span>ti idaṃ ganthavasena saṅkhipanaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Kiñcimatta’’</span>nti idaṃ atthavasenāti veditabbaṃ.</p>
- <p class="chapter">Pārājikakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1965"></a><span class="paranum">1965</span>. <span class="bld">Chandaso</span>ti methunasevanarāgapaṭisaṃyuttena chandena. Etena ‘‘chande pana asati balakkārena padhaṃsitāya anāpattī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. methunadhammasikkhāpadavaṇṇanā) <span class="bld">aṭṭhakathā</span> sūcitā hoti. Sā samaṇī pārājikā nāma hotīti pavuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1966-7"></a><span class="paranum">1966-7</span>. ‘‘Sajīvassa api ajīvassā’’ti padacchedo. <span class="bld">‘‘Santhataṃ vā asanthata’’</span>nti idaṃ ‘‘aṅgajāta’’nti imassa visesanaṃ. <span class="bld">Attano tividhe magge</span>ti attano vaccapassāvamukhamaggānaṃ aññatarasmiṃ magge. Ettha ‘‘santhate vā asanthate vā’’ti seso, <span class="bld">‘‘allokāse’’</span>ti iminā sambandho. ‘‘Yebhuyyaakkhāyitādika’’nti padacchedo. <span class="bld">Ādi</span>-saddena akkhāyitaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext">Manussapurisādīnaṃ navannaṃ sajīvassapi ajīvassapi yassa kassaci santhataṃ vā asanthataṃ vā yebhuyyakkhāyitādikaṃ aṅgajātaṃ attano santhate vā asanthate vā tividhe magge allokāse tilaphalamattampi pavesentī parājitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1968"></a><span class="paranum">1968</span>. <span class="bld">Sādhāraṇavinicchaya</span>nti <a name="M2.0032"></a> bhikkhubhikkhunīnaṃ sādhāraṇasikkhāpadavinicchayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1969-70"></a><span class="paranum">1969-70</span>. <span class="bld">Adhakkhaka</span>nti ettha akkhakānaṃ adhoti viggaho. <span class="bld">Ubbhajāṇumaṇḍala</span>nti jāṇumaṇḍalānaṃ ubbhanti viggaho. <span class="bld">Ubbha</span>-saddo uddhaṃ-saddapariyāyo. Idha ‘‘attano’’ti seso. <span class="bld">Avassutassā</span>ti kāyasaṃsaggarāgena tintassa. <span class="bld">Avassutā</span>ti etthāpi eseva nayo. <span class="bld">Yā</span>ti vuttattā ‘‘sā’’ti labbhati. <span class="bld">Sarīra</span>nti ettha ‘‘yaṃ kiñcī’’ti seso. Paropakkamamūlakaṃ pārājikaṃ dassetumāha <a name="V2.0027"></a> <span class="bld">‘‘tena vā phuṭṭhā’’</span>ti. Ettha ‘‘yathāparicchinne kāye’’ti ca ‘‘sādiyeyyā’’ti ca vattabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Yā pana bhikkhunī avassutā avassutassa manussapuggalassa yaṃ kiñci <span class="bld">sarīraṃ</span> attano <span class="bld">adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ</span> yaṃ sarīrakaṃ, tena sarīrakena chupeyya, <span class="bld">tena</span> manussapurisena yathāparicchinne kāye <span class="bld">phuṭṭhā</span> sādiyeyya vā, sā pārājikā siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1971-2"></a><span class="paranum">1971-2</span>. <span class="bld">‘‘Gahitaṃ ubbhajāṇunā’’</span>ti iminā kapparato uddhaṃ pārājikakkhettamevāti dīpeti. Attano yathāvuttappakārena kāyenāti yojanā, attano ‘‘adhakkhaka’’ntiādivuttappakārena kāyenāti attho. Tathā avassutāya avassutassa <span class="bld">purisassa</span> kāyapaṭibaddhaṃ phusantiyā thullaccayaṃ hoti. Attano yathāparicchinnakāyapaṭibaddhena tathā avassutāya avassutassa purisassa kāyaṃ phusantiyā thullaccayaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1973"></a><span class="paranum">1973</span>. Attano avasesena kāyena avassutāya avassutassa purisapuggalassa <span class="bld">kāyaṃ</span> phusantiyā thullaccayaṃ <a name="M2.0033"></a> hoti. Evaṃ attano payoge ca purisassa payoge ca tassā bhikkhuniyāyeva thullaccayaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1974"></a><span class="paranum">1974</span>. Yakkhapetatiracchānapaṇḍakānaṃ kāyaṃ ‘‘adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍala’’nti yathāparicchinnaṃ tatheva attano kāyena ubhatoavassave sati phusantiyā <span class="bld">assā</span> bhikkhuniyā thullaccayaṃ, tatheva yakkhādīnaṃ payogepi tassāyeva thullaccayaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1975"></a><span class="paranum">1975</span>. <span class="bld">Ekatovassave cāpī</span>ti bhikkhuniyā vasena ekatoavassave cāpi. <span class="bld">Thullaccayamudīrita</span>nti pārājikakkhettabhūtena attano kāyena manussapurisassa kāyaṃ phusantiyā thullaccayaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 662) vuttanti attho. <span class="bld">Avasese ca sabbatthā</span>ti yathāvuttapārājikakkhettato avasese thullaccayakkhette sabbattha ekatoavassave sati dukkaṭaṃ hotīti attho. Kāyapaṭibaddhena kāyapaṭibaddhāmasanādīsu sabbattha ubhatoavassave vā ekatoavassave vā dukkaṭameva hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1976"></a><span class="paranum">1976</span>. <span class="bld">‘‘Ubbhakkhakamadhojāṇumaṇḍala’’</span>nti <a name="V2.0028"></a> <span class="bld">yaṃ</span> apārājikakkhettaṃ idha dassitaṃ, ettha ekatoavassave dukkaṭaṃ hoti. Kapparassa ca heṭṭhāpi <span class="bld">ettheva</span> adhojāṇumaṇḍale saṅgahaṃ gatanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1977-9"></a><span class="paranum">1977-9</span>. Bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ sace kāyasaṃsaggaṃ <span class="bld">kelāyati</span> sevatīti yojanā. <span class="bld">Bhikkhuniyā nāso siyā</span>ti sīlavināso pārājikāpatti siyāti attho. <span class="bld">Gehapema</span>nti ettha ‘‘gehasitapema’’nti vattabbe gāthābandhavasena sita-saddalopo, attho panassa bhikkhuvibhaṅge vuttanayova.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1980"></a><span class="paranum">1980</span>. <span class="bld">Avisesenā</span>ti <a name="M2.0034"></a> ‘‘bhikkhuniyā’’ti vā ‘‘bhikkhussā’’ti vā visesaṃ akatvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1981"></a><span class="paranum">1981</span>. <span class="bld">Yassā</span>ti bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā. <span class="bld">Yatthā</span>ti bhikkhuniyaṃ vā bhikkhusmiṃ vā. <span class="bld">Manosuddha</span>nti kāyasaṃsaggādirāgarahitaṃ. <span class="bld">Tassa</span> bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā <span class="bld">tattha</span> bhikkhuniyaṃ vā bhikkhusmiṃ vā visaye <span class="bld">nadosatā</span> anāpattīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1982"></a><span class="paranum">1982</span>. <span class="bld">Bhinditvā</span>ti sīlabhedaṃ katvā. Bhikkhuniyā apakatattā āha <span class="bld">‘‘neva hoti bhikkhunidūsako’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1983"></a><span class="paranum">1983</span>. <span class="bld">Athā</span>ti vākyārambhe. <span class="bld">Na hotāpatti bhikkhuno</span>ti ettha bhikkhunīhi kāyasaṃsaggasaṅghādisesamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1984"></a><span class="paranum">1984</span>. ‘‘Khette’’ti vakkhamānaṃ ‘‘phuṭṭhā’’ti iminā yojetvā <span class="bld">‘‘pārājika’’</span>ntiādīhi, ‘‘thullaccayaṃ khette’’tiādīhi ca sambandhitabbaṃ. ‘‘Pārājika’’nti vakkhamānattā <span class="bld">phuṭṭhā</span>ti ettha ‘‘pārājikakkhette’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1985"></a><span class="paranum">1985</span>. <span class="bld">Tathā</span>ti niccalāpi sādiyati. <span class="bld">Khette</span>ti thullaccayādīnaṃ khette. Kāyena niccalāyapi cittena sādiyantiyā āpatti kasmā vuttāti āha <span class="bld">‘‘vuttattā…pe… satthunā’’</span>ti<a name="V2.0029"></a>, bhikkhupātimokkhe viya ‘‘kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti avatvā idha ‘‘kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyyā’’ti vuttattāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1986"></a><span class="paranum">1986</span>. <span class="bld">Tassā</span> āpattiyā. <span class="bld">Kriyasamuṭṭhāna</span>nti kiriyāya samuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Evaṃ satī</span>ti sādiyanamatteneva āpajjitabbabhāve sati. <span class="bld">Ida</span>nti ‘‘kiriyasamuṭṭhāna’’mitividhānaṃ. <span class="bld">Tabbahuleneva nayenā</span>ti <a name="M2.0035"></a> kiriyasamuṭṭhānabāhullena nayena khadiravanādivohāro viyāti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1987"></a><span class="paranum">1987</span>. <span class="bld">Tassā</span> bhikkhuniyā <span class="bld">asañcicca</span> virajjhitvā āmasantiyā anāpatti, ‘‘ayaṃ puriso’’ti vā ‘‘itthī’’ti vā <span class="bld">ajānitvā</span> āmasantiyā anāpatti, purisassa āmasane sati phassaṃ asādiyantiyā vā anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1988"></a><span class="paranum">1988</span>. <span class="bld">Khittacittāyā</span>ti yakkhummattāya. <span class="bld">Ummattikāya vā</span>ti pittakopena ummādappattāya. Idañca ‘‘asucī’’ti vā ‘‘candana’’nti vā visesataṃ ajānanameva pamāṇaṃ.</p>
- <p class="centered">Ubbhajāṇumaṇḍalakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1989-90"></a><span class="paranum">1989-90</span>. <span class="bld">‘‘Pārājikattaṃ jānantī’’</span>ti iminā avasesāpattiṃ jānitvā chādentiyā pārājikābhāvaṃ dīpeti. <span class="bld">Saliṅge tu ṭhitāyā</span>ti pabbajjāliṅgeyeva ṭhitāya. Iti dhure nikkhittamattasminti yojanā. <span class="bld">Iti</span>-saddo nidassane. Itarāya pubbeyeva āpannattā tamapekkhitvā <span class="bld">‘‘sā cā’’</span>ti āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1991"></a><span class="paranum">1991</span>. Vuttāvisiṭṭhaṃ sabbaṃ vinicchayaṃ saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘sesa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Tatthā</span>ti duṭṭhullapaṭicchādane.</p>
- <p class="centered">Vajjapaṭicchādikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1992-5"></a><span class="paranum">1992-5</span>. <span class="bld">Saṅghenā</span>ti samaggena saṅghena. <span class="bld">Ukkhittako</span>ti āpattiyā adassanādīsu ukkhittako. <span class="bld">‘‘Ukkhepane ṭhito’’</span>ti iminā ukkhepanīyakammakatassa anosāritabhāvaṃ dīpeti. Yā <a name="V2.0030"></a> diṭṭhi etassāti <span class="bld">yaṃdiṭṭhiko,</span> so ukkhittako bhikkhu yāya diṭṭhiyā samannāgato hotīti adhippāyo<a name="M2.0036"></a>. <span class="bld">‘‘Tassā diṭṭhiyā gahaṇenā’’</span>ti iminā anuvattappakāro dassito. Taṃ ukkhittakaṃ bhikkhunti yojanā. Sā bhikkhunī <span class="bld">aññāhi</span> bhikkhunīhi visumpica saṅghamajjhepi ‘‘eso kho ayye bhikkhu samaggena saṅghena ukkhitto’’tiādinā (pāci. 669) nayena tikkhattuṃ vuccamānāti yojanā. Taṃ vatthuṃ acajantī gahetvā yadi tatheva tiṭṭhatīti yojanā. Ettha ‘‘yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā’’ti seso. <span class="bld">Tassa kammassa osāne</span>ti tatiyāya kammavācāya yyakārappattavasena assa samanubhāsanakammassa pariyosāne. <span class="bld">Asākiyadhītarā</span>ti asākiyadhītā, paccatte karaṇavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Puna appaṭisandheyā’’</span>ti iminā puna teneva ca attabhāvena bhikkhunibhāve paṭisandhātuṃ anarahatā vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1996"></a><span class="paranum">1996</span>. <span class="bld">Tikadukkaṭaṃ niddiṭṭha</span>nti adhammakamme adhammakammasaññā, vematikā, dhammakammasaññāti etāsaṃ vasena tikadukkaṭaṃ vuttaṃ. Samanubhāsane vuttā samuṭṭhānādayo sabbe idha vattabbāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Ukkhittānuvattikakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1997"></a><span class="paranum">1997</span>. ‘‘Hatthaggahaṇaṃ vā sādiyeyyāti hattho nāma kapparaṃ upādāya yāva agganakhā. Etassa asaddhammassa paṭisevanatthāya ubbhakkhakaṃ adhojāṇumaṇḍalaṃ gahaṇaṃ sādiyati, āpatti thullaccayassā’’ti (pāci. 676) vuttattā āha <span class="bld">‘‘apārājikakhettassā’’</span>tiādi. ‘‘Ta’’nti vakkhamānattā ‘‘ya’’nti labbhati. Apārājikakkhettassa yassa kassaci aṅgassa yaṃ gahaṇaṃ, taṃ hatthaggahaṇanti pavuccatīti yojanā. Hatthe gahaṇaṃ <span class="bld">hatthaggahaṇaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1998"></a><span class="paranum">1998</span>. <span class="bld">Yassa kassacī</span>ti vuttappakārena yassa kassaci cīvarassa yaṃ gahaṇanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1999"></a><span class="paranum">1999</span>. Asaddhamma-saddena <a name="M2.0037"></a> methunassāpi vuccamānattā tato visesetumāha <span class="bld">‘‘kāyasaṃsagga</span> <a name="V2.0031"></a> <span class="bld">…pe… kāraṇā’’</span>ti. Bhikkhunī kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa kāraṇā purisassa hatthapāsasmiṃ tiṭṭheyya vāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2000"></a><span class="paranum">2000</span>. <span class="bld">Tato</span>ti tassa asaddhammassa kāraṇā. <span class="bld">Tatthā</span>ti hatthapāse. <span class="bld">Purisenā</span>ti ettha ‘‘kata’’nti seso, ‘‘saṅketa’’nti iminā sambandho. ‘‘Āgamanaṃ assā’’ti padacchedo. Iccheyyāti vuttepi na gamanicchāmattena, atha kho bhikkhuniyā purisassa hatthapāsaṃ, purisena ca bhikkhuniyā hatthapāsaṃ okkantakāleyeva vatthupūraṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathāha ‘‘saṅketaṃ vā gaccheyyāti etassa asaddhammassa paṭisevanatthāya purisena ‘itthannāmaṃ āgacchā’ti vuttā gacchati, pade pade āpatti dukkaṭassa. Purisassa hatthapāsaṃ okkantamatte āpatti thullaccayassā’’ti (pāci. 676) ca ‘‘purisassa abbhāgamanaṃ sādiyati, āpatti dukkaṭassa. Hatthapāsaṃ okkantamatte āpatti thullaccayassā’’ti (pāci. 676) ca. Ettha ca <span class="bld">itthannāmaṃ āgacchā</span>ti itthannāmaṃ ṭhānaṃ āgacchāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2001"></a><span class="paranum">2001</span>. <span class="bld">Tadatthāyā</span>ti tasseva kāyasaṃsaggasaṅkhātaasaddhammassa sevanatthāya. <span class="bld">Paṭicchannaṭṭhānañcā</span>ti vatthādinā yena kenaci paṭicchannaokāsaṃ. Purisassa hatthapāse ṭhitā tadatthāya kāyaṃ upasaṃhareyya vāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2002"></a><span class="paranum">2002</span>. Hatthaggahaṇādīnaṃ vuttappakārānaṃ aṭṭhannaṃ vatthūnaṃ pūraṇena <span class="bld">‘‘aṭṭhavatthukā’’</span>ti saṅkhātā <span class="bld">ayaṃ</span> bhikkhunī <span class="bld">vinaṭṭhā hoti</span> sīlavināsena, tatoyeva <span class="bld">assamaṇī hoti</span> abhikkhunī hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2003"></a><span class="paranum">2003</span>. <span class="bld">Anulomena</span> <a name="M2.0038"></a> <span class="bld">vā</span>ti hatthaggahaṇādipaṭipāṭiyā vā. <span class="bld">Paṭilomena vā</span>ti tabbipariyato paṭilomena vā. <span class="bld">Ekantarikāya vā</span>ti ekamekaṃ antaritvā puna tassāpi karaṇavasena ekantarikāya vā. Anulomena vā paṭilomena vā tathekantarikāya vā aṭṭhamaṃ vatthuṃ paripūrentī cutāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2004"></a><span class="paranum">2004</span>. Etadeva atthaṃ byatirekamukhena samatthetumāha <span class="bld">‘‘athādito’’</span>tiādi. <span class="bld">Satakkhattumpī</span>ti <a name="V2.0032"></a> bahukkhattumpi. <span class="bld">Sata</span>-saddo hettha bahu-saddapariyāyo. Pārājikā neva siyāti yojanā, iminā taṃtaṃvatthumūlakaṃ dukkaṭathullaccayaṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2005"></a><span class="paranum">2005</span>. Yā pana āpattiyo āpannā, desetvā tāhi muccatīti yojanā. <span class="bld">Dhuranikkhepanaṃ katvā</span>ti ‘‘na punevaṃ karissāmī’’ti dhuraṃ nikkhipitvā. <span class="bld">Desitā gaṇanūpikā</span>ti desitā desitagaṇanameva upeti, pārājikassa aṅgaṃ na hotīti attho. Tasmā yā ekaṃ āpannā, dhuranikkhepaṃ katvā desetvā puna kilesavasena āpajjati, puna deseti, evaṃ aṭṭha vatthūni pūrentīpi pārājikā na hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2006"></a><span class="paranum">2006</span>. <span class="bld">Saussāhāya desitā</span>ti puna āpajjane anikkhittadhurāya bhikkhuniyā desitāpi āpatti desanāgaṇanaṃ na upeti. Kiṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘desitāpi adesitā’’</span>ti, tasmā pārājikāpattiyā aṅgameva hotīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2008"></a><span class="paranum">2008</span>. <span class="bld">Ayaṃ attho</span>ti ‘‘asaddhammo nāma kāyasaṃsaggo’’ti ayaṃ attho. <span class="bld">Uddisito</span>ti pakāsito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2009"></a><span class="paranum">2009</span>. Ayamattho <a name="M2.0039"></a> kena vacanena uddisitoti āha <span class="bld">‘‘viññū…pe… sādhakaṃ vacanaṃ ida’’</span>nti. <span class="bld">Idaṃ vacana</span>nti ‘‘viññū paṭibalo kāyasaṃsaggaṃ samāpajjitu’’nti (pāci. 676) idaṃ vacanaṃ. <span class="bld">Sādhakaṃ</span> pamāṇaṃ.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhavatthukakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2010"></a><span class="paranum">2010</span>. Avassutā, vajjapaṭicchādikā, ukkhittānuvattikā, aṭṭhavatthukāti imā <span class="bld">catasso</span> pārājikāpattiyo mahesinā asādhāraṇā bhikkhunīnameva paññattāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā</p>
- <p class="bodytext">Vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Pārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Saṅghādisesakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2011"></a><span class="paranum">2011</span>. Evaṃ <a name="V2.0033"></a> bhikkhunivibhaṅge āgataṃ pārājikavinicchayaṃ vatvā idāni tadanantaruddiṭṭhaṃ saṅghādisesavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yā pana bhikkhunī’’</span>tiādi. <span class="bld">Ussayavādā</span>ti kodhussayamānussayavasena vivadamānā. Tatoyeva aṭṭaṃ karoti sīlenāti <span class="bld">aṭṭakārī</span>. Ettha ca <span class="bld">‘‘aṭṭo’’</span>ti vohārikavinicchayo vuccati, yaṃ pabbajitā ‘‘adhikaraṇa’’ntipi vadanti. Sabbattha vattabbe mukhamassā atthīti <span class="bld">mukharī,</span> bahubhāṇīti attho. <span class="bld">Yena kenaci narena saddhi</span>nti ‘‘gahapatinā vā gahapatiputtena vā’’tiādinā (pāci. 679) dassitena yena kenaci manussena saddhiṃ. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ sāsane. <span class="bld">Kirā</span>ti padapūraṇe, anussavane vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2012"></a><span class="paranum">2012</span>. <span class="bld">Sakkhiṃ</span> <a name="M2.0040"></a> <span class="bld">vā</span>ti paccakkhato jānanakaṃ vā. Aṭṭaṃ kātuṃ gacchantiyā pade pade tathā dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2013"></a><span class="paranum">2013</span>. <span class="bld">Vohārike</span>ti vinicchayāmacce.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2014"></a><span class="paranum">2014</span>. <span class="bld">Anantara</span>nti tassa vacanānantaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2015"></a><span class="paranum">2015</span>. <span class="bld">Itaro</span>ti aṭṭakārako. <span class="bld">Pubbasadisova vinicchayo</span>ti paṭhamārocane dukkaṭaṃ, dutiyārocane thullaccayanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2016"></a><span class="paranum">2016</span>. ‘‘Tava, mamāpi ca kathaṃ tuvameva ārocehī’’ti itarena <span class="bld">vuttā</span> bhikkhunīti yojanā. <span class="bld">Yathākāma</span>nti tassā ca attano ca vacane yaṃ paṭhamaṃ vattumicchati, taṃ icchānurūpaṃ ārocetu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2018-9"></a><span class="paranum">2018-9</span>. Ubhinnampi yathā tathā ārocitakathaṃ sutvāti yojanā. <span class="bld">Yathā tathā</span>ti pubbe vuttanayena kenaci pakārena. <span class="bld">Tehī</span>ti vohārikehi. <span class="bld">Aṭṭe pana ca niṭṭhite</span>ti aṭṭakārakesu ekasmiṃ pakkhe parājite. Yathāha ‘‘parājite aṭṭakārake aṭṭapariyosānaṃ nāma hotī’’ti. <span class="bld">Aṭṭassa pariyosāne</span>ti ettha ‘‘tassā’’ti seso. Tassa aṭṭassa pariyosāneti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2020-23"></a><span class="paranum">2020-23</span>. Anāpattivisayaṃ <a name="V2.0034"></a> dassetumāha <span class="bld">‘‘dūtaṃ vāpī’’</span>tiādi. Paccatthikamanussehi dūtaṃ vāpi pahiṇitvā sayampi vā āgantvā yā pana ākaḍḍhīyatīti yojanā. <span class="bld">Aññehī</span>ti gāmadārakādīhi aññehi. Kiñci paraṃ anodissāti yojanā. Imissā odissa vutte tehi gahitadaṇḍe tassā ca gīvāti sūcitaṃ hoti. Yā rakkhaṃ yācati<a name="M2.0041"></a>, <span class="bld">tattha</span> tasmiṃ rakkhāyācane tassā anāpatti pakāsitāti yojanā. Aññato sutvāti yojanā. <span class="bld">Ummattikādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena ādikammikā gahitā.</p>
- <p class="bodytext">Samuṭṭhānaṃ kathinena tulyanti yojanā. Sesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sakiriyaṃ ida’’</span>nti. <span class="bld">Idaṃ</span> sikkhāpadaṃ. Kiriyāya saha vattatīti <span class="bld">sakiriyaṃ</span> aṭṭakaraṇena āpajjanato. <span class="bld">‘‘Samuṭṭhāna’’</span>nti iminā ca samuṭṭhānādivinicchayo upalakkhitoti daṭṭhabbo.</p>
- <p class="centered">Aṭṭakārikākathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2024-5"></a><span class="paranum">2024-5</span>. <span class="bld">Jānantī</span>ti ‘‘sāmaṃ vā jānāti, aññe vā tassā ārocentī’’ti (pāci. 684) vuttanayena jānantī. <span class="bld">Cori</span>nti yāya pañcamāsagghanakato paṭṭhāya yaṃ kiñci parasantakaṃ avaharitaṃ, ayaṃ corī nāma. <span class="bld">Vajjhaṃ vidita</span>nti ‘‘tena kammena vadhārahā aya’’nti evaṃ viditaṃ. <span class="bld">Saṅgha</span>nti bhikkhunisaṅghaṃ. <span class="bld">Anapaloketvā</span>ti anāpucchā. <span class="bld">Rājānaṃ vā</span>ti raññā anusāsitabbaṭṭhāne taṃ rājānaṃ vā. Yathāha ‘‘rājā nāma yattha rājā anusāsati, rājā apaloketabbo’’ti. <span class="bld">Gaṇameva vā</span>ti ‘‘tumheva tattha anusāsathā’’ti rājūhi dinnaṃ gāmanigamamallagaṇādikaṃ gaṇaṃ vā. <span class="bld">Mallagaṇaṃ</span> nāma pānīyaṭṭhapanapokkharaṇikhaṇanādipuññakammaniyutto janasamūho. Eteneva evameva dinnagāmavarā pūgā ca seniyo ca saṅgahitā. <span class="bld">Vuṭṭhāpeyyā</span>ti upasampādeyya. <span class="bld">Kappa</span>nti ca vakkhamānalakkhaṇaṃ kappaṃ. Sā corivuṭṭhāpananti sambandho. Upajjhāyā hutvā yā coriṃ upasampādeti, sā bhikkhunīti attho. Upajjhāyassa bhikkhussa dukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2026"></a><span class="paranum">2026</span>. <span class="bld">Pañcamāsagghana</span>nti ettha pañcamāsañca pañcamāsagghanakañca pañcamāsagghananti ekadesasarūpekasesanayena pañcamāsassāpi <a name="M2.0042"></a> gahaṇaṃ. <span class="bld">Atirekagghanaṃ vāpī</span>ti etthāpi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2027"></a><span class="paranum">2027</span>. Pabbajitaṃ <a name="V2.0035"></a> pubbaṃ yāya sā <span class="bld">pabbajitapubbā</span>. Vuttappakāraṃ corakammaṃ katvāpi titthāyatanādīsu yā paṭhamaṃ pabbajitāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2028-30"></a><span class="paranum">2028-30</span>. Idāni pubbapayogadukkaṭādiāpattivibhāgaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vuṭṭhāpeti ca yā cori’’</span>ntiādi. Idha ‘‘upajjhāyā hutvā’’ti seso. Idaṃ kappaṃ ṭhapetvāti yojanā. <span class="bld">Sīmaṃ sammannati cā</span>ti abhinavaṃ sīmaṃ sammannati, bandhatīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Assā</span>ti bhaveyya. ‘‘Dukkaṭa’’nti iminā ca ‘‘thullaccayaṃ dvaya’’nti iminā ca yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kammante</span>ti upasampadakammassa pariyosāne, tatiyāya kammavācāya yyakārappattāyāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2031"></a><span class="paranum">2031</span>. <span class="bld">Ajānantī</span>ti coriṃ ajānantī. (Idaṃ sikkhāpadaṃ.)</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2032"></a><span class="paranum">2032</span>. <span class="bld">Corivuṭṭhāpanaṃ nāmā</span>ti idaṃ sikkhāpadaṃ corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ nāma. <span class="bld">Vācacittato</span>ti khaṇḍasīmaṃ agantvā karontiyā vācācittehi. <span class="bld">Kāyavācādito cevā</span>ti gantvā karontiyā kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Yathāha ‘‘kenacideva karaṇīyena pakkantāsu bhikkhunīsu agantvā khaṇḍasīmaṃ vā nadiṃ vā yathānisinnaṭṭhāneyeva attano nissitakaparisāya saddhiṃ vuṭṭhāpentiyā vācācittato samuṭṭhāti, khaṇḍasīmaṃ vā nadiṃ vā gantvā vuṭṭhāpentiyā <a name="M2.0043"></a> kāyavācācittato samuṭṭhātī’’ti (pāci. aṭṭha. 683). <span class="bld">Kriyākriya</span>nti anāpucchāvuṭṭhāpanavasena kiriyākiriyaṃ.</p>
- <p class="centered">Corivuṭṭhāpanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2033-4"></a><span class="paranum">2033-4</span>. <span class="bld">Gāmantara</span>nti aññaṃ gāmaṃ. Yā ekā sace gaccheyyāti sambandho. <span class="bld">Nadīpāra</span>nti etthāpi eseva nayo. Nadiyā pāraṃ <span class="bld">nadīpāraṃ. ‘‘Ekā vā’’</span>ti uparipi yojetabbaṃ. <span class="bld">Ohīyeyyā</span>ti vinā bhaveyya. Idha ‘‘araññe’’ti seso. Araññalakkhaṇaṃ ‘‘indakhīla’’iccādinā vakkhati. ‘‘Ekā vā rattiṃ vippavaseyya, ekā vā gaṇamhā ohīyeyyā’’ti sikkhāpadakkamo, evaṃ santepi gāthābandhavasena <span class="bld">‘‘rattiṃ vippavaseyyā’’</span>ti ante vuttaṃ<a name="V2.0036"></a>. Teneva vibhāgavinicchaye desanāruḷhakkameneva ‘‘pureruṇodayāyevā’’tiādiṃ vakkhati. Sā paṭhamāpattikaṃ garukaṃ dhammaṃ āpannā siyāti yojanā. Paṭhamaṃ āpatti etassāti <span class="bld">paṭhamāpattiko,</span> vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabboti attho. ‘‘Garukaṃ dhamma’’nti iminā sambandho. <span class="bld">Sakagāmā nikkhamantiyā</span>ti bhikkhuniyā attano vasanagāmato nikkhamantiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2035"></a><span class="paranum">2035</span>. <span class="bld">Tato</span> sakagāmato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2036-7"></a><span class="paranum">2036-7</span>. Ekena padavārena itarassa gāmassa parikkhepe atikkante, upacārokkame vā thullaccayanti yojanā. <span class="bld">Atikkante okkante</span>ti ettha ‘‘parikkhepe upacāre’’ti adhikārato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2038-9"></a><span class="paranum">2038-9</span>. <span class="bld">Nikkhamitvā</span>ti attano paviṭṭhagāmato nikkhamitvā. <span class="bld">Ayameva nayo</span>ti ‘‘ekena padavārena thullaccayaṃ, dutiyena garukāpattī’’ti ayaṃ nayo.</p>
- <p class="bodytext">Vaticchiddena <a name="M2.0044"></a> vā khaṇḍapākārena vāti yojanā. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘pākārenā’’ti etthāpi <span class="bld">vā</span>-saddassa sambandhanīyataṃ dasseti. ‘‘Bhikkhuvihārassa bhūmi tāsamakappiyā’’ti vakkhamānattā <span class="bld">vihārassa bhūmi</span>nti bhikkhunivihārabhūmi gahitā. <span class="bld">‘‘Kappiyanti paviṭṭhattā’’</span>ti iminā vakkhamānassa kāraṇaṃ dasseti. <span class="bld">Koci doso</span>ti thullaccayasaṅghādiseso vuccamāno yo koci doso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2040"></a><span class="paranum">2040</span>. <span class="bld">Tāsa</span>nti bhikkhunīnaṃ. <span class="bld">‘‘Akappiyā’’</span>ti iminā tatthāpi paviṭṭhāya gāmantarapaccayā āpattisambhavamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2041"></a><span class="paranum">2041</span>. ‘‘Paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā’’ti (pāci. 692) vuttattā <span class="bld">‘‘hatthi…pe… anāpatti siyāpatti, padasā gamane panā’’</span>ti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2042"></a><span class="paranum">2042</span>. <span class="bld">‘‘Yaṃ kiñci…pe… āpatti pavisantiyā’’</span>ti vuttassevatthassa upasaṃhārattā na punaruttidoso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2043-4"></a><span class="paranum">2043-4</span>. <span class="bld">Lakkhaṇenupapannāyā</span>ti <a name="V2.0037"></a> ‘‘nadī nāma timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā yattha katthaci uttarantiyā bhikkhuniyā antaravāsako temiyatī’’ti (pāci. 692) vuttalakkhaṇena samannāgatāya nadiyā. Yā pāraṃ tīraṃ gacchatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paṭhamaṃ pādaṃ uddharitvāna tīre ṭhapentiyā</span>ti ‘‘idāni padavārena atikkamatī’’ti vattabbakāle paṭhamaṃ pādaṃ ukkhipitvā paratīre ṭhapentiyā. ‘‘Dutiyapāduddhāre saṅghādiseso’’ti (pāci. aṭṭha. 692) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato <span class="bld">‘‘atikkame’’</span>ti iminā uddhāro gahito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2045"></a><span class="paranum">2045</span>. <span class="bld">Antaranadiya</span>nti nadivemajjhe. <span class="bld">Bhaṇḍitvā</span>ti kalahaṃ katvā. <span class="bld">Orimaṃ tīra</span>nti āgatadisāya tīraṃ. Tathā paṭhame thullaccayaṃ<a name="M2.0045"></a>, dutiye garu hotīti attho. Iminā sakalena vacanena ‘‘itarissā pana ayaṃ pakkantaṭṭhāne ṭhitā hoti, tasmā paratīraṃ gacchantiyāpi anāpattī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāpi</span> ulliṅgitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2046"></a><span class="paranum">2046</span>. <span class="bld">Rajjuyā</span>ti valliādikāya yāya kāyaci rajjuyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2047"></a><span class="paranum">2047</span>. <span class="bld">Pivitu</span>nti ettha ‘‘pānīya’’nti pakaraṇato labbhati. Avuttasamuccayatthena <span class="bld">api</span>-saddena bhaṇḍadhovanādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Athā</span>ti vākyārambhe nipāto. ‘‘Nahānādikiccaṃ sampādetvā orimameva tīraṃ āgamissāmī’’ti ālayassa vijjamānattā āha <span class="bld">‘‘vaṭṭatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2048"></a><span class="paranum">2048</span>. Padasānadiṃ otaritvānāti yojanā. Setuṃ ārohitvā tathā padasā uttarantiyā anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2049"></a><span class="paranum">2049</span>. <span class="bld">Gantvānā</span>ti ettha ‘‘nadi’’nti seso. Uttaraṇakāle padasā yātīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2050"></a><span class="paranum">2050</span>. <span class="bld">Vegenā</span>ti ekeneva vegena, antarā anivattitvāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2051"></a><span class="paranum">2051</span>. <span class="bld">‘‘Nisīditvā’’</span>ti idaṃ ‘‘khandhe vā’’tiādīhipi yojetabbaṃ. Khandhādayo cettha sabhāgānameva gahetabbā. <span class="bld">Hatthasaṅghātane vā</span>ti ubhohi baddhahatthavalaye vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2052-3"></a><span class="paranum">2052-3</span>. <span class="bld">Pāsa</span>nti <a name="V2.0038"></a> hatthapāsaṃ. <span class="bld">‘‘Ābhogaṃ vinā’’</span>ti iminā ‘‘gamissāmī’’ti ābhoge kate ajānantiyā aruṇe <a name="M2.0046"></a> uṭṭhitepi anāpattīti dīpitaṃ hoti. Yathāha ‘‘sace sajjhāyaṃ vā savanaṃ vā aññaṃ vā kiñci kammaṃ kurumānā ‘purearuṇeyeva dutiyikāya santikaṃ gamissāmī’ti ābhogaṃ karoti, ajānantiyā eva cassā aruṇo uggacchati, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 692). Nānāgabbhe vattabbameva natthīti dassetumāha <span class="bld">‘‘ekagabbhepi vā’’</span>ti. Ekagabbhepi vā dutiyikāya hatthapāsaṃ atikkamma aruṇaṃ uṭṭhapentiyā bhikkhuniyā āpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2054"></a><span class="paranum">2054</span>. <span class="bld">Dutiyāpāsa</span>nti dutiyikāya hatthapāsaṃ. ‘‘Gamissāmī’’ti ābhogaṃ katvā gacchantiyā sace aruṇaṃ uṭṭheti, na dosoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2055-6"></a><span class="paranum">2055-6</span>. Aññattha pañcadhanusatikassa (pārā. 654) pacchimassa āraññakasenāsanassa vuttattā tato nivattetumāha <span class="bld">‘‘indakhīlamatikkammā’’</span>tiādi. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. <span class="bld">Dīpita</span>nti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ‘‘araññeti ettha nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (pāci. aṭṭha. 692) evaṃ vuttalakkhaṇameva <span class="bld">araññaṃ</span> dassitanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Dutiyikāya dassanūpacāraṃ vijahantiyā tassāti yojanā. <span class="bld">‘‘Jahite’’</span>ti idaṃ apekkhitvā ‘‘upacāre’’ti vibhattivipariṇāmo kātabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2057"></a><span class="paranum">2057</span>. <span class="bld">Sāṇipākārapākārataruantarite</span> ṭhāne asati dassanūpacāre satipi savanūpacāre āpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2058-60"></a><span class="paranum">2058-60</span>. <span class="bld">Ettha katha</span>nti yattha dūrepi dassanaṃ hoti, evarūpe ajjhokāse āpattiniyamo kathaṃ kātabboti <a name="M2.0047"></a> attho. Anekesu ṭhānesu ‘‘savanūpacārātikkame’’ti vuccamānattā tattha lakkhaṇaṃ ṭhapetumāha <span class="bld">‘‘magga…pe… evarūpake’’</span>ti. Ettha ‘‘ṭhāne’’ti seso. <span class="bld">Kūjantiyā</span>ti yathāvaṇṇavavatthānaṃ na hoti, evaṃ abyattasaddaṃ karontiyā.</p>
- <p class="bodytext">Evarūpake ṭhāne dhammassavanārocane viya ca maggamūḷhassa saddena viya ca ‘‘ayye’’ti kūjantiyā <a name="V2.0039"></a> tassā saddassa savanātikkame bhikkhuniyā garukā āpatti hotīti yojanā. <span class="bld">‘‘Bhikkhuniyā garukā hotī’’</span>ti idaṃ ‘‘dutiyikaṃ na pāpuṇissāmī’’ti nirussāhavasena veditabbaṃ. Teneva vakkhati ‘‘ohīyitvātha gacchantī’’tiādi. <span class="bld">Etthā</span>ti ‘‘gaṇamhā ohīyeyyā’’ti imasmiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2061"></a><span class="paranum">2061</span>. Atha gacchantī ohīyitvāti yojanā. ‘‘Idāni ahaṃ pāpuṇissāmi’’ iti evaṃ saussāhā anubandhati, vaṭṭati, dutiyopacārātikkamepi anāpattīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2062"></a><span class="paranum">2062</span>. ‘‘Gacchatu ayaṃ’’ iti ussāhassacchedaṃ katvā ohīnā ce, tassā āpattīti ajjhāhārayojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2063"></a><span class="paranum">2063</span>. <span class="bld">Itarāpī</span>ti gantuṃ samatthāpi. <span class="bld">Ohīyatu ayanti cā</span>ti nirussāhappakāro sandassito. Vuttatthameva samatthayitumāha <span class="bld">‘‘saussāhā na hoti ce’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2064-5"></a><span class="paranum">2064-5</span>. Purimā ekakaṃ maggaṃ yātīti yojanā. Ekameva <span class="bld">ekakaṃ. Tasmā</span>ti yasmā ekissā itarā pakkantaṭṭhāne tiṭṭhati, tasmā. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ gaṇamhāohīyane. <span class="bld">Pi</span>-saddo evakārattho. Anāpatti eva pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2066-7"></a><span class="paranum">2066-7</span>. <span class="bld">Gāmantaragatāyā</span>ti gāmasīmagatāya. ‘‘Nadiyā’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Āpattiyocatassopī</span>ti rattivippavāsa gāmantaragamana nadipāragamana gaṇamhāohīyana saṅkhātā catasso <a name="M2.0048"></a> saṅghādisesāpattiyo. Gaṇamhāohīyanamūlakāpattiyā gāmato bahi āpajjitabbattepi gāmantarokkamanamūlakāpattiyā antogāme āpajjitabbattepi <span class="bld">ekakkhaṇe</span>ti gāmūpacāraṃ sandhāyāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2068-9"></a><span class="paranum">2068-9</span>. Yā saddhiṃ yātā dutiyikā, sā ca pakkantā vā sace hoti, vibbhantā vā hoti, petānaṃ lokaṃ yātā vā hoti, kālakatā vā hotīti adhippāyo, pakkhasaṅkantā vā hoti, titthāyatanasaṅkantā vā hotīti adhippāyo, naṭṭhā vā hoti, pārājikāpannā vā hotīti <a name="V2.0040"></a> adhippāyo. Evarūpe kāle gāmantarokkamanādīni…pe… anāpattīti ñātabbanti yojanā. Ummattikāyapi evaṃ cattāripi karontiyā anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2070"></a><span class="paranum">2070</span>. <span class="bld">‘‘Agāmake araññe’’</span>ti idaṃ gāmābhāvena vuttaṃ, na viñjhāṭavisadisatāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2071"></a><span class="paranum">2071</span>. Gāmabhāvato nadipāragamanagaṇamhāohīyanāpatti na sambhavati, tassāpi sakagāmattā gāmantaragamanamūlikāpatti ca divasabhāgattā rattivippavāsamūlikāpatti ca na sambhavatīti āha <span class="bld">‘‘sakagāme…pe… na vijjare’’</span>ti. <span class="bld">Yathākāma</span>nti yathicchitaṃ, dutiyikāya asantiyāpīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2072"></a><span class="paranum">2072</span>. Samuṭṭhānādayo paṭhamantimavatthunā tulyāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Gāmantaragamanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2073"></a><span class="paranum">2073</span>. <span class="bld">Sīmāsammutiyā cevā</span>ti ‘‘samaggena saṅghena dhammena vinayena ukkhittaṃ bhikkhuniṃ kārakasaṅghaṃ anāpucchā tasseva kārakasaṅghassa chandaṃ ajānitvā osāressāmī’’ti navasīmāsammannane ca. Dvīhi kammavācāhi duve thullaccayā hontīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2074"></a><span class="paranum">2074</span>. <span class="bld">Kammassa</span> <a name="M2.0049"></a> <span class="bld">pariyosāne</span>ti osāraṇakammassa avasāne. <span class="bld">Tikasaṅghādisesa</span>nti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññā osāreti, āpatti saṅghādisesassa. Dhammakamme vematikā, dhammakamme adhammakammasaññā osāreti, āpatti saṅghādisesassā’’ti (pāci. 697) tikasaṅghādisesaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Kamma</span>nti ca ukkhepanīyakammaṃ. <span class="bld">Adhamme tikadukkaṭa</span>nti ‘‘adhammakamme dhammakammasaññā osāreti, āpatti dukkaṭassa. Adhammakamme vematikā, adhammakammasaññā osāreti, āpatti dukkaṭassā’’ti tikadukkaṭaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2075"></a><span class="paranum">2075</span>. <span class="bld">Gaṇassā</span>ti tasseva kārakagaṇassa. <span class="bld">Vatte vā pana vattanti</span>nti tecattālīsappabhede nettāravatte vattamānaṃ. Tecattālīsappabhedaṃ pana <span class="bld">vattakkhandhake</span> (cūḷava. 376) āvi bhavissati. <span class="bld">Nettāravatte</span>ti kammato nittharaṇassa hetubhūte vatte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2077"></a><span class="paranum">2077</span>. Osāraṇaṃ <a name="V2.0041"></a> <span class="bld">kriyaṃ</span>. Anāpucchanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2078-9"></a><span class="paranum">2078-9</span>. <span class="bld">Avassutā</span>ti methunarāgena tintā. Evamuparipi. <span class="bld">‘‘Manussapuggalassā’’</span>ti iminā yakkhādīnaṃ paṭikkhepo. ‘‘Udake…pe… dukkaṭa’’nti vakkhamānattā <span class="bld">āmisa</span>nti aññatra dantaponā ajjhoharaṇīyassa gahaṇaṃ. <span class="bld">Payogato</span>ti payogagaṇanāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2080"></a><span class="paranum">2080</span>. <span class="bld">Ekatovassute</span>ti pumitthiyā sāmaññena pulliṅganiddeso. Kathametaṃ viññāyatīti? ‘‘Ekatoavassuteti ettha bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabboti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ panetaṃ na vuttaṃ, taṃ <a name="M2.0050"></a> pāḷiyā sametī’’ti (pāci. aṭṭha. 701) vuttattā viññāyati. Ettha ca <span class="bld">etaṃ na vutta</span>nti ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo’’ti etaṃ niyamanaṃ na vuttaṃ. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ niyametvā avacanaṃ. <span class="bld">Pāḷiyā sametī</span>ti ‘‘ekatoavassute’’ti (pāci. 701-702) avisesetvā vuttapāḷiyā, ‘‘anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 703) imāya ca pāḷiyā sameti. Yadi hi puggalassa avassutabhāvo nappamāṇaṃ, kiṃ ‘‘anavassutoti jānantī’’ti iminā vacanena. ‘‘Anāpatti ubho anavassutā honti, anavassutā paṭiggaṇhātī’’ti ettakameva vattabbaṃ siyā. <span class="bld">Ajjhohārapayogesu</span> bahūsu <span class="bld">thullaccayacayo</span> thullaccayānaṃ samūho siyā, payogagaṇanāya bahūni thullaccayāni hontīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2081"></a><span class="paranum">2081</span>. Sambhave, byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ bhavatīti <span class="bld">‘‘manussaviggahāna’’</span>nti idaṃ visesanaṃ yakkhapetatiracchānapadehi yojetabbaṃ. Ubhatoavassute sati manussaviggahānaṃ yakkhapetatiracchānānaṃ hatthato ca paṇḍakānaṃ hatthato ca tathāti yojanā. <span class="bld">Tathā</span>-saddenettha ‘‘yaṃ kiñci āmisaṃ paṭiggaṇhāti, dukkaṭaṃ. Ajjhohārapayogesu thullaccayacayo siyā’’ti yathāvuttamatidisati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2082"></a><span class="paranum">2082</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti imesu yakkhādīsu. Ekatoavassute sati āmisaṃ paṭiggaṇhantiyā dukkaṭaṃ. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu manussāmanussesu ekato, ubhato vā anavassutesu. <span class="bld">Udake dantakaṭṭhake</span>ti <a name="V2.0042"></a> udakassa, dantakaṭṭhassa ca gahaṇe. <span class="bld">Paribhoge cā</span>ti paṭiggahaṇe ceva paribhoge ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2083-4"></a><span class="paranum">2083-4</span>. <span class="bld">Ubhayāvassutābhāve</span>ti bhikkhuniyā, puggalassa ca ubhinnaṃ avassutatte asati yadi āmisaṃ paṭiggaṇhāti<a name="M2.0051"></a>, na dosoti yojanā. <span class="bld">Ayaṃ</span> purisapuggalo. <span class="bld">Na ca avassuto</span>ti neva avassutoti ñatvā. Yā pana āmisaṃ paṭiggaṇhāti, tassā ca ummattikādīnañca anāpatti pakāsitāti yojanā. ‘‘Yā gaṇhāti, tassā anāpattī’’ti vuttepi paribhuñjantiyāva anāpattibhāvo daṭṭhabbo.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2085"></a><span class="paranum">2085</span>. <span class="bld">Uyyojane</span>ti ‘‘kiṃ te ayye eso purisapuggalo karissati avassuto vā anavassuto vā, yato tvaṃ anavassutā, iṅgha ayye yaṃ te eso purisapuggalo deti khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā, taṃ tvaṃ sahatthā paṭiggahetvā khāda vā bhuñja vā’’ti (pāci. 705) vuttanayena niyojane. <span class="bld">Ekissā</span>ti uyyojikāya. <span class="bld">Itarissā</span>ti uyyojitāya. <span class="bld">Paṭiggahe</span>ti avassutassa hatthato āmisapaṭiggahaṇe. <span class="bld">Dukkaṭāni cā</span>ti uyyojikāya dukkaṭāni. <span class="bld">Bhogesū</span>ti uyyojitāya tathā paṭiggahitassa āmisassa paribhogesu. <span class="bld">Thullaccayagaṇo siyā</span>ti uyyojikāya thullaccayasamūho siyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2086-7"></a><span class="paranum">2086-7</span>. <span class="bld">Bhojanassāvasānasmi</span>nti uyyojitāya bhojanapariyante. <span class="bld">Saṅghādisesatā</span>ti uyyojikāya saṅghādisesāpatti hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yakkhādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena petapaṇḍakatiracchānagatā gahitā. <span class="bld">Tatheva purisassa cā</span>ti avassutassa manussapurisassa. ‘‘Gahaṇe uyyojane’’ti padacchedo. <span class="bld">Gahaṇe</span>ti uyyojitāya gahaṇe. <span class="bld">Uyyojane</span>ti uyyojikāya attano uyyojane. <span class="bld">Tesa</span>nti udakadantaponānaṃ. <span class="bld">Paribhoge</span>ti uyyojitāya paribhuñjane. <span class="bld">Dukkaṭaṃ parikittita</span>nti uyyojikāya dukkaṭaṃ vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2088"></a><span class="paranum">2088</span>. <span class="bld">Sesassā</span>ti <a name="M2.0052"></a><a name="V2.0043"></a> udakadantaponato aññassa paribhuñjitabbāmisassa. <span class="bld">‘‘Gahaṇuyyojane’’</span>tiādi vuttanayameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2089-90"></a><span class="paranum">2089-90</span>. <span class="bld">Yā pana</span> bhikkhunī ‘‘anavassuto’’ti ñatvā uyyojeti, ‘‘kupitā vā na paṭiggaṇhatī’’ti uyyojeti, ‘‘kulānuddayatā vāpi na paṭiggaṇhatī’’ti uyyojeti, tassā ca ummattikādīnañca anāpatti pakāsitāti yojanā. Yathāha ‘‘anāpatti ‘anavassuto’ti jānantī uyyojeti, ‘kupitā na paṭiggaṇhatī’ti uyyojeti, ‘kulānuddayatāya na paṭiggaṇhatī’ti uyyojetī’’tiādi (pāci. 708).</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2091"></a><span class="paranum">2091</span>. <span class="bld">Sattama</span>nti ‘‘yā pana bhikkhunī kupitā anattamanā evaṃ vadeyya buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādinayappavattaṃ (pāci. 710) sattamasikkhāpadañca. <span class="bld">Aṭṭhama</span>nti ‘‘yā pana bhikkhunī kismiñcideva adhikaraṇe paccākatā’’tiādinayappavattaṃ (pāci. 716) aṭṭhamasikkhāpadañca.</p>
- <p class="centered">Sattamaṭṭhamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2092"></a><span class="paranum">2092</span>. <span class="bld">Navame</span>ti ‘‘bhikkhuniyo paneva saṃsaṭṭhā viharantī’’tiādisikkhāpade (pāci. 722) ca. <span class="bld">Dasame</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī evaṃ vadeyya saṃsaṭṭhāva ayye tumhe viharatha, mā tumhe nānā viharitthā’’tiādisikkhāpade (pāci. 728) ca.</p>
- <p class="centered">Navamadasamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2093"></a><span class="paranum">2093</span>. Tena mahāvibhaṅgāgatena <span class="bld">duṭṭhadosadvayena</span> ca tattheva āgatena tena sañcarittasikkhāpadena cāti imehi tīhi saddhiṃ idhāgatāni cha sikkhāpadānīti evaṃ nava paṭhamāpattikā<a name="M2.0053"></a>. <span class="bld">Ito</span> bhikkhunivibhaṅgato <span class="bld">cattāri</span> yāvatatiyakāni <span class="bld">tato</span> mahāvibhaṅgato <span class="bld">cattāri</span> yāvatatiyakānīti <a name="V2.0044"></a> evaṃ <span class="bld">aṭṭha</span> yāvatatiyakāni, purimāni nava cāti sattarasa saṅghādisesasikkhāpadāni mayā cettha dassitānīti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Saṅghādisesakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Nissaggiyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2094-5"></a><span class="paranum">2094-5</span>. Evaṃ sattarasasaṅghādisese dassetvā idāni tadanantarāni nissaggiyāni dassetumāha <span class="bld">‘‘adhiṭṭhānupagaṃ patta’’</span>ntiādi. <span class="bld">‘‘Adhiṭṭhānupagaṃ patta’’</span>nti iminā padena kenaci kāraṇena anadhiṭṭhānupage patte anāpattibhāvaṃ dīpeti. ‘‘Tassā’’ti ta-saddāpekkhāya <span class="bld">bhikkhunī</span>ti ettha ‘‘yā’’ti labbhati. <span class="bld">Pattasannidhikāraṇā</span>ti anadhiṭṭhāya, avikappetvā ekarattampi pattassa nikkhittakāraṇā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2096"></a><span class="paranum">2096</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sikkhāpade seso sabbo vinicchayo kathāmaggoti yojanā, avasesasabbavinicchayakathāmaggoti attho. <span class="bld">Pattasikkhāpade</span>ti mahāvibhaṅgapaṭhamapattasikkhāpade.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2097"></a><span class="paranum">2097</span>. Visesova <span class="bld">visesatā</span>.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2098"></a><span class="paranum">2098</span>. <span class="bld">Akāle</span>ti ‘‘anatthatakathine vihāre ekādasa māsā, atthatakathine vihāre satta māsā’’ti (pāci. 740 atthato samānaṃ) evaṃ <a name="M2.0054"></a> vutte akāle. Vikappantaraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dinnaṃ kālepi kenacī’’</span>tiādi. Vuttavipariyāyena kālaniyamo veditabbo. Kenaci akāle yaṃ cīvaraṃ dinnaṃ, kālepi yaṃ cīvaraṃ ādissa dinnaṃ, taṃ akālacīvaraṃ nāmāti yojanā. Ādissa dānappakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sampattā bhājentū’’</span>ti. <span class="bld">Niyāmita</span>nti ‘‘sampattā bhājentū’’ti evaṃ vatvā dinnañca ‘‘idaṃ gaṇassa, idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti vatvā vā dātukāmatāya pādamūle ṭhapetvā vā dinnañca ādissa dinnaṃ nāmāti attho. Yathāha ‘‘sampattā bhājentū’ti vatvā vā ‘idaṃ <a name="V2.0045"></a> gaṇassa, idaṃ tumhākaṃ dammī’ti vatvā vā dātukamyatāya pādamūle ṭhapetvā vā dinnampi ādissa dinnaṃ nāma hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 740).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2099"></a><span class="paranum">2099</span>. <span class="bld">Akālacīvara</span>nti vuttappakāraṃ akālacīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2100"></a><span class="paranum">2100</span>. <span class="bld">Attanā paṭiladdha</span>nti tato yaṃ cīvaraṃ attanā vassaggena paṭiladdhaṃ. Nissajjitvā paṭiladdhakāle kattabbavidhiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘labhitvā…pe… niyojaye’’</span>ti. <span class="bld">Yathādāne niyojaye</span>ti yathā dāyakena dinnaṃ, tathā upanetabbaṃ, akālacīvarapakkheyeva ṭhapetabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2101"></a><span class="paranum">2101</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti ‘‘yathādāne niyojaye’’ti vacanassa. Vinayakammaṃ katvā paṭiladdhampi taṃ puna sevituṃ na ca vaṭṭatīti ayamadhippāyoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2102"></a><span class="paranum">2102</span>. Kālacīvare akālavatthasaññāya dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Ubhayatthapī</span>ti akālacīvarepi kālacīvarepi. Vematikāya tathā dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2103"></a><span class="paranum">2103</span>. <span class="bld">Ubhayatthapi</span> <a name="M2.0055"></a> <span class="bld">cīvare</span> kālacīvare ca akālacīvare cāti ubhayacīvarepi kālacīvarasaññāya bhājāpentiyā nadosoti yojanā. Sacittakasamuṭṭhānattayaṃ sandhāyāha <span class="bld">‘‘tisamuṭṭhānatā’’</span>ti.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2104"></a><span class="paranum">2104</span>. <span class="bld">Sace sayaṃ acchindati</span> aññāya bhikkhuniyā saddhiṃ cīvaraṃ parivattetvā pacchā ‘‘tuyhaṃ cīvaraṃ tvameva gaṇha, mayhaṃ cīvaraṃ dehī’’ti evaṃ yadi sayaṃ acchindati. Ettha ‘‘sakasaññāyā’’ti seso. Sakasaññāya gahitattā pācittiyaṃ, dukkaṭañca vuttaṃ, itarathā bhaṇḍagghena kāretabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2105"></a><span class="paranum">2105</span>. <span class="bld">Itaresū</span>ti abandhanañca āṇattibahuttañca saṅgaṇhāti. Tenāha <span class="bld">‘‘vatthūnaṃ payogassa vasā siyā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2106"></a><span class="paranum">2106</span>. <span class="bld">‘‘Tikapācittī’’</span>ti <a name="V2.0046"></a> idamapekkhitvā ‘‘uddiṭṭhā’’ti sambandhanīyaṃ, upasampannāya upasampannasaññā, vematikā, anupasampannasaññāti etāsaṃ vasena tikapācitti vuttāti attho. <span class="bld">Aññasmiṃ parikkhāre</span>ti upasampannānupasampannānaṃ aññasmiṃ parikkhāre. <span class="bld">Itarissā</span>ti anupasampannāya. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti anupasampannāya upasampannasaññāvematikāanupasampannasaññānaṃ vasena tikadukkaṭaṃ uddiṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2107"></a><span class="paranum">2107</span>. <span class="bld">Tāya vā dīyamānaṃ</span> tāya aññāya bhikkhuniyā duṭṭhāya vā tuṭṭhāya vā dīyamānaṃ gaṇhantiyā, tassā vissāsameva vā gaṇhantiyā anāpattīti yojanā. <span class="bld">‘‘Tisamuṭṭhānatā matā’’</span>ti idaṃ vuttatthameva.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2108"></a><span class="paranum">2108</span>. Yā <a name="M2.0056"></a> pana bhikkhunī ‘‘kiṃ te, ayye, aphāsu, kiṃ āharīyatū’’ti vuttā aññaṃ viññāpetvā taṃ āhaṭaṃ paṭikkhipitvā tañca aññañca gaṇhitukāmā sace aññaṃ viññāpeti, tassā viññattidukkaṭaṃ, lābhā nissaggiyaṃ siyāti sādhippāyayojanā. Viññattiyā dukkaṭaṃ <span class="bld">viññattidukkaṭaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2109-11"></a><span class="paranum">2109-11</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘aññe aññasaññā, aññe vematikā, aññe anaññasaññā aññaṃ viññāpetvā aññaṃ viññāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pāci. 751) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Anaññe dvikadukkaṭa</span>nti anaññe aññasaññāya, vematikāya ca vasena dvikadukkaṭaṃ. <span class="bld">‘‘Anaññenaññasaññāyā’’</span>tiādinā anāpattivisayo dassito. ‘‘Anaññe anaññasaññāyā’’ti padacchedo. Anaññe anaññasaññāya viññāpentiyā anāpatti. <span class="bld">Tasmiṃ</span> paṭhamaviññāpite appahonte vā taññeva vā viññāpentiyā anāpatti. Aññenapi atthe sati tena saddhiṃ aññaṃ viññāpentiyā anāpatti. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace paṭhamaṃ sappi viññattaṃ, ‘‘āmakamaṃsaṃ pacitabba’’nti ca vejjena vuttattā telena attho hoti, tato ‘‘telenāpi me attho’’ti evaṃ aññañca viññāpetīti. Ānisaṃsañca dassetvā tato aññaṃ viññāpentiyāpi anāpattīti ñātabbanti yojanā. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace kahāpaṇassa <a name="V2.0047"></a> sappi ābhataṃ hoti, iminā mūlena diguṇaṃ telaṃ labbhati, telenāpi ca idaṃ kiccaṃ nippajjati, tasmā telamāharāti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā viññāpetīti.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2112-3"></a><span class="paranum">2112-3</span>. Pubbaṃ <a name="M2.0057"></a> aññaṃ cetāpetvāti yojanā, attano kappiyabhaṇḍena ‘‘idaṃ nāma āharā’’ti pubbaṃ aññaṃ parivattāpetvāti attho. <span class="bld">Eva</span>nti ettha ‘‘vutte’’ti seso. Dhanena nibbattaṃ <span class="bld">dhaññaṃ,</span> attano dhanena nipphāditattā telādi idha ‘‘dhañña’’nti adhippetaṃ, na vīhādi. Evaṃ vutte mayhaṃ aññaṃ dhaññaṃ ānetvā deti iti saññāya pacchā aññaṃ cetāpeyyāti yojanā, na me iminā attho, aññaṃ āharāti vutte idañca datvā aññañca āharitvā detīti saññāya ‘‘na me idaṃ ruccati, aññaṃ āharā’’ti pacchā aññaṃ parivattāpeyyāti attho. <span class="bld">Cetāpanapayogenā</span>ti āṇattāya cetāpanavasena. <span class="bld">Mūlaṭṭhāyā</span>ti āṇāpikāya. Tena ca aññena vā mūlena ābhataṃ hotu, tassa lābhe nissaggiyaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2114"></a><span class="paranum">2114</span>. <span class="bld">Sesa</span>nti tikapācittiyādikaṃ vinicchayavisesaṃ.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2115-6"></a><span class="paranum">2115-6</span>. <span class="bld">Aññadatthāya dinnenā</span>ti upāsakehi ‘‘evarūpaṃ gahetvā bhājetvā paribhuñjathā’’ti aññassatthāya dinnena. <span class="bld">‘‘Saṅghikena parikkhārenā’’</span>ti iminā sambandho. <span class="bld">Parikkhārenā</span>ti kappiyabhaṇḍena. <span class="bld">Saṅghikenā</span>ti saṅghassa pariccattena. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ sāsane. <span class="bld">Tassā</span>ti yāya cetāpitaṃ. <span class="bld">Nissaggiyaṃ siyā</span>ti ettha nissaṭṭhapaṭiladdhaṃ yathādāne upanetabbanti vattabbaṃ. Yathāha ‘‘nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvā yathādāne upanetabba’’nti (pāci. 761). Idaṃ heṭṭhā vuttatthādhippāyameva. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Anaññadatthike aññadatthikasaññā, āpatti dukkaṭassa. Anaññadatthike vematikā, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā āha <span class="bld">‘‘anaññadatthike niddiṭṭhaṃ</span> <a name="M2.0058"></a> <span class="bld">dvikadukkaṭa’’</span>nti. Iminā ca ‘‘aññadatthike tikapācittiya’’nti idaṃ vuttameva. ‘‘Aññadatthike aññadatthikasaññā, vematikā, anaññadatthikasaññā aññaṃ cetāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pāci. 761) hi vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2117"></a><span class="paranum">2117</span>. <span class="bld">Sesaka</span>nti <a name="V2.0048"></a> yadatthāya dinnaṃ, taṃ cetāpetvā āharitvā atirittaṃ mūlaṃ aññadatthāya upanentiyā anāpattīti yojetabbaṃ. <span class="bld">Sāmike pucchitvā</span>ti ‘‘tumhehi cīvaratthāya dinnaṃ, amhākañca cīvaraṃ saṃvijjati, telādīhi pana attho’’ti evaṃ sāmike pucchitvā. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ cetāpannaṃ. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti bhikkhunīhi vihāraṃ pahāya gamanārahamupaddavo gahito. Yathāha ‘‘āpadāsūti tathārūpesu upaddavesu bhikkhuniyo vihāraṃ chaḍḍetvā pakkamanti, evarūpāsu āpadāsu yaṃ vā taṃ vā cetāpetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 762).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2118"></a><span class="paranum">2118</span>. <span class="bld">Sayaṃ yācitakaṃ vinā</span>ti ‘‘saṃyācitaka’’nti padaṃ vinā, ettakameva visadisanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhasattamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2119"></a><span class="paranum">2119</span>. Adhikavacanaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mahājanikasaññācikenā’’</span>ti. <span class="bld">Padatādhikā</span>ti padameva <span class="bld">padatā. Mahājanikenā</span>ti gaṇassa pariccattena. <span class="bld">Saññācikenā</span>ti sayaṃ yācitakena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2120"></a><span class="paranum">2120</span>. <span class="bld">Anantarasamā matā</span>ti idha ‘‘puggalikenā’’ti padaṃ vinā samuṭṭhānādinā saddhiṃ sabbe vinicchayā anantarasikkhāpadasadisā matāti attho. ‘‘Yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena puggalikenā’’ti hi <a name="M2.0059"></a> sikkhāpadaṃ. <span class="bld">Puggalikenā</span>ti ekabhikkhuniyā pariccattena. ‘‘Kiñcipī’’ti likhanti. <span class="bld">‘‘Kocipī’’</span>ti pāṭho sundaro ‘‘viseso’’ti iminā tulyādhikaraṇattā.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamanavamadasamāni.</p>
- <p class="centered">Paṭhamo vaggo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2121-2"></a><span class="paranum">2121-2</span>. Cattāri kaṃsāni samāhaṭāni, catunnaṃ kaṃsānaṃ samāhāro vā <span class="bld">catukkaṃsaṃ,</span> catukkaṃsato atirekaṃ atirekacatukkaṃsaṃ, tena atirekacatukkaṃsagghanakaṃ pāvuraṇamāha, upacārena <span class="bld">‘‘atirekacatukkaṃsa’’</span>nti vuttaṃ. Kaṃsaparimāṇaṃ panettha sayameva vakkhati ‘‘kahāpaṇacatukkaṃ tu, kaṃso nāma pavuccatī’’ti. Tasmā atirekasoḷasakahāpaṇagghanakanti attho. <span class="bld">Garupāvuraṇa</span>nti sītakāle pārupitabbapāvuraṇaṃ. <span class="bld">Cetāpeyyā</span>ti viññāpeyya. Cattāri saccāni <a name="V2.0049"></a> samāhaṭāni, catunnaṃ vā saccānaṃ samāhāro <span class="bld">catusaccaṃ,</span> taṃ pakāseti sīlenāti <span class="bld">catusaccappakāsī,</span> tena, catunnaṃ ariyasaccānaṃ niddisakena sammāsambuddhena. <span class="bld">Payoge</span>ti ‘‘dehī’’ti evaṃ viññāpanapayoge. <span class="bld">Lābhe</span>ti paṭilābhe.</p>
- <p class="bodytext">Catunnaṃ samūho <span class="bld">catukkaṃ,</span> kahāpaṇānaṃ catukkaṃ kahāpaṇacatukkaṃ. Kahāpaṇo cettha taṃtaṃkāle, taṃtaṃpadese ca vohārūpago gahetabbo. Imā vuttappakārā nissaggiyāvasānāpattiyo ‘‘ñātakānañca santake’’ti anāpattivisaye vakkhamānattā ‘‘yadā yena attho, tadā taṃ vadeyyāthā’’ti evaṃ niccapavāraṇaṃ akatvā tasmiṃ kāle kismiñci guṇe pasīditvā ‘‘vadeyyātha yena attho’’ti evaṃ pavāritaṭṭhāne sambhavantīti daṭṭhabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2123-5"></a><span class="paranum">2123-5</span>. Ūnakacatukkaṃse <a name="M2.0060"></a> atirekasaññā, āpatti dukkaṭassa. Ūnakacatukkaṃse vematikā, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā āha <span class="bld">‘‘ūnake tu catukkaṃse, uddiṭṭhaṃ dvikadukkaṭa’’</span>nti. Iminā ‘‘atirekacatukkaṃse atirekasaññā, vematikā, ūnakasaññā cetāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti tikapācittiyañca dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Garuka</span>nti garupāvuraṇaṃ. <span class="bld">Tadūnaṃ vā</span>ti catukkaṃsato ūnakaṃ vā. <span class="bld">Ñātakānañcā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddena pavāritānaṃ saṅgaho. Yathāha anāpattivāre ‘‘ñātakānaṃ, pavāritāna’’nti (pāci. 787). Ettha ca ‘‘atirekacatukkaṃsampī’’ti vattabbaṃ <span class="bld">‘‘tadūnaṃ vā’’</span>ti iminā catukkaṃsūnassa vuttattā. <span class="bld">‘‘Appameva vā’’</span>ti iminā atirekacatukkaṃsepi mahagghataraṃ vuttanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Ekādasamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2126-7"></a><span class="paranum">2126-7</span>. ‘‘Lahupāvuraṇaṃ pana bhikkhuniyā cetāpentiyā aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ cetāpetabba’’nti (pāci. 789) vacanato <span class="bld">lahupāvuraṇa</span>nti ettha ‘‘cetāpentiyā bhikkhuniyā’’ti ca <span class="bld">aḍḍhateyyakaṃsagghana</span>nti ettha ‘‘cetāpetabba’’nti ca seso. <span class="bld">Lahupāvuraṇa</span>nti uṇhakāle pāvuraṇaṃ. Tiṇṇaṃ pūraṇo <span class="bld">teyyo,</span> aḍḍho teyyo assāti <span class="bld">aḍḍhateyyo,</span> aḍḍhateyyo ca so kaṃso cāti <span class="bld">aḍḍhateyyakaṃso,</span> taṃ agghatīti <span class="bld">aḍḍhateyyakaṃsagghanaṃ,</span> dasakahāpaṇagghanakanti attho. <span class="bld">Tato</span>ti aḍḍhateyyakaṃsagghanakato. Yaṃ pana pāvuraṇaṃ aḍḍhateyyakaṃsagghanakaṃ, taṃ lahupāvuraṇaṃ<a name="V2.0050"></a>. <span class="bld">Tato</span> aḍḍhateyyakaṃsagghanakato lahupāvuraṇato. <span class="bld">Uttari</span>nti atirekaṃ. Aḍḍhateyyakaṃsagghanakaṃ yaṃ pāvuraṇaṃ yā bhikkhunī cetāpeti<a name="M2.0061"></a>, tassa pāvuraṇassa paṭilābhe <span class="bld">tassā</span> bhikkhuniyā nissaggiyapācittiyā vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Anantarasamaṃ sesa’’nti idaṃ samatthetumāha <span class="bld">‘‘natthi kāci visesatā’’</span>ti. Visesoyeva <span class="bld">visesatā</span>.</p>
- <p class="centered">Dvādasamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2128"></a><span class="paranum">2128</span>. Idāni pātimokkhuddese āgatesu samatiṃsanissaggiyesu kesañci attano avacane kāraṇañca avuttehi saddhiṃ vuttānaṃ gahaṇañca dassetumāha <span class="bld">‘‘sādhāraṇānī’’</span>tiādi. Hi yasmā bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi <span class="bld">sādhāraṇāni</span> yāni sikkhāpadāni <span class="bld">sesāni</span> idha vuttehi aññāni, <span class="bld">tāni aṭṭhārasa</span> sikkhāpadāni ceva idha vuttasarūpāni dvādasa sikkhāpadāni ceti iccevaṃ nissaggiyapācittiyasikkhāpadāni samatiṃseva hontīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Nissaggiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Pācittiyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2129-30"></a><span class="paranum">2129-30</span>. Evaṃ tiṃsa nissaggiyapācittiyāni dassetvā idāni suddhapācittiyāni dassetumāha <span class="bld">‘‘lasuṇa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Lasuṇa</span>nti ettha iti-saddo luttaniddiṭṭho. ‘‘Lasuṇaṃ’’iti bhaṇḍikaṃ <span class="bld">vuttaṃ</span> aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 793-795). Catupañcamiñjādippabhedaṃ bhaṇḍikaṃ <span class="bld">lasuṇaṃ</span> nāma, na tato ūnaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘na ekadvitimiñjaka’’</span>nti. Pakkalasuṇato, sīhaḷadīpasambhavato ca visesamāha <span class="bld">‘‘āmakaṃ māgadhaṃyevā’’</span>ti. Magadhesu jātaṃ <span class="bld">māgadhaṃ,</span> ‘‘vutta’’nti iminā sambandho. Yathāha ‘‘magadharaṭṭhe jātalasuṇameva <a name="M2.0062"></a> hi idha lasuṇanti adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 795). Taṃ ‘‘khādissāmī’’ti gaṇhatīti sambandho. Vuttappakāraṃ pācittiyañca ajjhohāravasenāti dassetumāha <span class="bld">‘‘ajjhohāravaseneva, pācittiṃ paridīpaye’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2131"></a><span class="paranum">2131</span>. Tadeva <a name="V2.0051"></a> vakkhati <span class="bld">‘‘dve tayo’’</span>tiādinā. <span class="bld">Saddhi</span>nti ekato. <span class="bld">Saṅkhāditvā</span>ti galabilaṃ appavesetvā dantehi saṃcuṇṇiyantī khāditvā. <span class="bld">Ajjhoharati</span> paragalaṃ karoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2132"></a><span class="paranum">2132</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ bhaṇḍikalasuṇe. <span class="bld">‘‘Miñjānaṃ gaṇanāyā’’</span>ti iminā ajjhohārapayogagaṇanāyeva dīpitā. Yathāha ‘‘bhinditvā ekekaṃ miñjaṃ khādantiyā pana payogagaṇanāya pācittiyānī’’ti (pāci. aṭṭha. 795).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2133"></a><span class="paranum">2133</span>. Sabhāvato vaṭṭantevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2135"></a><span class="paranum">2135</span>. Yathāvuttapalaṇḍukādīnaṃ nānattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ekā miñjā’’</span>tiādi. Idha miñjānaṃ vaseneva nānattaṃ dassitaṃ. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> pana vaṇṇavasenāpi. Yathāha ‘‘palaṇḍuko paṇḍuvaṇṇo hoti. Bhañjanako lohitavaṇṇo. Haritako haritapaṇṇavaṇṇo’’ti (pāci. aṭṭha. 797).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2136"></a><span class="paranum">2136</span>. ‘‘Sāḷave uttaribhaṅgake’’ti padacchedo. ‘‘Badarasāḷavādīsū’’ti (pāci. aṭṭha. 797) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ettha badara-saddo seso. <span class="bld">Badarasāḷavaṃ</span> nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kātabbā khādanīyavikati. <span class="bld">Ummattikādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena ādikammikā gahitā. Yathāha ‘‘ummattikāya ādikammikāyā’’ti (pāci. 797).</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2137"></a><span class="paranum">2137</span>. <span class="bld">Sambādhe</span>ti <a name="M2.0063"></a> paṭicchannokāse. Tassa vibhāgaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘upakacchesu muttassa karaṇepi vā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2138"></a><span class="paranum">2138</span>. Assā tathā pācittīti sambandho. <span class="bld">‘‘Na lomagaṇanāyā’’</span>ti iminā ‘‘payogagaṇanāyā’’ti idameva samatthayati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2139"></a><span class="paranum">2139</span>. <span class="bld">Ābādhe</span>ti kaṇḍuādike roge. Yathāha – ‘‘ābādhapaccayāti kaṇḍukacchuādiābādhapaccayā’’ti <a name="V2.0052"></a> (pāci. aṭṭha. 801). <span class="bld">Maggasaṃvidhānasamā matā</span>ti bhikkhuniyā saṃvidhāya ekaddhānasikkhāpadena sadisā matā ñātāti attho.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2140"></a><span class="paranum">2140</span>. Padumassa vā puṇḍarīkassa vā antamaso kesarenāpi kāma<span class="bld">rāgena muttakaraṇassa talaghātane</span> muttakaraṇampi pahāradāne pācitti hotīti yojanā. <span class="bld">Kesarenāpī</span>ti <span class="bld">api</span>-saddena mahāpadumapaṇṇehi vattabbameva natthīti dīpeti. Yathāha – ‘‘antamaso uppalapattenāpīti ettha pattaṃ tāva mahantaṃ, kesarenāpi pahāraṃ dentiyā āpattiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 803).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2141"></a><span class="paranum">2141</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ muttakaraṇatale.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2142"></a><span class="paranum">2142</span>. Yā pana bhikkhunī <span class="bld">kāmarāgaparetā</span> kāmarāgena pīḷitā attano <span class="bld">byañjane</span> muttapathe uppalapattampi paveseti, <span class="bld">na vaṭṭati</span> pācitti hotīti yojanā. <span class="bld">Pi</span>-saddena ‘‘kesaramattampi pana pavesentiyā āpattiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 812) <span class="bld">aṭṭhakathā</span> ulliṅgitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2143-4"></a><span class="paranum">2143-4</span>. Yadyevaṃ <a name="M2.0064"></a> ‘‘jatumaṭṭhake pācittiya’’nti kasmā vuttanti āha <span class="bld">‘‘idaṃ…pe… jatumaṭṭhaka’’</span>nti. <span class="bld">Idaṃ jatumaṭṭhakaṃ vatthuvaseneva vutta</span>nti ‘‘atha kho sā bhikkhunī jatumaṭṭhakaṃ ādiyitvā dhovituṃ vissaritvā ekamantaṃ chaḍḍesi. Bhikkhuniyo makkhikāhi samparikiṇṇaṃ passitvā evamāhaṃsu ‘kassidaṃ kamma’nti. Sā evamāha ‘mayhidaṃ kamma’nti. Yā tā bhikkhuniyo appicchā, tā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti ‘kathañhi nāma bhikkhunī jatumaṭṭhakaṃ ādiyissatī’’ti (pāci. 806) āgatavatthuvaseneva vuttaṃ, na taṃ vinā aññassa vaṭṭakassa sambhavatoti adhippāyo. <span class="bld">Jatumaṭṭhakaṃ</span> nāma jatunā kato maṭṭhadaṇḍako.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Daṇḍa</span>nti <a name="V2.0053"></a> ettha ‘‘yaṃ kiñcī’’ti seso. Yathāha ‘‘antamaso uppalapattampi muttakaraṇaṃ pavesetī’’ti (pāci. 808). Etampi ca atimahantaṃ, kesaramattampi pana pavesentiyā āpatti eva. <span class="bld">Eḷāluka</span>nti kakkāriphalaṃ vā. <span class="bld">Tasmi</span>nti attano muttakaraṇe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2145"></a><span class="paranum">2145</span>. <span class="bld">Ābādhapaccayā</span>ti muttakaraṇappadese jātavaṇādimhi vaṇaṭṭhānanirupanādipaccayā.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2146"></a><span class="paranum">2146</span>. <span class="bld">Aggapabbadvayādhika</span>nti aggapabbadvayato kesaggamattampi adhikaṃ. Yathāha ‘‘antamaso kesaggamattampi atikkāmeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 812). <span class="bld">Dakasuddhiṃ karontiyā</span>ti muttakaraṇaṭṭhāne dhovanaṃ karontiyā. Yathāha ‘‘udakasuddhikaṃ nāma muttakaraṇassa dhovanā vuccatī’’ti (pāci. 812).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2147"></a><span class="paranum">2147</span>. <span class="bld">‘‘Tīṇī’’</span>ti <a name="M2.0065"></a> iminā ekaṅguliyā pabbadvayassa pavesetvā dhovane dosābhāvaṃ dīpeti. <span class="bld">Dīghato</span>ti aṅguliyā dīghato. Tīṇi pabbāni gambhīrato muttakaraṇe pavesetvā udakasuddhiṃ ādiyantiyā pācittiyaṃ bhaveti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2148"></a><span class="paranum">2148</span>. Tisso, catasso vā aṅguliyo ekato katvā vitthārena pavesane ekapabbepi paviṭṭhe ‘‘dvaṅgulapabbaparama’’nti niyamitappamāṇātikkamato āha <span class="bld">‘‘ekapabbampi yā panā’’</span>ti. <span class="bld">Yā pana</span> bhikkhunī catunnaṃ vāpi aṅgulīnaṃ tissannaṃ vāpi aṅgulīnaṃ ekapabbampi vitthārato paveseti, tassā pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2149"></a><span class="paranum">2149</span>. <span class="bld">Itī</span>ti evaṃ. <span class="bld">Sabbappakārenā</span>ti gambhīrapavesanādinā sabbena pakārena. <span class="bld">Abhibyattataraṃ katvā</span>ti supākaṭataraṃ katvā. <span class="bld">Ayamattho</span>ti ‘‘ekissaṅguliyā tīṇī’’tiādinā vutto ayamattho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2150"></a><span class="paranum">2150</span>. Dvaṅgulapabbe doso natthīti yojanā. Udakasuddhipaccaye pana satipi phassasādiyane <a name="V2.0054"></a> yathāvuttaparicchede anāpatti. <span class="bld">Adhikampī</span>ti dvaṅgulapabbato adhikampi. Udakasuddhiṃ karontiyā doso natthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2151"></a><span class="paranum">2151</span>. Tathā udakasuddhiṃ karontīnaṃ ummattikādīnaṃ anāpatti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2152"></a><span class="paranum">2152</span>. <span class="bld">Bhuñjato pana bhikkhussā</span>ti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhuñjato bhikkhussa. Yathāha ‘‘bhuñjantassāti pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjantassā’’ti (pāci. 817). <span class="bld">Pānīyaṃ vā vidhūpanaṃ</span> <a name="M2.0066"></a> <span class="bld">vā</span>ti vakkhamānaṃ pānīyaṃ, bījanīyañca. <span class="bld">Upatiṭṭheyyā</span>ti ‘‘hatthapāse tiṭṭhatī’’ti (pāci. 817) vacanato ettha <span class="bld">upa</span>-saddo hatthapāsasaṅkhātaṃ samīpaṃ vadatīti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2153"></a><span class="paranum">2153</span>. Vatthakoṇādi yā kāci ‘‘bījanī’’ti vuccatīti yojanā, iminā ‘‘bījanikiccaṃ sampādessāmī’’ti adhiṭṭhāya gahitacīvarakoṇappakāraṃ yaṃ kiñci ‘‘bījanī’’ti vuccatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2154"></a><span class="paranum">2154</span>. ‘‘Atha kho sā bhikkhunī tassa bhikkhuno bhuñjantassa pānīyena ca vidhūpanena ca upatiṭṭhitvā accāvadati. Atha kho so bhikkhu taṃ bhikkhuniṃ apasādeti ‘mā, bhagini, evarūpaṃ akāsi, netaṃ kappatī’ti. ‘Pubbe maṃ tvaṃ evañca evañca karosi, idāni ettakaṃ na sahasī’ti pānīyathālakaṃ matthake āsumbhitvā vidhūpanena pahāraṃ adāsī’’ti (pāci. 815) imasmiṃ <span class="bld">vatthumhi</span> bhikkhūhi ārocite ‘‘kathañhi nāma, bhikkhave, bhikkhunī bhikkhussa pahāraṃ dassatī’’tiādīni (pāci. 815) vatvā ‘‘yā pana bhikkhunī bhikkhussa bhuñjantassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyya, pācittiya’’nti (pāci. 816) vuttattā pahārapaccayā nu khoti āsaṅkaṃ nivattetumāha <span class="bld">‘‘hatthapāse idha ṭhānapaccayāpatti dīpitā’’</span>ti. Ettha ca <span class="bld">āsumbhitvā</span>ti pātetvā. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. ‘‘Na, bhikkhave, bhikkhuniyā bhikkhussa pahāro dātabbo. Yā dadeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 420) <span class="bld">bhikkhunikkhandhake</span> <a name="V2.0055"></a> vuttaṃ gahetvā āha <span class="bld">‘‘pahārapaccayā vuttaṃ, khandhake dukkaṭaṃ visu’’</span>nti. Iminā vuttassevatthassa kāraṇaṃ dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2155"></a><span class="paranum">2155</span>. <span class="bld">Hatthapāsaṃ jahitvā</span>ti ettha ‘‘bhojanaṃ bhuñjato’’ti ca <span class="bld">khādanaṃ khādato</span>ti ettha ‘‘hatthapāse’’ti ca vattabbaṃ<a name="M2.0067"></a>. Bhojanaṃ bhuñjato hatthapāsaṃ jahitvā upatiṭṭhantiyā vā khādanaṃ khādato hatthapāse upatiṭṭhantiyā vā hoti āpatti dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2156"></a><span class="paranum">2156</span>. <span class="bld">Detī</span>ti pānīyaṃ vā sūpādiṃ vā ‘‘imaṃ pivatha, iminā bhuñjathā’’ti deti. Tālavaṇṭaṃ ‘‘iminā bījantā bhuñjathā’’ti deti. <span class="bld">Dāpetī</span>ti aññena ubhayampi dāpeti. <span class="bld">Idaṃ</span> sikkhāpadaṃ samuṭṭhānato eḷakalomena samaṃ matanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2157"></a><span class="paranum">2157</span>. <span class="bld">Viññatvā</span>ti sayaṃ viññatvā, aññāya vā viññāpetvā. ‘‘Viññatvā vā viññāpetvā vā’’ti (pāci. 821) hi sikkhāpadaṃ. <span class="bld">Āmakaṃ dhañña</span>nti apakkaṃ abhaṭṭhaṃ sāliādikaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ. Yathāha – ‘‘āmakadhaññaṃ nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsako’’ti (pāci. 822). <span class="bld">Koṭṭetvā</span>ti musalehi koṭṭetvā. Yadi paribhuñjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2158-60"></a><span class="paranum">2158-60</span>. ‘‘Bhuñjissāmīti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassāti idaṃ payogadukkaṭaṃ nāma, tasmā na kevalaṃ paṭiggahaṇeyeva dukkaṭaṃ hotī’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 822) <span class="bld">aṭṭhakathāgataṃ</span> vibhāgaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘na kevalaṃ tu dhaññāna’’</span>ntiādi. <span class="bld">Panā</span>ti api-saddatthe, sukkhāpanepīti attho. <span class="bld">Bhajjanatthāyā</span>ti ettha ‘‘vaddalidivase’’ti seso. ‘‘Kapallasajjane uddhanasajjane’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Dabbisajjane</span>ti kaṭacchusampādane. Tattha kapallake dhaññapakkhipaneti yojanā. ‘‘Ghaṭṭanakoṭṭane’’ti vattabbe gāthābandhavasena na-kāralopaṃ katvā <span class="bld">‘‘ghaṭṭakoṭṭane’’</span>ti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2161-3"></a><span class="paranum">2161-3</span>. Pamāṇa-saddassa <a name="M2.0068"></a> āvattaliṅgasaṅkhyattā āha <span class="bld">‘‘bhojanañceva viññattipamāṇa’’</span>nti<a name="V2.0056"></a>. <span class="bld">Āvattaliṅgasaṅkhyattaṃ</span> nāma niyataliṅgekattabahuttaṃ. Tathā hettha <span class="bld">pamāṇa</span>-saddo niyatanapuṃsakaliṅge niyatekattaṃ vuccati. <span class="bld">Ettha</span> imasmiṃ sikkhāpade bhojanañceva viññatti cāti idaṃ dvayaṃ <span class="bld">hi</span> yasmā pamāṇaṃ, tasmā sayaṃ viññatvā vā aññato bhajjanādīni kārāpetvā vā aññāya pana viññāpetvā sayaṃ bhajjanādīni katvā vā <span class="bld">yā pana</span> bhikkhunī ajjhoharati, tassā ajjhohārapayogesu pācittiyo siyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Mahāpaccariyaṃ</span> (pāci. aṭṭha. 823) vuttaṃ vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mātaraṃ vā’’</span>tiādi. <span class="bld">Mātaraṃ vāpi yācitvā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo atthantaravikappane. <span class="bld">Pi</span>-saddo sambhāvane. Mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññaṃ vā ñātakaṃ vā pavāritaṃ vā āmakadhaññaṃ yācitvā vā aññāya kārāpetvā vā yā paribhuñjati, tassā pācittīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2164"></a><span class="paranum">2164</span>. Aviññattiyā laddhaṃ sayaṃ vā bhajjanādīni katvā vā aññāya kārāpetvā vā yā paribhuñjati, tassā dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2165"></a><span class="paranum">2165</span>. Aññāya pana viññattiyā laddhaṃ tāya kārāpetvāpi sayaṃ katvā vā ajjhoharantiyā tathā āpatti dukkaṭanti yojanā. Idañca <span class="bld">mahāpaccariyā</span>gatanayaṃ gahetvā vuttaṃ. <span class="bld">Mahāaṭṭhakathāyaṃ</span> pana ‘‘aññāya viññattaṃ bhuñjantiyā dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 822) vuttattā viññattiyāpi aññāya laddhaṃ āmakaṃ dhaññaṃ tāya kārāpetvā vā sayaṃ katvā vā paribhuñjantassāpi dukkaṭameva vuttanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2166-7"></a><span class="paranum">2166-7</span>. <span class="bld">Sedakammādiatthāyā</span>ti <a name="M2.0069"></a> vātarogādinā āturānaṃ sedanādipaṭikāratthāya. Idha ‘‘aññātakaappavāritaṭṭhānepī’’ti seso. Bhikkhūnampi eseva nayo. Ṭhapetvā satta dhaññāni ñātakapavāritaṭṭhāne sesaviññattiyāpi anāpattīti ñātabbanti yojanā. <span class="bld">Sesaviññattiyā</span>ti muggamāsaalābukumbhaṇḍakādīnaṃ vuttadhaññāvasesānaṃ viññattiyā.</p>
- <p class="bodytext">Sāliādīnaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ dukkaṭassa vuttattā, anāmāsattā ca sabbena sabbaṃ na vaṭṭantīti dassetumāha <span class="bld">‘‘ñātakānampī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2168"></a><span class="paranum">2168</span>. <span class="bld">Laddha</span>nti <a name="V2.0057"></a> labbhamānaṃ. <span class="bld">Navakammesū</span>ti navakammatthāya, nimittatthe bhummaṃ. Ettha ‘‘sampaṭicchitu’’nti seso. ‘‘Aviññattiyā labbhamānaṃ pana navakammatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 823) <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2169"></a><span class="paranum">2169</span>. <span class="bld">Saṅkāra</span>nti kacavaraṃ. <span class="bld">Vighāsakaṃ vā</span>ti ucchiṭṭhakamacchakaṇṭakamaṃsaṭṭhicalakamukhadhovanādikaṃ yaṃ kiñci. <span class="bld">Chaḍḍeyya vā</span>ti ettha ‘‘saya’’nti seso ‘‘chaḍḍāpeyya parehī’’ti vakkhamānattā. Kuṭṭassa tiro <span class="bld">tirokuṭṭaṃ,</span> tasmiṃ, kuṭṭassa parabhāgeti attho. ‘‘Pākārepi ayaṃ nayo’’ti vakkhamānattā kuṭṭanti vā byatirittā bhitti gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2171"></a><span class="paranum">2171</span>. <span class="bld">Ekā</span>ti ettha āpattīti seso. ‘‘Tassā’’ti iminā sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2172"></a><span class="paranum">2172</span>. <span class="bld">Chaḍḍane</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo luttaniddiṭṭho. Dantakaṭṭhassa chaḍḍanepi bhikkhuniyā pācitti paridīpitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2173-4"></a><span class="paranum">2173-4</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti <a name="M2.0070"></a> vuttappakāresu sabbesu vikappesu. Anāpattivisayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘avalañjepī’’</span>tiādi. Avalañje ṭhāne anoloketvā chaḍḍentiyāpi vā valañje ṭhāne oloketvāpi vā pana chaḍḍentiyā anāpattīti yojanā. Chaḍḍanaṃ <span class="bld">kriyaṃ</span>. Anolokanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2175-6"></a><span class="paranum">2175-6</span>. Yā pana bhikkhunī khette vā nāḷikerādiārāme vā yattha katthaci ropime haritaṭṭhāne <span class="bld">tāni</span> vighāsuccārasaṅkāramuttasaṅkhātāni <span class="bld">cattāri vatthūni</span> sace sayaṃ chaḍḍeti vā, tathā pare chaḍḍāpeti vā, tassā bhikkhuniyā āpattivinicchayo <span class="bld">vuttanayo</span> ‘‘ekeka’’miccādinā yathāvuttapakāroti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2177-8"></a><span class="paranum">2177-8</span>. <span class="bld">Yā pana</span> bhikkhunī harite khette nisīditvā bhuñjamānā vā tathā harite <span class="bld">tattha</span> <a name="V2.0058"></a> khette ucchuādīni <span class="bld">khādanti</span> khādamānā gacchantī vā yadi ucchiṭṭhaṃ udakaṃ vā calakādiṃ vā chaḍḍeti, tassā pācittiyaṃ hotīti yojanā. <span class="bld">Calakaṃ</span> nāma vamikaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2179"></a><span class="paranum">2179</span>. <span class="bld">Tādise</span> harite ṭhāne antamaso matthakachinnaṃ nāḷikerampi jalaṃ pivitvā chaḍḍentiyā āpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2180"></a><span class="paranum">2180</span>. <span class="bld">Sabbesa</span>nti bhikkhubhikkhunīnaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2181"></a><span class="paranum">2181</span>. Lāyitampi khettaṃ puna rohaṇatthāya manussā rakkhanti ce, <span class="bld">tattha</span> tasmiṃ khette vighāsuccārādīni chaḍḍentiyā <span class="bld">assā</span> bhikkhuniyā <span class="bld">yathāvatthukameva hi</span> pācittiyamevāti <a name="M2.0071"></a> yojanā. <span class="bld">‘‘Assā yathāvatthuka’’</span>nti iminā bhikkhussa dukkaṭanti vuttameva hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2182"></a><span class="paranum">2182</span>. <span class="bld">Chaḍḍite khette</span>ti manussehi uddhaṭasasse khette. Yathāha – ‘‘manussesu sassaṃ uddharitvā gatesu chaḍḍitakhettaṃ nāma hoti, tattha vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 830). Evaṃ akatepi khette sāmike āpucchitvā kātuṃ vaṭṭati. Yathāha ‘‘sāmike apaloketvā chaḍḍetī’’ti (pāci. 832). Idha khettapālakā, ārāmādigopakā ca <span class="bld">sāmikā</span> eva. Saṅghassa khette, ārāme ca sace ‘‘tattha kacavaraṃ na chaḍḍetabba’’nti katikā natthi, bhikkhussa chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā, na bhikkhunīnaṃ. Tāsaṃ pana bhikkhusaṅghe vuttanayena na vaṭṭati, na tassa bhikkhussa, evaṃ santepi sāruppavasena kātabbanti. <span class="bld">Sabba</span>nti uccārādi catubbidhaṃ.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2183"></a><span class="paranum">2183</span>. Ettha ‘‘naccaṃ nāma yaṃ kiñci naccaṃ. Gītaṃ nāma yaṃ kiñci gītaṃ. Vāditaṃ nāma yaṃ kiñci vādita’’nti (pāci. 835) vacanato ‘‘yaṃ kiñcī’’ti seso. Yā pana bhikkhunī yaṃ kiñci naccaṃ vā yaṃ kiñci gītaṃ vā yaṃ kiñci vāditaṃ vā dassanatthāya gaccheyyāti yojanā. Tattha <span class="bld">yaṃ kiñci nacca</span>nti naṭādayo vā naccantu soṇḍā vā, antamaso morasukamakkaṭādayopi, sabbampetaṃ naccameva. <span class="bld">Yaṃ kiñci gīta</span>nti naṭādīnaṃ vā gītaṃ hotu ariyānaṃ parinibbānakāle ratanattayaguṇūpasaṃhitaṃ sādhukīḷitagītaṃ vā asaññatabhikkhūnaṃ <a name="V2.0059"></a> dhammabhāṇakagītaṃ vā, sabbampetaṃ gītameva. <span class="bld">Yaṃ kiñci vādita</span>nti ghanādivādanīyabhaṇḍavāditaṃ vā hotu kuṭabherivāditaṃ vā antamaso udarabherivāditampi<a name="M2.0072"></a>, sabbampetaṃ vāditameva. ‘‘Dassanasavanatthāyā’’ti vattabbe virūpekasesanayena <span class="bld">‘‘dassanatthāyā’’</span>ti vuttaṃ. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ yathāsakaṃ visayassa ālocanasabhāvatāya vā <span class="bld">‘‘dassanatthāya’’</span> icceva vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2184"></a><span class="paranum">2184</span>. Pubbapayogadukkaṭena saha pācittiyaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dassanatthāya naccassā’’</span>tiādi. <span class="bld">Gītassā</span>ti ettha ‘‘vāditassā’’ti pakaraṇato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2185"></a><span class="paranum">2185</span>. <span class="bld">Ekapayogenā</span>ti ekadisāvalokanapayogena. Teneva vakkhati ‘‘aññasmimpi…pe… siyu’’nti. <span class="bld">Passatī</span>ti ettha ‘‘nacca’’nti seso. <span class="bld">Tesa</span>nti yesaṃ naccaṃ passati. <span class="bld">Pi</span>-saddena vāditampi sampiṇḍeti. Yathāha ‘‘tesaṃyeva gītavāditaṃ suṇāti, ekameva pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 836).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2186"></a><span class="paranum">2186</span>. <span class="bld">Aññato</span>ti aññasmiṃ disābhāge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2187"></a><span class="paranum">2187</span>. ‘‘Visuṃ pācittiyo siyu’’nti idameva pakāsetumāha <span class="bld">‘‘payogagaṇanāyettha, āpattigaṇanā siyā’’</span>ti. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ nānādisābhāge. Naccagītavāditānaṃ dassanasavane <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘naccitu’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2188"></a><span class="paranum">2188</span>. ‘‘Nacca itī’’ti padacchedo, ‘‘naccāhī’’tipi pāṭho. <span class="bld">Upaṭṭhāna</span>nti bherisaddapūjaṃ. <span class="bld">Sampaṭicchitu</span>nti ‘‘sādhū’’ti adhivāsetuṃ. Imassa upalakkhaṇavasena vuttattā naccagītepi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2189-90"></a><span class="paranum">2189-90</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti naccanādīsu sabbattha. <span class="bld">Upaṭṭhānaṃ karomāti</span> tumhākaṃ cetiyassa naccādīhi upahāraṃ karomāti. <span class="bld">Upaṭṭhānaṃ pasatthanti</span> upaṭṭhānakaraṇaṃ nāma sundaranti.</p>
- <p class="bodytext">Yā <a name="M2.0073"></a> ārāmeyeva ca ṭhatvā passati vā suṇāti vāti yojanā, idha ‘‘antarārāme vā’’tiādi <a name="V2.0060"></a> seso. ‘‘Ārāme ṭhatvā antarārāme vā bahiārāme vā naccādīni passati vā suṇāti vā, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 837) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Ṭhatvā’’</span>ti vuttepi sabbesupi iriyāpathesu labbhati. <span class="bld">Ārāme ṭhatvā</span>ti na kevalaṃ ṭhatvāva, tato gantvāpi sabbiriyāpathehipi labhati. ‘‘Ārāme ṭhitā’’ti (pāci. 837) pana ārāmapariyāpannadassanatthaṃ vuttaṃ. Itarathā nisinnāpi na labheyyāti <span class="bld">gaṇṭhipadā</span>dīsu vuttaṃ. Bhikkhūnampi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2191"></a><span class="paranum">2191</span>. Yā attano ṭhitokāsaṃ āgantvā payojitaṃ passati vā suṇāti vāti yojanā. <span class="bld">Ṭhitokāsa</span>nti ettha gatinivattisāmaññena sayitanisinnampi gayhati. Tathārūpā hi kāraṇā gantvā passantiyā vāpīti yojanā. <span class="bld">Kāraṇaṃ</span> nāma salākabhattādikāraṇaṃ. Yathāha ‘‘sati karaṇīyeti salākabhattādīnaṃ vā atthāya aññena vā kenaci karaṇīyena gantvā gataṭṭhāne passati vā suṇāti vā, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 837).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2192"></a><span class="paranum">2192</span>. Maggaṃ gacchantī paṭipathe naccaṃ aṭṭhatvā passatīti evaṃ passantiyāpi ca tathā anāpattīti ajjhāhārayojanā. <span class="bld">Paṭipathe</span>ti gamanamaggābhimukhe. <span class="bld">Āpadāsupī</span>ti tādisena upaddavena upaddutā samajjaṭṭhānaṃ pavisati, evaṃ pavisitvā passantiyā vā suṇantiyā vā anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2193"></a><span class="paranum">2193</span>. <span class="bld">Idaṃ</span> sikkhāpadaṃ samuṭṭhānato eḷakalomasikkhāpadena <span class="bld">samaṃ mataṃ</span> ‘‘samāna’’nti viññātaṃ.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Lasuṇavaggo paṭhamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2194-5"></a><span class="paranum">2194-5</span>. <span class="bld">Idha</span> <a name="M2.0074"></a> imasmiṃ sāsane yā pana bhikkhunī rattandhakārasmiṃ appadīpe purisena saddhiṃ ekikā sace santiṭṭhati, tassā pācittiyaṃ vuttanti yojanā. <span class="bld">Rattandhakārasmi</span>nti rattiyaṃ. Rattipariyāyo hi <span class="bld">rattandhakāra</span>-saddo. Yathāha <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘rattandhakāreti oggate sūriye’’ti (pāci. 840). <span class="bld">Appadīpe</span>ti pajjotacandasūriyaaggīsu ekenāpi anobhāsite, iminā <a name="V2.0061"></a> rattikkhettaṃ dasseti. <span class="bld">‘‘Santiṭṭhatī’’</span>ti iminā gamananisinnasayanasaṅkhātaṃ iriyāpathattikañca upalakkhitanti daṭṭhabbaṃ. Vuttañhi vajirabuddhinā ‘‘santiṭṭheyyāti ettha ṭhānāpadesena catubbidhopi iriyāpatho saṅgahito, tasmā purisena saddhiṃ caṅkamanādīni karontiyāpi pācittiyañca upalabbhatī’’ti (vajira. ṭī. pācittiya 839 thokaṃ visadisaṃ). <span class="bld">Purisena saddhi</span>nti santiṭṭhituṃ, sallapituñca viññunā manussapurisena saddhiṃ.</p>
- <p class="bodytext">Rahassādavasena purisassa <span class="bld">hatthapāsaṃ</span> samāgantvā tena <span class="bld">saddhiṃ</span> sallapantiyā vā pācittiyaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2196-7"></a><span class="paranum">2196-7</span>. Yā pana bhikkhunī sace manussapurisassa hatthapāsaṃ vijahitvā santiṭṭhati vā sallapati vā, yakkhapetatiracchānagatānaṃ hatthapāsaṃ avijahitvā santiṭṭhati vā sallapati vā, tassā dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Viññu</span>ggahaṇena aviññū puriso anāpattiṃ na karotīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2198"></a><span class="paranum">2198</span>. <span class="bld">Aññavihitāyā</span>ti rahoassādato aññaṃ cintentiyā. Yathāha ‘‘rahoassādato aññavihitāva hutvā’’ti (pāci. aṭṭha. 841). Catutthena, chaṭṭhena ca samuṭṭhānena samuṭṭhānato <a name="M2.0075"></a> <span class="bld">theyyasatthasamuṭṭhānaṃ</span>. Santiṭṭhanasallapanavasena <span class="bld">kriyaṃ</span>. Saññāya vimokkho etasminti <span class="bld">saññāvimokkhakaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2199"></a><span class="paranum">2199</span>. <span class="bld">Paṭicchanne okāse</span>ti kuṭṭādīsu yena kenaci paṭicchanne okāse. <span class="bld">Idaṃ</span> vacanaṃ.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2200"></a><span class="paranum">2200</span>. Tatiye ‘‘ajjhokāse’’ti ca catutthe ‘‘rathikāya, byūhe, siṅghāṭake’’ti padāni ca vajjetvā avasesaṃ sandhāyāha ‘‘apubbaṃ natthi kiñcipī’’ti. Ettha ‘‘vattabba’’nti seso. Ettha <a name="V2.0062"></a> ca <span class="bld">rathikāyā</span>ti racchāya. <span class="bld">Byūhe</span>ti anibbiddharacchāya. <span class="bld">Siṅghāṭake</span>ti caccare okāse, tikoṇaṃ vā catukoṇaṃ vā maggasamodhānaṭṭhāneti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="centered">Tatiyacatutthāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2201-2"></a><span class="paranum">2201-2</span>. ‘‘Yā pana bhikkhunī purebhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā āsane nisīditvā sāmike anāpucchā pakkameyya, pācittiya’’nti (pāci. 855) vacanato yā pana bhikkhunī purebhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā chadananto āsane nisīditvā sāmike anāpucchā anovassakappadesaṃ atikkameti, <span class="bld">yā</span> ca ajjhokāse vā nisīditvā sace upacāraṃ atikkameti, tassā paṭhame pade dukkaṭaṃ hoti, dutiye pade pācitti pariyāputāti yojanā. <span class="bld">‘‘Āsane’’</span>ti iminā pallaṅkamābhujitvā nisīdanārahamāsanaṃ adhippetaṃ. Yathāha – ‘‘āsanaṃ nāma pallaṅkassa okāso vuccatī’’ti (pāci. 856). <span class="bld">Anovassappadesa</span>nti nibbakosabbhantaraṃ. Abbhokāse āpattikhettaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘upacārampi vā sace’’</span>ti. <span class="bld">Upacāra</span>nti dvādasahatthappamāṇaṃ <a name="M2.0076"></a> padesaṃ. Yathāha <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘upacāro dvādasahattho’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2203"></a><span class="paranum">2203</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘dukkaṭaṃ samudīrita’’nti idaṃ paccāmasati. Āpuṭṭhe anāpuṭṭhasaññāya āpuṭṭhe vicikicchato pakkamantiyā tathā dukkaṭanti yojanā. Ettha ca ‘‘bhikkhuniyā’’ti sambandhiniyā samānattā ‘‘vicikicchantiyā’’ti vattabbe liṅgavipallāsavasena <span class="bld">‘‘vicikicchato’’</span>ti vuttanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2204"></a><span class="paranum">2204</span>. <span class="bld">Gilānāyā</span>ti yā tādisena gelaññena āpucchituṃ na sakkoti. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti ghare aggi uṭṭhito hoti corā vā, evarūpe upaddave anāpucchā pakkamantiyā anāpatti.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2205-6"></a><span class="paranum">2205-6</span>. <span class="bld">‘‘Gacchantiyā vajantiyā’’</span>ti ca nisīdananipajjanāvasānadassanatthaṃ vuttaṃ. Pācittiyaṃ pana pacchābhattaṃ sāmike ‘‘idha nisīdāma vā sayāma vā’’ti anāpucchitvā nisinnanipannapaccayā <a name="V2.0063"></a> hotīti veditabbaṃ. Pacchābhattaṃ sāmike anāpucchā āsane <span class="bld">nisīditvā</span> gacchantiyā ekā pācitti hotīti yojanā. Esa nayo <span class="bld">‘‘nipajjitvā’’</span>tiādīsupi.</p>
- <p class="bodytext">Yathā pana tattha asaṃhārime anāpatti, evamidha dhuvapaññatte vā anāpattīti.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2207"></a><span class="paranum">2207</span>. <span class="bld">Tisamuṭṭhāna</span>nti sacittakehi tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhānato.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2208"></a><span class="paranum">2208</span>. Yā <a name="M2.0077"></a> pana bhikkhunī attānampi vā parampi vā nirayabrahmacariyehi abhisapeyya, tassā vācato vācato siyā pācittīti yojanā. Tattha <span class="bld">abhisapeyyā</span>ti sapathaṃ kareyya, ‘‘niraye nibbattāmi, avīcimhi nibbattāmī’’ti attānaṃ vā ‘‘niraye nibbattatu, avīcimhi nibbattatū’’ti paraṃ vā ‘‘gihinī homi, odātavatthā homī’’ti attānaṃ vā ‘‘gihinī hotu, odātavatthā hotū’’ti paraṃ vā abhisapeyyāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2210"></a><span class="paranum">2210</span>. Akkosati attānaṃ vā paraṃ vāti sambandho. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti upasampannāya upasampannasaññāvematikāanupasampannasaññāvasena. <span class="bld">Sesāyā</span>ti anupasampannāya. Anupasampannāya upasampannasaññā, vematikā, anupasampannasaññā akkosati, dukkaṭanti evaṃ <span class="bld">tikadukkaṭaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2211"></a><span class="paranum">2211</span>. Atthadhammānusāsaniṃ purakkhatvā vadantīnaṃ anāpattīti yojanā. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘atthapurekkhārāyāti aṭṭhakathaṃ kathentiyā. Dhammapurekkhārāyāti pāḷiṃ vācentiyā. Anusāsanipurekkhārāyāti ‘idānipi tvaṃ edisā, sādhu viramassu, no ce viramasi, addhā puna evarūpāni kammāni katvā niraye uppajjissasi, tiracchānayoniyā uppajjissasī’ti evaṃ anusāsaniyaṃ ṭhatvā vadantiyā anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 878).</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2212"></a><span class="paranum">2212</span>. <span class="bld">Vadhitvā</span>ti <a name="V2.0064"></a> satthādīhi paharitvā. <span class="bld">Vadhitvā vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘vadhitvā vadhitvā’’ti (pāci. 880) vuttaṃ āmeḍitaṃ sūceti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2213"></a><span class="paranum">2213</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti <a name="M2.0078"></a> imasmiṃ sikkhāpade. Kāyavācācittasamuṭṭhānaṃ <span class="bld">dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ</span> nāma, samanubhāsanasamuṭṭhānantipi etasseva nāmaṃ.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Andhakāravaggo dutiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2214"></a><span class="paranum">2214</span>. Yā pana bhikkhunī <span class="bld">naggā</span> anivatthā apārutā hutvā nahāyati, assā sabbapayoge dukkaṭaṃ. <span class="bld">Tassa</span> nahānassa <span class="bld">vosāne</span> pariyosāne sā bhikkhunī <span class="bld">jinavuttaṃ</span> jinena bhagavatā bhikkhunīnaṃ paññattaṃ <span class="bld">dosaṃ</span> pācittiyāpattiṃ <span class="bld">samupeti</span> āpajjatīti yojanā. <span class="bld">Bhikkhuni dosa</span>nti ettha gāthābandhavasena rasso kato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2215"></a><span class="paranum">2215</span>. <span class="bld">Acchinnacīvarā</span>ti acchinnaudakasāṭikacīvarā. <span class="bld">Naṭṭhacīvarā</span>ti corādīhi naṭṭhaudakasāṭikacīvarā. <span class="bld">Āpadāsu vā</span>ti ‘‘mahagghaṃ imaṃ disvā corāpi hareyyu’’nti evarūpāsu āpadāsu vā naggāya nahāyantiyā na doso.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2216"></a><span class="paranum">2216</span>. <span class="bld">Dutiye</span>ti ‘‘udakasāṭikaṃ pana bhikkhuniyā kārayamānāyā’’tiādisikkhāpade (pāci. 888).</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2217-8"></a><span class="paranum">2217-8</span>. <span class="bld">Dussibbitaṃ cīvara</span>nti asakkaccasibbitaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Visibbetvā</span>ti dussibbitaṃ puna sibbanatthāya sayaṃ vā vigatasibbanaṃ katvā. ‘‘Visibbāpetvā’’ti seso. Yathāha ‘‘visibbetvā vā visibbāpetvā vā’’ti (pāci. 893). <span class="bld">Anantarāyā</span>ti dasasu antarāyesu <a name="M2.0079"></a> aññatarantarāyarahitā. <span class="bld">Taṃ</span> visibbitaṃ, visibbāpitaṃ vā cīvaraṃ. ‘‘Anantarāyā taṃ <a name="V2.0065"></a> pacchā’’ti vattabbe gāthābandhavasena rasso kato. <span class="bld">Na sibbeyyā</span>ti etthāpi ‘‘na sibbāpeyyā’’ti seso. Yathāha ‘‘neva sibbeyya, na sibbāpanāya ussukkaṃ kareyyā’’ti (pāci. 893).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Catupañcāha</span>nti ettha ‘‘uttarichappañcavācāhi (pāci. 62-64), uttaridirattatiratta’’ntiādīsu (pāci. 51-52) viya appasaṅkhyāya bahusaṅkhyāyaṃ antogadhattepi ubhayavacanaṃ lokavohāravasena vacanasiliṭṭhatāyāti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Dhure</span>ti sibbanussāhe. <span class="bld">Nikkhittamatte</span>ti vissaṭṭhamatte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2219"></a><span class="paranum">2219</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti upasampannāya upasampannasaññā, vematikā, anupasampannasaññāti tīsu vāresu tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sesāyā</span>ti anupasampannāya. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti vārattaye dukkaṭattayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2220"></a><span class="paranum">2220</span>. <span class="bld">Ubhinna</span>nti upasampannānupasampannānaṃ. <span class="bld">Aññasmi</span>nti cīvarato aññasmiṃ. <span class="bld">Antarāyepi vā satī</span>ti rājacorādiantarāyānaṃ dasannaṃ aññatare sati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2221"></a><span class="paranum">2221</span>. <span class="bld">‘‘Dhuranikkhepanaṃ nāma, samuṭṭhānamidaṃ mata’’</span>nti idaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ‘‘dhuranikkhepasamuṭṭhāna’’nti (pāci. aṭṭha. 893) vuttameva gahetvā vuttaṃ, terasasu samuṭṭhānasīsesu ‘‘dhuranikkhepasamuṭṭhāna’’nti visuṃ samuṭṭhānasīsaṃ nāma natthi. <span class="bld">Mātikaṭṭhakathāya</span>ñca ‘‘samanubhāsanasamuṭṭhāna’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā, atthato samānaṃ) vuttaṃ, taṃ samuṭṭhānasīsesu antogadhameva. Tasmā ‘‘dhuranikkhepasamuṭṭhāna’’nti idaṃ samanubhāsanasamuṭṭhānasseva pariyāyoti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2222"></a><span class="paranum">2222</span>. Pañca <a name="M2.0080"></a> ahāni <span class="bld">pañcāhaṃ,</span> pañcāhameva <span class="bld">pañcāhikaṃ</span>. <span class="bld">‘‘Atikkameyyā’’</span>ti kiriyāya dvikammakattā <span class="bld">‘‘pañcāhika’’</span>nti ca <span class="bld">‘‘saṅghāṭicāra’’</span>nti ca upayogatthe eva upayogavacanaṃ. Saṅghaṭitaṭṭhena <span class="bld">saṅghāṭi,</span> iti vakkhamānānaṃ pañcannaṃ cīvarānamevādhivacanaṃ, saṅghāṭīnaṃ <a name="V2.0066"></a> cāro <span class="bld">saṅghāṭicāro,</span> paribhogavasena vā otāpanavasena vā parivattananti attho. ‘‘Pañcāhikaṃ saṅghāṭicāraṃ atikkameyyāti pañcamaṃ divasaṃ pañca cīvarāni neva nivāseti na pārupati na otāpeti pañcamaṃ divasaṃ atikkāmeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 899) vacanato pañcadivasabbhantare yaṃ kiñci akatvā atikkāmentiyā cīvaragaṇanāya pācitti hotīti dassetumāha <span class="bld">‘‘yātikkameyyā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2223"></a><span class="paranum">2223</span>. <span class="bld">Ticīvara</span>nti antaravāsakauttarāsaṅgasaṅghāṭisaṅkhātaṃ ticīvarañca. <span class="bld">Saṃkaccī</span>ti thanaveṭhanasaṅkhātaṃ cīvarañca. <span class="bld">Dakasāṭī</span>ti utunikāle nivāsetabbaudakasāṭicīvarañca. <span class="bld">Iti</span> ime pañca. <span class="bld">Pañca tū</span>ti pañca cīvarāni nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2224-5"></a><span class="paranum">2224-5</span>. <span class="bld">Tikapācittī</span>ti pañcāhātikkantasaññā, vematikā, anatikkantasaññāti vikappattaye pācittiyattayaṃ hoti. <span class="bld">Pañcāhānatikkante</span> atikkantasaññāvematikānaṃ vasena dvikadukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Pañcame divase’’</span>tiādi anāpattivārasandassanaṃ. <span class="bld">Nisevatī</span>ti nivāseti vā pārupati vā. <span class="bld">Otāpetī</span>ti ettha vā-saddo luttaniddiṭṭho, otāpeti vāti attho. <span class="bld">Āpadāsupī</span>ti mahagghaṃ cīvaraṃ, na sakkā hoti corabhayādīsu paribhuñjituṃ, evarūpe upaddave anāpatti.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2226"></a><span class="paranum">2226</span>. Aññissā <a name="M2.0081"></a> saṅkametabbacīvaraṃ anāpucchā gahetvā yā paribhuñjati, tassā pācittiyaṃ siyāti yojanā, <span class="bld">aññissā</span> upasampannāya santakaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ tassā avatvā ādāya puna tassā dātabbaṃ, adatvā <span class="bld">yā</span> bhikkhunī paṭisevati, tassā pācittiyaṃ hotīti attho. ‘‘Saṅkametabbacīvaraṃ saṅkamanīya’’nti pariyāyasaddā ete. Yathāha ‘‘cīvarasaṅkamanīyanti saṅkametabbacīvaraṃ, aññissā santakaṃ anāpucchā gahitaṃ puna paṭidātabbacīvaranti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 903).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2227"></a><span class="paranum">2227</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘upasampannāya upasampannasaññā…pe… vematikā <a name="V2.0067"></a> …pe… anupasampannasaññā cīvarasaṅkamanīyaṃ dhāreti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 905) evaṃ tikapācittiyaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Sesāyā</span>ti anupasampannāya. <span class="bld">‘‘Tikadukkaṭa’’</span>nti idañca vuttanayameva. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti sace apārutaṃ vā anivatthaṃ vā corā haranti, evarūpāsu āpadāsu vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2228"></a><span class="paranum">2228</span>. Etaṃ samuṭṭhānaṃ kathinena tulyanti yojanā. Gahaṇaṃ, paribhogo ca <span class="bld">kriyaṃ</span>. Anāpucchanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2229"></a><span class="paranum">2229</span>. <span class="bld">Labhitabbaṃ tu cīvara</span>nti labhitabbaṃ vikappanupagaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Nivāretī</span>ti yathā te dātukāmā na denti, evaṃ antarāyaṃ parakkamati. <span class="bld">Pācittiṃ paridīpaye</span>ti sace tassā vacanena te na denti, bhikkhuniyā pācittiyaṃ vadeyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2230"></a><span class="paranum">2230</span>. Ettha paṭhamaṃ ‘‘saṅghassā’’ti vuttattā <span class="bld">gaṇassā</span>ti dve tayova gahetabbā. <span class="bld">Lābhe</span>ti ettha ‘‘nivārite’’ti seso. Sace aññaṃ parikkhāraṃ nivāreti, tatheva dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Añña</span>nti vikappanupagacīvarato aññaṃ. <span class="bld">Parikkhāra</span>nti <a name="M2.0082"></a> yaṃ kiñci thālakādīnaṃ vā sappitelādīnaṃ vā aññataraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2231"></a><span class="paranum">2231</span>. <span class="bld">Ānisaṃsaṃ nidassetvā</span>ti ‘‘kittakaṃ agghanakaṃ dātukāmatthāti pucchati, ‘ettakaṃ nāmā’ti vadanti, ‘āgametha tāva, idāni vatthu mahagghaṃ, katipāhena kappāse āgate samagghaṃ bhavissatī’’ti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā. <span class="bld">Na dosatā</span>ti na doso, anāpattīti attho.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2232-3"></a><span class="paranum">2232-3</span>. <span class="bld">Dhammikaṃ</span> samaggena saṅghena sannipatitvā kariyamānaṃ cīvarānaṃ <span class="bld">vibhaṅgaṃ</span> bhājanaṃ <span class="bld">yā</span> bhikkhunī <span class="bld">paṭisedheyya</span> paṭibāheyya, <span class="bld">tassā</span> evaṃ paṭisedhentiyā pācittiyaṃ hotīti yojanā. Adhamme dhammasaññāya dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā. <span class="bld">Ubho vematikāya vā</span>ti ubhosu vematikāya. Gāthābandhavasena su-saddalopo. Dhammike adhammike cīvaravibhaṅge vematikāya paṭibāhantiyā <a name="V2.0068"></a> dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā. Yathāha ‘‘dhammike vematikā paṭibāhati, āpatti dukkaṭassa. Adhammike vematikā paṭibāhati, āpatti dukkaṭassā’’ti. <span class="bld">Ānisaṃsaṃ nidassetvā</span>ti ‘‘ekissā ekaṃ sāṭakaṃ nappahoti, āgametha tāva, katipāheneva uppajjissati, tato bhājessāmī’’ti (pāci. 914) evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2235-6"></a><span class="paranum">2235-6</span>. Nivāsanupagaṃ vā tathā pārupanupagaṃ vā kappabindukataṃ vā yaṃ kiñci cīvaraṃ pañca <span class="bld">sahadhammike</span> ca mātā<span class="bld">pitaropi</span> muñcitvā <span class="bld">aññassa yassa kassaci</span> gahaṭṭhassa vā paribbājakassa vā <a name="M2.0083"></a> yadi dadeyya, tassāpi pācittiyaṃ pariyāputanti yojanā. Ettha ca <span class="bld">‘‘pitaro’’</span>ti mātā ca pitā ca mātāpitaroti vattabbe virūpekasesavasena niddeso daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2237"></a><span class="paranum">2237</span>. <span class="bld">Ettha</span> imasmiṃ sikkhāpade tā pana pācittiyo cīvarānaṃ gaṇanāya vasena gaṇetabbāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2238"></a><span class="paranum">2238</span>. Tāva sampaṭicchito kālo etassāti <span class="bld">tāvakālikaṃ,</span> cīvaraṃ. ‘‘Aññassā’’ti pubbe vuttassa dūrattā punapi <span class="bld">‘‘aññesa’’</span>nti āha, soyevattho.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2239"></a><span class="paranum">2239</span>. Yā pana bhikkhunī ‘‘sace mayaṃ sakkoma, dassāma karissāmāti evaṃ vācā bhinnā hotī’’ti vuttāya dubbalāya cīvarapaccāsāya cīvarassa vibhaṅgaṃ nisedhetvā cīvare kālaṃ atikkameyya, assā <span class="bld">dosatā</span> pācittiyāpatti hotīti yojanā. <span class="bld">Cīvare kāla</span>nti ‘‘cīvarakālasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañcamāsā’’ti (pāci. 922) <span class="bld">padabhājane</span> vuttaṃ cīvarakālaṃ. <span class="bld">Atikkameyyā</span>ti ‘‘anatthate kathine vassānassa pacchimaṃ divasaṃ, atthate kathine kathinuddhāradivasaṃ atikkāmetī’’ti vuttavidhiṃ atikkāmeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2240"></a><span class="paranum">2240</span>. ‘‘Adubbalacīvare <a name="V2.0069"></a> dubbalacīvarasaññā, āpatti dukkaṭassā’’ti vacanato <span class="bld">sudubbalanti cetasā</span>ti ettha <span class="bld">su</span>-saddo padapūraṇe. <span class="bld">Ubhosū</span>ti dubbale, adubbale ca. <span class="bld">Kaṅkhitāya vā</span>ti vematikāya vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2241"></a><span class="paranum">2241</span>. <span class="bld">Ānisaṃsaṃ nidassetvā</span>ti ‘‘kiñcāpi ‘na mayaṃ ayye sakkomā’ti vadanti, idāni pana tesaṃ kappāso āgamissati, saddho pasanno puriso āgamissati<a name="M2.0084"></a>, addhā dassatī’’ti (pāci. aṭṭha. 921) evaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttanayena ānisaṃsaṃ dassetvā.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2242"></a><span class="paranum">2242</span>. <span class="bld">Dhammikaṃ kathinuddhāra</span>nti ‘‘dhammiko nāma kathinuddhāro samaggo bhikkhunisaṅgho sannipatitvā uddharatī’’ti (pāci. 929) vuttaṃ kathinuddhāraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2243"></a><span class="paranum">2243</span>. <span class="bld">Yassā</span>ti yassa kathinassa. <span class="bld">Atthāramūlako ānisaṃso</span> nāma ‘‘yo ca tattha cīvaruppādo, so nesaṃ bhavissatī’’ti (mahāva. 306) anuññāto tasmiṃ vihāre uppajjanakacīvaravatthānisaṃso. <span class="bld">Uddhāramūlako</span> nāma antarubbhāraṃ kārāpentehi upāsakehi diyyamānacīvaravatthānisaṃso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2245"></a><span class="paranum">2245</span>. <span class="bld">Samānisaṃsopī</span>ti atthāraānisaṃsena samānisaṃsopi ubbhāro. <span class="bld">Saddhāpālanakaāraṇā</span>ti pasādānurakkhanatthāya dātabboti yojanā. <span class="bld">Ānisaṃsaṃ nidassetvā</span>ti ‘‘bhikkhunisaṅgho jiṇṇacīvaro, kathinānisaṃsamūlako mahālābho’’ti evarūpaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2246"></a><span class="paranum">2246</span>. Samuṭṭhānādinā saddhiṃ <span class="bld">sesaṃ pana</span> vinicchayajātaṃ <span class="bld">asesena</span> sabbākārena <span class="bld">sattamena</span> sikkhāpadena <span class="bld">samaṃ mataṃ</span> ‘‘sadisa’’nti viññātaṃ. <span class="bld">Kiñcipi</span> appakampi <span class="bld">apubbaṃ</span> tattha vuttanayato aññaṃ natthīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Naggavaggo tatiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2247"></a><span class="paranum">2247</span>. ‘‘Yā <a name="M2.0085"></a><a name="V2.0070"></a> pana bhikkhuniyo dve ekamañce tuvaṭṭeyyuṃ, pācittiya’’nti (pāci. 933) paññattasikkhāpade vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ekāyā’’</span>tiādi. <span class="bld">Ekāyā</span>ti ekāya bhikkhuniyā. <span class="bld">Aparā</span>ti aññā upasampannā. <span class="bld">Nipajjeyyu</span>nti ettha ‘‘ekamañce’’ti seso. <span class="bld">Dve</span>ti dve bhikkhuniyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2248-9"></a><span class="paranum">2248-9</span>. <span class="bld">‘‘Ekāya cā’’</span>tiādi anāpattivāraniddeso. Ubho vāpi samaṃ nisīdantīti yojanā. <span class="bld">Eḷakenā</span>ti eḷakalomasikkhāpadena.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2250-1"></a><span class="paranum">2250-1</span>. <span class="bld">Pāvārakaṭasārādi</span>nti ettha bhummekavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Saṃhārimesū’’</span>ti iminā samānādhikaraṇattā bahuvacanappasaṅge vacanavipallāsenettha ekavacananiddesoti daṭṭhabbo. Pāvāro ca kaṭasāro ca te ādi yassāti viggaho, niddhāraṇe cetaṃ bhummaṃ. <span class="bld">Ekaka</span>nti niddhāritabbanidassanaṃ. Ekameva <span class="bld">ekakaṃ</span>. Saṃhārimesu pāvārādīsu aññataranti attho. <span class="bld">‘‘Pāvāro</span>ti kojavādayo’’ti vadanti. <span class="bld">Kaṭasāro</span>ti kaṭoyeva. <span class="bld">Ādi</span>-saddena attharitvā sayanārahaṃ sabbaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Tenevā</span>ti yaṃ atthataṃ, teneva. Pārupitvā sace yā pana dve saheva nipajjanti, tāsaṃ pācittiyaṃ siyāti yojanā. Ettha ca attharaṇapāvuraṇakicce ekasseva niddiṭṭhattā ekassa antassa attharaṇañca ekassa antassa pārupanañca viññāyati. Yathāha ‘‘saṃhārimānaṃ pāvārattharaṇakaṭasārakādīnaṃ ekaṃ antaṃ attharitvā ekaṃ pārupitvā tuvaṭṭentīnametaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 937).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ekasmiṃ</span> ekattharaṇe vā ekapāvuraṇe vā nipajjane sati tāsaṃ dvinnaṃ bhikkhunīnaṃ dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Dvikadukkaṭaṃ vutta</span>nti <a name="M2.0086"></a> ‘‘nānattharaṇapāvuraṇe ekattharaṇapāvuraṇasaññā…pe… vematikā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 939) vuttaṃ dukkaṭadvayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2252"></a><span class="paranum">2252</span>. <span class="bld">Vavatthānaṃ nidassetvā</span>ti majjhe kāsāvaṃ vā kattarayaṭṭhiṃ vā antamaso kāyabandhanampi <a name="V2.0071"></a> ṭhapetvā nipajjanti, anāpattīti attho. <span class="bld">Sesaṃ</span> samuṭṭhānādividhānaṃ. <span class="bld">Ādinā</span>ti imasmiṃyeva vagge paṭhamasikkhāpadena. <span class="bld">Tulya</span>nti samānaṃ.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2253"></a><span class="paranum">2253</span>. <span class="bld">Aññissā</span> bhikkhuniyā. <span class="bld">Aphāsukāraṇā</span>ti aphāsukaraṇahetu. <span class="bld">Anāpucchā</span>ti anāpucchitvā. Tassā purato ca caṅkamanādayo yadi kareyya, evaṃ karontiyā pācittiyāpatti hotīti yojanā. <span class="bld">Caṅkamanādayo</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti uddisati vā uddisāpeti vā sajjhāyaṃ vā karotī’’ti (pāci. 943) <span class="bld">padabhājane</span> vuttānaṃ saṅgaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2254"></a><span class="paranum">2254</span>. <span class="bld">Nivattanānaṃ gaṇanāyā</span>ti caṅkamantiyā caṅkamassa ubhayakoṭiṃ patvā nivattantiyā nivattanagaṇanāya. <span class="bld">Payogatoyevā</span>ti payogagaṇanāyeva, iriyāpathaparivattanagaṇanāyevāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Dosā</span>ti pācittiyāpattiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2255"></a><span class="paranum">2255</span>. <span class="bld">Padānaṃ gaṇanāvasā</span>ti ettha ādi-saddo luttaniddiṭṭho. Yathāha ‘‘padādigaṇanāyā’’ti (pāci. aṭṭha. 943). <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti upasampannāya upasampannasaññā, vematikā, anupasampannasaññāti vikappattayassa vasena pācittiyattayaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sesāyā</span>ti anupasampannāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2256"></a><span class="paranum">2256</span>. <span class="bld">Na</span> <a name="M2.0087"></a> <span class="bld">ca aphāsukāmāyā</span>ti āpucchitvā <span class="bld">tassā</span> bhikkhuniyā purato caṅkamanādīni karontiyā anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2257"></a><span class="paranum">2257</span>. <span class="bld">Kriyākriya</span>nti caṅkamanādikaraṇaṃ kiriyaṃ. Āpucchāya akaraṇaṃ akiriyaṃ. <span class="bld">Pāpamānasa</span>nti akusalacittaṃ.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2258-9"></a><span class="paranum">2258-9</span>. <span class="bld">Anantarāyā</span>ti vakkhamānesu rājantarāyādīsu dasasu antarāyesu aññatararahitā <a name="V2.0072"></a> bhikkhunī. <span class="bld">Dukkhita</span>nti gilānaṃ. Yathāha ‘‘dukkhitā nāma gilānā vuccatī’’ti (pāci. 948). <span class="bld">Sahajīvini</span>nti saddhivihāriniṃ. Yathāha ‘‘sahajīvinī nāma saddhivihārinī vuccatī’’ti. <span class="bld">Aññāya vā nupaṭṭhāpeyyā</span>ti aññāya bhikkhuniyā, sikkhamānāya, sāmaṇeriyā vā gihiniyā vā upaṭṭhānaṃ na kārāpeyya. <span class="bld">Nupaṭṭheyya sayampi vā</span>ti yā upaṭṭhānaṃ na kareyya. <span class="bld">Dhure nikkhittamatte vā</span>ti ‘‘neva upaṭṭhessāmi, na upaṭṭhāpanāya ussukkaṃ karissāmī’’ti dhure ussāhe nikkhittamatteyeva. <span class="bld">Tassā</span>ti upajjhāyāya.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Antevāsiniyā vāpī</span>ti pabbajjāupasampadādhammanissayavasena catubbidhāsu antevāsinīsu aññatarāya. <span class="bld">Itarāyā</span>ti anupasampannāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2260"></a><span class="paranum">2260</span>. <span class="bld">Gilānāyā</span>ti sayaṃ gilānāya. ‘‘Gavesitvā alabhantiyā’’ti padacchedo, aññaṃ upaṭṭhāyikaṃ pariyesitvā alabhamānāyāti attho. ‘‘Āpadāsu ummattikādīna’’nti padacchedo. Gāthābandhavasena vaṇṇalopopi daṭṭhabbo. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti tathārūpe upaddave sati. <span class="bld">Dhuranikkhepanodaya</span>nti <a name="M2.0088"></a> dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ. Yadettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2261-2"></a><span class="paranum">2261-2</span>. Puggalikassa attāyattaparāyattavasena aniyamitattā <span class="bld">‘‘saka’’</span>nti iminā niyameti. <span class="bld">Sakaṃ puggalika</span>nti attano puggalikaṃ. <span class="bld">Datvā</span>ti ettha ‘‘bhikkhuniyā’’ti seso. <span class="bld">Sakavāṭa</span>nti parivattakadvārakavāṭasahitaṃ. <span class="bld">Upassaya</span>nti gehaṃ. <span class="bld">Dvārādīsū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena gabbhapamukhānaṃ saṅgaho, niddhāraṇe cetaṃ bhummaṃ. <span class="bld">Bahūnipī</span>ti niddhāretabbanidassanaṃ. Bahūnipi dvārāni vā bahū gabbhe vā bahūni pamukhāni vā. <span class="bld">Ta</span>nti yassā upassayo dinno, taṃ bhikkhuniṃ. <span class="bld">Nikkaḍḍhantiyā</span>ti atikkāmentiyā. <span class="bld">Tassā</span>ti yā nikkaḍḍhati, tassā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2263"></a><span class="paranum">2263</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti nikkaḍḍhane. <span class="bld">Eseva nayo</span>ti ‘‘payogagaṇanāya āpattī’’ti dassitanayo. Ettha <span class="bld">payogo</span> nāma āṇāpanaṃ, iminā ‘‘ekāyāṇattiyā anekesu dvāresu atikkāmitesupi ekāva āpatti hotī’’ti evamādikaṃ aṭṭhakathāgatavinicchayaṃ (pāci. aṭṭha. 943, 952 atthato samānaṃ) saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2264"></a><span class="paranum">2264</span>. Tesu <a name="V2.0073"></a> vinicchayesu ekaṃ vinicchayavisesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ettakāva imaṃ dvārā’’</span>tiādi. Dvāragaṇanāya āpattiyo <span class="bld">dvāragaṇanāpattiyo</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2265"></a><span class="paranum">2265</span>. <span class="bld">Akavāṭamhā</span>ti akavāṭabandhato upassayā nikkaḍḍhantiyā dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Sesāyā</span>ti anupasampannāya. <span class="bld">Tikadukkaṭa</span>nti anupasampannāya upasampannasaññāya, vematikāya, anupasampannasaññāya ca vasena tikadukkaṭaṃ. <span class="bld">Ubhinna</span>nti upasampannānupasampannānaṃ. <span class="bld">Parikkhāresū</span>ti pattacīvarādīsu parikkhāresu<a name="M2.0089"></a>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu payogesu, nikkaḍḍhiyamānesu, nikkaḍḍhāpiyamānesu cāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2266"></a><span class="paranum">2266</span>. <span class="bld">Ettha</span> imasmiṃ sikkhāpade <span class="bld">samuṭṭhānādi</span>vinicchayena saha <span class="bld">sesaṃ</span> vinicchayajātaṃ <span class="bld">asesena</span> sabbappakārena saṅghikā vihārasmā nikkaḍḍhanasikkhāpadena <span class="bld">samaṃ mataṃ</span> ‘‘sadisa’’nti sallakkhitanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2267"></a><span class="paranum">2267</span>. <span class="bld">Chaṭṭhe</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī saṃsaṭṭhā vihareyya gahapatinā vā gahapatiputtena vā’’tiādimātikāya (pāci. 956) niddiṭṭhe chaṭṭhasikkhāpade. <span class="bld">Idha vattabba</span>nti imasmiṃ vinayavinicchaye kathetabbaṃ. <span class="bld">Ariṭṭhassa sikkhāpadenā</span>ti ariṭṭhasikkhāpadena. <span class="bld">Vinicchayo</span>ti samuṭṭhānādiko.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2268"></a><span class="paranum">2268</span>. <span class="bld">Sāsaṅkasammate</span>ti ettha ‘‘sappaṭibhaye’’ti seso. Ubhayampi heṭṭhā vuttatthameva. <span class="bld">Antoraṭṭhe</span>ti yassa vijite viharati, tasseva raṭṭhe. Sāsaṅkasammate sappaṭibhaye antoraṭṭhe satthena vinā cārikaṃ carantiyā bhikkhuniyā āpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2269"></a><span class="paranum">2269</span>. Evaṃ carantiyā sagāmakaṭṭhāne gāmantarappavese ca agāmake araññe addhayojane ca vinayaññunā bhikkhunā <span class="bld">pācittiyanayo</span> pācittiyāpattividhānakkamo ñeyyo ñātabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2270"></a><span class="paranum">2270</span>. Saha <a name="V2.0074"></a> satthena carantiyā na dosoti yojanā. Khemaṭṭhāne carantiyā, āpadāsu vā carantiyā na dosoti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2271"></a><span class="paranum">2271</span>. <span class="bld">Aṭṭhame</span> <a name="M2.0090"></a> <span class="bld">navame vāpī</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī tiroraṭṭhe’’tiādike (pāci. 966) aṭṭhamasikkhāpade ca ‘‘yā pana bhikkhunī antovassaṃ cārikaṃ careyya, pācittiya’’nti (pāci. 970) vuttanavamasikkhāpade ca. <span class="bld">Anuttānaṃ na vijjati,</span> sabbaṃ uttānameva, tasmā ettha mayā na vicārīyatīti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamanavamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2272"></a><span class="paranum">2272</span>. ‘‘Yā pana bhikkhunī vassaṃvutthā cārikaṃ na pakkameyya antamaso chappañcayojanānipi, pācittiya’’nti (pāci. 974) vuttasikkhāpade vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pācittī’’</span>tiādi. Ahaṃ <span class="bld">na gamissāmi</span> na pakkamissāmīti <span class="bld">dhuranikkhepe</span> kate pācittīti yojanā. <span class="bld">Tathā</span>ti pācitti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2273"></a><span class="paranum">2273</span>. Vassaṃvutthāya pavāretvā antamaso pañca yojanāni gantuṃ vaṭṭati. Ettha <span class="bld">api</span>-saddassa sambhāvanatthataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘chasū’’</span>tiādi. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ anāpattivāre <span class="bld">chasu</span> yojanesu yadatthi vattabbaṃ, taṃ kinnu nāma siyā, natthi kiñci vattabbanti attho. Pavāretvā cha yojanāni gacchantiyā anāpattibhāvo avuttasiddhovāti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2274"></a><span class="paranum">2274</span>. <span class="bld">Tīṇi</span> yojanāni. <span class="bld">Tenevā</span>ti yena gatā, teneva maggena. <span class="bld">Aññena maggenā</span>ti gatamaggato aññena pathena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2275"></a><span class="paranum">2275</span>. <span class="bld">Dasavidhe antarāyasmiṃ satī</span>ti vakkhamānesu antarāyesu aññatarasmiṃ sati. Tassā anāpattīti yojanā. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti aṭṭādikāraṇena kenaci palibuddhādibhāvasaṅkhātāsu āpadāsu. <span class="bld">Gilānāyā</span>ti sayaṃ gilānāya. <span class="bld">Dutiyāya</span> bhikkhuniyā alābhe vā apakkamantiyā anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2276"></a><span class="paranum">2276</span>. Rājā <a name="M2.0091"></a><a name="V2.0075"></a> ca corā ca amanussā ca aggi ca toyañca vāḷā ca sarīsapā cāti viggaho. <span class="bld">Manusso</span>ti ettha gāthābandhavasena pubbapadalopo ‘‘lābūni sīdantī’’tiādīsu (jā. 1.1.77) viya. Jīvitañca brahmacariyā ca jīvitabrahmacariyanti samāhāradvande samāso, tassa <span class="bld">jīvitabrahmacariyassa</span>. Antarāyā eva <span class="bld">antarāyikā</span>. Etesaṃ dasannaṃ aññatarasmiṃ apakkamantiyā anāpatti. Yathāha ‘‘antarāyeti dasavidhe antarāye. ‘Paraṃ gacchissāmī’ti nikkhantā, nadipūro pana āgato, corā vā magge honti, megho vā uṭṭhāti, nivattituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 976).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2277"></a><span class="paranum">2277</span>. Apakkamanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>. Anādariyena āpajjanato āha <span class="bld">‘‘dukkhavedana’’</span>nti.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Tuvaṭṭavaggo catuttho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2278-80"></a><span class="paranum">2278-80</span>. <span class="bld">Rājāgāra</span>nti rañño kīḷanagharaṃ. <span class="bld">Cittāgāra</span>nti kīḷanacittasālaṃ. <span class="bld">Ārāma</span>nti kīḷanaupavanaṃ. <span class="bld">Kīḷuyyāna</span>nti kīḷanatthāya kataṃ uyyānaṃ. <span class="bld">Kīḷāvāpi</span>nti ettha kiñcāpi <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (pāci. 979) pokkharaṇī vuttā, sā pana sabbajalāsayānaṃ kīḷāya katānaṃ upalakkhaṇavasena vuttāti āha ‘‘kīḷāvāpi’’nti, kīḷanatthāya katavāpinti attho. <span class="bld">‘‘Nānākāra’’</span>nti idaṃ yathāvuttapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Sabbasaṅgāhikavasena <span class="bld">‘‘tānī’’</span>ti vuttaṃ. Nānākāraṃ rājāgāraṃ cittāgāraṃ ārāmaṃ kīḷuyyānaṃ vā kīḷāvāpiṃ <span class="bld">daṭṭhuṃ gacchantīnaṃ tāni</span> sabbāni ekato daṭṭhuṃ gacchantīnaṃ <span class="bld">tāsaṃ</span> bhikkhunīnaṃ pade pade dukkaṭaṃ muninā niddiṭṭhanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pañcapī</span>ti <a name="M2.0092"></a> rājāgārādīni pañcapi. Ekāyeva pācitti āpatti paridīpitāti yojanā. <span class="bld">Taṃ taṃ</span> disābhāgaṃ gantvā passanti ce, pāṭekkāpattiyo payogagaṇanāya siyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2281"></a><span class="paranum">2281</span>. Gamanabāhullena āpattibāhullaṃ pakāsetvā gīvāparivattanasaṅkhātena payogabāhullenāpi <a name="V2.0076"></a> āpattibāhullaṃ pakāsetumāha <span class="bld">‘‘payogabahutāyāpi, pācittibahutā siyā’’</span>ti. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti yattha bhikkhuniyā pācittiyaṃ vuttaṃ, tattha sabbattha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2282"></a><span class="paranum">2282</span>. ‘‘Avasesopi anāpattī’’ti padacchedo. Anāpatti ca kathāmaggo ca <span class="bld">anāpattikathāmaggo,</span> tesaṃ vinicchayo <span class="bld">anāpattikathāmaggavinicchayo,</span> ‘‘anāpatti ārāme ṭhitā passatī’’tiādiko (pāci. 981) anāpattivinicchayo ca <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gato (pāci. aṭṭha. 981) avasesavinicchayo cāti attho. <span class="bld">‘‘Ārāme ṭhitā’’</span>ti etena ajjhārāme rājāgārādīni karonti, tāni passantiyā anāpattīti ayamanāpattivāro dassito. Eteneva antoārāme tattha tattha gantvā naccādīni viya rājāgārādīnipi passituṃ labhatītipi siddhaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘piṇḍapātādīnaṃ atthāya gacchantiyā magge honti, tāni passati, anāpatti. Rañño santikaṃ kenaci karaṇīyena gantvā passati, anāpatti. Kenaci upaddutā pavisitvā passati, anāpattī’’ti ete anāpattivārā saṅgahitā. <span class="bld">Naccadassana…pe… sahā</span>ti samuṭṭhānādinā vinicchayena saha naccadassanasikkhāpadasadisova.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2283"></a><span class="paranum">2283</span>. Mānato <a name="M2.0093"></a> pamāṇato atītā apetā <span class="bld">mānātītā,</span> āsandī, taṃ. Vāḷehi upeto <span class="bld">vāḷūpeto,</span> pallaṅko, taṃ. ‘‘Āsandī nāma atikkantappamāṇā vuccatī’’ti vacanato heṭṭhā aṭṭaniyā vaḍḍhakihatthato uccatarapādo āyāmacaturasso mañcapīṭhaviseso āsandī nāma samacaturassānaṃ atikkantappamāṇānampi anuññātattā. ‘‘Pallaṅko nāma āharimehi vāḷehi kato’’ti (pāci. 984) vacanato pamāṇayuttopi evarūpo na vaṭṭati. Āharitvā yathānurūpaṭṭhāne ṭhapetabbavāḷarūpāni <span class="bld">āharimavāḷā</span> nāma, saṃharimavāḷarūpayuttoti vuttaṃ hoti. Mānātītaṃ āsandiṃ vā vāḷūpetaṃ pallaṅkaṃ vā <span class="bld">sevantīnaṃ</span> abhinisīdantīnaṃ, abhinipajjantīnañca <span class="bld">yāsaṃ</span> bhikkhunīnaṃ satthā pācittiyāpattiṃ āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2284"></a><span class="paranum">2284</span>. Tāsaṃ nisīdanassāpi nipajjanassāpi payogabāhullavasena pācittiyānaṃ gaṇanā hoti iti evaṃ niddiṭṭhā <span class="bld">evaṃ</span> ayaṃ gaṇanā <span class="bld">accantayasena</span> anantaparivārena bhagavatā vuttāti <a name="V2.0077"></a> yojanā. Ettha ca <span class="bld">icceva</span>nti nipātasamudāyo, <span class="bld">iti</span>-saddo nidassane, <span class="bld">evaṃ</span>-saddo idamatthe daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2285"></a><span class="paranum">2285</span>. <span class="bld">Pāde āsandiyā chetvā</span>ti āsandiyā pāde pamāṇato adhikaṭṭhānachindanena chetvā. Pallaṅkassa pāde vāḷakā <span class="bld">pallaṅkavāḷakā,</span> te <span class="bld">hitvā</span> apanetvā, <span class="bld">anāpattī</span>ti sevantīnaṃ anāpatti.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2286-7"></a><span class="paranum">2286-7</span>. <span class="bld">Channa</span>nti khomādīnaṃ channaṃ, niddhāraṇe sāmivacanaṃ. <span class="bld">Aññataraṃ sutta</span>nti niddhāritabbanidassanaṃ. <span class="bld">Hatthā</span>ti hatthena, karaṇatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ. <span class="bld">Añcita</span>nti hatthāyāmena ākaḍḍhitaṃ<a name="M2.0094"></a>. <span class="bld">Tasmi</span>nti tasmiṃ añchite suttappadese. <span class="bld">Takkamhī</span>ti kantanasūcimhi. <span class="bld">Veṭhite</span>ti paliveṭhite.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Suttakantanato sabbapubbapayogesū</span>ti suttakantanato pubbesu kappāsavicinanādisabbapayogesu. <span class="bld">Hatthavārato</span>ti hatthavāragaṇanāya. Yathāha ‘‘kappāsavicinanaṃ ādiṃ katvā sabbapubbapayogesu hatthavāragaṇanāya dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 988).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2288"></a><span class="paranum">2288</span>. <span class="bld">Kantitaṃ sutta</span>nti paṭhamameva kantitaṃ dasikasuttādiṃ. <span class="bld">Puna kantantiyā</span>ti koṭiyā koṭiṃ saṅghāṭetvā puna kantantiyā.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2289"></a><span class="paranum">2289</span>. Taṇḍulānaṃ koṭṭanaṃ tu ādiṃ katvā gihīnaṃ <span class="bld">veyyāvaccaṃ</span> karontiyā sabbapubbapayogesu dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2290"></a><span class="paranum">2290</span>. <span class="bld">Yāguādisu</span> nipphādetabbesu tadādhārāni <span class="bld">bhājanāni</span> gaṇetvāva pācittiṃ paridīpaye, khajjakādīsu rūpānaṃ gaṇanāya pācittiṃ paridīpayeti yojanā. <span class="bld">Yāguādisū</span>ti ettha <a name="V2.0078"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena bhattasūpādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Khajjakādīsū</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena macchamaṃsādiuttaribhaṅgānaṃ saṅgaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2291"></a><span class="paranum">2291</span>. ‘‘Sacepi mātāpitaro āgacchanti, yaṃkiñci bījaniṃ vā sammajjanidaṇḍaṃ vā kārāpetvā veyyāvaccakaraṭṭhāne ṭhapetvāva yaṃ kiñci pacituṃ vaṭṭatī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāgataṃ</span> vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sace’’</span>tiādi. <span class="bld">Sace</span>ti ettha ‘‘mātāpitaro āgacchantī’’ti seso. Attano evamāgatānaṃ mātāpitūnampi <a name="M2.0095"></a> kiñci kammaṃ akāretvā kiñci kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Api</span>-saddo sambhāvane, tena aññesaṃ kathāyeva natthīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2292-3"></a><span class="paranum">2292-3</span>. Saṅghassa yāgupāne veyyāvaccaṃ karontiyā anāpattīti yojanā. <span class="bld">‘‘Saṅghabhattepī’’</span>tiādīsupi eseva nayo. Attano veyyāvaccakarassa vāti sambandho. Yathāha ‘‘yāgupāneti manussehi saṅghassatthāya kariyamāne yāgupāne vā saṅghabhatte vā tesaṃ sahāyikabhāvena yaṃ kiñci pacantiyā anāpatti. Cetiyapūjāya sahāyikā hutvā gandhamālādīni pūjeti, vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 993).</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2294"></a><span class="paranum">2294</span>. ‘‘Yā pana bhikkhunī ‘ehāyye imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasamehī’ti vuccamānā ‘sādhū’ti paṭissuṇitvā sā pacchā anantarāyikinī neva vūpasameyya na vūpasamāya ussukkaṃ kareyya, pācittiya’’nti (pāci. 995) sikkhāpadassa vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pācitti dhuranikkhepe’’</span>tiādi. <span class="bld">Dhuranikkhepe</span>ti na dāni taṃ vūpasamessāmi, aññāhi vā na vūpasamāpessāmī’’ti evaṃ dhurassa ussāhassa nikkhepe pācittīti yojanā. Cīvarasibbane yathā pañcāhaparihāro labbhati, idha pana tathā ekāhampi parihāro na labbhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2295"></a><span class="paranum">2295</span>. <span class="bld">Sesa</span>nti ‘‘dhuraṃ nikkhipitvā pacchā vinicchinantī āpattiṃ āpajjitvāva vinicchinātī’’tiādikaṃ vinicchayajātaṃ. Tattha cīvarasibbane vuttanayeneva veditabbanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2296-7"></a><span class="paranum">2296-7</span>. <span class="bld">Yā</span> <a name="M2.0096"></a><a name="V2.0079"></a> <span class="bld">pana</span> bhikkhunī gihīnaṃ vā sahadhammike ṭhapetvā <span class="bld">aññesaṃ</span> paribbājakaparibbājikānaṃ vā dantaponodakaṃ vinā aññaṃ yaṃ kiñci <span class="bld">ajjhoharaṇīyaṃ</span> khādanīyaṃ, bhojanīyaṃ vā kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā dadāti, tassā pācittiyaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2298-9"></a><span class="paranum">2298-9</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sikkhāpade muninā dantakaṭṭhodake dukkaṭaṃ vuttanti yojanā. <span class="bld">Yā</span> pana bhikkhunī kāyādīhi sayaṃ <span class="bld">na deti</span> aññena <span class="bld">dāpeti,</span> tassā ca kāyādīhi adatvā bhūmiyaṃ <span class="bld">nikkhipitvā</span> dentiyāpi yā bāhiralepaṃ vā deti, tassāpi ummattikāya ca <span class="bld">na doso</span> anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2300-1"></a><span class="paranum">2300-1</span>. <span class="bld">Āvasathacīvara</span>nti ‘‘utuniyo bhikkhuniyo paribhuñjantū’’ti dinnaṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Yā</span> bhikkhunī yaṃ ‘‘āvasathacīvara’’nti niyamitaṃ cīvaraṃ, <span class="bld">taṃ</span> catutthe divase dhovitvā antamaso utuniyā sāmaṇerāya vā adatvā sace paribhuñjeyya, tassā pācittiyaṃ vuttanti yojanā. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ siyā</span>ti ‘‘anissajjite anissajjitasaññā…pe… vematikā…pe… nissajjitasaññā paribhuñjati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 1006) vuttaṃ pācittiyaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2302-3"></a><span class="paranum">2302-3</span>. <span class="bld">Tasmiṃ</span> cīvare nissajjite anissajjitasaññāya vā vematikāya vā <span class="bld">tassā</span> bhikkhuniyā dvikadukkaṭaṃ vuttanti yojanā. Aññāsaṃ utunīnaṃ abhāve adatvāpi paribhuñjantiyā anāpatti. <span class="bld">Puna pariyaye</span>ti puna utunivāre yathākālaṃ paribhuñjantiyā anāpatti. Acchinnacīvarādīnañca anāpattīti yojanā. <span class="bld">Pariyaye</span>ti gāthābandhavasena rassattaṃ<a name="M2.0097"></a>. <span class="bld">Acchinnacīvarādīna</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena naṭṭhacīvarādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Āpadāsupī</span>ti mahagghacīvaraṃ sarīrato mocetvā suppaṭisāmitampi corā haranti, evarūpāsu āpadāsu paribhuñjantiyā anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2304"></a><span class="paranum">2304</span>. <span class="bld">Sakavāṭakaṃ</span> <a name="V2.0080"></a> <span class="bld">vihāra</span>nti kavāṭabandhavihāraṃ, dvārakavāṭayuttaṃ suguttasenāsananti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Rakkhanatthāya adatvā</span>ti ‘‘imaṃ jaggeyyāsī’’ti evaṃ anāpucchitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2305-6"></a><span class="paranum">2305-6</span>. ‘‘Hoti pācittiyaṃ tassā, cārikaṃ pakkamantiyā’’ti vuttameva pakāsetumāha <span class="bld">‘‘attano gāmato’’</span>tiādi. <span class="bld">Attano gāmato</span>ti attano vasanakagāmato. <span class="bld">Tathā itarassā</span>ti aparikkhittassa vihārassa parikkhepaṃ upacāraṃ. <span class="bld">Ta</span>ntiādipadattaye bhummatthe upayogavacanaṃ veditabbaṃ. Parikkhittassa vihārassa parikkhepe paṭhamena padena samatikkante dukkaṭaṃ, tathā <span class="bld">itarassa</span> aparikkhittassa vihārassa tasmiṃ upacāre atikkante dukkaṭaṃ. Dutiyena padena parikkhepe, upacāre samatikkantamatte pācittīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2307"></a><span class="paranum">2307</span>. <span class="bld">Akavāṭabandhanasmiṃ</span> kavāṭabandharahite vihāre tathā anissajjantiyā dukkaṭaṃ paridīpitaṃ. <span class="bld">Jaggikaṃ alabhantiyā</span>ti ettha ‘‘pariyesitvā’’ti seso. <span class="bld">Jaggika</span>nti vihārapaṭijaggikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2308"></a><span class="paranum">2308</span>. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti raṭṭhe bhijjante āvāse chaḍḍetvā gacchanti, evarūpāsu āpadāsu. <span class="bld">Gilānāyā</span>ti vacībhedaṃ kātuṃ asamatthāyāti.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2309-10"></a><span class="paranum">2309-10</span>. Hatthī <a name="M2.0098"></a> ca asso ca ratho ca <span class="bld">hatthiassarathā,</span> te ādi yesaṃ te <span class="bld">hatthiassarathādayo,</span> tehi. <span class="bld">Ādi</span>-saddena dhanu tharūti padadvayaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Saṃyutta</span>nti yathāvuttehi hatthiassādipadehi saṃyojitaṃ, ‘‘hatthīnaṃ sippaṃ hatthisippa’’ntiādinā katasamāsanti attho, ‘‘hatthisippaṃ assasippaṃ rathasippaṃ dhanusippaṃ tharusippa’’nti evaṃ vuttaṃ yaṃ kiñci sippanti vuttaṃ hoti. Hatthisikkhādisippaṃ sandīpako gantho vaccavācakānaṃ abhedopacārena evaṃ vuttoti gahetabbaṃ. Teneva vakkhati ‘‘padādīnaṃ vasenidhā’’ti. <span class="bld">Parūpaghātakaṃ mantāgadayogappabhedakaṃ kiñcī</span>ti paresaṃ antarāyakaraṃ khilanavasīkaraṇasosāpanādibhedaṃ āthabbaṇamantañca visayogādippabhedakañca yaṃ kiñci sippanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <a name="V2.0081"></a> ca <span class="bld">khilanamanto</span> nāma dārusārakhilaṃ mantetvā pathaviyaṃ pavesetvā māraṇamanto. <span class="bld">Vasīkaraṇamanto</span> nāma paraṃ attano vase vattāpanakamanto. <span class="bld">Sosāpanakamanto</span> nāma parasarīraṃ rasādidhātukkhayena sukkhabhāvaṃ pāpanakamanto. <span class="bld">Ādi</span>-saddena videssanādimantānaṃ saṅgaho. <span class="bld">Videssanaṃ</span> nāma mittānaṃ aññamaññassa veribhāvāpādanaṃ. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane yā bhikkhunī hatthi…pe… kiñci yassa kassaci santike padādīnaṃ vasena <span class="bld">pariyāpuṇeyya</span> adhīyeyya ce, tassā pācittiyaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2311"></a><span class="paranum">2311</span>. <span class="bld">Lekhe</span>ti likhitasippe. <span class="bld">Dhāraṇāya cā</span>ti dhāraṇasatthe, yasmiṃ vuttanayena paṭipajjantā bahūnipi ganthāni dhārenti. <span class="bld">Guttiyā</span>ti attano vā paresaṃ vā guttatthāya. <span class="bld">Parittesu ca sabbesū</span>ti yakkhaparittacoravāḷādisabbesu parittesu ca.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2312"></a><span class="paranum">2312</span>. <span class="bld">Dasame</span>ti <a name="M2.0099"></a> ‘‘yā pana bhikkhunī tiracchānavijjaṃ vāceyya, pācittiya’’nti (pāci. 1018) samuddiṭṭhe dasamasikkhāpade. <span class="bld">Idaṃ</span> dasamasikkhāpadaṃ.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Cittāgāravaggo pañcamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2313"></a><span class="paranum">2313</span>. <span class="bld">Sabhikkhukaṃ ārāma</span>nti yattha bhikkhū rukkhamūlepi vasanti, taṃ padesaṃ. <span class="bld">Jānitvā</span>ti ‘‘sabhikkhuka’’nti jānitvā. <span class="bld">Yaṃ kiñcī</span>ti bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā ārāmikaṃ vā yaṃ kiñci.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2314-5"></a><span class="paranum">2314-5</span>. ‘‘Sabhikkhuko nāma ārāmo yattha bhikkhū rukkhamūlepi vasantī’’ti (pāci. 1025) vacanato āha <span class="bld">‘‘sace antamaso’’</span>tiādi. Yā pana bhikkhunī antamaso rukkhamūlassapi anāpucchā sace parikkhepaṃ atikkāmeti, tassā paṭhame pāde dukkaṭaṃ, aparikkhitte tassa vihārassa upacārokkame vāpi bhikkhuniyā dukkaṭaṃ, dutiye pāde atikkāmite pācitti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2316"></a><span class="paranum">2316</span>. <span class="bld">Abhikkhuke</span> <a name="V2.0082"></a> ārāme sabhikkhūti saññāya <span class="bld">ubhosupi</span> sabhikkhukābhikkhukesu ārāmesu <span class="bld">jātakaṅkhāya</span> sañjātavicikicchāya, vematikāyāti attho. Tassā āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2317"></a><span class="paranum">2317</span>. Sīsānulokikā yā bhikkhunī gacchati, tassā ca anāpatti pakāsitāti yojanā. Evamuparipi. <span class="bld">Tā</span> bhikkhuniyo yattha <span class="bld">sannipatitā</span> honti, tāsaṃ santikaṃ ‘‘gacchāmī’’ti <span class="bld">gacchati</span>. Yathāha ‘‘yattha bhikkhuniyo paṭhamataraṃ <a name="M2.0100"></a> pavisitvā sajjhāyaṃ vā cetiyavandanādīni vā karonti, tattha tāsaṃ santikaṃ gacchāmīti gantuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 1027).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2318"></a><span class="paranum">2318</span>. <span class="bld">‘‘Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā’’</span>ti vacaneneva abhikkhukaṃ ārāmaṃ kiñci anāpucchā pavisantiyā anāpattīti dīpitaṃ hoti. Ārāmamajjhato vā maggo hoti, tena gacchantiyāpi. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti yena kenaci upaddutā hoti, evarūpāsu āpadāsu pavisantiyā.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2320"></a><span class="paranum">2320</span>. <span class="bld">Akkoseyyā</span>ti dasannaṃ akkosavatthūnaṃ aññatarena sammukhā, parammukhā vā akkoseyya vā. <span class="bld">Paribhāseyya vā</span>ti bhaya’massa upadaṃseyya vā. <span class="bld">Tikapācittiya</span>nti ‘‘upasampanne upasampannasaññā…pe… vematikā…pe… anupasampannasaññā akkosati vā paribhāsati vā, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 1031) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sese</span>ti anupasampanne. Tikadukkaṭaṃ tassā hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2321"></a><span class="paranum">2321</span>. <span class="bld">‘‘Purakkhatvā’’</span>tiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ ‘‘abhisapeyyā’’ti (pāci. 875) vuttasikkhāpade vuttanayameva.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2322-3"></a><span class="paranum">2322-3</span>. <span class="bld">Saṅgha</span>nti bhikkhunisaṅghaṃ. <span class="bld">Paribhāseyyā</span>ti ‘‘bālā etā, abyattā etā, netā jānanti kammaṃ vā kammadosaṃ vā kammavipattiṃ vā kammasampattiṃ vā’’ti (pāci. 1035) āgatanayena <a name="V2.0083"></a> paribhāseyyāti attho. <span class="bld">Itarāyā</span>ti ettha upayogatthe karaṇavacanaṃ. Ekaṃ bhikkhuniṃ vā sambahulā bhikkhuniyo <a name="M2.0101"></a> vā tatheva itaraṃ anupasampannaṃ vā paribhāsantiyā tassā dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2324-6"></a><span class="paranum">2324-6</span>. Yā nimantanapavāraṇā ubhopi <span class="bld">gaṇabhojanasikkhāpade</span> (pāci. 217-219), <span class="bld">pavāraṇasikkhāpade</span> (pāci. 238-239) ca vuttalakkhaṇā, tāhi ubhohi nimantanapavāraṇāhi yā ca bhikkhunī sace nimantitāpi vā pavāritāpi vā bhaveyya, sā purebhattaṃ yāguñca yāmakālikādi<span class="bld">kālikattayañca</span> ṭhapetvā yaṃ kiñci <span class="bld">āmisaṃ</span> yāvakālikaṃ ajjhoharaṇatthāya paṭiggaṇhāti ce, tassā gahaṇe dukkaṭaṃ siyā, ajjhohāravasena <span class="bld">ettha</span> imasmiṃ sikkhāpade pācitti paridīpitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">nimantitā</span> nāma ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantitā’’ti <span class="bld">gaṇabhojanasikkhāpade</span> vuttalakkhaṇā. <span class="bld">Pavāraṇā</span> ca ‘‘pavārito nāma asanaṃ paññāyati, bhojanaṃ paññāyati, hatthapāse ṭhito abhiharati, paṭikkhepo paññāyatī’’ti <span class="bld">pavāraṇasikkhāpade</span> vuttalakkhaṇāti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2327"></a><span class="paranum">2327</span>. <span class="bld">Kālikāni ca tīṇevā</span>ti yāmakālikādīni tīṇi kālikāni eva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2328-9"></a><span class="paranum">2328-9</span>. Nimantitapavāritānaṃ dvinnaṃ sādhāraṇāpattiṃ dassetvā anāpattiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘nimantitā’’</span>tiādi. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane <span class="bld">yā pana</span> bhikkhunī nimantitā appavāritā sace yāguṃ pivati, <span class="bld">vaṭṭati</span> anāpattīti attho. <span class="bld">Sāmikassā</span>ti yena nimantitā, tassa nimantanasāmikasseva. <span class="bld">Aññabhojana</span>nti <a name="M2.0102"></a> yena nimantitā, tato aññassa bhojanaṃ. Sace sā bhuñjati, tathā vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kālikāni ca tīṇevā</span>ti yāmakālikādīni tīṇi kālikāneva. <span class="bld">Paccaye satī</span>ti pipāsādipaccaye sati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2330"></a><span class="paranum">2330</span>. Imassa <a name="V2.0084"></a> sikkhāpadassa idaṃ samuṭṭhānaṃ addhānena tulyanti yojanā. Pavāritāya, appavāritāya vā nimantitāya vasena kiriyākiriyataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘nimantitā’’</span>tiādi. Nimantitā pana sāmikaṃ anāpucchā bhuñjati ce, tassā vasena <span class="bld">idaṃ</span> sikkhāpadaṃ kiriyākiriyaṃ hoti. Ettha bhuñjanaṃ <span class="bld">kriyaṃ</span>. Sāmikassa anāpucchanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2331"></a><span class="paranum">2331</span>. <span class="bld">‘‘Kappiyaṃ kārāpetvā’’</span>tiādiṃ pavāritameva sandhāyāha. Yā yadi paribhuñjati, tassā ca pācitti siyā kiriyato hotīti yojanā. <span class="bld">Siyā</span>ti avassaṃ. <span class="bld">Pavāraṇasikkhāpade</span> vuttanayena kappiyaṃ kāretvā vā akārāpetvā vā paribhuñjantiyā tassā paribhogeneva iminā sikkhāpadena avassaṃ āpatti hotīti attho.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2332"></a><span class="paranum">2332</span>. ‘‘Yā pana bhikkhunī kulamaccharinī assa, pācittiya’’nti (pāci. 1043) imasmiṃ sikkhāpade vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘bhikkhunīna’’</span>ntiādi. Kulasantike bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ vadantiyā pācittīti sambandho, kulassa santike ‘‘bhikkhuniyo dussīlā pāpadhammā’’ti bhikkhunīnaṃ avaṇṇaṃ bhāsantiyāti attho. <span class="bld">Kulassāvaṇṇanaṃ vāpī</span>ti ‘‘taṃ kulaṃ assaddhaṃ appasanna’’nti bhikkhunīnaṃ santike kulassa avaṇṇaṃ aguṇaṃ vadantiyā pācittīti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2333"></a><span class="paranum">2333</span>. <span class="bld">Santaṃ</span> <a name="M2.0103"></a> <span class="bld">bhāsantiyā dosa</span>nti amaccharāyitvā kulassa vā bhikkhunīnaṃ vā santaṃ dosaṃ ādīnavaṃ kathentiyā.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2334-5"></a><span class="paranum">2334-5</span>. <span class="bld">Ovādadāyako</span>ti aṭṭhahi garudhammehi ovādaṃ dento. <span class="bld">Vassaṃ upagacchantiyā</span>ti vassaṃ vasantiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2336"></a><span class="paranum">2336</span>. <span class="bld">Bhikkhū</span>ti ovādadāyakā bhikkhū.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2338"></a><span class="paranum">2338</span>. Yā <a name="V2.0085"></a> sā bhikkhunī <span class="bld">vassaṃ vutthā</span> purimaṃ vā pacchimaṃ vā temāsaṃ vutthā <span class="bld">tato</span> anantaraṃ <span class="bld">ubhatosaṅghe</span> bhikkhunisaṅghe ca bhikkhusaṅghe ca ‘‘nāhaṃ pavāressāmī’’ti dhuraṃ nikkhipati ceti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2341"></a><span class="paranum">2341</span>. <span class="bld">Ovādādīnamatthāyā</span>ti aṭṭhagarudhammassavanādīnamatthāya. <span class="bld">Ādi</span>-saddena uposathapucchanapavāraṇānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2342"></a><span class="paranum">2342</span>. Ovādādīnamatthāya agamanena <span class="bld">akriyaṃ. Kāyika</span>nti kāyakammaṃ.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2343"></a><span class="paranum">2343</span>. ‘‘Anvaddhamāsaṃ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā uposathapucchanañca ovādūpasaṅkamanañca, taṃ atikkāmentiyā pācittiya’’nti (pāci. 1059) imasmiṃ sikkhāpade vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘na yācissāmī’’</span>tiādi. Taṃ uttānatthameva.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2346-7"></a><span class="paranum">2346-7</span>. <span class="bld">Pasākho</span> <a name="M2.0104"></a> nāma nābhiyā heṭṭhā, jāṇumaṇḍalānaṃ upari padeso. Tathā hi yasmā rukkhassa sākhā viya ubho ūrū pabhijjitvā gatā, tasmā so pasākhoti vuccati, tasmiṃ pasākhe. <span class="bld">Sañjāta</span>nti uṭṭhitaṃ. <span class="bld">Gaṇḍa</span>nti yaṃ kiñci gaṇḍaṃ. <span class="bld">Rudhita</span>nti yaṃ kiñci vaṇaṃ. <span class="bld">Saṅghaṃ vā</span>ti bhikkhunisaṅghaṃ vā. <span class="bld">Gaṇaṃ vā</span>ti sambahulā bhikkhuniyo vā. <span class="bld">Ekenā</span>ti ettha ‘‘purisenā’’ti seso, sahatthe idaṃ karaṇavacanaṃ. Yathāha ‘‘purisena saddhiṃ ekenekā’’ti. <span class="bld">Puriso</span>ti ca manussapurisova gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dhovā</span>ti ettha ādi-atthe vattamānena <span class="bld">iti</span>-saddena ‘‘ālimpāpeyya vā bandhāpeyya vā mocāpeyya vā’’ti (pāci. 1063) sikkhāpadāgatānaṃ itaresaṃ tiṇṇaṃ saṅgaṇhanato ‘‘ālimpa <a name="V2.0086"></a> bandha mocehī’’ti āṇattittayaṃ saṅgahitaṃ. Teneva vakkhati ‘‘dukkaṭāniccha pācittiyo cha cā’’ti.</p>
- <p class="bodytext">Yā pana bhikkhunī pasākhe jātaṃ gaṇḍaṃ vā rudhitaṃ vā saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā anāpucchitvā <span class="bld">ekena</span> purisena ekikā ‘‘bhinda phālehi dhova ālimpa bandha mocehī’’ti <span class="bld">sabbāni</span> kātabbāni āṇāpeti, tassā cha dukkaṭāni, <span class="bld">katesu</span> bhindanādīsu chasu kiccesu tassā cha pācittiyo hontīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2348-9"></a><span class="paranum">2348-9</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti gaṇḍe vā vaṇe vā. ‘‘Yaṃ kātabbaṃ atthi, taṃ sabbaṃ tvaṃ karohi’’iti sace evaṃ yā āṇāpetīti yojanā. Tassā ekāya āṇāpana<span class="bld">vācāya</span> cha dukkaṭāni ca pācittiyacchakkañceti dvādasāpattiyo siyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2351"></a><span class="paranum">2351</span>. <span class="bld">Āpucchitvā</span> <a name="M2.0105"></a> <span class="bld">vā</span>ti saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā āpucchitvā. <span class="bld">Dutiya</span>nti dutiyikaṃ. Viññuṃ dutiyaṃ gahetvāpi vāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Ārāmavaggo chaṭṭho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2353"></a><span class="paranum">2353</span>. ‘‘Gaṇapariyesanādismi’’nti vattabbe chandānurakkhanatthaṃ niggahitāgamo. <span class="bld">Gabbhini</span>nti āpannasattaṃ, kucchipaviṭṭhasattanti attho. <span class="bld">Vuṭṭhāpentiyā</span>ti upasampādentiyā. <span class="bld">Kammavācāhī</span>ti dvīhi kammavācāhi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2354-5"></a><span class="paranum">2354-5</span>. <span class="bld">Kammavācāya osāne</span>ti tatiyakammavācāya pariyosāne, <span class="bld">yya</span>kārappatteti attho. <span class="bld">Gabbhinisaññāya na ca gabbhiniyā</span>ti agabbhiniyā gabbhinisaññāya ca. <span class="bld">Ubho sañjātakaṅkhāyā</span>ti ubhosu samuppannasaṃsayāya, gabbhiniyā, agabbhiniyā ca vematikāyāti attho. Gāthābandhavasenettha <span class="bld">su</span>-saddalopo. Tathā vuṭṭhāpentiyā upajjhāyāya āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā. <span class="bld">Ācariniyā tassā</span>ti upajjhāyā gabbhiniṃ vuṭṭhāpeti, tassā kammavācaṃ sāventiyā <a name="V2.0087"></a> ācariniyā ca. <span class="bld">Gaṇassā</span>ti upajjhāyācarinīhi aññassa bhikkhunigaṇassa ca. Tathā dukkaṭaṃ dīpitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2356"></a><span class="paranum">2356</span>. ‘‘Dvīsu agabbhinisaññāyā’’ti padacchedo. <span class="bld">Dvīsū</span>ti gabbhiniyā, agabbhiniyā ca.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2357"></a><span class="paranum">2357</span>. <span class="bld">Dutiye</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī pāyantiṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1073) sikkhāpade. Imasmiṃ sikkhāpade pāyantī <a name="M2.0106"></a> nāma mātā vā hoti dhāti vāti ayaṃ viseso.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2358"></a><span class="paranum">2358</span>. Yā pana bhikkhunī dve vassāni chasu dhammesu <span class="bld">asikkhitasikkhaṃ</span> sikkhamānaṃ sace vuṭṭhāpeyya, pācitti siyāti yojanā. Tattha <span class="bld">dve vassānī</span>ti pavāraṇavasena dve saṃvaccharāni. <span class="bld">Chasu dhammesū</span>ti pāṇātipātāveramaṇiādīsu vikālabhojanāveramaṇipariyosānesu chasu dhammesu. <span class="bld">Asikkhitasikkha</span>nti ‘‘pāṇātipātāveramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmī’’tiādinā (pāci. 1079) nayena anādinnasikkhāpadaṃ vā evaṃ samādiyitvāpi kupitasikkhaṃ vā. <span class="bld">Sikkhamānaṃ</span> tesu chasu dhammesu sikkhanato vā te vā sikkhāsaṅkhāte dhamme mānanato evaṃ laddhanāmaṃ anupasampannaṃ. <span class="bld">Vuṭṭhāpeyyā</span>ti upasampādeyya. <span class="bld">Āpatti siyā</span>ti paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva kammavācāpariyosāne pācitti āpatti siyā, pācitti hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2359"></a><span class="paranum">2359</span>. ‘‘Dhammakamme dhammakammasaññā vuṭṭhāpeti, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme vematikā vuṭṭhāpeti, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme adhammakammasaññā vuṭṭhāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti evaṃ <span class="bld">dhammakamme satthunā tikapācittiyaṃ vuttaṃ</span>. ‘‘Adhammakamme dhammakammasaññā, āpatti dukkaṭassa. Adhammakamme vematikā āpatti dukkaṭassa. Adhammakamme adhammakammasaññā vuṭṭhāpeti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 1082) evaṃ <span class="bld">adhamme pana kammasmiṃ satthunā tikadukkaṭaṃ dīpitaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2360"></a><span class="paranum">2360</span>. <span class="bld">Akhaṇḍato</span> <a name="V2.0088"></a> khaṇḍaṃ akatvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2361"></a><span class="paranum">2361</span>. Sace <a name="M2.0107"></a> upasampadāpekkhā pabbajjāya saṭṭhivassāpi hoti, tassā imā cha sikkhāyo dve vassāni avītikkamanīyā padātabbā, imā adatvā <span class="bld">na kāraye</span> neva vuṭṭhāpeyyāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2362"></a><span class="paranum">2362</span>. <span class="bld">Catutthe natthi vattabba</span>nti vakkhamānavisesato aññaṃ vattabbaṃ natthīti yathāvuttanayamevāti adhippāyo. <span class="bld">‘‘Idhā’’</span>tiādinā imasmiṃ sikkhāpade labbhamānavisesaṃ dasseti. Idha imasmiṃ sikkhāpade saṅghena sammataṃ taṃ sikkhamānaṃ <span class="bld">vuṭṭhāpentiyā</span> bhikkhuniyā anāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2363"></a><span class="paranum">2363</span>. Dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhāya sikkhamānāya bhikkhunisaṅghena upasampadato paṭhamaṃ ñattidutiyāya kammavācāya yā vuṭṭhānasammuti dātabbā hoti, sā vuṭṭhānasammuti <span class="bld">sace paṭhamaṃ adinnā hoti. Tattha</span> tasmiṃ upasampadamāḷakepi padātabbāyevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2364"></a><span class="paranum">2364</span>. <span class="bld">Tatiyañcā</span>ti tatiyasikkhāpadañca. <span class="bld">Catutthañcā</span>ti idaṃ catutthasikkhāpadañca. <span class="bld">Paṭhamena samaṃ ñeyya</span>nti paṭhamena sikkhāpadena samuṭṭhānādinā vinicchayena samānanti ñātabbaṃ. <span class="bld">Catutthaṃ</span> pana sikkhāpadaṃ vuṭṭhāpanasammutiṃ adāpetvā vuṭṭhāpanavasena <span class="bld">kriyākriyaṃ</span> hoti.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2365"></a><span class="paranum">2365</span>. <span class="bld">Gihigata</span>nti purisantaragataṃ, purisasamāgamappattanti attho. Paripuṇṇadvādasavassā <span class="bld">paripuṇṇā</span> uttarapadalopena. Kiñcāpi na dosoti yojanā. <span class="bld">Vuṭṭhāpentiyā</span>ti upajjhāyā hutvā upasampādentiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2366"></a><span class="paranum">2366</span>. <span class="bld">Sesa</span>nti <a name="M2.0108"></a><a name="V2.0089"></a> vuttaṃ. <span class="bld">Asesena</span> sabbaso.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2368"></a><span class="paranum">2368</span>. <span class="bld">Dukkhitaṃ sahajīvini</span>nti ettha ‘‘sikkhāpada’’nti seso. Tuvaṭṭakavaggasmiṃ ‘‘dukkhitaṃ sahajīvini’’nti imehi padehi yuttaṃ <span class="bld">yaṃ</span> sikkhāpadaṃ vuttaṃ, <span class="bld">tena</span> sikkhāpadena aṭṭhamaṃ samaṃ ñeyyaṃ, <span class="bld">na visesatā</span> viseso natthīti yojanā. <span class="bld">Aṭṭhama</span>nti ‘‘yā pana bhikkhunī sahajīviniṃ vuṭṭhāpetvā dve vassāni neva anuggaṇheyya na anuggaṇhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1108) vuttasikkhāpadaṃ. Tattha <span class="bld">sahajīvini</span>nti saddhivihāriniṃ. <span class="bld">Neva anuggaṇheyyā</span>ti sayaṃ uddesādīhi nānuggaṇheyya. <span class="bld">Na anuggaṇhāpeyyā</span>ti ‘‘imissā ayye uddesādīni dehī’’ti evaṃ na aññāya anuggaṇhāpeyya. <span class="bld">Pācittiya</span>nti dhure nikkhittamatte pācittiyaṃ.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2369"></a><span class="paranum">2369</span>. <span class="bld">Yā kāci</span> bhikkhunī vuṭṭhāpitapavattiniṃ dve vassāni nānubandheyya ce, tassā pācitti <span class="bld">pariyāputā</span> kathitāti yojanā. Vuṭṭhāpetīti <span class="bld">vuṭṭhāpitā,</span> pavatteti susikkhāpetīti pavattinī, vuṭṭhāpitā ca sā pavattinī cāti <span class="bld">vuṭṭhāpitapavattinī,</span> upajjhāyāyetaṃ adhivacanaṃ, taṃ, upajjhāyaṃ. <span class="bld">Nānubandheyyā</span>ti cuṇṇena, mattikāya, dantakaṭṭhena, mukhodakenāti evaṃ tena tena karaṇīyena upaṭṭhaheyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2370"></a><span class="paranum">2370</span>. ‘‘Dve vassāni ahaṃ nānubandhissāmī’’ti dhuraṃ nikkhipati ce, evaṃ dhure nikkhittamattasmiṃ pana tassā pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2371"></a><span class="paranum">2371</span>. Yā <a name="M2.0109"></a> pana bhikkhunī upajjhāyaṃ bālaṃ vā alajjiṃ vā nānubandhati, tassā, gilānāya vā āpadāsu vā ummattikāya vā nānubandhantiyā na dosoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2372"></a><span class="paranum">2372</span>. Anupaṭṭhānena hotīti āha <span class="bld">‘‘akriyaṃ vutta’’</span>nti.</p>
- <p class="centered">Navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2373-5"></a><span class="paranum">2373-5</span>. Yā <a name="V2.0090"></a> kāci bhikkhunī <span class="bld">sahajīviniṃ</span> saddhivihāriniṃ <span class="bld">vuṭṭhāpetvā</span> upasampādetvā taṃ gahetvā antamaso chappañcayojanānipi <span class="bld">na gaccheyya na caññaṃ āṇāpeyya</span> ‘‘imaṃ, ayye, gahetvā gacchā’’ti aññañca na niyojeyya ce, <span class="bld">dhure nikkhittamattasmiṃ</span> ‘‘na dāni gacchissāmi, aññañca gahetvā gantuṃ na niyojessāmī’’ti ussāhe vissaṭṭhamatte tassā pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Antarāyasmiṃ sati vā dutiyaṃ alabhantiyā vā āpadāsu vā gilānāya vā ummattikāya vā na dosoti yojanā.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Gabbhinivaggo sattamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2376"></a><span class="paranum">2376</span>. <span class="bld">Gihigatehi tīhevā</span>ti anantare gabbhinivagge gihigatapadayuttehi pañcamachaṭṭhasattamehi tīheva sikkhāpadehi. <span class="bld">Sadisānī</span>ti idha vīsativassavacanañca kumāribhūtavacanañca tattha dvādasavassavacanañca gihigatavacanañca ṭhapetvā avasesehi vinicchayehi yathākkamaṃ sadisānevāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2377"></a><span class="paranum">2377</span>. <span class="bld">Mahūpapadā</span>ti mahā upapado yāsaṃ sikkhamānānaṃ tā mahūpapadā. <span class="bld">Upapadaṃ</span> nāma padānameva yujjati, na atthānanti <a name="M2.0110"></a> ‘‘yāsa’’nti aññapadena sikkhamānādipadānaṃ gahaṇaṃ, saddatthānamabhedopacārassa pana icchitattā sikkhamānapadagahitānamettha gahaṇaṃ veditabbaṃ, mahāsikkhamānāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ādito</span>ti ettha ‘‘vuttā’’ti seso, gabbhinivagge tissannaṃ gihigatānaṃ purimesu tatiyacatutthasikkhāpadesu āgatā dve sikkhamānāti attho. Gihigatāya ‘‘paripuṇṇadvādasavassā’’ti ca kumāribhūtāya ‘‘paripuṇṇavīsativassā’’ti ca vassavasena nānākaraṇassa vuttattā tāhi dvīhi mahāsikkhamānāya vassavaseneva nānākaraṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘gatā vīsativassāti, viññātabbā vibhāvinā’’</span>ti, atikkantavīsativassā mahāsikkhamānā nāma hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2378"></a><span class="paranum">2378</span>. <span class="bld">Tā</span> dve mahāsikkhamānā sace gihigatā vā hontu, na ca purisagatā vā hontu<a name="V2.0091"></a>, <span class="bld">sammutiādisu</span> kammavācāya ‘‘sikkhamānā’’ti vattabbāti yojanā. Ettha ca <span class="bld">sammuti</span> nāma ñattidutiyāya kammavācāya kātabbāya sikkhāya sammuti ceva vuṭṭhānasammuti ca. <span class="bld">Ādi</span>-saddena upasampadākammaṃ gahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2379"></a><span class="paranum">2379</span>. Imāsaṃ dvinnaṃ sammutidānādīsu ñattiyā ca kammavācāya ca vattabbaṃ dassetvā idāni avattabbaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘na tā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tā etā ubhopi</span> mahāsikkhamānā ‘‘kumāribhūtā’’ti vā tathā ‘‘gihigatā’’ti vā kammavācāya <span class="bld">na vattabbā</span> yasmā, tasmā <span class="bld">evaṃ vattuṃ na vaṭṭatī</span>ti yojanā. <span class="bld">‘‘Na vattabbā’’</span>ti iminā tathā ce kammavācā vucceyya, taṃ kammaṃ kuppatīti dīpeti. Idha <span class="bld">pana</span>-saddo yasmā-padatthoti tadatthavasena yojanā dassitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2380"></a><span class="paranum">2380</span>. <span class="bld">Sammuti</span>nti <a name="M2.0111"></a> sikkhamānasammutiṃ. <span class="bld">Dasavassāyā</span>ti ettha ‘‘gihigatāyā’’ti seso. Yathāha – ‘‘gihigatāya dasavassakāle sikkhāsammutiṃ datvā dvādasavassakāle upasampadā kātabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 1119). <span class="bld">Sesāsupī</span>ti ekādasavassakāle datvā terasavassakāle kātabbā, dvādasa, terasa, cuddasa, pannarasa, soḷasa, sattarasa, aṭṭhārasavassakāle sikkhāsammutiṃ datvā vīsativassakāle kātabbāti evaṃ aṭṭhārasavassapariyantāsu sesāsupi sikkhamānāsu. <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘sammutiyā dinnasaṃvaccharato āgāmini dutiye saṃvacchare upasampādetabbā’’ti ayaṃ nayo. Teneva vuttaṃ ‘‘ekādasavassakāle datvā terasavassakāle kātabbā’’tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2381"></a><span class="paranum">2381</span>. ‘‘Kumāribhūtā’’tipi ‘‘gihigatā’’tipi vattuṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāyaṃ <span class="bld">vuttā</span>ti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2382"></a><span class="paranum">2382</span>. <span class="bld">Yā pana</span> paripuṇṇavīsativassā <span class="bld">sāmaṇerī</span> ‘‘kumāribhūtā’’ti vuttā, sā kammavācāya ‘‘kumāribhūtā’’icceva vattabbā, <span class="bld">aññathā pana na vattabbā</span> ‘‘gihigatā’’ti vā ‘‘purisantaragatā’’ti vā na vattabbāti yojanā. Yathāha ‘‘kumāribhūtā pana ‘gihigatā’ti na vattabbā, ‘kumāribhūtā’icceva vattabbā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2383"></a><span class="paranum">2383</span>. <span class="bld">Etā tu pana tissopī</span>ti mahāsikkhamānā gihigatā, kumāribhūtāti vuttā pana <a name="V2.0092"></a> etā tissopi. <span class="bld">Api</span>-saddena gihigatā kumāribhūtā dve sakasakanāmenāpi vattuṃ vaṭṭantīti dīpeti. ‘‘Kumāribhūtasikkhamānāyā’’ti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> avuttattā na vaṭṭatīti koci maññeyyāti <a name="M2.0112"></a> āha <span class="bld">‘‘na saṃsayo’’</span>ti. Tathā vattabbatāhetudassanatthamāha <span class="bld">‘‘sikkhāsammutidānato’’</span>ti.</p>
- <p class="centered">Paṭhamadutiyatatiyāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2384-5"></a><span class="paranum">2384-5</span>. Yā pana bhikkhunī <span class="bld">ūnadvādasavassāva</span> upasampadāvasena aparipuṇṇadvādasavassā eva sayaṃ upajjhāyā hutvā paraṃ sikkhamānaṃ sace vuṭṭhāpeti, pubbe vuttanayeneva gaṇapariyesanādidutiyānussāvanapariyosānesu āpannānaṃ <span class="bld">dukkaṭānaṃ</span> anantaraṃ <span class="bld">kammavācānaṃ osāne</span> tatiyānussāvanāya <span class="bld">yya</span>tārappattāya tassā pācitti paridīpitāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2386"></a><span class="paranum">2386</span>. <span class="bld">Pañcame</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī paripuṇṇadvādasavassā saṅghena asammatā vuṭṭhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1142) sikkhāpade. Kāyacittavācācittakāyavācācittavasena <span class="bld">tisamuṭṭhānaṃ. Kriyākriya</span>nti vuṭṭhāpanaṃ kiriyaṃ, saṅghasammutiyā aggahaṇaṃ akiriyaṃ.</p>
- <p class="centered">Pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2387"></a><span class="paranum">2387</span>. <span class="bld">Saṅghenā</span>ti bhikkhunisaṅghena. <span class="bld">Upaparikkhitvā</span>ti alajjibhāvādiṃ upaparikkhitvā. <span class="bld">Alaṃ tāvā</span>ti ettha ‘‘te ayye’’ti seso. <span class="bld">Vāritā</span>ti <span class="bld">ettha</span> ‘‘sādhūti paṭissuṇitvā’’ti seso. ‘‘Alaṃ tāva te, ayye, upasampāditenā’’ti vāritā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā <span class="bld">ettha</span> etasmiṃ pavāraṇe <span class="bld">pacchā khīyati</span> ‘‘ahameva nūna bālā, ahameva nūna alajjinī’’tiādinā avaṇṇaṃ pakāseti, dosatā pācittiyāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2388"></a><span class="paranum">2388</span>. <span class="bld">Chandadosādīhi</span> <a name="M2.0113"></a> <span class="bld">karontiyā</span>ti ettha ‘‘pakatiyā’’ti seso. Pakatiyā <span class="bld">chandadosādīhi</span> agatigamanehi nivāraṇaṃ <span class="bld">karontiyā</span> sace ujjhāyati, na dosoti yojanā.</p>
- <p class="centered">Chaṭṭhaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2389-90"></a><span class="paranum">2389-90</span>. <span class="bld">Laddhe</span> <a name="V2.0093"></a> <span class="bld">cīvare</span>ti sikkhāmānāya ‘‘sace me tvaṃ, ayye, cīvaraṃ dassasi, evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti vatvā yācite tasmiṃ cīvare laddhe. <span class="bld">Pacchā</span>ti cīvaralābhato pacchā. <span class="bld">Asante antarāyike</span>ti dasannaṃ antarāyānaṃ aññatarasmiṃ antarāye avijjamāne. <span class="bld">Vuṭṭhāpessāmināha</span>nti ahaṃ taṃ na samuṭṭhāpessāmīti dhuranikkhepane tassā pācittiyaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2391"></a><span class="paranum">2391</span>. <span class="bld">Ida</span>nti idaṃ sikkhāpadaṃ. Avuṭṭhāpanena <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Sattamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2392"></a><span class="paranum">2392</span>. <span class="bld">Aṭṭhama</span>nti ‘‘yā pana bhikkhunī sikkhamānaṃ ‘sace maṃ tvaṃ, ayye, dve vassāni anubandhissasi, evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’tiādi (pāci. 1155) sikkhāpadaṃ. <span class="bld">Navame</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī purisasaṃsaṭṭhaṃ kumārakasaṃsaṭṭhaṃ caṇḍiṃ sokāvāsaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1159) vuttasikkhāpade. <span class="bld">‘‘Vattabbaṃ natthī’’</span>ti idaṃ saddatthavisesamantarena vinicchayassa suviññeyyattā vuttaṃ. Tenevāha <span class="bld">‘‘uttānamevida’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext">Saddattho pana evaṃ veditabbo – <span class="bld">purisasaṃsaṭṭha</span>nti paripuṇṇavīsativassena purisena ananulomikena kāyavacīkammena saṃsaṭṭhaṃ. <span class="bld">Kumārakasaṃsaṭṭha</span>nti ūnavīsativassena kumārena tatheva saṃsaṭṭhaṃ. <span class="bld">Caṇḍi</span>nti kodhanaṃ. <span class="bld">Sokāvāsa</span>nti saṅketaṃ katvā <a name="M2.0114"></a> āgacchamānā purisānaṃ anto sokaṃ pavesetīti sokāvāsā, taṃ sokāvāsaṃ. Atha vā gharaṃ viya gharasāmikā, ayampi purisasamāgamaṃ alabhamānā sokaṃ āvisati, iti yaṃ āvisati, svāssā āvāso hotīti <span class="bld">sokāvāsā</span>. Tenevassa <span class="bld">padabhājane</span> ‘‘sokāvāsā nāma paresaṃ dukkhaṃ uppādeti, sokaṃ āvisatī’’ti (pāci. 1160) dvedhā attho vutto. <span class="bld">Pācittiya</span>nti evarūpaṃ vuṭṭhāpentiyā vuttanayeneva kammavācāpariyosāne upajjhāyāya pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2393"></a><span class="paranum">2393</span>. ‘‘Natthi ajānantiyā’’ti pacchedo, sikkhamānāya purisasaṃsaṭṭhādibhāvaṃ ajānantiyāti attho.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhamanavamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2394"></a><span class="paranum">2394</span>. Vijāta<span class="bld">mātarā</span> <a name="V2.0094"></a> <span class="bld">vā</span> janaka<span class="bld">pitarā vā sāminā</span> pariggāhakasāminā vā <span class="bld">nānuññātaṃ</span> upasampadatthāya ananuññātaṃ <span class="bld">taṃ</span> sikkhamānaṃ vuṭṭhāpentiyā tassā pācittiyāpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2395"></a><span class="paranum">2395</span>. <span class="bld">Na bhikkhunā</span>ti bhikkhunā dvikkhattuṃ na pucchitabbaṃ, sakimeva pucchitabbanti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘bhikkhunīhi dvikkhattuṃ āpucchitabbaṃ pabbajjākāle ca upasampadākāle ca, bhikkhūnaṃ pana sakiṃ āpucchitepi vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 1162).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2396-7"></a><span class="paranum">2396-7</span>. <span class="bld">Atthita</span>nti atthibhāvaṃ. Catūhi samuṭṭhāti, cattāri vā samuṭṭhānāni etassāti <span class="bld">catusamuṭṭhānaṃ</span>. Katamehi catūhi samuṭṭhātīti āha <span class="bld">‘‘vācato…pe… kāyavācāditopi cā’’</span>ti. Kathaṃ vācādīhi catūhi samuṭṭhāti? Abbhānakammādīsu kenacideva karaṇīyena khaṇḍasīmāyaṃ nisinnā <a name="M2.0115"></a> ‘‘pakkosatha sikkhamānaṃ, idheva naṃ upasampādessāmā’’ti upasampādeti, evaṃ vācato samuṭṭhāti. ‘‘Upassayato paṭṭhāya upasampādessāmī’’ti vatvā khaṇḍasīmaṃ gacchantiyā kāyavācato samuṭṭhāti. Dvīsupi ṭhānesu paṇṇattiṃ jānitvā vītikkamaṃ karontiyā vācācittato, kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Upasampādanaṃ <span class="bld">kriyaṃ,</span> anāpucchanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Dasamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2398"></a><span class="paranum">2398</span>. <span class="bld">Ettha</span> imasmiṃ sāsane yā bhikkhunī pārivāsikena chandadānena sikkhamānaṃ sace vuṭṭhāpeti, tassā pācittiyaṃ siyāti yojanā. Tattha <span class="bld">pārivāsikena chandadānenā</span>ti catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ, rattipārivāsiyaṃ, chandapārivāsiyaṃ, ajjhāsayapārivāsiyanti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">parisapārivāsiyaṃ</span> nāma bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā honti, atha megho vā uṭṭhahati, ussāraṇā vā karīyati, manussā vā ajjhottharantā āgacchanti, bhikkhū ‘‘anokāso ayaṃ, aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti. Idaṃ parisapārivāsiyaṃ. Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Puna <a name="V2.0095"></a> bhikkhū ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā ‘‘yāva sabbe sannipatanti, tāva dhammaṃ suṇissāmā’’ti ekaṃ ajjhesanti, tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmā’’ti nisinnā, ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ <a name="M2.0116"></a> nisinnā, pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ pana rattipārivāsiyaṃ nāma.</p>
- <p class="bodytext">Puna bhikkhū ‘‘kiñcideva abbhānādisaṅghakammaṃ karissāmā’’ti nisinnā honti, tatreko nakkhattapāṭhako bhikkhu evaṃ vadati ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ, mā idaṃ kammaṃ karothā’’ti, te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti, athañño āgantvā –</p>
- <p class="gathalast">‘‘Nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā’’ti. (jā. 1.1.49) –</p>
- <p class="unindented">Vatvā ‘‘kiṃ nakkhattena, karothā’’ti vadati. Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anāharitvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘pārivāsikena chandadānenā’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pācittiyaṃ siyā</span>ti evaṃ vuṭṭhāpentiyā vuttanayeneva kammavācāpariyosāne pācittiyaṃ siyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2399"></a><span class="paranum">2399</span>. Chandaṃ <span class="bld">avihāya vā</span> avissajjetvāva <span class="bld">avuṭṭhitāya parisāya tu</span> yathānisinnāya parisāya vuṭṭhāpentiyā anāpattīti yojanā. <span class="bld">Vā</span>-saddo evakārattho.</p>
- <p class="centered">Ekādasamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2400"></a><span class="paranum">2400</span>. <span class="bld">Dvādase</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1171) sikkhāpade. <span class="bld">Terase</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī ekaṃ vassaṃ dve vuṭṭhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1175) sikkhāpade.</p>
- <p class="centered">Dvādasamaterasamāni.</p>
- <p class="centered">Kumāribhūtavaggo aṭṭhamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2401"></a><span class="paranum">2401</span>. <span class="bld">Agilānā</span>ti <a name="M2.0117"></a><a name="V2.0096"></a> chattupāhanena vūpasametabbarogarahitā. Yathāha ‘‘agilānā nāma yassā vinā chattupāhanā phāsu hotī’’ti. Chattañca upāhanā ca <span class="bld">chattupāhanaṃ</span>. Tattha chattaṃ vuttalakkhaṇaṃ, upāhanā vakkhamānalakkhaṇā. <span class="bld">Dhāreyyā</span>ti ubhayaṃ ekato dhāreyya. Visuṃ dhārentiyā hi dukkaṭaṃ vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2402"></a><span class="paranum">2402</span>. <span class="bld">Divasa</span>nti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Sace dhāretīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2403"></a><span class="paranum">2403</span>. <span class="bld">Kaddamādīnī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena mahāvālukādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2404"></a><span class="paranum">2404</span>. Sace gacchatīti sambandho. <span class="bld">Disvā gacchādika</span>nti chatte lagganayoggaṃ nīcataraṃ gacchādikaṃ disvā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena gumbādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Dukkaṭa</span>nti upāhanamattasseva dhāraṇe dukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2405"></a><span class="paranum">2405</span>. <span class="bld">Apanāmetvā</span>ti sīsato apanāmetvā. <span class="bld">Omuñcitvā</span>ti pādato omuñcitvā. <span class="bld">Hoti pācittiya</span>nti puna pācittiyaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2406"></a><span class="paranum">2406</span>. <span class="bld">Payogagaṇanāyevā</span>ti chattupāhanassa apanetvā apanetvā ekato dhāraṇapayogagaṇanāya. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti ‘‘agilānā agilānasaññā, vematikā, gilānasaññā chattupāhanaṃ dhāreti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 1181) evaṃ tikapācittiyaṃ vuttaṃ. ‘‘Gilānā agilānasaññā, gilānā vematikā, chattupāhanaṃ dhāreti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 1182) evaṃ <span class="bld">dvikadukkaṭaṃ tatheva vutta</span>nti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2407"></a><span class="paranum">2407</span>. Yattha <a name="M2.0118"></a> bhikkhū vā bhikkhuniyo vā nivasanti, tasmiṃ <span class="bld">ārāme vā upacāre vā</span> aparikkhittassa ārāmassa <span class="bld">upacāre vā. Āpadāsū</span>ti raṭṭhabhedādiāpadāsu.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2408"></a><span class="paranum">2408</span>. <span class="bld">Bhikkhuniyā</span>ti ettha ‘‘agilānāyā’’ti seso, pādena gantuṃ samatthāya agilānāya <a name="V2.0097"></a> bhikkhuniyāti attho. Yathāha ‘‘agilānā nāma sakkoti padasā gantu’’nti (pāci. 1187). <span class="bld">Yānaṃ</span> nāma rathādi, taṃ heṭṭhā vuttasarūpameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2409"></a><span class="paranum">2409</span>. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti raṭṭhabhedādiāpadāsu. Chattupāhanasikkhāpade ārāme, ārāmūpacāre ca anāpatti vuttā, idha tathā avuttattā sabbatthāpi āpattiyeva veditabbā.</p>
- <p class="centered">Dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2410"></a><span class="paranum">2410</span>. <span class="bld">‘‘Yaṃ kiñcipi kaṭūpiya’’</span>nti idaṃ ‘‘saṅghāṇi’’nti etassa atthapadaṃ. Yathāha – ‘‘saṅghāṇi nāma yā kāci kaṭūpagā’’ti. <span class="bld">Saṅghāṇi</span> nāma mekhalādikaṭipiḷandhanaṃ. <span class="bld">Kaṭūpiya</span>nti kaṭippadesopagaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2412"></a><span class="paranum">2412</span>. <span class="bld">Kaṭisuttaṃ</span> nāma kaṭiyaṃ piḷandhanarajjusuttakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2413"></a><span class="paranum">2413</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sikkhāpade cittaṃ akusalaṃ, idaṃ pana sikkhāpadaṃ lokavajjaṃ, iti idaṃ ubhayameva <span class="bld">visesatā</span> purimasikkhāpadato imassa nānākaraṇaṃ.</p>
- <p class="centered">Tatiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2414"></a><span class="paranum">2414</span>. Sīsūpagādisu <a name="M2.0119"></a> yaṃ kiñci sace yā dhāreti, tassā tassa vatthussa gaṇanāya āpattiyo siyunti yojanā. Sīsaṃ upagacchatīti <span class="bld">sīsūpagaṃ,</span> sīse piḷandhanārahanti attho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena gīvūpagādīnaṃ gahaṇaṃ. Yathāha – ‘‘itthālaṅkāro nāma sīsūpago gīvūpago hatthūpago pādūpago kaṭūpago’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2415"></a><span class="paranum">2415</span>. Na ca dosoti yojanā. ‘‘Sadisanti paridīpita’’nti vattabbe iti-saddo luttaniddiṭṭho.</p>
- <p class="centered">Catutthaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2416"></a><span class="paranum">2416</span>. <span class="bld">Yena</span> <a name="V2.0098"></a> <span class="bld">kenaci gandhenā</span>ti candanatagarādinā yena kenaci gandhakakkena. <span class="bld">Savaṇṇāvaṇṇakena cā</span>ti vaṇṇena saha vattatīti <span class="bld">savaṇṇakaṃ,</span> haliddikakkādi, natthi etassa ubbaṭṭanapaccayā dissamāno vaṇṇavisesoti <span class="bld">avaṇṇakaṃ,</span> sāsapakakkādi, savaṇṇakañca avaṇṇakañca savaṇṇāvaṇṇakaṃ, tena <span class="bld">savaṇṇāvaṇṇakena ca</span>. Ubbaṭṭetvā nhāyantiyā nhānosāne pācittiyāpatti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2417"></a><span class="paranum">2417</span>. <span class="bld">Sabbapayoge</span>ti sabbasmiṃ pubbapayoge. <span class="bld">Ābādhapaccayā</span>ti daddukuṭṭhādirogapaccayā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2418"></a><span class="paranum">2418</span>. <span class="bld">Chaṭṭha</span>nti ‘‘yā pana bhikkhunī vāsitakena piññākena nahāyeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1203) sikkhāpadaṃ.</p>
- <p class="centered">Pañcamachaṭṭhāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2419"></a><span class="paranum">2419</span>. Yā pana bhikkhunī aññāya bhikkhuniyā sace ubbaṭṭāpeyya vā sambāhāpeyya vā, tassā <span class="bld">bhikkhuniyā</span> tathā pācittiyāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2420"></a><span class="paranum">2420</span>. <span class="bld">Ettha</span> <a name="M2.0120"></a> imasmiṃ ubbaṭṭane, sambāhane ca hatthaṃ amocetvā ubbaṭṭane <span class="bld">ekā</span> āpatti siyā, hatthaṃ mocetvā mocetvā ubbaṭṭane payogagaṇanāya siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2421"></a><span class="paranum">2421</span>. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti corabhayādīhi sarīrakampanādīsu. <span class="bld">Gilānāyā</span>ti antamaso maggagamanaparissamenāpi ābādhikāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2422"></a><span class="paranum">2422</span>. Aṭṭhamasikkhāpade ‘‘sikkhamānāyā’’ti ca navamasikkhāpade ‘‘sāmaṇeriyā’’ti ca dasamasikkhāpade ‘‘gihiniyā’’ti ca visesaṃ vajjetvā avasesavinicchayo sattameneva samānoti dassetumāha <span class="bld">‘‘aṭṭhamādīni tīṇipī’’</span>ti.</p>
- <p class="centered">Sattamaṭṭhamanavamadasamāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2423"></a><span class="paranum">2423</span>. <span class="bld">Antoupacārasmi</span>nti <a name="V2.0099"></a> dvādasaratanabbhantare. <span class="bld">‘‘Bhikkhussa purato’’</span>ti idaṃ upalakkhaṇaṃ. Tasmā purato vā hotu pacchato vā passato vā, samantato dvādasaratanabbhantareti nidassanapadametaṃ. <span class="bld">Chamāyapī</span>ti anantarahitāya bhūmiyāpi. Yā nisīdeyyāti sambandho. <span class="bld">Na vaṭṭati</span> pācittiyāpatti hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2424"></a><span class="paranum">2424</span>. <span class="bld">Tikapācittiyaṃ vutta</span>nti anāpucchite anāpucchitasaññā, vematikā, āpucchitasaññāti tīsu vikappesu pācittiyattayaṃ vuttaṃ. Āpucchite anāpucchitasaññā, vematikā vā bhikkhussa purato nisīdeyyāti vikappadvaye <span class="bld">dukkaṭadvayaṃ</span> hoti. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti raṭṭhabhedādiāpadāsu. Āpucchituñca ṭhātuñca asakkontiyā <span class="bld">gilānāya</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2425"></a><span class="paranum">2425</span>. Nipajjanaṃ <span class="bld">kriyaṃ</span>. Anāpucchanaṃ <span class="bld">akriyaṃ</span>.</p>
- <p class="centered">Ekādasamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2426"></a><span class="paranum">2426</span>. Okāso <a name="M2.0121"></a> kato yena so <span class="bld">okāsakato,</span> na okāsakato <span class="bld">anokāsakato,</span> taṃ, akatokāsanti attho, ‘‘asukasmiṃ nāma ṭhāne pucchāmī’’ti attanā pucchitabbavinayādīnaṃ nāmaṃ gahetvā okāsaṃ kārāpanakāle adhivāsanavasena akatokāsanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Dosatā</span>ti pācittiyāpatti. Ekasmiṃ piṭake okāsaṃ kārāpetvā aññasmiṃ piṭake pañhaṃ pucchantiyāpi pācittiyaṃ hotīti dassetumāha <span class="bld">‘‘vinaye cā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pucchantiyāpi cā</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddena ‘‘abhidhammaṃ pucchantiyāpī’’ti idañca anuttasamuccayatthena <span class="bld">ca</span>-saddena ‘‘suttante okāsaṃ kārāpetvā vinayaṃ vā abhidhammaṃ vā pucchati, āpatti pācittiyassa. Abhidhamme okāsaṃ kārāpetvā suttantaṃ vā vinayaṃ vā pucchati, āpatti pācittiyassā’’ti idañca saṅgahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2427"></a><span class="paranum">2427</span>. <span class="bld">Anodissā</span>ti ‘‘asukasmiṃ nāma pucchāmī’’ti evaṃ aniyametvā kevalaṃ ‘‘pucchitabbaṃ atthi, pucchāmi ayyā’’ti evaṃ vatvā.</p>
- <p class="centered">Dvādasamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2428-9"></a><span class="paranum">2428-9</span>. <span class="bld">Saṃkaccika</span>nti <a name="V2.0100"></a> thanaveṭhanacīvaraṃ, taṃ pana pārupantiyā adhakkhakaṃ ubbhanābhimaṇḍalaṃ paṭicchādentiyā pārupitabbaṃ. Tenāha <span class="bld">mātikaṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘asaṃkaccikāti adhakkhakaubbhanābhimaṇḍalasaṅkhātassa sarīrassa paṭicchādanatthaṃ anuññātasaṃkaccikacīvararahitā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. asaṃkaccikasikkhāpadavaṇṇanā). ‘‘Saṃkaccikāya pamāṇaṃ tiriyaṃ diyaḍḍhahatthanti porāṇagaṇṭhipade vutta’’nti (vajira. ṭī. pācittiya 1224-1226) vajirabuddhitthero. <span class="bld">Parikkhepokkame</span>ti parikkhepassa antopavesane. <span class="bld">Upacārokkamepī</span>ti <a name="M2.0122"></a> aparikkhittassa gāmassa dutiyaleḍḍupātabbhantarapavesanepi. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sikkhāpade. <span class="bld">Eseva nayo</span>ti ‘‘paṭhame pāde dukkaṭaṃ, dutiye pācittiya’’nti yathāvuttoyeva nayo <span class="bld">mato</span> viññātoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2430"></a><span class="paranum">2430</span>. <span class="bld">Āpadāsupī</span>ti mahagghaṃ hoti saṃkaccikaṃ, pārupitvā gacchantiyā ca upaddavo uppajjati, evarūpāsu āpadāsu anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2431"></a><span class="paranum">2431</span>. <span class="bld">Sesa</span>nti idha sarūpato adassitañca. <span class="bld">Vuttanayenevā</span>ti mātikāpadabhājanādīsu vuttanayeneva. Sunipuṇasmiṃ dhammajātaṃ, atthajātañca vibhāveti vividhenākārena pakāsetīti vibhāvī, tena <span class="bld">vibhāvinā</span>.</p>
- <p class="centered">Terasamaṃ.</p>
- <p class="centered">Chattupāhanavaggo navamo.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ navahi vaggehi bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi asādhāraṇāni channavuti sikkhāpadāni dassetvā ito paresu musāvādavaggādīsu sattasu vaggesu bhikkhūhi sādhāraṇasikkhāpadāni bhikkhupātimokkhavinicchayakathāya vuttanayeneva veditabbānīti tāni idha na dassitāni.</p>
- <p class="bodytext">Sabbāneva bhikkhunīnaṃ khuddakesu channavuti, bhikkhūnaṃ dvenavutīti aṭṭhāsītisataṃ sikkhāpadāni. Tato paraṃ sakalaṃ bhikkhunivaggaṃ, paramparabhojanaṃ, anatirittabhojanaṃ, anatirittena abhihaṭṭhuṃ pavāraṇaṃ, paṇītabhojanaviññatti, acelakasikkhāpadaṃ, duṭṭhullapaacchādanaṃ, ūnavīsativassaupasampādanaṃ, mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāya addhānagamanaṃ, rājantepurappavesanaṃ<a name="V2.0101"></a>, santaṃ <a name="M2.0123"></a> bhikkhuṃ anāpucchā vikāle gāmappavesanaṃ, nisīdanaṃ, vassikasāṭikanti imāni bāvīsati sikkhāpadāni apanetvā sesāni satañca chasaṭṭhi ca sikkhāpadāni bhikkhunipātimokkhuddesamaggena uddiṭṭhānīti veditabbāni.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ saṅkhepato asādhāraṇasikkhāpadesu samuṭṭhānavinicchayo – giraggasamajjā, cittāgārasikkhāpadaṃ, saṅghāṇi, itthālaṅkāro, gandhavaṇṇako, vāsitakapiññāko, bhikkhuniādīhi ummaddanaparimaddanānīti imāni dasa sikkhāpadāni acittakāni, lokavajjāni, akusalacittāni. Ayaṃ panettha adhippāyo – vināpi cittena āpajjitabbattā <span class="bld">acittakāni,</span> citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā <span class="bld">lokavajjāni</span> ceva <span class="bld">akusalacittāni</span> ca. Avasesāni acittakāni paṇṇattivajjāneva. Corivuṭṭhāpanaṃ, gāmantaraṃ, ārāmasikkhāpadaṃ, gabbhinivagge ādito paṭṭhāya satta, kumāribhūtavagge ādito paṭṭhāya pañca, purisasaṃsaṭṭhaṃ, pārivāsiyachandadānaṃ, anuvassavuṭṭhāpanaṃ, ekantarikavuṭṭhāpananti imāni ekūnavīsati sikkhāpadāni sacittakāni, paṇṇattivajjāni. Avasesāni sacittakāni lokavajjānevāti.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Pācittiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2432"></a><span class="paranum">2432</span>. Evaṃ pācittiyavinicchayaṃ dassetvā idāni pāṭidesanīyaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘agilānā’’</span>tiādi. Yā pana bhikkhunī <a name="M2.0124"></a> agilānā sayaṃ attanā viññattiyā laddhaṃ sappiṃ sace ‘‘bhuñjissāmī’’ti gaṇhati, tassā evaṃ gahaṇe dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā. Tattha yassā vinā sappinā phāsu hoti, sā <span class="bld">agilānā</span> nāma. <span class="bld">Sappi</span>nti pubbe vuttavinicchayaṃ pāḷiāgataṃ gosappiādikameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2433"></a><span class="paranum">2433</span>. <span class="bld">Tipāṭidesanīya</span>nti agilānā agilānasaññā, vematikā, gilānasaññāti tīsu <a name="V2.0102"></a> vikappesu tīṇi pāṭidesanīyāni. <span class="bld">Gilānā dvikadukkaṭa</span>nti gilānāya dvikadukkaṭaṃ. Gilānā agilānasaññā, vematikā vāti dvīsu vikappesu dve dukkaṭāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2434-5"></a><span class="paranum">2434-5</span>. Gilānā hutvā sappiṃ viññāpetvā pacchā vūpasantagelaññā hutvā <span class="bld">sevantiyā</span> paribhuñjantiyāpi ca gilānāya avasesaṃ paribhuñjantiyā vā <span class="bld">ñātakādito</span> ñātakapavāritaṭṭhānato viññattaṃ bhuñjantiyā vā aññassatthāya viññattaṃ paribhuñjantiyā vā attano dhanena gahitaṃ bhuñjantiyā vā ummattikāya vā anāpattīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2436"></a><span class="paranum">2436</span>. <span class="bld">Sesesu dutiyādīsū</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī agilānā telaṃ…pe… madhuṃ…pe… phāṇitaṃ…pe… macchaṃ…pe… maṃsaṃ…pe… khīraṃ…pe… dadhiṃ viññāpetvā bhuñjeyya, paṭidesetabbaṃ tāya bhikkhuniyā gārayhaṃ ayye dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’ti (pāci. 1236) evaṃ dutiyādīsu sattasu pāṭidesanīyesu. <span class="bld">Natthi kāci visesatā</span>ti telādipadāni vinā añño koci viseso natthīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2437"></a><span class="paranum">2437</span>. Pāḷiyaṃ <a name="M2.0125"></a> anāgatesu sabbesu sappiādīsu aṭṭhasu aññataraṃ viññāpetvā bhuñjantiyāpi dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Sikkhākaraṇīyakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2438"></a><span class="paranum">2438</span>. Pāṭidesanīyānantaraṃ uddiṭṭhāni pañcasattati sekhiyāni mahāvibhaṅge vuttavinicchayānevāti tadeva atidisanto āha <span class="bld">‘‘sekhiyā pana ye dhammā’’</span>tiādi. Ye pana pañcasattati <a name="V2.0103"></a> sekhiyā dhammā pāṭidesanīyānantaraṃ <span class="bld">uddiṭṭhā,</span> tesaṃ atthavinicchayo mahāvibhaṅge vuttovāti yojanā, atthikehi tatova gahetabbo, na puna idha dassessāmīti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Sikkhākaraṇīyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2439-40"></a><span class="paranum">2439-40</span>. <span class="bld">Savibhaṅgānaṃ</span> ubhatovibhaṅgasahitānaṃ <span class="bld">ubhatopātimokkhānaṃ</span> bhikkhūnaṃ, bhikkhunīnañca pātimokkhānaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāsāro</span> sabbaṭṭhakathānaṃ sārabhūto yo so attho visesato samantapāsādikāyaṃ <span class="bld">vutto. Taṃ sabbaṃ</span> sārabhūtaṃ atthaṃ samādāya yo vinayassavinicchayo bhikkhūnaṃ, bhikkhunīnañca hitatthāya mayā <span class="bld">kato</span> viracitoti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2441"></a><span class="paranum">2441</span>. <span class="bld">No</span> amhākaṃ <span class="bld">paṭibhāṇajaṃ</span> paṭibhāṇato jātaṃ <span class="bld">imaṃ tu</span> imaṃ vinayavinicchayaṃ pana <span class="bld">ye jantuno</span> sattā suṇanti<a name="M2.0126"></a>, <span class="bld">te</span> jantuno <span class="bld">janassa</span> sattalokassa <span class="bld">hite</span> adhisīlasikkhāpakāsakattā upakārake sumatassa sobhaṇanti buddhādīhi matassa, sobhaṇehi vā buddhādīhi matassa paṭividdhassa amatamahānibbānassa ayane añjasabhūte <span class="bld">janassa tāyane</span> kāyikavācasikavītikkamapaṭipakkhattā apāyabhayanivāraṇaṭṭhena tāṇabhūte <span class="bld">vinaye</span> vinayapiṭake <span class="bld">pakataññuno</span> yathāsabhāvaṃ jānantā <span class="bld">taññuno bhavanti</span> taṃ taṃ kappiyākappiyaṃ sevitabbāsevitabbaṃ jānantā bhavantevāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2442"></a><span class="paranum">2442</span>. Bahavo sārabhūtā nayā etthāti bahusāranayo, tasmiṃ <span class="bld">bahusāranaye. Parame</span> uttame <span class="bld">vinaye</span> vinayapiṭake <span class="bld">visāradataṃ</span> vesārajjaṃ asaṃhīrañāṇaṃ <span class="bld">abhipatthayatā</span> visesato icchantena <span class="bld">buddhimatā</span> ñāṇātisayamantena <span class="bld">yatinā</span> sabbakālaṃ tividhasikkhāparipūraṇe asithilapavattasammāvāyāmena bhikkhunā imasmiṃ vinayavinicchaye <span class="bld">paramā</span> uttaritarā mahatī ādaratā <span class="bld">karaṇīyatamā</span> visesena kātabbāyevāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2443"></a><span class="paranum">2443</span>. Iccevaṃ sīlavisuddhisādhane vinayapiṭake vesārajjahetutāya imassa vinayavinicchayassa sīlavisuddhiādisattavisuddhiparamparāya adhigantabbassa amatamahānibbānassa pattiyāpi mūlabhūtataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘avagacchatī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Yo <a name="V2.0104"></a> pana bhikkhu atthayuttaṃ mahatā payojanatthena, abhidheyyatthena ca samannāgataṃ <span class="bld">imaṃ</span> vinayassavinicchayaṃ <span class="bld">avagacchati</span> avecca yāthāvato jānāti, so aparamparaṃ maraṇābhāvā <span class="bld">amaraṃ</span> jarāyābhāvā <span class="bld">ajaraṃ</span> rāgādikilesarajapaṭipakkhattā <span class="bld">arajaṃ</span> anekappakārarogānaṃ appavattihetuttā <span class="bld">arujaṃ santipadaṃ</span> sabbakilesadarathapariḷāhānaṃ vūpasamahetuttā <a name="M2.0127"></a> santisaṅkhātaṃ nibbānapadaṃ <span class="bld">adhigacchati</span> sīlavisuddhiādisattavisuddhiparamparāya gantvā paṭivijjhatīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Bhikkhunivibhaṅgakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="title">Khandhakakathā</p>
- <p class="chapter">Mahāvaggo</p>
- <p class="title">Mahākhandhakakathā</p>
- <p class="chapter">Pabbajjākathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2444"></a><span class="paranum">2444</span>. Iccevaṃ <a name="M2.0129"></a><a name="V2.0105"></a> nātisaṅkhepavitthāravasena vibhaṅgadvaye, tadaṭṭhakathāya ca āgataṃ vinicchayaṃ dassetvā idāni khandhakāgataṃ vinicchayaṃ dassetumārabhanto āha <span class="bld">‘‘sīlakkhandhādī’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">sīlakkhandhādiyuttenā</span>ti sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanasaṅkhātehi pañcahi khandhehi guṇarāsīhi yuttena samannāgatena. <span class="bld">Subhakkhandhenā</span>ti suvaṇṇāliṅgasadisavaṭṭakkhandhatāya subho sundaro khandho etassāti subhakkhandho, bhagavā, tena. Iminā bāttiṃsalakkhaṇānamekadesabhūtassa samavaṭṭakkhandhatālakkhaṇassa paridīpakena vacanena lakkhaṇāhāranayena bāttiṃsalakkhaṇādikā sabbāpi rūpakāyasirī sandassitāti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Khandhake</span>ti khandhānaṃ samūho khandhako, khandhānaṃ vā kāyanato dīpanato khandhako. <span class="bld">‘‘Khandhā’’</span>ti cettha pabbajjūpasampadādivinayakammasaṅkhātā, cārittavārittasikkhāpadasaṅkhātā ca paññattiyo adhippetā. Pabbajjādīni hi bhagavatā paññattattā ‘‘paññattiyo’’ti vuccanti. Paññattiyañca <span class="bld">khandha</span>-saddo dissati ‘‘dārukkhandho (saṃ. ni. 4.241) aggikkhandho (paṭi. ma. 1.116) udakakkhandho’’tiādīsu (a. ni. 6.37) viya. Apica bhāgarāsatthatā <a name="V2.0106"></a> cettha yujjatiyeva tāsaṃ paññattīnaṃ bhāgaso, rāsito ca vibhattattā. Tasmiṃ <span class="bld">khandhake</span>. <span class="bld">Pi</span>-saddo vuttāpekkhāya pañcasatikasattasatikakkhandhake dve vajjetvā <a name="M2.0130"></a> pabbajjakkhandhakādike bhikkhunikhandhakapariyosāne vīsatividhe khandhake vuttavinicchayassa idha vakkhamānattā. Tadeva sandhāyāha <span class="bld">‘‘khandhakepi pavakkhāmi, samāsena vinicchaya’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2445"></a><span class="paranum">2445</span>. <span class="bld">‘‘Mātarā pitarā’’</span>ti iminā janakāyeva adhippetā. ‘‘Bhaṇḍukammaṃ, samaṇakaraṇaṃ, pabbājananti ca pariyāya-saddā’’ti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyā’’ti (mahāva. 98) imissā <span class="bld">pāḷiyā aṭṭhakathāya</span> (mahāva. aṭṭha. 98) vuttaṃ. <span class="bld">Āpucchitvā</span>ti ettha ‘‘saṅgha’’nti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2446"></a><span class="paranum">2446</span>. <span class="bld">Vāvaṭo</span>ti pasuto, yuttapayuttoti attho. ‘‘Pabbājetvā ānaya iti cā’’ti padacchedo. Ettha ca tidhā pabbājanaṃ veditabbaṃ kesacchedanaṃ, kāsāyaacchādanaṃ, saraṇadānanti, imāni tīṇi karonto ‘‘pabbājetī’’ti vuccati. Tesu ekaṃ, dve vāpi karonto tathā voharīyatiyeva. Tasmā <span class="bld">‘‘pabbājetvānayā’’</span>ti iminā kese chinditvā kāsāyāni acchādetvā ānehīti ayamattho dīpitoti daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2447"></a><span class="paranum">2447</span>. <span class="bld">Avutto</span>ti upajjhāyena anuyyojito. So daharo sace taṃ sayameva kesacchedanakāsāyacchādanehi pabbājeti, vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2448"></a><span class="paranum">2448</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti attano samīpe. <span class="bld">Khaṇḍasīmaṃ netvā</span>ti bhaṇḍukammārocanaparihāratthaṃ vuttaṃ. Tena sabhikkhuke vihāre aññampi bhikkhuṃ ‘‘etassa kese chindā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Pabbājetvā</span>ti kesacchedanaṃ sandhāya vadati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2450"></a><span class="paranum">2450</span>. <span class="bld">‘‘Purisaṃ</span> <a name="M2.0131"></a> <span class="bld">bhikkhuto añño, pabbājeti na vaṭṭatī’’</span>ti idaṃ saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenevāha ‘‘sāmaṇero’’tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2451"></a><span class="paranum">2451</span>. <span class="bld">Ubhinnampi</span> theratherīnaṃ ‘‘imehi cīvarehi imaṃ acchādehī’’ti <span class="bld">āṇattiyā</span> sāmaṇeropi <a name="V2.0107"></a> vā hotu, tathā sāmaṇerī vā hotu, <span class="bld">te</span> ubho sāmaṇerasāmaṇerī kāsāyāni dātuṃ labhantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2452-4"></a><span class="paranum">2452-4</span>. <span class="bld">Pabbājentena bhikkhunā</span>ti ettha ‘‘tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā’’ti vattabbaṃ evañhi katvā kesāpanayanassa <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā. Vuttañhi tattha ‘‘āvuso, suṭṭhu upadhārehi, satiṃ upaṭṭhāpehīti vatvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitabbaṃ. Ācikkhantena ca vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikkūlabhāvaṃ, nijjīvanissattabhāvaṃ vā pākaṭaṃ karontena ācikkhitabba’’ntiādi. Kimatthamevaṃ karīyatīti ce? Sace upanissayasampanno hoti, tassa khuraggeyeva arahattapāpuṇanatthaṃ. Vuttañcetaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Ye hi keci khuragge arahattaṃ pattā, sabbe te evarūpaṃ savanaṃ labhitvā kalyāṇamittena ācariyena dinnanayaṃ nissāya, no anissāya, tasmāssa āditova evarūpī kathā kathetabbā’’ti (mahāva. aṭṭha. 34).</p>
- <p class="bodytext">Eteneva byatirekato ito aññā aniyyānikakathā na kathetabbāti dīpitaṃ hoti. <span class="bld">Gomayādinā</span>ti gomayacuṇṇādinā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena mattikādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Pīḷakā vā</span>ti thullapīḷakā vā. <span class="bld">Kacchu vā</span>ti sukhumakacchu vā. <span class="bld">Niyaṃputta</span>nti <a name="M2.0132"></a> attano puttaṃ. ‘‘Bhikkhunā’’ti imassa padassa dūrattā <span class="bld">‘‘yatinā’’</span>ti āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2455-6"></a><span class="paranum">2455-6</span>. Kasmā pana evaṃ nahāpetabboti āha <span class="bld">‘‘ettakenāpī’’</span>tiādi. <span class="bld">So</span>ti pabbajjāpekkho. <span class="bld">Upajjhāyakādisū</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena ācariyasamānupajjhāyakādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Pāpuṇanti hī</span>ti ettha <span class="bld">hi</span>-saddo yasmā-padatthe vattati. Yasmā ettakenāpi upajjhāyādīsu sagāravo hoti, yasmā ca evarūpaṃ upakāraṃ labhitvā kulaputtā uppannaṃ anabhiratiṃ paṭivinodetvā sikkhāyo paripūretvā nibbānaṃ pāpuṇissanti, tasmā evarūpo upakāro kātabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2458"></a><span class="paranum">2458</span>. <span class="bld">Ekato</span>ti sabbāni cīvarāni ekato katvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2459"></a><span class="paranum">2459</span>. <span class="bld">Athā</span>ti <a name="V2.0108"></a> adhikārantarārambhe nipāto. Tassa hatthe adatvāpi upajjhāyo vā ācariyo vāpi sayameva <span class="bld">taṃ</span> pabbajjāpekkhaṃ acchādeti, vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2460"></a><span class="paranum">2460</span>. Adinnacīvarassa aggahetabbattā āha <span class="bld">‘‘apanetvā tato sabbaṃ, puna dātabbameva ta’’</span>nti. <span class="bld">Tato</span>ti tassa sarīrato. <span class="bld">Ta</span>nti cīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2461-2"></a><span class="paranum">2461-2</span>. Etadeva āha <span class="bld">‘‘bhikkhunā’’</span>tiādinā. <span class="bld">Adinnaṃ na vaṭṭatī</span>ti ettha pabbajjā na ruhatīti vadanti. Tasseva <span class="bld">santakaṃ vāpi</span> cīvaraṃ adinnaṃ na vaṭṭati <span class="bld">attasantake</span> ācariyupajjhāyānaṃ attano santake cīvare <span class="bld">kā kathā</span> vattabbameva natthīti attho. <span class="bld">Bhikkhū</span>ti ye tattha sannipatitā. <span class="bld">Kārāpetvāna ukkuṭi</span>nti ettha sabbadhātvatthānugato karoti-saddo gahitoti ukkuṭikaṃ nisīdāpetvāti attho gahetabbo, ‘‘ukkuṭika’’nti (mahāva. aṭṭha. 34) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>pāṭho gāthābandhasukhatthaṃ idha ka-kāralopena niddiṭṭho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2464"></a><span class="paranum">2464</span>. <span class="bld">Ekapadaṃ</span> <a name="M2.0133"></a> <span class="bld">vāpī</span>ti buddhamiccādikaṃ ekampi vā padaṃ. <span class="bld">Ekakkharampi vā</span>ti bukārādiakkharesu ekampi vā akkharaṃ. <span class="bld">Paṭipāṭi</span>nti ‘‘buddha’’miccādikaṃ padapantiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2465"></a><span class="paranum">2465</span>. Akattabbappakārantaraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tikkhattuṃ yadi vā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tathā sesesū</span>ti yadi vā ‘‘dhammaṃ saraṇa’’nti tikkhattuṃ deti, ‘‘saṅghaṃ saraṇa’’nti yadi vā tikkhattuṃ deti, <span class="bld">evampi</span> tīṇi saraṇāni adinnāneva honti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2466"></a><span class="paranum">2466</span>. Anunāsikantāni katvā dātabbānīti sambandho. Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarāvicchedaṃ akatvā dātabbānīti dassetuṃ <span class="bld">‘‘ekābaddhāni vā panā’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Vicchinditvā</span> padapaṭipāṭito ma-kārantaṃ katvā dānasamaye vicchedaṃ katvā. <span class="bld">Mantānī</span>ti ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ iccādinā ma-kārantāni. ‘‘Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’tiādinā nayena niggahitantameva katvā na dātabbanti <span class="bld">‘‘athā’’</span>ti āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2467"></a><span class="paranum">2467</span>. <span class="bld">Suddhi</span> nāma ācariyassa ñattiyā, kammavācāya ca uccāraṇavisuddhi. <span class="bld">Pabbajjā</span>ti sāmaṇerasāmaṇeripabbajjā. <span class="bld">Ubhatosuddhiyā vinā</span>ti ubhatosuddhiṃ vinā ācariyantevāsīnaṃ <a name="V2.0109"></a> ubhinnaṃ tīsu saraṇattayadānaggahaṇesu uccāraṇasuddhiṃ vinā, ekassāpi akkharassa vipattisabbhāve na hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2468-9"></a><span class="paranum">2468-9</span>. <span class="bld">‘‘Pabbajjāguṇamicchatā’’</span>ti idaṃ ‘‘ācariyena, antevāsikenā’’ti padadvayassa visesanaṃ daṭṭhabbaṃ, antevāsikassa pabbajjāguṇaṃ icchantena ācariyena, attano pabbajjāguṇaṃ icchantena antevāsikena ca <span class="bld">bu-ddha-kārādayo vaṇṇā</span> bu-kāra dha-kārādayo vaṇṇā akkharā <span class="bld">ṭhānakaraṇasampadaṃ</span> kaṇṭhatālumuddhadantaoṭṭhanāsikābhedaṃ ṭhānasampadañca <a name="M2.0134"></a> akkharuppattisādhakatamajivhāmajjhādikaraṇasampadañca <span class="bld">ahāpentena</span> aparihāpentena vattabbāti yojanā. Kasmā idameva daḷhaṃ katvā vuttanti āha <span class="bld">‘‘ekavaṇṇavināsenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Hi</span>-saddo yasmā-padatthe, yasmā ekassāpi vaṇṇassa <span class="bld">vināsena</span> anuccāraṇena vā duruccāraṇena vā pabbajjā na ruhati, tasmā evaṃ vuttanti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2470"></a><span class="paranum">2470</span>. <span class="bld">Yadi siddhā</span>ti sāsaṅkavacanena ubhatouccāraṇasuddhiyā dukkarattaṃ dīpetvā ‘‘appamattehi bhavitabba’’nti ubhinnaṃ ācariyantevāsikānaṃ anusiṭṭhi dinnā hoti. <span class="bld">Saraṇagamanatovā</span>ti avadhāraṇena sāmaṇerapabbajjā upasampadā viya ñatticatutthena kammena na hoti, idānipi saraṇagamaneneva sijjhatīti dīpeti. <span class="bld">Hi</span>-saddo pasiddhiyaṃ. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Yasmā saraṇagamanena upasampadā parato paṭikkhittā, tasmā sā etarahi saraṇagamanamatteneva na ruhati. Sāmaṇerassa pabbajjā pana yasmā paratopi ‘anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajja’nti (mahāva. 105) anuññātā eva, tasmā sā etarahipi saraṇagamanamatteneva ruhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 34).</p>
- <p class="bodytext">Saraṇagamanato eva pabbajjā <span class="bld">yadipi</span> kiñcāpi <span class="bld">siddhā</span> nipphannā, tathāpi assa sāmaṇerassa ‘‘idañcidañca mayā pūretabbaṃ sīla’’nti ñatvā <span class="bld">paripūraṇatthāya</span> bhikkhunā dasa sīlāni dātabbānīti yojanā. Yathāha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadāni, tesu ca sāmaṇerehi sikkhituṃ. Pāṇātipātā veramaṇī’’tiādi (mahāva. 106).</p>
- <p class="centered">Pabbajjākathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2471"></a><span class="paranum">2471</span>. <span class="bld">Upajjhāya</span>nti <a name="M2.0135"></a><a name="V2.0110"></a> vajjāvajje upanijjhāyatīti upajjhāyo, taṃ, bhagavatā vuttehi aṅgehi samannāgato paripuṇṇadasavasso puggalo. Nivāsetvā ca pārupitvā ca sirasi añjaliṃ paggahetvā attano abhimukhe ukkuṭikaṃ nisīditvā ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti tikkhattuṃ vatvā āyācanāya katāya ‘‘sāhu, lahu, opāyikaṃ, paṭirūpaṃ, pāsādikena sampādehī’’ti imesu pañcasu padesu aññataraṃ kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetvā tasmiṃ sampaṭicchite pituṭṭhāne ṭhatvā atrajamiva taṃ gahetvā vajjāvajjaṃ upaparikkhitvā dosena niggaṇhitvā saddhivihārike sikkhāpento upajjhāyo nāma.</p>
- <p class="bodytext">Vijjāsippaṃ, ācārasamācāraṃ vā sikkhitukāmehi ādarena caritabbo upaṭṭhātabboti <span class="bld">ācariyo,</span> taṃ, upajjhāye vuttalakkhaṇasamannāgatoyeva puggalo. Vuttanayeneva nisīditvā ‘‘ācariyo me, bhante, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā āyācanāya katāya ‘‘sāhū’’tiādīsu pañcasu aññataraṃ vatvā tasmiṃ sampaṭicchite pituṭṭhāne ṭhatvā puttaṭṭhāniyaṃ antevāsiṃ sikkhāpento ācariyo nāma.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">sāhū</span>ti sādhu. <span class="bld">Lahū</span>ti agaru, mama tuyhaṃ upajjhāyabhāve bhāriyaṃ natthīti attho. <span class="bld">Opāyika</span>nti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, taṃ upajjhāyaggahaṇaṃ iminā upāyena tvaṃ me ito paṭṭhāya bhāro jātosīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Paṭirūpa</span>nti anurūpaṃ te upajjhāyaggahaṇanti attho. <span class="bld">Pāsādikenā</span>ti pasādāvahena kāyavacīpayogena. <span class="bld">Sampādehī</span>ti tividhaṃ sikkhaṃ nipphādehīti attho. <span class="bld">Kāyena vā</span>ti hatthamuddādiṃ dassento kāyena vā. Nāmavisesaṃ vinā pūretabbavattānaṃ samatāya ubhopi ekato vuttā.</p>
- <p class="bodytext">Etāni <a name="M2.0136"></a> vattāni upajjhāyassa saddhivihārikena, ācariyassa antevāsikenāpi evameva kātabbānevāti. <span class="bld">Vasatā</span>ti vasantena. <span class="bld">Piyasīlenā</span>ti piyaṃ sīlametassāti piyasīlo, tena, sīlaṃ paripūritukāmenāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2472-3"></a><span class="paranum">2472-3</span>. <span class="bld">Āsanaṃ paññapetabba</span>nti ettha ‘‘kālasseva vuṭṭhāya upāhanā omuñcitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā’’ti (mahāva. 66) vuttā pubbakiriyā vattabbā. <span class="bld">Āsanaṃ paññapetabba</span>nti <a name="V2.0111"></a> dantakaṭṭhakhādanaṭṭhānaṃ sammajjitvā nisīdanatthāya āsanaṃ paññapetabbaṃ. Iminā ca yāgupānaṭṭhānādīsupi āsanāni paññapetabbānevāti dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dantakaṭṭhaṃ dātabba</span>nti mahantaṃ, majjhimaṃ, khuddakanti tīṇi dantakaṭṭhāni upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni gaṇhāti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati, tādisaṃ dātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Mukhodakaṃ dātabba</span>nti mukhadhovanodakaṃ mukhodakanti majjhepadalopīsamāso, taṃ dentena sītañca uṇhañca udakaṃ upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni vaḷañjeti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati, tādisaṃ dātabbaṃ. Sace duvidhampi vaḷañjeti, duvidhampi upanetabbaṃ. ‘‘Mukhodakaṃ mukhadhovanaṭṭhāne ṭhapetvā avasesaṭṭhānāni sammajjitabbāni. Sammajjantena ca vaccakuṭito paṭṭhāya sammajjitabbaṃ. There vaccakuṭiṃ gate pariveṇaṃ sammajjitabbaṃ, evaṃ pariveṇaṃ asuññaṃ hotī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 64 atthato samānaṃ) vuttanayeneva sammajjitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tato <a name="M2.0137"></a> uttariṃ kattabbaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tassa kālenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tassā</span>ti upajjhāyassa vā ācariyassa vā. <span class="bld">Kālenā</span>ti yāgupānakāle. Idhāpi ‘‘āsanaṃ paññapetabba’’nti seso. Yathāha ‘‘there vaccakuṭito anikkhanteyeva āsanaṃ paññapetabbaṃ. Sarīrakiccaṃ katvā āgantvā tasmiṃ nisinnassa ‘sace yāgu hotī’tiādinā nayena vuttaṃ vattaṃ kātabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 64).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yāgu tassupanetabbā</span>ti ettha ‘‘bhājanaṃ dhovitvā’’ti seso. Yathāha – ‘‘bhājanaṃ dhovitvā yāgu upanāmetabbā’’ti (mahāva. 66). <span class="bld">Saṅghato vā</span>ti salākādivasena saṅghato labbhamānā vā. <span class="bld">Kulatopi vā</span>ti upāsakādikulato vā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Patte vattañca kātabba’’</span>nti idaṃ ‘‘yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā paṭisāmetabbaṃ, upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanaṃ uddharitabbaṃ<a name="V2.0112"></a>. Sace so deso uklāpo hoti, so deso sammajjitabbo’’ti (mahāva. 66) āgatavattaṃ sandhāyāha. Divā bhuttapattepi kātabbaṃ eteneva dassitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vattaṃ ‘‘gāmappavesane’’</span>ti idaṃ ‘‘sace upajjhāyo gāmaṃ pavisitukāmo hoti, nivāsanaṃ dātabbaṃ, paṭinivāsanaṃ paṭiggahetabba’’ntiādinayappavattaṃ (mahāva. 66) vattaṃ sandhāyāha. <span class="bld">‘‘Kātabba’’</span>nti idaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2474"></a><span class="paranum">2474</span>. <span class="bld">Cīvare yāni vattānī</span>ti gāmaṃ pavisitukāmassa cīvaradāne, paṭinivattassa cīvaraggahaṇasaṅgharaṇapaṭisāmanesu mahesinā yāni vattāni vuttāni, tāni ca kātabbāni. <span class="bld">Senāsane tathā</span>ti ‘‘yasmiṃ vihāre upajjhāyo viharatī’’tiādinā <a name="M2.0138"></a> (mahāva. 66) vuttanayena ‘‘senāsane kattabba’’nti dassitaṃ senāsanavattañca.</p>
- <p class="bodytext">Pādapīṭhakathalikādīsu tathāti yojanā. Upajjhāye gāmato paṭinivatte ca jantāghare ca ‘‘pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipitabba’’nti (mahāva. 66) evamāgataṃ vattañca kātabbaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘upajjhāyo pānīyena pucchitabbo’’tiādivattaṃ (mahāva. 66) saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2475"></a><span class="paranum">2475</span>. Evaṃ sabbattha vattesu pāṭiyekkaṃ dassiyamānesu papañcoti khandhakaṃ oloketvā sukhaggahaṇatthāya gaṇanaṃ dassetukāmo āha <span class="bld">‘‘evamādīnī’’</span>tiādi. <span class="bld">Rogato vuṭṭhānāgamanantānī</span>ti ācariyupajjhāyānaṃ rogato vuṭṭhānāgamanapariyosānāni. <span class="bld">Sattatiṃsasataṃ siyu</span>nti sattatiṃsādhikasatavattānīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Tāni pana vattāni <span class="bld">khandhakapāḷiyā</span> (mahāva. 66) āgatakkamena evaṃ yathāvuttagaṇanāya samānetabbāni – dantakaṭṭhadānaṃ, mukhodakadānaṃ, āsanapaññāpanaṃ, sace yāgu hoti, bhājanaṃ dhovitvā yāguyā upanāmanaṃ, yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā paṭisāmanaṃ, upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanassa uddharaṇaṃ, sace so deso uklāpo hoti, tassa sammajjanaṃ, sace upajjhāyo gāmaṃ pavisitukāmo hoti, tassa nivāsanadānaṃ, paṭinivāsanapaṭiggahaṇaṃ, kāyabandhanadānaṃ, saguṇaṃ katvā <a name="V2.0113"></a> saṅghāṭidānaṃ, dhovitvā sodakapattassa dānaṃ, sace upajjhāyo pacchāsamaṇaṃ ākaṅkhati, timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupitvā <a name="M2.0139"></a> gaṇṭhikaṃ parimuñcitvā dhovitvā pattaṃ gahetvā upajjhāyassa pacchāsamaṇena gamanaṃ, nātidūranaccāsanne gamanaṃ, pattapariyāpannassa paṭiggahaṇaṃ, na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathāopātanaṃ, upajjhāyassa āpattisāmantā bhaṇamānassa ca nivāraṇaṃ, nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanapaññāpanaṃ, pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ upanikkhipanaṃ, paccuggantvā pattacīvarapaṭiggahaṇaṃ, paṭinivāsanadānaṃ, nivāsanapaṭiggahaṇaṃ, sace cīvaraṃ sinnaṃ hoti, muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ, neva uṇhe cīvarassa nidahanaṃ, majjhe yathā bhaṅgo na hoti, evaṃ caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā cīvarassa saṅgharaṇaṃ, obhoge kāyabandhanassa karaṇaṃ, sace piṇḍapāto hoti, upajjhāyo ca bhuñjitukāmo hoti, udakaṃ datvā piṇḍapātassa upanāmanaṃ, upajjhāyassa pānīyena pucchanaṃ, bhuttāvissa udakaṃ datvā pattaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā vodakaṃ katvā muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ, na ca uṇhe pattassa nidahanaṃ, pattacīvaraṃ nikkhipitabbaṃ –</p>
- <p class="bodytext">Pattaṃ nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā pattassa nikkhipanaṃ, na ca anantarahitāya bhūmiyā pattassa nikkhipanaṃ, cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthena cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvarassa nikkhipanaṃ, upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanassa uddharaṇaṃ, pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ paṭisāmanaṃ, sace so deso uklāpo hoti, tassa sammajjanaṃ, sace upajjhāyo nhāyitukāmo hoti, nhānassa paṭiyādanaṃ, sace sītena attho hoti, sītassa sace uṇhena attho hoti, uṇhassa paṭiyādanaṃ, sace upajjhāyo jantāgharaṃ pavisitukāmo hoti, cuṇṇassa <a name="M2.0140"></a> sannayanaṃ, mattikātemanaṃ, jantāgharapīṭhaṃ ādāya upajjhāyassa piṭṭhito piṭṭhito gantvā jantāgharapīṭhaṃ datvā cīvaraṃ paṭiggahetvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, cuṇṇadānaṃ, mattikādānaṃ, sace ussahati, jantāgharaṃ pavisitabbaṃ –</p>
- <p class="bodytext">Jantāgharaṃ pavisantena mattikāya mukhaṃ makkhetvā purato ca pacchato ca paṭicchādetvā jantāgharappaveso, na therānaṃ bhikkhūnaṃ anupakhajja nisīdanaṃ, na navānaṃ bhikkhūnaṃ āsanena paṭibāhanaṃ, jantāghare upajjhāyassa parikammassa karaṇaṃ, jantāgharā nikkhamantena jantāgharapīṭhaṃ ādāya <a name="V2.0114"></a> purato ca pacchato ca paṭicchādetvā jantāgharā nikkhamanaṃ, udakepi upajjhāyassa parikammakaraṇaṃ, nhātena paṭhamataraṃ uttaritvā attano gattaṃ vodakaṃ katvā nivāsetvā upajjhāyassa gattato udakassa pamajjanaṃ, nivāsanadānaṃ, saṅghāṭidānaṃ, jantāgharapīṭhaṃ ādāya paṭhamataraṃ āgantvā āsanassa paññāpanaṃ, pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ upanikkhipanaṃ, upajjhāyassa pānīyena pucchanaṃ, sace uddisāpetukāmo hoti, uddisāpanaṃ, sace paripucchitukāmo hoti, paripucchanaṃ, yasmiṃ vihāre upajjhāyo viharati, sace so vihāro uklāpo hoti, sace ussahati, tassa sodhanaṃ, vihāraṃ sodhentena paṭhamaṃ pattacīvarassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, nisīdanapaccattharaṇassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, bhisibibbohanassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, mañcassa nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, pīṭhassa nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, mañcapaṭipādakānaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, kheḷamallakassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, apassenaphalakassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, bhūmattharaṇassa yathāpaññattassa sallakkhetvā nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ<a name="M2.0141"></a>, sace vihāre santānakaṃ hoti, ullokā paṭhamaṃ ohāraṇaṃ, ālokasandhikaṇṇabhāgānaṃ pamajjanaṃ, sace gerukaparikammakatā bhitti kaṇṇakitā hoti, coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjanaṃ, sace kāḷavaṇṇakatā bhūmi kaṇṇakitā hoti, coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjanaṃ, sace akatā hoti bhūmi, udakena paripphositvā pamajjanaṃ ‘‘mā vihāro rajena uhaññī’’ti, saṅkāraṃ vicinitvā ekamantaṃ chaḍḍanaṃ, bhūmattharaṇassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, mañcapaṭipādakānaṃ otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ, mañcassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, pīṭhassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, bhisibibbohanassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, nisīdanapaccattharaṇassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, kheḷamallakassa otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ, apassenaphalakassa otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ, pattacīvaraṃ nikkhipitabbaṃ –</p>
- <p class="bodytext">Pattaṃ <a name="V2.0115"></a> nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā pattassa nikkhipanaṃ, na ca anantarahitāya bhūmiyā pattassa nikkhipanaṃ, cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthena <a name="M2.0142"></a> cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvarassa nikkhipanaṃ, sace puratthimāya sarajā vātā vāyanti, puratthimānaṃ vātapānānaṃ thakanaṃ, tathā pacchimānaṃ, tathā uttarānaṃ, tathā dakkhiṇānaṃ vātapānānaṃ thakanaṃ, sace sītakālo hoti, divā vātapānānaṃ vivaraṇaṃ, rattiṃ thakanaṃ, sace uṇhakālo hoti, divā vātapānānaṃ thakanaṃ, rattiṃ vivaraṇaṃ, sace pariveṇaṃ uklāpaṃ hoti, pariveṇassa sammajjanaṃ, sace koṭṭhako uklāpo hoti, koṭṭhakassa sammajjanaṃ, sace upaṭṭhānasālā uklāpā hoti, tassā sammajjanaṃ, sace aggisālā uklāpā hoti, tassā sammajjanaṃ, sace vaccakuṭi uklāpā hoti, tassā sammajjanaṃ, sace pānīyaṃ na hoti, pānīyassa upaṭṭhāpanaṃ, sace paribhojanīyaṃ na hoti, paribhojanīyassa upaṭṭhāpanaṃ, sace ācamanakumbhiyā udakaṃ na hoti, ācamanakumbhiyā udakassa āsiñcanaṃ, sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hoti, saddhivihārikena vūpakāsanaṃ vūpakāsāpanaṃ vā, dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ, sace upajjhāyassa kukkuccaṃ uppannaṃ hoti, saddhivihārikena vinodanaṃ vinodāpanaṃ vā, dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ, sace upajjhāyassa diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti, saddhivihārikena vivecanaṃ vivecāpanaṃ vā, dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ, sace upajjhāyo garudhammaṃ ajjhāpanno hoti parivāsāraho, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa parivāsaṃ dadeyyā’’ti, sace upajjhāyo mūlāyapaṭikassanāraho hoti, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti <a name="M2.0143"></a> nu kho saṅgho upajjhāyaṃ mūlāya paṭikasseyyā’’ti, sace upajjhāyo mānattāraho hoti, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa mānattaṃ dadeyyā’’ti, sace upajjhāyo abbhānāraho hoti, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyaṃ abbheyyā’’ti, sace saṅgho upajjhāyassa kammaṃ kattukāmo hoti tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa kammaṃ na kareyya, lahukāya vā pariṇāmeyyā’’ti, kataṃ vā panassa hoti saṅghena kammaṃ tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho upajjhāyo sammā vatteyya, lomaṃ pāteyya, netthāraṃ vatteyya, saṅgho taṃ kammaṃ paṭippassambheyyā’’ti, sace upajjhāyassa cīvaraṃ dhovitabbaṃ hoti<a name="V2.0116"></a>, saddhivihārikena dhovanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ dhoviyethā’’ti, sace upajjhāyassa cīvaraṃ kātabbaṃ hoti, saddhivihārikena karaṇaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ kariyethā’’ti, sace upajjhāyassa rajanaṃ pacitabbaṃ hoti, saddhivihārikena pacanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa rajanaṃ paciyethā’’ti, sace upajjhāyassa cīvaraṃ rajetabbaṃ hoti, saddhivihārikena rajanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ rajiyethā’’ti, cīvaraṃ rajantena sādhukaṃ samparivattakaṃ samparivattakaṃ rajanaṃ, na ca acchinne theve pakkamanaṃ, upajjhāyaṃ anāpucchā na ekaccassa pattadānaṃ, na ekaccassa pattapaṭiggahaṇaṃ, na ekaccassa cīvaradānaṃ, na ekaccassa cīvarapaṭiggahaṇaṃ, na ekaccassa parikkhāradānaṃ, na ekaccassa parikkhārapaṭiggahaṇaṃ, na ekaccassa kesacchedanaṃ, na ekaccena kesānaṃ chedāpanaṃ, na ekaccassa parikammakaraṇaṃ, na ekaccena parikammassa kārāpanaṃ, na ekaccassa veyyāvaccakaraṇaṃ, na ekaccena veyyāvaccassa <a name="M2.0144"></a> kārāpanaṃ, na ekaccassa pacchāsamaṇena gamanaṃ, na ekaccassa pacchāsamaṇassa ādānaṃ, na ekaccassa piṇḍapātassa nīharaṇaṃ, na ekaccena piṇḍapātanīharāpanaṃ, na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmappavesanaṃ, na susānagamanaṃ, na disāpakkamanaṃ, sace upajjhāyo gilāno hoti, yāvajīvaṃ upaṭṭhānaṃ, vuṭṭhānamassa āgamananti tesu kānici vattāni savibhattikāni, kānici avibhattikāni, tesu avibhattikānaṃ vibhāge vuccamāne yathāvuttagaṇanāya atirekatarāni honti, taṃ pana vibhāgaṃ anāmasitvā piṇḍavasena gahetvā yathā ayaṃ gaṇanā dassitāti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2476"></a><span class="paranum">2476</span>. <span class="bld">Akarontassā</span>ti ettha ‘‘vatta’’nti seso. Anādaravaseneva vattaṃ akarontassa bhikkhuno tena <span class="bld">vattabhedena</span> vattākaraṇena <span class="bld">sabbattha</span> sattatiṃsādhikasatappabhedaṭṭhāne tattakaṃyeva <span class="bld">dukkaṭaṃ</span> pakāsitanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Upajjhāyācariyavattakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2477"></a><span class="paranum">2477</span>. Evaṃ upajjhāyācariyavattāni saṅkhepena dassetvā upajjhāyācariyehi saddhivihārikantevāsīnaṃ kātabbavattāni dassetumāha <span class="bld">‘‘upajjhāyassa vattānī’’</span>tiādi. <span class="bld">Upajjhāyassa vattānī</span>ti upajjhāyena saddhivihārikassa yuttapattakāle kattabbattā upajjhāyāyattavattānīti <a name="V2.0117"></a> attho. <span class="bld">Tathā saddhivihārike</span>ti yathā saddhivihārikena upajjhāyassa kātabbāni, tathā upajjhāyena saddhivihārike kātabbāni.</p>
- <p class="bodytext">Upajjhāyācariyavattesu gāmappavese pacchāsamaṇena hutvā nātidūranaccāsannagamanaṃ, na antarantarā kathāopātanaṃ, āpattisāmantā bhaṇamānassa nivāraṇaṃ, pattapariyāpannapaṭiggahaṇanti cattāri vattāni, na ekaccassa pattadānādianāpucchādisāpakkamanāvasānāni vīsati paṭikkhepā ceti etāni <a name="M2.0145"></a> catuvīsati vattāni ṭhapetvā avasesāni terasādhikasatavattāni sandhāyāha <span class="bld">‘‘sataṃ terasa hontevā’’</span>ti, terasādhikasatavattāni hontīti attho. Ācariyena antevāsikepi ca kātabbavattāni tathā tattakānevāti attho.</p>
- <p class="centered">Saddhivihārikantevāsikavattakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2478"></a><span class="paranum">2478</span>. Upajjhāyācariyehi saddhivihārikantevāsikānaṃ nissayapaṭippassaddhippakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pakkante vāpī’’</span>tiādi. Pakkante vāpi vibbhante vāpi pakkhasaṅkante vāpi mate vāpi āṇattiyā vāpi evaṃ pañcadhā upajjhāyā saddhivihārikena gahito <span class="bld">nissayo</span> paṭippassambhatīti yojanā. <span class="bld">Pakkante</span>ti tadahu apaccāgantukāmatāya disaṃ gate. <span class="bld">Vibbhante</span>ti gihibhāvaṃ patte. <span class="bld">Pakkhasaṅkantake</span>ti titthiyāyatanaṃ gate. <span class="bld">Mate</span>ti kālakate. <span class="bld">Āṇattiyā</span>ti nissayapaṇāmanena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2479-80"></a><span class="paranum">2479-80</span>. Ācariyamhāpi antevāsikena gahitanissayassa bhedanaṃ <span class="bld">chadhā</span> chappakārena hotīti yojanā. Kathanti āha <span class="bld">‘‘pakkante cā’’</span>tiādi. Taṃ upajjhāyato nissayabhede vuttanayameva. Visesaṃ pana sayameva vakkhati <span class="bld">‘‘āṇattiya’’</span>ntiādinā. <span class="bld">Āṇattiya</span>nti ettha visesatthajotako pana-saddo luttaniddiṭṭho. <span class="bld">Ubhinnampi dhuranikkhepanepi cā</span>ti ācariyassa nissayapaṇāmane pana ubhinnaṃ ācariyantevāsikānaṃyeva aññamaññanirālayabhāve sati nissayabhedo hoti, na ekassāti attho. Tamevatthaṃ byatirekato daḷhīkaroti <span class="bld">‘‘ekekassā’’</span>tiādinā. Ekekassa vā ubhinnaṃ vā ālaye sati na bhijjatīti yojanā. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Āṇattiyaṃ <a name="M2.0146"></a><a name="V2.0118"></a> pana sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmeti, antevāsiko ca ‘kiñcāpi maṃ ācariyo paṇāmeti, atha kho hadayena muduko’ti sālayova hoti, nissayo na paṭippassambhatiyeva. Sacepi ācariyo sālayo, antevāsiko nirālayo ‘na dāni imaṃ nissāya vasissāmī’ti dhuraṃ nikkhipati, evampi na paṭippassambhati. Ubhinnaṃ sālayabhāve pana na paṭippassambhatiyeva. Ubhinnaṃ dhuranikkhepena paṭippassambhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 83).</p>
- <p class="bodytext">Ayaṃ pana viseso ācariyāṇattiyā nissayabhedeyeva dassito, na upajjhāyāṇattiyā. <span class="bld">Sāratthadīpaniyaṃ</span> pana ‘‘sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmetītiādi sabbaṃ upajjhāyassa āṇattiyampi veditabba’’nti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2481"></a><span class="paranum">2481</span>. Evaṃ pañca sādhāraṇaṅgāni dassetvā asādhāraṇaṅgaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘upajjhāyasamodhāna-gatassāpi ca bhijjatī’’</span>ti. Tattha samodhānagamanaṃ sarūpato, pabhedato ca dassetumāha <span class="bld">‘‘dassanaṃ savanañcāti, samodhānaṃ dvidhā mata’’</span>nti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana <span class="bld">samantapāsādikāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 83) gahetabbo. Ganthavitthārabhīrūnaṃ anuggahāya pana idha na vitthārito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2482-3"></a><span class="paranum">2482-3</span>. Sabhāge dāyake asante addhikassa ca gilānassa ca ‘‘gilānena maṃ upaṭṭhahā’’ti <span class="bld">yācitassa</span> gilānupaṭṭhākassa ca nissayaṃ vinā vasituṃ doso natthīti yojanā<a name="M2.0147"></a>. ‘‘Gilānupaṭṭhākassā’’ti vattabbe gāthābandhavasena rassattaṃ. Iminā sabhāge nissayadāyake sante ekadivasampi parihāro na labbhatīti dīpeti. <span class="bld">Attano vane phāsuvihārataṃ jānatā</span>ti attano samathavipassanāpaṭilābhassa vane phāsuvihāraṃ jānantenapi. ‘‘Sabhāge dāyake asante’’ti padacchedo. Sabbametaṃ vidhānaṃ antovassato aññasmiṃ kāle veditabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana <span class="bld">samantapāsādikāya</span> gahetabbo.</p>
- <p class="centered">Nissayapaṭippassambhanakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2484"></a><span class="paranum">2484</span>. Kuṭṭhamassa <a name="V2.0119"></a> atthīti <span class="bld">kuṭṭhī,</span> taṃ. <span class="bld">‘‘Gaṇḍi’’</span>ntiādīsupi eseva nayo. Rattasetādibhedena yena kenaci kuṭṭhena vevaṇṇiyaṃ pattasarīranti attho. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Rattakuṭṭhaṃ vā hotu kāḷakuṭṭhaṃ vā, yaṃ kiñci kiṭibhadaddukacchuādippabhedampi sabbaṃ kuṭṭhamevāti vuttaṃ. Tañce nakhapiṭṭhippamāṇampi vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, na pabbājetabbo. Sace pana nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchannaṭṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, vaṭṭati. Mukhe, pana hatthapādapiṭṭhesu vā sacepi avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ nakhapiṭṭhito khuddakapamāṇampi na vaṭṭatiyevāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Taṃ tikicchāpetvā pabbājentenāpi pakativaṇṇe jāteyeva pabbājetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 88).</p>
- <p class="bodytext">Nakhapiṭṭhippamāṇanti ettha ‘‘kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhi adhippetā’’ti tīsupi <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gaṇḍi</span>nti <a name="M2.0148"></a> medagaṇḍādigaṇḍabhedavantaṃ. Yathāha ‘‘medagaṇḍo vā hotu añño vā, yo koci kolaṭṭhimattakopi ce vaḍḍhanakapakkhe ṭhito gaṇḍo hoti, na pabbājetabbo’’tiādi (mahāva. aṭṭha. 88). <span class="bld">Kolaṭṭhī</span>ti badaraṭṭhi. <span class="bld">Kilāsi</span>nti kilāsavantaṃ. Yathāha – ‘‘kilāsoti nabhijjanakaṃ napaggharaṇakaṃ padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ kuṭṭhaṃ, yena gunnaṃ viya sabalaṃ sarīraṃ hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 88). <span class="bld">Ca</span>-saddo sabbehi upayogavantehi paccekaṃ yojetabbo. <span class="bld">Sosi</span>nti khayarogavantaṃ. Yathāha – ‘‘sosoti sosabyādhi. Tasmiṃ sati na pabbājetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 88). <span class="bld">Apamārika</span>nti apamāravantaṃ. Yathāha – ‘‘apamāroti pittummāro vā yakkhummāro vā. Tattha pubbaverikena amanussena gahito duttikiccho hoti, appamattakepi pana apamāre sati na pabbājetabbo’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Rājabhaṭa</span>nti rañño bhattavetanabhaṭaṃ vā ṭhānantaraṃ pattaṃ vā appattaṃ vā rājapurisaṃ. Yathāha – ‘‘amacco vā hotu mahāmatto vā sevako vā kiñci ṭhānantaraṃ patto vā appatto vā, yo koci rañño bhattavetanabhaṭo. Sabbo ‘rājabhaṭo’ti saṅkhyaṃ gacchatī’’ti. <span class="bld">Cora</span>nti manussehi appamādanaṃ gāmaghātapanthaghātādikammena pākaṭaṃ corañca. <span class="bld">Likhitaka</span>nti yaṃ kañci corikaṃ vā aññaṃ vā garuṃ rājāparādhaṃ katvā palātaṃ, rājā ca naṃ paṇṇe vā potthake vā ‘‘itthannāmo <a name="V2.0120"></a> yattha dissati, tattha gahetvā māretabbo’’ti vā ‘‘hatthapādādīnissa chinditabbānī’’ti vā ‘‘ettakaṃ nāma daṇḍaṃ harāpetabbo’’ti vā likhāpeti, evarūpaṃ likhitakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Kārabhedaka’’</span>nti gāthābandhavasena rasso kato. <span class="bld">Kārabhedaka</span>nti dātabbakarassa vā katacorakammassa vā kāraṇā <a name="M2.0149"></a> kārāghare pakkhitto vā nigaḷabandhanādīhi baddho vā, tato so muccitvā palāyati, evarūpaṃ kārābhedakañca. Yathāha – ‘‘kārā vuccati bandhanāgāraṃ, idha pana andubandhanaṃ vā hotu saṅkhalikabandhanaṃ vā rajjubandhanaṃ vā gāmabandhanaṃ vā nigamabandhanaṃ vā nagarabandhanaṃ vā purisagutti vā janapadabandhanaṃ vā dīpabandhanaṃ vā, yo etesu yaṃ kiñci bandhanaṃ chinditvā bhinditvā muñcitvā vivaritvā vā passamānānaṃ vā apassamānānaṃ vā palāyati, so ‘kārābhedako’ti saṅkhyaṃ gacchatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 92).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2485"></a><span class="paranum">2485</span>. <span class="bld">Kasāhata</span>nti iṇaṃ gahetvā dātuṃ asamatthattā ‘‘ayameva te daṇḍo hotū’’ti kasādinā dinnappahāraṃ avūpasantavaṇaṃ. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Yo vacanapesanādīni akaronto haññati, na so katadaṇḍakammo. Yo pana keṇiyā vā aññathā vā kiñci gahetvā khāditvā puna dātuṃ asakkonto ‘ayameva te daṇḍo hotū’ti kasāhi haññati, ayaṃ kasāhato katadaṇḍakammo. Yo ca kasāhi vā hato hotu addhadaṇḍakādīnaṃ vā aññatarena, yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 94).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Lakkhaṇāhata</span>nti ekaṃsaṃ katvā pārutena uttarāsaṅgena appaṭicchādanīyaṭṭhāne tattena lohena āhataṃ asacchavibhūtalakkhaṇena samannāgataṃ. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Yassa pana nalāṭe vā urādīsu vā tattena lohena lakkhaṇaṃ āhataṃ hoti, so sace bhujisso, yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo. Sacepissa vaṇā ruḷhā honti chaviyā <a name="M2.0150"></a> samaparicchedā, lakkhaṇaṃ pana paññāyati, timaṇḍalaṃ nivatthassa uttarāsaṅge <a name="V2.0121"></a> kate paṭicchannokāse ce hoti, pabbājetuṃ vaṭṭati. Appaṭicchannokāse ce, na vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 95).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Iṇāyikañcā</span>ti mātāpitupitāmahādīhi vā attanā vā gahitaiṇaṃ. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Iṇāyiko nāma yassa pitipitāmahehi vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, sayaṃ vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, yaṃ vā āṭhapetvā mātāpitūhi kiñci gahitaṃ hoti, so taṃ iṇaṃ paresaṃ dhāretīti iṇāyiko. Yaṃ pana aññe ñātakā āṭhapetvā kiñci gaṇhanti, so na iṇāyiko. Na hi te taṃ āṭhapetuṃ issarā. Tasmā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 96).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dāsa</span>nti antojāto, dhanakkīto, karamarānīto, sayaṃ vā dāsabyaṃ upagatoti catunnaṃ dāsānaṃ aññataraṃ. Dāsavinicchayo panettha <span class="bld">samantapāsādikāya</span> (mahāva. aṭṭha. 97) vitthārato gahetabbo. <span class="bld">Pabbājentassa dukkaṭa</span>nti ‘‘kuṭṭhi’’ntiādīhi upayogavantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2486"></a><span class="paranum">2486</span>. <span class="bld">Hatthacchinna</span>nti hatthatale vā maṇibandhe vā kappare vā yattha katthaci chinnahatthaṃ. <span class="bld">Aṭṭhacchinna</span>nti yathā nakhaṃ na paññāyati, evaṃ catūsu aṅguṭṭhakesu aññataraṃ vā sabbe vā yassa chinnā honti, evarūpaṃ. <span class="bld">Pādacchinna</span>nti yassa aggapādesu vā gopphakesu vā jaṅghāya vā yattha katthaci eko vā dve vā pādā chinnā honti. Hatthapādachinnassāpi <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (mahāva. 119) āgatattā sopi idha vattabbo, yathāvuttanayeneva tassa dukkaṭavatthutā paññāyatīti na vuttoti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kaṇṇanāsaṅgulicchinna</span>nti <a name="M2.0151"></a> ettha ‘‘kaṇṇacchinnaṃ nāsacchinnaṃ kaṇṇanāsacchinnaṃ aṅgulicchinna’’nti yojanā. <span class="bld">Kaṇṇacchinna</span>nti yassa kaṇṇamūle vā kaṇṇasakkhalikāya vā eko vā dve vā kaṇṇā chinnā honti. Yassa pana kaṇṇāvaṭṭe chinnā honti, sakkā ca honti saṅghāṭetuṃ, so kaṇṇaṃ saṅghāṭetvā pabbājetabbo. <span class="bld">Nāsacchinna</span>nti yassa ajapadake vā agge vā ekapuṭe vā yattha katthaci nāsā chinnā hoti. Yassa pana nāsikā sakkā hoti sandhetuṃ, so <a name="V2.0122"></a> taṃ phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. <span class="bld">Kaṇṇanāsacchinna</span>nti tadubhayacchinnaṃ. <span class="bld">Aṅgulicchinna</span>nti yassa nakhasesaṃ adassetvā ekā vā bahū vā aṅguliyo chinnā honti. Yassa pana suttatantumattampi nakhasesaṃ paññāyati, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Kaṇḍaracchinnameva cā</span>ti yassa kaṇḍaranāmakā mahānhārū purato vā pacchato vā chinnā honti, yesu ekassāpi chinnattā aggapādena vā caṅkamati, mūlena vā caṅkamati, na vā pādaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakkoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2487"></a><span class="paranum">2487</span>. <span class="bld">Kāṇa</span>nti pasannandho vā hotu pupphādīhi vā upahatapasādo, yo dvīhi vā ekena vā akkhinā na passati, taṃ kāṇaṃ. <span class="bld">Kuṇi</span>nti hatthakuṇī vā pādakuṇī vā aṅgulikuṇī vā, yassa etesu hatthādīsu yaṃ kiñci vaṅkaṃ paññāyati, so kuṇī. <span class="bld">Khujjañcā</span>ti yo urassa vā piṭṭhiyā vā passassa vā nikkhantattā khujjasarīro, taṃ khujjaṃ. Yassa pana kiñci kiñci aṅgapaccaṅgaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mahāpuriso eva hi brahmujugatto, avaseso satto akhujjo nāma natthi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vāmana</span>nti yo jaṅghavāmano vā kaṭivāmano vā ubhayavāmano vā, taṃ. Tattha jaṅghavāmanassa kaṭito paṭṭhāya heṭṭhimakāyo <a name="M2.0152"></a> rasso hoti, uparimakāyo paripuṇṇo. Kaṭivāmanassa kaṭito paṭṭhāya uparimakāyo rasso hoti, heṭṭhimakāyo paripuṇṇo hoti. Ubhayavāmanassa ubhopi kāyā rassā honti. Yesaṃ kāyarassattā bhūtānaṃ viya parivaṭumo mahākucchighaṭasadiso attabhāvo hoti. Taṃ tividhampi pabbājetuṃ na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Phaṇahatthaka</span>nti yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambaddhā honti, taṃ. Etaṃ pabbājetukāmena aṅgulantarikāyo phāletvā sabbaṃ antaracammaṃ apanetvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. Yassāpi cha aṅguliyo honti, taṃ pabbājetukāmena adhikaṃ aṅguliṃ chinditvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Khañja</span>nti yo natajāṇuko vā bhinnajaṅgho vā majjhe saṃkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādamajjhena caṅkamanto agge saṃkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādaggena caṅkamanto aggapādeneva caṅkamanakhañjo vā paṇhikāya caṅkamanakhañjo vā pādassa bāhirantena caṅkamanakhañjo vā pādassa abbhantarantena caṅkamanakhañjo vā gopphakānaṃ upari bhaggattā sakalena <a name="V2.0123"></a> piṭṭhipādena caṅkamanakhañjo vā, taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭati. Ettha <span class="bld">natajāṇuko</span>ti antopaviṭṭhaānatapādo. <span class="bld">Pakkhahata</span>nti yassa eko hattho vā pādo vā aḍḍhasarīraṃ vā sukhaṃ na vahati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sīpadi</span>nti bhārapādaṃ. Yassa pādo thūlo hoti sañjātapīḷako kharo, so na pabbājetabbo. Yassa pana na tāva kharabhāvaṃ gaṇhāti, sakkā hoti upanāhaṃ bandhitvā udakaāvāṭe pavesetvā udakavālikāya pūretvā <a name="M2.0153"></a> yathā sirā paññāyanti, jaṅghā ca telanāḷikā viya honti, evaṃ milāpetuṃ sakkā, tassa pādaṃ īdisaṃ katvā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace puna vaḍḍhati, upasampādentenāpi tathā katvāva upasampādetabbo. <span class="bld">Pāparogina</span>nti yo arisabhagandarapittasemhakāsasosādīsu yena kenaci rogena niccāturo atekiccharogo jeguccho amanāpo, taṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2488"></a><span class="paranum">2488</span>. <span class="bld">Jarāya dubbala</span>nti yo jiṇṇabhāvena dubbalo attano cīvararajanādikammampi kātuṃ asamattho, taṃ. Yo pana mahallakopi balavā hoti attānaṃ paṭijaggituṃ sakkoti, so pabbājetabbo. <span class="bld">Andha</span>nti jaccandhaṃ. <span class="bld">Padhirañcevā</span>ti yo sabbena sabbaṃ na suṇāti, taṃ. Yo pana mahāsaddaṃ suṇāti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Mammana</span>nti yassa vacībhedo vattati, saraṇagamanaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ na sakkoti, tādisaṃ mammanampi pabbājetuṃ na vaṭṭati. Yo pana saraṇagamanamattaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ sakkoti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Atha vā <span class="bld">mammana</span>nti khalitavacanaṃ, yo ekameva akkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati, tassetamadhivacanaṃ. <span class="bld">Pīṭhasappi</span>nti chinniriyāpathaṃ. <span class="bld">Mūga</span>nti yassa vacībhedo nappavattati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2489"></a><span class="paranum">2489</span>. Attano virūpabhāvena parisaṃ dūsentena parisadūsake (mahāva. aṭṭha. 119) dassetumāha <span class="bld">‘‘atidīgho’’</span>tiādi. <span class="bld">Atidīgho</span>ti aññesaṃ sīsappamāṇanābhippadeso. <span class="bld">Atirasso</span>ti vuttappakāro ubhayavāmano viya atirasso. <span class="bld">Atikāḷo vā</span>ti jhāpitakhette khāṇuko viya atikāḷavaṇṇo. Maṭṭhatambalohanidassano accodātopi vāti sambandho, dadhitakkādīhi majjitamaṭṭhatambalohavaṇṇo atīva odātasarīroti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2490"></a><span class="paranum">2490</span>. <span class="bld">Atithūlo</span> <a name="M2.0154"></a> <span class="bld">vā</span>ti bhāriyamaṃso mahodaro mahābhūtasadiso. <span class="bld">Atikiso</span>ti mandamaṃsalohito <a name="V2.0124"></a> aṭṭhisirācammasarīro viya. Atimahāsīso vāti yojanā. <span class="bld">Atimahāsīso vā</span>ti pacchiṃ sīse katvā ṭhito viya. ‘‘Atikhuddakasīsena asahitenā’’ti padacchedo. <span class="bld">Asahitenā</span>ti sarīrassa ananurūpena. <span class="bld">‘‘Atikhuddakasīsenā’’</span>ti etassa visesanaṃ. Asahitena atikhuddakasīsena samannāgatoti yojanā. Yathāha – ‘‘atikhuddakasīso vā sarīrassa ananurūpena atikhuddakena sīsena samannāgato’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2491"></a><span class="paranum">2491</span>. <span class="bld">Kuṭakuṭakasīso</span>ti tālaphalapiṇḍisadisena sīsena samannāgato. <span class="bld">Sikharasīsako</span>ti uddhaṃ anupubbatanukena sīsena samannāgato, matthakato saṃkuṭiko mūlato vitthato hutvā ṭhitapabbatasikharasadisasīsoti attho. <span class="bld">Veḷunāḷisamānenā</span>ti mahāveḷupabbasadisena. <span class="bld">Sīsenā</span>ti dīghasīsena. Yathāha – ‘‘nāḷisīso vā mahāveḷupabbasadisena sīsena samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2492"></a><span class="paranum">2492</span>. <span class="bld">Kappasīsopī</span>ti majjhe dissamānaāvāṭena hatthikumbhasadisena dvidhābhūtasīsena samannāgato. <span class="bld">Pabbhārasīso vā</span>ti catūsu passesu yena kenaci passena oṇatena sīsena samannāgato. <span class="bld">Vaṇasīsako</span>ti vaṇehi samannāgatasīso. <span class="bld">Kaṇṇikakeso vā</span>ti pāṇakehi khāyitakedāre sassasadisehi tahiṃ tahiṃ uṭṭhitehi kesehi samannāgato. <span class="bld">Thūlakesopi vā</span>ti tālahīrasadisehi kesehi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2493"></a><span class="paranum">2493</span>. <span class="bld">Pūtisīso</span>ti <a name="M2.0155"></a> duggandhasīso. <span class="bld">Nillomasīso vā</span>ti lomarahitasīso. <span class="bld">Jātipaṇḍarakesako</span>ti jātiphalitehi paṇḍarakeso vā. <span class="bld">Jātiyā tambakeso vā</span>ti ādittehi viya tambavaṇṇehi kesehi samannāgato. <span class="bld">Āvaṭṭasīsako</span>ti gunnaṃ sarīre āvaṭṭasadisehi uddhaggehi kesāvaṭṭehi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2494"></a><span class="paranum">2494</span>. <span class="bld">Sīsalomekabaddhehi bhamukehi yutopī</span>ti sīsalomehi saddhiṃ ekābaddhalomehi bhamukehi samannāgato. <span class="bld">Sambaddhabhamuko vā</span>ti ekābaddhaubhayabhamuko, majjhe sañjātalomehi bhamukehi samannāgatoti attho. <span class="bld">Nillomabhamukopi vā</span>ti bhamulomarahito. <span class="bld">Nillomabhamukopi vā</span>ti <span class="bld">pi</span>-saddena avuttasamuccayatthena makkaṭabhamuko saṅgahito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2495"></a><span class="paranum">2495</span>. <span class="bld">Mahantakhuddanetto</span> <a name="V2.0125"></a> <span class="bld">vā</span>ti ettha <span class="bld">netta</span>-saddo mahantakhudda-saddehi paccekaṃ yojetabbo, mahantanetto vā khuddakanetto vāti attho. <span class="bld">Mahantanetto vā</span>ti atimahantehi nettehi samannāgato. <span class="bld">Khuddakanetto vā</span>ti mahiṃsacamme vāsikoṇena paharitvā katachiddasadisehi atikhuddakakkhīhi samannāgato. <span class="bld">Visamalocano</span>ti ekena mahantena, ekena khuddakena akkhinā samannāgato. <span class="bld">Kekaro vāpī</span>ti tiriyaṃ passanto. Ettha <span class="bld">api</span>-saddena nikkhantakkhiṃ sampiṇḍeti, yassa kakkaṭakasseva akkhitārakā nikkhantā honti. <span class="bld">Gambhīranetto</span>ti yassa gambhīre udapāne udakatārakā viya akkhitārakā paññāyanti. Ettha ca <span class="bld">udakatārakā</span> nāma udakapubbuḷaṃ. <span class="bld">Akkhitārakā</span>ti akkhigeṇḍakā. <span class="bld">Visamacakkalo</span>ti ekena uddhaṃ, ekena adhoti evaṃ visamajātehi akkhicakkehi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2496"></a><span class="paranum">2496</span>. <span class="bld">Jatukaṇṇo</span> <a name="M2.0156"></a> <span class="bld">vā</span>ti atikhuddikāhi kaṇṇasakkhalīhi samannāgato. <span class="bld">Mūsikakaṇṇo vā</span>ti mūsikānaṃ kaṇṇasadisehi kaṇṇehi samannāgato. <span class="bld">Hatthikaṇṇopi vā</span>ti ananurūpāhi mahantāhi hatthikaṇṇasadisāhi kaṇṇasakkhalīhi samannāgato. <span class="bld">Chiddamattakakaṇṇo vā</span>ti yassa vinā kaṇṇasakkhalīhi kaṇṇacchiddameva hoti. <span class="bld">Aviddhakaṇṇako</span>ti kaṇṇabandhatthāya aviddhena kaṇṇena samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2497"></a><span class="paranum">2497</span>. <span class="bld">Ṭaṅkitakaṇṇo vā</span>ti gobhattanāḷikāya aggasadisehi kaṇṇehi samannāgato, gohanukoṭisaṇṭhānehi kaṇṇehi samannāgatoti attho. <span class="bld">Pūtikaṇṇopi vā</span>ti sadā paggharitapubbena kaṇṇena samannāgato. <span class="bld">Pūtikaṇṇopī</span>ti <span class="bld">api</span>-saddena kaṇṇabhagandariko gahito. <span class="bld">Kaṇṇabhagandariko</span>ti niccapūtinā kaṇṇena samannāgato. Aviddhakaṇṇo parisadūsako vutto, kathaṃ yonakajātīnaṃ pabbajjāti āha <span class="bld">‘‘yonakādippabhedopi, nāyaṃ parisadūsako’’</span>ti, kaṇṇāvedhanaṃ yonakānaṃ sabhāvo, ayaṃ yonakādippabhedo parisadūsako na hotīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2498"></a><span class="paranum">2498</span>. <span class="bld">Atipiṅgalanetto</span>ti <a name="V2.0126"></a> atisayena piṅgalehi nettehi samannāgato. Madhupiṅgalaṃ pana pabbājetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Nippakhumakkhi vā</span>ti akkhidalaromehi virahitaakkhiko. <span class="bld">Pakhuma</span>-saddo hi loke akkhidalaromesu niruḷho. <span class="bld">Assupaggharanetto vā</span>ti paggharaṇassūhi nettehi samannāgato. <span class="bld">Pakkapupphitalocano</span>ti pakkalocano pupphitalocanoti yojanā. Paripakkanetto sañjātapupphanettoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2499"></a><span class="paranum">2499</span>. <span class="bld">Mahānāso</span>ti sarīrassa ananurūpāya mahatiyā nāsāya samannāgato. <span class="bld">Atikhuddakanāsiko</span>ti tathā <a name="M2.0157"></a> atikhuddikāya nāsāya samannāgato. <span class="bld">Cipiṭanāso vā</span>ti cipiṭāya anto paviṭṭhāya viya allināsāya samannāgato. <span class="bld">Cipiṭanāso vā</span>ti avuttavikappatthena <span class="bld">vā</span>-saddena dīghanāsiko saṅgayhati. So ca sukatuṇḍasadisāya jivhāya lehituṃ sakkuṇeyyāya nāsikāya samannāgato. <span class="bld">Kuṭilanāsiko</span>ti mukhamajjhe appatiṭṭhahitvā ekapasse ṭhitanāsiko.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2500"></a><span class="paranum">2500</span>. <span class="bld">Niccavissavanāso vā</span>ti niccapaggharitasiṅghāṇikanāso vā. <span class="bld">Mahāmukho</span>ti yassa paṭaṅgamaṇḍukasseva mukhanimittaṃyeva mahantaṃ hoti, mukhaṃ pana lābusadisaṃ atikhuddakaṃ. <span class="bld">Paṭaṅgamaṇḍuko</span> nāma mahāmukhamaṇḍuko. <span class="bld">Vaṅkabhinnamukho vāpī</span>ti ettha ‘‘vaṅkamukho vā bhinnamukho vāpī’’ti yojanā. <span class="bld">Vaṅkamukho</span>ti bhamukassa, nalātassa vā ekapasse ninnatāya vaṅkamukho. <span class="bld">Bhinnamukho vā</span>ti makkaṭasseva bhinnamukho. <span class="bld">Mahāoṭṭhopi vā</span>ti ukkhalimukhavaṭṭisadisehi oṭṭhehi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2501"></a><span class="paranum">2501</span>. <span class="bld">Tanukaoṭṭho vā</span>ti bhericammasadisehi dante pidahituṃ asamatthehi oṭṭhehi samannāgato. <span class="bld">Bhericammasadisehī</span>ti bherimukhacammasadisehi. <span class="bld">Tanukaoṭṭho vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena mahādharoṭṭho vā tanukauttaroṭṭho vā tanukaadharoṭṭho vāti tayo vikappā saṅgahitā. <span class="bld">Vipuluttaraoṭṭhako</span>ti mahāuttaroṭṭho. <span class="bld">Oṭṭhachinno</span>ti yassa eko vā dve vā oṭṭhā chinnā honti. <span class="bld">Uppakkamukho</span>ti pakkamukho. <span class="bld">Eḷamukhopi vā</span>ti niccapaggharaṇamukho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2502-3"></a><span class="paranum">2502-3</span>. <span class="bld">Saṅkhatuṇḍopī</span>ti bahi setehi anto atirattehi oṭṭhehi samannāgato. <span class="bld">Duggandhamukho</span>ti duggandhakuṇapamukho. <span class="bld">Mahādantopī</span>ti aṭṭhakadantasadisehi samannāgato<a name="M2.0158"></a>. <span class="bld">Accanta</span>nti atisayena. <span class="bld">‘‘Heṭṭhā uparito vāpi, bahi nikkhantadantako’’</span>ti idaṃ ‘‘asuradantako’’ti etassa atthapadaṃ. <span class="bld">Asuro</span>ti dānavo. ‘‘Sippidanto vā oṭṭhadanto vā’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> likhito. Yassa pana sakkā honti oṭṭhehi pidahituṃ, kathentasseva paññāyati, no akathentassa, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Adanto</span>ti dantarahito. <span class="bld">Pūtidanto</span>ti pūtibhūtehi dantehi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2504"></a><span class="paranum">2504</span>. ‘‘Atikhuddakadantako’’ti imassa <span class="bld">‘‘yassā’’</span>tiādi apavādo. Yassa dantantare <span class="bld">kāḷakadantasannibho</span> <a name="V2.0127"></a> kalandakadantasadiso danto sukhumova ṭhito ce, taṃ tu pabbājetuṃ vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Pabbājetumpī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo tu-saddattho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2505"></a><span class="paranum">2505</span>. Yo posoti sambandho. <span class="bld">Mahāhanuko</span>ti gohanusadisena hanunā samannāgato. <span class="bld">‘‘Rassena hanunā yuto’’</span>ti idaṃ ‘‘cipiṭahanuko vā’’ti imassa atthapadaṃ. Yathāha – ‘‘cipiṭahanuko vā antopaviṭṭhena viya atirassena hanukena samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119). <span class="bld">Cipiṭahanuko vāpī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddena ‘‘bhinnahanuko vā vaṅkahanuko vā’’ti vikappadvayaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2506"></a><span class="paranum">2506</span>. <span class="bld">Nimmassudāṭhiko vāpī</span>ti bhikkhunisadisamukho. <span class="bld">Atidīghagalopi vā</span>ti bakagalasadisena galena samannāgato. <span class="bld">Atirassagalopi vā</span>ti antopaviṭṭhena viya galena samannāgato. Bhinnagalo vā gaṇḍagalopi vāti yojanā, bhinnagalaṭṭhiko vā gaṇḍena samannāgatagalopi vāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2507"></a><span class="paranum">2507</span>. <span class="bld">Bhaṭṭhaṃsakūṭo</span> <a name="M2.0159"></a> <span class="bld">vā</span>ti mātugāmassa viya bhaṭṭhena aṃsakūṭena samannāgato. Bhinnapiṭṭhi vā bhinnauropi vāti yojanā, sudīghahattho vā surassahattho vāti yojanā, atidīghahattho vā atirassahattho vāti attho. <span class="bld">Vā</span>-saddena ahatthaekahatthānaṃ gahaṇaṃ. Kacchusamāyuto vā kaṇḍusamāyuto vāti yojanā. <span class="bld">Vā</span>-saddena ‘‘daddugatto vā godhāgatto vā’’ti ime dve saṅgaṇhāti. Tattha <span class="bld">godhāgatto vā</span>ti yassa godhāya viya gattato cuṇṇāni patanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2508"></a><span class="paranum">2508</span>. <span class="bld">Mahānisadamaṃso</span>ti imassa atthapadaṃ ‘‘uddhanaggupamāyuto’’ti. Yathāha – ‘‘mahāānisado vā uddhanakūṭasadisehi ānisadamaṃsehi accuggatehi samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119). <span class="bld">Mahānisadamaṃso vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena bhaṭṭhakaṭiko saṅgahito. <span class="bld">Vātaṇḍiko</span>ti aṇḍakosesu vuddhirogena samannāgato. <span class="bld">Mahāūrū</span>ti sarīrassa ananurūpehi mahantehi sattīhi samannāgato. <span class="bld">Saṅghaṭṭanakajāṇuko</span>ti aññamaññaṃ saṅghaṭṭehi jāṇūhi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2509"></a><span class="paranum">2509</span>. <span class="bld">Bhinnajāṇū</span>ti yassa eko vā dve vā jāṇū bhinnā honti. <span class="bld">Mahājāṇū</span>ti mahantena <a name="V2.0128"></a> jāṇunā samannāgato. <span class="bld">Dīghajaṅgho</span>ti yaṭṭhisadisajaṅgho. <span class="bld">Vikaṭo vā</span>ti tiriyaṃ gamanapādehi samannāgato, yassa caṅkamato jāṇukā bahi niggacchanti. <span class="bld">Paṇho vā</span>ti pacchato parivattapādehi samannāgato, yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti. ‘‘Panto’’ti ca ‘‘saṇho’’ti ca etasseva vevacanāni. <span class="bld">Ubbaddhapiṇḍiko</span>ti heṭṭhā oruḷhāhi vā upari āruḷhāhi vā mahatīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2510"></a><span class="paranum">2510</span>. <span class="bld">Yaṭṭhijaṅgho</span>ti <a name="M2.0160"></a> yaṭṭhisadisāya jaṅghāya samannāgato. <span class="bld">Mahājaṅgho</span>ti sarīrassa ananurūpāya mahatiyā jaṅghāya samannāgato. <span class="bld">Mahāpādopi vā</span>ti sarīrassa ananurūpehi mahantehi pādehi samannāgato. <span class="bld">Api</span>-saddena thūlajaṅghapiṇḍiko saṅgahito, bhattapuṭasadisāya thūlāya jaṅghapiṇḍiyā samannāgatoti attho. <span class="bld">Piṭṭhikapādo vā</span>ti pādavemajjhato uṭṭhitajaṅgho. <span class="bld">Mahāpaṇhipi vā</span>ti ananurūpehi atimahantehi paṇhīhi samannāgato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2511"></a><span class="paranum">2511</span>. <span class="bld">Vaṅkapādo</span>ti anto vā bahi vā parivattapādavasena duvidho vaṅkapādo. <span class="bld">Gaṇṭhikaṅguliko</span>ti siṅgiveraphaṇasadisāhi aṅgulīhi samannāgato. <span class="bld">‘‘Andhanakho vāpī’’</span>ti etassa atthapadaṃ ‘‘kāḷapūtinakhopi cā’’ti. Yathāha – ‘‘andhanakho vā kāḷavaṇṇehi pūtinakhehi samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2512"></a><span class="paranum">2512</span>. <span class="bld">Icceva</span>nti yathāvuttavacanīyanidassanatthoyaṃ nipātasamudāyo. Aṅgavekallatāya bahuvidhattā anavasesaṃ vekallappakāraṃ saṅgaṇhitumāha <span class="bld">‘‘iccevamādika’’</span>nti.</p>
- <p class="centered">Parisadūsakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2514"></a><span class="paranum">2514</span>. <span class="bld">Pattacīvara</span>nti ettha ‘‘sāmaṇerassā’’ti adhikārato labbhati. <span class="bld">Anto nikkhipato</span>ti ovarakādīnaṃ anto nikkhipantassa. <span class="bld">Sabbapayogesū</span>ti pattacīvarassa āmasanādisabbapayogesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2515-6"></a><span class="paranum">2515-6</span>. <span class="bld">Daṇḍakammaṃ katvā</span>ti daṇḍakammaṃ yojetvā. Daṇḍenti vinenti etenāti <span class="bld">daṇḍo,</span> soyeva kattabbattā kammanti <a name="M2.0161"></a> daṇḍakammaṃ, āvaraṇādi. <span class="bld">Anācārassa</span> dubbacasāmaṇerassa kevalaṃ <a name="V2.0129"></a> hitakāmena bhikkhunā <span class="bld">daṇḍakammaṃ katvā</span> daṇḍakammaṃ yojetvā yāguṃ vā bhattaṃ vā <span class="bld">vā</span>-saddena pattaṃ vā cīvaraṃ vā dassetvā ‘‘daṇḍakamme āhaṭe tvaṃ idaṃ lacchasi’’ iti bhāsituṃ vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Kirā</span>ti padapūraṇatthe nipāto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2517"></a><span class="paranum">2517</span>. Dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitadaṇḍakammaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘aparādhānurūpenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Taṃ</span> aparādhānurūpadaṇḍakammaṃ nāma vālikāsalilādīnaṃ āharāpanamevāti yojetabbaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena dāruādīnaṃ āharāpanaṃ gaṇhāti. Tañca kho ‘‘oramissatī’’ti anukampāya, na ‘‘nassissati vibbhamissatī’’tiādinayappavattena pāpajjhāsayena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2518-9"></a><span class="paranum">2518-9</span>. Akattabbaṃ daṇḍakammaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sīse vā’’</span>tiādi. <span class="bld">Sīse vā</span>ti ettha ‘‘sāmaṇerassā’’ti adhikārato labbhati. <span class="bld">Pāsāṇādīnī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena iṭṭhakādīnaṃ gahaṇaṃ. Sāmaṇeraṃ uṇhe pāsāṇe nipajjāpetuṃ vā uṇhāya bhūmiyā nipajjāpetuṃ vā udakaṃ pavesetuṃ vā bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Bhagavatā anuññātadaṇḍakammaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘idhā’’</span>tiādi. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ daṇḍakammādhikāre. <span class="bld">Āvaraṇamatta</span>nti ‘‘mā idha pāvisī’’ti nivāraṇamattaṃ. <span class="bld">Pakāsita</span>nti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yattha vā vasati, yattha vā paṭikkamati, tattha āvaraṇaṃ kātu’’nti (mahāva. 107) bhāsitaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Yattha vā vasati, yattha vā paṭikkamatīti yattha vasati vā pavisati vā, ubhayenāpi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vutta’’nti (mahāva. aṭṭha. 107) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttattā yāva yojitaṃ <a name="M2.0162"></a> daṇḍakammaṃ karonti, tāva attano puggalikapariveṇaṃ vā vassaggena pattasenāsanaṃ vā pavisituṃ adatvā nivāraṇaṃ <span class="bld">āvaraṇaṃ</span> nāma. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘attano’’ti vacanaṃ ye āvaraṇaṃ karonti, te ācariyupajjhāye sandhāya vuttanti viññāyati. Keci panettha ‘‘attano’’ti idaṃ yassa āvaraṇaṃ karonti, taṃ sandhāya vuttanti gahetvā tattha vinicchayaṃ vadanti. Keci ubhayathāpi atthaṃ gahetvā ubhayatthāpi āvaraṇaṃ kātabbanti vadanti. Vīmaṃsitvā yamettha yuttataraṃ, taṃ gahetabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Nivāraṇakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2520"></a><span class="paranum">2520</span>. Pakkho <a name="V2.0130"></a> ca opakkamiko ca āsitto cāti viggaho. Ettha ca ‘‘anuposathe uposathaṃ karotī’’tiādīsu yathā uposathadine kattabbakammaṃ ‘‘uposatho’’ti vuccati, tathā māsassa pakkhe paṇḍakabhāvamāpajjanto <span class="bld">‘‘pakkho’’</span>ti vutto. Atha vā pakkhapaṇḍako <span class="bld">pakkho</span> uttarapadalopena yathā ‘‘bhīmaseno bhīmo’’ti. Idañca pāpānubhāvena kaṇhapakkheyeva paṇḍakabhāvamāpajjantassa adhivacanaṃ. Yathāha ‘‘akusalavipākānubhāvena kāḷapakkhe kāḷapakkhe paṇḍako hoti, juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ pakkhapaṇḍako’’ti (mahāva. aṭṭha. 109).</p>
- <p class="bodytext">Yassa upakkamena bījāni apanītāni, ayaṃ <span class="bld">opakkamikapaṇḍako</span>. Yassa paresaṃ aṅgajātaṃ mukhena gahetvā asucinā āsittassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ <span class="bld">āsittapaṇḍako. Usūyako</span>ti yassa paresaṃ ajjhācāraṃ passato usūyāya uppannāya pariḷāho vūpasammati, ayaṃ usūyapaṇḍako. Yo paṭisandhiyaṃyeva abhāvako uppanno, ayaṃ <span class="bld">napuṃsakapaṇḍako</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2521"></a><span class="paranum">2521</span>. <span class="bld">Tesū</span>ti <a name="M2.0163"></a> tesu pañcasu paṇḍakesu. ‘‘Pakkhapaṇḍakassa yasmiṃpakkhe paṇḍako hoti, tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritā’’ti (mahāva. aṭṭha. 109) kurundiyaṃ vuttattā <span class="bld">‘‘tiṇṇaṃ nivāritā’’</span>ti idaṃ tassa paṇḍakassa paṇḍakapakkhaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2522"></a><span class="paranum">2522</span>. <span class="bld">‘‘Nāsetabbo’’</span>ti idaṃ liṅganāsanaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha ‘‘sopi liṅganāsaneneva nāsetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 109). Esa nayo uparipi īdisesu ṭhānesu.</p>
- <p class="centered">Paṇḍakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2523"></a><span class="paranum">2523</span>. Thenetīti <span class="bld">theno,</span> liṅgassa pabbajitavesassa theno <span class="bld">liṅgatheno</span>. Saṃvāsassa bhikkhuvassagaṇanādikassa theno <span class="bld">saṃvāsatheno</span>. <span class="bld">Tadubhayassa cā</span>ti tassa liṅgassa, saṃvāsassa ca ubhayassa thenoti sambandho. Esa tividhopi theyyasaṃvāsako nāma pavuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2524-6"></a><span class="paranum">2524-6</span>. <span class="bld">Tattha</span> tesu tīsu theyyasaṃvāsakesu yo sayameva pabbajitvā bhikkhuvassāni na gaṇhati, yathāvuḍḍhaṃ vandanampi neva gaṇhati, <span class="bld">api</span>-saddena āsanena neva paṭibāhati uposathapavāraṇādīsu <a name="V2.0131"></a> neva sandissatīti saṅgaṇhanato tadubhayampi na karoti, ayaṃ <span class="bld">liṅgamattassa</span> pabbajitavesamattassa <span class="bld">thenato</span> corikāya gahaṇato liṅgattheno siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Yo ca pabbajito hutvā bhikkhuvassāni gaṇhati, so yathāvuḍḍhavandanādikaṃ <span class="bld">saṃvāsaṃ</span> sādiyantova saṃvāsatthenako matoti yojanā. Yathāha – ‘‘bhikkhuvassagaṇanādiko hi sabbopi kiriyabhedo imasmiṃ atthe ‘saṃvāso’ti veditabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 110).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vuttanayoyevā</span>ti <a name="M2.0164"></a> ubhinnaṃ paccekaṃ vuttalakkhaṇameva etassa lakkhaṇanti katvā vuttaṃ. Ayaṃ tividhopi theyyasaṃvāsako anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo, puna pabbajjaṃ yācantopi na pabbājetabbo. Byatirekamukhena theyyasaṃvāsalakkhaṇaṃ niyametuṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (mahāva. aṭṭha. 110) vuttagāthādvayaṃ udāharanto āha <span class="bld">‘‘yathāha cā’’</span>ti. Yathā aṭṭhakathācariyo rājadubbhikkhādigāthādvayamāha, tathāyamattho byatirekato veditabboti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2527-8"></a><span class="paranum">2527-8</span>. <span class="bld">Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayehi vā</span>ti ettha <span class="bld">bhaya</span>-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘rājabhayena dubbhikkhabhayenā’’tiādinā. <span class="bld">Cīvarāharaṇatthaṃ vā</span>ti attanā pariccattacīvaraṃ puna vihāraṃ āharaṇatthāya. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane. <span class="bld">Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānaso</span>ti rājabhayādīhi gahitaliṅgatāya so suddhamānaso yāva saṃvāsaṃ nādhivāsetīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Yo hi rājabhayādīhi vinā kevalaṃ bhikkhū vañcetvā tehi saddhiṃ vasitukāmatāya liṅgaṃ gaṇhāti, so asuddhacittatāya liṅgaggahaṇeneva theyyasaṃvāsako nāma hoti. Ayaṃ pana tādisena asuddhacittena bhikkhū vañcetukāmatāya abhāvato yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva theyyasaṃvāsako nāma na hoti. Teneva ‘‘rājabhayādīhi gahitaliṅgānaṃ ‘gihī maṃ samaṇoti jānantū’ti vañcanācitte satipi bhikkhūnaṃ vañcetukāmatāya abhāvā doso na jāto’’ti tīsupi <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Keci <a name="M2.0165"></a> pana ‘‘vūpasantabhayatā idha suddhacittatā’’ti vadanti, evañca sati so vūpasantabhayo yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva theyyasaṃvāsako nāma na hotīti ayamattho viññāyati. Imasmiñca atthe viññāyamāne avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyanepi theyyasaṃvāsakatā <a name="V2.0132"></a> na hotīti āpajjeyya, na ca <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyane atheyyasaṃvāsakatā dassitā. ‘‘Sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto’’ti ca iminā avūpasantabhayenāpi saṃvāsaṃ asādiyanteneva vasitabbanti dīpeti. Teneva tīsupi <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttaṃ ‘‘yasmā vihāraṃ āgantvā saṅghikaṃ gaṇhantassa saṃvāsaṃ pariharituṃ dukkaraṃ, tasmā ‘sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto’ti idaṃ vutta’’nti. Tasmā rājabhayādīhi gahitaliṅgatā cettha suddhacittatāti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tāva esa theyyasaṃvāsako nāma na vuccatīti yojanā. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana ‘‘tatrāyaṃ vitthāranayo’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> (mahāva. aṭṭha. 110) āgatanayena veditabbo.</p>
- <p class="centered">Theyyasaṃvāsakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2529-30"></a><span class="paranum">2529-30</span>. Yo upasampanno bhikkhu ‘‘ahaṃ titthiyo bhavissa’’nti <span class="bld">saliṅgeneva</span> attano bhikkhuveseneva titthiyānaṃ upassayaṃ yāti ceti sambandho. Titthiyesu pakkantako paviṭṭho <span class="bld">titthiyapakkantako. Tesaṃ liṅge nissite</span>ti tesaṃ titthiyānaṃ vese gahite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2531"></a><span class="paranum">2531</span>. ‘‘Ahaṃ titthiyo bhavissa’’nti kusacīrādikaṃ yo sayameva nivāseti, sopi <span class="bld">pakkantako</span> titthiyapakkantako siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2532-4"></a><span class="paranum">2532-4</span>. Naggo <a name="M2.0166"></a> tesaṃ ājīvakādīnaṃ upassayaṃ gantvāti yojanā. <span class="bld">Kese luñcāpetī</span>ti attano kese luñcāpeti. Tesaṃ vatāni ādiyati vāti yojanā. <span class="bld">Vatāni ādiyatī</span>ti ukkuṭikappadhānādīni vā vatāni ādiyati. <span class="bld">Tesaṃ</span> titthiyānaṃ morapiñchādikaṃ <span class="bld">liṅgaṃ</span> saññāṇaṃ sace gaṇhāti vā tesaṃ pabbajjaṃ, laddhimeva vā sārato vā <span class="bld">eti</span> upagacchati vāti yojanā. ‘‘Ayaṃ pabbajjā seṭṭhāti seṭṭhabhāvaṃ vā upagacchatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 110 titthiyapakkantakakathā) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Esa titthiyapakkantako hoti eva, <span class="bld">na pana vimuccati</span> titthiyapakkantabhāvato. <span class="bld">Naggassa gacchato</span>ti ‘‘ājīvako bhavissa’’nti kāsāyādīni anādāya naggassa ājīvakānaṃ upasaṃgacchato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2535"></a><span class="paranum">2535</span>. <span class="bld">Theyyasaṃvāsako</span> <a name="V2.0133"></a> <span class="bld">anupasampannavasena vutto,</span> no upasampannavasena. Iminā ‘‘upasampanno bhikkhu kūṭavassaṃ gaṇhantopi assamaṇo na hoti. Liṅge saussāho pārājikaṃ āpajjitvā bhikkhuvassādīni gaṇentopi theyyasaṃvāsako na hotī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatavinicchayaṃ dīpeti. Tathā vuttoti yojanā. <span class="bld">‘‘Upasampannabhikkhunā’’</span>ti iminā anupasampannaṃ nivatteti. Tena ca ‘‘sāmaṇero saliṅgena titthāyatanaṃ gatopi puna pabbajjañca upasampadañca labhatī’’ti <span class="bld">kurundaṭṭhakathā</span>gatavinicchayaṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext">Titthiyapakkantakassa kiṃ kātabbanti? Na pabbājetabbo, pabbājitopi na upasampādetabbo, upasampādito ca kāsāyāni apanetvā setakāni datvā gihibhāvaṃ upanetabbo. Ayamattho ca ‘‘titthiyapakkantako bhikkhave anupasampanno <a name="M2.0167"></a> na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’ti (mahāva. 110) <span class="bld">pāḷito</span> ca ‘‘so na kevalaṃ na upasampādetabbo, atha kho na pabbājetabbopī’’ti (mahāva. aṭṭha. 110 titthiyapakkantakakathā) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato ca veditabbo.</p>
- <p class="centered">Titthiyapakkantakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2536"></a><span class="paranum">2536</span>. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ pabbajjūpasampadādhikāre. Manussajātikato aññassa tiracchānagateyeva antogadhattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘yakkho sakkopi vā’’</span>ti. <span class="bld">Tiracchānagato vutto</span>ti ettha iti-saddo luttaniddiṭṭho. ‘‘Tiracchānagato, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’ti (mahāva. 111) vacanato pabbajjāpi upalakkhaṇato nivāritāyevāti katvā vuttaṃ <span class="bld">‘‘pabbājetuṃ na vaṭṭatī’’</span>ti. Tena tiracchānagato ca bhagavato adhippāyaññūhi <span class="bld">aṭṭhakathācariyehi</span> na pabbājetabboti (mahāva. aṭṭha. 111) vuttaṃ.</p>
- <p class="centered">Tiracchānakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2537"></a><span class="paranum">2537</span>. <span class="bld">Pañcānantarike pose</span>ti mātughātako, pitughātako, arahantaghātako, lohituppādako, saṅghabhedakoti ānantariyakammehi samannāgate pañca puggale.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="V2.0134"></a> <span class="bld">mātughātako</span> (mahāva. aṭṭha. 112) nāma yena manussitthibhūtā janikā mātā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropitā, ayaṃ ānantariyena mātughātakakammena mātughātako, etassa pabbajjā ca upasampadā ca paṭikkhittā. Yena pana manussitthibhūtāpi ajanikā posāvanikamātā vā cūḷamātā vā mahāmātā vā janikāpi vā namanussitthibhūtā <a name="M2.0168"></a> mātāghātitā, tassa pabbajjā na vāritā, na ca ānantariyo hoti. Yena sayaṃ tiracchānabhūtena manussitthibhūtā mātā ghātitā, sopi ānantariyo na hoti, tiracchānagatattā panassa pabbajjā paṭikkhittāva. <span class="bld">Pitughātake</span>pi eseva nayo. Sacepi hi vesiyā putto hoti, ‘‘ayaṃ me pitā’’ti na jānāti, yassa sambhavena nibbatto, so ce anena ghātito, ‘‘pitughātako’’tveva saṅkhyaṃ gacchati, ānantariyañca phusati.</p>
- <p class="bodytext">Arahantaghātakopi manussaarahantavaseneva veditabbo. Manussajātiyañhi antamaso apabbajitampi khīṇāsavaṃ dārakaṃ vā dārikaṃ vā sañcicca jīvitā voropento arahantaghātakova hoti, ānantariyañca phusati, pabbajjā cassa vāritā. Amanussajātikaṃ pana arahantaṃ, manussajātikaṃ vā avasesaṃ ariyapuggalaṃ ghātetvā ānantariyo na hoti, pabbajjāpissa na vāritā, kammaṃ pana balavaṃ hoti. Tiracchāno manussaarahantampi ghātetvā ānantariyo na hoti, kammaṃ pana bhāriyaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Yo devadatto viya duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanakamattampi lohitaṃ uppādeti, ayaṃ <span class="bld">lohituppādako</span> nāma, etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana rogavūpasamanatthaṃ jīvako viya satthena phāletvā pūtimaṃsañca lohitañca nīharitvā phāsuṃ karoti, bahuṃ so puññaṃ pasavati.</p>
- <p class="bodytext">Yo devadatto viya sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā catunnaṃ kammānaṃ aññataravasena saṅghaṃ bhindati, ayaṃ <span class="bld">saṅghabhedako</span> nāma, etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. ‘‘Mātughātako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno <a name="M2.0169"></a> nāsetabbo’’tiādikāya (mahāva. 112) <span class="bld">pāḷiyā</span> upasampadāpaṭikkhepo pabbajjāpaṭikkhepassa upalakkhaṇanti āha <span class="bld">‘‘pabbājentassa dukkaṭa’’</span>nti.</p>
- <p class="bodytext">Ubhatobyañjanañceva <a name="V2.0135"></a> bhikkhunidūsakañca tathā pabbājentassa dukkaṭanti sambandho. <span class="bld">Ubhatobyañjana</span>nti ka-kāralopena niddeso. Itthinimittuppādanakammato ca purisanimittuppādanakammato ca ubhato byañjanamassa atthīti <span class="bld">ubhatobyañjanako</span>. So duvidho hoti itthiubhatobyañjanako, purisaubhatobyañjanakoti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha itthiubhatobyañjanakassa (mahāva. aṭṭha. 116) itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti, purisanimittaṃ paṭicchannaṃ. Purisaubhatobyañjanakassa purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti, itthinimittaṃ paṭicchannaṃ. Itthiubhatobyañjanakassa itthīsu purisattaṃ karontassa itthinimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Purisaubhatobyañjanakassa purisānaṃ itthibhāvaṃ upagacchantassa purisanimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Itthiubhatobyañjanako sayañca gabbhaṃ gaṇhāti, parañca gabbhaṃ gaṇhāpeti. Purisaubhatobyañjanako sayaṃ na gaṇhāti, paraṃ gaṇhāpetīti idametesaṃ nānākaraṇaṃ. Imassa pana duvidhassāpi ubhatobyañjanakassaneva pabbajjā atthi, na upasampadāti idamidha sanniṭṭhānaṃ veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Yo pakatattaṃ bhikkhuniṃ (mahāva. aṭṭha. 115) tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ dūseti, ayaṃ <span class="bld">bhikkhunidūsako</span> nāma, etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana kāyasaṃsaggena sīlavināsaṃ pāpeti, tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā. Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ katvā anicchamānaṃyeva dūsentopi bhikkhunidūsakoyeva. Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ <a name="M2.0170"></a> katvā icchamānaṃ dūsento bhikkhunidūsako na hoti. Kasmā? Yasmā gihibhāve sampaṭicchitamatteyeva sā abhikkhunī hoti. Sakiṃ sīlavipannaṃ pana pacchā dūsento neva bhikkhunidūsako hoti, pabbajjampi upasampadampi labhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2538"></a><span class="paranum">2538</span>. Pāḷiaṭṭhakathāvimuttaṃ ācariyaparamparābhatavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ekato’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Ekato’’</span>ti iminā bhikkhusaṅghassāpi gahaṇaṃ bhaveyyāti taṃ parivajjetuṃ <span class="bld">‘‘bhikkhunīnaṃ tu santike’’</span>ti vuttaṃ. Etena taṃdūsakassa bhabbataṃ dīpeti. So neva bhikkhunidūsako siyā, ‘‘upasampadaṃ labhateva ca pabbajjaṃ, sā ca neva parājitā’’ti idaṃ dutiyagāthāya idhānetvā yojetabbaṃ. Kevalaṃ bhikkhunisaṅghe upasampannā nāma na hotīti adhippāyeneva vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Sā ca neva parājitā’’</span>ti iminā tassā ca puna pabbajjūpasampadāya bhabbataṃ <a name="V2.0136"></a> dīpeti. Ayamattho aṭṭhakathā<span class="bld">gaṇṭhipadepi</span> vuttoyeva ‘‘bhikkhunīnaṃ vasena ekatoupasampannaṃ dūsetvā bhikkhunidūsako na hoti, pabbajjādīni labhati, sā ca pārājikā na hotīti vinicchayo’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2539"></a><span class="paranum">2539</span>. ‘‘Sikkhamānāsāmaṇerīsu ca vippaṭipajjanto neva bhikkhunidūsako hoti, pabbajjampi upasampadampi labhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 115) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sace anupasampannadūsako’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Upasampadaṃ labhateva ca pabbajja’’</span>nti idaṃ yathāṭhānepi yojetabbaṃ. <span class="bld">Sā ca neva parājitā</span>ti idaṃ pana <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> anāgatattā ca anupasampannāya upasampannavikappābhāvā ca na yojetabbaṃ. Asati hi upasampannavikappe parājitavikappāsaṅgaho paṭisedho niratthakoti sā pabbajjūpasampadānaṃ bhabbāyevāti daṭṭhabbā. Ime <a name="M2.0171"></a> pana paṇḍakādayo ekādasa puggalā ‘‘paṇḍako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’tiādivacanato (mahāva. 109) abhabbāyeva, nesaṃ pabbajjā ca upasampadā ca na ruhati, tasmā na pabbājetabbā. Jānitvā pabbājento, upasampādento ca dukkaṭaṃ āpajjati. Ajānitvāpi pabbājitā, upasampāditā ca jānitvā liṅganāsanāya nāsetabbā.</p>
- <p class="centered">Ekādasaabhabbapuggalakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2540"></a><span class="paranum">2540</span>. <span class="bld">Nūpasampādanīyovā</span>ti na upasampādetabbova. <span class="bld">Anupajjhāyako</span>ti asannihitaupajjhāyo vā aggahitaupajjhāyaggahaṇo vā. <span class="bld">Karoto</span>ti anupajjhāyakaṃ upasampādayato. <span class="bld">Dukkaṭaṃ hotī</span>ti ācariyassa ca gaṇassa ca dukkaṭāpatti hoti. <span class="bld">Na kuppati sace kata</span>nti sace anupajjhāyakassa upasampadākammaṃ kataṃ bhaveyya, taṃ na kuppati samaggena saṅghena akuppena ṭhānārahena katattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2541"></a><span class="paranum">2541</span>. <span class="bld">Eke</span>ti abhayagirivāsino. <span class="bld">‘‘Na gahetabbamevā’’</span>ti <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> daḷhaṃ vuttattā vuttaṃ. <span class="bld">Taṃ</span> vacanaṃ. Ettha ca upajjhāye asannihitepi upajjhāyaggahaṇe akatepi kammavācāyaṃ pana upajjhāyakittanaṃ kataṃyevāti daṭṭhabbaṃ. Aññathā ‘‘puggalaṃ na parāmasatī’’ti vuttāya kammavipattiyā sambhavato kammaṃ kuppeyya. Teneva ‘‘upajjhāyaṃ akittetvā’’ti avatvā ‘‘upajjhaṃ aggāhāpetvā’’ti (mahāva. aṭṭha. 117) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Yathā ca aparipuṇṇapattacīvarassa <a name="V2.0137"></a> upasampadākāle kammavācāyaṃ ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti asantaṃ vatthuṃ kittetvā kammavācāya katāyapi upasampadā ruhati, evaṃ ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa upasampadāpekkho’’ti asantaṃ puggalaṃ kittetvā kevalaṃ santapadanīhārena kammavācāya <a name="M2.0172"></a> katāya upasampadā ruhatiyevāti daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘na kuppati sace kata’’nti. ‘‘Na, bhikkhave, anupajjhāyako upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 117) ettakameva vatvā ‘‘so ca puggalo anupasampanno’’ti avuttattā, kammavipattilakkhaṇassa ca asambhavato ‘‘na gahetabbameva ta’’nti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sesesu sabbatthapī</span>ti saṅghagaṇapaṇḍakatheyyasaṃvāsakatitthiyapakkantakatiracchānagatamātupituarahantaghātakabhikkhunidūsakasaṅghabhedakalohituppādakaubhatobyañjanakasaṅkhātehi upajjhāyehi upasampāditesu sabbesu terasasu vikappesu. Vuttañhi bhagavatā ‘‘na, bhikkhave, saṅghena upajjhāyena upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi. Na kevalaṃ etesuyeva terasasu, atha ‘‘apattakaacīvarakaacīvarapattakayācitakapattayācitakacīvarayācitakapattacīvarakā’’ti etesu chasu vikappesu ayaṃ nayo yojetabboti. <span class="bld">Sesa</span>-ggahaṇena etesampi saṅgaho. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘na, bhikkhave, apattako upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (mahāva. 118). <span class="bld">Ayaṃ nayo</span>ti ‘‘na kuppati sace kata’’nti vuttanayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2542"></a><span class="paranum">2542</span>. <span class="bld">Pañcavīsatī</span>ti catuvīsati pārājikā, ūnavīsativasso cāti pañcavīsati. Vuttañhi ‘‘na, bhikkhave, jānaṃ ūnavīsativasso puggalo upasampādetabbo. Yo upasampādeyya, yathādhammo kāretabbo’’ti (mahāva. 99). <span class="bld">Osāro</span>ti upasampadāsaṅkhāto osāro. Teneva <span class="bld">campeyyakkhandhake</span> ‘‘tañce saṅgho osāreti, ekacco sosārito’’tiādipāṭhassa (mahāva. 396) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘osāretīti upasampadākammavasena <a name="M2.0173"></a> pavesetī’’ti (mahāva. aṭṭha. 396) vuttaṃ. <span class="bld">‘‘Nāsanāraho’’</span>ti iminā ‘‘paṇḍako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo’’tiādivacanato (mahāva. 109) upasampāditassāpi setakāni datvā gihibhāvaṃ pāpetabbataṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2543"></a><span class="paranum">2543</span>. <span class="bld">Hatthacchinnādi</span> <a name="V2.0138"></a> <span class="bld">bāttiṃsāti campeyyakkhandhake</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Hatthacchinno, bhikkhave, appatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, sosārito. Pādacchinno…pe… hatthapādacchinno… kaṇṇacchinno… nāsacchinno… kaṇṇanāsacchinno… aṅgulicchinno… aḷacchinno… kaṇḍaracchinno… phaṇahatthako… khujjo… vāmano… galagaṇḍī… lakkhaṇāhato… kasāhato… likhitako… sīpadiko… pāparogī… parisadūsako… kāṇo… kuṇī… khañjo… pakkhahato… chinniriyāpatho… jarādubbalo… andho… mūgo… padhiro… andhamūgo… andhapadhiro… mūgapadhiro… andhamūgapadhiro, bhikkhave, appatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, sosārito’’ti (mahāva. 396) bāttiṃsa.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kuṭṭhiādi ca terasā</span>ti <span class="bld">mahākhandhake</span> āgatā –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Kuṭṭhiṃ gaṇḍiṃ kilāsiñca, sosiñca apamārikaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Tathā rājabhaṭaṃ coraṃ, likhitaṃ kārabhedakaṃ.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Kasāhataṃ narañceva, purisaṃ lakkhaṇāhataṃ;</p>
- <p class="gathalast">Iṇāyikañca dāsañca, pabbājentassa dukkaṭa’’nti. –</p>
- <p class="unindented">Yathāvuttā terasa.</p>
- <p class="bodytext">Evamete pañcacattālīsa vuttā. Tesu kasāhatalakkhaṇāhatalikhitakānaṃ tiṇṇaṃ ubhayattha āgatattā aggahitaggahaṇena dvācattālīseva daṭṭhabbā.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Hatthacchinnādibāttiṃsa<a name="M2.0174"></a>, kuṭṭhiādi ca terasā’’ti ye puggalā vuttā, <span class="bld">tesaṃ. Osāro appatto</span>ti upasampadāananurūpāti attho. <span class="bld">Kato ce</span>ti akattabbabhāvamasallakkhantehi bhikkhūhi yadi upasampadāsaṅkhāto osāro kato bhaveyya. <span class="bld">Rūhatī</span>ti sijjhati, te puggalā upasampannāyevāti adhippāyo. Ācariyādayo pana āpattiṃ āpajjanti. Yathāha <span class="bld">campeyyakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ</span> <a name="V2.0139"></a> – ‘‘hatthacchinnādayo pana dvattiṃsa suosāritā, upasampāditā upasampannāva honti, na te labbhā kiñci vattuṃ. Ācariyupajjhāyā, pana kārakasaṅgho ca sātisārā, na koci āpattito muccatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 396).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2544-5"></a><span class="paranum">2544-5</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, dve tayo ekānussāvane kātuṃ, tañca kho ekena upajjhāyenā’’ti (mahāva. 123) vacanato sace tayo ācariyā ekasīmāyaṃ nisinnā ekassa upajjhāyassa nāmaṃ gahetvā tiṇṇaṃ upasampadāpekkhānaṃ visuṃ visuṃyeva kammavācaṃ ekakkhaṇe vatvā tayo upasampādenti, vaṭṭatīti dassetumāha <span class="bld">‘‘ekūpajjhāyako hotī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Tayo’’</span>ti idaṃ <span class="bld">aṭṭhuppattiyaṃ</span> ‘‘sambahulānaṃ therāna’’nti (mahāva. 123) āgatattā vuttaṃ. <span class="bld">Ekato</span>ti ekakkhaṇe. <span class="bld">Anusāvana</span>nti kammavācaṃ. <span class="bld">Osāretvā</span>ti vatvā. <span class="bld">Kamma</span>nti upasampadākammaṃ. <span class="bld">Na ca kuppatī</span>ti na vipajjati. <span class="bld">Kappatī</span>ti avipajjanato evaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2546-7"></a><span class="paranum">2546-7</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, dve tayo ekānussāvane kātu’’nti (mahāva. 123) vacanato sace eko ācariyo ‘‘buddharakkhito ca dhammarakkhito ca saṅgharakkhito ca āyasmato sāriputtassa upasampadāpekkho’’ti upasampadāpekkhānaṃ <a name="M2.0175"></a> paccekaṃ nāmaṃ gahetvā kammavācaṃ vatvā dve tayopi upasampādeti, vaṭṭatīti dassetumāha <span class="bld">‘‘ekūpajjhāyako hotī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Upasampadaṃ apekkhantīti <span class="bld">‘‘upasampadāpekkhā’’</span>ti upasampajjanakā vuccanti. <span class="bld">Tesaṃ nāma</span>nti tesaṃ upasampajjantānañceva upajjhāyānañca nāmaṃ. Anupubbena sāvetvāti yojanā, ‘‘buddharakkhito’’tiādinā yathāvuttanayena kammavācāyaṃ sakaṭṭhāne vatvā sāvetvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Tenā</span>ti ekena ācariyena. <span class="bld">Ekato</span>ti dve tayo jane ekato katvā. <span class="bld">Anusāvetvā</span>ti kammavācaṃ vatvā. <span class="bld">Kataṃ</span> upasampadākammaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2548"></a><span class="paranum">2548</span>. <span class="bld">Aññamaññānusāvetvā</span>ti <a name="V2.0140"></a> aññamaññassa nāmaṃ anusāvetvā, gahetvāti attho, aññamaññassa nāmaṃ gahetvā kammavācaṃ vatvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2549"></a><span class="paranum">2549</span>. Taṃ vidhiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sumano’’</span>tiādi. <span class="bld">Sumano</span>ti ācariyo. <span class="bld">Tissatherassa</span> upajjhāyassa. <span class="bld">Sissakaṃ</span> saddhivihārikaṃ. <span class="bld">Anusāvetī</span>ti kammavācaṃ sāveti. <span class="bld">Tisso</span>ti paṭhamaṃ upajjhāyabhūtassa gahaṇaṃ. <span class="bld">Sumanatherassā</span>ti paṭhamaṃ ācariyattheramāha. Ime dve ekasīmāyaṃ nisīditvā ekakkhaṇe aññamaññassa saddhivihārikānaṃ kammavācaṃ vadantā attano attano saddhivihārikaṃ paṭicca upajjhāyāpi honti, antevāsike paṭicca ācariyāpi honti, aññamaññassa gaṇapūrakā ca hontīti vuttaṃ hoti. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Sace pana nānācariyā nānāupajjhāyā honti, tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti<a name="M2.0176"></a>, aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 123).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2550"></a><span class="paranum">2550</span>. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ upasampadādhikāre. <span class="bld">Paṭikkhittā</span>ti ‘‘na tveva nānupajjhāyenā’’ti (mahāva. 123) paṭisiddhā. Lokiyehi ādiccaputto manūti yo paṭhamakappiko manussānaṃ ādirājā vuccati, tassa vaṃse jātattā ādicco bandhu etassāti <span class="bld">ādiccabandhu,</span> bhagavā, tena.</p>
- <p class="centered">Mahākhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Uposathakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2551-2"></a><span class="paranum">2551-2</span>. Yā ekādasahi sīmāvipattīhi vajjitā tisampattisaṃyutā nimittena nimittaṃ ghaṭetvā sammatā, sā ayaṃ baddhasīmā nāma siyāti yojanā. Tattha atikhuddakā, atimahatī, khaṇḍanimittā, chāyānimittā, animittā, bahisīme ṭhitasammatā, nadiyā sammatā, samudde sammatā, jātassare sammatā, sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā, sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatāti ‘‘imehi ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantī’’ti <a name="V2.0141"></a> (pari. 486) vacanato imā ekādasa <span class="bld">vipattisīmāyo</span> nāma, vipannasīmāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">atikhuddakā</span> nāma yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkonti. <span class="bld">Atimahatī</span> nāma yā antamaso kesaggamattenāpi tiyojanaṃ atikkamitvā sammatā. <span class="bld">Khaṇḍanimittā</span> nāma aghaṭitanimittā vuccati. Puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkameneva dakkhiṇāya, pacchimāya, uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ <a name="M2.0177"></a> paṭikittetvā ṭhapetuṃ vaṭṭati, evaṃ akhaṇḍanimittā hoti. Sace pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti, khaṇḍanimittā nāma hoti. Aparāpi <span class="bld">khaṇḍanimittā</span> nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjavālikāpuñjānaṃ vā aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā. <span class="bld">Chāyānimittā</span> nāma pabbatacchāyādīnaṃ yaṃ kiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā. <span class="bld">Animittā</span> nāma sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā. <span class="bld">Bahisīme ṭhitasammatā</span> nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahi ṭhitena sammatā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nadiyā samudde jātassare sammatā</span> nāma etesu nadiādīsu sammatā. Sā hi evaṃ sammatāpi ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 148) vacanato asammatāva hoti. <span class="bld">Sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā</span> nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindantena sammatā. Sace hi porāṇakassa vihārassa puratthimāya disāya ambo ceva jambū cāti dve rukkhā aññamaññaṃ saṃsaṭṭhaviṭapā honti, tesu ambassa pacchimadisābhāge jambū, vihārasīmā ca jambuṃ anto katvā ambaṃ kittetvā baddhā hoti, atha pacchā tassa vihārassa puratthimāya disāya vihāre kate sīmaṃ bandhantā bhikkhū taṃ ambaṃ anto katvā jambuṃ kittetvā bandhanti, sīmāya sīmaṃ sambhinnā hoti. <span class="bld">Sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā</span> nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharantena sammatā. Sace hi paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā tassā padesaṃ vā anto katvā attano sīmaṃ sammannati, sīmāya sīmā ajjhottharitā nāma hotīti. Iti imāhi ekādasahi vipattisīmāhi vajjitāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tisampattisaṃyutā</span>ti <a name="M2.0178"></a> nimittasampatti, parisāsampatti, kammavācāsampattīti imāhi tīhi sampattīhi <a name="V2.0142"></a> samannāgatā. Tattha <span class="bld">nimittasampattiyuttā</span> nāma ‘‘pabbatanimittaṃ, pāsāṇanimittaṃ, vananimittaṃ, rukkhanimittaṃ, magganimittaṃ, vammikanimittaṃ, nadinimittaṃ, udakanimitta’’nti (mahāva. 138) evaṃ vuttesu aṭṭhasu nimittesu tasmiṃ tasmiṃ disābhāge yathāladdhāni nimittupagāni nimittāni ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ? Pabbato, bhante, eso pabbato nimitta’’ntiādinā nayena sammā kittetvā sammatā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Parisāsampattiyuttā</span> nāma sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā yāvatikā tasmiṃ gāmakhette baddhasīmaṃ vā nadisamuddajātassare vā anokkamitvā ṭhitā bhikkhū, te sabbe hatthapāse vā katvā, chandaṃ vā āharitvā sammatā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kammavācāsampattiyuttā</span> nāma ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) nayena vuttāya parisuddhāya ñattidutiyakammavācāya sammatā. Evaṃ ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ ghaṭetvā sammatā sīmā baddhasīmāti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2553-4"></a><span class="paranum">2553-4</span>. Khaṇḍasamānasaṃvāsaavippavāsā ādayo ādibhūtā, ādimhi vā yāsaṃ sīmānaṃ tā <span class="bld">khaṇḍasamānasaṃvāsāvippavāsādī,</span> tāsaṃ, tāhi vā pabhedo khaṇḍasamānasaṃvāsādibhedo, tato <span class="bld">khaṇḍasamānasaṃvāsādibhedato,</span> khaṇḍasīmā, samānasaṃvāsasīmā, avippavāsasīmāti imāsaṃ sīmānaṃ etāhi vā karaṇabhūtāhi, hetubhūtāhi vā jātena vibhāgenāti vuttaṃ hoti. Samānasaṃvāsāvippavāsānamantare khaṇḍā paricchinnā tāhi asaṅkarā <a name="M2.0179"></a> sīmā <span class="bld">khaṇḍasīmā</span> nāma. Samānasaṃvāsehi bhikkhūhi ekato uposathādiko saṃvāso ettha karīyatīti <span class="bld">samānasaṃvāsā</span> nāma. <span class="bld">Avippavāsāya</span> lakkhaṇaṃ ‘‘bandhitvā’’tiādinā vakkhati. <span class="bld">Iti baddhā tidhā vuttā</span>ti evaṃ baddhasīmā tippabhedā vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Udakukkhepā</span>ti hetumhi nissakkavacanaṃ. Sattannaṃ abbhantarānaṃ samāhārā <span class="bld">sattabbhantarā,</span> tatopi ca. Abaddhāpi tividhāti sambandho. <span class="bld">Tatthā</span>ti tāsu tīsu abaddhasīmāsu. <span class="bld">Gāmaparicchedo</span>ti sabbadisāsu sīmaṃ paricchinditvā ‘‘imassa padesassa ettako karo’’ti evaṃ karena niyamito gāmappadeso. Yathāha – ‘‘yattake padese tassa gāmassa bhojakā baliṃ haranti<a name="V2.0143"></a>, so padeso appo vā hotu mahanto vā, ‘gāmasīmā’tveva saṅkhyaṃ gacchati. Yampi ekasmiṃyeva gāmakkhette ekaṃ padesaṃ ‘ayaṃ visuṃ gāmo hotū’ti paricchinditvā rājā kassaci deti, sopi visuṃgāmasīmā hotiyevā’’ti (mahāva. aṭṭha. 147).</p>
- <p class="bodytext">‘‘Gāmaparicchedo’’ti iminā ca nagaraparicchedo ca saṅgahito. Yathāha – ‘‘gāmaggahaṇena cettha nagarampi gahitameva hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 147). Nigamasīmāya visuṃyeva vuttattā tassā idha saṅgaho na vattabbo. Vuttañhi <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘yaṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati. Yā tassa vā gāmassa gāmasīmā, nigamassa vā nigamasīmā, ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekuposathā’’ti (mahāva. 147). Imissā visuṃyeva lakkhaṇassa vuttattā gāmasīmālakkhaṇeneva upalakkhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2555"></a><span class="paranum">2555</span>. <span class="bld">‘‘Jātassare’’</span>tiādīsu jātassarādīnaṃ lakkhaṇaṃ evaṃ veditabbaṃ – yo pana kenaci khaṇitvā akato sayaṃjāto sobbho samantato āgatena udakena pūrito <a name="M2.0180"></a> tiṭṭhati, yattha nadiyaṃ vakkhamānappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati, ayaṃ <span class="bld">jātassaro</span> nāma. Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena khaṇito sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti, ayampi <span class="bld">jātassaro</span>yeva. <span class="bld">Samuddo</span> pākaṭoyeva.</p>
- <p class="bodytext">Yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ anatikkamitvā deve vassante valāhakesu vigatamattesu sotaṃ pacchijjati, ayaṃ nadisaṅkhyaṃ na gacchati. Yassā pana īdise suvuṭṭhikāle vassānassa catumāse sotaṃ na pacchijjati, yattha titthena vā atitthena vā <span class="bld">sikkhākaraṇīye</span> āgatalakkhaṇena timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā uttarantiyā bhikkhuniyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati, ayaṃ samuddaṃ vā pavisatu taḷākaṃ vā, pabhavato paṭṭhāya <span class="bld">nadī</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Samantato</span>ti samantā. <span class="bld">Majjhimassā</span>ti thāmamajjhimassa purisassa. <span class="bld">Udakukkhepo</span>ti vakkhamānena nayena thāmappamāṇena khittassa udakassa vā vālukāya vā patitaṭṭhānena paricchinno antopadeso. Yathā akkhadhuttā dāruguḷaṃ khipanti, evaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā hatthena gahetvā thāmamajjhimena purisena sabbathāmena khipitabbaṃ, tattha yattha evaṃ khittaṃ udakaṃ vā <a name="V2.0144"></a> vālukā vā patati, ayaṃ <span class="bld">udakukkhepo</span> nāmāti. <span class="bld">Udakukkhepasaññito</span>ti ‘‘udakukkhepo’’ti sallakkhito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2556"></a><span class="paranum">2556</span>. <span class="bld">Agāmake araññe</span>ti viñjhāṭavisadise gāmarahite mahāaraññe. <span class="bld">Samantato sattevabbhantarā</span>ti attano ṭhitaṭṭhānato parikkhipitvā satteva abbhantarā yassā sīmāya paricchedo, ayaṃ sattabbhantaranāmikā sīmā nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2557"></a><span class="paranum">2557</span>. <span class="bld">Guḷukkhepanayenā</span>ti <a name="M2.0181"></a> akkhadhuttakānaṃ dāruguḷukkhipanākārena. <span class="bld">Udakukkhepakā</span>ti udakukkhepasadisavasena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2558"></a><span class="paranum">2558</span>. Imāsaṃ dvinnaṃ sīmānaṃ vaḍḍhanakkamaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘abbhantarūdakukkhepā, ṭhitokāsā paraṃ siyu’’</span>nti. <span class="bld">Ṭhitokāsā para</span>nti parisāya ṭhitaṭṭhānato paraṃ, parisapariyantato paṭṭhāya sattabbhantarā ca minitabbā, udakukkhepo ca kātabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2559-60"></a><span class="paranum">2559-60</span>. <span class="bld">Antoparicchede</span>ti udakukkhepena vā sattabbhantarehi vā paricchinnokāsassa anto. Hatthapāsaṃ vihāya ṭhito vā paraṃ tattakaṃ paricchedaṃ anatikkamma ṭhito vāti yojanā, sīmantarikatthāya ṭhapetabbaṃ ekaṃ udakukkhepaṃ vā sattabbhantaraṃ eva vā anatikkamma ṭhitoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kammaṃ vikopetī</span>ti anto ṭhito kammassa vaggabhāvakaraṇato, bahi tattakaṃ padesaṃ anatikkamitvā ṭhito aññassa saṅghassa gaṇapūraṇabhāvaṃ gacchanto sīmāya saṅkarabhāvakaraṇena kammaṃ vikopeti. Iti yasmā aṭṭhakathānayo, <span class="bld">tasmā so</span> antosīmāya hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhito hatthapāse vā kātabbo, sīmantarikatthāya paricchinnokāsato <span class="bld">bahi vā</span> kātabbo. Tattakaṃ paricchedaṃ anatikkamitvā ṭhito yathāṭhitova sace aññassa kammassa gaṇapūrako na hoti, kammaṃ na kopetīti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2561-2"></a><span class="paranum">2561-2</span>. <span class="bld">Saṇṭhāna</span>nti tikoṭisaṇṭhānaṃ. <span class="bld">Nimitta</span>nti pabbatādinimittaṃ. <span class="bld">Disakittana</span>nti ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’’ntiādinā disākittanaṃ. <span class="bld">Pamāṇa</span>nti tiyojanaparamaṃ pamāṇaṃ<a name="V2.0145"></a>. <span class="bld">Sodhetvā</span>ti yasmiṃ gāmakkhette sīmaṃ bandhati, tattha vasante <a name="M2.0182"></a> upasampannabhikkhū baddhasīmavihāre vasante sīmāya bahi gantuṃ adatvā, abaddhasīmavihāre vasante hatthapāsaṃ upanetabbe hatthapāsaṃ netvā avasese bahisīmāya katvā sabbamaggesu ārakkhaṃ vidahitvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Sīma</span>nti khaṇḍasīmaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Kīdisanti āha <span class="bld">‘‘tikoṇa’’</span>ntiādi. <span class="bld">Paṇavūpama</span>nti paṇavasaṇṭhānaṃ majjhe saṃkhittaṃ ubhayakoṭiyā vitthataṃ. ‘‘Vitānākāraṃ dhanukākāra’’nti <span class="bld">ākāra</span>-saddo paccekaṃ yojetabbo. <span class="bld">Dhanukākāra</span>nti āropitadhanusaṇṭhānaṃ, ‘‘mudiṅgūpamaṃ sakaṭūpama’’nti <span class="bld">upamā</span>-saddo paccekaṃ yojetabbo. <span class="bld">Mudiṅgūpama</span>nti majjhe vitthataṃ ubhayakoṭiyā tanukaṃ turiyavisesaṃ mudiṅganti vadanti, tādisanti attho. Sīmaṃ bandheyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2563"></a><span class="paranum">2563</span>. Pabbatādinimittupaganimittāni dassetumāha <span class="bld">‘‘pabbata’’</span>ntiādi. Iti aṭṭha nimittāni dīpayeti yojanā. Tatrevaṃ saṅkhepato nimittupagatā veditabbā – suddhapaṃsusuddhapāsāṇaubhayamissakavasena (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā; mahāva. aṭṭha. 138) tividhopi hi <span class="bld">pabbato</span> hatthippamāṇato paṭṭhāya uddhaṃ nimittupago, tato omakataro na vaṭṭati. Antosārehi vā antosāramissakehi vā rukkhehi catupañcarukkhamattampi <span class="bld">vanaṃ</span> nimittupagaṃ, tato ūnataraṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Pāsāṇanimitte</span> ayaguḷampi pāsāṇasaṅkhyameva gacchati, tasmā yo koci pāsāṇo ukkaṃsena hatthippamāṇato omakataraṃ ādiṃ katvā heṭṭhimaparicchedena dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇo nimittupago, na tato khuddakataro. Piṭṭhipāsāṇo pana atimahantopi vaṭṭati. <span class="bld">Rukkho</span> jīvantoyeva antosāro bhūmiyaṃ patiṭṭhito antamaso ubbedhato aṭṭhaṅgulo <a name="M2.0183"></a> pariṇāhato sūcidaṇḍappamāṇopi nimittupago, na tato oraṃ vaṭṭati. <span class="bld">Maggo</span> jaṅghamaggo vā hotu sakaṭamaggo vā, yo vinivijjhitvā dve tīṇi gāmakkhettāni gacchati, tādiso jaṅghasakaṭasatthehi vaḷañjiyamānoyeva nimittupago, avaḷañjo na vaṭṭati. Heṭṭhimaparicchedena taṃdivasaṃ jāto aṭṭhaṅgulubbedho govisāṇamattopi <span class="bld">vammiko</span> nimittupago, tato oraṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Udakaṃ</span> yaṃ asandamānaṃ āvāṭapokkharaṇitaḷākajātassaraloṇisamuddādīsu ṭhitaṃ, taṃ ādiṃ katvā antamaso taṅkhaṇaṃyeva pathaviyaṃ khate āvāṭe ghaṭehi āharitvā pūritampi yāva kammavācāpariyosānā saṇṭhahanakaṃ nimittupagaṃ, itaraṃ sandamānakaṃ, vuttaparicchedakālaṃ <a name="V2.0146"></a> atiṭṭhantaṃ, bhājanagataṃ vā na vaṭṭati. Yā abaddhasīmālakkhaṇe <span class="bld">nadī</span> vuttā, sā nimittupagā, aññā na vaṭṭatīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2564"></a><span class="paranum">2564</span>. <span class="bld">Tesū</span>ti niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Tīṇī</span>ti niddhāritabbadassanaṃ, iminā ekaṃ vā dve vā nimittāni na vaṭṭantīti dasseti. Yathāha – ‘‘sā evaṃ sammannitvā bajjhamānā ekena, dvīhi vā nimittehi abaddhā hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 138). <span class="bld">Satenāpī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo sambhāvanāyaṃ daṭṭhabbo, tena vīsatiyā, tiṃsāya vā nimittehi vattabbameva natthīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2565"></a><span class="paranum">2565</span>. Tiyojanaṃ paraṃ ukkaṭṭho paricchedo etissāti <span class="bld">tiyojanaparā</span>. ‘‘Vīsatī’’tiādīnaṃ saṅkhyāne, saṅkhyeyye ca vattanato idha saṅkhyāne vattamānaṃ <span class="bld">vīsati</span>-saddaṃ gahetvā <span class="bld">ekavīsati bhikkhūna</span>nti bhinnādhikaraṇaniddeso katoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Ekavīsati’’nti vattabbe gāthābandhavasena niggahītalopo, vīsativaggakaraṇīyaparamattā saṅghakammassa kammārahena saddhiṃ bhikkhūnaṃ ekavīsatiṃ gaṇhantīti attho, idañca <a name="M2.0184"></a> nisinnānaṃ vasena vuttaṃ. Heṭṭhimantato hi yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ sakkonti, tattake padese sīmaṃ bandhituṃ vaṭṭatīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2566"></a><span class="paranum">2566</span>. Yā ukkaṭṭhāyapi yā ca heṭṭhimāyapi kesaggamattatopi adhikā vā ūnā vā, <span class="bld">etā dvepi</span> sīmāyo ‘‘asīmā’’ti ādiccabandhunā vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2567"></a><span class="paranum">2567</span>. <span class="bld">Samantato sabbameva nimittaṃ kittetvā</span>ti pubbadisānudisādīsu parito sabbadisāsu yathāladdhaṃ nimittopagaṃ sabbanimittaṃ ‘‘vinayadharena pucchitabbaṃ ‘puratthimāya disāya kiṃ nimitta’nti? ‘Pabbato, bhante’ti. Puna vinayadharena ‘eso pabbato nimitta’’ntiādinā (mahāva. aṭṭha. 138) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena nimittena nimittaṃ ghaṭetvā kittetvā. Ñatti dutiyā yassāti viggaho, ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yāvatā samantā nimittā kittitā’’tiādinā (mahāva. 139) <span class="bld">padabhājane</span> vuttena ñattidutiyena kammenāti attho. <span class="bld">Arahati</span> pahoti vinayadharoti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2568"></a><span class="paranum">2568</span>. <span class="bld">Bandhitvā</span>ti yathāvuttalakkhaṇanayena samānasaṃvāsasīmaṃ paṭhamaṃ bandhitvā. <span class="bld">Anantara</span>nti kiccantarena byavahitaṃ akatvā, kālakkhepaṃ akatvāti vuttaṃ hoti, sīmaṃ samūhanitukāmānaṃ <a name="V2.0147"></a> paccattikānaṃ okāsaṃ adatvāti adhippāyo. <span class="bld">Pacchā</span>ti samānasaṃvāsasammutito pacchā. Cīvarāvippavāsakaṃ sammannitvāna yā baddhā, sā ‘‘avippavāsā’’ti vuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">cīvarāvippavāsakaṃ sammannitvāna yā baddhā</span>ti ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yā sā saṅghena sīmā sammatā samānasaṃvāsā <a name="M2.0185"></a> ekuposathā…pe… ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (mahāva. 144) vuttanayena cīvarena avippavāsaṃ sammannitvā yā baddhā. <span class="bld">Sā avippavāsāti vuccatī</span>ti tattha vasantānaṃ bhikkhūnaṃ cīvarena vippavāsanimittāpattiyā abhāvato tathā vuccati, ‘‘avippavāsasīmā’’ti vuccatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2569"></a><span class="paranum">2569</span>. ‘‘Yā kāci nadilakkhaṇappattā nadī nimittāni kittetvā ‘etaṃ baddhasīmaṃ karomā’ti katāpi asīmāva hotī’’tiādikaṃ (mahāva. aṭṭha. 147) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>nayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘nadī…pe… na vottharatī’’</span>ti, na pattharati sīmābhāvena byāpinī na hotīti attho. <span class="bld">Tenevā</span>ti yena na vottharati, teneva kāraṇena. <span class="bld">Abravī</span>ti ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 147) avoca.</p>
- <p class="centered">Sīmākathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2570"></a><span class="paranum">2570</span>. Aṭṭhamiyāpi uposathavohārattā dinavasena uposathānaṃ atirekattepi idha adhippeteyeva uposathe gahetvā āha <span class="bld">‘‘navevā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2571-3"></a><span class="paranum">2571-3</span>. Te sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘cātuddaso…pe… kammenuposathā’’</span>ti. Catuddasannaṃ pūraṇo <span class="bld">cātuddaso</span>. Pannarasannaṃ pūraṇo <span class="bld">pannaraso</span>. Yadā pana <span class="bld">kosambakkhandhake</span> (mahāva. 451 ādayo) āgatanayena bhinne saṅghe osārite tasmiṃ bhikkhusmiṃ saṅgho tassa vatthussa vūpasamāya saṅghasāmaggiṃ karoti, tadā ‘‘tāvadeva uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti (mahāva. 475) vacanato ṭhapetvā cātuddasapannarase <a name="M2.0186"></a> aññopi yo koci divaso <span class="bld">sāmaggī uposatho</span>ti. Ettha iti-saddo luttaniddiṭṭho. Cātuddaso, pannaraso, sāmaggī ca uposathoti ete tayopi uposathā <span class="bld">divaseneva niddiṭṭhā</span> divaseneva vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅgheuposatho</span>ti <a name="V2.0148"></a> saṅghena kātabbauposatho. <span class="bld">Gaṇepuggaluposatho</span>ti etthāpi eseva nayo. Sādhyasādhanalakkhaṇassa sambandhassa labbhamānattā ‘‘saṅghe’’tiādīsu sāmivacanappasaṅge bhummaniddeso. Uposatho sādhyo kammabhāvato, saṅghagaṇapuggalā sādhanaṃ kārakabhāvato.</p>
- <p class="bodytext">Suttassa uddeso <span class="bld">suttuddeso,</span> suttuddesoti abhidhānaṃ nāmaṃ yassa so <span class="bld">suttuddesābhidhāno. Kammenā</span>ti kiccavasena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2574"></a><span class="paranum">2574</span>. ‘‘Adhiṭṭhāna’’nti vāccaliṅgamapekkhitvā <span class="bld">‘‘niddiṭṭha’’</span>nti napuṃsakaniddeso. Vāccaliṅgā hi tabbādayoti pātimokkho niddiṭṭho, pārisuddhi niddiṭṭhāti pumitthiliṅgena yojetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2575"></a><span class="paranum">2575</span>. <span class="bld">Vuttā</span>ti ‘‘pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā, nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso’’tiādinā (mahāva. 150) desitā, sayañca tesañca uddese saṅkhepato dassetumāha <span class="bld">‘‘nidāna’’</span>ntiādi. <span class="bld">Sāvetabba</span>nti ettha ‘‘sutenā’’ti seso. <span class="bld">Sesaka</span>nti anuddiṭṭhaṭṭhānaṃ –</p>
- <p class="indent">‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hotīti imaṃ nidānaṃ uddisitvā ‘uddiṭṭhaṃ kho <a name="M2.0187"></a> āyasmanto nidānaṃ, tatthāyasmante pucchāmi kaccittha parisuddhā, dutiyampi pucchāmi…pe… evametaṃ dhārayāmī’ti vatvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ. Sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā…pe… avivadamānehi sikkhitabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 150) –</p>
- <p class="unindented"><span class="bld">Aṭṭhakathāya</span> vuttanayena avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2576"></a><span class="paranum">2576</span>. <span class="bld">Sesesupī</span>ti uddiṭṭhāpekkhāya sesesu pārājikuddesādīsupi. <span class="bld">‘‘Ayameva nayo ñeyyo’’</span>ti sāmaññena vuttepi ‘‘vitthāreneva pañcamo’’ti vacanato vitthāruddese ‘‘sāvetabbaṃ tu sesaka’’nti ayaṃ nayo na labbhati. ‘‘Sāvetabbaṃ tu sesaka’’nti vacanato pārājikuddesādīsu yasmiṃ vippakate antarāyo uppajjati, tena saddhiṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ. Nidānuddese pana <a name="V2.0149"></a> anuddiṭṭhe sutena sāvetabbaṃ nāma natthi. Bhikkhunipātimokkhe aniyatuddesassa parihīnattā <span class="bld">‘‘bhikkhunīnañca cattāro’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Uddesā navime panā</span>ti bhikkhūnaṃ pañca, bhikkhunīnaṃ cattāroti ubhatopātimokkhe ime nava uddesā vuttāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2577"></a><span class="paranum">2577</span>. <span class="bld">Uposathe</span>ti saṅghuposathe. <span class="bld">Antarāya</span>nti rājantarāyādikaṃ dasavidhaṃ antarāyaṃ. Yathāha – ‘‘rājantarāyo corantarāyo agyantarāyo udakantarāyo manussantarāyo amanussantarāyo vāḷantarāyo sarīsapantarāyo jīvitantarāyo brahmacariyantarāyo’’ti (mahāva. 150).</p>
- <p class="bodytext">Tattha sace bhikkhūsu ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti (mahāva. aṭṭha. 150) nisinnesu rājā āgacchati, ayaṃ <span class="bld">rājantarāyo</span>. Corā āgacchanti<a name="M2.0188"></a>, ayaṃ <span class="bld">corantarāyo</span>. Davadāho āgacchati vā, āvāse vā aggi uṭṭhahati, ayaṃ <span class="bld">agyantarāyo</span>. Megho vā uṭṭheti, ogho vā āgacchati, ayaṃ <span class="bld">udakantarāyo</span>. Bahū manussā āgacchanti, ayaṃ <span class="bld">manussantarāyo</span>. Bhikkhuṃ yakkho gaṇhāti, ayaṃ <span class="bld">amanussantarāyo</span>. Byagghādayo caṇḍamigā āgacchanti, ayaṃ <span class="bld">vāḷantarāyo</span>. Bhikkhuṃ sappādayo ḍaṃsanti, ayaṃ <span class="bld">sarīsapantarāyo</span>. Bhikkhu gilāno vā hoti, kālaṃ vā karoti, verino vā taṃ māretuṃ gaṇhanti, ayaṃ <span class="bld">jīvitantarāyo</span>. Manussā ekaṃ vā bahuṃ vā bhikkhū brahmacariyā cāvetukāmā gaṇhanti, ayaṃ <span class="bld">brahmacariyantarāyo</span>.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Cevā’’</span>ti iminā antarāyeva antarāyasaññinā vitthāruddese akatepi anāpattīti dīpeti. <span class="bld">Anuddeso</span>ti vitthārena anuddeso. <span class="bld">Nivārito</span>ti ‘‘na, bhikkhave, asati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādinā (mahāva. 150) paṭisiddho. Iminā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 150) idampi vibhāvitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2578"></a><span class="paranum">2578</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti pātimokkhassa. Issaraṇassa hetumāha <span class="bld">‘‘‘therādheyya’nti pāṭhato’’</span>ti. <span class="bld">Therādheyya</span>nti therādhīnaṃ, therāyattanti attho. <span class="bld">Pāṭhato</span>ti pāḷivacanato. ‘‘Yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyyaṃ pātimokkha’’nti (mahāva. 155) vacanato āha <span class="bld">‘‘avattantenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Avattantenā</span>ti antamaso dvepi uddese uddisituṃ asakkontena. Therena yo <a name="V2.0150"></a> <span class="bld">ajjhiṭṭho,</span> evamajjhiṭṭhassa <span class="bld">yassa pana</span> therassa, navassa, majjhimassa vā <span class="bld">so</span> pātimokkho <a name="M2.0189"></a> <span class="bld">vattati</span> paguṇo hoti, so issaroti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ajjhiṭṭho</span>ti ‘‘tvaṃ, āvuso, pātimokkhaṃ uddisā’’ti āṇatto, iminā anāṇattassa uddisituṃ sāmatthiyā satipi anissarabhāvo dīpito hoti. Yathāha – ‘‘sace therassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti, dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkho. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyatto hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 155).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2579"></a><span class="paranum">2579</span>. <span class="bld">Uddisante</span>ti pātimokkhuddesake pātimokkhaṃ uddisante. <span class="bld">Samā vā</span>ti āvāsikehi gaṇanena samā vā. <span class="bld">Appā vā</span>ti ūnā vā. <span class="bld">Āgacchanti sace panā</span>ti sace pana āgantukā bhikkhū āgacchanti. <span class="bld">Sesaka</span>nti anuddiṭṭhaṭṭhānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2580"></a><span class="paranum">2580</span>. <span class="bld">Uddiṭṭhamatte</span>ti uddiṭṭhakkhaṇeyeva kathārambhato pubbameva. ‘‘Vā’’ti idaṃ etthāpi yojetabbaṃ, iminā avuttaṃ ‘‘avuṭṭhitāya vā’’ti imaṃ vikappaṃ sampiṇḍeti. <span class="bld">Avuṭṭhitāya parisāyā</span>ti ca bhikkhuparisāya aññamaññaṃ sukhakathāya nisinnāyayevāti attho. <span class="bld">Parisāyā</span>ti ettha ‘‘ekaccāyā’’ti ca ‘‘sabbāyā’’ti ca seso. Bhikkhūnaṃ ekaccāya parisāya vuṭṭhitāya vā sabbāya parisāya vuṭṭhitāya vāti yojanā. <span class="bld">Tesa</span>nti vuttappakārānaṃ āvāsikānaṃ. <span class="bld">Mūle</span>ti santike. Pārisuddhi kātabbāti yojanā. ‘‘Idha pana, bhikkhave…pe… āgacchanti bahutarā, tehi, bhikkhave, bhikkhūhi puna pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti vuttanayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sace bahū’’</span>ti. Ettha ‘‘puna pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti seso. Sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvā <a name="M2.0190"></a> puna pātimokkhaṃ uddisitabbanti attho. Ayaṃ panettha sesavinicchayo –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Pannarasovāsikānaṃ, itarānaṃ sacetaro;</p>
- <p class="gatha2">Samānetarenuvattantu, purimānaṃ sacedhikā;</p>
- <p class="gathalast">Purimā anuvattantu, tesaṃ sesepyayaṃ nayo.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Pāṭipadovāsikānaṃ<a name="V2.0151"></a>,</p>
- <p class="gatha2">Itarānaṃ uposatho;</p>
- <p class="gatha3">Samathokānaṃ sāmaggiṃ,</p>
- <p class="gathalast">Mūlaṭṭhā dentu kāmato.</p>
- <p class="gatha1">Bahi gantvāna kātabbo,</p>
- <p class="gatha2">No ce denti uposatho;</p>
- <p class="gatha3">Deyyānicchāya sāmaggī,</p>
- <p class="gathalast">Bahūsu bahi vā vaje.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Pāṭipadegantukānaṃ, evameva ayaṃ nayo;</p>
- <p class="gathalast">Sāveyya suttaṃ sañcicca, assāventassa dukkaṭanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2581"></a><span class="paranum">2581</span>. <span class="bld">Viniddiṭṭhassā</span>ti āṇattassa, iminā itaresaṃ anāpattīti dīpeti. Idha ‘‘agilānassā’’ti seso. Therena āṇāpentena ‘‘kiñci kammaṃ karonto vā sadākālameva eko vā bhāranittharaṇako vā sarabhāṇakadhammakathikādīsu aññataro vā na uposathāgārasammajjanatthaṃ āṇāpetabbo, avasesā pana vārena āṇāpetabbā’’ti (mahāva. aṭṭha. 159) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttavidhinā āṇāpetabbo. Sace āṇatto sammajjaniṃ tāvakālikampi na labhati, sākhābhaṅgaṃ kappiyaṃ kāretvā sammajjitabbaṃ. Tampi alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Āsanapaññāpanāṇattiyampi <a name="M2.0191"></a> vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇāpentena ca sace uposathāgāre āsanāni natthi, saṅghikāvāsatopi āharitvā paññapetvā puna āharitabbāni. Āsanesu asati kaṭasārakepi taṭṭikāyopi paññapetuṃ vaṭṭati, taṭṭikāsupi asati sākhābhaṅgāni kappiyaṃ kāretvā paññapetabbāni, kappiyakārakaṃ alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Padīpakaraṇepi vuttanayeneva āṇāpetabbo. Āṇāpentena ca ‘‘asukasmiṃ nāma okāse telaṃ vā vaṭṭi vā kapallikā vā atthi, taṃ gahetvā karohī’’ti vattabbo. Sace telādīni natthi<a name="V2.0152"></a>, bhikkhācārenapi pariyesitabbāni. Pariyesitvā alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti. Apica kapāle aggipi jāletabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2582"></a><span class="paranum">2582</span>. <span class="bld">Dīpa</span>nti ettha ‘‘jāletvā’’ti seso. Atha vā ‘‘katvā’’ti iminā ca yojetabbaṃ. <span class="bld">Gaṇañattiṃ ṭhapetvā</span>ti ‘‘suṇantu me, āyasmantā, ajjuposatho pannaraso, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti evaṃ gaṇañattiṃ nikkhipitvā. <span class="bld">Kattabbo tīhuposatho</span>ti tīhi bhikkhūhi uposatho kātabbo. Tīsu therena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā dve evaṃ tikkhattumeva vattabbo ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168). Dutiyena, tatiyena ca yathākkamaṃ ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti tikkhattumeva vattabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2583"></a><span class="paranum">2583</span>. Pubbakiccādīni katvā ñattiṃ aṭṭhapetvā therena navo evaṃ tikkhattumeva vattabbo ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso<a name="M2.0192"></a>, ‘parisuddho’ti maṃ dhārehī’’ti (mahāva. 168), navena theropi ‘‘parisuddho ahaṃ, bhante, ‘parisuddho’ti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168) tikkhattuṃ vattabbo. Imasmiṃ pana vāre ñattiyā aṭṭhapanañca ‘‘dhārehī’’ti ekavacananiddeso cāti ettakova visesoti taṃ anādiyitvā puggalena kātabbaṃ uposathavidhiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pubbakiccaṃ samāpetvā, adhiṭṭheyya panekako’’</span>ti. <span class="bld">Adhiṭṭheyyā</span>ti ‘‘ajja me uposatho, pannaraso’ti vā ‘cātuddaso’ti vā adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyya. <span class="bld">Assā</span>ti avasāne vuttapuggalaṃ sandhāya ekavacananiddeso. Yathāvutto saṅghopi tayopi dvepi attano attano anuññātaṃ uposathaṃ antarāyaṃ vinā sace na karonti, evameva āpattimāpajjantīti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2584-5"></a><span class="paranum">2584-5</span>. Idāni ‘‘cattārimāni, bhikkhave, uposathakammāni, adhammena vaggaṃ uposathakamma’’ntiādinā (mahāva. 149) nayena vuttaṃ kammacatukkaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘adhammena ca vaggenā’’</span>tiādi. Adhammena vaggena kammaṃ, adhammato samaggena kammaṃ, dhammena vaggena kammaṃ, dhammato samaggena kammanti etāni cattāri uposathassa kammānīti jino abravīti yojanā. <span class="bld">Catūsvapi panetesū</span>ti etesu catūsu kammesu pana. <span class="bld">Catuttha</span>nti ‘‘samaggena ca dhammato’’ti vuttaṃ catutthaṃ uposathakammaṃ ‘‘dhammakamma’’nti adhippetaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2586-7"></a><span class="paranum">2586-7</span>. Tāni <a name="V2.0153"></a> kammāni vibhāvetumāha <span class="bld">‘‘adhammenidhā’’</span>tiādi. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane <span class="bld">ettha</span> etesu catūsu uposathesu. Adhammena vaggo uposatho katamoti kathetukāmatāpucchā. <span class="bld">Yattha</span> yassaṃ ekasīmāyaṃ bhikkhuno cattāro vasantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tatra <a name="M2.0193"></a> ekassa pārisuddhiṃ ānayitvā te tayo janā <span class="bld">pārisuddhiṃ</span> uposathaṃ karonti ce, evaṃ kato uposatho adhammo vagguposatho nāmāti yojanā, ekasīmaṭṭhehi catūhi saṅghuposathe kātabbe gaṇuposathassa katattā <span class="bld">adhammo</span> ca saṅghamajjhaṃ vinā gaṇamajjhaṃ pārisuddhiyā agamanato tassa hatthapāsaṃ anupagamanena <span class="bld">vaggo</span> ca hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2588"></a><span class="paranum">2588</span>. <span class="bld">Adhammena samaggo</span>ti ettha ‘‘uposatho katamo’’ti anuvattetabbaṃ. ‘‘Bhikkhuno ekato’’ti padacchedo. ‘‘Hoti adhammiko’’ti padacchedo. Catūhi samaggehi saṅghuposathe kātabbe gaṇuposathakaraṇaṃ <span class="bld">adhammo,</span> hatthapāsupagamanato <span class="bld">samaggo</span> hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2589-90"></a><span class="paranum">2589-90</span>. Yo uposatho dhammena vaggo hoti, so katamoti yojanā. <span class="bld">Yattha</span> yassaṃ ekasīmāyaṃ cattāro bhikkhuno vasanti, tatra ekassa pārisuddhiṃ ānayitvā te tayo janā pātimokkhaṃ uddisante ce, dhammena vaggo uposatho hotīti yojanā. Ekasīmaṭṭhehi catūhi saṅghuposathassa katattā <span class="bld">dhammo,</span> ekassa hatthapāsaṃ anupagamanena <span class="bld">vaggo</span> ca hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2591"></a><span class="paranum">2591</span>. Yo dhammato samaggo, so katamoti yojanā. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane cattāro bhikkhuno ekato pātimokkhaṃ uddisanti ce, ayaṃ dhammato samaggo uposathoti <span class="bld">mato</span> adhippetoti yojanā. Catūhi saṅghuposathassa katattā <span class="bld">dhammo,</span> ekassāpi hatthapāsaṃ avijahanena <span class="bld">samaggo</span>ti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2592"></a><span class="paranum">2592</span>. <span class="bld">Vagge</span> saṅghe vaggoti saññino, <span class="bld">samagge</span> ca saṅghe vaggoti saññino ubhayattha vimatissa vā uposathaṃ karontassa dukkaṭaṃ āpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2593"></a><span class="paranum">2593</span>. <span class="bld">Bhedādhippāyato</span>ti <a name="M2.0194"></a> ‘‘nassantete, vinassantete, ko tehi attho’’ti evaṃ bhedapurekkhāratāya ‘‘uposathaṃ karontassā’’ti ānetvā yojetabbaṃ. <span class="bld">Tassa</span> bhikkhuno <span class="bld">thullaccayaṃ hoti</span> <a name="V2.0154"></a> akusalabalavatāya ca thullaccayaṃ hotīti. Yathāha – ‘‘bhedapurekkhārapannarasake akusalabalavatāya thullaccayaṃ vutta’’nti (mahāva. aṭṭha. 176). <span class="bld">Vagge vā samagge</span> vā saṅghe samaggo iti saññino uposathaṃ karontassa anāpattīti yojanā. Avaseso panettha vattabbavinicchayo pavāraṇavinicchayāvasāne ‘‘pārisuddhippadānenā’’tiādīhi (vi. vi. 2642) ekato vattumicchantena na vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2594-5"></a><span class="paranum">2594-5</span>. <span class="bld">‘‘Ukkhittenā’’</span>tiādikāni karaṇavacanantāni padāni ‘‘sahā’’ti iminā saddhiṃ ‘‘uposatho na kātabbo’’ti padena paccekaṃ yojetabbāni. <span class="bld">Ukkhittenā</span>ti āpattiyā adassane ukkhittako, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakoti tividhena ukkhittena. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathaṃ karonto saṅgho pācittiyaṃ āpajjati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Gahaṭṭhenā’’</span>ti iminā titthiyopi saṅgahito. <span class="bld">Sesehi sahadhammihī</span>ti bhikkhunī, sikkhamānā, sāmaṇero, sāmaṇerīti catūhi sahadhammikehi. <span class="bld">Cutanikkhittasikkhehī</span>ti ettha cuto ca nikkhittasikkho cāti viggaho. <span class="bld">Cuto</span> nāma antimavatthuṃ ajjhāpannako. <span class="bld">Nikkhittasikkho</span> nāma sikkhāpaccakkhātako.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ekādasahī</span>ti paṇḍako, theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, tiracchānagato, mātughātako, pitughātako, arahantaghātako, bhikkhunidūsako, saṅghabhedako<a name="M2.0195"></a>, lohituppādako, ubhatobyañjanakoti imehi ekādasahi abhabbehi.</p>
- <p class="bodytext">Sabhāgāpattikena vā saha uposatho na kātabbo, pārivutthena chandena uposatho na kātabbo, karoto dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Evaṃ ukkhittavajjitesu sabbavikappesu dukkaṭameva veditabbaṃ. ‘‘Yaṃ dvepi janā vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā āpattiṃ āpajjanti, evarūpā vatthusabhāgā ‘sabhāgā’ti vuccatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 169) vacanato <span class="bld">‘‘sabhāgāpattī’’</span>ti vatthusabhāgāpattiyeva gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext">Uposathadivase sabbova saṅgho sace sabhāgāpattiṃ āpanno hoti,</p>
- <p class="indent">‘‘Idha <a name="V2.0155"></a> pana, bhikkhave, aññatarasmiṃ āvāse tadahuposathe sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno hoti, tehi, bhikkhave, bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘gacchāvuso, taṃ āpattiṃ paṭikaritvā āgaccha, mayaṃ te santike taṃ āpattiṃ paṭikarissāmā’ti. Evañcetaṃ labhetha, iccetaṃ kusalaṃ. No ce labhetha, byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo – ‘suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ca,</p>
- <p class="unindented">Vematiko ce hoti,</p>
- <p class="indent">‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko <a name="M2.0196"></a> bhavissati, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ca,</p>
- <p class="unindented">Vuttanayena uposatho kātabbo.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">sajjhuka</span>nti tadahevāgamanatthāya. <span class="bld">Gaṇuposathā</span>dīsupi eseva nayo. Vuttañhi <span class="bld">aṭṭhakathāgaṇṭhipade</span> ‘‘yathā saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpajjitvā suddhaṃ alabhitvā ‘yadā suddhaṃ passissati, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ dvīhipi aññamaññaṃ ārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenāpi ‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’ti ābhogaṃ katvā kātuṃ vaṭṭati kirā’’ti. <span class="bld">Kirā</span>ti cettha anussavatthe daṭṭhabbo, na panāruciyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pārivutthena chandenā</span>ti chandaṃ āharitvā kammaṃ kātuṃ nisinnenapi ‘‘asubhalakkhaṇatādinā kenaci kāraṇena na karissāmī’’ti vissaṭṭhe chande sace puna karissati, puna chandapārisuddhiṃ āharitvā kātabbaṃ. Yathāha – ‘‘etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 1167).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2596"></a><span class="paranum">2596</span>. <span class="bld">Adesetvā</span> <a name="V2.0156"></a> <span class="bld">panāpatti</span>nti āpannaṃ āpattiṃ adesetvā. <span class="bld">Nāvikatvāna vemati</span>nti ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulāsu āpattīsu vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā tā āpattiyo paṭikarissāmī’’ti vimatiṃ anārocetvā. <span class="bld">‘‘Yadā nibbematiko</span>ti ettha sace panesa nibbematiko na hoti, vatthuṃ kittetvāva desetuṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 169) <span class="bld">andhakaṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ. Tatrāyaṃ desanāvidhi – sace meghacchanne sūriye ‘‘kālo nu kho, vikālo’’ti <a name="M2.0197"></a> vematiko bhuñjati, tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ, bhante, vematiko bhuñjiṃ, sace kālo atthi, sambahulā dukkaṭā āpattiyo āpannomhi. No ce atthi, sambahulā pācittiyāpattiyo āpannomhī’’ti evaṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ahaṃ, bhante, yā tasmiṃ vatthusmiṃ sambahulā dukkaṭā vā pācittiyā vā āpattiyo āpanno, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vattabbaṃ. Eseva nayo sabbāpattīsūti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gaṇṭhipadesu</span> panevaṃ vinicchayo vutto – ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’ti vatvā uposatho kātabbo, pātimokkhaṃ sotabba’’nti (mahāva. 170) vacanato yāva nibbematiko na hoti, tāva sabhāgāpattiṃ paṭiggahetuṃ na labhati. Aññesañca kammānaṃ parisuddho nāma hoti. ‘‘Puna nibbematiko hutvā desetabbamevā’’ti (kaṅkhā. abhi. ṭī. nidānavaṇṇanā) neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana na doso. ‘‘Ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 170) etthāpi eseva nayoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2597"></a><span class="paranum">2597</span>. <span class="bld">Uposathe</span>ti dinakārakakattabbākāravasena pannarasī, saṅghuposatho, suttuddesoti imehi tīhi lakkhaṇehi samannāgate uposathe. <span class="bld">Sabhikkhumhā ca āvāsā</span>ti ‘‘yasmiṃ uposathe kicca’’ntiādinā vakkhamānappakārā sabhikkhukā āvāsā. Idha ‘‘anāvāsā’’ti seso. <span class="bld">Āvāso vā anāvāso vā</span>ti ettha ‘‘abhikkhuko vā nānāsaṃvāsakehi sabhikkhuko vā’’ti ca <a name="M2.0198"></a> <span class="bld">na gantabbo</span>ti ettha ‘‘aññatra saṅghena aññatra antarāyā’’ti ca seso. <span class="bld">‘‘Anāvāso’’</span>ti udositādayo vuttā. Bhikkhunā uposathe sabhikkhumhā āvāsā vā anāvāsā vā abhikkhuko vā nānāsaṃvāsakehi sabhikkhuko vā āvāso vā anāvāso vā aññatra saṅghena aññatra antarāyā <span class="bld">kudācanaṃ</span> kadācipi na gantabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2598"></a><span class="paranum">2598</span>. Yasmiṃ <a name="V2.0157"></a> āvāse pana uposathe kiccaṃ sace vattati, so āvāso ‘‘sabhikkhuko nāmā’’ti pakāsitoti yojanā, iminā sace yattha uposatho na vattati, so santesupi bhikkhūsu abhikkhuko nāmāti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2599"></a><span class="paranum">2599</span>. Uposathassa payojanaṃ, tappasaṅgena pavāraṇāya ca niddhāretukāmatāyāha <span class="bld">‘‘uposatho kimatthāyā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2600"></a><span class="paranum">2600</span>. <span class="bld">Paṭikkoseyyā</span>ti nivāreyya. <span class="bld">Adentassapi dukkaṭa</span>nti ettha ‘‘kopetuṃ dhammikaṃ kamma’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2601"></a><span class="paranum">2601</span>. <span class="bld">So cā</span>ti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) catuvaggādippabhedena pañcavidho so saṅgho ca. Heṭṭhimaparicchedena <span class="bld">kattabbakammānaṃ vasena paridīpito,</span> na chabbaggādīnaṃ kātuṃ ayuttatādassanavasena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2602"></a><span class="paranum">2602</span>. Catuvaggādibhedanibandhanaṃ kammaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pavāraṇa’’</span>ntiādi. Pavāraṇañca tathā abbhānañca upasampadañca ṭhapetvā catuvaggena akattabbaṃ kammaṃ na vijjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2603"></a><span class="paranum">2603</span>. Majjhadese <a name="M2.0199"></a> upasampadā <span class="bld">majjhadesūpasampadā,</span> taṃ. Abbhānaṃ, majjhadesūpasampadañca vinā pañcavaggena <span class="bld">sabbaṃ</span> kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2604"></a><span class="paranum">2604</span>. Kiñcipi kammaṃ na na kattabbanti yojanā, sabbampi kammaṃ kattabbamevāti attho. Dve paṭisedhā pakatatthaṃ gamayantīti. Vīsativaggena saṅghena sabbesampi kammānaṃ kattabbabhāve kimatthaṃ atirekavīsativaggassa gahaṇanti āha <span class="bld">‘‘ūne dosoti ñāpetuṃ, nādhike atirekatā’’</span>ti. Yathāvutte catubbidhe saṅghe gaṇanato <span class="bld">ūne doso</span> hoti, adhike doso na hotīti ñāpetuṃ <span class="bld">atirekatā dassitā,</span> atirekavīsativaggasaṅgho dassitoti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2605"></a><span class="paranum">2605</span>. Catuvaggena kattabbe pakatattāva cattāro kammappattāti dīpitāti yojanā. Sesā <a name="V2.0158"></a> pakatattā chandārahāti seso. <span class="bld">Pakatattā</span>ti anukkhittā ceva antimavatthuṃ anajjhāpannā ca gahetabbā. <span class="bld">Sesesu cā</span>ti pañcavaggādīsupi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2606"></a><span class="paranum">2606</span>. <span class="bld">Catuvaggādikattabbakammaṃ</span> asaṃvāsapuggalaṃ gaṇapūraṃ katvā karontassa dukkaṭaṃ hoti. Na kevalaṃ dukkaṭameva, katañca kammaṃ kuppatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2607"></a><span class="paranum">2607</span>. <span class="bld">Parivāsādī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena mūlāyapaṭikassanādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Tatraṭṭha</span>nti parivāsādīsu ṭhitaṃ. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā ‘‘kataṃ kuppati dukkaṭa’’nti idaṃ anuvatteti. <span class="bld">Sesaṃ tū</span>ti parivāsādikammato aññaṃ pana uposathādikammaṃ<a name="M2.0200"></a>. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti te pārivāsikādayo gaṇapūrake katvā kātuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="centered">Uposathakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Vassūpanāyikakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2608"></a><span class="paranum">2608</span>. Vassūpanāyikā vuttāti seso. <span class="bld">Pacchimā cā</span>ti ettha <span class="bld">iti</span>-saddo nidassane. <span class="bld">Vassūpanāyikā</span>ti vassūpagamanā. Ālayo, vacībhedo vā kātabbo upagacchatāti iminā vassūpagamanappakāro dassito. Upagacchatā ālayo kattabbo, vacībhedo vā kattabboti sambandho. Upagacchantena ca senāsane asati ‘‘idha vassaṃ vasissāmī’’ti cittuppādamattaṃ vā kātabbaṃ, senāsane sati ‘‘imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti ca ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti ca vacībhedo vā kātabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2609"></a><span class="paranum">2609</span>. Jānaṃ vassūpagamanaṃ anupagacchato vāpīti yojanā. <span class="bld">Temāsa</span>nti ettha ‘‘purimaṃ vā pacchimaṃ vā’’ti seso. <span class="bld">Carantassāpī</span>ti ettha ‘‘cārika’’nti seso. Purimaṃ vā <span class="bld">temāsaṃ</span> pacchimaṃ vā <span class="bld">temāsaṃ</span> avasitvāva cārikaṃ carantassāpi dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Temāsa</span>nti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, vassaṃ upagantvā purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ avasitvā cārikā pakkamitabbā, yo pakkameyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 185).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2610"></a><span class="paranum">2610</span>. <span class="bld">Rukkhassa</span> <a name="V2.0159"></a> <span class="bld">susire</span>ti ettha ‘‘suddhe’’ti seso. Yathāha – ‘‘rukkhasusireti ettha suddhe rukkhasusireyeva na vaṭṭati, mahantassa pana rukkhasusirassa anto padaracchadanaṃ kuṭikaṃ <a name="M2.0201"></a> katvā pavisanadvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭatī’’ti. <span class="bld">‘‘Rukkhassa susire’’</span>ti iminā rukkhekadeso viṭapopi saṅgahito, sopi suddhova na vaṭṭati. Yathāha – ‘‘rukkhaviṭabhiyāti etthāpi suddhe viṭapamatte na vaṭṭati, mahāviṭape pana aṭṭakaṃ bandhitvā tattha padaracchadanaṃ kuṭikaṃ katvā upagantuṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 203).</p>
- <p class="bodytext">‘‘Chatteti etthāpi catūsu thambhesu chattaṃ ṭhapetvā āvaraṇaṃ katvā dvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭati, chattakuṭikā nāmesā hoti. <span class="bld">Cāṭiyā</span>ti etthāpi mahantena kapallena chatte vuttanayena kuṭiṃ katvāva upagantuṃ vaṭṭatī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato evamakatāsu suddhachattacāṭīsu nivāraṇaṃ veditabbaṃ. <span class="bld">Chavakuṭī</span>ti ṭaṅkitamañcādayo vuttā. Yathāha – ‘‘chavakuṭikā nāma ṭaṅkitamañcādibhedā kuṭi, tattha upagantuṃ <span class="bld">na</span> vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 203).</p>
- <p class="bodytext">Susāne pana aññaṃ kuṭikaṃ katvā upagantuṃ vaṭṭati. ‘‘Chavasarīraṃ jhāpetvā chārikāya, aṭṭhikānañca atthāya kuṭikā karīyatī’’ti <span class="bld">andhakaṭṭhakathāyaṃ</span> chavakuṭi vuttā. ‘‘Ṭaṅkitamañcoti kasikuṭikāpāsāṇagharanti likhita’’nti (vajira. ṭī. mahāvagga 203) <span class="bld">vajirabuddhitthero</span>. Catunnaṃ pāsāṇānaṃ upari pāsāṇaṃ attharitvā kato gehopi <span class="bld">‘‘ṭaṅkitamañco’’</span>ti vuccati. Dīghe mañcapāde majjhe vijjhitvā aṭaniyo pavesetvā mañcaṃ karontīti tassa idaṃ upari, idaṃ heṭṭhāti natthi, parivattetvā atthatopi tādisova hoti, taṃ susāne, devaṭṭhāne ca ṭhapenti, ayampi <span class="bld">ṭaṅkitamañco</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2611"></a><span class="paranum">2611</span>. ‘‘Sati paccayavekalle, sarīrāphāsutāya vā’’ti avasesantarāyānaṃ vakkhamānattā <span class="bld">‘‘antarāyo’’</span>ti iminā rājantarāyādi dasavidho gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2612-4"></a><span class="paranum">2612-4</span>. ‘‘Anujānāmi<a name="M2.0202"></a>, bhikkhave, sattannaṃ sattāhakaraṇīyena appahitepi gantuṃ, pageva pahite bhikkhussa bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyā mātuyā ca pitussa cā’’ti (mahāva. 198) vuttanayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mātāpitūna’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext">Mātāpitūnaṃ <a name="V2.0160"></a> dassanatthaṃ, pañcannaṃ sahadhammikānaṃ dassanatthaṃ vā nesaṃ atthe sati vā nesaṃ antare gilānaṃ daṭṭhuṃ vā tadupaṭṭhākānaṃ bhattādiṃ pariyesanatthaṃ vā nesaṃ bhattādiṃ pariyesanatthaṃ vā tathā nesaṃ pañcannaṃ sahadhammikānaṃ aññataraṃ <span class="bld">anabhirataṃ</span> ukkaṇṭhitaṃ ahaṃ gantvā vūpakāsessaṃ vā vūpakāsāpessāmi vā dhammakathamassa karissāmīti vā <span class="bld">tassa</span> pañcannaṃ sahadhammikānaṃ aññatarassa <span class="bld">uṭṭhitaṃ</span> uppannaṃ diṭṭhiṃ vivecessāmi vā vivecāpessāmi vā dhammakathamassa karissāmīti vā tathā uppannaṃ kukkuccaṃ vinodessāmīti vā vinodāpessāmīti vā dhammakathamassa karissāmīti vā evaṃ vinayaññunā bhikkhunā sattāhakiccena apesitepi gantabbaṃ, pageva pahiteti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhattādī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena bhesajjapariyesanādiṃ saṅgaṇhāti. Yathāha – ‘‘gilānabhattaṃ vā pariyesissāmi, gilānupaṭṭhākabhattaṃ vā pariyesissāmi, gilānabhesajjaṃ vā pariyesissāmi, pucchissāmi vā upaṭṭhahissāmi vā’’ti. <span class="bld">Vūpakāsessa</span>nti yattha anabhirati uppannā, tato aññattha gahetvā gamissāmīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vinodessāmahanti vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena ‘‘idha pana, bhikkhave, bhikkhu garudhammaṃ ajjhāpanno hoti parivāsāraho, so ce bhikkhūnaṃ santike dūtaṃ pahiṇeyya ‘ahañhi garudhammaṃ ajjhāpanno parivāsāraho, āgacchantu bhikkhū, icchāmi <a name="M2.0203"></a> bhikkhūnaṃ āgata’nti. Gantabbaṃ, bhikkhave, sattāhakaraṇīyena appahitepi, pageva pahite ‘parivāsadānaṃ ussukkaṃ karissāmi vā anussāvessāmi vā gaṇapūrako vā bhavissāmī’’tiādinayaṃ (mahāva. 193) saṅgaṇhāti. Evaṃ sattāhakiccena gacchantena antoupacārasīmāya ṭhiteneva ‘‘antosattāhe āgacchissāmī’’ti ābhogaṃ katvā gantabbaṃ. Sace ābhogaṃ akatvā upacārasīmaṃ atikkamati, chinnavasso hotīti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2615"></a><span class="paranum">2615</span>. ‘‘Ayaṃ panettha pāḷimuttakaratticchedavinicchayo’’ti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gataṃ ratticchedavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vassaṃ upagatenetthā’’</span>tiādi. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sattāhakiccādhikāre. Ayaṃ pāḷimuttakavinicchayo daṭṭhabboti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2616"></a><span class="paranum">2616</span>. <span class="bld">‘‘Asukaṃ nāma divasa’’</span>ntiādinā nimantanākāraṃ vakkhati. <span class="bld">Pubba</span>nti paṭhamaṃ. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti <a name="V2.0161"></a> sattāhakiccena gantuṃ vaṭṭati. Yathāha – ‘‘sace ekasmiṃ mahāvāse paṭhamaṃyeva katikā katā hoti ‘asukadivasaṃ nāma sannipatitabba’nti, nimantitoyeva nāma hoti, gantuṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 199). ‘‘Upāsakehi ‘imasmiṃ nāma divase dānādīni karoma, sabbe eva sannipatantū’ti katikāyapi katāya gantuṃ vaṭṭati, nimantitoyeva nāma hotī’’ti keci.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2617"></a><span class="paranum">2617</span>. <span class="bld">Bhaṇḍaka</span>nti attano cīvarabhaṇḍaṃ. <span class="bld">Na vaṭṭatī</span>ti sattāhakiccena gantuṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Pahiṇantī</span>ti cīvaradhovanādikammena pahiṇanti. Ācariyupajjhāyānaṃ āṇattiyena kenaci anavajjakiccena sattāhakaraṇīyena gantuṃ vaṭṭatīti imināva dīpitaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2618"></a><span class="paranum">2618</span>. <span class="bld">Uddesādīnamatthāyā</span>ti <a name="M2.0204"></a> pāḷivācanāni sandhāya. <span class="bld">Ādi</span>-saddena paripucchādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Garūna</span>nti agilānānampi ācariyupajjhāyānaṃ. <span class="bld">Gantuṃ labhatī</span>ti sattāhakaraṇīyena gantuṃ labhati. <span class="bld">Puggalo</span>ti pakaraṇato bhikkhuṃyeva gaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2619"></a><span class="paranum">2619</span>. <span class="bld">Ācariyo</span>ti nidassanamattaṃ, upajjhāyena nivāritepi eseva nayo. ‘‘Sace pana naṃ ācariyo ‘ajja mā gacchā’ti vadati, vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 199) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>nayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ratticchede anāpatti, hotīti paridīpitā’’</span>ti. <span class="bld">Ratticchede</span>ti vassacchedanimittaṃ. ‘‘Ratticchede’’ti sabbattha vassacchedoti sanniṭṭhānaṃ katvā vadanti, evaṃ sattāhakaraṇīyena gataṃ naṃ antosattāheyeva puna āgacchantaṃ sace ācariyo vā upajjhāyo vā ‘‘ajja mā gacchā’’ti vadati, sattāhātikkamepi anāpattīti adhippāyo, vassacchedo pana hotiyevāti daṭṭhabbaṃ sattāhassa bahiddhā vītināmitattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2620"></a><span class="paranum">2620</span>. <span class="bld">Yassa kassaci ñātissā</span>ti mātāpitūhi aññassa ñātijanassa. <span class="bld">‘‘Gacchato dassanatthāyā’’</span>ti iminā sesañātikehi ‘‘mayaṃ gilānā bhadantānaṃ āgamanaṃ icchāmā’’ti ca ‘‘upaṭṭhākakulehi dānaṃ dassāma, dhammaṃ sossāma, bhikkhūnaṃ dassanaṃ icchāmā’’ti ca evaṃ kattabbaṃ niddisitvā dūte vā pesite sattāhakaraṇīyena gacchato ratticchedo ca dukkaṭañca na hotīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘idha pana, bhikkhave, bhikkhussa ñātako gilāno hoti…pe… gantabbaṃ, bhikkhave, sattāhakaraṇīyena pahite, na tveva appahite’’ti (mahāva. 199) ca <a name="V2.0162"></a> ‘‘idha pana, bhikkhave, upāsakena saṅghaṃ uddissa vihāro kārāpito hoti…pe… icchāmi dānañca <a name="M2.0205"></a> dātuṃ dhammañca sotuṃ bhikkhū ca passitunti. Gantabbaṃ, bhikkhave, sattāhakaraṇīyena pahite, na tveva appahite’’ti (mahāva. 188) ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2621"></a><span class="paranum">2621</span>. ‘‘Ahaṃ gāmakaṃ gantvā ajjeva āgamissāmī’’ti <span class="bld">āgacchaṃ</span> āgacchanto sace pāpuṇituṃ na sakkoteva, vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Vaṭṭatī</span>ti ettha ‘‘ajjeva āgamissāmī’’ti gantvā āgacchantassa antarāmagge sace aruṇuggamanaṃ hoti, vassacchedopi na hoti, ratticchedadukkaṭañca natthīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2622"></a><span class="paranum">2622</span>. <span class="bld">Vaje</span>ti (mahāva. aṭṭha. 203) gopālakānaṃ nivāsanaṭṭhāne. <span class="bld">Satthe</span>ti jaṅghasatthasakaṭasatthānaṃ sanniviṭṭhokāse. <span class="bld">Tīsu ṭhānesu bhikkhuno, vassacchede anāpattī</span>ti tehi saddhiṃ gacchantasseva natthi āpatti, tehi viyuñjitvā gamane pana āpattiyeva, pavāretuñca na labhati.</p>
- <p class="bodytext">Vajādīsu vassaṃ upagacchantena vassūpanāyikadivase tena bhikkhunā upāsakā vattabbā ‘‘kuṭikā laddhuṃ vaṭṭatī’’ti. Sace karitvā denti, tattha pavisitvā ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ. No ce denti, sālāsaṅkhepena ṭhitasakaṭassa heṭṭhā upagantabbaṃ. Tampi alabhantena ālayo kātabbo. Satthe pana kuṭikādīnaṃ abhāve ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti vacībhedaṃ katvā upagantuṃ na vaṭṭati, ālayakaraṇamattameva vaṭṭati. <span class="bld">Ālayo</span> nāma ‘‘idha vassaṃ vasissāmī’’ti cittuppādamattaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Sace maggappaṭipanneyeva satthe pavāraṇadivaso hoti, tattheva pavāretabbaṃ. Atha sattho antovasseyeva bhikkhunā patthitaṭṭhānaṃ patvā atikkamati. Patthitaṭṭhāne <a name="M2.0206"></a> vasitvā tattha bhikkhūhi saddhiṃ pavāretabbaṃ. Athāpi sattho antovasseyeva antarā ekasmiṃ gāme tiṭṭhati vā vippakirati vā, tasmiṃyeva gāme bhikkhūhi saddhiṃ vasitvā pavāretabbaṃ, appavāretvā tato paraṃ gantuṃ na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Nāvāya vassaṃ upagacchantenāpi kuṭiyaṃyeva upagantabbaṃ. Pariyesitvā alabhante ālayo kātabbo<a name="V2.0163"></a>. Sace antotemāsaṃ nāvā samuddeyeva hoti, tattheva pavāretabbaṃ. Atha nāvā kūlaṃ labhati, sayañca parato gantukāmo hoti, gantuṃ na vaṭṭati. Nāvāya laddhagāmeyeva vasitvā bhikkhūhi saddhiṃ pavāretabbaṃ. Sacepi nāvā anutīrameva aññattha gacchati, bhikkhu ca paṭhamaṃ laddhagāmeyeva vasitukāmo, nāvā gacchatu, bhikkhunā tattheva vasitvā bhikkhūhi saddhiṃ pavāretabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Iti vaje, satthe, nāvāyanti tīsu ṭhānesu natthi vassacchede āpatti, pavāretuñca labhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2623"></a><span class="paranum">2623</span>. <span class="bld">Sati paccayavekalle</span>ti piṇḍapātādīnaṃ paccayānaṃ ūnatte sati. <span class="bld">Sarīrāphāsutāya vā</span>ti sarīrassa aphāsutāya ābādhe vā sati. <span class="bld">Vassaṃ chetvāpi pakkame</span>ti vassacchedaṃ katvāpi yathāphāsukaṭṭhānaṃ gaccheyya. <span class="bld">Api</span>-saddena vassaṃ achetvā vassacchedakāraṇe sati sattāhakaraṇīyena gantumpi vaṭṭatīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2624"></a><span class="paranum">2624</span>. <span class="bld">Yena kenantarāyenā</span>ti rājantarāyādīsu yena kenaci antarāyena. <span class="bld">Yo</span> bhikkhu vassaṃ nopagato, tenāpi chinnavassena vāpi <span class="bld">dutiyā</span> vassūpanāyikā upagantabbāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2625-6"></a><span class="paranum">2625-6</span>. <span class="bld">Sattāha</span>nti <a name="M2.0207"></a> accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Vītināmetī’’</span>ti iminā sambandho. Upagantvāpi vā bahiddhā eva sattāhaṃ vītināmeti ce. Yo gacchati, yo ca vītināmeti, <span class="bld">tassa bhikkhussa. Purimāpi na vijjatī</span>ti anupagatattā, chinnavassattā ca purimāpi vassūpanāyikā na vijjati na labhati. Imesaṃ dvinnaṃ yathākkamaṃ upacārātikkame, sattāhātikkame ca āpatti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paṭissave ca bhikkhussa, hoti āpatti dukkaṭa</span>nti ‘‘idha vassaṃ vasathā’’ti vutte ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tassa visaṃvāde asaccāpane āpatti hoti. Katamāti āha <span class="bld">‘‘dukkaṭa’’</span>nti. Na kevalaṃ etasseva visaṃvāde āpatti hoti, atha kho itaresampi paṭissavānaṃ visaṃvāde āpatti veditabbā. Yathāha – ‘‘paṭissave ca āpatti dukkaṭassāti ettha na kevalaṃ ‘imaṃ temāsaṃ idha vassaṃ vasathā’ti etasseva paṭissavassa visaṃvāde āpatti, ‘imaṃ <a name="V2.0164"></a> temāsaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, ubhopi mayaṃ idha vassaṃ vasissāma, ekatova uddisāpessāmā’ti evamādināpi tassa tassa paṭissavassa visaṃvāde dukkaṭa’’nti (mahāva. aṭṭha. 207). Tañca kho paṭissavakāle suddhacittassa pacchā visaṃvādanapaccayā hoti. Paṭhamaṃ asuddhacittassa pana paṭissave pācittiyaṃ, visaṃvādena dukkaṭanti pācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ yujjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2627"></a><span class="paranum">2627</span>. ‘‘Vassaṃ upagantvā pana aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā tadaheva sattāhakaraṇīyena pakkamantassāpi antosattāhe nivattantassa anāpattī’’ti (mahāva. aṭṭha. 207) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanato, ‘‘ko vādo vasitvā bahi gacchato’’ti vakkhamānattā <a name="M2.0208"></a> ca <span class="bld">‘‘nuṭṭhāpetvā panāruṇa’’</span>nti pāṭho gahetabbo. Katthaci potthakesu ‘‘uṭṭhāpetvā panāruṇa’’nti pāṭho dissati, so na gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2628"></a><span class="paranum">2628</span>. <span class="bld">Vasitvā</span>ti dvīhatīhaṃ vasitvā. Yathā vassaṃ vasitvā aruṇaṃ anuṭṭhāpetvāva sattāhakaraṇīyena gacchato anāpatti, tathā gataṭṭhānato antosattāhe āgantvā punapi aruṇaṃ anuṭṭhāpetvāva sattāhakaraṇīyena gacchato anāpatti. ‘‘Sattāhavārena aruṇo uṭṭhāpetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 201) <span class="bld">aṭṭhakathāvacanaṃ</span> sattamāruṇena paṭibaddhadivasaṃ sattamena aruṇeneva saṅgahetvā sattamaaruṇabbhantare anāgantvā aṭṭhamaṃ aruṇaṃ bahi uṭṭhāpentassa ratticchedadassanaparaṃ, na sattamaaruṇasseva tattha uṭṭhāpetabbabhāvadassanaparanti gahetabbaṃ <span class="bld">sikkhābhājanaaṭṭhakathāya,</span> sīhaḷagaṇṭhipadesu ca tathā vinicchitattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2629"></a><span class="paranum">2629</span>. ‘‘Nopeti asatiyā’’ti padacchedo, <span class="bld">nopetī</span>ti ‘‘imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti vacībhedena na upagacchati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2630"></a><span class="paranum">2630</span>. Vuttamevatthaṃ samatthetumāha <span class="bld">‘‘na doso koci vijjatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2631"></a><span class="paranum">2631</span>. ‘‘Imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti tikkhattuṃ vacane <span class="bld">nicchārite</span> eva vassaṃ upagato siyāti yojanā. <span class="bld">‘‘Nicchāriteva tikkhattu’’</span>nti idaṃ ukkaṃsavasena vuttaṃ, sakiṃ, dvikkhattuṃ vā nicchāritepi vassūpagato nāma hotīti. Yathāha – ‘‘imasmiṃ vihāre imaṃ <a name="V2.0165"></a> temāsaṃ vassaṃ upemīti sakiṃ vā dvattikkhattuṃ vā vācaṃ nicchāretvāva vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 184).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2632"></a><span class="paranum">2632</span>. Navamito <a name="M2.0209"></a> paṭṭhāya gantuṃ vaṭṭati, āgacchatu vā mā vā, anāpattī’’ti (mahāva. aṭṭha. 207) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>nayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ādiṃ tu navamiṃ katvā’’</span>tiādi. Navamiṃ pabhuti ādiṃ katvā, navamito paṭṭhāyāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Gantuṃ vaṭṭatī</span>ti sattāhakaraṇīyeneva gantuṃ vaṭṭati, tasmā pavāraṇadivasepi tadaheva āgantuṃ asakkuṇeyyaṭṭhānaṃ pavāraṇatthāya gacchantena labbhamānena sattāhakaraṇīyena gantuṃ vaṭṭati. ‘‘Pavāretvā pana gantuṃ vaṭṭati pavāraṇāya taṃdivasasannissitattā’’ti (vajira. ṭī. mahāvagga 207) hi <span class="bld">vajirabuddhitthero</span>. So pacchā āgacchatu vā mā vā, doso na vijjatīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Vassūpanāyikakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Pavāraṇakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2633"></a><span class="paranum">2633</span>. <span class="bld">‘‘Pavāraṇā’’</span>ti idaṃ ‘‘cātuddasī’’tiādīhi paccekaṃ yojetabbaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ dine kātabbā pavāraṇā abhedopacārena tathā vuttā. <span class="bld">Sāmaggī</span> uposathakkhandhakakathāvaṇṇanāya vuttasarūpāva. Sāmaggipavāraṇaṃ karontehi ca paṭhamaṃ pavāraṇaṃ ṭhapetvā pāṭipadato paṭṭhāya yāva kattikacātumāsipuṇṇamā etthantare kātabbā, tato pacchā vā pure vā na vaṭṭati. <span class="bld">Tevācī dvekavācī</span>ti ‘‘suṇātu me, bhante…pe… tevācikaṃ pavāreyya, dvevācikaṃ pavāreyya, ekavācikaṃ pavāreyyā’’ti taṃ taṃ ñattiṃ ṭhapetvā kātabbā pavāraṇā vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2634"></a><span class="paranum">2634</span>. <span class="bld">Tīṇi kammāni muñcitvā, anteneva pavāraye</span>ti ‘‘cattārimāni, bhikkhave, pavāraṇakammāni, adhammena vaggaṃ pavāraṇakammaṃ…pe… dhammena samaggaṃ pavāraṇakamma’’nti (mahāva. 212) vatvā ‘‘tatra, bhikkhave<a name="M2.0210"></a>, yadidaṃ adhammena vaggaṃ pavāraṇakammaṃ, na, bhikkhave, evarūpaṃ pavāraṇakammaṃ kātabbaṃ…pe… tatra, bhikkhave, yadidaṃ dhammena samaggaṃ pavāraṇakammaṃ, evarūpaṃ, bhikkhave, pavāraṇakammaṃ kātabba’’ntiādivacanato (mahāva. 212) tīṇi <a name="V2.0166"></a> akattabbāni pavāraṇakammāni muñcitvā kātuṃ anuññātena catutthena pavāraṇakammena pavāreyyāti attho. Tassa vibhāgekadesaṃ ‘‘pañca yasmiṃ panāvāse’’tiādinā vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2635"></a><span class="paranum">2635</span>. <span class="bld">Pubbakiccaṃ samāpetvā</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;</p>
- <p class="gathalast">Pavāraṇāya etāni, ‘pubbakaraṇa’nti vuccati.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;</p>
- <p class="gathalast">Pavāraṇāya etāni, ‘pubbakicca’nti vuccatī’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Vuttaṃ navavidhaṃ pubbakiccaṃ niṭṭhāpetvā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pattakalle samānite</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Pavāraṇā yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,</p>
- <p class="gatha2">Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;</p>
- <p class="gatha3">Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,</p>
- <p class="gathalast">‘Pattakalla’nti vuccatī’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Vutte catubbidhe pattakalle samodhānite parisamāpite.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ñattiṃ ṭhapetvā</span>ti ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ajja pavāraṇā, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti (mahāva. 210) evaṃ sabbasaṅgāhikavasena ca ‘‘tevācikaṃ pavāreyyā’’ti ca dānādikaraṇena yebhuyyena rattiyā khepitāya ca rājādiantarāye sati ca tadanurūpato ‘‘dvevācikaṃ, ekavācikaṃ, samānavassikaṃ pavāreyyā’’ti ca ñattiṃ ṭhapetvā<a name="M2.0211"></a>, tāsaṃ viseso <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> dassitoyeva. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Evañhi <a name="V2.0167"></a> vutte tevācikañca dvevācikañca ekavācikañca pavāretuṃ vaṭṭati, samānavassikaṃ na vaṭṭati. ‘Tevācikaṃ pavāreyyā’ti vutte pana tevācikameva vaṭṭati, aññaṃ na vaṭṭati, ‘dvevācikaṃ pavāreyyā’ti vutte dvevācikañca tevācikañca vaṭṭati, ekavācikañca samānavassikañca na vaṭṭati. ‘Ekavācikaṃ pavāreyyā’ti vutte pana ekavācikadvevācikatevācikāni vaṭṭanti, samānavassikameva na vaṭṭati. ‘Samānavassika’nti vutte sabbaṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 210).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kātabbā</span>ti therena bhikkhunā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo ‘‘saṅghaṃ, āvuso, pavāremi diṭṭhena vā…pe… tatiyampi āvuso, saṅghaṃ pavāremi diṭṭhena vā…pe… passanto paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 210) vuttanayena kātabbā. Navakena bhikkhunā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā…pe… tatiyampi, bhante, saṅghaṃ pavāremi diṭṭhena vā…pe… passanto paṭikarissāmīti (mahāva. 210) vuttanayena kātabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2636"></a><span class="paranum">2636</span>. Theresu pavārentesu yo pana navo, so sayaṃ yāva pavāreti, tāva ukkuṭikaṃ nisīdeyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2637"></a><span class="paranum">2637</span>. Cattāro vā tayopi vā <span class="bld">ekāvāse</span> ekasīmāyaṃ vasanti ce, <span class="bld">ñattiṃ vatvā</span> ‘‘suṇantu me, āyasmanto, ajja pavāraṇā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 216) gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavāreyyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pavāreyyu</span>nti <a name="M2.0212"></a> ettha therena bhikkhunā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā te tayo vā dve vā bhikkhū evamassu vacanīyā ‘‘ahaṃ, āvuso, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, āvuso, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 216) pavāretabbaṃ. Navenapi ‘‘ahaṃ, bhante, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya<a name="V2.0168"></a>, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, bhante, āyasmante pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadantu maṃ āyasmanto anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmī’’ti pavāretabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2638"></a><span class="paranum">2638</span>. <span class="bld">Aññamaññaṃ pavāreyyuṃ, vinā ñattiṃ duve janā</span>. Tesu therena ‘‘ahaṃ, āvuso, āyasmantaṃ pavāremi diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā, vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, āvuso, āyasmantaṃ pavāremi…pe… paṭikarissāmī’’ti (mahāva. 217) pavāretabbaṃ. Navenapi ‘‘ahaṃ, bhante, āyasmantaṃ pavāremi…pe… vadatu maṃ āyasmā anukampaṃ upādāya, passanto paṭikarissāmi. Dutiyampi…pe… tatiyampi ahaṃ, bhante, āyasmantaṃ pavāremi…pe… paṭikarissāmī’’ti pavāretabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Adhiṭṭheyyā</span>ti pubbakiccaṃ samāpetvā ‘‘ajja me pavāraṇā cātuddasī’’ti vā ‘‘pannarasī’’ti vā vatvā ‘‘adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyya<a name="M2.0213"></a>. Yathāha ‘‘ajja me pavāraṇāti ettha sace cātuddasikā hoti, ‘ajja me pavāraṇā cātuddasī’ti, sace pannarasikā, ‘ajja me pavāraṇā pannarasī’ti evaṃ adhiṭṭhātabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 218), iminā sabbasaṅgāhādiñattīsu ca tasmiṃ tasmiṃ divase so so vohāro kātabboti dīpitameva.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sesā saṅghapavāraṇā</span>ti pañcahi, atirekehi vā bhikkhūhi kattabbā pavāraṇā saṅghapavāraṇā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2639"></a><span class="paranum">2639</span>. <span class="bld">Pavārite</span>ti paṭhamapavāraṇāya pavārite. <span class="bld">Anāgato</span>ti kenaci antarāyena purimikāya ca pacchimikāya ca vassūpanāyikāya vassaṃ anupagato. <span class="bld">Avuttho</span>ti pacchimikāya upagato. Vuttañhi <span class="bld">khuddasikkhāvaṇṇanāya</span> ‘‘avutthoti pacchimikāya upagato apariniṭṭhitattā ‘avuttho’ti vuccatī’’ti. Pārisuddhiuposathaṃ kareyyāti yojanā. Ettha ‘‘tesaṃ santike’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2640-1"></a><span class="paranum">2640-1</span>. Yasmiṃ <a name="V2.0169"></a> panāvāse pañca vā cattāro vā tayo vā samaṇā vasanti, te tattha ekekassa pavāraṇaṃ haritvāna sace aññamaññaṃ pavārenti, āpatti dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sesa</span>nti ‘‘adhammena samagga’’ntiādikaṃ vinicchayaṃ. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ pavāraṇādhikāre. <span class="bld">Budho</span>ti vinayadharo. <span class="bld">Uposathe vuttanayenā</span>ti uposathavinicchaye vuttakkamena. <span class="bld">Naye</span>ti jāneyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2642"></a><span class="paranum">2642</span>. <span class="bld">Sampādetattano suci</span>nti attano uposathaṃ sampādeti. <span class="bld">Sabbaṃ sādhetī</span>ti uposathādisabbaṃ kammaṃ nipphādeti. <span class="bld">Nattano</span>ti attano uposathaṃ na nipphādeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2643"></a><span class="paranum">2643</span>. <span class="bld">Tasmā</span>ti <a name="M2.0214"></a> yasmā attano suciṃ na sādheti, tasmā. <span class="bld">Ubhinna</span>nti attano ca saṅghassa ca. <span class="bld">Kiccasiddhatthamevidhā</span>ti uposathādikammanippajjanatthaṃ idha imasmiṃ uposathakammādipakaraṇe. <span class="bld">Pārisuddhipī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddena pavāraṇā saṅgahitā. Teneva vakkhati ‘‘chandaṃ vā pārisuddhiṃ vā, gahetvā vā pavāraṇa’’nti.</p>
- <p class="bodytext">Chandapārisuddhipavāraṇaṃ dentena sace sāpattiko hoti, āpattiṃ desetvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā chandādihārako bhikkhu vattabbo ‘‘chandaṃ dammi, chandaṃ me hara, chandaṃ me ārocehī’’ti (mahāva. 165), ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti (mahāva. 164), ‘‘pavāraṇaṃ dammi, pavāraṇaṃ me hara, pavāraṇaṃ me ārocehi, mamatthāya pavārehī’’ti (mahāva. 213).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2644"></a><span class="paranum">2644</span>. ‘‘Chando ekenā’’ti padacchedo. Ekena bahūnampi chando hātabbo, tathā pārisuddhi hātabbā. <span class="bld">Pi</span>-saddena pavāraṇā hātabbāti yojanā. <span class="bld">Paramparāhaṭo chando</span>ti bahūnaṃ vā ekassa vā chandādihārakassa hatthato antarā aññena gahitā chandapārisuddhipavāraṇā. <span class="bld">Visuddhiyā na gacchati</span> anavajjabhāvāya na pāpuṇāti biḷālasaṅkhalikachandādīnaṃ saṅghamajjhaṃ agamanena vaggabhāvakaraṇato.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca yathā biḷālasaṅkhalikāya paṭhamavalayaṃ dutiyavalayaṃ pāpuṇāti, na tatiyaṃ, evamimepi chandādayo dāyakena yassa dinnā, tato aññattha na gacchatīti biḷālasaṅkhalikāsadisattā <a name="V2.0170"></a> ‘‘biḷālasaṅkhalikā’’ti vuttā. Biḷālasaṅkhalikāggahaṇañcettha yāsaṃ kāsañci saṅkhalikānaṃ upalakkhaṇamattanti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2645-6"></a><span class="paranum">2645-6</span>. Chandaṃ <a name="M2.0215"></a> vā pārisuddhiṃ vā pavāraṇaṃ vā gahetvā chandādihārako saṅghamappatvā sace sāmaṇerādibhāvaṃ paṭijāneyya vā vibbhameyya vā mareyya vā, taṃ sabbaṃ chandādibhāvaṃ nāhaṭaṃ hoti, saṅghaṃ patvā <span class="bld">evaṃ siyā</span> sāmaṇerādibhāvaṃ paṭijānanto, vibbhanto, kālakato vā bhaveyya, taṃ sabbaṃ <span class="bld">haṭaṃ</span> ānītaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">sāmaṇerādibhāvaṃ vā paṭijāneyyā</span>ti ‘‘ahaṃ sāmaṇero’’tiādinā bhūtaṃ sāmaṇerādibhāvaṃ katheyya, pacchā sāmaṇerabhūmiyaṃ patiṭṭhaheyyāti attho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena antimavatthuṃ ajjhāpanno gahito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2647"></a><span class="paranum">2647</span>. <span class="bld">Saṅghaṃ patvā</span>ti antamaso taṃtaṃkammappattassa catuvaggādisaṅghassa hatthapāsaṃ patvāti attho. <span class="bld">Pamatto</span>ti pamādaṃ satisammosaṃ patto. <span class="bld">Sutto</span>ti niddūpagato. <span class="bld">Khittacittako</span>ti yakkhādīhi vikkhepamāpāditacitto. <span class="bld">Nārocetī</span>ti attano chandādīnaṃ āhaṭabhāvaṃ ekassāpi bhikkhuno na katheti. <span class="bld">Sañciccā</span>ti sañcetetvā jānantoyeva anādariyo nāroceti, dukkaṭaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2648"></a><span class="paranum">2648</span>. <span class="bld">Ye te</span>ti ye te bhikkhū therā vā navā vā majjhimā vā. <span class="bld">Vipassanā</span>ti sahacariyena samathopi gayhati. Samathavipassanā ca idha taruṇāyeva adhippetā, tasmā <span class="bld">vipassanāyuttā</span>ti ettha taruṇāhi samathavipassanāhi samannāgatāti attho. <span class="bld">Rattindiva</span>nti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Atanditā</span>ti analasā.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Rattindiva’’nti ettha <span class="bld">ratti</span>-saddena rattiyāyeva gahaṇaṃ, udāhu ekadesassāti āha <span class="bld">‘‘pubbarattāpararatta’’</span>nti. Pubbā ca sā ratti cāti <span class="bld">pubbaratti,</span> paṭhamayāmo, aparā ca <a name="M2.0216"></a> sā ratti cāti <span class="bld">apararatti,</span> pacchimayāmo, pubbaratti ca apararatti cāti samāhāradvande samāsante a-kārapaccayaṃ katvā <span class="bld">‘‘pubbarattāpararatta’’</span>nti vuttaṃ. Idhāpi accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Majjhimayāme kāyadarathavūpasamanatthāya supanaṃ anuññātanti taṃ vajjetvā purimapacchimayāmesu nirantarabhāvanānuyogo kātabboti dassanatthameva vuttaṃ. Vipassanā parāyanā samathavipassanāva paraṃ <a name="V2.0171"></a> ayanaṃ patiṭṭhā etesanti <span class="bld">vipassanāparāyanā,</span> samathavipassanāya yuttapayuttā hontīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2649"></a><span class="paranum">2649</span>. Laddho phāsuvihāro yehi te <span class="bld">laddhaphāsuvihārā,</span> tesaṃ. <span class="bld">Phāsuvihāro</span>ti ca sukhavihārassa mūlakāraṇattā taruṇā samathavipassanā adhippetā, paṭiladdhataruṇasamathavipassanānanti attho. <span class="bld">Siyā na parihāniti</span> parihāni nāma evaṃ kate na bhaveyya.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kattikamāsake</span>ti cīvaramāsasaṅkhāte kattikamāse pavāraṇāya saṅgaho vuttoti yojanā. Gāthābandhavasena <span class="bld">‘‘saṅgāho’’</span>ti dīgho kato, pavāraṇāsaṅgaho vuttoti attho. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Pavāraṇāsaṅgaho ca nāmāyaṃ vissaṭṭhakammaṭṭhānānaṃ thāmagatasamathavipassanānaṃ sotāpannādīnañca na dātabbo. Taruṇasamathavipassanālābhino pana sabbe vā hontu, upaḍḍhā vā, ekapuggalo vā, ekassapi vasena dātabboyeva. Dinne pavāraṇāsaṅgahe antovasse parihārova hoti, āgantukā tesaṃ senāsanaṃ gahetuṃ na labhanti. Tehipi chinnavassehi na bhavitabbaṃ, pavāretvā pana antarāpi cārikaṃ pakkamituṃ labhantī’’ti (mahāva. aṭṭha. 241).</p>
- <p class="bodytext">Pavāraṇāsaṅgahassa <a name="M2.0217"></a> dānappakāro pana <span class="bld">pāḷito</span> gahetabbo.</p>
- <p class="centered">Pavāraṇakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Cammakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2650"></a><span class="paranum">2650</span>. Eḷakā ca ajā ca migā cāti viggaho. Pasūnaṃ dvande ekattanapuṃsakattassa vibhāsitattā bahuvacananiddeso. Eḷakānañca ajānañca migānaṃ rohiteṇikuruṅgānañca. Pasadā ca migamātā ca <span class="bld">pasadamigamātā,</span> ‘‘pasadamigamātuyā’’ti vattabbe gāthābandhavasena <span class="bld">‘‘pasada’’</span>nti niggahitāgamo. Pasadamigamātuyā ca cammaṃ bhikkhuno vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Migāna’’nti iminā gahitānamevettha vibhāgadassanaṃ <span class="bld">‘‘rohiteṇī’’</span>tiādi. <span class="bld">Rohitā</span>dayo migavibhāgavisesā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2651"></a><span class="paranum">2651</span>. <span class="bld">Etesaṃ</span> <a name="V2.0172"></a> yathāvuttasattānaṃ cammaṃ ṭhapetvā aññaṃ cammaṃ dukkaṭāpattiyā vatthubhūtanti attho. <span class="bld">Añña</span>nti ca –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Makkaṭo kāḷasīho ca, sarabho kadalīmigo;</p>
- <p class="gathalast">Ye ca vāḷamigā honti, tesaṃ cammaṃ na vaṭṭatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 259) –</p>
- <p class="unindented"><span class="bld">Aṭṭhakathāya</span> paṭikkhittaṃ cammamāha. <span class="bld">Makkaṭo</span> nāma sākhamigo. <span class="bld">Kāḷasīho</span> nāma mahāmukhavānarajātiko. <span class="bld">Vāḷamigā</span> nāma sīhabyagghādayo. Yathāha – ‘‘tattha vāḷamigāti sīhabyagghaacchataracchā, na kevalañca eteyeva, yesaṃ pana cammaṃ vaṭṭatīti vuttaṃ, te ṭhapetvā avasesā antamaso gomahiṃsassamiḷārādayopi sabbe imasmiṃ atthe ‘vāḷamigā’tveva veditabbā’’ti.</p>
- <p class="bodytext">Thavikā <a name="M2.0218"></a> ca upāhanā ca <span class="bld">thavikopāhanaṃ. Amānusaṃ</span> manussacammarahitaṃ sabbaṃ cammaṃ thavikopāhane vaṭṭatīti yojanā. Ettha <span class="bld">thavikā</span>ti upāhanādikosakassa gahaṇaṃ. Yathāha ‘‘manussacammaṃ ṭhapetvā yena kenaci cammena upāhanā vaṭṭati. Upāhanākosakasatthakakosakakuñjikākosakesupi eseva nayo’’ti (mahāva. aṭṭha. 259).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2652"></a><span class="paranum">2652</span>. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sabbapaccantimesu janapadesu guṇaṅguṇūpāhana’’nti (mahāva. 259) vacanato <span class="bld">‘‘vaṭṭanti majjhime dese, na guṇaṅguṇūpāhanā’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Majjhime dese</span>ti ‘‘puratthimāya disāya gajaṅgalaṃ nāma nigamo’’tiādinā (mahāva. 259) vuttasīmāparicchede majjhimadese. <span class="bld">Guṇaṅguṇūpāhanā</span>ti catupaṭalato paṭṭhāya bahupaṭalā upāhanā. Yathāha – ‘‘guṇaṅguṇūpāhanāti catupaṭalato paṭṭhāya vuccatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 245). Majjhimadese guṇaṅguṇūpāhanā na vaṭṭantīti yojanā. <span class="bld">Antoārāme</span>ti ettha pakaraṇato ‘‘sabbesa’’nti labbhati, gilānānamitaresañca sabbesanti attho. <span class="bld">Sabbatthāpi cā</span>ti antoārāme, bahi cāti sabbatthāpi. <span class="bld">Rogino</span>ti gilānassa vaṭṭantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2653"></a><span class="paranum">2653</span>. Puṭabaddhā khallakabaddhācāti paccekaṃ yojetabbaṃ. Viseso panetāsaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyameva</span> <a name="V2.0173"></a> vutto ‘‘puṭabaddhāti yonakaupāhanā vuccati, yā yāvajaṅghato sabbapādaṃ paṭicchādeti. Khallakabaddhāti paṇhipidhānatthaṃ tale khallakaṃ bandhitvā katā’’ti. <span class="bld">Pāliguṇṭhimā</span> ca ‘‘paliguṇṭhitvā katā, yā upari pādamattameva paṭicchādeti, na jaṅgha’’nti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> dassitāva. <span class="bld">Tūlapuṇṇā</span>ti tūlapicunā pūretvā katā.</p>
- <p class="bodytext">Sabbāva <a name="M2.0219"></a> nīlā <span class="bld">sabbanīlā,</span> sā ādi yāsaṃ tā <span class="bld">sabbanīlādayo. Ādi</span>-saddena mahānāmarattapariyantānaṃ gahaṇaṃ. Etāsaṃ sarūpaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāyameva</span> vuttaṃ ‘‘nīlikā umāpupphavaṇṇā hoti, pītikā kaṇikārapupphavaṇṇā, lohitikā jayasumanapupphavaṇṇā, mañjiṭṭhikā mañjiṭṭhavaṇṇā eva, kaṇhā addāriṭṭhakavaṇṇā, mahāraṅgarattā satapadipiṭṭhivaṇṇā, mahānāmarattā sambhinnavaṇṇā hoti paṇḍupalāsavaṇṇā. <span class="bld">Kurundiyaṃ</span> pana ‘padumapupphavaṇṇā’ti vutta’’nti (mahāva. aṭṭha. 246). <span class="bld">Sabbanīlādayopi cā</span>ti <span class="bld">api</span>-saddena nīlādivaddhikānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2654"></a><span class="paranum">2654</span>. <span class="bld">Citrā</span>ti vicitrā. <span class="bld">Meṇḍavisāṇūpamavaddhikā</span>ti meṇḍānaṃ visāṇasadisavaddhikā, kaṇṇikaṭṭhāne meṇḍasiṅgasaṇṭhāne vaddhe yojetvā katāti attho. ‘‘Meṇḍavisāṇūpamavaddhikā’’ti idaṃ ajavisāṇūpamavaddhikānaṃ upalakkhaṇaṃ. <span class="bld">Morassa piñchena parisibbitā</span>ti talesu vā vaddhesu vā morapiñchehi suttakasadisehi parisibbitā. Upāhanā na ca vaṭṭantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2655"></a><span class="paranum">2655</span>. <span class="bld">Majjārā</span>ti biḷārā. <span class="bld">Kāḷakā</span> rukkhakaṇṭakā. <span class="bld">Ūlūkā</span> pakkhibiḷālā. <span class="bld">Sīhā</span>ti kesarasīhādayo sīhā. <span class="bld">Uddā</span>ti catuppadajātikā. <span class="bld">Dīpī</span> saddalā. <span class="bld">Ajinassā</span>ti evaṃnāmikassa. <span class="bld">Parikkhaṭā</span>ti upāhanapariyante cīvare anuvātaṃ viya vuttappakāraṃ cammaṃ yojetvā katā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2656"></a><span class="paranum">2656</span>. Sace īdisā upāhanā labhanti, tāsaṃ vaḷañjanappakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘puṭādiṃ apanetvā’’</span>tiādi. Puṭādiṃ sabbaso chinditvā vā apanetvā vā upāhanā dhāretabbāti yojanā. Evamakatvā laddhanīhāreneva dhārentassa dukkaṭaṃ. Yathāha – ‘‘etāsu yaṃ kiñci labhitvā sace <a name="M2.0220"></a> tāni khallakādīni apanetvā sakkā honti vaḷañjituṃ, vaḷañjetabbā, tesu pana sati vaḷañjantassa dukkaṭa’’nti (mahāva. aṭṭha. 246).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vaṇṇabhedaṃ</span> <a name="V2.0174"></a> <span class="bld">tathā katvā</span>ti ettha ‘‘ekadesenā’’ti seso. ‘‘Sabbaso vā’’ti āharitvā sabbaso vā ekadesena vā vaṇṇabhedaṃ katvā sabbanīlādayo <span class="bld">upāhanā</span> dhāretabbāti yojanā. Tathā akatvā dhārentassa dukkaṭaṃ. Yathāha ‘‘etāsu yaṃ kiñci labhitvā rajanaṃ coḷakena puñchitvā vaṇṇaṃ bhinditvā dhāretuṃ vaṭṭati. Appamattakepi bhinne vaṭṭatiyevā’’ti. Nīlavaddhikādayopi vaṇṇabhedaṃ katvā dhāretabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2657"></a><span class="paranum">2657</span>. <span class="bld">Tattha</span> ṭhāne passāvapādukā, vaccapādukā, ācamanapādukāti tisso pādukāyo ṭhapetvā <span class="bld">sabbāpi pādukā</span> tālapattikādibhedā sabbāpi saṅkamanīyā pādukā dhāretuṃ na vaṭṭantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2658"></a><span class="paranum">2658</span>. Atikkantapamāṇaṃ uccāsayanasaññitaṃ āsandiñceva pallaṅkañca sevamānassa dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Āsandī</span> vuttalakkhaṇāva. <span class="bld">Pallaṅko</span>ti pādesu āharimāni vāḷarūpāni ṭhapetvā kato, ekasmiṃyeva dārumhi kaṭṭhakammavasena chinditvā katāni asaṃhārimāni tatraṭṭhāneva vāḷarūpāni yassa pādesu santi, evarūpo pallaṅko kappatīti ‘‘āharimenā’’ti imināva dīpitaṃ. ‘‘Akappiyarūpakato akappiyamañco pallaṅko’’ti hi <span class="bld">sārasamāse</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2659"></a><span class="paranum">2659</span>. <span class="bld">Gonaka</span>nti dīghalomakamahākojavaṃ. Caturaṅgulādhikāni kira tassa lomāni, kāḷavaṇṇañca hoti. ‘‘Caturaṅgulato ūnakappamāṇalomo kojavo vaṭṭatī’’ti vadanti. <span class="bld">Kuttaka</span>nti soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggaṃ <a name="M2.0221"></a> uṇṇāmayattharaṇaṃ. <span class="bld">Citta</span>nti bhitticchiddādikavicitraṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. <span class="bld">Paṭika</span>nti uṇṇāmayaṃ setattharaṇaṃ. <span class="bld">Paṭalika</span>nti ghanapupphakaṃ uṇṇāmayaṃ lohitattharaṇaṃ, yo ‘‘āmalakapatto’’tipi vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ekantalomi</span>nti ubhato uggatalomaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. <span class="bld">Vikati</span>nti sīhabyagghādirūpavicitraṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. ‘‘Ekantalomīti ekatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇa’’nti dīghanikā. <span class="bld">Tūlika</span>nti rukkhatūlalatātūlapoṭakitūlasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ tūlānaṃ aññatarapuṇṇaṃ pakatitūlikaṃ. <span class="bld">Uddalomika</span>nti ekato uggatalomaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. ‘‘Uddalomīti ubhatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. Ekantalomīti ekatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇa’’nti (dī. ni. aṭṭha. 1.15) <span class="bld">dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ</span> <a name="V2.0175"></a> vuttaṃ. <span class="bld">Sārasamāse</span> pana ‘‘uddalomīti ekato uggatapupphaṃ. Ekantalomīti ubhato uggatapuppha’’nti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2660"></a><span class="paranum">2660</span>. <span class="bld">Kaṭṭissa</span>nti ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayaṃ paccattharaṇaṃ. ‘‘Koseyyakaṭṭissamayanti koseyyakasaṭamaya’’nti (dī. ni. ṭī. 1.15) <span class="bld">ācariyadhammapālattherena</span> vuttaṃ, kantitakoseyyapuṭamayanti attho. <span class="bld">Koseyya</span>nti ratanaparisibbitaṃ kosiyasuttamayaṃ paccattharaṇaṃ. Ratanaparisibbanarahitaṃ suddhakoseyyaṃ pana vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ</span> panettha ‘‘ṭhapetvā tūlikaṃ sabbāneva gonakādīni ratanaparisibbitāni na vaṭṭantī’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.15) vuttaṃ. Tattha <span class="bld">‘‘ṭhapetvā tūlika’’</span>nti etena ratanaparisibbanarahitāpi tūlikā na vaṭṭatīti dīpeti. <span class="bld">‘‘Ratanaparisibbitāni na vaṭṭantī’’</span>ti iminā pana yāni ratanaparisibbitāni, tāni bhūmattharaṇavasena yathānurūpaṃ mañcādīsu ca upanetuṃ vaṭṭatīti dīpitanti <a name="M2.0222"></a> veditabbaṃ. Ettha ca vinayapariyāyaṃ patvā garuke ṭhātabbattā idha vuttanayenevettha vinicchayo veditabbo. Suttantikadesanāyaṃ pana gahaṭṭhānampi vasena vuttattā nesaṃ saṅgaṇhanatthaṃ ‘‘ṭhapetvā tūlikaṃ…pe… vaṭṭantīti vutta’’nti (dī. ni. aṭṭha. 1.15) apare.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Hatthiassarathatthara</span>nti hatthipiṭṭhe attharitaṃ attharaṇaṃ hatthattharaṇaṃ nāma. Assarathattharepi eseva nayo. <span class="bld">Kadalimigapavara-paccattharaṇakampi cā</span>ti kadalimigacammaṃ nāma atthi, tena kataṃ pavarapaccattharaṇanti attho. Taṃ kira setavatthassa upari kadalimigacammaṃ pattharitvā sibbetvā karonti. <span class="bld">Pi</span>-saddena ajinappaveṇī gahitā. <span class="bld">Ajinappaveṇī</span> nāma ajinacammehi mañcapamāṇena sibbetvā katā paveṇī. Tāni kira cammāni sukhumatarāni, tasmā dupaṭṭatipaṭṭāni katvā sibbanti. Tena vuttaṃ ‘‘ajinappaveṇī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2661"></a><span class="paranum">2661</span>. <span class="bld">Rattavitānassa heṭṭhā</span>ti kusumbhādirattassa lohitavitānassa heṭṭhā kappiyapaccattharaṇehi atthataṃ sayanāsanañca. Kasāvarattavitānassa pana heṭṭhā kappiyapaccattharaṇena atthataṃ vaṭṭati. Teneva vakkhati ‘‘heṭṭhā akappiye’’tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dvidhā</span> <a name="V2.0176"></a> <span class="bld">rattūpadhānaka</span>nti sīsapasse, pādapasse cāti ubhatopasse paññattarattabibbohanavantañca sayanāsanaṃ. Idaṃ sabbaṃ akappiyaṃ paribhuñjato dukkaṭaṃ hoti. ‘‘Yaṃ pana ekameva upadhānaṃ ubhosu passesu rattaṃ vā hoti padumavaṇṇaṃ vā vicitraṃ vā, sace pamāṇayuttaṃ, vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 254) <span class="bld">aṭṭhakathāvinicchayo</span> eteneva byatirekato vutto hoti. ‘‘Yebhuyyarattānipi dve bibbohanāni na vaṭṭantī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. Teneva yebhuyyena rattavitānampi na vaṭṭatīti viññāyati.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <a name="M2.0223"></a> ca kiñcāpi <span class="bld">dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘alohitakāni dvepi vaṭṭantiyeva, tato uttari labhitvā aññesaṃ dātabbāni, dātuṃ asakkonto mañce tiriyaṃ attharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi labhatī’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.15) avisesena vuttaṃ. <span class="bld">Senāsanakkhandhakasaṃvaṇṇanāyaṃ</span> pana ‘‘agilānassa sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti dvayameva vaṭṭati, gilānassa bibbohanāni santharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 297) vuttattā gilānoyeva mañce tiriyaṃ attharitvā nipajjituṃ labhatīti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2662"></a><span class="paranum">2662</span>. Uddhaṃ setavitānampi heṭṭhā akappiye paccattharaṇe sati na vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Tasmi</span>nti akappiyapaccattharaṇe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2663"></a><span class="paranum">2663</span>. <span class="bld">‘‘Ṭhapetvā’’</span>ti iminā āsandādittayassa vaṭṭanākāro natthīti dīpeti. <span class="bld">Sesaṃ sabba</span>nti gonakādi dvidhārattūpadhānakapariyantaṃ sabbaṃ. <span class="bld">Gihisantaka</span>nti gihīnaṃ santakaṃ tehiyeva paññattaṃ, iminā pañcasu sahadhammikesu aññatarena vā tesaṃ āṇattiyā vā paññattaṃ na vaṭṭatīti dīpeti. <span class="bld">Labhate</span>ti nisīdituṃ labhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2664"></a><span class="paranum">2664</span>. Taṃ kattha labhatīti padesaniyamaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘dhammāsane’’</span>tiādi. <span class="bld">Dhammāsane</span>ti ettha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yadi dhammāsane saṅghikampi gonakādiṃ bhikkhūhi anāṇattā ārāmikādayo sayameva paññāpenti ceva nīharanti ca, etaṃ gihivikatanīhāraṃ nāma. Iminā gihivikatanīhārena vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 320; vi. saṅga. aṭṭha. pakiṇṇakavinicchayakathā 56 atthato samānaṃ) vuttaṃ. <span class="bld">Bhattagge vā</span>ti vihāre nisīdāpetvā parivesanaṭṭhāne <a name="V2.0177"></a> vā bhojanasālāyaṃ vā. Apisaddena gihīnaṃ gehepi tehi paññatte gonakādimhi nisīdituṃ <a name="M2.0224"></a> anāpattīti dīpeti. <span class="bld">Dhammāsanā</span>dipadesaniyamanena tato aññattha gihipaññattepi tattha nisīdituṃ na vaṭṭatīti byatirekato viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhūmattharaṇake</span>ti ettha ‘‘kate’’ti seso. <span class="bld">Tatthā</span>ti saṅghike vā gihisantake vā gonakādimhi sahadhammikehi anāṇattehi gihīhi eva bhūmattharaṇe kate. <span class="bld">Sayitu</span>nti upari attano paccattharaṇaṃ datvā nipajjituṃ vaṭṭati. <span class="bld">Api</span>-saddena nisīditumpi vāti samuccinoti. ‘‘Bhūmattharaṇake’’ti iminā gihīhi eva mañcādīsu sayanatthaṃ atthate upari attano paccattharaṇaṃ datvā sayituṃ vā nisīdituṃ vā na vaṭṭatīti dīpeti.</p>
- <p class="centered">Cammakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Bhesajjakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2665"></a><span class="paranum">2665</span>. Gahapatissa bhūmi, sammutibhūmi, ussāvanantikābhūmi, gonisādibhūmīti kappiyabhūmiyo catasso hontīti vuttā bhagavatāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2666"></a><span class="paranum">2666</span>. Kathaṃ kappiyaṃ kattabbanti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catasso kappiyabhūmiyo ussāvanantikaṃ gonisādikaṃ gahapatiṃ sammuti’’nti (mahāva. 295) evaṃ catasso bhūmiyo uddharitvā tāsaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘saṅghassā’’</span>tiādi. Saṅghassa santakaṃ vāsatthāya kataṃ gehaṃ vā bhikkhuno santakaṃ vāsatthāya kataṃ gehaṃ vāti yojanā. <span class="bld">Kappiyaṃ kattabba</span>nti kappiyaṭṭhānaṃ kattabbaṃ. <span class="bld">Sahaseyyappahonaka</span>nti sabbacchannaparicchannādilakkhaṇena sahaseyyārahaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2667"></a><span class="paranum">2667</span>. Idāni <a name="M2.0225"></a> catassopi bhūmiyo sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘ṭhapetvā’’</span>tiādi. Bhikkhuṃ ṭhapetvā aññehi kappiyabhūmiyā atthāya dinnaṃ vā tesaṃ santakaṃ vā yaṃ gehaṃ, idaṃ eva <span class="bld">gahapati</span>bhūmi nāmāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2668"></a><span class="paranum">2668</span>. <span class="bld">Yā</span> pana kuṭi saṅghena <span class="bld">sammatā</span> ñattidutiyāya kammavācāya, sā sammutikā nāma. Tassā sammannanakāle kammavācaṃ avatvā apalokanaṃ vā kātuṃ vaṭṭatevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2669-70"></a><span class="paranum">2669-70</span>. Paṭhamaiṭṭhakāya <a name="V2.0178"></a> vā paṭhamapāsāṇassa vā paṭhamatthambhassa vā <span class="bld">ādi</span>-ggahaṇena paṭhamabhittipādassa vā ṭhapane <span class="bld">paresu</span> manussesu ukkhipitvā ṭhapentesu samantato parivāretvā ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti abhikkhaṇaṃ vadantehi āmasitvā vā sayameva ukkhipitvā vā iṭṭhakā <span class="bld">ṭhapeyya</span> pāsāṇo vā thambho vā bhittipādo vā ṭhapeyya ṭhapetabbo, ayaṃ ussāvanantikā kuṭīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2671"></a><span class="paranum">2671</span>. <span class="bld">Iṭṭhakādipatiṭṭhāna</span>nti paṭhamiṭṭhakādīnaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhānaṃ. <span class="bld">Vadata</span>nti ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vadantānaṃ. <span class="bld">Samakālaṃ tu vaṭṭatī</span>ti ekakālaṃ vaṭṭati, iminā ‘‘sace hi aniṭṭhite vacane thambho patiṭṭhāti, appatiṭṭhite vā tasmiṃ vacanaṃ niṭṭhāti, akatā hoti kappiyakuṭī’’ti (mahāva. aṭṭha. 295) <span class="bld">aṭṭhakathāvinicchayo</span> sūcito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2672"></a><span class="paranum">2672</span>. Ārāmo sakalo aparikkhitto vā yebhuyyato aparikkhitto vāti duvidhopi <span class="bld">viññūhi</span> vinayadharehi <a name="M2.0226"></a> ‘‘gonisādī’’ti vuccati. Pavesanivāraṇābhāvena paviṭṭhānaṃ gunnaṃ nisajjāyogato tathā vuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2673"></a><span class="paranum">2673</span>. Payojanaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ettha pakkañcā’’</span>tiādi. <span class="bld">Āmisa</span>nti purimakālikadvayaṃ. ‘‘Āmisa’’nti iminā nirāmisaṃ itarakālikadvayaṃ akappiyakuṭiyaṃ vutthampi pakkampi kappatīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2674-5"></a><span class="paranum">2674-5</span>. Imā kappiyakuṭiyo kadā jahitavatthukā hontīti āha <span class="bld">‘‘ussāvanantikā yā sā’’</span>tiādi. Yā ussāvanantikā yesu thambhādīsu adhiṭṭhitā, sā tesu thambhādīsu apanītesu tadaññesupi thambhādīsu tiṭṭhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Sabbesu thambhādīsu apanītesu sā jahitavatthukā siyāti yojanā. Gonisādikuṭi <span class="bld">parikkhittā</span> vatiādīhi jahitavatthukā siyā. <span class="bld">Parikkhittā</span>ti ca ‘‘ārāmo pana upaḍḍhaparikkhittopi bahutaraṃ parikkhittopi parikkhittoyeva nāmā’’ti (mahāva. aṭṭha. 295) <span class="bld">kurundimahāpaccariyādīsu</span> vuttattā na kevalaṃ sabbaparikkhittāva, upaḍḍhaparikkhittāpi yebhuyyaparikkhittāpi gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sesā</span>ti <a name="V2.0179"></a> gahapatisammutikuṭiyo. Chadananāsato jahitavatthukā siyunti yojanā. <span class="bld">Chadananāsato</span>ti ettha ‘‘gopānasimattaṃ ṭhapetvā’’ti seso. Sace gopānasīnaṃ upari ekampi pakkhapāsamaṇḍalaṃ atthi, rakkhati. Yatra panimā catassopi kappiyabhūmiyo natthi, tattha kiṃ kātabbaṃ? Anupasampannassa datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2676"></a><span class="paranum">2676</span>. Bhikkhuṃ <a name="M2.0227"></a> ṭhapetvā aññesaṃ hatthato paṭiggaho ca tesaṃ sannidhi ca tesaṃ antovutthañca bhikkhussa vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2677"></a><span class="paranum">2677</span>. Bhikkhussa santakaṃ saṅghikampi vā akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe antovutthañca antopakkañca bhikkhussa na vaṭṭati. Bhikkhuniyā santakaṃ saṅghikampi vā akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe antovutthañca antopakkañca bhikkhuniyā na vaṭṭatīti evaṃ <span class="bld">ubhinnaṃ</span> bhikkhubhikkhunīnaṃ na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2678"></a><span class="paranum">2678</span>. <span class="bld">Akappakuṭiyā</span>ti akappiyakuṭiyā, ‘‘akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttāya akappiyabhūmiyāti attho. <span class="bld">Ādi</span>-saddena navanītatelamadhuphāṇitānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2679"></a><span class="paranum">2679</span>. <span class="bld">Teheva</span> antovutthehi <span class="bld">sappiādīhi</span> sattāhakālikehi saha bhikkhunā pakkaṃ taṃ yāvajīvikaṃ nirāmisaṃ sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2680"></a><span class="paranum">2680</span>. <span class="bld">Pakkaṃ</span> sāmaṃpakkaṃ <span class="bld">taṃ</span> yāvajīvikaṃ sace āmisasaṃsaṭṭhaṃ paribhuñjati, antovutthañca bhuñjati, kiñca bhiyyo sāmaṃpakkañca bhuñjatīti yojanā. Yāvajīvikassa āmisasaṃsaṭṭhassa āmisagatikattā <span class="bld">‘‘antovuttha’’</span>nti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2682"></a><span class="paranum">2682</span>. Udakaṃ <span class="bld">na hoti kālikaṃ</span> catūsu kālikesu asaṅgahitattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2683"></a><span class="paranum">2683</span>. <span class="bld">Tikālikā</span> yāvakālikā yāmakālikā sattāhakālikāti tayo kālikā paṭiggahavaseneva <a name="V2.0180"></a> attano <a name="M2.0228"></a> attano kālaṃ atikkamitvā bhuttā dosakarā honti, tatiyaṃ sattāhātikkame nissaggiyapācittiyavatthuttā abhuttampi dosakaranti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Bhuttā dosakarā’’</span>ti iminā purimakālikadvayaṃ paṭiggahetvā kālātikkamanamattena āpattiyā kāraṇaṃ na hoti, bhuttameva hoti. Sattāhakālikaṃ kālātikkamena aparibhuttampi āpattiyā kāraṇaṃ hotīti dīpeti. Tesu sattāhakālikeyeva visesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘abhuttaṃ tatiyampi cā’’</span>ti. <span class="bld">Ca</span>-saddo tu-saddatthe. Yāvajīvikaṃ pana paṭiggahetvā yāvajīvaṃ paribhuñjiyamānaṃ itarakālikasaṃsaggaṃ vinā dosakaraṃ na hotīti na gahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2684"></a><span class="paranum">2684</span>. Ambādayo saddā rukkhānaṃ nāmabhūtā taṃtaṃphalepi vattamānā idha upacāravasena tajje pānake vuttā, tenevāha <span class="bld">‘‘pānakaṃ mata’’</span>nti. <span class="bld">Cocaṃ</span> aṭṭhikakadalipānaṃ. <span class="bld">Mocaṃ</span> itarakadalipānaṃ. <span class="bld">Madhū</span>ti muddikaphalānaṃ rasaṃ. <span class="bld">Muddikā</span>ti sītodake madditānaṃ muddikaphalānaṃ pānaṃ. ‘‘Sālūkapānanti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapāna’’nti <span class="bld">pāḷiyaṃ, aṭṭhakathāya</span> (mahāva. aṭṭha. 300) ca sālūka-saddassa dīghavasena saṃyogadassanato <span class="bld">‘‘sālu phārusakañcā’’</span>ti gāthābandhavasena rasso kato.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sālūkaṃ</span> kumuduppalānaṃ phalarasaṃ. <span class="bld">Khuddasikkhāvaṇṇanāyaṃ</span> pana ‘‘sālūkapānaṃ nāma rattuppalanīluppalādīnaṃ kiñjakkhareṇūhi katapāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Phārusaka’ntiādīsu eko rukkho’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. Tassa phalaraso <span class="bld">phārusakaṃ</span> nāma. Etesaṃ aṭṭhannaṃ phalānaṃ raso udakasambhinno vaṭṭati, sītudake maddito pasanno nikkasaṭova vaṭṭati, udakena pana asambhinno raso yāvakāliko.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2685"></a><span class="paranum">2685</span>. <span class="bld">Phala</span>nti <a name="M2.0229"></a> ambādiphalaṃ. <span class="bld">Savatthukapaṭiggaho</span>ti pānavatthukānaṃ phalānaṃ paṭiggaho. Vasati ettha pānanti <span class="bld">vatthu,</span> phalaṃ, vatthunā saha vaṭṭatīti <span class="bld">savatthukaṃ,</span> pānaṃ, savatthukassa paṭiggaho savatthukapaṭiggaho. Savatthukassa paṭiggahaṃ nāma vatthupaṭiggahaṇamevāti katvā vuttaṃ ‘‘pānavatthukānaṃ phalānaṃ paṭiggaho’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2686"></a><span class="paranum">2686</span>. ‘‘Sukoṭṭetvā’’ti vuccamānattā <span class="bld">‘‘ambapakka’’</span>nti āmakameva ambaphalaṃ vuccati<a name="V2.0181"></a>. <span class="bld">Udake</span>ti sītodake. <span class="bld">Parissavaṃ</span> parissāvitaṃ. <span class="bld">Katvā</span>ti madhuādīhi abhisaṅkharitvā. Yathāha – ‘‘tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 300). <span class="bld">Pātuṃ vaṭṭatī</span>ti ettha vinicchayo ‘‘evaṃ kataṃ purebhattameva kappati, anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati, pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭatiyeva. Esa nayo sabbapānesū’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2687"></a><span class="paranum">2687</span>. <span class="bld">Sesapānakesupī</span>ti jambupānakādīsupi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2688"></a><span class="paranum">2688</span>. Ucchuraso antogadhattā idha vutto, na pana yāmakālikattā, so pana sattāhakālikoyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2689"></a><span class="paranum">2689</span>. <span class="bld">Madhukassa rasa</span>nti madhukapupphassa rasaṃ. Ettha madhukapuppharaso aggipāko vā hotu ādiccapāko vā, pacchābhattaṃ na vaṭṭati. Purebhattampi yaṃ pānaṃ gahetvā majjaṃ karonti, so ādito paṭṭhāya na vaṭṭati. Madhukapupphaṃ pana allaṃ vā sukkhaṃ vā bhajjitaṃ vā tena kataphāṇitaṃ vā yato paṭṭhāya majjaṃ na karonti, taṃ sabbaṃ purebhattaṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pakkaḍākarasa</span>nti <a name="M2.0230"></a> pakkassa yāvakālikassa rasaṃ. Sabbo pattaraso yāmakāliko vuttoti yojanā. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘yāvakālikapattānañhi purebhattaṃyeva raso kappatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 300) imameva sandhāya vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2690"></a><span class="paranum">2690</span>. Sānulomānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ phalajaṃ rasaṃ ṭhapetvā sabbo phalajo raso <span class="bld">vikāle</span> yāmasaññite anulomato paribhuñjituṃ anuññātoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2691"></a><span class="paranum">2691</span>. Yāvakālikapattānaṃ sītudake madditvā kato rasopi apakko, ādiccapākopi vikāle pana vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2692-3"></a><span class="paranum">2692-3</span>. Sattadhaññānulomāni sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘tālañcanāḷikerañcā’’</span>tiādi. <span class="bld">Aparaṇṇaṃ</span> <a name="V2.0182"></a> muggādi. <span class="bld">‘‘Sattadhaññānulomika’’</span>nti iminā etesaṃ raso yāvakāliko yāmakālasaṅkhāte vikāle paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2695"></a><span class="paranum">2695</span>. Evamādīnaṃ khuddakānaṃ phalānaṃ raso pana aṭṭhapānānulomattā <span class="bld">anulomike</span> yāmakālikānulomike <span class="bld">niddiṭṭho</span> kathitoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2696"></a><span class="paranum">2696</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ loke sānulomassa dhaññassa phalajaṃ rasaṃ ṭhapetvā ayāmakāliko añño phalaraso natthīti yojanā, sabbo yāmakālikoyevāti dīpeti.</p>
- <p class="centered">Bhesajjakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Kathinakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2697"></a><span class="paranum">2697</span>. <span class="bld">Vutthavassānaṃ</span> <a name="M2.0231"></a> purimikāya vassaṃ upagantvā yāva mahāpavāraṇā, tāva ratticchedaṃ akatvā vutthavassānaṃ <span class="bld">bhikkhūnaṃ</span> ekassa vā dvinnaṃ tiṇṇaṃ catunnaṃ pañcannaṃ atirekānaṃ vā bhikkhūnaṃ <span class="bld">pañcannaṃ ānisaṃsānaṃ</span> vakkhamānānaṃ anāmantacārādīnaṃ pañcannaṃ ānisaṃsānaṃ paṭilābha<span class="bld">kāraṇā munipuṅgavo</span> sabbesaṃ agārikādimunīnaṃ sakalaguṇagaṇehi uttamo bhagavā kathinatthāraṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vassaṃvutthānaṃ bhikkhūnaṃ kathinaṃ attharitu’’nti (mahāva. 306) <span class="bld">abrvi</span> kathesīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Etthāyaṃ vinicchayo – ‘‘kathinatthāraṃ ke labhanti, ke na labhantīti? Gaṇanavasena tāva pacchimakoṭiyā pañca janā labhanti, uddhaṃ satasahassampi, pañcannaṃ heṭṭhā na labhantī’’ti (mahāva. aṭṭha. 306) idaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> atthārakassa bhikkhuno saṅghassa kathinadussadānakammaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Vutthavassavasena purimikāya vassaṃ upagantvā paṭhamapavāraṇāya pavāritā labhanti, chinnavassā vā pacchimikāya upagatā vā na labhanti. Aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (mahāva. aṭṭha. 306) idaṃ <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ānisaṃsalābhaṃ sandhāya vuttaṃ, na kammaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Idāni tadubhayaṃ vibhajitvā dasseti –</p>
- <p class="indent">‘‘Purimikāya <a name="V2.0183"></a> upagatānaṃ pana sabbe gaṇapūrakā honti, ānisaṃsaṃ na labhanti, ānisaṃso itaresaṃyeva hoti. Sace purimikāya upagatā cattāro vā honti, tayo vā dve vā eko vā, itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabbaṃ. Atha cattāro bhikkhū upagatā, eko paripuṇṇavasso sāmaṇero, so ce pacchimikāya upasampajjati, gaṇapūrako ceva hoti, ānisaṃsañca labhati<a name="M2.0232"></a>. Tayo bhikkhū dve sāmaṇerā, dve bhikkhū tayo sāmaṇerā, eko bhikkhu cattāro sāmaṇerāti etthāpi eseva nayo. Sace purimikāya upagatā kathinatthārakusalā na honti, atthārakusalā khandhakabhāṇakattherā pariyesitvā ānetabbā, kammavācaṃ sāvetvā kathinaṃ attharāpetvā dānañca bhuñjitvā gamissanti, ānisaṃso pana itaresaṃyeva hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 306).</p>
- <p class="bodytext">Kathinaṃ kena dinnaṃ vaṭṭatīti? Yena kenaci devena vā manussena vā pañcannaṃ vā sahadhammikānaṃ aññatarena dinnaṃ vaṭṭati. Kathinadāyakassa vattaṃ atthi, sace so taṃ ajānanto pucchati ‘‘bhante, kathaṃ kathinaṃ dātabba’’nti, tassa evaṃ ācikkhitabbaṃ ‘‘tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarappahonakaṃ sūriyuggamanasamaye vatthaṃ ‘kathinacīvaraṃ demā’ti dātuṃ vaṭṭati, tassa parikammatthaṃ ettakā nāma sūciyo, ettakaṃ suttaṃ, ettakaṃ rajanaṃ, parikammaṃ karontānaṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattañca dātuṃ vaṭṭatī’’ti.</p>
- <p class="bodytext">Kathinatthārakenāpi dhammena samena uppannaṃ kathinaṃ attharantena vattaṃ jānitabbaṃ. Tantavāyagehato hi ābhatasantāneneva khalimakkhitasāṭakopi na vaṭṭati, malīnasāṭakopi na vaṭṭati, tasmā kathinatthārasāṭakaṃ labhitvā suddhaṃ dhovitvā sūciādīni cīvarakammūpakaraṇāni sajjetvā bahūhi bhikkhūhi saddhiṃ tadaheva sibbitvā niṭṭhitasūcikammaṃ rajitvā kappabinduṃ datvā kathinaṃ attharitabbaṃ. Sace tasmiṃ anatthateyeva añño kathinasāṭakaṃ attharitabbakaṃ āharati, aññāni ca bahūni kathinānisaṃsavatthāni deti, yo <a name="M2.0233"></a> ānisaṃsaṃ bahuṃ deti, tassa santakeneva attharitabbaṃ. Itaro yathā tathā ovaditvā saññāpetabbo.</p>
- <p class="bodytext">Kathinaṃ pana kena attharitabbaṃ? Yassa saṅgho kathinacīvaraṃ deti. Saṅghena pana kassa dātabbaṃ? Yo jiṇṇacīvaro hoti. Sace bahū jiṇṇacīvarā honti, vuḍḍhassa dātabbaṃ. Vuḍḍhesupi yo mahāparivāro tadaheva cīvaraṃ katvā attharituṃ sakkoti, tassa dātabbaṃ. Sace vuḍḍho <a name="V2.0184"></a> na sakkoti, navakataro sakkoti, tassa dātabbaṃ. Api ca saṅghena mahātherassa saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘tumhe, bhante, gaṇhatha, mayaṃ katvā dassāmā’’ti vattabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tīsu cīvaresu yaṃ jiṇṇaṃ hoti, tadatthāya dātabbaṃ. Pakatiyā dupaṭṭacīvarassa dupaṭṭatthāyeva dātabbaṃ. Sacepissa ekapaṭṭacīvaraṃ ghanaṃ hoti, kathinasāṭako ca pelavo, sāruppatthāya dupaṭṭappahonakameva dātabbaṃ. ‘‘Ahaṃ alabhanto ekapaṭṭaṃ pārupāmī’’ti vadantassāpi dupaṭṭaṃ dātuṃ vaṭṭati. Yo pana lobhapakatiko hoti, tassa na dātabbaṃ. Tenāpi kathinaṃ attharitvā ‘‘pacchā visibbitvā dve cīvarāni karissāmī’’ti na gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Yassa pana diyyati, tassa –</p>
- <p class="indent">‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyya kathinaṃ attharituṃ, esā ñatti.</p>
- <p class="indent">‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, idaṃ saṅghassa kathinadussaṃ uppannaṃ, saṅgho imaṃ kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno deti kathinaṃ attharituṃ, yassāyasmato khamati <a name="M2.0234"></a> imassa kathinadussassa itthannāmassa bhikkhuno dānaṃ kathinaṃ attharituṃ, so tuṇhassa, yassa nakkhamati, so bhāseyya.</p>
- <p class="indent">‘‘Dinnaṃ idaṃ saṅghena kathinadussaṃ itthannāmassa bhikkhuno kathinaṃ attharituṃ, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti (mahāva. 307) –</p>
- <p class="unindented">Evaṃ ñattidutiyāya kammavācāya dātabbanti evaṃ dinnaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2698-9"></a><span class="paranum">2698-9</span>. <span class="bld">Na ullikhitamattādi-catuvīsativajjita</span>nti <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> āgatehi ‘‘na ullikhitamattena atthataṃ hoti kathina’’nti (mahāva. 308) ullikhitamattādīhi catuvīsatiyā ākārehi vajjitaṃ. <span class="bld">Cīvara</span>nti ‘‘ahatena atthataṃ hoti kathina’’nti (mahāva. 309) <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> <a name="V2.0185"></a> āgatānaṃ soḷasannaṃ ākārānaṃ aññatarena yuttaṃ katapariyositaṃ dinnaṃ kappabinduṃ tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataracīvaraṃ. Te pana catuvīsati ākārā, soḷasākārā ca <span class="bld">pāḷito</span> (mahāva. 308), <span class="bld">aṭṭhakathāto</span> (mahāva. aṭṭha. 308) ca gahetabbā. Ganthagāravaparihāratthamidha na vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhikkhunā</span> vakkhamāne aṭṭhadhamme jānantena attharakena <span class="bld">ādāya</span> gahetvā <span class="bld">purāṇakaṃ</span> attanā paribhuñjiyamānaṃ attharitabbacīvarena ekanāmakaṃ purāṇacīvaraṃ <span class="bld">uddharitvā</span> paccuddharitvā <span class="bld">navaṃ</span> attharitabbaṃ cīvaraṃ <span class="bld">adhiṭṭhahitvā</span> purāṇapaccuddhaṭacīvarassa nāmena adhiṭṭhahitvāva taṃ antaravāsakaṃ ce, ‘‘iminā antaravāsakena kathinaṃ attharāmi’’iti vacasā vattabbanti yojanā. Sace uttarāsaṅgo hoti, ‘‘iminā uttarāsaṅgena kathinaṃ attharāmi’’, sace saṅghāṭi hoti, ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’ti vattabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2700-1"></a><span class="paranum">2700-1</span>. Iccevaṃ <a name="M2.0235"></a> tikkhattuṃ vutte kathinaṃ atthataṃ hotīti yojanā. <span class="bld">Tena pana bhikkhunā</span> navakena kathinacīvaraṃ <span class="bld">ādāya</span> saṅghaṃ upasaṅkamma ‘‘atthataṃ, bhante, saṅghassa kathinaṃ, dhammiko kathinatthāro, anumodatha’’iti vattabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2702"></a><span class="paranum">2702</span>. Anumodakesu ca therehi ‘‘atthataṃ, āvuso, saṅghassa kathinaṃ, dhammiko kathinatthāro, anumodāmā’’ti vattabbaṃ, navena pana ‘‘atthataṃ, bhante, saṅghassa kathinaṃ, dhammiko kathinatthāro, anumodāmī’’ti iti puna <span class="bld">īraye</span> katheyyāti yojanā. Gāthāya pana anumodanapāṭhassa atthadassanamukhena <span class="bld">‘‘suatthataṃ tayā bhante’’</span>ti vuttaṃ, na pāṭhakkamadassanavasenāti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Atthārakesu ca anumodakesu ca navehi vuḍḍhānaṃ vacanakkamo vutto, vuḍḍhehi navānaṃ vacanakkamo pana tadanusārena yathārahaṃ yojetvā vattabboti gāthāsu na vuttoti veditabbo. Atthārakena therena vā navena vā gaṇapuggalānaṃ vacanakkamo ca gaṇapuggalehi atthārakassa vacanakkamo ca vuttanayena yathārahaṃ yojetuṃ sakkāti na vutto.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ atthate pana kathine sace kathinacīvarena saddhiṃ ābhataṃ ānisaṃsaṃ dāyakā ‘‘yena amhākaṃ <a name="V2.0186"></a> kathinaṃ gahitaṃ, tasseva ca demā’’ti denti, bhikkhusaṅgho anissaro. Atha avicāretvāva datvā gacchanti, bhikkhusaṅgho issaro. Tasmā sace kathinatthārakassa sesacīvarānipi dubbalāni honti, saṅghena apaloketvā tesampi atthāya vatthāni dātabbāni, kammavācāya pana ekāyeva vaṭṭati. Avasese <a name="M2.0236"></a> kathinānisaṃse balavavatthāni vassāvāsikaṭhitikāya dātabbāni, ṭhitikāya abhāve therāsanato paṭṭhāya dātabbāni, garubhaṇḍaṃ na bhājetabbaṃ. Sace pana ekasīmāya bahū vihārā honti, sabbe bhikkhū sannipātetvā ekattha kathinaṃ attharitabbaṃ, visuṃ visuṃ attharituṃ na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2703"></a><span class="paranum">2703</span>. <span class="bld">‘‘Kathinassa ca kiṃ mūla’’</span>ntiādīni sayameva vivarissati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2706"></a><span class="paranum">2706</span>. Aṭṭhadhammuddesagāthāya pubbakiccaṃ <span class="bld">pubba</span>-vacaneneva uttarapadalopena vuttaṃ. Teneva vakkhati ‘‘pubbakiccanti vuccatī’’ti. ‘‘Paccuddhāra’’iti vattabbe <span class="bld">‘‘paccuddhara’’</span>iti gāthābandhavasena rasso. Teneva vakkhati <span class="bld">‘‘paccuddhāro’’</span>ti. Adhiṭṭhahanaṃ <span class="bld">adhiṭṭhānaṃ</span>. Paccuddhāro ca adhiṭṭhānañca <span class="bld">paccuddharādhiṭṭhānā</span>. Itarītarayogena dvandasamāso. <span class="bld">Atthāro</span>ti ettha ‘‘kathinatthāro’’ti pakaraṇato labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Mātikā’’</span>ti iminā ‘‘aṭṭha kathinubbhāramātikā’’ti pakaraṇato viññāyati. Yathāha – ‘‘aṭṭhimā, bhikkhave, mātikā kathinassa ubbhārāyā’’ti (mahāva. 310). <span class="bld">Mātikā</span>ti mātaro janettiyo, kathinubbhāraṃ etā aṭṭha janentīti attho. <span class="bld">Uddhāro</span>ti kathinassa uddhāro. <span class="bld">Ānisaṃsā</span>ti ettha ‘‘kathinassā’’ti pakaraṇato labbhati. Kathinassa ānisaṃsāti <span class="bld">ime aṭṭha</span> dhammāti yojanā. Yathāha ‘‘atthatakathinānaṃ vo, bhikkhave, pañca kappissantī’’tiādi (mahāva. 306). <span class="bld">‘‘Ānisaṃsenā’’</span>tipi pāṭho. Ānisaṃsena saha ime aṭṭha dhammāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2707"></a><span class="paranum">2707</span>. ‘‘Na ullikhitamattādi-catuvīsativajjita’’ntiādinā kathinaṃ attharituṃ katapariyositaṃ cīvaraṃ ce laddhaṃ, tattha <a name="M2.0237"></a> paṭipajjanavidhiṃ dassetvā sace akatasibbanādikammaṃ vatthameva laddhaṃ, tattha paṭipajjanavidhiṃ pubbakiccavasena dassetumāha <span class="bld">‘‘dhovana’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">dhovana</span>nti kathinadussassa setabhāvakaraṇaṃ. <span class="bld">Vicāro</span>ti ‘‘pañcakaṃ vā sattakaṃ vā navakaṃ vā ekādasakaṃ <a name="V2.0187"></a> vā hotū’’ti vicāraṇaṃ. <span class="bld">Chedana</span>nti yathāvicāritassa vatthassa chedanaṃ. <span class="bld">Bandhana</span>nti moghasuttakāropanaṃ. <span class="bld">Sibbana</span>nti sabbasūcikammaṃ. <span class="bld">Rajana</span>nti rajanakammaṃ. <span class="bld">Kappa</span>nti kappabindudānaṃ. <span class="bld">‘‘Pubbakicca’’nti vuccati</span> idaṃ sabbaṃ kathinatthārassa paṭhamameva kattabbattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2708"></a><span class="paranum">2708</span>. <span class="bld">Antaravāsako</span>ti ettha <span class="bld">iti</span>-saddo luttaniddiṭṭho. Saṅghāṭi, uttarāsaṅgo, atho antaravāsakoti esameva tu paccuddhāropi adhiṭṭhānampi atthāropi vuttoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2709"></a><span class="paranum">2709</span>. Aṭṭhamātikā (mahāva. 310-311; pari. 415; mahāva. aṭṭha. 310-311) dassetumāha <span class="bld">‘‘pakkamanañcā’’</span>tiādi. Pakkamanaṃ anto etassāti pakkamanantikāti vattabbe uttarapadalopena ‘‘pakkamana’’nti vuttaṃ. Esa nayo sabbattha. <span class="bld">Aṭṭhimā</span>ti ettha ‘‘mātikā’’ti pakaraṇato labbhati. Imā aṭṭha mātikāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2710"></a><span class="paranum">2710</span>. Uddesānukkamena niddisitumāha <span class="bld">‘‘katacīvaramādāyā’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Katacīvaramādāyā’’</span>ti iminā cīvarapalibodhupacchedo dassito. <span class="bld">‘‘Āvāse nirapekkhako’’</span>ti iminā dutiyo āvāsapalibodhupacchedo dassito. Ettha sabbavākyesu ‘‘atthatakathino yo bhikkhu sace pakkamatī’’ti seso. <span class="bld">Atikkantāya sīmāyā</span>ti vihārasīmāya atikkantāya. <span class="bld">Hoti pakkamanantikā</span>ti ettha ‘‘tassa bhikkhuno’’ti seso, tassa bhikkhuno pakkamanantikā nāma mātikā hotīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2711-2"></a><span class="paranum">2711-2</span>. <span class="bld">Ānisaṃsaṃ</span> <a name="M2.0238"></a> nāma vutthavassena laddhaṃ akatasūcikammavatthaṃ. Teneva vakkhati ‘‘karotī’’tiādi. <span class="bld">‘‘Vihāre anapekkhako’’</span>ti iminā ettha paṭhamaṃ āvāsapalibodhupacchedo dassito. Sukhaviharaṇaṃ payojanamassāti <span class="bld">sukhavihāriko,</span> vihāroti. <span class="bld">Tattha</span> tasmiṃ vihāre viharantova taṃ cīvaraṃ yadi karoti, tasmiṃ cīvare niṭṭhite <span class="bld">niṭṭhānantā</span> niṭṭhānantikāti vuccatīti yojanā. <span class="bld">‘‘Niṭṭhitecīvare’’</span>ti iminā cīvarapalibodhupacchedo dassito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2713"></a><span class="paranum">2713</span>. <span class="bld">Tamassama</span>nti taṃ vutthavassāvāsaṃ. <span class="bld">Dhuranikkhepe</span>ti ubhayadhuranikkhepavasena cittappavattakkhaṇe. <span class="bld">Sanniṭṭhānaṃ</span> nāma dhuranikkhepo. Ettha palibodhadvayassa ekakkhaṇeyeva upacchedo <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> <a name="V2.0188"></a> vutto ‘‘sanniṭṭhānantike dvepi palibodhā ‘nevimaṃ cīvaraṃ kāressaṃ, na paccessa’nti cintitamatteyeva ekato chijjantī’’ti (mahāva. aṭṭha. 311).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2714"></a><span class="paranum">2714</span>. <span class="bld">Kathinacchādana</span>nti kathinānisaṃsaṃ cīvaravatthuṃ. <span class="bld">Na paccessa</span>nti na paccāgamissāmi. <span class="bld">Karontassevā</span>ti ettha ‘‘cīvara’’nti pakaraṇato labbhati. <span class="bld">‘‘Kathinacchādana’’</span>nti idaṃ vā sambandhanīyaṃ. <span class="bld">Karontassā</span>ti anādare sāmivacanaṃ. <span class="bld">Naṭṭha</span>nti corehi haṭattā vā upacikādīhi khāditattā vā naṭṭhaṃ. <span class="bld">Daḍḍhaṃ vā</span>ti agginā daḍḍhaṃ vā. <span class="bld">Nāsanantikā</span>ti evaṃ cīvarassa nāsanante labbhamānā ayaṃ mātikā nāsanantikā nāmāti attho. Ettha ‘‘na paccessa’’nti iminā paṭhamaṃ āvāsapalibodhupacchedo dassito. ‘‘Karontassevā’’ti iminā dutiyaṃ cīvarapalibodhupacchedo dassito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2715"></a><span class="paranum">2715</span>. <span class="bld">Laddhānisaṃso</span>ti laddhakathinānisaṃsacīvaro. Ānisaṃse cīvare <span class="bld">sāpekkho</span> apekkhavā <span class="bld">bahisīmagato</span> vassaṃvutthasīmāya <a name="M2.0239"></a> bahisīmagato taṃ cīvaraṃ karoti, <span class="bld">so</span> katacīvaro <span class="bld">antarubbhāraṃ</span> antarā ubbhāraṃ suṇāti ce, savanantikā nāma hotīti yojanā. ‘‘Bahisīmagato’’tiādinā dutiyapalibodhupacchedo dassito. Ettha ‘‘katacīvaro’’ti vuttattā cīvarapalibodhupacchedo paṭhamaṃ hoti, itaro pana ‘‘saha savanena āvāsapalibodho chijjatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 311) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttattā pacchā hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2716-7"></a><span class="paranum">2716-7</span>. Cīvarāsāya vassaṃvuttho āvāsato <span class="bld">pakkanto</span> ‘‘tuyhaṃ cīvaraṃ dassāmī’’ti kenaci vutto bahisīmagato pana savati, puna ‘‘tava cīvaraṃ dātuṃ na sakkomī’’ti vutto <span class="bld">āsāya chinnamattāya</span> cīvare paccāsāya upacchinnamattāya <span class="bld">āsāvacchedikā</span> nāma mātikāti <span class="bld">matā</span> ñātāti yojanā. Āsāvacchādike kathinubbhāre āvāsapalibodho paṭhamaṃ chijjati, cīvarāsāya upacchinnāya cīvarapalibodho chijjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2718-20"></a><span class="paranum">2718-20</span>. Yo vassaṃvutthavihāramhā aññaṃ vihāraṃ gato hoti, so <span class="bld">āgacchaṃ</span> āgacchanto antarāmagge kathinuddhāraṃ atikkameyya, tassa so kathinuddhāro sīmātikkantiko matoti yojanā. Tattha sīmātikkantike kathinubbhāre cīvarapalibodho paṭhamaṃ chijjati, tassa bahisīme āvāsapalibodho chijjati.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <a name="V2.0189"></a> ca ‘‘sīmātikkantiko nāma cīvarakālasīmātikkantiko’’ti <span class="bld">kenaci</span> vuttaṃ. ‘‘Bahisīmāyaṃ cīvarakālasamayassa atikkantattā sīmātikkantiko’’ti (sārattha. ṭī. mahāva. 311) <span class="bld">sāratthadīpaniyaṃ</span> vuttaṃ. ‘‘Āgacchaṃ antarāmagge, taduddhāramatikkame’’ti vuttattā pana saṅghena <a name="M2.0240"></a> kariyamānaṃ antarubbhāraṃ āgacchanto vihārasīmaṃ asampatteyeva kathinubbhārassa jātattā taṃ na sambhuṇeyya, tassevaṃ sīmamatikkantasseva sato puna āgacchato antarāmagge jāto kathinubbhāro sīmātikkantikoti amhākaṃ khanti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kathinānisaṃsa</span>cīvaraṃ ādāya sace āvāse sāpekkhova gato hoti, puna āgantvā <span class="bld">kathinuddhāraṃ</span> kathinassa antarubbhārameva <span class="bld">sambhuṇāti ce</span> yadi pāpuṇeyya, tassa so kathinuddhāro hoti, so ‘‘sahubbhāro’’ti vuccatīti yojanā. Sahubbhāre dve palibodhā apubbaṃ acarimaṃ chijjanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2721"></a><span class="paranum">2721</span>. ‘‘Sīmātikkantikenā’’ti vattabbe uttarapadalopena <span class="bld">‘‘sīmato’’</span>ti vuttaṃ. Pakkamanañca niṭṭhānañca sanniṭṭhānañca <span class="bld">sīmato</span> sīmātikkantikena saha ime <span class="bld">cattāro</span> kathinubbhārā <span class="bld">puggalādhīnā</span> puggalāyattā sahubbhārasaṅkhāto <span class="bld">antarubbhāro</span> saṅghādhīnoti yojanā. <span class="bld">‘‘Antarubbharo’’</span>ti gāthābandhavasena rassattaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2722"></a><span class="paranum">2722</span>. <span class="bld">Nāsana</span>nti nāsanantiko. <span class="bld">Savana</span>nti savanantiko. Āsāvacchedikāpi cāti tayopi kathinubbhārā. <span class="bld">Na tu saṅghā na bhikkhuto</span>ti saṅghatopi na honti, puggalatopi na hontīti attho. Cīvarassa vināso saṅghassa vā cīvarasāmikassa vā payogena na jātoti nāsanako tāva kathinubbhāro ubhatopi na hotīti vutto. Savanañca ubhayesaṃ payogato na jātanti tathā vuttaṃ. Tathā āsāvacchedikāpi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2723"></a><span class="paranum">2723</span>. Āvāsoyeva palibodhoti viggaho. <span class="bld">Palibodho ca cīvare</span>ti ettha <span class="bld">cīvare</span>ti bhedavacanicchāya nimittatthe <a name="M2.0241"></a> bhummaṃ, cīvaranimittapalibodhoti attho, cīvarasaṅkhāto palibodhoti vuttaṃ hoti. Saccādiguṇayuttaṃ musāvādādidosavimuttaṃ atthaṃ vadati sīlenāti <span class="bld">yuttamuttatthavādī,</span> tena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2724"></a><span class="paranum">2724</span>. <span class="bld">Aṭṭhannaṃ</span> <a name="V2.0190"></a> <span class="bld">mātikāna</span>nti bahisīmagatānaṃ vasena vuttā pakkamanantikādayo satta mātikā, bahisīmaṃ gantvā antarubbhāraṃ sambhuṇantassa vasena vutto sahubbhāroti imāsaṃ aṭṭhannaṃ mātikānaṃ vasena ca. <span class="bld">Antarubbhāratopi vā</span>ti bahisīmaṃ agantvā tattheva vasitvā kathinubbhārakammena ubbhārakathinānaṃ vasena labbhanato antarubbhārato cāti mahesinā kathinassa duve ubbhārāpi vuttāti yojanā. Bahisīmaṃ gantvā āgatassa vasena sahubbhāro, bahisīmaṃ āgatānaṃ vasena antarubbhāroti ekoyeva ubbhāro dvidhā vutto, tasmā antarubbhāraṃ visuṃ aggahetvā aṭṭheva mātikā <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> (mahāva. 310) vibhattāti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2725"></a><span class="paranum">2725</span>. Anāmantacāro uttarapadalopavasena <span class="bld">‘‘anāmantā’’</span> iti vutto. Yāva kathinaṃ na uddharīyati, tāva anāmantetvā caraṇaṃ kappissati, cārittasikkhāpadena anāpatti bhavissatīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Asamādānacāro <span class="bld">‘‘asamādāna’’</span>nti uttarapadalopena vutto. <span class="bld">Asamādānacāro</span>ti ticīvaraṃ asamādāya caraṇaṃ, cīvaravippavāso kappissatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Gaṇato’’</span>ti iminā uttarapadalopena gaṇabhojanaṃ dassitaṃ. Gaṇabhojanampi kappissati, taṃ sarūpato pācittiyakaṇḍe vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Yāvadatthika’’</span>nti <a name="M2.0242"></a> iminā yāvadatthacīvaraṃ vuttaṃ. <span class="bld">Yāvadatthacīvara</span>nti yāvatakena cīvarena attho, tāvatakaṃ anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ kappissatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Tattha yo cīvaruppādo’’</span>ti iminā ‘‘yo ca tattha cīvaruppādo’’ti (mahāva. 306) vutto ānisaṃso dassito. <span class="bld">Yo ca tattha cīvaruppādo</span>ti tattha kathinatthatasīmāyaṃ matakacīvaraṃ vā hotu saṅghassa uddissa dinnaṃ vā saṅghikena tatruppādena ābhataṃ vā, yena kenaci ākārena yaṃ saṅghikaṃ cīvaraṃ uppajjati, taṃ tesaṃ bhavissatīti attho. Ime pañca kathinānisaṃsā ca vuttāti sambandho.</p>
- <p class="centered">Kathinakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Cīvarakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2726-7"></a><span class="paranum">2726-7</span>. Cīvaraṃ <a name="V2.0191"></a> uppajjati etāsūti <span class="bld">‘‘uppādā’’</span>ti janikāva vuccanti, cīvaravatthaparilābhakkhettanti attho. Yathāha – ‘‘yathāvuttānaṃ cīvarānaṃ paṭilābhāya khettaṃ dassetuṃ aṭṭhimā bhikkhave mātikātiādimāhā’’ti (mahāva. aṭṭha. 379). <span class="bld">Cīvaramātikā</span>ti cīvaruppādahetubhūtamātaro. Tenāha <span class="bld">kathinakkhandhakavaṇṇanāyaṃ</span> ‘‘mātikāti mātaro, janettiyoti attho’’ti (mahāva. aṭṭha. 310). <span class="bld">Mātikā</span>ti cettha cīvaradānamadhippetaṃ. Yathāha ‘‘sīmāya dānaṃ ekā mātikā, katikāya dānaṃ dutiyā’’tiādi. Sīmāya deti, katikāya deti, bhikkhāpaññattiyā deti, saṅghassa deti, ubhatosaṅghe deti, vassaṃvutthasaṅghassa deti, ādissa deti, puggalassa deti. <span class="bld">‘‘Imā pana aṭṭha mātikā’’</span>ti vuttameva nigamanavasena vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2728"></a><span class="paranum">2728</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti <a name="M2.0243"></a> tāsu aṭṭhamātikāsu. <span class="bld">Sīmāya detī</span>ti ‘‘sīmāya dammī’’ti evaṃ sīmaṃ parāmasitvā dento sīmāya deti, evaṃ dinnaṃ antosīmagatehi bhikkhūhi bhājetabbanti vaṇṇitanti yojanā. Tattha <span class="bld">antosīmagatehī</span>ti dāyako yaṃ sīmaṃ apekkhitvā evamāha, tassā sīmāya antogatehi sabbehi. <span class="bld">Bhājetabba</span>nti taṃ cīvaraṃ bhājetabbaṃ. <span class="bld">Varavaṇṇinā</span>ti ‘‘itipi so bhagavā araha’’ntiādinā sakalalokabyāpiguṇātisayayuttena byāmappabhāya, chabbaṇṇānaṃ raṃsīnañca vasena uttamappabhātisayayuttena varavaṇṇinā <span class="bld">vaṇṇitaṃ</span> kathitaṃ. Ayamettha padavaṇṇanā, ayaṃ pana vinicchayo – <span class="bld">sīmāya detī</span>ti ettha tāva khaṇḍasīmā upacārasīmā samānasaṃvāsasīmā avippavāsasīmā lābhasīmā gāmasīmā nigamasīmā nagarasīmā abbhantarasīmā udakukkhepasīmā janapadasīmā raṭṭhasīmā rajjasīmā dīpasīmā cakkavāḷasīmā iti pannarasa sīmā veditabbā.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">khaṇḍasīmā</span> sīmākathāyaṃ vuttā. <span class="bld">Upacārasīmā</span> parikkhittassa vihārassa parikkhepena, aparikkhittassa vihārassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnā hoti. Apica bhikkhūnaṃ dhuvasannipātaṭṭhānato vā pariyante ṭhitabhojanasālato vā nibaddhavasanakaāvāsato vā thāmamajjhimassa purisassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto upacārasīmā veditabbā. Sā pana āvāsesu vaḍḍhantesu vaḍḍhati, parihāyantesu parihāyati. <span class="bld">Mahāpaccariyaṃ</span> pana ‘‘bhikkhūsupi vaḍḍhantesu vaḍḍhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 379) vuttaṃ. Tasmā sace vihāre sannipatitabhikkhūhi saddhiṃ <a name="V2.0192"></a> ekābaddhā hutvā yojanasatampi pūretvā nisīdanti, yojanasatampi upacārasīmāva hoti, sabbesaṃ lābho pāpuṇāti. <span class="bld">Samānasaṃvāsaavippavāsasīmā</span>dvayampi vuttameva.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Lābhasīmā</span> <a name="M2.0244"></a> nāma neva sammāsambuddhena anuññātā, na dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitā, apica kho rājarājamahāmattā vihāraṃ kāretvā gāvutaṃ vā aḍḍhayojanaṃ vā yojanaṃ vā samantato paricchinditvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ vihārassa lābhasīmā’’ti nāmalikhitake thambhe nikhaṇitvā ‘‘yaṃ etthantare uppajjati, sabbaṃ taṃ amhākaṃ vihārassa demā’’ti sīmaṃ ṭhapenti, ayaṃ lābhasīmā nāma. <span class="bld">Gāmanigamanagaraabbhantaraudakukkhepasīmāpi</span> vuttā eva.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Janapadasīmā</span> nāma kāsikosalaraṭṭhādīnaṃ anto bahū janapadā honti, ettha ekeko janapadaparicchedo janapadasīmā. <span class="bld">Raṭṭhasīmā</span> nāma kāsikosalādiraṭṭhaparicchedo. <span class="bld">Rajjasīmā</span> nāma mahācoḷabhogo keraḷabhogoti evaṃ ekekassa rañño āṇāpavattiṭṭhānaṃ. <span class="bld">Dīpasīmā</span> nāma samuddantena samucchinnamahādīpā ca antaradīpā ca. <span class="bld">Cakkavāḷasīmā</span> nāma cakkavāḷapabbateneva paricchinnā.</p>
- <p class="bodytext">Evametāsu sīmāsu khaṇḍasīmāya kenaci kammena sannipatitaṃ saṅghaṃ disvā ‘‘ettheva sīmāya saṅghassa demī’’ti vutte yāvatikā bhikkhū antokhaṇḍasīmagatā, tehi bhājetabbaṃ. Tesaṃyeva hi taṃ pāpuṇāti, aññesaṃ sīmantarikāya vā upacārasīmāya vā ṭhitānampi na pāpuṇāti. Khaṇḍasīmāya ṭhite pana rukkhe vā pabbate vā ṭhitassa heṭṭhā vā pathaviyā vemajjhaṃ gatassa pāpuṇātiyeva.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Imissā upacārasīmāya saṅghassa dammī’’ti dinnaṃ pana khaṇḍasīmāsīmantarikāsu ṭhitānampi pāpuṇāti. ‘‘Samānasaṃvāsasīmāya dammī’’ti dinnaṃ pana khaṇḍasīmāsīmantarikāsu ṭhitānaṃ na pāpuṇāti. Avippavāsasīmālābhasīmāsu dinnaṃ tāsu sīmāsu antogatānaṃyeva pāpuṇāti. Gāmasīmādīsu dinnaṃ <a name="M2.0245"></a> tāsaṃ sīmānaṃ abbhantare baddhasīmāya ṭhitānampi pāpuṇāti. Abbhantarasīmāudakukkhepasīmāsu dinnaṃ tattha antogatānaṃyeva pāpuṇāti. Janapadaraṭṭharajjadīpacakkavāḷasīmāsupi gāmasīmādīsu vuttasadisoyeva vinicchayo.</p>
- <p class="bodytext">Sace <a name="V2.0193"></a> pana jambudīpe ṭhito ‘‘tambapaṇṇidīpe saṅghassa dammī’’ti vadati, tambapaṇṇidīpato ekopi gantvā sabbesaṃ gaṇhituṃ labhati. Sacepi tatreva eko sabhāgabhikkhu sabhāgānaṃ bhāgaṃ gaṇhāti, na vāretabbo. Evaṃ tāva yo sīmaṃ parāmasitvā deti, tassa dāne vinicchayo veditabbo.</p>
- <p class="bodytext">Yo pana ‘‘asukasīmāyā’’ti vattuṃ na jānāti, kevalaṃ ‘‘sīmā’’ti vacanamattameva jānanto vihāraṃ āgantvā ‘‘sīmāya dammī’’ti vā ‘‘sīmaṭṭhakasaṅghassa dammī’’ti vā bhaṇati, so pucchitabbo ‘‘sīmā nāma bahuvidhā, kataraṃ sīmaṃ sandhāya bhaṇasī’’ti, sace vadati ‘‘ahaṃ ‘asukasīmā’ti na jānāmi, sīmaṭṭhakasaṅgho bhājetvā gaṇhatū’’ti, katarasīmāya bhājetabbaṃ? Mahāsīvatthero kirāha ‘‘avippavāsasīmāyā’’ti. Tato naṃ āhaṃsu ‘‘avippavāsasīmā nāma tiyojanāpi hoti, evaṃ sante tiyojane ṭhitā lābhaṃ gaṇhissanti, tiyojane ṭhatvā āgantukavattaṃ pūretvā ārāmaṃ pavisitabbaṃ bhavissati, gamiko tiyojanaṃ gantvā senāsanaṃ āpucchissati, nissayapaṭipannassa tiyojanātikkame nissayo paṭippassambhissati, pārivāsikena tiyojanaṃ atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ bhavissati, bhikkhuniyā tiyojane ṭhatvā ārāmappavesanaṃ āpucchitabbaṃ bhavissati, sabbampetaṃ upacārasīmāparicchedavaseneva kattuṃ vaṭṭati. Tasmā upacārasīmāyameva bhājetabba’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2729"></a><span class="paranum">2729</span>. Ye <a name="M2.0246"></a> vihārā saṅghena katikāya <span class="bld">ekalābhakā</span> samānalābhakā <span class="bld">ettha</span> etesu vihāresu <span class="bld">dinnaṃ</span> ‘‘katikāya dammī’’ti dinnaṃ <span class="bld">sabbehi</span> bhikkhūhi saha <span class="bld">bhājetabbaṃ</span> cīvaraṃ katikāya vuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Ayamettha vinicchayo – katikā nāma samānalābhakatikā, tatrevaṃ katikā kātabbā – ekasmiṃ vihāre sannipatitehi bhikkhūhi yaṃ vihāraṃ saṅgaṇhitukāmā samānalābhaṃ kātuṃ icchanti, assa nāmaṃ gahetvā ‘‘asuko nāma vihāro porāṇako’’ti vā ‘‘buddhādhivuttho’’ti vā ‘‘appalābho’’ti vā yaṃ kiñci kāraṇaṃ vatvā ‘‘taṃ vihāraṃ iminā vihārena saddhiṃ ekalābhaṃ kātuṃ saṅghassa ruccatī’’ti tikkhattuṃ sāvetabbaṃ. Ettāvatā tasmiṃ vihāre nisinnopi idha nisinnova hoti. Tasmiṃ vihārepi saṅghena evameva kātabbaṃ. Ettāvatā idha <a name="V2.0194"></a> nisinnopi tasmiṃ vihāre nisinnova hoti. Ekasmiṃ lābhe bhājiyamāne itarasmiṃ ṭhitassa bhāgaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Evaṃ ekena vihārena saddhiṃ bahūpi āvāsā ekalābhā kātabbāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2730"></a><span class="paranum">2730</span>. Cīvaradāyakena dhuvakārā pākavattādiniccasakkārā yattha saṅghassa <span class="bld">krīyanti</span> karīyanti <span class="bld">tattha</span> tasmiṃ vihāre teneva dāyakena saṅghassa <span class="bld">dinnaṃ</span> vihāraṃ ‘‘bhikkhāpaññattiyā dinna’’nti mahesinā vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ vinicchayo – yasmiṃ vihāre imassa cīvaradāyakassa santakaṃ saṅghassa pākavattaṃ vā vattati, yasmiṃ vā vihāre bhikkhū attano bhāraṃ katvā sadā gehe bhojeti, yattha vā tena āvāso kārito, salākabhattādīni vā nibaddhāni, yena pana sakalopi vihāro <a name="M2.0247"></a> patiṭṭhāpito, tattha vattabbameva natthi, ime dhuvakārā nāma. Tasmā sace so ‘‘yattha mayhaṃ dhuvakārā karīyanti, ettha dammī’’ti vā ‘‘tattha dethā’’ti vā bhaṇati, bahūsu cepi ṭhānesu dhuvakārā honti, sabbattha dinnameva hoti.</p>
- <p class="bodytext">Sace pana ekasmiṃ vihāre bhikkhū bahutarā honti, tehi vattabbaṃ ‘‘tumhākaṃ dhuvakāre ekattha bhikkhū bahū, ekattha appakā’’ti, sace ‘‘bhikkhugaṇanāya gaṇhathā’’ti bhaṇati, tathā bhājetvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Ettha ca vatthabhesajjādi appakampi sukhena bhājīyati, yadi pana mañco vā pīṭhakaṃ vā ekameva hoti, taṃ pucchitvā yassa vā vihārassa ekavihārepi vā yassa senāsanassa so vicāreti, tattha dātabbaṃ. Sace ‘‘asukabhikkhu gaṇhatū’’ti vadati, vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Atha ‘‘mayhaṃ dhuvakāre dethā’’ti vatvā avicāretvāva gacchati, saṅghassapi vicāretuṃ vaṭṭati. Evaṃ pana vicāretabbaṃ – ‘‘saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dethā’’ti vattabbaṃ. Sace tattha senāsanaṃ paripuṇṇaṃ hoti. Yattha nappahoti, tattha dātabbaṃ. Sace eko bhikkhu ‘‘mayhaṃ vasanaṭṭhāne senāsanaparibhogabhaṇḍaṃ natthī’’ti vadati, tattha dātabbanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2731"></a><span class="paranum">2731</span>. <span class="bld">Saṅghassa pana yaṃ dinna</span>nti vihāraṃ pavisitvā ‘‘imāni cīvarāni saṅghassa dammī’’ti yaṃ cīvaraṃ dinnaṃ. ‘‘Sammukhībhūtenā’’ti vattabbe gāthābandhena rassattaṃ. <span class="bld">Sammukhibhūtenā</span>ti ca <a name="V2.0195"></a> upacārasīmāya ṭhitena. <span class="bld">Bhājetabba</span>nti ghaṇṭiṃ paharitvā kālaṃ ghosetvā bhājetabbaṃ. Idamettha mukhamattadassanaṃ. Vinicchayo <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (mahāva. aṭṭha. 379) veditabbo. Seyyathidaṃ – cīvaradāyakena <a name="M2.0248"></a> vihāraṃ pavisitvā ‘‘imāni cīvarāni saṅghassa dammī’’ti dinnesu bhājiyamānesu sīmaṭṭhassa asampattassapi bhāgaṃ gaṇhanto na vāretabbo. Vihāro mahā hoti, therāsanato paṭṭhāya vatthesu diyyamānesu alasajātikā mahātherā pacchā āgacchanti, ‘‘bhante, vīsativassānaṃ diyyati, tumhākaṃ ṭhitikā atikkantā’’ti na vattabbā, ṭhitikaṃ ṭhapetvā tesaṃ datvā pacchā ṭhitikāya dātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Asukavihāre kira bahuṃ cīvaraṃ uppanna’’nti sutvā yojanantarikavihāratopi bhikkhū āgacchanti, sampattasampattānaṃ ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya dātabbaṃ. Asampattānampi upacārasīmaṃ paviṭṭhānaṃ antevāsikādīsu gaṇhantesu dātabbameva. ‘‘Bahi upacārasīmāya ṭhitānaṃ dethā’’ti vadanti, na dātabbaṃ. Sace pana upacārasīmaṃ okkantehi ekābaddhā hutvā attano vihāradvāre vā antovihāreyeva vā honti, parisavasena vaḍḍhitā nāma sīmā hoti, tasmā dātabbaṃ. Saṅghanavakassa dinnepi pacchā āgatānaṃ dātabbameva. Dutiyabhāge pana therāsanaṃ āruḷhe āgatānaṃ paṭhamabhāgo na pāpuṇāti, dutiyabhāgato vassaggena dātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ekasmiṃ vihāre dasa bhikkhū honti, dasa vatthāni ‘‘saṅghassa demā’’ti denti, pāṭekkaṃ bhājetabbāni. Sace ‘‘sabbāneva amhākaṃ pāpuṇantī’’ti gahetvā gacchanti, duppāpitāni ceva duggahitāni ca, gatagataṭṭhāne saṅghikāneva honti. Ekaṃ pana uddharitvā ‘‘idaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti saṅghattherassa datvā sesāni ‘‘imāni amhākaṃ pāpuṇantī’’ti gahetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Ekameva vatthaṃ ‘‘saṅghassa demā’’ti āharanti, abhājetvāva ‘‘amhākaṃ pāpuṇātī’’ti gaṇhanti, duppāpitañceva duggahitañca, satthakena, pana haliddiādinā vā lekhaṃ katvā ekaṃ <a name="M2.0249"></a> koṭṭhāsaṃ ‘‘imaṃ ṭhānaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti saṅghattherassa pāpetvā sesaṃ ‘‘amhākaṃ pāpuṇātī’’ti gahetuṃ vaṭṭati. Yaṃ pana vatthasseva pupphaṃ vā vali vā, tena paricchedaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Sace ekaṃ tantaṃ uddharitvā ‘‘idaṃ ṭhānaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti saṅghattherassa datvā sesaṃ ‘‘amhākaṃ pāpuṇātī’’ti gaṇhanti, vaṭṭati. Khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ chinditvā bhājiyamānaṃ vaṭṭatiyeva.</p>
- <p class="bodytext">Ekabhikkhuke <a name="V2.0196"></a> vihāre saṅghassa cīvaresu uppannesu sace pubbe vuttanayeneva so bhikkhu ‘‘sabbāni mayhaṃ pāpuṇantī’’ti gaṇhāti, suggahitāni, ṭhitikā pana na tiṭṭhati. Sace ekekaṃ uddharitvā ‘‘idaṃ mayhaṃ pāpuṇātī’’ti gaṇhāti, ṭhitikā tiṭṭhati. Tattha ṭhitikāya aṭṭhitāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace eko bhikkhu āgacchati, majjhe chinditvā dvīhipi gahetabbaṃ. Ṭhitāya ṭhitikāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace navakataro āgacchati, ṭhitikā heṭṭhā orohati. Sace vuḍḍhataro āgacchati, ṭhitikā uddhaṃ ārohati. Atha añño natthi, puna attano pāpetvā gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Saṅghassa demā’’ti vā ‘‘bhikkhusaṅghassa demā’’ti vā yena kenaci ākārena saṅghaṃ āmasitvā dinnaṃ pana paṃsukūlikānaṃ na vaṭṭati ‘‘gahapaticīvaraṃ paṭikkhipāmi, paṃsukūlikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti vuttattā, na pana akappiyattā. Bhikkhusaṅghena apaloketvā dinnampi na gahetabbaṃ. Yaṃ pana bhikkhu attano santakaṃ deti, taṃ bhikkhudattiyaṃ nāma vaṭṭati. Paṃsukūlaṃ pana na hoti. Evaṃ santepi dhutaṅgaṃ na bhijjati. ‘‘Bhikkhūnaṃ dema, therānaṃ demā’’ti vutte pana paṃsukūlikānampi vaṭṭati. ‘‘Idaṃ vatthaṃ saṅghassa dema, iminā upāhanatthavikapattatthavikaāyogaaṃsabaddhakādīni <a name="M2.0250"></a> karothā’’ti dinnampi vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Pattatthavikādīnaṃ atthāya dinnāni bahūnipi honti, cīvaratthāyapi pahonti, tato cīvaraṃ katvā pārupituṃ vaṭṭati. Sace pana saṅgho bhājitātirittāni vatthāni chinditvā upāhanatthavikādīnaṃ atthāya bhājeti, tato gahetuṃ na vaṭṭati. Sāmikehi vicāritameva hi vaṭṭati, na itaraṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Paṃsukūlikasaṅghassa dhammakaraṇaaṃsabaddhādīnaṃ atthāya demā’’ti vuttepi gahetuṃ vaṭṭati. Parikkhāro nāma paṃsukūlikānampi icchitabbo. Yaṃ tattha atirekaṃ hoti, taṃ cīvarepi upanetuṃ vaṭṭati. Suttaṃ saṅghassa denti, paṃsukūlikehipi gahetabbaṃ. Ayaṃ tāva vihāraṃ pavisitvā ‘‘imāni cīvarāni saṅghassa dammī’’ti dinnesu vinicchayo.</p>
- <p class="bodytext">Sace pana bahi upacārasīmāya addhānapaṭipanne bhikkhū disvā ‘‘saṅghassa dammī’’ti saṅghattherassa vā saṅghanavakassa vā āroceti, sacepi yojanaṃ pharitvā parisā ṭhitā hoti, ekābaddhā <a name="V2.0197"></a> ce, sabbesaṃ pāpuṇāti. Ye pana dvādasahi hatthehi parisaṃ asampattā, tesaṃ na pāpuṇātīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2732"></a><span class="paranum">2732</span>. Idāni ‘‘ubhatosaṅghe detī’’ti mātikaṃ vivaranto āha <span class="bld">‘‘ubhatosaṅghamuddissā’’</span>tiādi. <span class="bld">Ubhatosaṅghamuddissā</span>ti bhikkhusaṅghaṃ, bhikkhunisaṅghañca uddisitvā. <span class="bld">Detī</span>ti ‘‘ubhatosaṅghassa demī’’ti deti. <span class="bld">‘‘Bahu vā’’</span>ti ettha ‘‘bahū vā’’ti vattabbe gāthābandhavasena rassattaṃ. Bhikkhunīnaṃ bhikkhū thokā vā hontu bahū vā, puggalaggena akatvā ubhatosaṅghavasena samabhāgova kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ <a name="M2.0251"></a> vinicchayo – ‘‘ubhatosaṅghassa dammī’’ti vuttepi ‘‘dvedhāsaṅghassa dammi, dvinnaṃ saṅghānaṃ dammi, bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunisaṅghassa ca dammī’’ti vuttepi ubhatosaṅghassa dinnameva hoti, dve bhāge same katvā eko dātabbo.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Ubhatosaṅghassa ca tuyhañca dammī’’ti vutte sace dasa dasa bhikkhū, bhikkhuniyo ca honti, ekavīsati paṭivīse katvā eko puggalassa dātabbo, dasa bhikkhusaṅghassa, dasa bhikkhunisaṅghassa. Yena puggaliko laddho, so saṅghatopi attano vassaggena gahetuṃ labhati. Kasmā? <span class="bld">Ubhatosaṅgha</span>ggahaṇena gahitattā.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Ubhatosaṅghassa ca cetiyassa ca dammī’’ti vuttepi eseva nayo. Idha pana cetiyassa saṅghato pāpuṇanakoṭṭhāso nāma natthi, ekapuggalassa pattakoṭṭhāsasamova koṭṭhāso hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Ubhatosaṅghassa ca tuyhañca cetiyassa cā’’ti vutte pana dvāvīsati koṭṭhāse katvā dasa bhikkhūnaṃ, dasa bhikkhunīnaṃ, eko puggalassa, eko cetiyassa dātabbo. Tattha puggalo saṅghatopi attano vassaggena puna gahetuṃ labhati. Cetiyassa ekoyeva.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañca dammī’’ti vutte pana majjhe bhinditvā na dātabbaṃ, bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gaṇetvā dātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhusaṅghassa <a name="V2.0198"></a> ca bhikkhunīnañca tuyhañcā’’ti vutte pana puggalo visuṃ <a name="M2.0252"></a> na labhati, pāpuṇanaṭṭhānato ekameva labhati. Kasmā? <span class="bld">Bhikkhusaṅgha</span>ggahaṇena gahitattā.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañca tuyhañca cetiyassa cā’’ti vuttepi cetiyassa ekapuggalapaṭivīso labbhati, puggalassa visuṃ na labbhati. Tasmā ekaṃ cetiyassa datvā avasesaṃ bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gaṇetvā bhājetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhūnañca bhikkhunīnañca dammī’’ti vuttepi na majjhe bhinditvā dātabbaṃ, puggalagaṇanāya eva vibhajitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhūnañca bhikkhunīnañca tuyhañca cetiyassa cā’’ti evaṃ vuttepi cetiyassa ekapuggalapaṭivīso labbhati, puggalassa visuṃ natthi, bhikkhū ca bhikkhuniyo ca gaṇetvā eva bhājetabbaṃ. Yathā ca bhikkhusaṅghaṃ ādiṃ katvā nayo nīto, evaṃ bhikkhunisaṅghaṃ ādiṃ katvāpi netabbo.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhusaṅghassa ca tuyhañcā’’ti vutte puggalassa visuṃ na labbhati, vassaggeneva gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhusaṅghassa ca cetiyassa cā’’ti vutte pana cetiyassa visuṃ paṭivīso labbhati.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhusaṅghassa ca tuyhañca cetiyassa cā’’ti vuttepi cetiyasseva labbhati, na puggalassa.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhūnañca tuyhañcā’’ti vuttepi visuṃ na labbhati.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhūnañca cetiyassa cā’’ti vutte pana cetiyassa labbhati.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Bhikkhūnañca <a name="V2.0199"></a> tuyhañca cetiyassa cā’’ti vuttepi cetiyasseva visuṃ labbhati, na puggalassa. Bhikkhunisaṅghaṃ ādiṃ katvāpi evameva yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Pubbe buddhappamukhassa ubhatosaṅghassa dānaṃ denti, bhagavā majjhe nisīdati, dakkhiṇato bhikkhū, vāmato bhikkhuniyo nisīdanti, bhagavā ubhinnaṃ saṅghatthero, tadā bhagavā attano laddhapaccaye attanāpi paribhuñjati, bhikkhūnampi dāpeti. Etarahi pana paṇḍitamanussā sadhātukaṃ paṭimaṃ vā cetiyaṃ vā ṭhapetvā buddhappamukhassa ubhatosaṅghassa dānaṃ denti, paṭimāya vā <a name="M2.0253"></a> cetiyassa vā purato ādhārake pattaṃ ṭhapetvā dakkhiṇodakaṃ datvā ‘‘buddhānaṃ demā’’ti tattha yaṃ paṭhamaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ denti, vihāraṃ vā āharitvā ‘‘idaṃ cetiyassa demā’’ti piṇḍapātañca mālāgandhādīni ca denti, tattha kathaṃ paṭipajjitabbanti? Mālāgandhādīni tāva cetiye āropetabbāni, vatthehi paṭākā, telena padīpā kātabbā. Piṇḍapātamadhuphāṇitādīni pana yo nibaddhaṃ cetiyassa jaggako hoti pabbajito vā gahaṭṭho vā, tassa dātabbāni. Nibaddhajaggake asati āhaṭapattaṃ ṭhapetvā vattaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Upakaṭṭhe kāle bhuñjitvā pacchāpi vattaṃ kātuṃ vaṭṭatiyeva.</p>
- <p class="bodytext">Mālāgandhādīsu ca yaṃ kiñci ‘‘idaṃ haritvā cetiyassa pūjaṃ karothā’’ti vutte dūrampi haritvā pūjetabbaṃ. ‘‘Bhikkhaṃ saṅghassa harā’’ti vuttepi haritabbaṃ. Sace pana ‘‘ahaṃ piṇḍāya carāmi, āsanasālāya bhikkhū atthi, te harissantī’’ti vutte ‘‘bhante, tuyhaṃyeva dammī’’ti vadati, bhuñjituṃ vaṭṭati. Atha pana ‘‘bhikkhusaṅghassa dassāmī’’ti harantassa gacchato antarāva kālo upakaṭṭho hoti, attano pāpetvā bhuñjituṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2733"></a><span class="paranum">2733</span>. Yaṃ pana cīvaraṃ ‘‘yasmiṃ āvāse vassaṃvutthassa saṅghassa dammī’’ti deti, <span class="bld">tasmiṃ</span>yeva āvāse <span class="bld">vutthavassena</span> saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā <span class="bld">taṃ</span> cīvaraṃ bhājetabbanti <span class="bld">vaṇṇitaṃ</span> desitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ vinicchayo – vihāraṃ pavisitvā ‘‘imāni cīvarāni vassaṃvutthasaṅghassa dammī’’ti deti, yāvatikā bhikkhū tasmiṃ āvāse vassaṃvutthā, yattakā vassacchedaṃ akatvā purimavassaṃvutthā, tehi bhājetabbaṃ, aññesaṃ na pāpuṇāti. Disāpakkantassāpi <a name="M2.0254"></a> sati gāhake <a name="V2.0200"></a> yāva kathinassa ubbhārā dātabbaṃ. Anatthate pana kathine antohemante evañca vatvā dinnaṃ pacchimavassaṃvutthānampi pāpuṇātīti lakkhaṇaññū vadanti. Aṭṭhakathāsu panetaṃ avicāritaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Sace pana bahi upacārasīmāyaṃ ṭhito ‘‘vassaṃvutthasaṅghassa dammī’’ti vadati, sampattānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti. Atha ‘‘asukavihāre vassaṃvutthasaṅghassā’’ti vadati, tatra vassaṃvutthānameva yāva kathinassubbhārā pāpuṇāti. Sace pana gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya evaṃ vadati, tatra sammukhībhūtānaṃyeva sabbesaṃ pāpuṇāti. Kasmā? Piṭṭhisamaye uppannattā. Antovasseyeva ‘‘vassaṃ vasantānaṃ dammī’’ti vutte chinnavassā na labhanti, vassaṃ vasantāva labhanti. Cīvaramāse pana ‘‘vassaṃ vasantānaṃ dammī’’ti vutte pacchimikāya vassūpagatānaṃyeva pāpuṇāti, purimikāya vassūpagatānañca chinnavassānañca na pāpuṇāti.</p>
- <p class="bodytext">Cīvaramāsato paṭṭhāya yāva hemantassa pacchimo divaso, tāva ‘‘vassāvāsikaṃ demā’’ti vutte kathinaṃ atthataṃ vā hotu anatthataṃ vā, atītavassaṃvutthānameva pāpuṇāti. Gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya vutte pana mātikā āropetabbā ‘‘atītavassāvāsassa pañca māsā abhikkantā, anāgate cātumāsaccayena bhavissati, kataravassāvāsassa desī’’ti. Sace ‘‘atītavassaṃvutthānaṃ dammī’’ti vadati, taṃ antovassaṃ vutthānameva pāpuṇāti. Disāpakkantānampi sabhāgā gaṇhituṃ labhanti.</p>
- <p class="bodytext">Sace ‘‘anāgate vassāvāsikaṃ dammī’’ti vadati, taṃ ṭhapetvā vassūpanāyikadivase gahetabbaṃ. Atha ‘‘agutto vihāro, corabhayaṃ atthi, na sakkā ṭhapetuṃ, gaṇhitvā vā āhiṇḍitu’’nti <a name="M2.0255"></a> vutte ‘‘sampattānaṃ dammī’’ti vadati, bhājetvā gahetabbaṃ. Sace vadati ‘‘ito me, bhante, tatiye vasse vassāvāsikaṃ na dinnaṃ, taṃ dammī’’ti, tasmiṃ antovasse vutthabhikkhūnaṃ pāpuṇāti. Sace te disāpakkantā, añño vissāsiko gaṇhāti, dātabbaṃ. Atha ekoyeva avasiṭṭho, sesā kālakatā, sabbaṃ ekasseva pāpuṇāti. Sace ekopi natthi, saṅghikaṃ hoti, sammukhībhūtehi bhājetabbanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2734"></a><span class="paranum">2734</span>. <span class="bld">Yāguyā pana</span> pītāya vā <span class="bld">bhatte vā</span> bhutte sace <span class="bld">pana ādissa</span> ‘‘yena me yāgu pītā, tassa dammi, yena me bhattaṃ bhuttaṃ, tassa dammī’’ti paricchinditvā cīvaraṃ deti, vinayadharena <a name="V2.0201"></a> tattha tattheva dānaṃ dātabbanti yojanā. Esa nayo khādanīyacīvarasenāsanabhesajjādīsu.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ vinicchayo – bhikkhū ajjatanāya vā svātanāya vā yāguyā nimantetvā tesaṃ gharaṃ paviṭṭhānaṃ yāguṃ deti, yāguṃ datvā pītāya yāguyā ‘‘imāni cīvarāni yehi mayhaṃ yāgu pītā, tesaṃ dammī’’ti deti, yehi nimantitehi yāgu pītā, tesaṃyeva pāpuṇanti, yehi pana bhikkhācāravattena gharadvārena gacchantehi vā gharaṃ paviṭṭhehi vā yāgu laddhā, yesaṃ vā āsanasālato pattaṃ āharitvā manussehi nītā, ye vā therehi pesitā, tesaṃ na pāpuṇanti.</p>
- <p class="bodytext">Sace pana nimantitabhikkhūhi saddhiṃ aññepi bahū āgantvā antogehañca bahigehañca pūretvā nisinnā, dāyako ca evaṃ vadati ‘‘nimantitā vā hontu animantitā vā, yesaṃ mayā yāgu dinnā, sabbesaṃ imāni vatthāni hontū’’ti, sabbesaṃ pāpuṇanti. Yehi pana therānaṃ hatthato yāgu <a name="M2.0256"></a> laddhā, tesaṃ na pāpuṇanti. Atha so ‘‘yehi mayhaṃ yāgu pītā, sabbesaṃ hontū’’ti vadati, sabbesaṃ pāpuṇanti. Bhattakhādanīyesupi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Cīvare vā</span>ti pubbepi yena vassaṃ vāsetvā bhikkhūnaṃ cīvaraṃ dinnapubbaṃ hoti, so ce bhikkhū bhojetvā vadati ‘‘yesaṃ mayā pubbe cīvaraṃ dinnaṃ, tesaṃyeva imaṃ cīvaraṃ vā suttaṃ vā sappimadhuphāṇitādīni vā hontū’’ti, sabbaṃ tesaṃyeva pāpuṇāti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Senāsane vā</span>ti ‘‘yo mayā kārite vihāre vā pariveṇe vā vasati, tassidaṃ hotū’’ti vutte tasseva hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhesajje vā</span>ti ‘‘mayaṃ kālena kālaṃ therānaṃ sappiādīni bhesajjāni dema, yehi tāni laddhāni, tesaṃyevidaṃ hotū’’ti vutte tesaṃyeva hotīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2735"></a><span class="paranum">2735</span>. Dīyateti <span class="bld">dāna</span>nti kammasādhanena cīvaraṃ vuccati. <span class="bld">Yaṃ</span>-saddena cīvarassa parāmaṭṭhattā <span class="bld">taṃ</span>-saddenāpi tadeva parāmasitabbanti.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ vinicchayo – ‘‘imaṃ <a name="V2.0202"></a> cīvaraṃ itthannāmassa dammī’’ti evaṃ parammukhā vā ‘‘idaṃ me, bhante, tumhākaṃ dammī’’ti evaṃ sammukhā vā pādamūle ṭhapetvā vā deti, taṃ tasseva hoti. Sace pana ‘‘idaṃ tumhākañca tumhākaṃ antevāsikānañca dammī’’ti evaṃ vadati, therassa ca antevāsikānañca pāpuṇāti. Uddesaṃ gahetuṃ āgato gahetvā gacchanto ca atthi, tassāpi pāpuṇāti. ‘‘Tumhehi saddhiṃ nibaddhacārikabhikkhūnaṃ dammī’’ti vutte uddesantevāsikānaṃ vattaṃ katvā uddesaparipucchādīni gahetvā vicarantānaṃ sabbesaṃ pāpuṇātīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2737"></a><span class="paranum">2737</span>. <span class="bld">Vadaticcevameva</span> <a name="M2.0257"></a> ceti iccevaṃ yathāvuttanayena vadati ce. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ parikkhāraṃ. <span class="bld">Tesa</span>nti mātuādīnaṃ. Saṅghasseva santakaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2738"></a><span class="paranum">2738</span>. <span class="bld">‘‘Pañcannaṃ…pe… hotī’’</span>ti iminā purimagāthādvayena vitthāritamevatthaṃ saṃkhipitvā dasseti. <span class="bld">Pañcannaṃ</span> sahadhammikānaṃ. <span class="bld">Accaye</span>ti kālakiriyāya. <span class="bld">Dāna</span>nti ‘‘mayi kālakate imaṃ parikkhāraṃ tuyhaṃ hotu, tava santakaṃ karohī’’tiādinā pariccajanaṃ. <span class="bld">Kiñcipī</span>ti antamaso dantakaṭṭhampi. Gihīnaṃ pana dānaṃ tathā dāyakānaṃ gihīnameva accaye rūhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2739"></a><span class="paranum">2739</span>. Bhikkhu vā sāmaṇero vā bhikkhuniupassaye kālaṃ karoti, <span class="bld">assa</span> bhikkhussa vā sāmaṇerassa vā parikkhārā <span class="bld">bhikkhūnaṃyeva santakā</span> bhikkhusaṅghasseva santakāti yojanā. Bhikkhusaṅghasseva santakā kālakatassa bhikkhusaṅghapariyāpannattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2740"></a><span class="paranum">2740</span>. <span class="bld">Sāmaṇerī vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena ‘‘sikkhamānā vā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Vihārasmiṃ</span> bhikkhūnaṃ nivāsanaṭṭhāne. <span class="bld">Tassā</span>ti bhikkhuniyā vā sāmaṇeriyā vā sikkhamānāya vā parikkhārā bhikkhunīnaṃ santakā hontīti yojanā. <span class="bld">Santakā</span>ti etthāpi bhikkhūsu vuttanayenevattho gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2741"></a><span class="paranum">2741</span>. <span class="bld">Dehi netvā</span>ti ettha ‘‘imaṃ cīvara’’nti pakaraṇato labbhati. ‘‘Imaṃ cīvaraṃ netvā asukassa dehī’’ti yaṃ cīvaraṃ dinnaṃ, taṃ tassa purimasseva santakaṃ hoti. ‘‘Idaṃ cīvaraṃ <a name="V2.0203"></a> asukassa dammī’’ti yaṃ cīvaraṃ dinnaṃ, taṃ yassa pahiyyati, tassa pacchimasseva santakaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2742"></a><span class="paranum">2742</span>. Yathāvuttavacanappakārānurūpena <a name="M2.0258"></a> sāmike ñatvā sāmikesu vissāsena vā tesu matesu matakacīvarampi gaṇhituṃ vaṭṭatīti dassetuṃ āha <span class="bld">‘‘eva’’</span>ntiādi. ‘‘Matassa vā amatassa vā’’ti padacchedo. <span class="bld">Vissāsaṃ vāpi gaṇheyyā</span>ti jīvantassa santakaṃ vissāsaggāhaṃ gaṇheyya. <span class="bld">Gaṇhe matakacīvara</span>nti matassa cīvaraṃ matakaparikkhāranīhārena pāpetvā gaṇheyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2743"></a><span class="paranum">2743</span>. Rajate anenāti <span class="bld">rajana</span>nti mūlādisabbamāha. <span class="bld">Vantadosenā</span>ti savāsanasamucchinnarāgādidosena. <span class="bld">Tādinā</span>ti rūpādīsu chaḷārammaṇesu rāgādīnaṃ anuppattiyā aṭṭhasu lokadhammesu nibbikāratāya ekasadisena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2744-5"></a><span class="paranum">2744-5</span>. <span class="bld">‘‘Mūle’’</span>tiādīsu niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Mūla</span>rajane haliddiṃ ṭhapetvā sabbaṃ mūlarajanaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Khandhesu</span> rajanesu mañjeṭṭhañca tuṅgahārakañca ṭhapetvā sabbaṃ khandharajanaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Pattesu</span> rajanesu alliyā pattaṃ tathā nīliyā pattañca ṭhapetvā sabbaṃ pattarajanaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Puppha</span>rajanesu kusumbhañca kiṃsukañca ṭhapetvā sabbaṃ puppharajanaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Taca</span>rajane loddañca kaṇḍulañca ṭhapetvā sabbaṃ tacarajanaṃ vaṭṭati. <span class="bld">Phala</span>rajanaṃ sabbampi vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Mañjeṭṭha</span>nti eko sakaṇṭakarukkho, valliviseso ca, yassa rajanaṃ mañjeṭṭhabījavaṇṇaṃ hoti. Mañjeṭṭharukkhassa khandho setavaṇṇoti so idha na gahetabbo rajanādhikārattā. <span class="bld">Tuṅgahārako</span> nāma eko sakaṇṭakarukkho, yassa rajanaṃ haritālavaṇṇaṃ hoti. <span class="bld">Allī</span>ti cullatāpiñcharukkho, yassa paṇṇarajanaṃ haliddivaṇṇaṃ hoti. <span class="bld">Nīlī</span>ti gacchaviseso, yassa pana rajanaṃ nīlavaṇṇaṃ hoti. <span class="bld">Kiṃsukaṃ</span> nāma vallikiṃsukapupphaṃ, yassa rajanaṃ lohitavaṇṇaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2746"></a><span class="paranum">2746</span>. <span class="bld">Kiliṭṭhasāṭaka</span>nti <a name="M2.0259"></a> malīnasāṭakaṃ. <span class="bld">Dhovitu</span>nti ekavāraṃ dhovituṃ. Alliyā dhotaṃ kira sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2747"></a><span class="paranum">2747</span>. <span class="bld">Cīvarānaṃ</span> <a name="V2.0204"></a> <span class="bld">kathā sesā</span>ti bhedakāraṇappakārakathādikā idha avuttakathā. Paṭhame kathine vuttāti seso. <span class="bld">Vibhāvinā</span>ti khandhakabhāṇakena.</p>
- <p class="centered">Cīvarakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Mahāvaggavinicchayavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Cūḷavaggo</p>
- <p class="chapter">Pārivāsikakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2748"></a><span class="paranum">2748</span>. Evaṃ <a name="M2.0260"></a><a name="V2.0205"></a> mahāvaggavinicchayaṃ saṅkhepena dassetvā cūḷavaggāgatavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tajjanīya’’</span>ntiādi. <span class="bld">Tajjanīya</span>nti kalahakārakānaṃ bhikkhūnaṃ tato viramanatthāya niggahavasena anuññātaṃ ñatticatutthaṃ tajjanīyakammañca. <span class="bld">Niyassa</span>nti bālassa abyattassa āpattibahulassa anapadānassa ananulomikehi gihisaṃsaggehi saṃsaṭṭhassa viharato bhikkhuno niggahavasena nissāya vasanatthāya kātuṃ anuññātaṃ ñatticatutthaṃ niyassakammañca.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pabbāja</span>nti kuladūsakassa bhikkhuno yattha tena kuladūsanaṃ kataṃ, tattha na labhitabbaāvāsatthāya niggahavasena anuññātaṃ ñatticatutthaṃ pabbājanīyakammañca. <span class="bld">Paṭisāraṇa</span>nti saddhassa upāsakassa dāyakassa kārakassa saṅghupaṭṭhākassa jātiādīhi akkosavatthūhi akkosakassa bhikkhuno taṃkhamāpanatthāya niggahavasena anuññātaṃ ñatticatutthaṃ paṭisāraṇīyakammañca.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tividhukkhepana</span>nti āpattiyā adassane, āpattiyā appaṭikamme, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ca tato oramituṃ niggahavasena anuññātaṃ ñatticatutthaṃ tividhaṃ ukkhepanīyakammañcāti. <span class="bld">Dīpaye</span>ti <span class="bld">pāḷiyā, aṭṭhakathāya</span> ca vuttanayena pakāseyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Tajjanīyādikammānaṃ osāraṇanissāraṇavasena paccekaṃ duvidhattepi taṃ bhedaṃ anāmasitvā kevalaṃ <a name="V2.0206"></a> jātivasena <span class="bld">‘‘satta kammānī’’</span>ti vuttanti veditabbaṃ. Yathā dassito panetesaṃ <a name="M2.0261"></a> viseso atthuppattivasenāti daṭṭhabbo. Vitthāro panesaṃ kammakkhandhakato veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2749"></a><span class="paranum">2749</span>. <span class="bld">Khandhake</span> kammasaṅkhāte khandhake āgatāni tecattālīsa vattāni. <span class="bld">Tadanantare</span>ti tassa kammakkhandhakassa anantare. <span class="bld">Khandhake</span>ti pārivāsikakkhandhake. Nava adhikāni yesaṃ te <span class="bld">navādhikāni tiṃseva</span> vattāni, ekūnacattālīsa vattānīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kammakkhandhake</span> tāva –</p>
- <p class="indent">‘‘Āpattiyā adassane ukkhepanīyakammakatena, bhikkhave, bhikkhunā sammā vattitabbaṃ. Tatrāyaṃ sammāvattanā – na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo, na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo, na bhikkhunovādakasammuti sāditabbā, sammatenāpi bhikkhuniyo na ovaditabbā, yāya āpattiyā saṅghena āpattiyā adassane ukkhepanīyakammaṃ kataṃ hoti, sā āpatti na āpajjitabbā, aññā vā tādisikā, tato vā pāpiṭṭhatarā, kammaṃ na garahitabbaṃ, kammikā na garahitabbā, na pakatattassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ āsanābhihāro seyyābhihāro pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ pattacīvarapaṭiggahaṇaṃ nahāne piṭṭhiparikammaṃ sāditabbaṃ, na pakatatto bhikkhu sīlavipattiyā anuddhaṃsetabbo, na ācāravipattiyā anuddhaṃsetabbo, na diṭṭhivipattiyā anuddhaṃsetabbo, na ājīvavipattiyā anuddhaṃsetabbo, na bhikkhu bhikkhūhi bhedetabbo, na gihiddhajo dhāretabbo, na titthiyaddhajo dhāretabbo, na titthiyā sevitabbā, bhikkhū sevitabbā, bhikkhusikkhāya <a name="M2.0262"></a> sikkhitabbaṃ, na pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse vatthabbaṃ, na ekacchanne anāvāse vatthabbaṃ, na ekacchanne āvāse vā anāvāse vā vatthabbaṃ, pakatattaṃ bhikkhuṃ disvā āsanā vuṭṭhātabbaṃ, na pakatatto bhikkhu āsādetabbo anto vā bahi vā, na pakatattassa bhikkhuno uposatho ṭhapetabbo, na pavāraṇā ṭhapetabbā, na savacanīyaṃ kātabbaṃ, na anuvādo paṭṭhapetabbo, na okāso kāretabbo, na codetabbo, na sāretabbo, na bhikkhūhi sampayojetabba’’nti (cūḷava. 51) –</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V2.0207"></a> cetāni tecattālīsa vattāni sandhāya vuttaṃ <span class="bld">‘‘tecattālīsa vattāni, khandhake kammasaññite’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pārivāsikakkhandhake</span> (cūḷava. 76-82) –</p>
- <p class="indent">‘‘Pārivāsikena, bhikkhave, bhikkhunā sammā vattitabbaṃ. Tatrāyaṃ sammāvattanā – na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo, na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo, na bhikkhunovādakasammuti sāditabbā, sammatenapi bhikkhuniyo na ovaditabbā, yāya āpattiyā saṅghena parivāso dinno hoti, sā āpatti na āpajjitabbā, aññā vā tādisikā, tato vā pāpiṭṭhatarā, kammaṃ na garahitabbaṃ, kammikā na garahitabbā, na pakatattassa bhikkhuno uposatho ṭhapetabbo, na pavāraṇā ṭhapetabbā, na savacanīyaṃ kātabbaṃ, na anuvādo paṭṭhapetabbo, na okāso kāretabbo, na codetabbo, na sāretabbo, na bhikkhūhi sampayojetabbaṃ.</p>
- <p class="indent">‘‘Na<a name="M2.0263"></a>, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pakatattassa bhikkhuno purato gantabbaṃ, na purato nisīditabbaṃ, yo hoti saṅghassa āsanapariyanto seyyāpariyanto vihārapariyanto, so tassa padātabbo, tena ca so sāditabbo.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pakatattassa bhikkhuno puresamaṇena vā pacchāsamaṇena vā kulāni upasaṅkamitabbāni, na āraññikaṅgaṃ samādātabbaṃ, na piṇḍapātikaṅgaṃ samādātabbaṃ, na ca tappaccayā piṇḍapāto nīharāpetabbo ‘mā maṃ jāniṃsū’ti.</p>
- <p class="indent">‘‘Pārivāsikena, bhikkhave, bhikkhunā āgantukena ārocetabbaṃ, āgantukassa ārocetabbaṃ, uposathe ārocetabbaṃ, pavāraṇāya ārocetabbaṃ, sace gilāno hoti, dūtenapi ārocetabbaṃ.</p>
- <p class="indent">‘‘Na<a name="V2.0208"></a>, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā abhikkhuko āvāso gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā abhikkhuko anāvāso gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā abhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā abhikkhuko āvāso gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā abhikkhuko <a name="M2.0264"></a> anāvāso gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā abhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā abhikkhuko āvāso gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā abhikkhuko anāvāso gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā abhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo aññatra pakatattena aññatra antarāyā.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā sabhikkhuko āvāso gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā sabhikkhuko anāvāso gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā sabhikkhuko āvāso <a name="V2.0209"></a> vā anāvāso vā gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā sabhikkhuko āvāso gantabbo yatthassu <a name="M2.0265"></a> bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā sabhikkhuko anāvāso gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā sabhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā sabhikkhuko āvāso gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā sabhikkhuko anāvāso gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā. Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā sabhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā aññatra pakatattena aññatra antarāyā.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā sabhikkhuko āvāso yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā sabhikkhuko anāvāso yatthassu <a name="M2.0266"></a> bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā sabhikkhuko <a name="V2.0210"></a> āvāso vā anāvāso vā yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā sabhikkhuko āvāso yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā sabhikkhuko anāvāso yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā anāvāsā sabhikkhuko āvāso vā anāvāso vā yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā sabhikkhuko āvāso yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā sabhikkhuko anāvāso yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Gantabbo<a name="M2.0267"></a>, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā sabhikkhukā āvāsā vā anāvāsā vā sabhikkhuko āvāso vā anāvāso vā yatthassu bhikkhū samānasaṃvāsakā yaṃ jaññā ‘sakkomi ajjeva gantu’nti.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse <a name="V2.0211"></a> vatthabbaṃ, na ekacchanne anāvāse vatthabbaṃ, na ekacchanne āvāse vā anāvāse vā vatthabbaṃ, pakatattaṃ bhikkhuṃ disvā āsanā vuṭṭhātabbaṃ, pakatatto bhikkhu āsanena nimantetabbo, na pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekāsane nisīditabbaṃ, na nīce āsane nisinne ucce āsane nisīditabbaṃ, na chamāyaṃ nisinne āsane nisīditabbaṃ, na ekacaṅkame caṅkamitabbaṃ, na nīce caṅkame caṅkamante ucce caṅkame caṅkamitabbaṃ, na chamāyaṃ caṅkamante caṅkame caṅkamitabbaṃ.</p>
- <p class="indent">‘‘Na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pārivāsikena vuḍḍhatarena bhikkhunā saddhiṃ…pe… mūlāyapaṭikassanārahena bhikkhunā saddhiṃ…pe… mānattārahena bhikkhunā saddhiṃ…pe… mānattacārikena bhikkhunā saddhiṃ…pe… abbhānārahena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse vatthabbaṃ, na ekacchanne anāvāse vatthabbaṃ, na ekacchanne āvāse vā anāvāse vā vatthabbaṃ, na ekāsane nisīditabbaṃ, na nīce āsane nisinne ucce āsane nisīditabbaṃ, na chamāyaṃ nisinne āsane nisīditabbaṃ, na ekacaṅkame caṅkamitabbaṃ, na nīce caṅkame caṅkamante ucce caṅkame caṅkamitabbaṃ, na chamāyaṃ caṅkamante caṅkame caṅkamitabbaṃ.</p>
- <p class="indent">‘‘Pārivāsikacatuttho <a name="M2.0268"></a> ce, bhikkhave, parivāsaṃ dadeyya, mūlāya paṭikasseyya, mānattaṃ dadeyya, taṃvīso abbheyya, akammaṃ na ca karaṇīya’’nti (cūḷava. 76-82) –</p>
- <p class="unindented">Evaṃ pārivāsikānaṃ catunavuti vattāni.</p>
- <p class="bodytext">Sā ca nesaṃ catunavutisaṅkhā evaṃ veditabbā – naupasampādanādinakammikagarahapariyosānāni nava vattāni, tato pakatattassa uposathaṭṭhapanādibhikkhūhisampayojanapariyosānāni aṭṭha, tato napuratogamanādī pañca, napuregamanādī cattāri, āgantukena ārocanādī cattārīti tiṃsa, sabhikkhukāvāsādito abhikkhukāvāsādigamanapaasaṃyuttāni tīṇi navakāni cāti sattapaññāsa, tato napakatattena saddhiṃ ekacchannavāsādipaṭisaṃyuttāni ekādasa, tato napārivāsikavuḍḍhataramūlāyapaṭikassanārahamānattārahamānattacārikaabbhānārahehi <a name="V2.0212"></a> saddhiṃ ekacchannavāsādipaṭisaṃyuttāni paccekaṃ ekādasa katvā pañcapaññāsāya vattesu pārivāsikavuḍḍhataramūlāyapaṭikassanārahamānattārahānaṃ tiṇṇaṃ samānattā tesu ekaṃ ekādasakaṃ, mānattacārikaabbhānārahānaṃ dvinnaṃ samānattā tesu ekaṃ ekādasakanti duve ekādasakāni, ante pārivāsikacatutthassa saṅghassa parivāsādidānacatukke gaṇapūraṇatthadosato nivattivasena cattāri cattārīti catunavuti vattāni. Tāni aggahitaggahaṇena ekūnacattālīsavattāni nāma. Ādito nava, uposathaṭṭhapanādīni aṭṭha, pakatattena ekacchannavāsādī cattāri cāti ekavīsati vattāni kammakkhandhake gahitattā idha gaṇanāya aggahetvā tato sesesu tesattatiyā vattesu pārivāsikavuḍḍhatarādīhi ekacchanne vāsādipaṭisaṃyuttāni dvāvīsati vattāni pakatattehi samānattā tāni ca ‘‘gantabbo bhikkhave’’tiādikaṃ navakaṃ tathā <a name="M2.0269"></a> gacchantassa anāpattidassanaparaṃ, na āvāsato gacchantassa āpattidassanaparanti tañca aggahetvā avasesesu dvācattālīsavattesu pārivāsikacatautthādikammacatukkaṃ garukāpattivuṭṭhānāya gaṇapūraṇatthasāmaññena ekaṃ katvā tayo apanetvā gaṇitāni ekūnacattālīsāni hontīti vuttaṃ ‘‘navādhikāni tiṃseva, khandhake tadanantare’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2750"></a><span class="paranum">2750</span>. Imāni ekūnacattālīsa vattāni purimehi tecattālīsavattehi saddhiṃ dvāsīti hontīti āha <span class="bld">‘‘evaṃ sabbāni…pe… gahitāgahaṇena tū’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ kammakkhandhakapārivāsikakkhandhakesu mahesinā vuttāni khandhakavattāni gahitāgahaṇena dvāsīti eva hontīti yojanā. Evamettha dvāsītikkhandhakavattāni dassitāni.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Āgamaṭṭhakathāvaṇṇanāyaṃ</span> pana –</p>
- <p class="indent">‘‘Pārivāsikānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññapessāmīti (cūḷava. 75) ārabhitvā ‘na upasampādetabbaṃ…pe… na chamāyaṃ caṅkamante caṅkame caṅkamitabba’nti (cūḷava. 76-81) vuttāvasānāni chasaṭṭhi, tato paraṃ ‘na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pārivāsikena vuḍḍhatarena bhikkhunā saddhiṃ, mūlāyapaṭikassanārahena, mānattārahena, mānattacārikena, abbhānārahena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse vatthabba’ntiādīnaṃ (cūḷava. 82) pakatatte caritabbehi anaññattā visuṃ te agaṇetvā pārivāsikavuḍḍhatarādīsu <a name="V2.0213"></a> puggalantaresu caritabbattā tesaṃ vasena sampiṇḍetvā ekekaṃ katvā gaṇitāni pañcāti ekasattati vattāni, ukkhepanīyakammakatavattesu vattapaññāpanavasena vuttaṃ ‘na pakatattassa bhikkhuno abhivādanaṃ <a name="M2.0270"></a> …pe… nahāne piṭṭhiparikammaṃ sāditabba’nti (cūḷava. 51) idaṃ abhivādanādīnaṃ asādiyanaṃ ekaṃ, ‘na pakatatto bhikkhu sīlavipattiyā anuddhaṃsetabbo’tiādīni ca dasāti evametāni dvāsīti honti. Etesveva kānici tajjanīyakammādivattāni, kānici pārivāsikādivattānīti aggahitaggahaṇena dvāsīti evā’’ti (ma. ni. ṭī. 2.25; sārattha. ṭī. 2.39; vi. vi. ṭī. 1.39) –</p>
- <p class="unindented">Vuttaṃ. Etāni pana vattāni kadāci tajjanīyakammakatādikāle, pārivāsikādikāle ca caritabbāni khuddakavattānīti gahetabbāni āgantukavattādīnaṃ cuddasamahāvattānaṃ vakkhamānattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2751"></a><span class="paranum">2751</span>. Idāni pārivāsikassa bhikkhuno ratticchedaṃ, vattabhedañca dassetumāha <span class="bld">‘‘parivāsañca vattañcā’’</span>tiādi. <span class="bld">Parivāsañca vattañca samādinnassā</span>ti ‘‘parivāsaṃ samādiyāmī’’ti parivāsañca ‘‘vattaṃ samādiyāmī’’ti vattañca pakatattassa bhikkhuno santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā vacībhedaṃ katvā samādinnassa. <span class="bld">Bhikkhuno</span>ti pārivāsikassa bhikkhuno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2752"></a><span class="paranum">2752</span>. <span class="bld">Sahavāsā</span>dayo ‘‘ekacchanne’’tiādinā sayameva vakkhati. Sahavāso, vināvāso, anārocanameva cāti imehi tīhi pārivāsikabhikkhussa ratticchedo ca dukkaṭañca hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2753"></a><span class="paranum">2753</span>. <span class="bld">Udakapātena</span> samantā nibbakosassa udakapātaṭṭhānena. <span class="bld">Ekacchanne</span>ti ekacchanne paricchanne vā aparicchanne vā āvāse. Pakatattena bhikkhunā saha ukkhittassa nivāso <a name="M2.0271"></a> nivāritoti yojanā. <span class="bld">‘‘Nivārito’’</span>ti iminā dukkaṭaṃ hotīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2754"></a><span class="paranum">2754</span>. <span class="bld">Antoyevā</span>ti ekacchannassa āvāsaparicchedassa antoyeva. <span class="bld">‘‘Na labbhatī’’</span>ti iminā ratticchedo ca dukkaṭañca hotīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2755"></a><span class="paranum">2755</span>. <span class="bld">Mahāaṭṭhakathādisū</span>ti <a name="V2.0214"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena kurundaṭṭhakathādiṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Ubhinna</span>nti ukkhittakapārivāsikānaṃ. Iti avisesena niddiṭṭhanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2756"></a><span class="paranum">2756</span>. Iminā sahavāsena ratticchedañca dukkaṭañca dassetvā vināvāsena dassetumāha <span class="bld">‘‘abhikkhuke panāvāse’’</span>ti. <span class="bld">Āvāse</span>ti vasanatthāya katasenāsane. <span class="bld">Anāvāse</span>ti vāsatthāya akate cetiyaghare vā bodhighare vā sammajjaniaṭṭake vā dāruaṭṭake vā pānīyamāḷe vā vaccakuṭiyaṃ vā dvārakoṭṭhake vā aññatra vā yattha katthaci evarūpe ṭhāne. <span class="bld">Vippavāsaṃ vasantassā</span>ti pakatattena vinā vāsaṃ kappentassa. <span class="bld">Ratticchedo ca dukkaṭa</span>nti ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2757"></a><span class="paranum">2757</span>. Evaṃ vippavāsena ratticchedadukkaṭāni dassetvā anārocanena dassetumāha <span class="bld">‘‘pārivāsikabhikkhussā’’</span>tiādi. <span class="bld">Bhikkhuṃ disvānā</span>ti ākāsenāpi gacchantaṃ samānasaṃvāsakaṃ āgantukaṃ bhikkhuṃ disvā. <span class="bld">Taṅkhaṇe</span>ti tasmiṃ diṭṭhakkhaṇeyeva. ‘‘Anārocentassa eva etassā’’ti padacchedo. <span class="bld">Eva</span>kārena ratticchedo ca dukkaṭañcāti ubhayaṃ etassa hotīti dīpentena adiṭṭho ce, ratticchedova hotīti ñāpeti. Yathāha – ‘‘sopissa ratticchedaṃ karoti, aññātattā pana vattabhedadukkaṭaṃ natthī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 75). Nānāsaṃvāsakena <a name="M2.0272"></a> saha vinayakammaṃ kātuṃ na vaṭṭati, tassa anārocanepi ratticchedo na hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2758-9"></a><span class="paranum">2758-9</span>. <span class="bld">Pārivāsiko</span> bhikkhu yattha saṅghanavakaṭṭhāne ṭhito, <span class="bld">tattheva</span> tasmiṃyeva ṭhāne ṭhatvā <span class="bld">yathāvuḍḍhaṃ</span> pakatattehipi saddhiṃ vuḍḍhapaṭipāṭiyā <span class="bld">pañca</span> kiccāni kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tāni sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘uposathapavāraṇa’’</span>ntiādi. Uposathapavāraṇaṃ yathāvuḍḍhaṃ kātuṃ labhatīti yojanā. <span class="bld">Dentī</span>ti ettha ‘‘ghaṇṭiṃ paharitvā’’ti seso. <span class="bld">Saṅghadāyakā</span>ti kammadhārayasamāso. Saṅghassa ekattepi garūsu bahuvacananiddeso. <span class="bld">‘‘Deti ce saṅghadāyako’’</span>tipi pāṭho. Tattha ghaṇṭiṃ paharitvā bhājetvā dento saṅgho vassikasāṭikaṃ deti ce, pārivāsiko <span class="bld">yathāvuḍḍhaṃ</span> attano pattaṭṭhāne labhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Oṇojana</span>nti vissajjanaṃ, saṅghato attano pattānaṃ dvinnaṃ, tiṇṇaṃ vā uddesabhattādīnaṃ attano <a name="V2.0215"></a> puggalikabhattapaccāsāya paṭiggahetvā ‘‘mayhaṃ ajja bhattapaccāsā atthi, sve gaṇhissāmī’’ti vatvā saṅghavissajjanaṃ labhatīti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Bhatta</span>nti āgatāgatehi vuḍḍhapaṭipāṭiyā gahetvā gantabbaṃ vihāre saṅghassa catussālabhattaṃ. Tathā pārivāsiko yathāvuḍḍhaṃ labhatīti yojanā. <span class="bld">Ime pañcā</span>ti vuttamevatthaṃ nigamayati.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ vinicchayo (cūḷava. aṭṭha. 75) – <span class="bld">uposathapavāraṇe</span> tāva pātimokkhe uddissamāne hatthapāse nisīdituṃ vaṭṭati. <span class="bld">Mahāpaccariyaṃ</span> pana ‘‘pāḷiyā anisīditvā pāḷiṃ vihāya hatthapāsaṃ amuñcantena nisīditabba’’nti vuttaṃ. Pārisuddhiuposathe kariyamāne saṅghanavakaṭṭhāne nisīditvā tattheva <a name="M2.0273"></a> nisinnena attano pāḷiyā pārisuddhiuposatho kātabbova. Pavāraṇāyapi saṅghanavakaṭṭhāne nisīditvā tattheva nisinnena attano pāḷiyā pavāretabbaṃ. Saṅghena ghaṇṭiṃ paharitvā bhājiyamānaṃ vassikasāṭikampi attano pattaṭṭhāne gahetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Oṇojane</span> sace pārivāsikassa dve tīṇi uddesabhattādīni pāpuṇanti, aññā cassa puggalikabhattapaccāsā hoti, tāni paṭipāṭiyā gahetvā ‘‘bhante, heṭṭhā gāhetha, ajja mayhaṃ bhattapaccāsā atthi, sveva gaṇhissāmī’’ti vatvā vissajjetabbāni, evaṃ tāni punadivasesu gaṇhituṃ labhati. ‘‘Punadivase sabbapaṭhamaṃ etassa dātabba’’nti <span class="bld">kurundiyaṃ</span> vuttaṃ. Yadi pana na gaṇhāti na vissajjeti, punadivase na labhati. Idaṃ oṇojanaṃ nāma pārivāsikasseva odissa anuññātaṃ. Kasmā? Tassa hi saṅghanavakaṭṭhāne nisinnassa bhattagge yāgukhajjakādīni pāpuṇanti vā na vā, tasmā ‘‘so bhikkhāhārena mā kilamitthā’’ti idamassa saṅgahakaraṇatthāya odissa anuññātaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhatte</span> catussālabhattaṃ yathāvuḍḍhaṃ labhati, pāḷiyā pana gantuṃ vā ṭhātuṃ vā na labhati. Tasmā pāḷito osakkitvā hatthapāse ṭhitena hatthaṃ pasāretvā yathā seno nipatitvā gaṇhāti, evaṃ gaṇhitabbaṃ. Ārāmikasamaṇuddesehi āharāpetuṃ na labhati. Sace sayameva āharanti, vaṭṭati. Rañño mahāpeḷabhattepi eseva nayo. Catussālabhatte pana sace oṇojanaṃ kattukāmo hoti, attano atthāya ukkhitte piṇḍe ‘‘ajja me bhattaṃ atthi, sveva gaṇhissāmī’’ti vattabbaṃ. ‘‘Punadivase dve piṇḍe labhatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 75) <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vuttaṃ. Uddesabhattādīnipi <a name="V2.0216"></a> pāḷito osakkitvāva gahetabbāni. Yattha pana nisīdāpetvā parivisanti<a name="M2.0274"></a>, tattha sāmaṇerānaṃ jeṭṭhakena bhikkhūnaṃ saṅghanavakena hutvā nisīditabbanti.</p>
- <p class="centered">Pārivāsikakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Samathakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2760"></a><span class="paranum">2760</span>. Idāni samathavinicchayaṃ dassetuṃ yesu adhikaraṇesu santesu samathehi bhavitabbaṃ, tāni tāva dassento āha <span class="bld">‘‘vivādādhāratā’’</span>tiādi. <span class="bld">Vivādādhāratā</span>ti vivādādhikaraṇaṃ. <span class="bld">Āpattādhāratā</span>ti etthāpi eseva nayo. <span class="bld">Ādhāratā</span>ti adhikaraṇapariyāyo. Ādhārīyati abhibhuyyati vūpasammati samathehīti <span class="bld">ādhāro,</span> vivādo ca so ādhāro cāti <span class="bld">vivādādhāro,</span> so eva <span class="bld">vivādādhāratā</span>. Evamādhārādhikaraṇa-saddānaṃ vivādādisaddehi saha kammadhārayasamāso daṭṭhabbo. Adhikarīyati abhibhuyyati vūpasammati samathehīti <span class="bld">adhikaraṇa</span>nti vivādādicatubbidhameva pāḷiyaṃ dassitaṃ. Ayamattho ‘‘etesaṃ tu catunnampi, samattā samathā matā’’ti vakkhamānena viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2761"></a><span class="paranum">2761</span>. <span class="bld">Etāni cattāri</span> adhikaraṇāni ca ‘‘idha pana, bhikkhave, bhikkhū vivadanti ‘dhammo’ti vā ‘adhammo’ti vā’’ti (cūḷava. 215) aṭṭhārasa <span class="bld">bhedakārakavatthūni</span> ca mahesinā vuttāni. <span class="bld">Tattha</span> tesu catūsu adhikaraṇesu <span class="bld">vivādo</span> adhikaraṇasaṅkhāto etāni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni <span class="bld">nissito</span> nissāya pavattoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2762"></a><span class="paranum">2762</span>. <span class="bld">Vipattiyo catassovā</span>ti ‘‘idha pana, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ anuvadanti sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā <a name="M2.0275"></a> diṭṭhivipattiyā vā ājīvavipattiyā vā’’ti (cūḷava. 215) vuttā catasso vipattiyo. Diṭṭhādīnaṃ anugantvā sīlavipattiādīhi vadanaṃ codanā <span class="bld">anuvādo. Upāgato</span>ti nissito, anuvādo catasso vipattiyo nissāya pavattoti attho. ‘‘Tatthā’’ti paṭhamameva niddhāraṇassa vuttattā idha punavacane payojanaṃ na dissati, ‘‘sambhavā’’ti vacanassāpi na koci atthaviseso dissati. Tasmā ‘‘āpattādhāratā tattha, sattaāpattisambhavā’’ti pāṭho na yujjati, <span class="bld">‘‘āpattādhāratā nāma, satta āpattiyo matā’’</span>ti pāṭho <a name="V2.0217"></a> yuttataro, <span class="bld">āpattādhāratā nāma</span> āpattādhikaraṇaṃ nāma <span class="bld">satta āpattiyo matā</span> satta āpattiyova adhippetāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2763"></a><span class="paranum">2763</span>. <span class="bld">Saṅghakiccāni nissāyā</span>ti apalokanakammādīni cattāri saṅghakammāni upādāya kiccādhikaraṇābhidhānaṃ siyā, kiccādhikaraṇaṃ nāma cattāri saṅghakammānīti attho. <span class="bld">Etesaṃ tu catunnampī</span>ti etesaṃ pana catunnampi adhikaraṇānaṃ. <span class="bld">Samattā</span>ti vūpasamahetuttā. <span class="bld">Samathā matā</span>ti sammukhāvinayādayo satta adhikaraṇasamathāti adhippetā. Adhikaraṇāni samenti, sammanti vā etehīti <span class="bld">‘‘samathā’’</span>ti vuccantīti ‘‘samattā samathā matā’’ti iminā <span class="bld">samatha</span>-saddassa anvatthaṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2764-5"></a><span class="paranum">2764-5</span>. Te sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘sammukhā’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Vinayo’’</span>ti idaṃ <span class="bld">sammukhā</span>dipadehi paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘sammukhāvinayo sativinayo amūḷhavinayo’’ti. <span class="bld">‘‘Paṭiññāvinayo’’</span>ti ca paṭiññātakaraṇaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sattamo vinayo</span>ti samatho adhippeto. Tiṇavatthārakoti ime satta samathā buddhenādiccabandhunā vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2766"></a><span class="paranum">2766</span>. Catūsu <a name="M2.0276"></a> adhikaraṇesu yaṃ adhikaraṇaṃ yattakehi samathehi sammati, te saṅgahetvā dassento āha <span class="bld">‘‘vivādo’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2767-9"></a><span class="paranum">2767-9</span>. ‘‘Vivādo’’tiādinā uddiṭṭhamatthaṃ niddisanto āha <span class="bld">‘‘chaṭṭhenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Ettha</span> etesu catūsu adhikaraṇesu, samathesu ca kiṃ kena sammatīti ce? <span class="bld">Vivādo</span> vivādādhikaraṇaṃ <span class="bld">chaṭṭhena</span> yebhuyyasikāya, <span class="bld">paṭhamena</span> samathena sammukhāvinayena cāti dvīhi samathehi <span class="bld">sammati</span>. Yassā kiriyāya dhammavādino bahutarā, esā <span class="bld">yebhuyyasikā</span>. ‘‘Saṅghasammukhatā, dhammasammukhatā, vinayasammukhatā, puggalasammukhatā’’ti (cūḷava. 229, 234, 236, 237, 242) vuttānaṃ saṅghādīnaṃ catunnaṃ sannidhānena vā gaṇapuggalehi samiyamānaṃ vivādādhikaraṇaṃ saṅghasammukhataṃ vinā itarehi tīhi vā sammatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo <span class="bld">saṅghasammukhatā,</span> sametabbassa vatthuno <a name="V2.0218"></a> bhūtatā <span class="bld">dhammasammukhatā,</span> yathā taṃ sametabbaṃ, tathevassa samanaṃ <span class="bld">vinayasammukhatā,</span> yo ca vivadati, yena ca vivadati, tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo <span class="bld">puggalasammukhatā</span>.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Anuvādo catūhipī’’ti uddiṭṭhaṃ niddisanto āha <span class="bld">‘‘sammukhā’’</span>tiādi. <span class="bld">Anupubbenā</span>ti anupaṭipāṭiyā. <span class="bld">Sammukhāvinayādīhi tīhipī</span>ti sammukhāvinayasativinayaamūḷhavinayehi tīhipi. <span class="bld">Tathevā</span>ti yathā tīhi, tathā <span class="bld">pañcamena</span> tassapāpiyasikāsamathenāpi anuvādo sammati, pageva catūhīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Yo pāpussannatāya pāpiyo puggalo, tassa kattabbato <span class="bld">‘‘tassapāpiyasikā’’</span>ti kammaṃ vuccati. Āyasmato dabbassa <a name="M2.0277"></a> mallaputtassa viya sativepullappattassa khīṇāsavassa katā amūlikā sīlavipatticodanā sammukhāvinayena, ñatticatutthāya kammavācāya dinnena sativinayena ca sammati. Ummattakassa bhikkhuno katā āpatticodanā sammukhāvinayena ca tatheva dinnena amūḷhavinayena ca sammati. Saṅghamajjhe āpattiyā codiyamānassa avajānitvā paṭijānanādiṃ karontassa pāpabhikkhuno bahulāpatticodanā sammukhāvinayena ceva tatheva pakatena tassapāpiyasikākammena ca vūpasammatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Āpatti pana tīhevā’’ti uddesassa niddesamāha <span class="bld">‘‘sammukhenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Sammukhena</span> sammukhāvinayena, <span class="bld">paṭiññāya</span> paṭiññātakaraṇena, tiṇavatthārakena vā imehi tīhi eva samathehi <span class="bld">sā āpatti</span> āpattādhikaraṇaṃ upasamaṃ yātīti yojanā. Ettha <span class="bld">paṭiññātakaraṇaṃ</span> nāma āpattiṃ paṭiggaṇhantena ‘‘passasī’’ti vutte āpattiṃ desentena ‘‘āma passāmī’’ti sampaṭicchanaṃ. <span class="bld">Tiṇavatthārakaṃ</span> pana sayameva vakkhati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tīheva samathehī</span>ti ettha garukāpatti sammukhāvinayena, paṭiññātakaraṇena cāti dvīhi, lahukāpattiṃ āpajjitvā saṅghe vā gaṇe vā puggale vā desanāya sammukhāvinayena ceva paṭiññātakaraṇena ca, kosambakānaṃ viggahasadisaṃ mahāviggahaṃ karontehi āpannā anekavidhā āpattiyo sace honti, tāsu vakkhamānasarūpaṃ thullavajjādiṃ ṭhapetvā avasesā sabbā āpattiyo sammukhāvinayena, tiṇavatthārakena ca sammantīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kiccaṃ</span> <a name="V2.0219"></a> kiccādhikaraṇaṃ <span class="bld">ekena</span> sammukhāvinayeneva sammatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2770"></a><span class="paranum">2770</span>. <span class="bld">Yebhuyyasikakamme</span>ti <a name="M2.0278"></a> ettha nimittatthe bhummaṃ. <span class="bld">Salākaṃ gāhaye</span>ti vinicchayakārake saṅghe dhammavādīnaṃ bahuttaṃ vā appatarattaṃ vā jānituṃ vakkhamānena nayena salākaṃ gāhāpeyya. <span class="bld">Budho</span>ti ‘‘na chandāgatiṃ gacchati…pe… gahitāgahitañca jānātī’’ti vuttaṃ pañcahi aṅgehi samannāgataṃ puggalaṃ dasseti. <span class="bld">‘‘Gūḷhenā’’</span>tiādinā salākaggāhappakāro dassito. <span class="bld">Kaṇṇajappenā</span>ti ettha kaṇṇe jappo yasmiṃ salākaggāhapayogeti viggaho. Ettha <span class="bld">gūḷhasalākaggāho</span> nāma dhammavādisalākā ca adhammavādisalākā ca visuṃ visuṃ cīvarakaṇṇe pakkhipitvā puggalānaṃ santikaṃ visuṃ visuṃ upasaṅkamitvā salākā visuṃ visuṃ dassetvā ‘‘ito tava ruccanakaṃ gaṇhāhī’’ti raho ṭhatvā gāhāpanaṃ. <span class="bld">Vivaṭakaṃ</span> nāma dhammavādīnaṃ bahubhāvaṃ ñatvā sabbesu jānantesu puggalānaṃ santikaṃ gāhāpanaṃ. <span class="bld">Kaṇṇajappanaṃ</span> nāma evameva kaṇṇamūle raho ṭhatvā gāhāpanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2771"></a><span class="paranum">2771</span>. <span class="bld">Alajjussade</span>ti ettha ‘‘saṅghe’’ti seso. <span class="bld">Lajjisu bālesū</span>ti etthāpi ‘‘ussadesū’’ti vattabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2772"></a><span class="paranum">2772</span>. <span class="bld">Sakena kammunāyevā</span>ti attano yaṃ kiccaṃ, tenevāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2773-5"></a><span class="paranum">2773-5</span>. <span class="bld">‘‘Āpajjatī’’</span>tiādi ‘‘alajjī, lajjī, bālo’’ti jānanassa hetubhūtakammadassanaṃ. <span class="bld">Duccintito</span>ti abhijjhāditividhamanoduccaritavasena duṭṭhu cintento. <span class="bld">Dubbhāsī</span>ti musāvādādicatubbidhavacīduccaritavasena vacīdvāre paññattānaṃ sikkhāpadānaṃ vītikkamavasena duṭṭhu bhāsanasīlo. <span class="bld">Dukkaṭakāriko</span>ti pāṇātipātāditividhakāyaduccaritavasena kāyadvāre <a name="M2.0279"></a> paññattasikkhāpadānaṃ vītikkamavasena kucchitakammassa karaṇasīlo. <span class="bld">Iti lakkhaṇenevā</span>ti yathāvuttaṃ alajjīlajjībālalakkhaṇaṃ nigameti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2776"></a><span class="paranum">2776</span>. ‘‘Yebhuyyasikā’’tiādigāthāhi niddiṭṭhameva atthaṃ nigametumāha <span class="bld">‘‘tidhā’’</span>tiādi. <span class="bld">Tidhāsalākagāhenā</span>ti tividhassa salākagāhassa aññatarena. Bahukā dhammavādino yadi siyunti yojanā. <span class="bld">Kātabba</span>nti ettha ‘‘vivādādhikaraṇavūpasamana’’nti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2777"></a><span class="paranum">2777</span>. Yo <a name="V2.0220"></a> puggalo alajjī ca hoti sānuvādo ca <span class="bld">kammato</span> kāyakammato, vacīkammato ca asuci ca sambuddhajigucchanīyoti attho. <span class="bld">So</span> evaṃvidho pāpa<span class="bld">puggalo</span> tassa pāpiyasikakammassa yogo hotīti sambandho. <span class="bld">Sānuvādo</span>ti ettha <span class="bld">anuvādo</span> nāma codanā, saha anuvādena vattatīti <span class="bld">sānuvādo,</span> pāpagarahitapuggalehi kātabbacodanāya anurūpoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2778-9"></a><span class="paranum">2778-9</span>. <span class="bld">Bhaṇḍane</span>ti kalahassa pubbabhāge. <span class="bld">Kalahe</span>ti kāyavacīdvārappavatte hatthaparāmasādike kalahe ca. <span class="bld">Vivādamhi anappake</span>ti bahuvidhe vivāde jāte. <span class="bld">Bahuassāmaṇe ciṇṇe</span>ti samaṇānaṃ ananucchavike nānappakāre kāyikavācasikavītikkame ca kate. <span class="bld">Anagge</span>ti anante. <span class="bld">Bhassake</span>ti kucchite amanāpavacane ciṇṇeti yojanā, <span class="bld">bhāsite</span>ti attho. <span class="bld">Gavesanta</span>nti gavesiyamānaṃ, āpattādhikaraṇanti seso. <span class="bld">Vāḷa</span>nti caṇḍaṃ. <span class="bld">Kakkhaḷa</span>nti āsajjaṃ. <span class="bld">Kātabba</span>nti vūpasametabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2780-2"></a><span class="paranum">2780-2</span>. Yathā ca vūpasammati, tathā tiṇavatthārake suddho hotīti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Thullavajja</span>nti <a name="M2.0280"></a> pārājikañceva saṅghādisesañca. <span class="bld">Gihīhi paṭisaṃyuta</span>nti gihīnaṃ jātiādīhi pāḷiyā āgatehi dasahi akkosavatthūhi, aṭṭhakathāgatehi ca tadaññehi akkosavatthūhi khuṃsanavambhanapaccayā ca dhammikapaṭissavassa asaccāpanapaccayā ca āpannāpattiṃ. Esā eva hi āpatti gihipaṭisaṃyuttā nāma <span class="bld">parivāre</span> ‘‘atthi gihipaṭisaṃyuttā, atthi nagihipaṭisaṃyuttā’’ti dukaṃ nikkhipitvā ‘‘gihipaṭisaṃyuttāti sudhammattherassa āpatti, yā ca dhammikassa paṭissavassa asaccāpane āpatti. Avasesā nagihipaṭisaṃyuttā’’ti (pari. aṭṭha. 321) vacanato.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sudhammattherassa āpattī</span>ti ca tena cittassa gahapatino jātiṃ paṭicca khuṃsanavambhanapaccayā āpannā omasavādasikkhāpadavibhāgagatā dukkaṭāpatti gahetabbā. Idañca upalakkhaṇamattaṃ, tasmā itarehipi akkosavatthūhi gihiṃ khuṃsentānaṃ vambhentānaṃ itaresaṃ bhikkhūnaṃ sā āpatti gihipaṭisaṃyuttāvāti veditabbaṃ. Tathā āpannaṃ āpattiṃ desāpentena dassanūpacāraṃ avijahāpetvā savanūpacāraṃ jahāpetvā ekaṃse uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā ukkuṭikaṃ nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā sā āpatti desāpetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Diṭṭhāvikammika</span>nti <a name="V2.0221"></a> diṭṭhāvikamme niyutto diṭṭhāvikammiko, taṃ, <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘ye pana ‘na metaṃ khamatī’ti aññamaññaṃ diṭṭhāvikammaṃ karontī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 214) ye puggalā dassitā, tesamaññatarasseva gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Yo</span>ti bhaṇḍanakārakehi bhikkhūhi saddhiṃ mahantaṃ viggahaṃ katvā sambahulā āpattiyo āpanno yo bhikkhu. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ tiṇavatthārakasamathakārake bhikkhusamūhe. <span class="bld">Na hotī</span>ti chandaṃ datvā taṃ bhikkhuparisaṃ anāgatattā na saṃvijjati. Tañca ṭhapetvāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tiṇavatthārake</span> <a name="M2.0281"></a> kate sati yāva upasampadamāḷato pabhuti āpannāya <span class="bld">sesāya āpattiyā</span> nirāpatti hutvā <span class="bld">suddho hoti</span> saṅghoti yojanā.</p>
- <p class="centered">Samathakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Khuddakavatthukkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2783"></a><span class="paranum">2783</span>. <span class="bld">Kuṭṭe</span>ti iṭṭhakāsilādārukuṭṭānaṃ aññatarasmiṃ. <span class="bld">Aṭṭāne</span>ti ettha <span class="bld">aṭṭānaṃ</span> nāma rukkhe phalakaṃ viya tacchetvā aṭṭhapadākārena rājiyo chinditvā nahānatitthe nikhaṇanti, tattha cuṇṇāni ākiritvā manussā kāyaṃ ghaṃsanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2784"></a><span class="paranum">2784</span>. <span class="bld">Gandhabbahatthenā</span>ti nahānatitthe ṭhapitena dārumayahatthena. Tena kira cuṇṇāni gahetvā manussā sarīraṃ ghaṃsanti. <span class="bld">Kuruvindakasuttiyā</span>ti kuruvindakapāsāṇacuṇṇāni lākhāya bandhitvā kataguḷikakalāpako vuccati, taṃ ubhosu antesu gahetvā sarīraṃ ghaṃsanti. <span class="bld">Mallakenā</span>ti makaradantakaṃ chinditvā mallakamūlasaṇṭhānena katena mallakena, idaṃ gilānassāpi na vaṭṭati. <span class="bld">Aññamaññañca kāyato</span>ti aññamaññaṃ sarīrena ghaṃseyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2785"></a><span class="paranum">2785</span>. <span class="bld">Akataṃ mallakaṃ</span> nāma makaradante acchinditvā kataṃ, idaṃ agilānassa na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2786"></a><span class="paranum">2786</span>. <span class="bld">Kapāliṭṭhakakhaṇḍānī</span>ti kapālakhaṇḍaiṭṭhakakhaṇḍāni. <span class="bld">Sabbassā</span>ti gilānāgilānassa <a name="V2.0222"></a> sarīre ghaṃsitvā ubbaṭṭetuṃ vaṭṭati. <span class="bld">‘‘Puthupāṇika’’</span>nti hatthaparikammaṃ vuccati, tasmā sabbassa hatthena piṭṭhiparikammaṃ kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">‘‘Vatthavaṭṭī’’</span>ti idaṃ <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> vuttaukkāsikassa <a name="M2.0282"></a> pariyāyaṃ, tasmā nahāyantassa yassa kassaci nahānasāṭakavaṭṭiyāpi ghaṃsituṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2787"></a><span class="paranum">2787</span>. <span class="bld">Pheṇakaṃ</span> nāma samuddapheṇaṃ. <span class="bld">Kathala</span>nti kapālakhaṇḍaṃ. Pādaghaṃsane <span class="bld">vuttā</span> anuññātā. <span class="bld">Katakaṃ</span> nāma padumakaṇṇikākāraṃ pādaghaṃsanatthaṃ kaṇṭake uṭṭhāpetvā kataṃ, etaṃ neva paṭiggahetuṃ, na paribhuñjituṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2788"></a><span class="paranum">2788</span>. <span class="bld">Yaṃ kiñcipi alaṅkāra</span>nti hatthūpagādialaṅkāresu yaṃ kiñci alaṅkāraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2789"></a><span class="paranum">2789</span>. <span class="bld">Osaṇṭheyyā</span>ti alaṅkāratthaṃ saṅkharonto nameyya. <span class="bld">Hatthaphaṇakenā</span>ti hattheneva phaṇakiccaṃ karontā aṅgulīhi osaṇṭhenti. <span class="bld">Phaṇakenā</span>ti dantamayādīsu yena kenaci. <span class="bld">Kocchenā</span>ti usiramayena vā muñjapabbajamayena vā kocchena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2790"></a><span class="paranum">2790</span>. <span class="bld">Sitthatelodatelehī</span>ti sitthatelañca udakatelañcāti viggaho, tehi. Tattha <span class="bld">sitthatelaṃ</span> nāma madhusitthakaniyyāsādi yaṃ kiñci cikkaṇaṃ. <span class="bld">Cikkaṇaṃ</span> nāma niyyāsaṃ. <span class="bld">Udakatelaṃ</span> nāma udakamissakaṃ telaṃ. Katthaci potthakesu ‘‘siṭṭhā’’ti pāṭho, soyevattho. <span class="bld">Anulomanipātattha</span>nti nalāṭābhimukhaṃ anulomena pātanatthaṃ. <span class="bld">Uddhalomenā</span>ti uddhaggaṃ hutvā ṭhitalomena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2791"></a><span class="paranum">2791</span>. <span class="bld">Hatthaṃ telena temetvā</span>ti karatalaṃ telena makkhetvā. <span class="bld">Siroruhā</span> kesā. <span class="bld">Uṇhābhitattassā</span>ti uṇhābhitattarajasirassa. Allahatthena siroruhe puñchituṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2792"></a><span class="paranum">2792</span>. <span class="bld">Ādāse</span> <a name="M2.0283"></a> <span class="bld">udapatte vā</span>ti ettha kaṃsapattādīnipi, yesu mukhanimittaṃ paññāyati, sabbāni ādāsasaṅkhameva gacchanti, kañjiyādīnipi ca udapattasaṅkhameva, tasmā yattha katthaci olokentassa dukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2793"></a><span class="paranum">2793</span>. Yena <a name="V2.0223"></a> hetunā mukhaṃ olokentassa anāpatti, taṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sañchavi’’</span>ntiādi. Ābādhapaccayā ‘‘me mukhe vaṇo sañchavi nu kho, udāhu na sañchavī’’ti mukhaṃ daṭṭhuñca ‘‘ahaṃ jiṇṇo nu kho, udāhu no’’ti attano āyusaṅkhārajānanatthañca mukhaṃ daṭṭhuṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2794"></a><span class="paranum">2794</span>. <span class="bld">Naccaṃ vā</span>ti yaṃ kiñci naccaṃ antamaso moranaccampi. <span class="bld">Gīta</span>nti yaṃ kiñci naṭagītaṃ vā sādhugītaṃ vā antamaso dantagītampi, yaṃ ‘‘gāyissāmā’’ti pubbabhāge okūjantā karonti, etampi na vaṭṭati. <span class="bld">Vādita</span>nti yaṃ kiñci vāditaṃ. <span class="bld">Daṭṭhuṃ vā pana sotuṃ vā</span>ti naccaṃ daṭṭhuṃ vā gītaṃ vāditaṃ sotuṃ vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2795"></a><span class="paranum">2795</span>. Sayaṃ naccantassa vā naccāpentassa vā gāyantassa vā gāyāpentassa vā vādentassa vā vādāpentassa vā dukkaṭameva <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (cūḷava. aṭṭha. 248) vuttanti tadekadesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘daṭṭhumantamaso’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2796"></a><span class="paranum">2796</span>. <span class="bld">Suṇātī</span>ti gītaṃ vā vāditaṃ vā. <span class="bld">Passatī</span>ti naccaṃ passati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2797"></a><span class="paranum">2797</span>. <span class="bld">Passissāmī</span>ti ettha ‘‘suṇissāmī’’ti seso. ‘‘Naccaṃ passissāmi, gītaṃ, vāditaṃ vā suṇissāmī’’ti vihārato vihāraṃ gacchato vāpi dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2798"></a><span class="paranum">2798</span>. <span class="bld">Uṭṭhahitvāna gacchato</span>ti ‘‘naccaṃ passissāmī’’ti, ‘‘gītaṃ, vāditaṃ vā suṇissāmī’’ti nisinnaṭṭhānato uṭṭhahitvā antovihārepi <a name="M2.0284"></a> taṃ taṃ disaṃ gacchato āpatti hotīti yojanā. Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ pasāretvā passatopi ca āpattīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2799"></a><span class="paranum">2799</span>. <span class="bld">Dīghā</span>ti dvaṅgulato dīghā. <span class="bld">Na dhāreyyā</span>ti na dhāretabbā. <span class="bld">Dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vā</span>ti ettha dve aṅgulāni parimāṇaṃ etassāti <span class="bld">dvaṅgulo,</span> keso. Dve māsā ukkaṭṭhaparicchedo assāti <span class="bld">dumāso</span>. Kesaṃ dhārento dvaṅgulaṃ vā dhāreyya dumāsaṃ vā. <span class="bld">Tato uddhaṃ na vaṭṭatī</span>ti tato dvaṅgulato vā dumāsato vā kesato uddhaṃ kesaṃ dhāretuṃ na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Atha <a name="V2.0224"></a> vā dve aṅgulāni samāhaṭāni <span class="bld">dvaṅgulaṃ,</span> dve māsā samāhaṭā <span class="bld">dumāsaṃ,</span> ubhayattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Kese dhārento dvaṅgulamattaṃ vā dhāreyya dumāsamattaṃ vā, <span class="bld">tato</span> kālaparimāṇato uddhaṃ kese dhāretuṃ na vaṭṭatīti attho. Sace kese antodvemāse dvaṅgule pāpuṇanti, antodvemāseyeva chinditabbā. Dvaṅgule hi atikkametuṃ na vaṭṭati. Sacepi na dīghā, dvemāsato ekadivasampi atikkametuṃ na labhatiyeva. Evamayaṃ ubhayenapi ukkaṭṭhaparicchedeneva vutto, tato oraṃ pana navaṭṭanabhāvo nāma natthi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2800"></a><span class="paranum">2800</span>. Dīghe nakhe, dīghāni nāsikalomāni ca na dhārayeti yojanā, na dhāreyya, chindeyyāti attho. <span class="bld">Vīsatimaṭṭha</span>nti vīsatiyā nakhānaṃ maṭṭhaṃ likhitamaṭṭhabhāvaṃ kātuṃ bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā. Satthakena tacchetvā cuṇṇakena pamajjitvā phalikamaṇīnaṃ viya ujjalakaraṇaṃ <span class="bld">likhitamaṭṭhaṃ</span> nāma. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, malamattaṃ apakaḍḍhitu’’nti (cūḷava. 274) anuññātattā muggaphalatacādīhi nakhamalaṃ apanetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2801"></a><span class="paranum">2801</span>. <span class="bld">Kappāpeyya</span> <a name="M2.0285"></a> <span class="bld">visuṃ massu</span>nti yo kesacchinno visuṃ massuṃ kappāpeyya. <span class="bld">Dāṭhikaṃ ṭhapeyyā</span>ti kese chindāpetvā massuṃ akappāpetvā visuṃ ṭhapeyya. <span class="bld">Sambādhe</span>ti upakacchakamuttakaraṇasaṅkhāte sambādhaṭṭhāne. <span class="bld">Lomaṃ saṃharāpeyyavā</span>ti satthena vā saṇḍāsena vā aññena yena kenaci parena chindāpeyya, sayaṃ vā chindeyya. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ābādhapaccayā sambādhe lomaṃ saṃharāpetu’’nti (cūḷava. 275) anuññātattā yathāvuttasambādhe gaṇḍapiḷakavaṇādike ābādhe sati lomaṃ saṃharāpetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2802"></a><span class="paranum">2802</span>. Agilānassa chindato dukkaṭaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Aññena</span> vā puggalena tathā kattariyā chindāpentassa dukkaṭaṃ vuttanti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2803"></a><span class="paranum">2803</span>. <span class="bld">Sesaṅgachedane</span>ti aṅguliyādiavasesasarīrāvayavānaṃ chedane. <span class="bld">Attavadhe</span>ti attupakkamena vā āṇattiyā upakkamena vā attano jīvitanāse.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2804"></a><span class="paranum">2804</span>. <span class="bld">Aṅga</span>nti aṅgajātato avasesaṃ sarīrāvayavaṃ. Ahikīṭādidaṭṭhassa tappaṭikāravasena <a name="V2.0225"></a> <span class="bld">aṅgaṃ chindato</span> na doso. Tādisābādhapaccayā tappaṭikāravasena <span class="bld">aṅgaṃ chindato</span> na doso. Lohitaṃ mocentassāpi na dosoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2805"></a><span class="paranum">2805</span>. <span class="bld">Aparissāvano</span> bhikkhu sace maggaṃ gacchati, dukkaṭaṃ. <span class="bld">Magge</span> addhāne <span class="bld">taṃ</span> parissāvanaṃ yācamānassa yo na dadāti, tassa <span class="bld">adadato</span> adentassāpi tatheva dukkaṭamevāti yojanā. Yo pana attano hatthe parissāvane vijjamānepi yācati, tassa na akāmā dātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2806"></a><span class="paranum">2806</span>. <span class="bld">‘‘Naggo’’</span>ti <a name="M2.0286"></a> padaṃ ‘‘na bhuñje’’tiādi kiriyāpadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Na bhuñje</span>ti bhattādiṃ bhuñjitabbaṃ na bhuñjeyya. <span class="bld">Na pive</span>ti yāguādiṃ pātabbaṃ na piveyya. <span class="bld">Na ca khāde</span>ti mūlakhādanīyādikaṃ khādanīyaṃ na khādeyya. <span class="bld">Na sāyaye</span>ti phāṇitādikaṃ sāyitabbañca na sāyeyya na liheyya. <span class="bld">Na dade</span>ti aññassa bhattādiṃ kiñci na dadeyya. <span class="bld">Na gaṇheyyā</span>ti tathā sayaṃ naggo hutvā na paṭiggaṇheyya. <span class="bld">Añjasaṃ</span> maggaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2807"></a><span class="paranum">2807</span>. <span class="bld">Parikammaṃ na kātabba</span>nti piṭṭhiparikammādiparikammaṃ na kātabbaṃ. <span class="bld">Kāraye</span>ti sayaṃ naggo hutvā aññena piṭṭhiparikammādiparikammaṃ na kārāpeyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2808"></a><span class="paranum">2808</span>. Piṭṭhikammādike <span class="bld">parikamme</span> jantāgharādikā tisso paṭicchādī <span class="bld">vuttā</span> ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tisso paṭicchādiyo jantāgharapaṭicchādiṃ udakapaṭicchādiṃ vatthapaṭicchādi’’nti (cūḷava. 261) anuññātāti yojanā. Paṭicchādeti hirikopinanti <span class="bld">paṭicchādi,</span> jantāgharameva paṭicchādi <span class="bld">jantāgharapaṭicchādi</span>. Udakameva paṭicchādi <span class="bld">udakapaṭicchādi</span>. Vatthameva paṭicchādi <span class="bld">vatthapaṭicchādi. ‘‘Sabbattha pana vaṭṭatī’’</span>ti iminā itarapaṭicchādidvayaṃ parikammeyeva vaṭṭatīti dīpeti. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti bhojanādisabbakiccesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2809"></a><span class="paranum">2809</span>. <span class="bld">Yattha katthaci peḷāya</span>nti tambalohavaṭṭalohakaṃsalohakāḷalohasuvaṇṇarajatādīhi katāya vā dārumayāya vā yāya kāyaci peḷāya āsittakūpadhāne. <span class="bld">Bhuñjituṃ na ca vaṭṭatī</span>ti bhājanaṃ ṭhapetvā bhuñjituṃ na vaṭṭati. Yathāha – ‘‘āsittakūpadhānaṃ nāma tambalohena vā rajatena vā katāya peḷāya etaṃ adhivacanaṃ, ‘na bhikkhave āsittakūpadhāne bhuñjitabba’nti sāmaññena paṭikkhittattā <a name="V2.0226"></a> pana <a name="M2.0287"></a> dārumayāpi na vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 264). ‘‘Anujānāmi bhikkhave maḷorika’’nti (cūḷava. 264) anuññātattā maḷorikāya ṭhapetvā bhuñjituṃ vaṭṭati. <span class="bld">‘‘Maḷorikā’’</span>ti ca daṇḍādhārako vuccati, yaṃ tayo, cattāro, bahū vā daṇḍake upari ca heṭṭhā ca vitthataṃ majjhe saṅkucitaṃ katvā bandhitvā ādhārakaṃ karonti. Yaṭṭhiādhārakapaṇṇādhārakapacchikapiṭṭhaghaṭakakavāṭakādibhājanamukhaudukkhalādīnipi ettheva saṅgahaṃ gacchanti. <span class="bld">Yaṭṭhiādhārako</span>ti yaṭṭhiṃyeva ujukaṃ ṭhapetvā bandhīkataādhārako.</p>
- <p class="bodytext">Ekabhājane visuṃ visuṃ bhojanassāpi sambhavato ‘‘bhuñjato ekabhājane’’ti ettakeyeva vutte tassāpi pasaṅgo siyāti tannivattanatthamāha <span class="bld">‘‘ekato’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Bhuñjato’’</span>ti idaṃ upalakkhaṇaṃ. Ekato ekabhājane yāguādipānampi na vaṭṭati. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, ekathālake pātabba’’nti (cūḷava. 264). Atha vā <span class="bld">bhuñjato</span>ti ajjhohārasāmaññena pānampi saṅgahitanti veditabbaṃ. Ayamettha vinicchayo – sace eko bhikkhu bhājanato phalaṃ vā pūvaṃ vā gahetvā gacchati, tasmiṃ apagate itarassa sesakaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati. Itarassāpi tasmiṃ khaṇe puna gahetuṃ vaṭṭatīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2810"></a><span class="paranum">2810</span>. Ye dve vā tayo vā bhikkhū ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā ekattharaṇapāvuraṇā vā nipajjanti, tesañca, ye ekamañcepi ekato nipajjanti, tesañca āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2811"></a><span class="paranum">2811</span>. <span class="bld">Saṅghāṭipallatthikamupāgato</span>ti ettha <span class="bld">saṅghāṭī</span>ti saṅghāṭināmena adhiṭṭhitacīvaramāha. Saṅghāṭipallatthikaṃ upagatena yutto hutvāti attho. <span class="bld">Na nisīdeyyā</span>ti vihāre <a name="M2.0288"></a> vā antaraghare vā yattha katthaci na nisīdeyya. ‘‘Saṅghāṭīti nāmena adhiṭṭhitacīvaravohārappattamadhiṭṭhitacīvaraṃ ‘saṅghāṭī’ti vutta’’nti <span class="bld">nissandehe, khuddasikkhāvaṇṇanāyampi</span> ‘‘saṅghāṭiyā na pallattheti adhiṭṭhitacīvarena vihāre vā antaraghare vā pallatthiko na kātabbo’’ti vuttaṃ. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> pana ‘‘antogāme vāsatthāya upagatena adhiṭṭhitaṃ saṅghāṭiṃ vinā sesacīvarehi pallatthikāya nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kiñci</span> <a name="V2.0227"></a> <span class="bld">kīḷaṃ na kīḷeyyā</span>ti jutakīḷādikaṃ yaṃ kiñci kāyikavācasikakīḷikaṃ na kīḷeyya. <span class="bld">Na ca gāhaye</span>ti na ca gāhāpeyya, na harāpeyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2812"></a><span class="paranum">2812</span>. <span class="bld">Dāṭhikāyapī</span>ti massumhi. <span class="bld">Uggata</span>nti ettha ‘‘bībhaccha’’nti seso. <span class="bld">Añña</span>nti apalitaṃ. <span class="bld">Tādisa</span>nti bībhacchaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2813"></a><span class="paranum">2813</span>. <span class="bld">‘‘Agilāno’’</span>ti iminā gilānassa anāpattibhāvaṃ dīpeti. <span class="bld">‘‘Dhāreyyā’’</span>ti iminā suddhakattuniddesena agilānassapi paraṃ dhārāpane, parassa dhāraṇasādiyane ca anāpattīti viññāyatīti. Attano guttatthaṃ, cīvarādīnaṃ guttatthañca vaṭṭatīti yojanā. Tatrāyaṃ vinicchayo (cūḷava. aṭṭha. 270) – yassa kāyadāho vā pittakopo vā hoti, cakkhu vā dubbalaṃ, añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati, tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati. Vāḷamigacorabhayesu attaguttatthaṃ, vasse pana cīvaraguttatthampi vaṭṭati. Ekapaṇṇacchattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati. ‘‘Ekapaṇṇacchattaṃ nāma tālapatta’’nti <span class="bld">gaṇṭhipadesu</span> vuttanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2814"></a><span class="paranum">2814</span>. Hatthisoṇḍākāro abhedopacārena <span class="bld">‘‘hatthisoṇḍa’’</span>nti vutto. Evamuparipi. Cīvarassa nāmadheyyaṃ <span class="bld">‘‘vasana’’</span>nti <a name="M2.0289"></a> idaṃ. <span class="bld">‘‘Nivāsentassa dukkaṭa’’</span>nti padadvayañca ‘‘hatthisoṇḍa’’ntiādīhi sabbapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Velliya</span>nti ettha gāthābandhavasena saṃ-saddalopo, saṃvelliyanti attho.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <span class="bld">hatthisoṇḍaṃ</span> (cūḷava. aṭṭha. 280) nāma nābhimūlato hatthisoṇḍasaṇṭhānaṃ olambakaṃ katvā nivatthaṃ coḷikitthīnaṃ nivāsanaṃ viya. <span class="bld">Catukkaṇṇaṃ</span> nāma uparito dve, heṭṭhato dveti evaṃ cattāro kaṇṇe dassetvā nivatthaṃ. <span class="bld">Macchavāḷakaṃ</span> nāma ekato dasantaṃ ekato pāsantaṃ olambetvā nivatthaṃ. <span class="bld">Saṃvelliya</span>nti mallakammakārādayo viya kacchaṃ bandhitvā nivāsanaṃ. <span class="bld">Tālavaṇṭakaṃ</span> nāma tālavaṇṭākārena sāṭakaṃ olambetvā nivāsanaṃ. <span class="bld">Ca</span>-saddena satavalikaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Satavalikaṃ</span> nāma dīghasāṭakaṃ anekakkhattuṃ obhañjitvā ovaṭṭikaṃ karontena nivatthaṃ, vāmadakkhiṇapassesu vā nirantaraṃ valiyo dassetvā nivatthaṃ. Sace pana jāṇuto paṭṭhāya ekā vā dve vā valiyo paññāyanti, vaṭṭati. Evaṃ nivāsetuṃ gilānassapi maggapaṭipannassapi na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Yampi <a name="V2.0228"></a> maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari laggenti, anto vā ekaṃ kāsāvaṃ tathā nivāsetvā bahi aparaṃ nivāsenti, sabbaṃ na vaṭṭati. Gilāno pana antokāsāvassa ovaṭṭikaṃ dassetvā aparaṃ upari nivāsetuṃ labhati. Agilānena dve nivāsentena saguṇaṃ katvā nivāsetabbāni. Iti yañca idha paṭikkhittaṃ, yañca sekhiyavaṇṇanāyaṃ, taṃ sabbaṃ vajjetvā nibbikāraṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbaṃ. Yaṃ kiñci vikāraṃ karonto dukkaṭā na muccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2815"></a><span class="paranum">2815</span>. <span class="bld">Gihipārupana</span>nti <a name="M2.0290"></a> ‘‘setapaṭapārutaṃ (cūḷava. aṭṭha. 280) paribbājakapārutaṃ ekasāṭakapārutaṃ soṇḍapārutaṃ antepurikapārutaṃ mahājeṭṭhakapārutaṃ kuṭipavesakapārutaṃ brāhmaṇapārutaṃ pāḷikārakapāruta’’nti evamādiparimaṇḍalalakkhaṇato aññathā pārutaṃ, sabbametaṃ gihipārutaṃ nāma. Tasmā yathā setapaṭā aḍḍhapālakanigaṇṭhā pārupanti, yathā ca ekacce paribbājakā uraṃ vivaritvā dvīsu aṃsakūṭesu pāvuraṇaṃ ṭhapenti, yathā ca ekasāṭakā manussā nivatthasāṭakassa ekenantena piṭṭhiṃ pārupitvā ubho kaṇṇe ubhosu aṃsakūṭesu ṭhapenti, yathā ca surāsoṇḍādayo sāṭakena gīvaṃ parikkhipantā ubho ante udare vā olambenti, piṭṭhiyaṃ vā khipanti, yathā ca antepurikāyo akkhitārakamattaṃ dassetvā oguṇṭhikaṃ pārupanti, yathā ca mahājeṭṭhā dīghasāṭakaṃ nivāsetvā tasseva ekenantena sakalasarīraṃ pārupanti, yathā ca kassakā khettakuṭiṃ pavisantā sāṭakaṃ paliveṭhetvā upakacchake pakkhipitvā tasseva ekenantena sarīraṃ pārupanti, yathā ca brāhmaṇā ubhinnaṃ upakacchakānaṃ antarena sāṭakaṃ pavesetvā aṃsakūṭesu pakkhipanti, yathā ca pāḷikārako bhikkhu ekaṃsapārupanena pārutaṃ vāmabāhaṃ vivaritvā cīvaraṃ aṃsakūṭaṃ āropeti, evaṃ apārupitvā sabbepi ete, aññe ca evarūpe pārupanadose vajjetvā nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ. Tathā apārupitvā ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃ kiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ. Parimaṇḍalato vimuttalakkhaṇanivāsanapārupanadose vajjetvā parimaṇḍalabhāvoyeva vuttalakkhaṇo adhippetoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2816"></a><span class="paranum">2816</span>. <span class="bld">Lokāyataṃ na vāceyyā</span>ti ‘‘sabbaṃ ucchiṭṭhaṃ, sabbaṃ anucchiṭṭhaṃ, seto kāko, kāḷo bako iminā ca iminā ca kāraṇenā’’ti evamādiniratthakakāraṇapaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ <a name="M2.0291"></a> aññesaṃ na vāceyya. <span class="bld">Na ca taṃ pariyāpuṇe</span>ti taṃ lokāyataṃ na ca pariyāpuṇeyya na <a name="V2.0229"></a> uggaṇheyya. <span class="bld">Tiracchānavijjā</span>ti hatthisippaassasippadhanusippādikā paropaghātakarā vijjā ca. Bhikkhunā na pariyāpuṇitabbā, na vācetabbāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2817"></a><span class="paranum">2817</span>. <span class="bld">Sabbācāmaribījanī</span>ti setādivaṇṇehi sabbehi camaravālehi katā bījanī. <span class="bld">Na cālimpeyya dāyaṃ vā</span>ti davaḍāhādiupaddavanivāraṇāya anuññātaṃ paṭaggidānakāraṇaṃ vinā araññaṃ agginā na ālimpeyya. Davaḍāhe pana āgacchante anupasampanne asati paṭaggiṃ dātuṃ, appaharitakaraṇena vā parikhākhaṇanena vā parittāṇaṃ kātuṃ, senāsanaṃ pattaṃ vā appattaṃ vā aggiṃ allasākhaṃ bhañjitvā nibbāpetuñca labhati. Udakena pana kappiyeneva labhati, netarena. Anupasampanne pana sati teneva kappiyavohārena kārāpetabbaṃ. <span class="bld">Mukhaṃ na ca lañje</span>ti manosilādinā mukhaṃ na limpeyya, tilakena aṅgaṃ na kareyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2818"></a><span class="paranum">2818</span>. <span class="bld">Ubhatokāja</span>nti ubhatokoṭiyā bhāravahanakoṭikājaṃ. <span class="bld">Antarakājaka</span>nti ubhayakoṭiyā ṭhitavāhakehi vahitabbaṃ majjhebhārayuttakājaṃ. <span class="bld">Sīsakkhandhakaṭibhārādayo</span> heṭṭhā vuttalakkhaṇāva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2819"></a><span class="paranum">2819</span>. Yo bhikkhu vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulādhikaṃ vā teneva aṅgulena caturaṅgulapacchimaṃ vā dantakaṭṭhaṃ khādati, evaṃ khādato tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2820"></a><span class="paranum">2820</span>. <span class="bld">Kicce satipī</span>ti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce pana sati. <span class="bld">Porisa</span>nti purisappamāṇaṃ, byāmamattanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Āpadāsū</span>ti vāḷamigādayo vā disvā maggamūḷho vā disā oloketukāmo hutvā davaḍāhaṃ vā udakoghaṃ vā āgacchantaṃ <a name="M2.0292"></a> disvā vā evarūpāsu āpadāsu. <span class="bld">Vaṭṭatevābhirūhitu</span>nti atiuccampi rukkhaṃ ārohituṃ vaṭṭati eva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2821"></a><span class="paranum">2821</span>. Sace <span class="bld">akallako</span> gilāno na siyā, <span class="bld">lasuṇaṃ</span> māgadhaṃ āmakaṃ bhaṇḍikalasuṇaṃ <span class="bld">na ca khādeyya</span> neva paribhuñjeyyāti yojanā. <span class="bld">Bhaṇḍikalasuṇaṃ</span> nāma catumiñjato paṭṭhāya bahumiñjaṃ. Palaṇḍukabhañjanakādilasuṇe magadhesu jātattepi na doso. Lasuṇavibhāgo heṭṭhā dassitoyeva. Gilānassa pana lasuṇaṃ khādituṃ vaṭṭati. Yathāha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ābādhapaccayā lasuṇaṃ khāditu’’nti (cūḷava. 289). <span class="bld">Ābādhapaccayā</span>ti yassa ābādhassa lasuṇaṃ <a name="V2.0230"></a> bhesajjaṃ hoti, tappaccayāti attho. <span class="bld">Buddhavacana</span>nti saṅgītittayāruḷhā piṭakattayapāḷi. <span class="bld">Aññathā</span>ti sakkaṭādikhalitavacanamayaṃ vācanāmaggaṃ na ropetabbaṃ, tathā na ṭhapetabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2822"></a><span class="paranum">2822</span>. <span class="bld">Khipite</span>ti yena kenaci khipite. ‘‘Jīvā’’ti na vattabbanti yojanā. Bhikkhunā khipite gihinā ‘‘jīvathā’’ti vuttena puna ‘‘ciraṃ jīvā’’ti vattuṃ vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">‘‘Cira’’</span>nti pade satipi vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2823"></a><span class="paranum">2823</span>. <span class="bld">Ākoṭentassā</span>ti kāyena vā kāyapaṭibaddhādīhi vā paharantassa. <span class="bld">Pupphasaṃkiṇṇe</span>ti pupphasanthate.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2824"></a><span class="paranum">2824</span>. Nhāpitā pubbakā etassāti <span class="bld">nhāpitapubbako,</span> nhāpitajātikoti attho. <span class="bld">Khurabhaṇḍa</span>nti nhāpitaparikkhāraṃ. <span class="bld">Na gaṇheyyā</span>ti na parihareyya. Sace yo nhāpitajātiko hoti, so khurabhaṇḍaṃ gahetvā na hareyyāti attho. Aññassa hatthato gahetvā kesacchedādi kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Uṇṇī</span>ti kesakambalaṃ vinā uṇṇamayā pāvuraṇajāti. ‘‘Gonakaṃ <a name="M2.0293"></a> kuttakaṃ cittaka’’miccādinā vuttabhedavantatāya āha <span class="bld">‘‘sabbā’’</span>ti. Uṇṇamayaṃ antokaritvā pārupituṃ vaṭṭatīti āha <span class="bld">‘‘bāhiralomikā’’</span>ti. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, bāhiralomī uṇṇīdhāretabbā’’ti (cūḷava. 249). <span class="bld">Sikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘uṇṇalomāni bahi katvā uṇṇapāvāraṃ pārupanti, tathā dhārentassa dukkaṭaṃ. Lomāni anto katvā pārupituṃ vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 249).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2825"></a><span class="paranum">2825</span>. <span class="bld">Aṅgarāgaṃ</span> nāma kuṅkumādi. <span class="bld">Karontassā</span>ti abbhañjantassa. Akāyabandhanassa gāmaṃ pavisatopi dukkaṭaṃ samudīritanti yojanā. Ettha ca asatiyā abandhitvā nikkhantena yattha sarati, tattha bandhitabbaṃ. ‘‘Āsanasālāya bandhissāmī’’ti gantuṃ vaṭṭati. Saritvā yāva na bandhati, na tāva piṇḍāya caritabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2826"></a><span class="paranum">2826</span>. Sabbaṃ āyudhaṃ vinā sabbaṃ <span class="bld">lohajaṃ</span> lohamayabhaṇḍañca pattaṃ, saṅkamanīyapādukaṃ, yathāvuttalakkhaṇaṃ pallaṅkaṃ, āsandiñca vinā sabbaṃ <span class="bld">dārujaṃ</span> dārumayabhaṇḍañca vuttalakkhaṇameva <span class="bld">katakaṃ</span><a name="V2.0231"></a>, <span class="bld">kumbhakārikaṃ</span> dhaniyasseva sabbamattikāmayaṃ kuṭiñca vinā sabbaṃ <span class="bld">mattikāmayaṃ</span> bhaṇḍañca kappiyanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Khuddakavatthukkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Senāsanakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2827"></a><span class="paranum">2827</span>. <span class="bld">Āsandiko</span>ti caturassapīṭhaṃ. <span class="bld">Atikkantapamāṇo</span>ti heṭṭhā aṭaniyā vaḍḍhakihatthato uccatarappamāṇapādako. Ekapassato dīgho pana uccapādako na vaṭṭati. Yathāha <a name="M2.0294"></a> – ‘‘uccakampi āsandikanti vacanato ekatobhāgena dīghapīṭhameva hi aṭṭhaṅgulādhikapādakaṃ na vaṭṭati, caturassaāsandiko pana pamāṇātikkantopi vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 297).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tathā</span>ti iminā ‘‘atikkantapamāṇo’’ti idaṃ paccāmasati. <span class="bld">Pañcaṅgapīṭha</span>nti cattāro pādā, apassenanti imehi pañcaṅgehi yuttapīṭhaṃ. <span class="bld">Sattaṅga</span>nti tīsu disāsu apassaye yojetvā kataṃ. Tañhi catūhi pādehi, tīhi apassehi ca yuttattā ‘‘sattaṅgapīṭha’’nti vuttaṃ. Esa nayo mañcepi. Yathāha – ‘‘sattaṅgo nāma tīsu disāsu apassayaṃ katvā katamañco, ayampi pamāṇātikkanto vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 297).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2828"></a><span class="paranum">2828</span>. <span class="bld">Tūlonaddhā</span>ti upari tūlaṃ pakkhipitvā baddhā. <span class="bld">Ghareyevā</span>ti gihīnaṃ geheyeva nisīdituṃ vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">‘‘Nisīditu’’</span>nti imināva sayanaṃ paṭikkhittaṃ. <span class="bld">Sīsapādūpadhāna</span>nti sīsūpadhānañceva pādūpadhānañca. <span class="bld">Ca</span>-saddo pi-saddatthe so ‘‘agilānassā’’ti ettha ānetvā sambandhitabbo, tena agilānassāpi tāva vaṭṭati, pageva gilānassāti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2829"></a><span class="paranum">2829</span>. Na kevalaṃ gilānassa sīsapādūpadhānameva vaṭṭati, atha kho idampīti dassetumāha <span class="bld">‘‘santharitvā’’</span>tiādi. <span class="bld">Upadhānāni santharitvā</span>ti bahū upadhānāni attharitvā. <span class="bld">Tattha cā</span>ti tasmiṃ upadhānasanthare. <span class="bld">Paccattharaṇakaṃ datvā</span>ti upari paccattharaṇakaṃ attharitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2830"></a><span class="paranum">2830</span>. <span class="bld">Tiriya</span>nti <a name="V2.0232"></a> vitthārato. <span class="bld">Muṭṭhiratana</span>nti pākatikamuṭṭhikaratanaṃ. Taṃ pana vaḍḍhakīnaṃ vidatthimattaṃ. <span class="bld">Mita</span>nti pākaṭitaṃ pamāṇayuttaṃ hotīti yojanā. Katthaci potthakesu <span class="bld">‘‘mata’’</span>nti <a name="M2.0295"></a> pāṭho dissati, so na gahetabbo. <span class="bld">Dīghato</span>ti bimbohanassa dīghato. <span class="bld">Diyaḍḍha</span>nti diyaḍḍhahatthaṃ vā dvihatthaṃ vā hotīti <span class="bld">kurundiyaṃ</span> vuttanti sambandho. Idameva hi ‘‘sīsappamāṇabimbohana’’nti adhippetaṃ. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Sīsappamāṇaṃ nāma yassa vitthārato tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānaṃ antaraṃ miniyamānaṃ vidatthi ceva caturaṅgulañca hoti, majjhaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti. Dīghato pana diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vāti <span class="bld">kurundiyaṃ</span> vuttaṃ. Ayaṃ sīsappamāṇassa ukkaṭṭhaparicchedo, ito uddhaṃ na vaṭṭati, heṭṭhā pana vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 297).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2831"></a><span class="paranum">2831</span>. <span class="bld">Coḷa</span>nti pilotikā. <span class="bld">Paṇṇa</span>nti rukkhalatānaṃ paṇṇaṃ. <span class="bld">Uṇṇā</span>ti eḷakādīnaṃ lomaṃ. <span class="bld">Tiṇa</span>nti dabbatiṇādi yaṃ kiñci tiṇaṃ. <span class="bld">Vāka</span>nti kadaliakkamakacivākādikaṃ. Etehi pañcahi pūritā bhisiyo <span class="bld">tūlānaṃ gaṇanāvasā</span> hetugabbhānaṃ etesaṃ pañcannaṃ gabbhānaṃ gaṇanāvasena pañca bhāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2832"></a><span class="paranum">2832</span>. Bimbohanagabbhaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘bhisī’’</span>tiādi. <span class="bld">Pañcevā</span>ti yathāvuttacoḷādipañceva. <span class="bld">Tathā tūlāni tīṇipī</span>ti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tīṇi tūlāni rukkhatūlaṃ latātūlaṃ poṭakitūla’’nti (cūḷava. 297) anuññātāni tīṇipi tūlāni. Ettha ca <span class="bld">rukkhatūlaṃ</span> nāma simbalirukkhādīnaṃ yesaṃ kesañci rukkhānaṃ tūlaṃ. <span class="bld">Latātūlaṃ</span> nāma khīravalliādīnaṃ yāsaṃ kāsañci vallīnaṃ tūlaṃ. <span class="bld">Poṭakitūlaṃ</span> nāma poṭakitiṇādīnaṃ yesaṃ kesañci tiṇajātikānaṃ antamaso ucchunaḷādīnampi tūlaṃ. <span class="bld">Lomāni migapakkhīna</span>nti sīhādicatuppadānaṃ, morādipakkhīnaṃ lomāni. <span class="bld">Ime</span>ti bhisigabbhādayo ime dasa bimbohanassa gabbhāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2833"></a><span class="paranum">2833</span>. Evaṃ <a name="M2.0296"></a> kappiyaṃ bhisibimbohanagabbhaṃ dassetvā idāni akappiyaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘manussaloma’’</span>ntiādi. Lomesu manussalomañca pupphesu bakulapiyaṅgupupphādikaṃ sabbaṃ pupphañca paṇṇesu <a name="V2.0233"></a> ca <span class="bld">suddhaṃ</span> kevalaṃ tamālapattañca na vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">‘‘Suddha’’</span>nti iminā tamālapattaṃ sesagabbhehi missaṃ vaṭṭatīti byatirekato dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2834"></a><span class="paranum">2834</span>. <span class="bld">Masūrake</span>ti cammachavibhisibimbohane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2835"></a><span class="paranum">2835</span>. ‘‘Suddha’’nti iminā byatirekato dassitamevatthaṃ sarūpato vibhāvetumāha <span class="bld">‘‘missa’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2836"></a><span class="paranum">2836</span>. <span class="bld">Tiracchānagatassa vā</span>ti antamaso gaṇḍuppādassāpi. <span class="bld">Kārentassā</span>ti cittakammakaṭṭhakammādivasena kārāpentassa vā karontassa vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2837"></a><span class="paranum">2837</span>. <span class="bld">Jātaka</span>nti apaṇṇakajātakādijātakañca. <span class="bld">Vatthu</span>nti vimānavatthuādikaṃ pasādajanakaṃ vā petavatthuādikaṃ saṃvegajanakaṃ vā vatthuṃ. <span class="bld">Vā</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathāgataṃ</span> idha dassitapakaraṇaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Parehi vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddo avadhāraṇe, tena parehi kārāpetumeva vaṭṭati, na sayaṃ kātunti dīpeti. <span class="bld">Sayaṃ kātumpī</span>ti ettha <span class="bld">api</span>-saddo pageva kārāpetunti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2838"></a><span class="paranum">2838</span>. <span class="bld">Yo pana</span> bhikkhu dvīhi vassehi vā ekena vā vassena yassa bhikkhuno vuḍḍhataro vā hoti daharataro vā, so tena bhikkhunā samānāsaniko nāma hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2839"></a><span class="paranum">2839</span>. <span class="bld">‘‘Sattavassena pañcavasso’’</span>ti idaṃ dvīhi vassehi vuḍḍhanavakānaṃ samānāsanikatte udāharaṇaṃ. <span class="bld">‘‘Cha</span> <a name="M2.0297"></a> <span class="bld">vassena pañcavasso’’</span>ti idaṃ ekavassena vuḍḍhanavakānaṃ samānāsanikatte udāharaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2840"></a><span class="paranum">2840</span>. Yaṃ tiṇṇaṃ nisīdituṃ pahoti, taṃ heṭṭhā dīghāsanaṃ nāmāti yojanā. ‘‘Samānāsanikā mañce nisīditvā mañcaṃ bhindiṃsu, pīṭhe nisīditvā pīṭhaṃ bhindiṃsū’’ti (cūḷava. 320) āropite vatthumhi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, duvaggassa mañcaṃ duvaggassa pīṭha’’nti (cūḷava. 320) anuññātattā <span class="bld">‘‘dve’’</span>ti samānāsanike dve sandhāya vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2841"></a><span class="paranum">2841</span>. Ubhatobyañjanaṃ<a name="V2.0234"></a>, itthiṃ, paṇḍakaṃ ṭhapetvā <span class="bld">sabbehipi</span> gahaṭṭhehi, pabbajitehi vā purisehi saha dīghāsane nisīdituṃ anuññātanti yojanā. Potthakesu pana katthaci ‘‘sabbesa’’nti sāmivacananto pāṭho dissati, tato <span class="bld">‘‘sabbehipī’’</span>ti karaṇavacanantova pāṭho yuttataro. Karaṇavacanappasaṅge vā sāmivacananiddesoti veditabbaṃ. Yathāha ‘‘yaṃ tiṇṇaṃ pahoti, taṃ saṃhārimaṃ vā hotu asaṃhārimaṃ vā, tathārūpe api phalakakhaṇḍe anupasampannenāpi saddhiṃ nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 320).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2842"></a><span class="paranum">2842</span>. <span class="bld">Purimiko</span>ti ñattidutiyāya kammavācāya sammatena ‘‘na chandāgatiṃ gaccheyya…pe… gahitāgahitañca jāneyyā’’ti (cūḷava. 317) vuttehi pañcahi aṅgehi samannāgatena bhikkhunā purimavassūpanāyikadivase ‘‘anujānāmi, bhikkhave, paṭhamaṃ bhikkhū gaṇetuṃ, paṭhamaṃ bhikkhū gaṇetvā seyyā gaṇetuṃ, seyyā gaṇetvā seyyaggena gāhetu’’ntiādinā (cūḷava. 318) nayena anuññātaniyāmeneva senāsanaggāhāpanaṃ purimiko nāma senāsanaggāho. Evameva pacchimikāya <a name="M2.0298"></a> vassūpanāyikadivase senāsanaggāhāpanaṃ <span class="bld">pacchimiko</span> nāma. Evameva mahāpavāraṇādivasassa anantaradivase ‘‘bhante, antarāmuttakaṃ senāsanaṃ gaṇhathā’’ti vatvā vuḍḍhapaṭipāṭiyā senāsanaggāhāpanaṃ <span class="bld">antarāmuttako</span> nāma. <span class="bld">Pakāsito</span> ‘‘aparajjugatāya āsāḷhiyāpurimiko gāhāpetabbo, māsagatāya āsāḷhiyā pacchimiko gāhetabbo, aparajjugatāya pavāraṇāya āyatiṃ vassāvāsatthāya antarāmuttako gāhetabbo’’ti (cūḷava. 318) vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2843"></a><span class="paranum">2843</span>. Vuttamevatthaṃ niyametvā dassetumāha <span class="bld">‘‘pubbāruṇā’’</span>tiādi. Idha <span class="bld">pāṭipadā</span> nāma dve vassūpanāyikadivasā ceva mahāpavāraṇāya anantaradivaso ca. Imesaṃ tiṇṇaṃ pāṭipadadivasānaṃ aruṇo <span class="bld">pubbāruṇo</span> nāma. Te divase atikkamma dutiyatithipaṭibaddho aruṇo <span class="bld">punāruṇo</span> nāma. <span class="bld">Ida</span>nti ubhayāruṇānantaraṃ. <span class="bld">Senāsanagāhakassā</span>ti ettha sakatthe ka-paccayo, senāsanaggāhassāti attho. Yathāha – ‘‘idañhi senāsanaggāhassa khetta’’nti. <span class="bld">Vassūpagate</span> vassūpagame kātabbe sati, sādhetabbapayojane bhummaṃ. <span class="bld">Vassūpagate</span>ti vā nimittatthe bhummaṃ. Purimikāya, hi pacchimikāya ca vassūpagamanassa taṃ tadahu senāsanaggāho nimittaṃ, antarāmuttako pana āgamino vassūpagamanassāti evaṃ tividhopi senāsanaggāho vassūpagamanassa nimittaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2844"></a><span class="paranum">2844</span>. Pāṭipadadivasassa <a name="V2.0235"></a> aruṇe uggateyeva senāsane pana gāhite añño bhikkhu āgantvā sace senāsanapaññāpakaṃ senāsanaṃ <span class="bld">yācati,</span> so bhikkhu senāsanapaññāpakena <a name="M2.0299"></a> ‘‘senāsanaṃ gāhita’’nti vattabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2845"></a><span class="paranum">2845</span>. Vassāvāsassa idaṃ <span class="bld">vassāvāsikaṃ,</span> vassaṃvutthānaṃ dātabbacīvaraṃ, gāthābandhavasena ‘‘vassavāsika’’nti rassattaṃ. Saṅghikaṃ apaloketvā gahitaṃ <span class="bld">vassāvāsikaṃ</span> cīvaraṃ sace <span class="bld">tatrajaṃ</span> tatruppādaṃ hoti, antovasse vibbhantopi labhateti yojanā. <span class="bld">‘‘Tatrajaṃ sace’’</span>ti iminā cassa dāyakānaṃ vassāvāsikapaccayavasena gāhitaṃ pana na labhatīti dīpeti. Yathāha – ‘‘paccayavasena gāhitaṃ pana na labhatīti vadantī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 318).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2846-8"></a><span class="paranum">2846-8</span>. Sace vutthavasso yo bhikkhu āvāsikahatthato kiñci ticīvarādikaṃ <span class="bld">kappiyabhaṇḍaṃ</span> attano gahetvā ‘‘asukasmiṃ kule mayhaṃ gahitaṃ vassāvāsikacīvaraṃ gaṇha’’ iti evaṃ vatvā <span class="bld">tassa</span> āvāsikassa datvā disaṃ <span class="bld">gacchati</span> pakkamati, so tattha gataṭṭhāne sace <span class="bld">uppabbajati</span> gihī hoti, <span class="bld">tassa</span> disaṃgatassa sampattaṃ <span class="bld">taṃ</span> vassāvāsikaṃ tena tathā dinnampi āvāsiko bhikkhu <span class="bld">gahetuṃ na labhati,</span> tassa pāpitaṃ vassāvāsikacīvaraṃ <span class="bld">saṅghikaṃyeva</span> siyāti yojanā. Yathāha – ‘‘idha, bhikkhave, vassaṃvuttho bhikkhu vibbhamati, saṅghasseveta’’nti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2849"></a><span class="paranum">2849</span>. Tasmiṃ kule dāyake <span class="bld">manusse</span> sammukhā ce paṭicchāpeti, tassa disaṃgamissa sampattaṃ vassāvāsikacīvaraṃ āvāsiko labhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2850"></a><span class="paranum">2850</span>. Tattha <span class="bld">ārāmo</span> nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā. <span class="bld">Vihāro</span> nāma yaṃ kiñci pāsādādisenāsanaṃ. <span class="bld">Vatthūni duvidhassapī</span>ti ārāmavatthu, vihāravatthūti duvidhassa vatthūni <a name="M2.0300"></a> ca. <span class="bld">Ārāmavatthu</span> nāma tesaṃyeva ārāmānaṃ atthāya paricchinditvā ṭhapitokāso, tesu vā ārāmesu vinaṭṭhesu tesaṃ porāṇakabhūmibhāgo. <span class="bld">Vihāravatthu</span> nāma tassa patiṭṭhānokāso. <span class="bld">Bhisi</span> nāma uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ aññatarā. <span class="bld">Bimbohanaṃ</span> nāma vuttappakārānaṃ bimbohanānaṃ aññataraṃ. <span class="bld">Mañcaṃ</span> nāma masārako bundikābaddho, kuḷīrapādako, āhaccapādakoti imesaṃ pubbe vuttānaṃ catunnaṃ mañcānaṃ aññataraṃ. <span class="bld">Pīṭhaṃ</span> nāma masārakādīnaṃyeva catunnaṃ pīṭhānaṃ aññataraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2851"></a><span class="paranum">2851</span>. <span class="bld">Lohakumbhī</span> <a name="V2.0236"></a> nāma kāḷalohena vā tambalohena vā yena kenaci lohena katā kumbhī. <span class="bld">Kaṭāho</span> pākaṭova. <span class="bld">‘‘Bhāṇaka’’</span>nti alañjaro vuccati. <span class="bld">Alañjaro</span>ti ca bahuudakagaṇhanikā mahācāṭi, jalaṃ gaṇhituṃ alanti alañjaro. ‘‘Vaṭṭacāṭi viya hutvā thokaṃ dīghamukho majjhe paricchedaṃ dassetvā kato’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. <span class="bld">Vārako</span>ti ghaṭo. Ku vuccati pathavī, tassā dālanato vidāraṇato <span class="bld">‘‘kudālo’’</span>ti ayomayaupakaraṇaviseso vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2852"></a><span class="paranum">2852</span>. <span class="bld">Valliveḷu</span>ādīsu <span class="bld">veḷū</span>ti mahāveṇu. <span class="bld">Tiṇa</span>nti gehacchādanaṃ tiṇaṃ. <span class="bld">Paṇṇaṃ</span> tālapaṇṇādikaṃ. <span class="bld">Muñja</span>nti muñjatiṇaṃ. <span class="bld">Pabbaja</span>nti pabbajatiṇaṃ, <span class="bld">mattikā</span> pakatimattikā vā gerukādipañcavaṇṇā vā mattikā. <span class="bld">Āha ca</span> aṭṭhakathācariyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2853"></a><span class="paranum">2853</span>. <span class="bld">Dve</span>ti paṭhamadutiyagarubhaṇḍāni. <span class="bld">Dvīhi saṅgahitāni</span> ‘‘āromo, ārāmavatthu, idaṃ paṭhamaṃ. Vihāro, vihāravatthu, idaṃ dutiya’’nti (cūḷava. 321-322) vuttattā. <span class="bld">Catusaṅgaha</span>nti catūhi bhisiādīhi <a name="M2.0301"></a> saṅgaho yassāti viggaho. <span class="bld">Navakoṭṭhāsa</span>nti lohakumbhiādayo nava koṭṭhāsā assāti viggaho. <span class="bld">Aṭṭhadhā</span> valliādīhi aṭṭhahi pakārehi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2854"></a><span class="paranum">2854</span>. <span class="bld">Itī</span>ti nidassanatthe. Evaṃ vuttanayena <span class="bld">pañcahi rāsīhi</span> niddiṭṭhānaṃ garubhaṇḍagaṇanānaṃ piṇḍavasena pañcavīsatividhaṃ garubhaṇḍaṃ pañcanimmalalocano nātho pakāsayīti yojanā. Pañca nimmalāni locanāni yassāti viggaho, maṃsadibbadhammabuddhasamantacakkhuvasena pañcavidhavippasannalocanoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2855"></a><span class="paranum">2855</span>. <span class="bld">Vissajjento</span>ti issaravatāya parassa vissajjento. <span class="bld">Vibhājento</span>ti vassaggena pāpetvā vibhājento. Idañhi sabbampi garubhaṇḍaṃ <span class="bld">senāsanakkhandhake</span> (cūḷava. 321) ‘‘avissajjiyaṃ. <span class="bld">Kiṭāgirivatthumhi</span> (cūḷava. 322) avebhaṅgiya’’nti ca vuttaṃ. Ubhayattha āgatavohārabhedadassanamukhena tattha vippaṭipajjantassa āpattiṃ dassento āha <span class="bld">‘‘bhikkhu thullaccayaṃ phuse’’</span>ti. <span class="bld">Parivāre</span> pana –</p>
- <p class="gatha1">Avissajjiyaṃ <a name="V2.0237"></a> avebhaṅgiyaṃ, pañca vuttā mahesinā;</p>
- <p class="gatha2">Vissajjentassa paribhuñjantassa anāpatti;</p>
- <p class="gathalast">Pañhā mesā kusalehi cintitāti. (pari. 479) –</p>
- <p class="unindented">Āgataṃ. Tasmā mūlacchejjavasena avissajjiyaṃ, avebhaṅgiyañca, parivattanavasena pana vissajjentassa, paribhuñjantassa ca anāpattīti evamettha adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2856"></a><span class="paranum">2856</span>. <span class="bld">Bhikkhunā</span> puggalena vā saṅghena vā gaṇena vā garubhaṇḍaṃ tu vissajjitaṃ avissaṭṭhameva hoti, vibhattañca avibhājitameva hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2857"></a><span class="paranum">2857</span>. <span class="bld">Ettha</span> <a name="M2.0302"></a> etesu pañcasu garubhaṇḍesu purimesu tīsu <span class="bld">agarubhaṇḍakaṃ</span> kiñci na ca atthīti yojanā. Catutthe pana garubhaṇḍe <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> ‘‘lohakumbhī, lohabhāṇakaṃ, lohakaṭāhanti imāni tīṇi mahantāni vā hontu khuddakāni vā, antamaso pasatamattaudakagaṇhanakānipi garubhaṇḍāniyevā’’ti vuttanayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘lohakumbhī’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2858"></a><span class="paranum">2858</span>. Idaṃ tividhanti sambandho. <span class="bld">Pādagaṇhanako</span>ti ettha <span class="bld">pādo</span> nāma magadhanāḷiyā pañcanāḷimattagaṇhanako bhājanaviseso. Bhājanānaṃ pamāṇaṃ karontā sīhaḷadīpe yebhuyyena teneva pādena minanti. Tasmā <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sīhaḷadīpe pādagaṇhanako bhājetabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) vuttaṃ. <span class="bld">Lohavārako</span>ti kāḷalohatambalohavaṭṭalohakaṃsalohānaṃ yena kenaci kato. <span class="bld">Bhājiyo</span>ti bhājetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2859"></a><span class="paranum">2859</span>. <span class="bld">Tato uddha</span>nti tato pādagaṇhanakavārakato uddhaṃ adhikaṃ gaṇhanako. Evaṃ pāḷiāgatānaṃ vinicchayaṃ dassetvā <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatānaṃ (cūḷava. aṭṭha. 321) dassetumāha <span class="bld">‘‘bhiṅgārādīnī’’</span>tiādi. <span class="bld">Bhiṅgāro</span> nāma ukkhittahatthisoṇḍākārena katajalaniggamakaṇṇiko uccagīvo mahāmukhaudakabhājanaviseso. <span class="bld">Ādi</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatāni ‘‘paṭiggahauḷuṅkadabbikaṭacchupātitaṭṭakasarakasamuggaaṅgārakapalladhūmakaṭacchuādīni khuddakāni vā mahantāni vā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) vuttāni saṅgaṇhāti. <span class="bld">Sabbānī</span>ti khuddakāni vā mahantāni vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2860"></a><span class="paranum">2860</span>. Tambathālakā <a name="V2.0238"></a> ayathālakā bhājetabbāti yojanā. <span class="bld">Ca</span>-saddena <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ ‘‘ṭhapetvā pana bhājanavikatiṃ <a name="M2.0303"></a> aññasmimpi kappiyalohabhaṇḍe añjanī añjanisalākā kaṇṇamalaharaṇī sūci paṇṇasūci khuddako pipphalako khuddakaṃ ārakaṇṭakaṃ kuñcikā tāḷaṃ kattarayaṭṭhivedhako natthudānaṃ bhindivālo lohakūṭo lohakuṭṭi lohaguḷo lohapiṇḍi lohaaraṇī cakkalikaṃ aññampi vippakataṃ lohabhaṇḍaṃ bhājiya’’nti (cūḷava. aṭṭha. 321) vacanaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Dhūmanetta</span>nti dhūmanāḷikā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘phāladīparukkhadīpakapallakaolambakadīpakaitthipurisatiracchānagatarūpakāni pana aññāni vā bhitticchadanakavāṭādīsu upanetabbāni antamaso lohakhilakaṃ upādāya sabbāni lohabhaṇḍāni garubhaṇḍāniyeva hontī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) vuttaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2861"></a><span class="paranum">2861</span>. <span class="bld">Attanā paṭiladdha</span>nti ettha pi-saddo luttaniddiṭṭho, attanā paṭiladdhampīti attho. Bhikkhunā attanā paṭiladdhampi taṃ lohabhaṇḍaṃ kiñcipi puggalikaparibhogena na bhuñjitabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2862"></a><span class="paranum">2862</span>. Kaṃsavaṭṭalohānaṃ vikārabhūtāni tambamaya<span class="bld">bhājanānipi</span> puggalikaparibhogena sabbaso paribhuñjituṃ na vaṭṭantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2863"></a><span class="paranum">2863</span>. <span class="bld">Eseva nayo</span>ti ‘‘na puggalikabhogenā’’tiādinā dassitanayo. Saṅghikesu vā <span class="bld">gihīnaṃ santakesu vā</span> yathāvuttabhaṇḍesu paribhogapaccayā <span class="bld">doso na atthī</span>ti yojanā. ‘‘Kaṃsalohādibhājanaṃ saṅghassa dinnampi pārihāriyaṃ na vaṭṭati, gihivikatanīhāreneva paribhuñjitabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">mahāpaccariyaṃ</span> vuttaṃ. Ettha ca <span class="bld">pārihāriyaṃ na vaṭṭati</span> attano santakaṃ viya gahetvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti. <span class="bld">‘‘Gihivikatanīhāreneva</span> <a name="M2.0304"></a> <span class="bld">paribhuñjitabba’’</span>nti iminā sace ārāmikādayo paṭisāmetvā paṭidenti, paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2864"></a><span class="paranum">2864</span>. <span class="bld">Khīrapāsāṇa</span>nti mudukā pāṇajāti. Vuttañhi mātikāṭṭhakathā<span class="bld">gaṇṭhipade</span> ‘‘khīrapāsāṇo nāma muduko pāsāṇo’’ti. <span class="bld">Garuka</span>nti garubhaṇḍaṃ. <span class="bld">Taṭṭakādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena sarakādīnaṃ <a name="V2.0239"></a> saṅgaho. <span class="bld">Ghaṭako</span>ti khīrapāsāṇamayoyeva vārako. <span class="bld">‘‘Pādagaṇhanato uddha’’</span>nti iminā pādagaṇhanako agarubhaṇḍanti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2865"></a><span class="paranum">2865</span>. ‘‘Suvaṇṇarajatahārakūṭajātiphalikabhājanāni gihivikatānipi na vaṭṭanti, pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘siṅgī’’</span>tiādi. <span class="bld">Siṅgī</span>ti suvaṇṇaṃ. <span class="bld">Sajjhu</span> rajataṃ. <span class="bld">Hārakūṭaṃ</span> nāma suvaṇṇavaṇṇaṃ lohajātaṃ. Phalikena ubbhavaṃ jātaṃ, phalikamayaṃ bhājananti attho. <span class="bld">Gihīnaṃ santakānipī</span>ti <span class="bld">api</span>-saddena gihivikataparibhogenāpi tāva na vaṭṭanti, pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vāti dīpeti. Senāsanaparibhoge pana āmāsampi anāmāsampi sabbaṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2866"></a><span class="paranum">2866</span>. <span class="bld">Khuddā</span>ti yāya vāsiyā ṭhapetvā dantakaṭṭhacchedanaṃ vā ucchutacchanaṃ vā aññaṃ mahākammaṃ kātuṃ na sakkā, evarūpā khuddakā vāsi bhājanīyā. <span class="bld">Mahattarī</span>ti yathāvuttappamāṇāya vāsiyā mahantatarā yena kenaci ākārena katavāsi garubhaṇḍaṃ. Vejjānaṃ sirāvedhanakampi ca pharasu tathā garubhaṇḍanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2867"></a><span class="paranum">2867</span>. <span class="bld">Kuṭhārī</span>ti <a name="M2.0305"></a> ettha pharasusadisova vinicchayo. Yā pana āvudhasaṅkhepena katā, ayaṃ anāmāsā. <span class="bld">Kudālo</span> antamaso caturaṅgulamattopi. <span class="bld">Sikhara</span>nti dhanurajjuto nāmetvā dāruādīnaṃ vijjhanakakaṇṭako. <span class="bld">Tenevā</span>ti nikhādaneneva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2868"></a><span class="paranum">2868</span>. Nikhādanassa bhedavantatāya taṃ vibhajitvā dassetumāha <span class="bld">‘‘caturassamukhaṃ doṇimukha’’</span>nti. <span class="bld">Doṇimukha</span>nti doṇi viya ubhayapassena nāmitamukhaṃ. <span class="bld">Vaṅka</span>nti aggato nāmetvā katanikhādanaṃ. <span class="bld">Pi</span>-saddena ujukaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Tattha cā</span>ti tasmiṃ nikhādane. Sadaṇḍaṃ khuddakañca nikhādanaṃ sabbaṃ garubhaṇḍanti yojanā. <span class="bld">‘‘Sadaṇḍaṃ khuddaka’’</span>nti iminā visesanadvayena adaṇḍaṃ phalamattaṃ sipāṭikāya ṭhapetvā pariharaṇayoggaṃ sammajjanidaṇḍavedhanakaṃ nikhādanaṃ agarubhaṇḍaṃ, tato mahantaṃ nikhādanaṃ adaṇḍampi garubhaṇḍanti dīpeti. Yehi manussehi vihāre vāsiādīni dinnāni ca honti, te ce ghare daḍḍhe vā corehi vā vilutte ‘‘detha no, bhante, upakaraṇe <a name="V2.0240"></a> puna pākatike karissāmā’’ti vadanti, dātabbā. Sace āharanti, na vāretabbā, anāharantāpi na codetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2869"></a><span class="paranum">2869</span>. ‘‘Kammārataṭṭakāracundakāranaḷakāramaṇikārapattabandhakānaṃ adhikaraṇimuṭṭhikasaṇḍāsatulādīni sabbāni lohamayaupakaraṇāni saṅghe dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍāni. Tipukoṭṭakasuvaṇṇakāracammakāraupakaraṇesupi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso – tipukoṭṭakaupakaraṇesupi tipucchedanasatthakaṃ, suvaṇṇakāraupakaraṇesu suvaṇṇacchedanasatthakaṃ, cammakāraupakaraṇesu kataparikammacammachindanakaṃ khuddakasatthanti imāni bhājanīyabhaṇḍānī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">aṭṭhakathāgataṃ</span> vinicchayekadesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘muṭṭhika’’</span>ntiādi<a name="M2.0306"></a>. <span class="bld">Tulādika</span>nti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena kattariādiupakaraṇaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2870"></a><span class="paranum">2870</span>. ‘‘Nahāpitatunnakārānaṃ upakaraṇesupi ṭhapetvā mahākattariṃ, mahāsaṇḍāsaṃ, mahāpipphalakañca sabbaṃ bhājanīyaṃ. Mahākattariādīni garubhaṇḍānī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">aṭṭhakathāgataṃ</span> vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘nhāpitakassā’’</span>tiādi. Nhāpitakassa upakaraṇesu saṇḍāso, mahattarī kattarī ca tunnakārānañca upakaraṇesu mahattarī kattarī ca mahāpipphalakañca garubhaṇḍakanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2871"></a><span class="paranum">2871</span>. Ettāvatā catutthagarubhaṇḍe vinicchayaṃ dassetvā idāni pañcamagarubhaṇḍe vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vallī’’</span>tiādi. Vettalatādikā <span class="bld">valli</span> dullabhaṭṭhāne saṅghassa dinnā vā <span class="bld">tattha</span> saṅghassa bhūmiyaṃ jātā, <span class="bld">rakkhitā</span> gopitā vā aḍḍhabāhuppamāṇā garubhaṇḍaṃ hotīti yojanā. ‘‘Aḍḍhabāhūti kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭa’’nti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. ‘‘Aḍḍhabāhu nāma vidatthicaturaṅgula’’ntipi vadanti. Sace sā valli saṅghakamme, cetiyakamme ca kate atirekā hoti, puggalikakammepi upanetuṃ vaṭṭati. Arakkhitā pana garubhaṇḍameva na hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2872"></a><span class="paranum">2872</span>. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘suttamakacivākanāḷikerahīracammamayā rajjukā vā yottāni vā vāke ca nāḷikerahīre ca vaṭṭetvā katā ekavaṭṭā vā dvivaṭṭā vā saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ. Suttaṃ pana avaṭṭetvā dinnaṃ, makacivākanāḷikerahīrā ca bhājanīyā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) āgatavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘suttavākādinibbattā’’</span>tiādi. <span class="bld">Vākādī</span>ti <a name="V2.0241"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena makacivākanāḷikerahīracammānaṃ gahaṇaṃ. Nātidīghā <span class="bld">rajjukā</span>. Atidīghaṃ <span class="bld">yottakaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2873"></a><span class="paranum">2873</span>. Nāḷikerassa <a name="M2.0307"></a> hīre vā makaci<span class="bld">vāke vā</span> vaṭṭetvā katā ekavaṭṭāpi garubhaṇḍakanti yojanā. Yehi panetāni rajjukayottādīni dinnāni honti, te attano karaṇīyena harantā na vāretabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2874"></a><span class="paranum">2874</span>. Vaḍḍhakiaṅgulena <span class="bld">aṭṭhaṅgulāyato sūcidaṇḍamatto</span> pariṇāhato sīhaḷadīpe lekhakānaṃ lekhanisūcidaṇḍamatto saṅghassa dinno vā tatthajātako vā <span class="bld">rakkhito</span> gopito veḷu garubhaṇḍaṃ siyāti yojanā. ‘‘Yaṃ majjhimapurisassa kaniṭṭhaṅguliyā aggappamāṇaṃ, idaṃ sīhaḷadīpe lekhakānaṃ lekhanisūciyā pamāṇa’’nti vadanti. So ca saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atireko puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2875"></a><span class="paranum">2875</span>. Daṇḍo ca salākā ca <span class="bld">daṇḍasalākā,</span> chattassa daṇḍasalākāti viggaho. <span class="bld">Chattadaṇḍo</span> nāma chattapiṇḍi. <span class="bld">Chattasalākā</span>ti chattapañjarasalākā. <span class="bld">Daṇḍo</span>ti upāhanadaṇḍako. <span class="bld">‘‘Daṇḍo’’</span>ti sāmaññena vuttepi aṭṭhakathāgatesu sarūpena idhāvutto upāhanadaṇḍoyeva sāmaññavacanena pārisesato gahetabboti. Daḍḍhagehamanussā gaṇhitvā gacchantā na vāretabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2876"></a><span class="paranum">2876</span>. <span class="bld">Muñjādīsu</span> gehacchadanārahesu tiṇesu yaṃ kiñci <span class="bld">muṭṭhimattaṃ</span> tiṇaṃ vā gehacchadanārahaṃ <span class="bld">tālapaṇṇādi</span> ekampi saṅghassa dinnaṃ vā <span class="bld">tattha</span> saṅghikabhūmiyaṃ jātaṃ vā garubhaṇḍaṃ siyāti yojetabbā. Tattha <span class="bld">muṭṭhimattaṃ</span> nāma karaḷamattaṃ. Idañca karaḷaṃ katvā chādentānaṃ chadanakaraḷavasena gahetabbaṃ. <span class="bld">Tālapaṇṇādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena nāḷikerapaṇṇādigehacchadanapaṇṇānaṃ gahaṇaṃ. Tampi muñjādi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Daḍḍhagehamanussā gahetvā gacchanti, na vāretabbāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2877-8"></a><span class="paranum">2877-8</span>. <span class="bld">Aṭṭhaṅgulappamāṇo</span>ti <a name="M2.0308"></a> dīghato aṭṭhaṅgulamatto. Keci ‘‘puthulato’’ti vadanti. <span class="bld">Rittapotthako</span>ti lekhāhi suññapotthako, na likhitapotthakoti vuttaṃ hoti. ‘‘Aṭṭhaṅgulappamāṇo’’ti <a name="V2.0242"></a> iminā aṭṭhaṅgulato ūnappamāṇo bhājiyo, ‘‘rittapotthako’’ti iminā aṭṭhaṅgulato atirekappamāṇopi likhitapotthako bhājiyoti dasseti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Mattikā pakatimattikā vā hotu pañcavaṇṇā vā sudhā vā sajjurasakaṅguṭṭhasilesādīsu vā yaṃ kiñci dullabhaṭṭhāne ānetvā vā dinnaṃ tatthajātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ tālaphalapakkamattaṃ garubhaṇḍaṃ hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatavinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mattikā’’</span>tiādi. Pākatikā vā setagerukādi<span class="bld">pañcavaṇṇā</span> vāpi mattikāti yojanā. <span class="bld">Sileso</span> nāma kabiṭṭhādisileso. <span class="bld">Ādi</span>-saddena sajjurasakaṅguṭṭhādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Tālapakkapamāṇa</span>nti ekaṭṭhitālaphalapamāṇāpi. Tampi mattikādi saṅghakamme, cetiyakamme ca niṭṭhite atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2879-80"></a><span class="paranum">2879-80</span>. ‘‘Veḷuādika’’nti padacchedo. Rakkhitaṃ gopitaṃ vāpi gaṇhatā <span class="bld">samakaṃ vā atirekaṃ vā</span> thāvaraṃ antamaso taṃagghanakaṃ vālikameva vā datvā gahetabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> pana ‘‘rakkhitagopitaṃ veḷuṃ gaṇhantena samakaṃ vā atirekaṃ vā thāvaraṃ antamaso taṃagghanakavālikāyapi phātikammaṃ katvā gahetabbo. Phātikammaṃ akatvā gaṇhantena tattheva vaḷañjetabbo, gamanakāle saṅghike āvāse ṭhapetvā gantabbaṃ. Asatiyā gahetvā gatena <a name="M2.0309"></a> pana pahiṇitvā dātabbo. Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) veḷumhiyeva ayaṃ vinicchayo vutto, idha pana ‘‘valliveḷādikaṃ kiñcī’’ti valliādīnampi sāmaññena vuttattā taṃ upalakkhaṇamattaṃ valliādīsupi yathārahaṃ labbhatīti veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2881"></a><span class="paranum">2881</span>. <span class="bld">Añjana</span>nti silāmayo. <span class="bld">Evaṃ haritālamanosilā</span>pi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2882"></a><span class="paranum">2882</span>. Dārubhaṇḍe ayaṃ vinicchayo – pariṇāhato yathāvutta <span class="bld">sūcidaṇḍappamāṇako</span> aṭṭhaṅguladīgho <span class="bld">yo koci dārubhaṇḍako</span> dārudullabhaṭṭhāne saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito garubhaṇḍaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2883"></a><span class="paranum">2883</span>. Evaṃ <a name="V2.0243"></a> <span class="bld">kurundaṭṭhakathāya</span> āgatavinicchayaṃ dassetvā <span class="bld">mahāaṭṭhakathāya</span> (cūḷava. aṭṭha. 321) āgataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘mahāaṭṭhakathāya’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">āsandikasattaṅgā</span> vuttalakkhaṇāva. <span class="bld">‘‘Bhaddapīṭha’’</span>nti vettamayaṃ pīṭhaṃ vuccati. <span class="bld">Pīṭhikā</span>ti pilotikābaddhapīṭhameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2884"></a><span class="paranum">2884</span>. <span class="bld">Eḷakapādapīṭhaṃ</span> nāma dārupaṭṭikāya upari pāde ṭhapetvā bhojanapallaṅkaṃ viya katapīṭhaṃ vuccati. ‘‘Āmalakavaṭṭakapīṭha’’nti etassa <span class="bld">‘‘āmaṇḍakavaṭṭaka’’</span>nti pariyāyo, tasmā ubhayenāpi āmalakākārena yojitaṃ bahupādakapīṭhaṃ vuccati. Kesuci potthakesu <span class="bld">‘‘tathāmaṇḍakapīṭhaka’’</span>nti pāṭho. Gāthābandhavasena <span class="bld">maṇḍaka</span>-saddapayogo. <span class="bld">Kocchaṃ</span> bhūtagāmavagge catutthasikkhāpade vuttasarūpaṃ. <span class="bld">Palālapīṭha</span>nti nipajjanatthāya katā palālabhisi, iminā kadalipattādimayapīṭhampi upalakkhaṇato dassitaṃ. Yathāha – ‘‘palālapīṭhena cettha kadalipattādipīṭhānipi saṅgahitānī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321). <span class="bld">Dhovane</span> <a name="M2.0310"></a> <span class="bld">phalaka</span>nti cīvaradhovanaphalakaṃ, dhovanādisaddānaṃ viyettha vibhattialopo. Imesu tāva yaṃ kiñci khuddakaṃ vā hotu mahantaṃ vā, saṅghassa dinnaṃ garubhaṇḍaṃ hoti. Byagghacammaonaddhampi vāḷarūpaparikkhittaṃ ratanaparisibbitaṃ kocchaṃ garubhaṇḍameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2885"></a><span class="paranum">2885</span>. <span class="bld">Bhaṇḍikā</span>ti daṇḍakaṭṭhacchedanabhaṇḍikā. <span class="bld">Muggaro</span>ti daṇḍamuggaro. <span class="bld">Daṇḍamuggaro</span> nāma yena rajitacīvaraṃ pothenti. <span class="bld">Vatthaghaṭṭanamuggaro</span>ti cīvaraghaṭṭanamuggaro, yena anuvātādiṃ ghaṭṭenti. <span class="bld">Ambaṇa</span>nti phalakehi pokkharaṇisadisaṃ katapānīyabhājanaṃ. <span class="bld">Mañjūsā</span> nāma doṇipeḷā. <span class="bld">Nāvā</span> poto. <span class="bld">Rajanadoṇikā</span> nāma yattha cīvaraṃ rajanti, pakkarajanaṃ vā ākiranti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2886"></a><span class="paranum">2886</span>. <span class="bld">Uḷuṅko</span>ti nāḷikeraphalakaṭāhādimayo uḷuṅko. Ubhayaṃ pidhānasamako <span class="bld">samuggo</span>. ‘‘Khuddako parividhano karaṇḍa’’nti vadanti. <span class="bld">Karaṇḍo</span> ca pādagaṇhanakato atirekappamāṇo idha adhippeto. <span class="bld">Kaṭacchū</span>ti dabbi. <span class="bld">Ādi</span>-saddena pānīyasarāvapānīyasaṅkhādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2887"></a><span class="paranum">2887</span>. <span class="bld">Gehasambhāra</span>nti gehopakaraṇaṃ. Thambhatulāsopānaphalakādi dārumayaṃ, pāsāṇamayampi imināva gahitaṃ. <span class="bld">Kappiyacamma</span>nti ‘‘eḷakājamigāna’’ntiādinā (vi. vi. 2650) heṭṭhā dassitaṃ kappiyacammaṃ. Tabbipariyāyaṃ <span class="bld">akappiyaṃ. Abhājiyaṃ</span> garubhaṇḍattā. Bhūmattharaṇaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2888"></a><span class="paranum">2888</span>. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> <a name="V2.0244"></a> ‘‘eḷakacammaṃ pana paccattharaṇagatikameva hoti, tampi garubhaṇḍamevā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) vuttattā āha <span class="bld">‘‘eḷacammaṃ garuṃ vutta’’</span>nti. <span class="bld">Kurundiyaṃ</span> pana ‘‘sabbaṃ mañcappamāṇaṃ cammaṃ garubhaṇḍa’’nti (cūḷava. aṭṭha. 321) <a name="M2.0311"></a> vuttaṃ. Ettha ca <span class="bld">‘‘paccattharaṇagatikamevā’’</span>ti iminā mañcapīṭhepi attharituṃ vaṭṭatīti dīpeti. ‘‘Pāvārādipaccattharaṇampi garubhaṇḍa’’nti eke, ‘‘no’’ti apare, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. <span class="bld">Mañcappamāṇa</span>nti ca pamāṇayuttaṃ mañcaṃ. <span class="bld">Pamāṇayuttamañco</span> nāma yassa dīghaso nava vidatthiyo tiriyañca tadupaḍḍhaṃ. Uddhaṃ mukhamassāti <span class="bld">udukkhalaṃ</span>. <span class="bld">Ādi</span>-saddena musalaṃ, suppaṃ, nisadaṃ, nisadapoto, pāsāṇadoṇi, pāsāṇakaṭāhañca saṅgahitaṃ. <span class="bld">Pesakārādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena cammakārādīnaṃ gahaṇaṃ. Turivemādi <span class="bld">pesakārabhaṇḍañca</span> bhastādi cammakārabhaṇḍañca <span class="bld">kasibhaṇḍañca</span> yuganaṅgalādi <span class="bld">saṅghikaṃ</span> saṅghasantakaṃ garubhaṇḍanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2889"></a><span class="paranum">2889</span>. <span class="bld">‘‘Tathevā’’</span>ti iminā ‘‘saṅghika’’nti idaṃ paccāmasati. <span class="bld">Ādhārako</span>ti pattādhāro. <span class="bld">Tālavaṇṭa</span>nti tālavaṇṭehi kataṃ. Veḷudantavilīvehi vā morapiñchehi vā cammavikatīhi vā katampi taṃsadisaṃ ‘‘tālavaṇṭa’’nteva vuccati. Vaṭṭavidhūpanānaṃ tālavaṇṭeyeva antogadhattā <span class="bld">‘‘bījanī’’</span>ti caturassavidhūpanañca ketakapārohakuntālapaṇṇādimayadantamayavisāṇamayadaṇḍakamakasabījanī ca vuccati. <span class="bld">Pacchi</span> pākaṭāyeva. Pacchito khuddako tālapaṇṇādimayo bhājanaviseso <span class="bld">caṅkoṭakaṃ. Sabbā sammajjanī</span>ti nāḷikerahīrādīhi baddhā yaṭṭhisammajjanī, muṭṭhisammajjanīti duvidhā pariveṇaṅgaṇādisammajjanī ca tatheva duvidhā khajjūrināḷikerapaṇṇādīhi baddhā gehasammajjanī cāti sabbāpi sammajjanī garubhaṇḍaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2890"></a><span class="paranum">2890</span>. <span class="bld">Cakkayuttakayāna</span>nti hatthavaṭṭakasakaṭādiyuttayānañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2891"></a><span class="paranum">2891</span>. <span class="bld">Chatta</span>nti paṇṇakilañjasetacchattavasena tividhaṃ chattaṃ. <span class="bld">Muṭṭhipaṇṇa</span>nti tālapaṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Visāṇabhājanañca tumbabhājanañcāti <a name="M2.0312"></a> viggaho, ekadesasarūpekaseso, gāthābandhavasena niggahitāgamo ca. Visāṇamayaṃ, bhājanaṃ tumbamayaṃ bhājanañcāti attho. Idha ‘‘pādagaṇhanakato atirittappamāṇa’’nti seso. <span class="bld">Araṇī</span> araṇisahitaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena āmalakatumbaṃ anuññātavāsiyā daṇḍañca saṅgaṇhāti. <span class="bld">Lahu</span> agarubhaṇḍaṃ, bhājanīyanti attho. Pādagaṇhanakato atirittappamāṇaṃ garubhaṇḍaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2892"></a><span class="paranum">2892</span>. <span class="bld">Visāṇa</span>nti <a name="V2.0245"></a> govisāṇādi yaṃ kiñci visāṇaṃ. Atacchitaṃ yathāgatameva bhājanīyaṃ. Aniṭṭhitaṃ mañcapādādi yaṃ kiñci bhājanīyanti yojanā. Yathāha – ‘‘mañcapādo mañcaaṭanī pīṭhapādo pīṭhaaṭanī vāsipharasuādīnaṃ daṇḍoti etesu yaṃ kiñci vippakatatacchanakammaṃ aniṭṭhitameva bhājanīyaṃ, tacchitamaṭṭhaṃ pana garubhaṇḍaṃ hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2893"></a><span class="paranum">2893</span>. <span class="bld">Niṭṭhito tacchito vāpī</span>ti tacchitaniṭṭhitopi. <span class="bld">Vidho</span>ti kāyabandhane anuññātavidho. <span class="bld">Hiṅgukaraṇḍako</span>ti hiṅgumayo vā tadādhāro vā karaṇḍako. <span class="bld">Añjanī</span>ti añjananāḷikā ca añjanakaraṇḍako ca. <span class="bld">Salākāyo</span>ti añjanisalākā. <span class="bld">Udapuñchanī</span>ti hatthidantavisāṇādimayā udakapuñchanī. Idaṃ sabbaṃ bhājanīyameva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2894"></a><span class="paranum">2894</span>. <span class="bld">Paribhogāraha</span>nti manussānaṃ upabhogaparibhogayoggaṃ. <span class="bld">Kulālabhaṇḍa</span>nti ghaṭapiṭharādikumbhakārabhaṇḍampi. <span class="bld">Pattaṅgārakaṭāha</span>nti pattakaṭāhaṃ, aṅgārakaṭāhañca. <span class="bld">Dhūmadānaṃ</span> nāḷikā. <span class="bld">Kapallikā</span>ti dīpakapallikā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2895"></a><span class="paranum">2895</span>. <span class="bld">Thupikā</span>ti pāsādādithupikā. <span class="bld">Dīparukkho</span>ti padīpādhāro. <span class="bld">Cayanacchadaniṭṭhakā</span>ti pākāracetiyādīnaṃ cayaniṭṭhakā <a name="M2.0313"></a> ca gehādīnaṃ chadaniṭṭhakā ca. <span class="bld">Sabbampī</span>ti yathāvuttaṃ sabbampi anavasesaṃ parikkhāraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2896"></a><span class="paranum">2896</span>. <span class="bld">Kañcanako</span>ti sarako. <span class="bld">Ghaṭako</span>ti pādagaṇhanakato anatirittappamāṇo ghaṭako. ‘‘Yathā ca mattikābhaṇḍe, evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 321) <span class="bld">aṭṭhakathānayaṃ</span> saṅgahetumāha <span class="bld">‘‘lohabhaṇḍepi kuṇḍikāpi ca bhājiyā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2897"></a><span class="paranum">2897</span>. <span class="bld">Garu</span> nāma pacchimaṃ garubhaṇḍattayaṃ. <span class="bld">Thāvaraṃ</span> nāma purimadvayaṃ. <span class="bld">Saṅghassā</span>ti saṅghena. <span class="bld">Parivattetvā</span>ti puggalikādīhi tādisehi tehi parivattetvā. Tatrāyaṃ parivattananayo (cūḷava. aṭṭha. 321) – saṅghassa nāḷikerārāmo dūre hoti, kappiyakārakā taṃ bahutaraṃ khādanti, tato sakaṭavetanaṃ datvā appameva āharanti, aññesaṃ pana tassa ārāmassa avidūragāmavāsīnaṃ manussānaṃ vihārassa samīpe ārāmo hoti, te saṅghaṃ upasaṅkamitvā sakena ārāmena <a name="V2.0246"></a> taṃ ārāmaṃ yācanti, saṅghena ‘‘ruccati saṅghassā’’ti apaloketvā sampaṭicchitabbo. Sacepi bhikkhūnaṃ rukkhasahassaṃ hoti, manussānaṃ pañcasatāni, ‘‘nanu tumhākaṃ ārāmo khuddako’’ti na vattabbaṃ. Kiñcāpi hi ayaṃ khuddako, atha kho itarato bahutaraṃ āyaṃ deti. Sacepi samakameva deti, evampi icchiticchitakkhaṇe paribhuñjituṃ sakkāti gahetabbameva.</p>
- <p class="bodytext">Sace pana manussānaṃ bahutarā rukkhā honti, ‘‘nanu tumhākaṃ bahutarā rukkhā’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘atirekaṃ amhākaṃ puññaṃ hotu, saṅghassa demā’’ti vadanti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ rukkhā phaladhārino, manussānaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti. Kiñcāpi na gaṇhanti, na <a name="M2.0314"></a> cirasseva gaṇhissantīti sampaṭicchitabbameva. Manussānaṃ rukkhā phaladhārino, bhikkhūnaṃ na tāva phalaṃ gaṇhanti. ‘‘Nanu tumhākaṃ rukkhā phaladhārino’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘gaṇhatha, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissatī’’ti vadanti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Evaṃ ārāmena ārāmo parivattetabbo. Eteneva nayena ārāmavatthupi vihāropi vihāravatthupi ārāmena parivattetabbaṃ. Ārāmavatthunā ca mahantena vā khuddakena vā ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthūni.</p>
- <p class="bodytext">Kathaṃ vihārena vihāro parivattetabbo? Saṅghassa antogāme gehaṃ hoti, manussānaṃ vihāramajjhe pāsādo, ubhopi agghena samakā, sace manussā tena pāsādena taṃ gehaṃ yācanti, sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ ce mahagghataraṃ gehaṃ hoti, ‘‘mahagghataraṃ amhākaṃ geha’’nti vutte ca ‘‘kiñcāpi mahagghataraṃ, pabbajitānaṃ pana asāruppaṃ, na sakkā tattha pabbajitehi vasituṃ, idaṃ pana sāruppaṃ, gaṇhathā’’ti vadanti, evampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Sace pana manussānaṃ mahagghaṃ hoti, ‘‘nanu tumhākaṃ gehaṃ mahaggha’’nti vattabbaṃ. ‘‘Hotu, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissati, gaṇhathā’’ti vutte pana sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Evaṃ vihārena vihāro parivattetabbo. Eteneva nayena vihāravatthupi ārāmopi ārāmavatthupi vihārena parivattetabbaṃ. Vihāravatthunā ca mahagghena vā appagghena vā vihāravihāravatthuārāmaārāmavatthūni. Evaṃ tāva thāvarena thāvaraparivattanaṃ veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Garubhaṇḍena garubhaṇḍaparivattane pana mañcapīṭhaṃ mahantaṃ vā hotu khuddakaṃ vā, antamaso caturaṅgulapādakaṃ <a name="V2.0247"></a> gāmadārakehi paṃsvāgārakesu kīḷantehi katampi saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ hoti. Sacepi rājarājamahāmattādayo ekappahāreneva mañcasataṃ vā mañcasahassaṃ vā <a name="M2.0315"></a> denti, sabbe kappiyamañcā sampaṭicchitabbā, sampaṭicchitvā vuḍḍhapaṭipāṭiyā ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbā, puggalikavasena na dātabbā. Atirekamañce bhaṇḍāgārādīsu paññapetvā pattacīvaraṃ nikkhipitumpi vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext">Bahisīmāya ‘‘saṅghassa demā’’ti dinnamañco saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dātabbo. Tattha ce bahū mañcā honti, mañcena kammaṃ natthi, yassa vasanaṭṭhāne kammaṃ atthi, tattha ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbo. Mahagghena satagghanakena, sahassagghanakena vā mañcena aññaṃ mañcasataṃ labhati, parivattetvā gahetabbaṃ. Na kevalaṃ mañcena mañcoyeva, ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthupīṭhabhisibimbohanānipi parivattetuṃ vaṭṭanti. Esa nayo pīṭhabhisibimbohanesupi etesu hi kappiyākappiyaṃ vuttanayameva. Tattha akappiyaṃ na paribhuñjitabbaṃ, kappiyaṃ saṅghikaparibhogena paribhuñjitabbaṃ. Akappiyaṃ vā mahagghaṃ kappiyaṃ vā parivattetvā vuttavatthūni gahetabbāni, agarubhaṇḍupagaṃ pana bhisibimbohanaṃ nāma natthīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2898"></a><span class="paranum">2898</span>. Bhikkhu adhotena pādena, allapādena vā senāsanaṃ nakkameti sambandho. Sayanti ettha, āsanti cāti <span class="bld">sayanāsanaṃ,</span> parikammakatabhūmattharaṇādi. <span class="bld">Allapādena vā</span>ti yena akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati, evarūpena tintapādena. Yathāha – ‘‘allehi pādehīti yehi akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati, evarūpehi pādehi paribhaṇḍakatabhūmi vā senāsanaṃ vā na akkamitabbaṃ. Sace pana udakasinehamattameva paññāyati, na udakaṃ, vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 324). <span class="bld">Saupāhano</span>ti ettha ‘‘dhotapādaka’’nti vattabbaṃ. Pāde paṭimukkāhi upāhanāhi <span class="bld">saupāhano</span> bhikkhu dhotapādakaṃ dhotapādehi akkamitabbaṭṭhānaṃ tatheva na akkameti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2899"></a><span class="paranum">2899</span>. <span class="bld">Parikammakatāyā</span>ti <a name="M2.0316"></a> sudhādiparikammakatāya. <span class="bld">Niṭṭhubhantassā</span>ti kheḷaṃ pātentassa. <span class="bld">Parikammakataṃ bhitti</span>nti setabhittiṃ vā cittakammakataṃ vā bhittiṃ. Na kevalañca bhittimeva, dvārampi vātapānampi apassenaphalakampi pāsāṇatthambhampi rukkhatthambhampi cīvarena vā kenaci vā appaṭicchādetvā apassayituṃ na labhatiyeva. ‘‘Dvāravātapānādayo pana aparikammakatāpi apaṭicchādetvā na apassayitabbā’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2901"></a><span class="paranum">2901</span>. Niddāyato <a name="V2.0248"></a> tassa koci sarīrāvayavo paccattharaṇe saṅkuṭite sahasā yadi mañcaṃ phusati, dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2902"></a><span class="paranum">2902</span>. <span class="bld">Lomesu</span> mañcaṃ phusantesu. Hatthapādānaṃ talena akkamituṃ vaṭṭatīti yojanā. Mañcapīṭhaṃ nīharantassa kāye paṭihaññati, anāpatti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Dāyakehi ‘kāyena phusitvā yathāsukhaṃ paribhuñjathā’ti dinnasenāsanaṃ, mañcapīṭhādiñca dāyakena vuttaniyāmena paribhuñjantassa doso natthī’’ti mātikaṭṭhakathāya <span class="bld">sīhaḷagaṇṭhipade</span> vuttattā tathā paribhuñjantassa anāpatti. ‘‘Imaṃ mañcapīṭhādiṃ saṅghassa dammī’’ti vutte garubhaṇḍaṃ hoti, na bhājetabbaṃ saṅghassa parāmaṭṭhattā. ‘‘Imaṃ mañcapīṭhādiṃ bhadantānaṃ vassaggena gaṇhituṃ dammī’’ti vutte satipi garubhaṇḍabhāve kappiyavatthuṃ bhājetvā gaṇhituṃ vaṭṭati, akappiyabhaṇḍameva bhājetvā gahetuṃ na labbhati. ‘‘Imaṃ mañcapīṭhaṃ vassaggena gahetuṃ saṅghassa dammī’’ti vutte vassaggena bhājetvā gahetabbaṃ vassaggena bhājanaṃ paṭhamaṃ vatvā pacchā saṅghassa parāmaṭṭhattā. ‘‘Saṅghassa imaṃ mañcapīṭhaṃ vassaggena gaṇhituṃ dammī’’ti vutte pana garubhaṇḍaṃ hoti paṭhamaṃ saṅghassa parāmaṭṭhattāti <a name="M2.0317"></a> ayampi viseso mātikaṭṭhakathā <span class="bld">gaṇṭhipadeyeva</span> vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2903-4"></a><span class="paranum">2903-4</span>. Uddesabhattavinicchayekadesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sahassagghanako’’</span>tiādi. Sahassagghanako sacīvaro piṇḍapāto avassikaṃ bhikkhuṃ patto, tasmiṃ vihāre ca ‘‘evarūpo piṇḍapāto avassikaṃ bhikkhuṃ patto’’ti <span class="bld">likhitvā ṭhapito</span>pi ca hoti, tato saṭṭhivassānamaccaye <span class="bld">tādiso</span> sahassagghanako sacīvaro koci piṇḍapāto sace uppanno hoti, taṃ piṇḍapātaṃ <span class="bld">budho</span> vinicchayakusalo bhikkhu avassikaṭṭhitikāya adatvā saṭṭhivassika<span class="bld">ṭṭhitikāya</span> dadeyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2905"></a><span class="paranum">2905</span>. <span class="bld">Uddesabhattaṃ bhuñjitvā</span>ti upasampannakāle attano vassaggena pattaṃ uddesabhattaṃ paribhuñjitvā. <span class="bld">Jāto ce sāmaṇerako</span>ti sikkhāpaccakkhānādivasena sace sāmaṇero jāto. <span class="bld">Ta</span>nti upasampannakāle gahitaṃ tadeva uddesabhattaṃ. <span class="bld">Sāmaṇerassa pāḷiyā</span>ti sāmaṇerapaṭipāṭiyā attano pattaṃ pacchā gahetuṃ labhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2906"></a><span class="paranum">2906</span>. <span class="bld">Yo</span> <a name="V2.0249"></a> sāmaṇero sampuṇṇavīsativasso ‘‘sve uddesaṃ labhissatī’’ti vattabbo, ajja so upasampanno hoti, ṭhitikā atītā siyāti yojanā, sve pāpetabbā sāmaṇeraṭṭhitikā ajja upasampannattā atikkantā hotīti attho, taṃ bhattaṃ na labhatīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2907"></a><span class="paranum">2907</span>. Uddesabhattānantaraṃ salākabhattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sace panā’’</span>tiādi. Sace salākā laddhā, taṃdine bhattaṃ na laddhaṃ, punadine tassa bhattaṃ gahetabbaṃ, <span class="bld">na saṃsayo</span> ‘‘gahetabbaṃ <a name="M2.0318"></a> nu kho, na gahetabba’’nti evaṃ saṃsayo na kātabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2908"></a><span class="paranum">2908</span>. Uttari uttaraṃ atirekaṃ bhaṅgaṃ byañjanaṃ etassāti <span class="bld">uttaribhaṅgaṃ,</span> tassa, atirekabyañjanassāti attho. <span class="bld">Ekacarassā</span>ti ekacārikassa. Salākāyeva <span class="bld">salākikā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2909"></a><span class="paranum">2909</span>. Uttaribhaṅgameva <span class="bld">uttaribhaṅgakaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2910"></a><span class="paranum">2910</span>. <span class="bld">Yena yena hī</span>ti gāhitasalākena yena yena bhikkhunā. <span class="bld">Yaṃ ya</span>nti bhattabyañjanesu yaṃ yaṃ bhattaṃ vā yaṃ yaṃ byañjanaṃ vā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2911"></a><span class="paranum">2911</span>. <span class="bld">Saṅghuddesādika</span>nti saṅghabhattauddesabhattādikaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena nimantanaṃ, salākaṃ, pakkhikaṃ, uposathikaṃ, pāṭipadikanti pañca bhattāni gahitāni.</p>
- <p class="bodytext">Tattha sabbasaṅghassa dinnaṃ <span class="bld">saṅghabhattaṃ</span> nāma. ‘‘Saṅghato ettake bhikkhū uddisitvā dethā’’tiādinā vatvā dinnaṃ <span class="bld">uddesabhattaṃ</span>. ‘‘Saṅghato ettakānaṃ bhikkhūnaṃ bhattaṃ gaṇhathā’’tiādinā vatvā dinnaṃ <span class="bld">nimantanaṃ</span> nāma. Attano attano nāmena salākagāhakānaṃ bhikkhūnaṃ dinnaṃ <span class="bld">salākabhattaṃ</span> nāma. Cātuddasiyaṃ dinnaṃ <span class="bld">pakkhikaṃ</span>. Uposathe dinnaṃ <span class="bld">uposathikaṃ</span>. Pāṭipade dinnaṃ <span class="bld">pāṭipadikaṃ</span>. Taṃtaṃnāmena dinnameva tathā tathā voharīyati. Etesaṃ pana vitthārakathā ‘‘abhilakkhitesū’’tiādinā (cūḷava. aṭṭha. 325 pakkhikabhattādikathā) <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttanayena veditabbā. <span class="bld">Āgantukādī</span>ti ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena gamikabhattaṃ, gilānabhattaṃ, gilānupaṭṭhākabhattanti <a name="V2.0250"></a> tīṇi gahitāni. Āgantukānaṃ dinnaṃ bhattaṃ <span class="bld">āgantukabhattaṃ</span>. Eseva nayo sesesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2912"></a><span class="paranum">2912</span>. <span class="bld">Vihāra</span>nti <a name="M2.0319"></a> vihārabhattaṃ uttarapadalopena, vihāre tatruppādabhattassetaṃ adhivacanaṃ. <span class="bld">Vārabhatta</span>nti dubbhikkhasamaye ‘‘vārena bhikkhū jaggissāmā’’ti dhuragehato paṭṭhāya dinnaṃ. <span class="bld">Nicca</span>nti niccabhattaṃ uttarapadalopena, tañca tathā vatvāva dinnaṃ. <span class="bld">Kuṭibhattaṃ</span> nāma saṅghassa āvāsaṃ katvā ‘‘amhākaṃ senāsanavāsino amhākaṃ bhattaṃ gaṇhantū’’ti dinnaṃ. Pannarasavidhaṃ sabbameva bhattaṃ <span class="bld">idha</span> imasmiṃ senāsanakkhandhake <span class="bld">uddiṭṭhaṃ</span> kathitaṃ. Etesaṃ vitthāravinicchayo atthikehi <span class="bld">samantapāsādikāya</span> gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2913"></a><span class="paranum">2913</span>. Paccayabhājane micchāpaṭipattiyā mahādīnavattā appamatteneva paṭipajjitabbanti paccayabhājanakaṃ anusāsanto āha <span class="bld">‘‘pāḷi’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="centered">Senāsanakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2914-5"></a><span class="paranum">2914-5</span>. Āgantuko ca āvāsiko ca piṇḍacāriko ca senāsanañca āraññako ca anumodanā cāti viggaho, tāsu vattāni, itarītarayogadvandasamāsassa uttarapadaliṅgattā itthi liṅganiddeso. <span class="bld">Bhatte</span> bhattagge, uttarapadalopo. <span class="bld">‘‘Bhatte’’</span>tiādīhi padehi ‘‘vattānī’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ācariyo ca upajjhāyako ca sisso ca saddhivihāriko ca, tesaṃ vattānīti viggaho. <span class="bld">Sabbaso</span>ti sabbāvayavabhedehi. <span class="bld">Catuddasevā</span>ti avayavabhedehi bahuvidhānipi <span class="bld">vattāni</span> visayabhedena cuddasa eva vuttāni. <span class="bld">Visuddhacittenā</span>ti savāsanasakalasaṃkilesappahānato accantaparisuddhacittasantānena<a name="M2.0320"></a>. <span class="bld">Vināyakenā</span>ti satte vinetīti vināyako, anuttarapurisadammasārathibhāvena dammadevabrahmanāgādike satte nānāvidhena vinayanupāyena dametīti attho. Atha vā vigato nāyako assāti <span class="bld">vināyako,</span> tena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2916"></a><span class="paranum">2916</span>. <span class="bld">Ārāma</span>nti <a name="V2.0251"></a> ettha taṃsamīpe tabbohāro. Yathāha ‘‘idāni ‘ārāmaṃ pavisissāmī’ti iminā upacārasīmasamīpaṃ dasseti, tasmā upacārasīmaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 357). ‘‘Pana apanetabba’’nti padacchedo. <span class="bld">Muñcitabbāti upāhanā</span> pādato apanetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2917"></a><span class="paranum">2917</span>. <span class="bld">Oguṇṭhana</span>nti sasīsapārupanaṃ. Sīse cīvarameva vā na kātabbanti sambandho. <span class="bld">Tenā</span>ti āgantukena. <span class="bld">Pānīyavārinā</span>ti pātabbajalena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2918"></a><span class="paranum">2918</span>. <span class="bld">Pucchitvā</span>ti vassagaṇanaṃ pucchitvā. Vihāre vuḍḍhabhikkhuno āgantukena bhikkhunā <span class="bld">vanditabbāva. Kāle</span>ti kālasseva. <span class="bld">Tena</span> āgantukena <span class="bld">bhikkhunā</span> senāsanaṃ ‘‘mayhaṃ kataraṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti <span class="bld">pucchitabbañcā</span>ti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2919"></a><span class="paranum">2919</span>. ‘‘Pucchitabba’’nti idaṃ <span class="bld">‘‘vaccaṭṭhāna’’</span>ntiādikehi sabbehi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Pānīyameva cā</span>ti ‘‘kiṃ imissā pokkharaṇiyā pānīyameva pivanti, udāhu nahānādiparibhogampi karontī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatanayena pānīyañca. Tathā <span class="bld">paribhojanīyañca. Saṅghakatika</span>nti ‘‘kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti, tasmā kaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ, kaṃ kālaṃ nikkhamitabba’’nti <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatanayena saṅghassa katikasaṇṭhānañca. <span class="bld">Gocarādika</span>nti <a name="M2.0321"></a> ettha ca ‘‘gocaro pucchitabboti ‘gocaragāmo āsanne, udāhu dūre, kālasseva ca piṇḍāya caritabbaṃ, udāhu no’ti evaṃ bhikkhācāro pucchitabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) vuttanayena gocarañca. <span class="bld">Ādi</span>-saddena agocaraṃ gahitaṃ. ‘‘Agocaro nāma micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo paricchinnabhikkho vā gāmo, yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā diyyati, sopi pucchitabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) vuttanayena <span class="bld">agocarañca</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2920"></a><span class="paranum">2920</span>. Evaṃ āgantukavattaṃ dassetvā idāni āvāsikavattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vuḍḍha’’</span>ntiādi. Paccuggantvā pattañca cīvarañca paṭiggahetabbanti yojanā. Ca-saddo luttaniddiṭṭho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2921"></a><span class="paranum">2921</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti <a name="V2.0252"></a> āgantukassa. <span class="bld">Pādodakañcā</span>ti <span class="bld">ca</span>-saddena dhotādhotapādā yattha ṭhapīyanti, taṃ pādapīṭhaṃ, pādakathalikañca upanikkhipitabbanti etaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Pucchitabbañca vārinā</span>ti ‘‘pānīyena pucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivati, ‘puna ānemī’ti pucchitabboyevā’’ti vuttanayena pānīyena pucchitabbo. Idha <span class="bld">ca</span>-saddena –</p>
- <p class="indent">‘‘Apica bījanenapi bījitabbo, bījantena sakiṃ pādapiṭṭhiyaṃ bījitvā sakiṃ majjhe, sakiṃ sīse bījitabbaṃ, ‘alaṃ hotū’ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Puna ‘ala’nti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Tatiyavāraṃ vuttena bījanī ṭhapetabbā. Pādāpissa dhovitabbā, dhovitvā sace attano telaṃ atthi, tena makkhetabbā. No ce atthi, tassa santakena makkhetabbā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 359) –</p>
- <p class="unindented">Vuttavattāni saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2922-3"></a><span class="paranum">2922-3</span>. <span class="bld">Vandeyyo</span>ti <a name="M2.0322"></a> vuḍḍhāgantuko vanditabbo. <span class="bld">Paññapetabba</span>nti ‘‘kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ, ‘‘etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho. ‘‘Vattabbo’’ti idaṃ <span class="bld">‘‘ajjhāvutthamavuttha’’</span>ntiādīhi padehi taṃtaṃliṅgavacanānurūpena parivattetvā paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Ajjhāvuttha</span>nti paññattasenāsanassa bhikkhūhi paṭhamaṃ vutthabhāvaṃ. <span class="bld">Avutthaṃ vā</span>ti cīvarakālaṃ tasmiṃ bhikkhūhi anajjhāvutthabhāvaṃ vā. <span class="bld">Gocarāgocaraṃ</span> vuttameva.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sekkhakulāni cā</span>ti laddhasekkhasammutikāni kulāni ca vattabbāni. <span class="bld">‘‘Pavese nikkhame kālo’’</span>ti idaṃ ‘‘saṅghakatika’’nti ettha vuttatthameva. <span class="bld">Pānīyādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena paribhojanīyakattarayaṭṭhīnaṃ ācikkhanaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2924"></a><span class="paranum">2924</span>. <span class="bld">Yathānisinnenevā</span>ti attanā nisinnaṭṭhāneyeva nisinnena. <span class="bld">Assā</span>ti navakassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2925"></a><span class="paranum">2925</span>. ‘‘Atra pattaṃ ṭhapehi, idamāsanaṃ nisīdāhī’’ti <span class="bld">iccevaṃ</span> iminā pakārena sabbaṃ vattabbanti yojanā. <span class="bld">Deyyaṃ senāsanampi cā</span>ti senāsanañca dātabbaṃ. <span class="bld">Ca</span>-saddena ‘‘avutthaṃ vā ajjhāvutthaṃ <a name="V2.0253"></a> vā ācikkhitabba’’ntiādinā vuttaṃ sampiṇḍeti. Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2926"></a><span class="paranum">2926</span>. ‘‘Mātikāya niddiṭṭhakkameneva vattāni kātabbāni, udāhu yathānuppattivasenā’’ti koci maññeyyāti mātikākkameneva kātabbanti niyamo natthi, yathānuppattavaseneva kātabbanti viññāpetuṃ mātikākkamamanādiyitvā gamikavattaṃ āraddhaṃ. Atha vā vatticchānupubbakattā saddapayogassa <a name="M2.0323"></a> mātikākkamamanādiyitvā yathicchaṃ niddeso katoti veditabboti. <span class="bld">Dārumattikabhaṇḍānī</span>ti mañcapīṭhādīni ceva rajanabhājanāni ca. <span class="bld">Paṭisāmetvā</span>ti guttaṭṭhāne ṭhapetvā. <span class="bld">Āvasathampi thaketvā</span>ti āvasathe dvārakavāṭādīni ca thaketvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2927"></a><span class="paranum">2927</span>. <span class="bld">Āpucchitvāpī</span>ti bhikkhussa vā sāmaṇerassa vā ārāmikassa vā ‘‘imaṃ paṭijaggāhī’’ti niyyādetvā vā. <span class="bld">Pucchitabbe asantepī</span>ti ettha <span class="bld">pi</span>-saddo pana-saddattho. <span class="bld">Gopetvā vāpi sādhuka</span>nti ‘‘catūsu pāsāṇesu mañcaṃ paññapetvā mañce mañcaṃ āropetvā’’tiādinā (cūḷava. 360) vuttanayena sammā paṭisāmetvā gantabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2928"></a><span class="paranum">2928</span>. Piṇḍacārikavattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sahasā’’</span>tiādi. Piṇḍacāriko bhikkhu antaragharaṃ pavisanto <span class="bld">sahasā na pavise</span> sīghaṃ na paviseyya, nikkhamanto <span class="bld">sahasā na nikkhame</span> sīghaṃ na nikkhameyya, bhikkhusāruppena paviseyya, nikkhameyya ca. <span class="bld">Piṇḍacārinā</span> bhikkhunā gehadvāraṃ sampattena <span class="bld">atidūre na ṭhātabbaṃ</span> nibbakosato atidūraṭṭhāne na ṭhātabbaṃ. <span class="bld">Accāsanne na ṭhātabbaṃ</span> nibbakosato āsannatare ṭhāne na ṭhātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2929"></a><span class="paranum">2929</span>. <span class="bld">Uccāretvā</span>ti upanāmetvā. <span class="bld">Bhājana</span>nti pattaṃ. <span class="bld">Dakkhiṇena paṇāmetvā</span>ti dakkhiṇena hatthena upanāmetvā. <span class="bld">Bhikkhaṃ gaṇheyyā</span>ti ettha ‘‘ubhohi hatthehi paṭiggahetvā’’ti seso. Yathāha – ‘‘ubhohi hatthehi pattaṃ paṭiggahetvā bhikkhā gahetabbā’’ti (cūḷava. 366).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2930"></a><span class="paranum">2930</span>. Sūpaṃ dātukāmā vā adātukāmā vā iti muhuttakaṃ <span class="bld">sallakkheyya</span> tiṭṭheyya. <span class="bld">Antarā</span>ti <a name="V2.0254"></a> bhikkhādānasamaye. <span class="bld">Na</span> <a name="M2.0324"></a> <span class="bld">bhikkhādāyikā</span>ti itthī vā hotu puriso vā, bhikkhādānasamaye mukhaṃ na oloketabbanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2931"></a><span class="paranum">2931</span>. Piṇḍacārikavattaṃ dassetvā āraññikavattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘pānīyādī’’</span>tiādi. <span class="bld">Pānīyādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena paribhojanīyaaggiaraṇisahitakattarayaṭṭhīnaṃ gahaṇaṃ. Tatrāyaṃ vinicchayo – <span class="bld">pānīyaṃ upaṭṭhāpetabba</span>nti sace bhājanāni nappahonti, pānīyameva paribhojanīyampi katvā upaṭṭhāpetabbaṃ. Bhājanaṃ alabhantena veḷunāḷikāyapi upaṭṭhāpetabbaṃ. Tampi alabhantassa yathā samīpe khuddakaāvāṭo hoti, evaṃ kātabbaṃ. Araṇisahite asati aggiṃ akātumpi ca vaṭṭati. Yathā ca āraññikassa, evaṃ kantārapaṭipannassāpi araṇisahitaṃ icchitabbaṃ. Gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatīti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nakkhatta</span>nti assayujādisattavīsatividhaṃ nakkhattaṃ jānitabbanti sambandho. Kathaṃ jānitabbanti āha <span class="bld">‘‘tena yogo cā’’</span>ti, tena nakkhattena candassa yogo ñātabboti attho. <span class="bld">Jānitabbā disāpi cā</span>ti araññe viharantena aṭṭhapi disā asammohato jānitabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2932"></a><span class="paranum">2932</span>. Aññavattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘vaccapassāvatitthānī’’</span>tiādi. <span class="bld">Paṭipāṭiyā bhavantī</span>ti gatānukkamena sevitabbā bhavanti. Yathāha – ‘‘vaccakuṭiyaṃ, passāvaṭṭhāne, nhānatittheti tīsupi āgatapaṭipāṭiyeva pamāṇa’’nti (cūḷava. aṭṭha. 373). <span class="bld">Yathāvuḍḍhaṃ karontassā</span>ti gatapaṭipāṭiṃ vinā vuḍḍhapaṭipāṭiyā karontassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2933"></a><span class="paranum">2933</span>. Vaccakuṭiṃ <a name="M2.0325"></a> pavisanto sahasā na paviseyya. <span class="bld">Ubbhajitvā</span>ti cīvaraṃ ukkhipitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2934"></a><span class="paranum">2934</span>. Nitthunantena bhikkhunā vaccaṃ na kātabbanti yojanā. ‘‘Vaccassa dunniggamanena upahato hutvā nitthunati ce, na doso’’ti <span class="bld">sikkhābhājanavinicchaye</span> vuttaṃ. Daṇḍakaṭṭhaṃ khādato vaccaṃ <span class="bld">karoto</span> bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2936"></a><span class="paranum">2936</span>. <span class="bld">Kharenā</span>ti pharusena vā phālitakaṭṭhena vā gaṇṭhikena vā kaṇṭakena vā susirena <a name="V2.0255"></a> vā pūtinā vā daṇḍena <span class="bld">na avalekheyya</span> na puñcheyya. <span class="bld">Na kaṭṭhaṃ vaccakūpake chaḍḍeyyā</span>ti taṃ kaṭṭhaṃ vaccakūpe na chaḍḍeyya. Passāvadoṇiyā kheḷaṃ na pāteyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2937"></a><span class="paranum">2937</span>. <span class="bld">Pādukāsū</span>ti vaccapassāvapādukāsu. <span class="bld">Nikkhamane</span> nikkhamanakāle. <span class="bld">Tatthevā</span>ti vaccapassāvapādukāsveva. <span class="bld">Paṭicchādeyyā</span>ti ukkhittaṃ cīvaraṃ otāretvā sarīraṃ paṭicchādeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2938"></a><span class="paranum">2938</span>. Yo vaccaṃ katvā salile sati <span class="bld">sace nācameyya</span> udakakiccaṃ na kareyya, tassa dukkaṭaṃ uddiṭṭhanti yojanā. <span class="bld">Mohanāsinā</span>ti savāsanassa mohassa, tena sahajekaṭṭhapahānekaṭṭhānaṃ sakalasaṃkilesānañca pahāyinā āsavakkhayañāṇena samucchindatā <span class="bld">muninā</span> sabbaññunā sammāsambuddhena. <span class="bld">‘‘Salile satī’’</span>ti iminā asati niddosataṃ dīpeti. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Sati udaketi ettha sace udakaṃ atthi, paṭicchannaṭṭhānaṃ pana natthi, bhājanena nīharitvā ācamitabbaṃ. Bhājane asati pattena nīharitabbaṃ. Pattepi asati asantaṃ nāma hoti. ‘Idaṃ ativivaṭaṃ, purato aññaṃ <a name="M2.0326"></a> udakaṃ bhavissatī’ti gatassa udakaṃ alabhantasseva bhikkhācāravelā hoti, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ, bhuñjitumpi anumodanampi kātuṃ vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 373).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2939"></a><span class="paranum">2939</span>. <span class="bld">Sasadda</span>nti udakasaddaṃ katvā. ‘‘Pāsāṇādiṭṭhāne paharitvā udakaṃ saddāyati ce, na doso’’ti <span class="bld">sikkhābhājanavinicchaye</span> vuttaṃ. <span class="bld">Capu capūti cā</span>ti tādisaṃ anukaraṇaṃ katvā nācametabbanti yojanā. <span class="bld">Ācamitvā</span>ti udakakiccaṃ katvā. <span class="bld">Sarāve</span> ācamanabhājane udakaṃ na sesetabbanti yojanā, idaṃ pana sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Ācamanasarāvaketi sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tatra hi aññe aññe āgacchanti, tasmā udakaṃ na sesetabbaṃ. Yaṃ pana saṅghikepi vihāre ekadese nibaddhagamanatthāya kataṃ ṭhānaṃ hoti puggalikaṭṭhānaṃ vā, tasmiṃ vaṭṭati. Virecanaṃ pivitvā punappunaṃ pavisantassāpi vaṭṭatiyevā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 374).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2940"></a><span class="paranum">2940</span>. <span class="bld">Ūhatampī</span>ti aññena vā attanā vā asañcicca ūhataṃ malena dūsitaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Adhovitvā</span>ti <a name="V2.0256"></a> jale sati asodhetvā jale asati kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ. Yathāha – ‘‘udakaṃ atthi bhājanaṃ natthi, asantaṃ nāma hoti, bhājanaṃ atthi udakaṃ natthi, etampi asantaṃ, ubhaye pana asati asantameva, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 374). <span class="bld">Uklāpāpi sace hontī</span>ti vaccapassāvaṭṭhānāni sace kacavarākiṇṇāni honti. <span class="bld">‘‘Asesato sodhetabba’’</span>nti iminā tato kassaci kacavarassa <a name="M2.0327"></a> apanayanaṃ sodhanaṃ nāma na hoti, nissesakacavarāpanayanameva sodhananti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2941"></a><span class="paranum">2941</span>. <span class="bld">Piṭharo</span>ti avalekhanakaṭṭhanikkhepanabhājanaṃ. <span class="bld">Kumbhī ce rittā</span>ti ācamanakumbhī sace tucchā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2942"></a><span class="paranum">2942</span>. Evaṃ vaccakuṭivattaṃ dassetvā senāsanavattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘anajjhiṭṭho’’</span>tiādi. <span class="bld">Anajjhiṭṭho</span>ti ananuññāto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2943"></a><span class="paranum">2943</span>. Vuḍḍhaṃ āpucchitvā kathentassāti yojanā. <span class="bld">Vuḍḍhatarāgame</span>ti yaṃ āpucchitvā kathetumāraddho, tatopi vuḍḍhatarassa bhikkhuno āgame sati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2944"></a><span class="paranum">2944</span>. <span class="bld">Ekavihārasmi</span>nti ekasmiṃ gehe. <span class="bld">‘‘Anāpucchā’’</span>ti idaṃ vakkhamānehi yathārahaṃ yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2945"></a><span class="paranum">2945</span>. Paṭhamaṃ yattha katthaci vuḍḍhānaṃ sannidhāne kattabbavattaṃ niddiṭṭhanti idāni ekavihāre vasantenāpi tassa kātabbataṃ dassetuṃ punapi <span class="bld">‘‘na ca dhammo kathetabbo’’</span>ti āha. <span class="bld">Dhammacakkhunā</span>ti dhammalocanena dhammagarukena, iminā atādisassa kato vāro niratthakoti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2946"></a><span class="paranum">2946</span>. <span class="bld">Kātabbo</span>ti jāletabbo. <span class="bld">So</span>ti dīpo. ‘‘Dvāraṃ nāma yasmā mahāvaḷañjaṃ, tasmā tattha āpucchanakiccaṃ natthī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 369) vacanato taṃ avatvā āpattikkhettameva dassetumāha <span class="bld">‘‘vātapānakavāṭāni, thakeyya vivareyya no’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2947"></a><span class="paranum">2947</span>. <span class="bld">Vuḍḍhato</span> <a name="V2.0257"></a> <span class="bld">parivattaye</span>ti yena vuḍḍho, tato parivattaye, piṭṭhiṃ adassetvā vuḍḍhābhimukho tena parivattayeti attho. Cīvarakaṇṇena vā kāyena vā <span class="bld">taṃ</span> vuḍḍhaṃ na ca ghaṭṭaye.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2948"></a><span class="paranum">2948</span>. Evaṃ <a name="M2.0328"></a> senāsanavattaṃ dassetvā jantāgharavattaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘purato’’</span>tiādi. Therānaṃ purato neva nhāyeyya, <span class="bld">upari</span> paṭisote na ca nhāyeyya, <span class="bld">otarantānaṃ</span> vuḍḍhānaṃ <span class="bld">uttaraṃ</span> uttaranto maggaṃ dadeyya, <span class="bld">na ghaṭṭaye</span> kāyena vā cīvarena vā na ghaṭṭayeyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā’’tiādinā (cūḷava. 364) nayena vuttānaṃ bhattaggavattānaṃ <span class="bld">sekhiyakathāya</span> vuttattā ca upajjhāyavattādīnaṃ <span class="bld">mahākhandhakakathāya</span> vuttattā ca anumodanavattānaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhattagge catūhi pañcahi therānutherehi bhikkhūhi āgametu’’ntiādinā (cūḷava. 362) nayena bhattaggavatteyeva antogadhabhāvena vuttattā ca niddese tāni na vuttāni, tathāpi tesu anumodanavattaṃ evaṃ veditabbaṃ (cūḷava. aṭṭha. 362) – saṅghatthere anumodanatthāya nisinne heṭṭhā paṭipāṭiyā catūhi nisīditabbaṃ. Anuthere nisinne mahātherena ca heṭṭhā ca tīhi nisīditabbaṃ. Pañcame nisinne upari catūhi nisīditabbaṃ. Saṅghattherena heṭṭhā daharabhikkhusmiṃ ajjhiṭṭhepi saṅghattherato paṭṭhāya catūhi nisīditabbameva. Sace pana anumodako bhikkhu ‘‘gacchatha, bhante, āgametabbakiccaṃ natthī’’ti vadati, gantuṃ vaṭṭati. Mahātherena ‘‘gacchāma, āvuso’’ti vutte ‘‘gacchathā’’ti vadati, evampi vaṭṭati. ‘‘Bahigāme āgamessāmā’’ti ābhogaṃ katvāpi bahigāmaṃ gantvā attano nissitake ‘‘tumhe tassa āgamanaṃ āgamethā’’ti vatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva. Sace pana manussā attano rucitena ekena anumodanaṃ kārenti, neva tassa anumodato āpatti, na ca mahātherassa bhāro hoti. Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesu <a name="M2.0329"></a> mahāthero āpucchitabbo, mahātherena ca anumodanāya ajjhiṭṭhova āgametabboti idamettha lakkhaṇanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2949"></a><span class="paranum">2949</span>. <span class="bld">Vatta</span>nti yathāvuttaṃ ābhisamācārikavattaṃ. Yathāha – ‘‘ābhisamācārikaṃ aparipūretvā sīlaṃ paripūressatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. <span class="bld">Na vindatī</span>ti na labhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2950"></a><span class="paranum">2950</span>. <span class="bld">Anekaggo</span>ti <a name="V2.0258"></a> vikkhittattāyeva asamāhitacitto. <span class="bld">Na ca passatī</span>ti ñāṇacakkhunā na passati, daṭṭhuṃ samattho na hotīti attho. <span class="bld">Dukkhā</span>ti jātidukkhādidukkhato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2951"></a><span class="paranum">2951</span>. <span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā dukkhā na parimuccati, tasmā. Ovādaṃ katvā kiṃ visesaṃ pāpuṇātīti āha <span class="bld">‘‘ovādaṃ buddhaseṭṭhassa, katvā nibbānamehitī’’</span>ti. <span class="bld">Ehiti</span> pāpuṇissati.</p>
- <p class="centered">Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Bhikkhunikkhandhakakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2952"></a><span class="paranum">2952</span>. <span class="bld">Vivaritvāna</span> cīvaraṃ apanetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2953"></a><span class="paranum">2953</span>. <span class="bld">Yaṃ kiñci sampayojentiyā</span>ti yaṃ kiñci anācāraṃ karontiyā. <span class="bld">Tato</span>ti tena anācārasaṅkhātena asaddhammena. <span class="bld">Bhāsantiyā</span>ti vācāya bhāsantiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2954-6"></a><span class="paranum">2954-6</span>. <span class="bld">Dīgha</span>nti ekaparikkhepato dīghaṃ. <span class="bld">Vilīvena ca paṭṭenā</span>ti saṇhehipi vilīvehi katapaṭṭena. <span class="bld">Cammapaṭṭenā</span>ti cammamayapaṭṭena. <span class="bld">Dussapaṭṭenā</span>ti setavatthena. <span class="bld">Dussaveṇiyā</span>ti dussena gaṇṭhitaveṇiyā. <span class="bld">Dussavaṭṭiyā</span>ti dussena katavaṭṭiyā<a name="M2.0330"></a>. <span class="bld">Na phāsukā nametabbā</span>ti majjhimassa tanubhāvatthāya gāmadārikā viya phāsulikā na nāmetabbā. <span class="bld">Jaghana</span>nti muttakaraṇappadesaṃ. <span class="bld">Aṭṭhikādinā</span>ti gojāṇuṭṭhikādinā. <span class="bld">Na ghaṃsāpeyyā</span>ti na ghaṭṭāpeyya. ‘‘Aṭṭhikādinā’’ti idaṃ ‘‘na ghaṃsāpeyyā’’ti iminā ca ‘‘koṭṭāpetī’’ti iminā kiriyāpadena ca sambandhitabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2957"></a><span class="paranum">2957</span>. <span class="bld">‘‘Koṭṭāpetī’’</span>ti idaṃ ‘‘hatthaṃ vā’’tiādīhi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Hattha</span>nti aggabāhaṃ. <span class="bld">Hatthakoccha</span>nti piṭṭhihatthaṃ. <span class="bld">Pāda</span>nti jaṅghaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2958"></a><span class="paranum">2958</span>. <span class="bld">Na mukhaṃ limpitabba</span>nti chavipasādakarena tilasāsapakakkādinā anekavidhena limpanena <a name="V2.0259"></a> na limpitabbaṃ. <span class="bld">Na cuṇṇetabba</span>nti mukhacuṇṇalepanaṃ na kātabbaṃ. Manosilāya mukhaṃ lañjantiyā āpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2959"></a><span class="paranum">2959</span>. <span class="bld">Aṅgarāgo na kātabbo</span>ti haliddikuṅkumādīhi sarīracchavirāgo na kātabbo. <span class="bld">Avaṅgaṃ na ca kātabba</span>nti añjanaṃ bahi akkhikoṭiyā lekhaṃ ṭhapetvā na añjitabbaṃ. <span class="bld">Na kātabbaṃ visesaka</span>nti gaṇḍapadese vicitrasaṇṭhānaṃ visesakaṃ vattabhaṅgaṃ na kātabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2960"></a><span class="paranum">2960</span>. <span class="bld">Olokanakato</span>ti vātapānato. <span class="bld">Rāgā</span>ti kāmarāgena. <span class="bld">Oloketu</span>nti antaravīthiṃ viloketuṃ, sāloke na ca ṭhātabbanti yojanā. Sāloke dvāraṃ vivaritvā upaḍḍhakāyaṃ dassentīhi na ṭhātabbaṃ. <span class="bld">Sanacca</span>nti naṭasamajjaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2961"></a><span class="paranum">2961</span>. <span class="bld">Gaṇikaṃ vuṭṭhāpentiyā</span> vesiṃ vuṭṭhāpentiyā. <span class="bld">‘‘Vikkiṇantiyā’’</span>ti idaṃ ‘‘sura’’ntiādīhi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2963"></a><span class="paranum">2963</span>. <span class="bld">Na</span> <a name="M2.0331"></a> <span class="bld">cevupaṭṭhāpetabbo</span>ti attano veyyāvaccaṃ neva kārāpetabbo. Tiracchānagatopi dāso vā dāsī vā tiracchānagatopi kammakaro vā <span class="bld">na ceva upaṭṭhāpetabbo</span> neva attano veyyāvaccaṃ kārāpetabbo. <span class="bld">Api</span>-saddena pageva manussabhūtoti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2964"></a><span class="paranum">2964</span>. <span class="bld">‘‘Sabbanīlādi’’</span>nti iminā –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Sabbanīlakamañjeṭṭha-kaṇhalohitapītake;</p>
- <p class="gathalast">Mahānāmamahāraṅga-rattesū’’ti. (vi. vi. 598) –</p>
- <p class="unindented">Vuttāni akappiyacīvarāni saṅgahitāni. ‘‘Namatakaṃ nāma eḷakalomehi kataṃ avāyimaṃ cammakhaṇḍaparibhogena paribhuñjitabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 264) <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> vuttattā, <span class="bld">gaṇṭhipade</span> ca ‘‘santharaṇasadiso pilotikāhi kato parikkhāraviseso’’ti vuttattā ca nipajjāya paribhuñjitabbo parikkhāraviseso <span class="bld">namatakaṃ</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2965"></a><span class="paranum">2965</span>. Channampi <a name="V2.0260"></a> purisabyañjanaṃ ‘‘etthā’’ti cintetvā rāgacittena olokentiyā dukkaṭaṃ hoti. <span class="bld">Sabba</span>nti vuttappakāraṃ sabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2966"></a><span class="paranum">2966</span>. Bhikkhuṃ dūratova passitvā <span class="bld">tassa</span> bhikkhuno dūrato okkamitvāna maggo dātabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2967"></a><span class="paranum">2967</span>. Bhikkhaṃ <span class="bld">carantiyā</span> bhikkhuniyā bhikkhuṃ passitvā pana yena bhikkhāya carati, <span class="bld">taṃ</span> pattaṃ <span class="bld">nīharitvā</span> upari chādetvā ṭhitaṃ saṅghāṭicīvaraṃ apanetvā <span class="bld">ukkujjaṃ</span> uddhaṃmukhaṃ katvā bhikkhuno dassetabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2968"></a><span class="paranum">2968</span>. <span class="bld">Utunīnaṃ</span> <a name="M2.0332"></a> bhikkhunīnaṃ <span class="bld">utukāle</span> sañjātapupphe kāle <span class="bld">saṃvellikaṃ kātuṃ</span> kacchaṃ bandhituṃ mahesinā kaṭisuttakaṃ anuññātanti yojanā, iminā aññasmiṃ kāle kaṭisuttakaṃ bandhituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā sabbakālaṃ kaṭisuttakaṃ dhāretabbaṃ, yā dhāreyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, utuniyā kaṭisuttaka’’nti (cūḷava. 422).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2969"></a><span class="paranum">2969</span>. <span class="bld">Itthiposayuta</span>nti itthīhi vā purisehi vā itthipurisehi vā yuttaṃ. Itthiposayuttaṃ hatthavaṭṭakameva vā. <span class="bld">Pāṭaṅkī</span>ti paṭapoṭṭalikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2970"></a><span class="paranum">2970</span>. <span class="bld">Garudhamme</span>ti saṅghādisese. <span class="bld">Mānatta</span>nti pakkhamānattaṃ. <span class="bld">Sammannitvā</span>ti ñattidutiyāya kammavācāya sammannitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2971"></a><span class="paranum">2971</span>. Yassā itthiyā pabbajitakāle gabbho <span class="bld">vuṭṭhāti</span> vijāyati yadi, putto ce, <span class="bld">tassāpi</span> dārakamātu yāva so dārako viññutaṃ pāpuṇāti, yāva khādituṃ, bhuñjituṃ, nahāyituñca attano dhammatāya sakkoti, tāva dutiyā bhikkhunī tathā sammannitvā dātabbāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2972"></a><span class="paranum">2972</span>. <span class="bld">Sā</span> <a name="V2.0261"></a> <span class="bld">pana mātā</span> bhikkhunī attano puttaṃ pāyetuṃ, bhojetuṃ, maṇḍetuṃ, ure katvā sayituñca labhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2973"></a><span class="paranum">2973</span>. <span class="bld">Dutiyikāya</span> bhikkhuniyā dārakena <span class="bld">sahaseyyaṃ</span> ṭhapetvā yathā aññesu purisesu <span class="bld">vattitabbaṃ</span> paṭipajjitabbaṃ, tathā eva <span class="bld">tasmiṃ</span> dārake vattitabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2974"></a><span class="paranum">2974</span>. <span class="bld">Vibbhamenevā</span>ti attano ruciyā setavatthānaṃ gahaṇeneva. Yathāha – ‘‘yasmā sā vibbhantā attano ruciyā <a name="M2.0333"></a> khantiyā odātāni vatthāni nivatthā, tasmāyeva sā abhikkhunī, na sikkhāpaccakkhānenā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 434). <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ sāsane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2975"></a><span class="paranum">2975</span>. <span class="bld">Gatāyā</span>ti ettha ‘‘sakāvāsā’’ti seso. Yathāha – ‘‘yā sā, bhikkhave, bhikkhunī sakāvāsā titthāyatanaṃ saṅkantā, sā āgatā na upasampādetabbā’’ti. Na kevalaṃ na upasampādetabbā, pabbajjampi na labhati. Odātāni gahetvā vibbhantā pana pabbajjāmattaṃ labhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2976"></a><span class="paranum">2976</span>. <span class="bld">Vandana</span>nti pāde sambāhetvā vandanaṃ. <span class="bld">Sādituṃ vaṭṭatī</span>ti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sāditu’’nti (cūḷava. 434) anuññātattā vaṭṭati. Tatreke ācariyā ‘‘sace ekato vā ubhato vā avassutā honti sārattā, yathāvatthukamevā’’ti vadanti. Eke ācariyā ‘‘natthi ettha āpattī’’ti vadantīti evaṃ ācariyavādaṃ dassetvā ‘‘idaṃ odissa anuññātaṃ vaṭṭatī’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāsu</span> vuttaṃ, taṃ pamāṇaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sāditu’’nti (cūḷava. 434) hi vacaneneva kappiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2977"></a><span class="paranum">2977</span>. Yāya kāyaci vaccakuṭiyā vacco na kātabbo, heṭṭhā vivaṭe uddhaṃ paṭicchanne pana vaccaṃ kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Heṭṭhā vivaṭe upari paṭicchanne</span>ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘sace kūpo khato hoti, upari pana padaramattameva sabbadisāsu paññāyati, evarūpepi vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 435) vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2978"></a><span class="paranum">2978</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti <a name="V2.0262"></a> bhikkhuniupassayaantaragharādisabbaṭṭhānesu. <span class="bld">Gilānāyā</span>ti yassā vinā pallaṅkaṃ na phāsu hoti. <span class="bld">Aḍḍhapallaṅka</span>nti ekapādaṃ ābhujitvā katapallaṅkaṃ. So <a name="M2.0334"></a> ekaṃ paṇhiṃ ūrumūlāsannaṃ katvā itaraṃ dūre katvā ābhujitapallaṅko nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2979"></a><span class="paranum">2979</span>. <span class="bld">Naratitthe</span>ti purisānaṃ nahānatitthe. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā purisatitthe nahāyitabbaṃ, yā nahāyeyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, mahilātitthe nahāyitu’’nti (cūḷava. 436).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2980"></a><span class="paranum">2980</span>. Yā samaṇī gandhacuṇṇena vā <span class="bld">vāsitamattiyā</span> vāsitakāya mattikāya vā paṭisote vā nhāyeyya, tassā āpatti dukkaṭanti yojanā. <span class="bld">Vāsita</span>visesanena avāsitā vaṭṭatīti dīpeti. Yathāha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, pakatimattika’’nti (cūḷava. 436).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2981"></a><span class="paranum">2981</span>. <span class="bld">Abhutvā</span>ti ettha āmisaaggaṃ gahaṇamattampi akatvā, pattacīvaraṃ katipayadivasānipi aparibhuñjitvāti attho. Sace asappāyaṃ, sabbampi apanetuṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2982"></a><span class="paranum">2982</span>. Anupasampanne asante <span class="bld">sabbaṃ</span> bhikkhūhi paṭiggahitaṃ vā appaṭiggahitaṃ vā sannidhikataṃ vā sabbaṃ ajjhoharaṇīyaṃ bhikkhūhi paṭiggahāpetvā paribhuñjituṃ bhikkhunīnaṃ vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">‘‘Bhikkhunīnaṃ vaṭṭatī’’</span>ti idaṃ pakaraṇavasena vuttaṃ. Bhikkhunīhipi paṭiggahāpetvā bhikkhūnampi tathāvidhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati. Yathāha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhikkhūnaṃ sannidhiṃ bhikkhunīhi paṭiggāhāpetvā paribhuñjitu’’nti (cūḷava. 421).</p>
- <p class="centered">Bhikkhunikkhandhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Khandhakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Catubbidhakammakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2983"></a><span class="paranum">2983</span>. Apalokanasaññitaṃ <a name="M2.0335"></a> kammaṃ, ñattikammaṃ, ñattidutiyakammaṃ, ñatticatutthakammanti imāni <a name="V2.0263"></a> cattāri kammānīti yojanā. Tattha <span class="bld">cattārī</span>ti gaṇanaparicchedo. <span class="bld">Imānī</span>ti anantarameva vakkhamānattā āsannapaccakkhavacanaṃ. <span class="bld">Kammānī</span>ti paricchinnakammanidassanaṃ. <span class="bld">‘‘Apalokanasaañata’’</span>ntiādi tesaṃ sarūpadassanaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tatrāyaṃ saṅkhepato vinicchayo (cūḷava. aṭṭha. 215; pari. aṭṭha. 482) – <span class="bld">apalokanakammaṃ</span> nāma sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā samaggassa saṅghassa anumatiyā taṃ taṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ruccati saṅghassā’’ti tikkhattuṃ sāvetvā kattabbaṃ kammaṃ vuccati. <span class="bld">Ñattikammaṃ</span> nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbaṃ kammaṃ. <span class="bld">Ñattidutiyakammaṃ</span> nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā, ekāya ca anussāvanāyāti evaṃ ñattidutiyāya anussāvanāya kattabbaṃ kammaṃ. <span class="bld">Ñatticatutthakammaṃ</span> nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā, tīhi ca anussāvanāhīti evaṃ ñatticatutthāhi tīhi anussāvanāhi kattabbaṃ kammaṃ. Ñatti dutiyā yassa anussāvanassa taṃ <span class="bld">ñattidutiyaṃ,</span> tena kattabbaṃ kammaṃ <span class="bld">ñattidutiyakammaṃ</span>. Ñatti catutthā yassa anussāvanattayassa taṃ <span class="bld">ñatticatutthaṃ,</span> tena kātabbaṃ kammaṃ <span class="bld">ñatticatutthakammaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2984-7"></a><span class="paranum">2984-7</span>. Tesaṃ ṭhānavasena bhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘apalokanakamma’’</span>ntiādi. Navannaṃ ṭhānānaṃ samāhāro <span class="bld">navaṭṭhānaṃ,</span> ‘‘gacchatī’’ti iminā sambandho. <span class="bld">Ñattikamma</span>nti gamanakiriyākattunidassanaṃ<a name="M2.0336"></a>. <span class="bld">Navaṭṭhāna</span>nti kammanidassanaṃ. <span class="bld">Dutiya</span>nti ñattidutiyakammaṃ. <span class="bld">Satta</span> ṭhānāni gacchatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Idāni taṃ ṭhānabhedaṃ sarūpato dassetumāha <span class="bld">‘‘nissāraṇañcā’’</span>tiādi. Nissāraṇādi kammavisesānaṃ saññā. Apalokanakammañhi nissāraṇaṃ…pe… pañcamaṃ kammalakkhaṇanti imāni pañca ṭhānāni gacchatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ nāmavasena dassitāni nissāraṇādīni atthato vibhajitvā dassetumāha <span class="bld">‘‘nissāraṇañcā’’</span>tiādi. <span class="bld">Samaṇuddesato</span>ti kaṇṭakasāmaṇerato nissāraṇañca osāraṇañca vadeti yojanā. Tattha kaṇṭakasāmaṇerassa nissāraṇā tādisānaṃyeva sammāvattaṃ disvā pavesanā ‘‘osāraṇā’’ti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pabbajantena</span> <a name="V2.0264"></a> hetubhūtena <span class="bld">bhaṇḍukaṃ</span> bhaṇḍukammapucchanaṃ vadeyyāti attho. Pabbajjāpekkhassa kesacchedanapucchanaṃ <span class="bld">bhaṇḍukammaṃ</span> nāma. <span class="bld">Channena</span> hetubhūtena <span class="bld">brahmadaṇḍakaṃ</span> kammaṃ vadeti yojanā. <span class="bld">Tathārūpassā</span>ti channasadisassa mukharassa bhikkhū duruttavacanena ghaṭṭentassa. <span class="bld">Kātabbo</span>ti ‘‘bhante, itthannāmo bhikkhu mukharo bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭento viharati, so bhikkhu yaṃ iccheyya, taṃ vadeyya. Bhikkhūhi itthannāmo bhikkhu neva vattabbo, na ovaditabbo, na anusāsitabbo. Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi ‘itthannāmassa bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā’ti. Dutiyampi pucchāmi… tatiyampi pucchāmi ‘itthannāmassa, bhante, bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā’’ti (pari. aṭṭha. 495-496) evaṃ brahmadaṇḍo kātabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2988-9"></a><span class="paranum">2988-9</span>. <span class="bld">‘‘Āpucchitvānā’’</span>ti pubbakiriyāya ‘‘gahitāyā’’ti aparakiriyā ajjhāharitabbā, <span class="bld">‘‘ruciyā’’</span>ti etassa <a name="M2.0337"></a> visesanaṃ. <span class="bld">Detī</span>ti ettha ‘‘acchinnacīvarādīna’’nti seso. Sabbo saṅgho sannipatitvāna <span class="bld">sabbaso</span> sabbe sīmaṭṭhe āgatāgate bhikkhū <span class="bld">āpucchitvāna</span> ‘‘itthannāmena parikkhārena bhavitabbaṃ, ruccati tassa dāna’’nti visuṃ pucchitvā gahitāya bhikkhūnaṃ ruciyā tikkhattuṃ apaloketvā cīvarādiparikkhāraṃ acchinnacīvarādīnaṃ deti, yaṃ evaṃbhūtaṃ saṅghassa dānaṃ, taṃ <span class="bld">tassa</span> apalokanakammassa kammalakkhaṇaṃ hotīti yojanā. Lakkhīyatīti <span class="bld">lakkhaṇaṃ,</span> kammameva lakkhaṇaṃ, na nissāraṇādīnīti <span class="bld">kammalakkhaṇaṃ</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2990-1"></a><span class="paranum">2990-1</span>. Evaṃ apalokanakammassa pañca ṭhānāni uddesaniddesavasena dassetvā idāni ñattikammassa kammalakkhaṇaṃ tāva dassetumāha <span class="bld">‘‘nissāraṇa’’</span>ntiādi. Iti <span class="bld">‘‘ñattiyā nava ṭhānānī’’</span>ti ayamuddeso vakkhamānena ‘‘vinicchaye’’tiādiniddeseneva vibhāvīyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2992"></a><span class="paranum">2992</span>. <span class="bld">Vinicchaye</span>ti ubbāhikavinicchaye. <span class="bld">Asampatte</span>ti niṭṭhaṃ agate. <span class="bld">Therassā</span>ti dhammakathikassa. Tenevāha <span class="bld">‘‘avinayaññuno’’</span>ti. <span class="bld">Tassa</span> ‘‘suṇantu me āyasmantā, ayaṃ itthannāmo bhikkhu dhammakathiko, imassa neva suttaṃ āgacchati, no suttavibhaṅgo, so atthaṃ asallakkhetvā byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhati, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, itthannāmaṃ bhikkhuṃ vuṭṭhāpetvā avasesā imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasameyyāmā’’ti (cūḷava. 233) evaṃ ubbāhikavinicchaye dhammakathikassa bhikkhuno yā nissaraṇā vuttā, sā ñattikamme ‘‘nissāraṇā’’ti vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2993-4"></a><span class="paranum">2993-4</span>. <span class="bld">Upasampadāpekkhassa</span> <a name="V2.0265"></a> ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkho<a name="M2.0338"></a>, anusiṭṭho so mayā, yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo āgaccheyyāti. Āgacchāhī’’ti (mahāva. 126) vacanapaṭisaṃyuttassa saṅghassa sammukhānayanaṃ, sā osāraṇā nāma. ‘‘Āgaccha osāraṇā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Uposathavasenāpi, pavāraṇāvasenāpi. Ñattiyā ṭhapitattā</span>ti ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ajjuposatho pannaraso, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho uposathaṃ kareyya’’ (mahāva. 134), ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ajja pavāraṇā pannarasī, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti (mahāva. 210) uposathapavāraṇāvasena ñattiyā ṭhapitattā uposatho, pavāraṇā vāti imāni dve ñattikammāni.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Upasampadāpekkhañhi, anusāseyyahanti cā’’</span>ti iminā ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ anusāseyya’’nti (mahāva. 126) ayaṃ ekā ñatti gahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2995"></a><span class="paranum">2995</span>. <span class="bld">‘‘Itthannāmamahaṃ bhikkhuṃ, puccheyyaṃ vinayanti cā’’</span>ti iminā ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ vinayaṃ puccheyya’’nti (mahāva. 151) ayaṃ ekā ñatti gahitā. <span class="bld">Evamādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ anusāseyyā’’ti, ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ antarāyike dhamme puccheyya’’nti (mahāva. 126), ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ antarāyike dhamme puccheyyā’’ti, ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ vinayaṃ puccheyyā’’ti (mahāva. 151), ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyya’’nti <a name="M2.0339"></a> (mahāva. 152), ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyā’’ti – (mahāva. 152) imā cha ñattiyo gahitā. Evaṃ purimā dve, imā ca chāti <span class="bld">edisā</span> imā aṭṭha ñattiyo ‘‘sammutī’’ti vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2996"></a><span class="paranum">2996</span>. <span class="bld">Nissaṭṭhacīvarādīnaṃ dāna</span>nti ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno <a name="V2.0266"></a> dadeyyā’’ti (pārā. 464) evaṃ nissaṭṭhacīvarapattādīnaṃ dānaṃ ‘‘dāna’’nti vuccati. <span class="bld">Āpattīnaṃ paṭiggāho</span>ti ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’’nti (cūḷava. 239), ‘‘yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’’nti (cūḷava. 239). Tena vattabbo ‘‘passasī’’ti. ‘‘Āma passāmī’’ti. ‘‘Āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti. Evaṃ āpattīnaṃ paṭiggāho ‘‘paṭiggāho’’ti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2997"></a><span class="paranum">2997</span>. <span class="bld">Pavārukkaḍḍhanā</span>ti pavāraṇukkaḍḍhanā. Gāthābandhavasena ṇa-kāralopo. Atha vā pavāraṇaṃ pavāroti pavāraṇa-saddapariyāyo <span class="bld">pavāra</span>-saddo. <span class="bld">‘‘Imaṃ uposathaṃ katvā, kāḷe pavārayāmī’’</span>ti iminā ‘‘suṇantu me āyasmantā āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame kāḷe pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) ayaṃ ñatti upalakkhaṇato dassitā. Evaṃ katapavāraṇā ‘‘paccukkaḍḍhanā’’ti matā. Ettha ca <span class="bld">kāḷe</span>ti pubbakattikamāsassa kāḷapakkhuposathe. Iminā ca ‘‘āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti ayaṃ <a name="M2.0340"></a> ñatti ca upalakkhitā. <span class="bld">Juṇhe</span>ti aparakattikajuṇhapakkhauposathe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2998"></a><span class="paranum">2998</span>. <span class="bld">Tiṇavatthārake</span>ti tiṇavatthārakasamathe. <span class="bld">Sabbapaṭhamā ñattī</span>ti sabbasaṅgāhikā ñatti vuccati. <span class="bld">Itarā cā</span>ti ubhayapakkhe paccekaṃ ṭhapitā dve ñattiyo cāti evaṃ tidhā pavattaṃ <span class="bld">etaṃ</span> ñattikammaṃ kammalakkhaṇaṃ <span class="bld">iti</span> evaṃ vuttanayena ‘‘vinicchaye’’tiādinā ñattiyā nava ṭhānāni veditabbānīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2999-3000"></a><span class="paranum">2999-3000</span>. Evaṃ ñattikamme nava ṭhānāni dassetvā idāni ñattidutiyakamme satta ṭhānāni dassetumāha <span class="bld">‘‘ñattidutiyakammampī’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Ñattidutiyakamma’’</span>ntiādikā uddesagāthā uttānatthāva.</p>
- <p class="bodytext">Niddese <span class="bld">pattanikkujjanādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena pattukkujjanaṃ gahitaṃ. <span class="bld">Nissārosāraṇā matā</span>ti ‘‘nissāraṇā, osāraṇā’’ti ca matā. Tattha bhikkhūnaṃ alābhāya parisakkanādikehi aṭṭhahi aṅgehi samannāgatassa upāsakassa saṅghena asambhogakaraṇatthaṃ pattanikkujjanavasena nissāraṇā ca <a name="V2.0267"></a> tasseva sammā vattantassa pattukkujjanavasena osāraṇā ca veditabbā. Sā khuddakavatthukkhandhake <span class="bld">vaḍḍhalicchavivatthusmiṃ</span> (cūḷava. 265) vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3001"></a><span class="paranum">3001</span>. <span class="bld">Sīmādi</span>sammuti sammuti nāma. <span class="bld">Sā pañcadasadhā matā</span>ti sīmāsammuti ticīvarenaavippavāsasammuti santhatasammuti bhattuddesaka senāsanaggāhāpaka bhaṇḍāgārika cīvarapaṭiggāhaka yāgubhājaka phalabhājaka khajjabhājaka appamattakavissajjaka sāṭiyaggāhāpaka pattaggāhāpaka ārāmikapesaka sāmaṇerapesakasammutīti evaṃ sā sammuti pañcadasavidhā <a name="M2.0341"></a> matāti attho. Kathinassa vatthaṃ, tassa. Matoyeva <span class="bld">matako,</span> matakassa vāso matakavāso, tassa <span class="bld">matakavāsaso,</span> matakacīvarassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3002"></a><span class="paranum">3002</span>. Ānisaṃsakhettabhūtapañcamāsabbhantareyeva ubbhāro <span class="bld">antarubbhāro</span>. Kuṭivatthussa, vihārassa vatthuno ca desanā desanā nāmāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3003"></a><span class="paranum">3003</span>. Tiṇavatthārake dvinnaṃ pakkhānaṃ sādhāraṇavasena ṭhapetabbañatti ca pacchā pakkhadvaye visuṃ visuṃ ṭhapetabbā dve ñattiyo cāti tisso ñattiyo kammavācāya abhāvena ñattikamme ‘‘kammalakkhaṇa’’nti dassitā, pacchā visuṃ visuṃ dvīsu pakkhesu vattabbā dve ñattidutiyakammavācā ñattidutiyakamme ‘‘kammalakkhaṇa’’nti dassitāti taṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tiṇavatthārake kamme’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Mohāropanatādisū’’</span>ti iminā pācittiyesu dassitamohāropanakammañca aññavādakavihesakāropanakammādiñca saṅgaṇhāti. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ ñattidutiyakamme. Kammalakkhaṇameva <span class="bld">kammalakkhaṇatā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3004-5"></a><span class="paranum">3004-5</span>. <span class="bld">Iti</span> evaṃ yathāvuttanayena <span class="bld">ime satta</span> ṭhānabhedā ñattidutiyakammassa. Evaṃ ñattidutiyakamme satta ṭhānāni dassetvā ñatticatutthakamme ṭhānabhedaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tathā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3006"></a><span class="paranum">3006</span>. <span class="bld">Tajjanādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena niyassādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Tesaṃ</span> sattannaṃ kammānaṃ. <span class="bld">Passaddhi</span> vūpasamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3007"></a><span class="paranum">3007</span>. <span class="bld">‘‘Bhikkhunīnaṃ</span> <a name="V2.0268"></a> <span class="bld">ovādo’’</span>ti bhikkhunovādakasammuti phalūpacārena vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3008-9"></a><span class="paranum">3008-9</span>. <span class="bld">Mūlapaṭikkasso</span> <a name="M2.0342"></a> mūlāya paṭikassanā, gāthābandhavasena ka-kārassa dvebhāvo. <span class="bld">Ukkhittassānuvattikā</span>ti ukkhittānuvattikā ekā yāvatatiyakā, aṭṭha saṅghādisesā, ariṭṭho caṇḍakāḷī ca dve, ime ekādasa yāvatatiyakā bhavanti. <span class="bld">Imesaṃ vasā</span>ti ukkhittānuvattikādīni puggalādhiṭṭhānena vuttāni, imesaṃ samanubhāsanakammānaṃ vasena. <span class="bld">Dasekā</span>ti ekādasa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3011"></a><span class="paranum">3011</span>. Evaṃ catunnampi kammānaṃ ṭhānabhedaṃ dassetvā anvayato, byatirekato ca kātabbappakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘apalokanakammañcā’’</span>tiādi. Ñattiyāpi na kāraye, ñattidutiyenapi na kārayeti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3012"></a><span class="paranum">3012</span>. Apalokanakamme vuttalakkhaṇena ñattikammādīnampi kātabbappakāro sakkā viññātunti taṃ adassetvā ñattidutiyakamme labbhamānavisesaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘ñattidutiyakammānī’’</span>tiādi. Apaloketvā kātabbāni lahukānipi ñattidutiyakammāni atthīti yojanā. Tāni pana katamānīti āha <span class="bld">‘‘sabbā sammutiyo siyu’’</span>nti. Ettha sīmāsammutiṃ vinā sesā ticīvarenaavippavāsasammutiādayo sabbāpi sammutiyoti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3013"></a><span class="paranum">3013</span>. <span class="bld">Sesānī</span>ti yathāvuttehi sesāni sīmāsammutiādīni cha kammāni. <span class="bld">Na vaṭṭatī</span>ti na vaṭṭanti, gāthābandhavasena na-kāralopo. Yathāha ‘‘sīmāsammuti, sīmāsamūhananaṃ, kathinadānaṃ, kathinuddhāro, kuṭivatthudesanā, vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti, ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva <a name="M2.0343"></a> kātabbānī’’ti (pari. aṭṭha. 482). <span class="bld">‘‘Apaloketvā kātuṃ pana na vaṭṭatī’’</span>ti idaṃ nidassanamattaṃ, ñatticatutthakammavasenāpi kātuṃ na vaṭṭanteva. Tenevāha <span class="bld">‘‘yathāvuttanayeneva, tena teneva kāraye’’</span>ti, yo yo nayo taṃ taṃ kammaṃ kātuṃ vutto, teneva teneva nayenāti attho.</p>
- <p class="centered">Catubbidhakammakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Kammavipattikathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3014"></a><span class="paranum">3014</span>. Kammānaṃ <a name="V2.0269"></a> vipattiyā dassitāya sampattipi byatirekato viññāyatīti kammavipattiṃ tāva dassetumāha <span class="bld">‘‘vatthuto’’</span>tiādi. Vasati ettha kammasaṅkhātaṃ phalaṃ tadāyattavuttitāyāti <span class="bld">vatthu,</span> kammassa padhānakāraṇaṃ, tato <span class="bld">vatthuto</span> ca. <span class="bld">Anussāvanasīmato</span>ti anussāvanato, sīmato ca. <span class="bld">Pañcevā</span>ti <span class="bld">eva</span>kārena kammadosānaṃ etaṃparamataṃ dasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3015"></a><span class="paranum">3015</span>. Yathānikkhittakammadosamātikānukkame kammavipattiṃ vibhajitvā dassetumāha <span class="bld">‘‘sammukhā’’</span>tiādi. Saṅghadhammavinayapuggalasammukhāsaṅkhātaṃ catubbidhaṃ sammukhāvinayaṃ upanetvā kātabbaṃ kammaṃ <span class="bld">sammukhākaraṇīyaṃ</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext">Tattha yāvatikā bhikkhū kammapattā, te āgatā honti, chandārahānaṃ chando āhaṭo hoti, sammukhībhūtā na paṭikkosanti, ayaṃ <span class="bld">saṅghasammukhatā</span>. Yena dhammena yena vinayena yena satthusāsanena saṅgho taṃ kammaṃ karoti, ayaṃ <span class="bld">dhammasammukhatā, vinayasammukhatā</span>. Tattha <span class="bld">dhammo</span>ti bhūtaṃ vatthu. <span class="bld">Vinayo</span>ti codanā ceva sāraṇā ca. <span class="bld">Satthusāsanaṃ</span> nāma ñattisampadā ceva anussāvanasampadā ca. Yassa saṅgho <a name="M2.0344"></a> taṃ kammaṃ karoti, tassa sammukhabhāvo <span class="bld">puggalasammukhatā</span>. Evaṃ catubbidhena sammukhāvinayena yaṃ saṅghakammaṃ ‘‘karaṇīya’’nti vuttaṃ, <span class="bld">taṃ asammukhā karoti</span> catubbidhalakkhaṇato ekampi parihāpetvā karoti, taṃ kammaṃ <span class="bld">vatthuvipannaṃ</span> sammukhāvinayasaṅkhātena vatthunā vekallaṃ ‘‘adhammakamma’’nti pavuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3016-8"></a><span class="paranum">3016-8</span>. Evaṃ sammukhākaraṇīye vatthuto kammavipattiṃ dassetvā asammukhākaraṇīyaṃ vibhajitvā dassetumāha <span class="bld">‘‘asammukhā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Devadattassa kataṃ <span class="bld">pakāsanīyakammañca</span>. Sekkhasammuti ummattakasammutīti yojanā. Avandiyakammaṃ puggalasīsena <span class="bld">‘‘avandiyo’’</span>ti vuttaṃ. Aḍḍhakāsiyā gaṇikāya anuññātā dūtena upasampadā <span class="bld">dūtūpasampadā</span>. Iti imāni aṭṭha kammāni ṭhapetvāna sesāni pana <span class="bld">sabbaso</span> sabbāni kammāni ‘‘sammukhākaraṇīyānī’’ti sobhanagamanādīhi <span class="bld">sugato</span> satthā <span class="bld">abrvi</span> kathesīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3019-20"></a><span class="paranum">3019-20</span>. Evaṃ <a name="V2.0270"></a> vatthuto kammavipattiṃ dassetvā ñattito dassetumāha <span class="bld">‘‘ñattito’’</span>tiādi. <span class="bld">Vipajjananayā</span>ti vinayavipajjanakkamā. <span class="bld">Vatthuṃ na parāmasatī</span>ti yassa upasampadādikammaṃ karoti, taṃ na parāmasati tassa nāmaṃ na gaṇhāti. ‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vadati. Evaṃ vatthuṃ na parāmasati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅghaṃ na parāmasatī</span>ti saṅghassa nāmaṃ na parāmasati tassa nāmaṃ na gaṇhāti. ‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me, bhante, ayaṃ dhammarakkhito’’ti vadati. Evaṃ saṅghaṃ na parāmasati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Puggalaṃ</span> <a name="M2.0345"></a> <span class="bld">na parāmasatī</span>ti yo upasampadāpekkhassa upajjhāyo, taṃ na parāmasati tassa nāmaṃ na gaṇhāti. ‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito upasampadāpekkho’’ti vadati. Evaṃ puggalaṃ na parāmasati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ñattiṃ na parāmasatī</span>ti sabbena sabbaṃ ñattiṃ na parāmasati, ñattidutiyakamme ñattiṃ aṭṭhapetvā dvikkhattuṃ kammavācāya eva anussāvanakammaṃ karoti, ñatticatutthakammepi ñattiṃ aṭṭhapetvā catukkhattuṃ kammavācāya eva anussāvanakammaṃ karoti. Evaṃ ñattiṃ na parāmasati.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pacchā vā ñattiṃ ṭhapetī</span>ti paṭhamaṃ kammavācāya anussāvanakammaṃ katvā ‘‘esā ñattī’’ti vatvā ‘‘khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti vadati. Evaṃ pacchā ñattiṃ ṭhapeti. <span class="bld">Pañcahetehī</span>ti etehi pañcahi kāraṇehi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3021-2"></a><span class="paranum">3021-2</span>. Evaṃ ñattito kammavipattiṃ dassetvā idāni anussāvanato dassetumāha <span class="bld">‘‘anussāvanato’’</span>tiādi. Anussāvanato kammadosā pañca pakāsitāti yojanā. <span class="bld">‘‘Na parāmasati vatthuṃ vā’’</span>tiādīsu vatthuādīni vuttanayeneva veditabbāni. Evaṃ pana nesaṃ aparāmasanaṃ hoti (pari. aṭṭha. 485) – ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho’’ti paṭhamānussāvane vā <a name="V2.0271"></a> ‘‘dutiyampi etamatthaṃ vadāmi… tatiyampi etamatthaṃ vadāmi, ‘‘suṇātu me bhante saṅgho’’ti dutiyatatiyānussāvanesu vā ‘‘ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, āyasmato buddharakkhitassā’’ti vadanto vatthuṃ na parāmasati nāma.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Suṇātu <a name="M2.0346"></a> me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me, bhante, ayaṃ dhammarakkhito’’ti vadanto saṅghaṃ na parāmasati nāma.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassā’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito upasampadāpekkho’’ti vadanto puggalaṃ na parāmasati nāma.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sāvanaṃ hāpetī</span>ti sabbena sabbaṃ kammavācāya anussāvanaṃ na karoti, ñattidutiyakamme dvikkhattuṃ ñattimeva ṭhapeti, ñatticatutthakamme catukkhattuṃ ñattimeva ṭhapeti. Evaṃ anussāvanaṃ hāpeti. Yopi ñattidutiyakamme ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvā ekaṃ kammavācaṃ anussāvento akkharaṃ vā chaḍḍeti, padaṃ vā duruttaṃ karoti, ayampi anussāvanaṃ hāpetiyeva. Ñatticatutthakamme pana ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvā sakimeva vā dvikkhattuṃ vā kammavācāya anussāvanaṃ karontopi akkharaṃ vā padaṃ vā chaḍḍentopi duruttaṃ karontopi anussāvanaṃ hāpetiyevāti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Duruttaṃ karotī</span>ti ettha pana ayaṃ vinicchayo (pari. aṭṭha. 485) – yo hi aññasmiṃ akkhare vattabbe aññaṃ vadati, ayaṃ duruttaṃ karoti nāma. Tasmā kammavācaṃ karontena bhikkhunā yvāyaṃ –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Sithilaṃ dhanitañca dīgharassaṃ;</p>
- <p class="gatha2">Garukaṃ lahukañca niggahitaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo’’ti. (pari. aṭṭha. 485) –</p>
- <p class="unindented">Vutto<a name="V2.0272"></a>, ayaṃ suṭṭhu upalakkhetabbo.</p>
- <p class="bodytext">Ettha hi <span class="bld">sithilaṃ</span> nāma pañcasu vaggesu paṭhamatatiyaṃ. <span class="bld">Dhanitaṃ</span> nāma tesveva dutiyacatutthaṃ. <span class="bld">Dīgha</span>nti dīghena kālena vattabbaṃ ākārādi<a name="M2.0347"></a>. <span class="bld">Rassa</span>nti tato upaḍḍhakālena vattabbaṃ akārādi. <span class="bld">Garuka</span>nti dīghameva, yaṃ vā ‘‘āyasmato buddharakkhitattherassa, yassa nakkhamatī’’ti evaṃ saṃyogaparaṃ katvā vuccati. <span class="bld">Lahuka</span>nti rassameva, yaṃ vā ‘‘āyasmato buddharakkhitatherassa, yassa na khamatī’’ti evaṃ asaṃyogaparaṃ katvā vuccati. <span class="bld">Niggahita</span>nti yaṃ karaṇāni niggahetvā avissajjetvā avivaṭena mukhena anunāsikaṃ katvā vattabbaṃ. <span class="bld">Sambandha</span>nti yaṃ parapadena sambandhitvā ‘‘tuṇhassā’’ti vā ‘‘tuṇhissā’’ti vā vuccati. <span class="bld">Vavatthita</span>nti yaṃ parapadena asambandhaṃ katvā vicchinditvā ‘‘tuṇhī assā’’ti vā ‘‘tuṇha assā’’ti vā vuccati. <span class="bld">Vimutta</span>nti yaṃ karaṇāni aniggahetvā vissajjetvā vivaṭena mukhena anunāsikaṃ akatvā vuccati.</p>
- <p class="bodytext">Tattha ‘‘suṇātu me’’ti vattabbe ta-kārassa tha-kāraṃ katvā ‘‘suṇāthu me’’ti vacanaṃ <span class="bld">sithilassa dhanitakaraṇaṃ</span> nāma, tathā ‘‘pattakallaṃ, esā ñattī’’ti vattabbe ‘‘patthakallaṃ, esā ñatthī’’tiādivacanañca. ‘‘Bhante saṅgho’’ti vattabbe bhakāraghakārānaṃ bakāragakāre katvā ‘‘bante saṃgo’’ti vacanaṃ <span class="bld">dhanitassa sithilakaraṇaṃ</span> nāma. ‘‘Suṇātu me’’ti vivaṭena mukhena vattabbe pana ‘‘suṇaṃtu me’’ti vā ‘‘esā ñattī’’ti vattabbe ‘‘esaṃ ñattī’’ti vā avivaṭena mukhena anunāsikaṃ katvā vacanaṃ <span class="bld">vimuttassa niggahitavacanaṃ</span> nāma. ‘‘Pattakalla’’nti avivaṭena mukhena anunāsikaṃ katvā vattabbe ‘‘pattakallā’’ti vivaṭena mukhena anunāsikaṃ akatvā vacanaṃ <span class="bld">niggahitassa vimuttavacanaṃ</span> nāma. Iti sithile kattabbe dhanitaṃ, dhanite kattabbe sithilaṃ, vimutte kattabbe niggahitaṃ, niggahite kattabbe vimuttanti imāni cattāri byañjanāni antokammavācāya kammaṃ dūsenti. Evaṃ vadanto hi aññasmiṃ akkhare vattabbe aññaṃ vadati, duruttaṃ karotīti vuccati.</p>
- <p class="bodytext">Itaresu <a name="M2.0348"></a> pana dīgharassādīsu chasu byañjanesu dīghaṭṭhāne dīghameva, rassaṭṭhāne ca rassamevāti evaṃ yathāṭhāne taṃ tadeva akkharaṃ bhāsantena anukkamāgataṃ paveṇiṃ avināsentena kammavācā kātabbā. Sace pana evaṃ akatvā dīghe vattabbe rassaṃ, rasse vā vattabbe dīghaṃ vadati<a name="V2.0273"></a>, tathā garuke vattabbe lahukaṃ, lahuke vā vattabbe garukaṃ vadati, sambandhe vā pana vattabbe vavatthitaṃ, vavatthite vā vattabbe sambandhaṃ vadati, evaṃ vuttepi kammavācā na kuppati. Imāni hi cha byañjanāni kammaṃ na kopenti.</p>
- <p class="bodytext">Yaṃ pana suttantikattherā ‘‘da-kāro ta-kāramāpajjati, ta-kāro da-kāramāpajjati, ca-kāro ja-kāramāpajjati, ja-kāro ca-kāramāpajjati, ya-kāro ka-kāramāpajjati, ka-kāro ya-kāramāpajjati, tasmā da-kārādīsu vattabbesu ta-kārādivacanaṃ na virujjhatī’’ti vadanti, taṃ kammavācaṃ patvā na vaṭṭati. Tasmā vinayadharena neva da-kāro ta-kāro kātabbo…pe… na ka-kāro ya-kāro. Yathāpāḷiyā niruttiṃ sodhetvā dasavidhāya byañjananiruttiyā vuttadose pariharantena kammavācā kātabbā. Itarathā hi sāvanaṃ hāpeti nāma.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Asamaye sāvetī</span>ti sāvanāya akāle anavakāse ñattiṃ aṭṭhapetvā paṭhamaṃyeva anussāvanakammaṃ katvā pacchā ñattiṃ ṭhapeti. Iti imehi pañcahākārehi anussāvanato kammāni vipajjanti. Tenāha – <span class="bld">‘‘evaṃ pana vipajjanti, anussāvanatopi cā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3023"></a><span class="paranum">3023</span>. Evaṃ anussāvanato kammavipattiṃ dassetvā sīmato kammavipatti uposathakkhandhakakathāya vuttanayā evāti tameva atidisanto āha <span class="bld">‘‘ekādasahi…pe… mayā’’</span>ti. Kammadosoyeva <span class="bld">kammadosatā. Tāva</span> paṭhamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3024-7"></a><span class="paranum">3024-7</span>. Evaṃ <a name="M2.0349"></a> sīmato kammavipattiṃ atidesato dassetvā idāni parisavasena dassetumāha <span class="bld">‘‘catuvaggenā’’</span>tiādi. <span class="bld">Kammapattā</span>ti ettha ‘‘cattāro pakatattā’’ti seso. Yathāha – ‘‘catuvaggakaraṇe kamme cattāro bhikkhū pakatattā kammapattā’’ti (pari. 497). Ettha ca <span class="bld">pakatattā</span> nāma anukkhittā anissāritā parisuddhasīlā cattāro bhikkhū. <span class="bld">Kammapattā</span> kammassa arahā anucchavikā sāmino. Na tehi vinā taṃ kammaṃ karīyati, na tesaṃ chando vā pārisuddhi vā eti. <span class="bld">Anāgatā</span>ti parisāya hatthapāsaṃ anāgatā. <span class="bld">Chando</span>ti ettha ‘‘chandārahāna’’nti seso. Yathāha ‘‘avasesā pakatattā chandārahā’’ti. Iminā ayamattho dīpito hoti – ‘‘avasesā pana sacepi sahassamattā honti, sace samānasaṃvāsakā, sabbe chandārahāva <a name="V2.0274"></a> honti, chandapārisuddhiṃ datvā āgacchantu vā mā vā, kammaṃ pana tiṭṭhatī’’ti. <span class="bld">Sammukhā</span>ti sammukhībhūtā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tivaṅgiko</span>ti kammapattānāgamanachandānāharaṇapaṭikkosanasaṅkhātaaṅgattayayutto. <span class="bld">Doso</span> kammavipattilakkhaṇo. <span class="bld">Parisāya vasā siyā</span>ti parisavasena hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paṭisedhentī</span>ti paṭikkosanti. <span class="bld">Dutiye catuvaggike</span> kamme duvaṅgiko doso parisāya vasā siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ettha</span> etasmiṃ tatiye catuvaggike <span class="bld">paṭikkosova atthi,</span> na itare parisadosāti ekaṅgiko doso parisāya vasā siyāti yojanā. Duvaṅga yuttaparisādosassa dutiyaṃ desitattā duvaṅga yuttaparisādoso ‘‘dutiyo’’ti <a name="M2.0350"></a> vutto. Tathā tatiyaṃ desitattā ekaṅgayutto tatiyo veditabbo. Imameva nayaṃ pañcavaggādisaṅghattayassa atidisanto āha <span class="bld">‘‘evaṃ…pe… tividhesupī’’</span>ti. <span class="bld">Ādi</span>-saddena dasavaggavīsativaggasaṅghānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3028"></a><span class="paranum">3028</span>. Evaṃ catūsu saṅghesu catunnaṃ tikānaṃ vasena parisato kammavipattiyā dvādasavidhataṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘catutthikā’’</span>ti. Anuvādena <span class="bld">‘‘dasa dve siyu’’</span>nti vidhīyati. Parisāvasā catutthikā dosā <span class="bld">dasa dve</span> dvādasa siyunti yojanā. <span class="bld">Etthā</span>ti etesu ‘‘vatthuto’’tiādinā vuttesu pañcasu kammadosesu, niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">‘‘Parisāvasā’’</span>ti idaṃ niddhāretabbaṃ. <span class="bld">Kammānī</span>ti apalokanādīni cattāri. Ettha ca catuvaggādikaraṇīyesu kammesu pakatattena kammavācaṃ sāvetvā katameva kammaṃ kammapattena kataṃ hoti. Kammapatte pakatatte ṭhapetvā apakatattena kenaci, kevaleneva kammavācaṃ sāvetvā kataṃ apakatattakammapattalakkhaṇābhāvā, kammapattena ca kammavācāya assāvitattā anussāvanadosena vipannaṃ hotīti veditabbaṃ. Teneva porāṇakavinayadharattherā kammavipattisaṅkāparihāratthaṃ dvīhi tīhi ekato kammavācaṃ sāvayanti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana parivārāvasāne <span class="bld">pāḷiyā</span> (pari. 482 ādayo) vā <span class="bld">aṭṭhakathāya</span> (pari. aṭṭha. 482 ādayo) ca gahetabbo.</p>
- <p class="centered">Kammavipattikathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="chapter">Pakiṇṇakavinicchayakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3029"></a><span class="paranum">3029</span>. <span class="bld">Chattaṃ</span> <a name="V2.0275"></a> <span class="bld">paṇṇamayaṃ kiñcī</span>ti tālapaṇṇādipaṇṇacchadanaṃ yaṃ kiñci chattaṃ. <span class="bld">Bahī</span>ti upari. <span class="bld">Anto</span>ti heṭṭhā. <span class="bld">Sibbitu</span>nti rūpaṃ dassetvā sūcikammaṃ kātuṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3030"></a><span class="paranum">3030</span>. <span class="bld">Paṇṇe</span>ti <a name="M2.0351"></a> chadanapaṇṇe. <span class="bld">Aḍḍhacanda</span>nti aḍḍhacandākāraṃ. <span class="bld">Makaradantaka</span>nti makaradantākāraṃ, yaṃ ‘‘girikūṭa’’nti vuccati. Chindituṃ na vaṭṭatīti sambandho. Mukhavaṭṭiyā nāmetvā baddhapaṇṇakoṭiyā vā matthakimaṇḍalakoṭiyā vā girikūṭādiṃ karonti, iminā taṃ paṭikkhittaṃ. <span class="bld">Daṇḍe</span>ti chattadaṇḍe. <span class="bld">Ghaṭaka</span>nti ghaṭākāro. <span class="bld">Vāḷarūpaṃ vā</span>ti byagghādivāḷānaṃ rūpakaṃ vā. <span class="bld">Lekhā</span>ti ukkiritvā vā chinditvā vā cittakammavasena vā katarāji.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3031"></a><span class="paranum">3031</span>. <span class="bld">Pañcavaṇṇānaṃ</span> suttānaṃ antare nīlādi<span class="bld">ekavaṇṇena</span> suttena thiratthaṃ chattaṃ anto ca bahi ca <span class="bld">sibbituṃ vā</span> chattadaṇḍaggāhakasalāka<span class="bld">pañjaraṃ</span> thiratthaṃ vinandhituṃ vā vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">‘‘Pañcavaṇṇānaṃ ekavaṇṇena thirattha’’</span>nti iminā anekavaṇṇehi suttehi vaṇṇamaṭṭhatthāya sibbituñca vinandhituñca na vaṭṭatīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext">Potthakesu pana <span class="bld">‘‘pañcavaṇṇenā’’</span>ti pāṭho dissati, tassa ekavaṇṇena, pañcavaṇṇena vā suttena thiratthaṃ sibbituṃ, vinandhituṃ vā vaṭṭatīti yojanā kātabbā hoti, so ettheva heṭṭhā vuttena –</p>
- <p class="gathalast">‘‘Pañcavaṇṇena suttena, sibbituṃ na ca vaṭṭatī’’ti –</p>
- <p class="unindented">Pāṭhena ca ‘‘keci tālapaṇṇacchattaṃ anto vā bahi vā pañcavaṇṇena suttena sibbantā vaṇṇamaṭṭhaṃ karonti, taṃ na vaṭṭati. Ekavaṇṇena pana nīlena vā pītakena vā yena kenaci suttena anto vā bahi vā sibbituṃ chattadaṇḍaggāhakaṃ salākapañjaraṃ vā vinandhituṃ vaṭṭati, tañca kho thirakaraṇatthaṃ, na vaṇṇamaṭṭhatthāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.85 pāḷimuttakavinicchaya) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>pāṭhena ca virujjhati, tasmā so na gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3032"></a><span class="paranum">3032</span>. <span class="bld">Lekhā</span> <a name="M2.0352"></a><a name="V2.0276"></a> <span class="bld">vā pana kevalā</span>ti yathāvuttappakārā salākalekhā vā. <span class="bld">Chinditvā</span>ti ukkiritvā kataṃ chinditvā. <span class="bld">Ghaṃsitvā</span>ti cittakammādivasena kataṃ ghaṃsitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3033"></a><span class="paranum">3033</span>. <span class="bld">Daṇḍabundamhī</span>ti chattadaṇḍassa pañjare gāhaṇatthāya phālitabundamhi, mūleti attho. Ayamettha <span class="bld">nissandehe</span> vuttanayo. <span class="bld">Khuddasikkhāgaṇṭhipade</span> pana ‘‘chattapiṇḍiyā mūle’’ti vuttaṃ. <span class="bld">Ahichattakasaṇṭhāna</span>nti phullaahichattākāraṃ. Rajjukehi gāhāpetvā daṇḍe bandhanti, tasmiṃ bandhaṭṭhāne valayamiva <span class="bld">ukkiritvā</span> uṭṭhāpetvā. <span class="bld">Bandhanatthāyā</span>ti vātena yathā na calati, evaṃ rajjūhi daṇḍe pañjarassa bandhanatthāya. Ukkiritvā katā lekhā vaṭṭatīti yojanā. Yathāha – ‘‘vātappahārena acalanatthaṃ chattamaṇḍalikaṃ rajjukehi gāhāpetvā daṇḍe bandhanti, tasmiṃ bandhanaṭṭhāne valayamiva ukkiritvā lekhaṃ ṭhapenti, sā vaṭṭatī’’ti. ‘‘Sacepi na bandhanti, bandhanārahaṭṭhānattā valayaṃ ukkirituṃ vaṭṭatī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3034"></a><span class="paranum">3034</span>. <span class="bld">Samaṃ satapadādīna</span>nti satapadādīhi sadisaṃ, tulyatthe karaṇavacanappasaṅge sāmivacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3035"></a><span class="paranum">3035</span>. <span class="bld">Pattassa pariyante vā</span>ti anuvātassa ubhayapariyante vā. <span class="bld">Pattamukhepi vā</span>ti dvinnaṃ ārāmavitthārapattānaṃ saṅghaṭitaṭṭhāne kaṇṇepi vā, ekasseva vā pattassa ūnapūraṇatthaṃ saṅghaṭitaṭṭhānepi vā. <span class="bld">Veṇi</span>nti kudrūsasīsākārena sibbanaṃ. <span class="bld">Keci</span> ‘‘varakasīsākārenā’’ti vadanti. <span class="bld">Saṅkhalika</span>nti biḷāladāmasadisaṃ sibbanaṃ. <span class="bld">Keci</span> ‘‘satapadisama’’nti vadanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3036"></a><span class="paranum">3036</span>. <span class="bld">Paṭṭa</span>nti <a name="M2.0353"></a> paṭṭampi. Aṭṭhakoṇādiko vidhi pakāro etassāti <span class="bld">aṭṭhakoṇādikavidhi,</span> taṃ. ‘‘Aṭṭhakoṇādika’’nti gāthābandhavasena niggahitāgamo. <span class="bld">‘‘Aṭṭhakoṇādikaṃ vidhi’’</span>nti etaṃ ‘‘paṭṭa’’nti etassa samānādhikaraṇavisesanaṃ, kiriyāvisesanaṃ vā, ‘‘karontī’’ti iminā sambandho. Atha vā <span class="bld">paṭṭa</span>nti ettha bhummatthe upayogavacanaṃ, paṭṭeti attho. Imasmiṃ pakkhe <span class="bld">‘‘aṭṭhakoṇādika’’</span>nti upayogavacanaṃ. <span class="bld">‘‘Vidhi’’</span>nti etassa visesanaṃ. Idha vakkhamānacatukoṇasaṇṭhānato aññaṃ aṭṭhakoṇādikaṃ nāmaṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ paṭṭadvaye. <span class="bld">Agghiyagadārūpa</span>nti agghiyasaṇṭhānañceva gadāsaṇṭhānañca sibbanaṃ. <span class="bld">Muggara</span>nti laguḷasaṇṭhānasibbanaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena cetiyādisaṇṭhānānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3037"></a><span class="paranum">3037</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti <a name="V2.0277"></a> paṭṭadvaye tasmiṃ ṭhāne. <span class="bld">Kakkaṭakakkhīnī</span>ti kuḷīraacchisadisāni sibbanavikārāni. <span class="bld">Uṭṭhāpentī</span>ti karonti. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ gaṇṭhikapāsakapaṭṭake. <span class="bld">Suttā</span>ti koṇato koṇaṃ sibbitasuttā ceva caturasse sibbitasuttā ca. <span class="bld">Piḷakā</span>ti tesameva suttānaṃ nivattetvā sibbitakoṭiyo ca. <span class="bld">Duviññeyyāvā</span>ti rajanakāle duviññeyyarūpā anoḷārikā dīpitā vaṭṭantīti. Yathāha – ‘‘koṇasuttapiḷakā ca cīvare ratte duviññeyyarūpā vaṭṭantī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3038"></a><span class="paranum">3038</span>. <span class="bld">Gaṇṭhipāsakapaṭṭakā</span>ti gaṇṭhikapaṭṭakapāsakapaṭṭakāti yojanā. <span class="bld">Kaṇṇakoṇesu suttānī</span>ti cīvarakaṇṇesu suttāni ceva gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇesu suttāni ca chindeyya. Ettha ca cīvare āyāmato, vitthārato ca sibbitvā anuvātato bahi nikkhantasuttaṃ cīvaraṃ rajitvā sukkhāpanakāle rajjuyā vā cīvaravaṃse vā bandhitvā olambituṃ anuvāte baddhasuttāni ca kaṇṇasuttāni nāma. Yathāha <a name="M2.0354"></a> – ‘‘cīvarassa kaṇṇasuttakaṃ na vaṭṭati, rajitakāle chinditabbaṃ. Yaṃ pana ‘anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇasuttaka’nti (mahāva. 344) evaṃ anuññātaṃ, taṃ anuvāte pāsakaṃ katvā bandhitabbaṃ, rajanakāle lagganatthāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.85 pāḷimuttakavinicchaya).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3039"></a><span class="paranum">3039</span>. <span class="bld">Sūcikammavikāraṃ vā</span>ti cīvaramaṇḍanatthāya nānāsuttakehi satapadisadisaṃ sibbantā āgantukapaṭṭaṃ ṭhapenti, evarūpaṃ sūcikammavikāraṃ vā. <span class="bld">Aññaṃ vā pana kiñcipī</span>ti aññampi yaṃ kiñci mālākammamigapakkhipādādikaṃ sibbanavikāraṃ. <span class="bld">Kātu</span>nti sayaṃ kātuṃ. <span class="bld">Kārāpetu</span>nti aññena vā kārāpetuṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3040"></a><span class="paranum">3040</span>. Yo bhikkhu <span class="bld">paraṃ</span> uttamaṃ vaṇṇamaṭṭhaṃ <span class="bld">abhipatthayaṃ</span> patthayanto kañjipiṭṭhakhaliallikādīsu cīvaraṃ pakkhipati, <span class="bld">tassa pana</span> bhikkhuno dukkaṭā mokkho na vijjatīti yojanā. <span class="bld">Kañjī</span>ti vāyanatantamakkhanakañjisadisā thūlākañji. <span class="bld">Piṭṭha</span>nti taṇḍulapiṭṭhaṃ. Taṇḍulapiṭṭhehi pakkā <span class="bld">khali</span>. <span class="bld">Allikā</span>ti niyyāso. <span class="bld">Ādi</span>-saddena lākhādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3041"></a><span class="paranum">3041</span>. Cīvarassa <span class="bld">karaṇe</span> karaṇakāle samuṭṭhitānaṃ sūcihatthamalādīnaṃ dhovanatthaṃ, kiliṭṭhakāle ca dhovanatthaṃ kañjipiṭṭhikhaliallikādīsu pakkhipati, vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3042"></a><span class="paranum">3042</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti <a name="V2.0278"></a> yena kasāvena cīvaraṃ rajati, tasmiṃ rajane cīvarassa sugandhabhāvatthāya <span class="bld">gandhaṃ vā</span> ujjalabhāvatthāya <span class="bld">telaṃ vā</span> vaṇṇatthāya <span class="bld">lākhaṃ vā. Kiñcī</span>ti evarūpaṃ yaṃ kiñci.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3043"></a><span class="paranum">3043</span>. <span class="bld">Maṇinā</span>ti pāsāṇena. <span class="bld">Aññenapi ca kenacī</span>ti yena ujjalaṃ hoti, evarūpena muggarādinā aññenāpi kenaci <a name="M2.0355"></a> vatthunā. <span class="bld">Doṇiyā</span>ti rajanambaṇe. <span class="bld">Na ghaṃsitabbaṃ</span> hatthena gāhetvā na ghaṭṭetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3044"></a><span class="paranum">3044</span>. Rattaṃ cīvaraṃ hatthehi <span class="bld">kiñci</span> thokaṃ paharituṃ vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Yattha pakkarajanaṃ pakkhipanti, sā rajanadoṇi, tattha aṃsabaddhakakāyabandhanādiṃ ghaṭṭetuṃ vaṭṭatī’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3045"></a><span class="paranum">3045</span>. <span class="bld">Gaṇṭhike</span>ti veḷudantavisāṇādimayagaṇṭhike. <span class="bld">Lekhā vā</span>ti vaṭṭādibhedā lekhā vā. <span class="bld">Piḷakā vā</span>ti sāsapabījasadisā khuddakapubbuḷā vā. <span class="bld">Pāḷikaṇṇikabhedako</span>ti maṇikāvaḷirūpapupphakaṇṇikarūpabhedako. Kappabinduvikāro vā na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3046"></a><span class="paranum">3046</span>. <span class="bld">Āraggenā</span>ti ārakaṇṭakaggena, sūcimukhena vā. <span class="bld">Kācipi lekhā</span>ti vaṭṭakagomuttādisaṇṭhānā yā kācipi rāji.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3047"></a><span class="paranum">3047</span>. <span class="bld">Bhamaṃ āropetvā</span>ti bhame alliyāpetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3048"></a><span class="paranum">3048</span>. <span class="bld">Pattamaṇḍalake</span>ti patte chavirakkhanatthāya tipusīsādīhi kate pattassa heṭṭhā ādhārādīnaṃ upari kātabbe pattamaṇḍalake. <span class="bld">Bhittikamma</span>nti vibhattaṃ katvā nānākārarūpakakammacittaṃ. Yathāha ‘‘na bhikkhave citrāni pattamaṇḍalāni dhāretabbāni rūpakākiṇṇāni bhittikammakatānī’’ti (cūḷava. 253). <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ pattamaṇḍale. <span class="bld">Assā</span>ti bhikkhussa. <span class="bld">Makaradantaka</span>nti girikūṭākāraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3049"></a><span class="paranum">3049</span>. Mukhavaṭṭiyaṃ <a name="M2.0356"></a><a name="V2.0279"></a> yā lekhā parissāvanabandhanatthāya anuññātā, <span class="bld">taṃ lekhaṃ</span> ṭhapetvā dhammakaraṇacchatte vā kucchiyaṃ vā kācipi lekhā na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3050"></a><span class="paranum">3050</span>. <span class="bld">Tahiṃ tahi</span>nti mattikāya tattha tattha. <span class="bld">Ta</span>nti tathākoṭṭitadiguṇasuttakāyabandhanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3051"></a><span class="paranum">3051</span>. Antesu daḷhatthāya dasāmukhe diguṇaṃ katvā koṭṭenti, vaṭṭatīti yojanā. <span class="bld">Cittikampī</span>ti mālākammalatākammacittayuttampi kāyabandhanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3052"></a><span class="paranum">3052</span>. <span class="bld">Akkhīnī</span>ti kuñjarakkhīni. <span class="bld">Tatthā</span>ti kāyabandhane vaṭṭatīti kā kathā. <span class="bld">Uṭṭhāpetu</span>nti ukkirituṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3053"></a><span class="paranum">3053</span>. <span class="bld">Ghaṭa</span>nti ghaṭasaṇṭhānaṃ. <span class="bld">Deḍḍubhasīsaṃ vā</span>ti udakasappasīsamukhasaṇṭhānaṃ vā. Yaṃ kiñci vikārarūpaṃ dasāmukhe na vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3054"></a><span class="paranum">3054</span>. <span class="bld">Macchakaṇṭa</span>nti macchakaṇṭakākāraṃ. <span class="bld">Khajjūripattakākāra</span>nti khajjūripattasaṇṭhānaṃ. Macchakaṇṭaṃ vā maṭṭhaṃ paṭṭikaṃ vā khajjūripattakākāraṃ vā ujukaṃ katvā koṭṭitaṃ vaṭṭatīti yojanā. Ettha ca ubhayapassesu macchakaṇṭakayuttaṃ macchassa piṭṭhikaṇṭakaṃ viya yassa paṭṭikāya vāyanaṃ hoti, idaṃ kāyabandhanaṃ <span class="bld">macchakaṇṭakaṃ</span> nāma. Yassa khajjūripattasaṇṭhānamiva vāyanaṃ hoti, taṃ <span class="bld">khajjūripattakākāraṃ</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3055"></a><span class="paranum">3055</span>. Pakativītā <span class="bld">paṭṭikā</span>. <span class="bld">Sūkarantaṃ</span>nāma kuñcikākosakasaṇṭhānaṃ. <span class="bld">Tassa</span> duvidhassa kāyabandhanassa. Tattha rajjukā sūkarantānulomikā, dussapaṭṭaṃ paṭṭikānulomikaṃ. <span class="bld">Ādi</span>-saddena muddikakāyabandhanaṃ gahitaṃ, tañca sūkarantānulomikaṃ. Yathāha – ‘‘ekarajjukaṃ, pana muddikakāyabandhanañca sūkarantakaṃ <a name="M2.0357"></a> anulometī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 278). Tattha <span class="bld">ekarajjukā</span> nāma ekavaṭṭā. Bahurajjukassa akappiyabhāvaṃ vakkhati. ‘‘Muddikakāyabandhanaṃ nāma caturassaṃ akatvā sajjita’’nti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3056"></a><span class="paranum">3056</span>. <span class="bld">Murajaṃ</span> nāma murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. <span class="bld">Veṭhetvā</span>ti nānāsuttehi veṭhetvā. <span class="bld">Sikkhābhājanavinicchaye</span> <a name="V2.0280"></a> pana ‘‘bahukā rajjuyo ekato katvā ekāya rajjuyā veṭhitaṃ murajaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. <span class="bld">Maddavīṇaṃ</span> nāma pāmaṅgasaṇṭhānaṃ. <span class="bld">Deḍḍubhakaṃ</span> nāma udakasappasīsasadisaṃ. <span class="bld">Kalābukaṃ</span> nāma bahurajjukaṃ. <span class="bld">Rajjuyo</span>ti ubhayakoṭiyaṃ ekato abaddhā bahū rajjuyo, tathā baddhā kalābukaṃ nāma hotīti. <span class="bld">Na vaṭṭantī</span>ti murajādīni imāni sabbāni kāyabandhanāni na vaṭṭanti. <span class="bld">Purimā dve</span>ti murajaṃ, maddavīṇañcāti dve. ‘‘Dasāsu siyu’’nti vattabbe gāthābandhavasena vaṇṇalopena <span class="bld">‘‘dasā siyu’’</span>nti vuttaṃ. Yathāha – ‘‘murajaṃ maddavīṇa’nti idaṃ dasāsuyeva anuññāta’’nti (cūḷava. aṭṭha. 278).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3057"></a><span class="paranum">3057</span>. <span class="bld">Pāmaṅgasaṇṭhānā</span>ti pāmaṅgadāmaṃ viya caturassasaṇṭhānā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3058"></a><span class="paranum">3058</span>. <span class="bld">Ekarajjumaya</span>nti nānāvaṭṭe ekato vaṭṭetvā katarajjumayaṃ kāyabandhanaṃ. Vaṭṭaṃ vaṭṭatīti ‘‘rajjukā dussapaṭṭādī’’ti ettha ekavaṭṭarajjukā gahitā, idha pana nānāvaṭṭe ekato vaṭṭetvā katāva ekarajjukā gahitā. <span class="bld">Tañcā</span>ti tampi ekarajjukakāyabandhanaṃ. <span class="bld">Pāmaṅgasaṇṭhānaṃ ekampi na ca vaṭṭatī</span>ti kevalampi na vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3059"></a><span class="paranum">3059</span>. Bahū rajjuke ekato katvāti yojanā. <span class="bld">Vaṭṭati bandhitu</span>nti murajaṃ, kalābukaṃ vā na hoti, rajjukakāyabandhanameva <a name="M2.0358"></a> hotīti adhippāyo. Ayaṃ pana vinicchayo ‘‘bahū rajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ ‘bahurajjuka’nti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.85 pāḷimuttakavinicchaya) <span class="bld">aṭṭhakathā</span>gatova idha vutto. <span class="bld">Sikkhābhājanavinicchaye</span> ‘‘bahukā rajjuyo ekato katvā ekāya rajjuyā veṭhitaṃ murajaṃ nāmā’’ti yaṃ vuttaṃ, taṃ iminā virujjhanato na gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3060"></a><span class="paranum">3060</span>. <span class="bld">Danta</span>-saddena hatthidantā vuttā. <span class="bld">Jatū</span>ti lākhā. <span class="bld">Saṅkhamaya</span>nti saṅkhanābhimayaṃ. <span class="bld">Vidhakā matā</span>ti ettha ‘‘veṭhakā’’tipi pāṭho vidhapariyāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3061"></a><span class="paranum">3061</span>. <span class="bld">Kāyabandhanavidhe</span>ti kāyabandhanassa dasāya thirabhāvatthaṃ kaṭṭhadantādīhi kate vidhe. <span class="bld">Vikāro</span> aṭṭhamaṅgalādiko. <span class="bld">Tattha tatthā</span>ti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne, ubhayakoṭiyanti attho. <span class="bld">Tu</span>-saddena ghaṭākāropi vaṭṭatīti dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3062"></a><span class="paranum">3062</span>. <span class="bld">Mālā</span> <a name="V2.0281"></a> <span class="bld">…pe… vicittitā</span>ti mālākammalatākammehi ca migapakkhirūpādinānārūpehi ca vicittitā. <span class="bld">Janarañjanī</span>ti bālajanapalobhinī.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3064"></a><span class="paranum">3064</span>. <span class="bld">Aṭṭhaṃsā vāpī</span>ti ettha <span class="bld">api</span>-saddena soḷasaṃsādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Vaṇṇamaṭṭhā</span>ti mālākammādivaṇṇamaṭṭhā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3065"></a><span class="paranum">3065</span>. Añjanisalākāpi tathā vaṇṇamaṭṭhā na vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Añjanitthavikāya ca, nānāvaṇṇehi suttehi, cittakammaṃ na vaṭṭatī’’ti pāṭho yujjati. <span class="bld">‘‘Thavikāpi cā’’</span>ti pāṭho dissati, so na gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3066"></a><span class="paranum">3066</span>. Rattādinā <span class="bld">yena kenaci ekavaṇṇena suttena</span> pilotikādimayaṃ yaṃ kiñci sipāṭikaṃ sibbetvā vaḷañjantassa vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3067"></a><span class="paranum">3067</span>. <span class="bld">Maṇika</span>nti <a name="M2.0359"></a> thūlapubbuḷaṃ. <span class="bld">Piḷaka</span>nti sukhumapubbuḷaṃ. <span class="bld">Pipphale</span>ti vatthacchedanasatthe. <span class="bld">Ārakaṇṭake</span>ti pattādhāravalayānaṃ vijjhanakaṇṭake. <span class="bld">Ṭhapetu</span>nti uṭṭhāpetuṃ. <span class="bld">Yaṃ kiñcī</span>ti sesaṃ vaṇṇamaṭṭhampi ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3068"></a><span class="paranum">3068</span>. <span class="bld">Daṇḍake</span>ti pipphaladaṇḍake. Yathāha – ‘‘pipphalakepi maṇikaṃ vā piḷakaṃ vā yaṃ kiñci uṭṭhāpetuṃ na vaṭṭati, daṇḍake pana paricchedalekhā vaṭṭatī’’ti. <span class="bld">Paricchedalekhāmatta</span>nti āṇibandhanaṭṭhānaṃ patvā paricchindanatthaṃ ekāva lekhā vaṭṭati. <span class="bld">Valitvā</span>ti ubhayakoṭiyā mukhaṃ katvā majjhe valiyo gāhetvā. Nakhacchedanaṃ yasmā karonti, tasmā vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3069"></a><span class="paranum">3069</span>. Araṇisahite kantakiccakaro daṇḍo <span class="bld">uttarāraṇī</span> nāma. <span class="bld">Vāpī</span>ti <span class="bld">pi</span>-saddena adharāraṇiṃ saṅgaṇhāti, udukkhaladaṇḍassetaṃ adhivacanaṃ. Añchanakayantadhanu <span class="bld">dhanukaṃ</span> nāma. Musalamatthakapīḷanadaṇḍako <span class="bld">pelladaṇḍako</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3070"></a><span class="paranum">3070</span>. <span class="bld">Saṇḍāse</span>ti aggisaṇḍāsaṃ vadanti. Kaṭṭha<span class="bld">cchedanavāsiyā</span> tathā yaṃ kiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ na vaṭṭatīti sambandho. <span class="bld">Dvīsu passesū</span>ti vāsiyā ubhosu passesu. <span class="bld">Lohenā</span>ti kappiyalohena<a name="V2.0282"></a>. <span class="bld">Bandhituṃ vaṭṭatī</span>ti ujukameva caturassaṃ vā aṭṭhaṃsaṃ vā bandhituṃ vaṭṭati. <span class="bld">‘‘Saṇḍāse</span>ti aggisaṇḍāse’’ti <span class="bld">nissandehe</span> vuttaṃ. <span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> panettha sūcisaṇḍāso dassito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3071"></a><span class="paranum">3071</span>. <span class="bld">Heṭṭhato</span>ti heṭṭhā ayopaṭṭavalayassa. ‘‘Upari ahicchattamakulamatta’’nti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3072"></a><span class="paranum">3072</span>. <span class="bld">Visāṇe</span>ti telāsiñcanakagavayamahiṃsādisiṅge. <span class="bld">Nāḷiyaṃ vāpī</span>ti veḷunāḷikādināḷiyaṃ. <span class="bld">Api</span>-saddena alābuṃ <a name="M2.0360"></a> saṅgaṇhāti. <span class="bld">Āmaṇḍasārake</span>ti āmalakacuṇṇamayatelaghaṭe. <span class="bld">Telabhājanake</span>ti vuttappakāreyeva telabhājane. <span class="bld">Sabbaṃ vaṇṇamaṭṭhaṃ vaṭṭatī</span>ti pumitthirūparahitaṃ mālākammādi sabbaṃ vaṇṇamaṭṭhaṃ vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3073-5"></a><span class="paranum">3073-5</span>. <span class="bld">Pānīyassa uḷuṅke</span>ti pānīyauḷuṅke. <span class="bld">Doṇiyaṃ rajanassapī</span>ti rajanadoṇiyampi. <span class="bld">Phalakapīṭhe</span>ti phalakamaye pīṭhe. <span class="bld">Valayādhārakādike</span>ti dantavalayādiādhārake. <span class="bld">Ādi</span>-saddena daṇḍādhārako saṅgahito. <span class="bld">Pādapuñchaniya</span>nti coḷādimayapādapuñchaniyaṃ. <span class="bld">Pīṭhe</span>ti pādapīṭhe. Sahacariyena pādakathalikāyañca. <span class="bld">Cittaṃ sabbameva ca vaṭṭatī</span>ti yathāvutte bhikkhuparikkhāre mātugāmarūparahitaṃ, bhikkhuniparikkhāre purisarūparahitaṃ avasesaṃ sabbaṃ cittakammaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3076"></a><span class="paranum">3076</span>. Nānā ca te maṇayo cāti <span class="bld">nānāmaṇī,</span> indanīlādayo, nānāmaṇīhi katā <span class="bld">nānāmaṇimayā,</span> thambhā ca kavāṭā ca dvārā ca bhittiyo ca <span class="bld">thambhakavāṭadvārabhittiyo,</span> nānāmaṇimayā thambhakavāṭadvārabhittiyo yasmiṃ taṃ tathā vuttaṃ. <span class="bld">Kā kathā vaṇṇamaṭṭhake</span>ti mālākammalatākammacittakammādivaṇṇamaṭṭhake vattabbameva natthīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3077"></a><span class="paranum">3077</span>. Thāvarassa ratanamayapāsādassa kappiyabhāvaṃ dassetvā suvaṇṇādimayassāpi sabbapāsādaparibhogassa kappiyabhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sovaṇṇaya’’</span>ntiādi. <span class="bld">Sovaṇṇaya</span>nti suvaṇṇamayaṃ. Dvārakavāṭānaṃ anantaragāthāya dassitattā ‘‘dvārakavāṭabandha’’nti iminā dvārakavāṭabāhāsaṅkhātaṃ piṭṭhasaṅghāṭaṃ gahitaṃ. Dvārañca kavāṭañca <span class="bld">dvārakavāṭāni,</span> dvārakavāṭānaṃ bandhaṃ <span class="bld">dvārakavāṭabandhaṃ,</span> uttarapāsakummārasaṅkhātaṃ piṭṭhasaṅghāṭanti attho. Nānā ca te maṇayo cāti <span class="bld">nānāmaṇī</span><a name="M2.0361"></a>, suvaṇṇañca nānāmaṇī ca <span class="bld">suvaṇṇanānāmaṇī,</span> bhitti ca bhūmi ca <span class="bld">bhittibhūmi</span> suvaṇṇanānāmaṇīhi <a name="V2.0283"></a> katā bhittibhūmi <span class="bld">suvaṇṇanānāmaṇibhittibhūmi</span>. <span class="bld">Iti</span> imesu senāsanāvayavesu. <span class="bld">Na kiñci ekampi nisedhanīya</span>nti ekampi senāsanaparikkhāraṃ kiñci na nisedhanīyaṃ, senāsanampi na paṭikkhipitabbanti attho. <span class="bld">Senāsanaṃ vaṭṭati sabbamevā</span>ti sabbameva senāsanaparibhogaṃ vaṭṭati. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Sabbaṃ pāsādaparibhoganti suvaṇṇarajatādivicitrāni kavāṭāni mañcapīṭhāni tālavaṇṭāni suvaṇṇarajatamayāni pānīyaghaṭapānīyasarāvāni yaṃ kiñci cittakammakataṃ, sabbaṃ vaṭṭati. ‘Pāsādassa dāsidāsaṃ khettavatthuṃ gomahiṃsaṃ demā’ti vadanti, pāṭekkaṃ gahaṇakiccaṃ natthi, pāsāde paṭiggahite paṭiggahitameva hoti. Gonakādīni saṅghikavihāre vā puggalikavihāre vā mañcapīṭhakesu attharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭanti. Dhammāsane pana gihivikatanīhārena labbhanti, tatrāpi nipajjituṃ na vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 320).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Sovaṇṇadvārakavāṭabandha’’</span>nti vā pāṭho, bahubbīhisamāso. Iminā ca dutiyapadena ca senāsanaṃ visesīyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3078"></a><span class="paranum">3078</span>. <span class="bld">Na davaṃ kare</span>ti ‘‘kiṃ buddho silakabuddho? Kiṃ dhammo godhammo ajadhammo? Kiṃ saṅgho gosaṅgho ajasaṅgho migasaṅgho’’ti parihāsaṃ na kareyya. Titthiyabbataṃ mūgabbatādikaṃ neva gaṇheyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3079"></a><span class="paranum">3079</span>. <span class="bld">Tā</span> bhikkhuniyo udakādinā vāpi na siñceyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3080"></a><span class="paranum">3080</span>. <span class="bld">Aññattha</span> <a name="M2.0362"></a> aññasmiṃ vihāre vassaṃvuttho <span class="bld">aññattha</span> aññasmiṃ vihāre <span class="bld">bhāgaṃ</span> vassāvāsikabhāgaṃ gaṇhāti ce, dukkaṭaṃ. Tasmiṃ cīvare naṭṭhe vā <span class="bld">jajjare</span> jiṇṇe vā gīvā puna dātabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3081"></a><span class="paranum">3081</span>. <span class="bld">So</span>ti aññattha bhāgaṃ gaṇhanako bhikkhu. <span class="bld">Tehī</span>ti cīvarasāmikehi. <span class="bld">Ta</span>nti tathā gahitaṃ vassāvāsikabhāgaṃ. <span class="bld">Tesa</span>nti cīvarasāmikānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3082"></a><span class="paranum">3082</span>. <span class="bld">Karoto</span>ti <a name="V2.0284"></a> kārāpayato. <span class="bld">Davā silaṃ pavijjhanto</span>ti pantikīḷāya kīḷatthikānaṃ sippadassanavasena sakkharaṃ vā ninnaṭṭhānaṃ pavaṭṭanavasena pāsāṇaṃ vā pavijjhanto. Na kevalañca pāsāṇaṃ, aññampi yaṃ kiñci dārukhaṇḍaṃ vā iṭṭhakakhaṇḍaṃ vā hatthena vā yantena vā pavijjhituṃ na vaṭṭati. Cetiyādīnaṃ atthāya pāsāṇādayo hasantā hasantā pavaṭṭentipi khipantipi ukkhipantipi, kammasamayoti vaṭṭati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3083"></a><span class="paranum">3083</span>. <span class="bld">Gihigopakadānasmi</span>nti gihīnaṃ uyyānagopakādīhi attanā gopitauyyānādito phalādīnaṃ dāne yāvadatthaṃ diyyamānepi. <span class="bld">Na doso koci gaṇhato</span>ti paṭiggaṇhato bhikkhuno koci doso natthi. <span class="bld">Saṅghacetiyasantake</span> tālaphalādimhi uyyānagopakādīhi diyyamāne <span class="bld">paricchedanayo</span> tesaṃ vetanavasena paricchinnānaṃyeva gahaṇe anāpattinayo vuttoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3084"></a><span class="paranum">3084</span>. <span class="bld">Purisasaṃyutta</span>nti parivisakehi purisehi vuyhamānaṃ. <span class="bld">Hatthavaṭṭaka</span>nti hattheneva pavaṭṭetabbasakaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3085"></a><span class="paranum">3085</span>. Bhikkhuniyā saddhiṃ <span class="bld">kiñcipi</span> anācāraṃ <span class="bld">na sampayojeyya</span> na kāreyyāti yojanā. <span class="bld">‘‘Kiñcī’’</span>tipi pāṭho, gahaṭṭhaṃ <a name="M2.0363"></a> vā pabbajitaṃ vā kiñci bhikkhuniyā saddhiṃ anācāravasena na sampayojeyyāti attho. <span class="bld">Obhāsentassā</span>ti kāmādhippāyaṃ pakāsentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3086"></a><span class="paranum">3086</span>. <span class="bld">Have</span>ti ekaṃsatthe nipāto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3087"></a><span class="paranum">3087</span>. <span class="bld">Attano paribhogatthaṃ dinna</span>nti ‘‘tumheyeva paribhuñjathā’’ti vatvā dinnaṃ ticīvarādiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3088"></a><span class="paranum">3088</span>. <span class="bld">Asappāya</span>nti pittādidosānaṃ kopanavasena aphāsukāraṇaṃ. <span class="bld">Apanetumpi</span> jahitumpi, pageva dātunti adhippāyo. <span class="bld">Aggaṃ gahetvā dātuṃ vā</span>ti tathā gahaṇārahaṃ annādiṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Katipāhaṃ bhutvā’’ti seso. Piṇḍapātādito aggaṃ gahetvā pattādiṃ katipāhaṃ bhutvā dātuṃ vaṭṭatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3089"></a><span class="paranum">3089</span>. <span class="bld">Pañcavaggūpasampadā</span>ti <a name="V2.0285"></a> vinayadharapañcamena saṅghena kātabbaupasampadā. <span class="bld">Navā</span>ti aññehi ekavārampi aparibhuttā. <span class="bld">Guṇaṅguṇaupāhanā</span> catupaṭalato paṭṭhāya bahupaṭalaupāhanā. <span class="bld">Cammatthāro</span>ti kappiyacammattharaṇañca. <span class="bld">Dhuvanhāna</span>nti pakatinahānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3090"></a><span class="paranum">3090</span>. <span class="bld">Sambādhassā</span>ti vaccamaggapassāvamaggadvayassa sāmantā dvaṅgulā anto satthavatthikammaṃ vāritanti yojanā. Satthena antamaso nakhenāpi chedanaphālanādivasena <span class="bld">satthakammañca</span> vatthīhi bhesajjatelassa anto pavisanavasena kātabbaṃ <span class="bld">vatthikammañca</span> thullaccayāpattividhānena vāritanti attho. Passāvamaggassa sāmantā dvaṅgulaṃ aṅgajātassa aggato paṭṭhāya gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3091"></a><span class="paranum">3091</span>. <span class="bld">‘‘Pākattha’’</span>nti iminā nibbāpetuṃ calane niddosabhāvaṃ dīpeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3092"></a><span class="paranum">3092</span>. <span class="bld">Upaḷāletī</span>ti <a name="M2.0364"></a> ‘‘pattacīvarādiparikkhāraṃ te dammī’’ti vatvā palobhetvā gaṇhāti. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ puggale. <span class="bld">Ādīnava</span>nti alajjitādibhāvaṃ dassetvā tena saha sambhogādikaraṇe alajjibhāvāpajjanādiādīnavaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti tato viyojetabbassa tassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3093"></a><span class="paranum">3093</span>. Ādīnavadassanappakāraṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘makkhana’’</span>ntiādi. ‘‘Nahāyituṃ gatena gūthamuttehi makkhanaṃ viya dussīlaṃ nissāya viharatā tayā kata’’nti evaṃ tattha ādīnavaṃ vattuṃ vaṭṭatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3094-5"></a><span class="paranum">3094-5</span>. <span class="bld">Bhattagge</span> bhojanasālāya bhuñjamāno. <span class="bld">Yāgupāne</span>ti yāguṃ pivanakāle. <span class="bld">Antogāme</span>ti antaraghare. <span class="bld">Vīthiya</span>nti nigamanagaragāmādīnaṃ rathikāya. <span class="bld">Andhakāre</span>ti andhakāre vattamāne, andhakāragatoti attho. Tañhi vandantassa mañcapādādīsupi nalāṭaṃ paṭihaññeyya. <span class="bld">Anāvajjo</span>ti kiccapasutattā vandanaṃ asamannāharanto. <span class="bld">Ekāvatto</span>ti ekato āvatto sapattapakkhe ṭhito verī visabhāgapuggalo. Ayañhi vandiyamāno pādenapi pahareyya. <span class="bld">Vāvaṭo</span>ti sibbanakammādikiccantarapasuto.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sutto</span>ti niddaṃ okkanto. <span class="bld">Khāda</span>nti piṭṭhakakhajjakādīni khādanto. <span class="bld">Bhuñjanto</span>ti odanādīni <a name="V2.0286"></a> bhuñjanto. <span class="bld">Vaccaṃ muttampi vā kara</span>nti uccāraṃ vā passāvaṃ vā karonto <span class="bld">iti</span> imesaṃ terasannaṃ vandanā ayuttatthena vāritāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3096-7"></a><span class="paranum">3096-7</span>. Kammaladdhisīmāvasena tīsu nānāsaṃvāsakesu kammanānāsaṃvāsakassa ukkhittaggahaṇena gahitattā, sīmānānāsaṃvāsakavuḍḍhatarapakatattassa vandiyattā, pārisesañāyena ‘‘nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro adhammavādī avandiyo’’ti <a name="M2.0365"></a> (pari. 467) vacanato ca laddhinānāsaṃvāsako idha <span class="bld">‘‘nānāsaṃvāsako’’</span>ti gahitoti veditabbo. <span class="bld">Ukkhitto</span>ti tividhenāpi ukkhepanīyakammena ukkhittako. <span class="bld">Garukaṭṭhā ca pañcā</span>ti pārivāsikamūlāyapaṭikassanārahamānattārahamānattacārikaabbhānārahasaṅkhātā pañca garukaṭṭhā ca. Ime pana aññamaññassa yathāvuḍḍhaṃ vandanādīni labhanti, pakatattena avandiyattāva avandiyesu gahitā. <span class="bld">Ime bāvīsati puggale</span>ti naggādayo yathāvutte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3098"></a><span class="paranum">3098</span>. <span class="bld">‘‘Dhammavādī’’</span>ti idaṃ ‘‘nānāsaṃvāsavuḍḍhako’’ti etassa visesanaṃ. Yathāha ‘‘tayome, bhikkhave, vandiyā. Pacchā upasampannena pureupasampanno vandiyo, nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro dhammavādī vandiyo, sadevake loke, bhikkhave, samārake…pe… tathāgato arahaṃ sammāsambuddho vandiyo’’ti (cūḷava. 312).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3099"></a><span class="paranum">3099</span>. ‘‘Eteyeva vandiyā, na aññe’’ti niyāmassa akatattā aññesampi vandiyānaṃ sabbhāvaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘tajjanādī’’</span>tiādi. Ettha <span class="bld">ādi</span>-saddena niyassapabbājanīyapaasāraṇīyakamme saṅgaṇhāti. <span class="bld">Etthā</span>ti etasmiṃ vandanīyādhikāre. <span class="bld">Kamma</span>nti apalokanādi catubbidhaṃ kammaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3100"></a><span class="paranum">3100</span>. Saṅghena adhammakamme kariyamāne taṃ vāretuṃ asakkontena, asakkontehi ca paṭipajjitabbavidhiṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘adhiṭṭhāna’’</span>ntiādi. Adhiṭṭhānaṃ panekassa uddiṭṭhanti yojanā, adhammakammaṃ karontānaṃ bhikkhūnamantare nisīditvā taṃ ‘‘adhamma’’nti jānitvāpi taṃ vāretuṃ asakkontassa ekassa ‘‘na metaṃ khamatī’’ti cittena adhiṭṭhānamuddiṭṭhanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Dvinnaṃ vā tiṇṇameva cā</span>ti tameva vāretuṃ asakkontānaṃ <a name="M2.0366"></a> dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā bhikkhūnaṃ aññamaññaṃ ‘‘na metaṃ khamatī’’ti <span class="bld">diṭṭhāvikammaṃ</span> sakasakadiṭṭhiyā pakāsanaṃ uddiṭṭhanti attho. <span class="bld">Tato uddhaṃ</span> tīhi <a name="V2.0287"></a> uddhaṃ catunnaṃ kammassa paṭikkosanaṃ ‘‘idaṃ adhammakammaṃ mā karothā’’ti paṭikkhipanaṃ uddiṭṭhanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3101"></a><span class="paranum">3101</span>. Vissāsaggāhalakkhaṇaṃ aggahitaggahaṇena pañcavidhanti dassetumāha <span class="bld">‘‘sandiṭṭho’’</span>tiādi. Yojanā panettha evaṃ veditabbā – sandiṭṭho ca hoti, jīvati ca, gahite ca attamano hoti, sambhatto ca hoti, jīvati ca, gahite ca attamano hoti, ālapito ca hoti, jīvati ca, gahite ca attamano hotīti evaṃ sandiṭṭhasambhattaālapitānaṃ tiṇṇamekekassa tīṇi tīṇi vissāsaggāhalakkhaṇāni katvā navavidhaṃ hotīti veditabbaṃ. Vacanattho, panettha vinicchayo ca heṭṭhā vuttova.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3102"></a><span class="paranum">3102</span>. Sīlavipatti, diṭṭhivipatti ca ācārājīvasambhavā dve vipattiyo cāti yojanā, ācāravipatti, ājīvavipatti cāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3103"></a><span class="paranum">3103</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu catūsu vipattīsu. <span class="bld">Appaṭikammā</span> pārājikā <span class="bld">vuṭṭhānagāminī</span> saṅghādisesāpattikā duve āpattiyo sīlavipattīti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3104"></a><span class="paranum">3104</span>. Yā ca antaggāhikā diṭṭhi, yā dasavatthukā diṭṭhi, ayaṃ duvidhā diṭṭhi diṭṭhivipattīti dīpitāti yojanā. Tattha <span class="bld">antaggāhikadiṭṭhi</span> nāma ucchedantasassatantagāhavasena pavattā diṭṭhi. ‘‘Natthi dinna’’ntiādinayappavattā dasavatthukā diṭṭhi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3105"></a><span class="paranum">3105</span>. Thullaccayādikā desanāgāminikā <span class="bld">yā pañca</span> āpattiyo, <span class="bld">ācārakusalena</span> bhagavatā sā ācāravipattīti <a name="M2.0367"></a> vuttāti yojanā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena pācittiyapāṭidesanīyadukkaṭadubbhāsitānaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Yā</span>ti pañcāpattiyo apekkhitvā bahuttaṃ. <span class="bld">Sā</span>ti ācāravipatti sāmaññamapekkhitvā ekattaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3106"></a><span class="paranum">3106</span>. <span class="bld">Kuhanādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena lapanā nemittikatā nippesikatā lābhena lābhaṃ nijigīsanatā gahitā, kuhanādīnaṃ vitthāro <span class="bld">visuddhimagge</span> (visuddhi. 1.16) vuttanayena veditabbo. Ājīvo paccayo hetu yassā āpattiyāti viggaho. <span class="bld">Chabbidhā</span>ti catutthapārājikasañcarittathullaccayapācittiyapāṭidesanīyadukkaṭāpattīnaṃ <a name="V2.0288"></a> vasena chabbidhā. <span class="bld">Pakāsitā</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Ājīvahetu ājīvakāraṇā pāpiccho icchāpakato asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati, āpatti pārājikassa. Ājīvahetu…pe… sañcarittaṃ samāpajjati, āpatti saṅghādisesassa. Ājīvahetu…pe… ‘yo te vihāre vasati, so bhikkhu arahā’ti bhaṇati, paṭijānantassa āpatti thullaccayassa. Ājīvahetu…pe… bhikkhu paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Ājīvahetu…pe… bhikkhunī paṇītabhojanāni agilānā attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pāṭidesanīyassa. Ājīvahetu ājīvakāraṇā sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pari. 287) –</p>
- <p class="unindented">Desitā. Iminā ājīvavipatti dīpitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3107"></a><span class="paranum">3107</span>. <span class="bld">‘‘Ukkhitto’’</span>tiādi <a name="M2.0368"></a> yathākkamena tesaṃ tiṇṇaṃ nānāsaṃvāsakānaṃ sarūpadassanaṃ. Tattha tayo ukkhittakā vuttāyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3108-9"></a><span class="paranum">3108-9</span>. ‘‘Yo saṅghena ukkhepanīyakammakatānaṃ adhammavādīnaṃ pakkhe nisinno ‘tumhe kiṃ bhaṇathā’ti tesañca itaresañca laddhiṃ sutvā ‘ime adhammavādino, itare dhammavādino’ti cittaṃ uppādeti, ayaṃ tesaṃ majjhe nisinnova tesaṃ nānāsaṃvāsako hoti, kammaṃ kopeti. Itaresampi hatthapāsaṃ anāgatattā kopetī’’ti (mahāva. aṭṭha. 455) āgata <span class="bld">aṭṭhakathā</span>vinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘adhammavādipakkhasmi’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Adhammavādipakkhasmi</span>nti ukkhepanīyakammena nissāritānaṃ adhammavādīnaṃ pakkhasmiṃ. <span class="bld">Nisinnovā</span>ti hatthapāsaṃ avijahitvā gaṇapūrako hutvā nisinnova. <span class="bld">Vicintaya</span>nti ‘‘ime nu kho dhammavādino, udāhu ete’’ti vividhenākārena cintayanto. ‘‘Ete pana dhammavādī’’ti mānasaṃ uppādeti, evaṃ <span class="bld">uppanne pana mānase</span>. Adhammavādipakkhasmiṃ nisinnova evaṃ mānasaṃ uppādento <span class="bld">ayaṃ</span> <a name="V2.0289"></a> bhikkhu. <span class="bld">Laddhiyā</span>ti evaṃ uppāditamānasasaṅkhātāya laddhiyā. Tesaṃ adhammavādīnaṃ <span class="bld">nānāsaṃvāsako nāma</span> hotīti pakāsito.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tatraṭṭho pana so</span>ti tasmiṃ adhammavādipakkhasmiṃ nisinnova so. Sada-dhātuyā gatinivāraṇatthattā tatra nisinno ‘‘tatraṭṭho’’ti vuccati. <span class="bld">Dvinna</span>nti dhammavādiadhammavādipakkhānaṃ dvinnaṃ saṅghānaṃ. <span class="bld">Kamma</span>nti catuvaggādisaṅghena karaṇīyakammaṃ. <span class="bld">Kopetī</span>ti adhammavādīnaṃ asaṃvāsabhāvaṃ gantvā tesaṃ gaṇapūraṇattā, itaresaṃ ekasīmāyaṃ ṭhatvā hatthapāsaṃ anupagatattā, chandassa ca adinnattā kammaṃ kopeti. Yo pana adhammavādīnaṃ pakkhe <a name="M2.0369"></a> nisinno ‘‘adhammavādino ime, itare dhammavādino’’ti tesaṃ majjhe pavisati, yattha vā tattha vā pakkhe nisinno ‘‘ime dhammavādino’’ti gaṇhāti, ayaṃ attanāva attānaṃ samānasaṃvāsakaṃ karotīti veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3110"></a><span class="paranum">3110</span>. <span class="bld">Bahisīmāgato</span> pakatatto bhikkhu sace hatthapāse ṭhito hoti, so sīmāya nānāsaṃvāsako matoti yojanā. Taṃ gaṇapūraṇaṃ katvā katakammampi kuppati. <span class="bld">Evaṃ</span> yathāvuttaniyāmena tayo nānāsaṃvāsakā mahesinā vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3111"></a><span class="paranum">3111</span>. <span class="bld">Cuto</span>ti pārājikāpanno sāsanato cutattā ‘‘cuto’’ti gahito. ‘‘Bhikkhunī ekādasa abhabbā’’ti padacchedo. <span class="bld">Ime</span>ti bhedamanapekkhitvā sāmaññena sattarasa janā. <span class="bld">Asaṃvāsā</span>ti na saṃvasitabbā, natthi vā etehi pakatattānaṃ ekakammādiko saṃvāsoti <span class="bld">asaṃvāsā</span> nāma siyuṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3112"></a><span class="paranum">3112</span>. <span class="bld">Asaṃvāsassa sabbassā</span>ti yathāvuttassa sattarasavidhassa sabbassa asaṃvāsassa. <span class="bld">Tathā kammārahassa cā</span>ti ‘‘yassa saṅgho kammaṃ karoti, so neva kammapatto, nāpi chandāraho, apica kammāraho’’ti (pari. 488) evaṃ <span class="bld">parivāre</span> vuttakammārahassa ca. <span class="bld">Ummattakādīna</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena khittacittādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Saṅghe</span> tajjanīyādīni karonte. <span class="bld">Paṭikkhepo</span>ti paṭikkosanā. <span class="bld">Na rūhatī</span>ti paṭikkosaṭṭhāne na tiṭṭhati, kammaṃ na kopetīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3113"></a><span class="paranum">3113</span>. <span class="bld">Sasaṃvāseka…pe… bhikkhuno</span>ti vuttanayena kammena vā laddhiyā vā asaṃvāsikabhāvaṃ <a name="V2.0290"></a> anupagatattā samānasaṃvāsakassa sīmāya asaṃvāsikabhāvaṃ anupagantvā ekasīmāya <a name="M2.0370"></a> ṭhitassa antimavatthuṃ anajjhāpannattā pakatattassa bhikkhuno. <span class="bld">Anantarassapi</span> hatthapāse <span class="bld">vacanena</span> vacībhedakaraṇena <span class="bld">paṭikkhepo</span> paṭikkoso <span class="bld">ruhati</span> paṭikkosanaṭṭhāneyeva tiṭṭhati, kammaṃ kopetīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3114"></a><span class="paranum">3114</span>. <span class="bld">Chahi ākārehī</span>ti (pāci. aṭṭha. 438; kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) lajjitāya, aññāṇatāya, kukkuccapakatatāya, satisammosāya, akappiyekappiyasaññitāya, kappiyeakappiyasaññitāyāti imehi chahi ākārehi. Pañca samaṇakappā ca vuttā, pañca visuddhiyo ca vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ, aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījaññeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) <span class="bld">khuddakavatthuke</span> anuññātā <span class="bld">pañca samaṇakappā</span> nāma. <span class="bld">Pañca visuddhiyo</span>ti parivāre <span class="bld">ekuttare</span> ‘‘pañca visuddhiyo’’ti imassa niddese ‘‘nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamā visuddhī’’tiādinā (pari. 325) nayena dassitā pañca pātimokkhuddesasaṅkhātā pañca visuddhiyo ca ‘‘suttuddeso pārisuddhiuposatho adhiṭṭhānuposatho pavāraṇā sāmaggiuposathoyeva pañcamo’’ti (pari. 325) evaṃ vuttā pañca visuddhiyo cāti dvepañcavisuddhiyo ‘‘dvipañcaviññāṇānī’’tiādīsu viya sāmaññavacanena saṅgahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3115-7"></a><span class="paranum">3115-7</span>. Nissesena dīyati paññapīyati ettha sikkhāpadanti <span class="bld">nidānaṃ,</span> tesaṃ tesaṃ sikkhāpadānaṃ paññattiyā ṭhānabhūtaṃ vesālīādi. Puṃ vuccati nirayo, taṃ galati maddati nerayikadukkhaṃ anubhavatīti <span class="bld">puggalo,</span> satto. Ariyapuggalā <a name="M2.0371"></a> taṃsadisattā, bhūtapubbagatiyā vā ‘‘puggalā’’ti veditabbā. Idha panete sikkhāpadavītikkamassa ādikammikā adhippetā. Idāni puggalaniddesaṃ vakkhati. Vasati ettha bhagavato āṇāsaṅkhātā sikkhāpadapaññatti taṃ paṭicca pavattatīti <span class="bld">vatthu,</span> tassa tassa puggalassa sikkhāpadapaññattihetubhūto ajjhācāro.</p>
- <p class="bodytext">Vidhānaṃ vibhajanaṃ <span class="bld">vidhi,</span> pabhedo. Paññāpīyati bhagavato āṇā pakārena ñāpīyati etāyāti <span class="bld">paññatti,</span> paññattiyā vidhi pabhedo ‘‘paññattividhi’’nti vattabbe ‘‘vidhiṃ paññattiyā’’ti <a name="V2.0291"></a> gāthābandhavasena asamatthaniddeso. Sā pana paññattividhi paññattianupaññatti anuppannapaññatti sabbatthapaññatti padesapaññatti sādhāraṇapaññatti asādhāraṇapaññatti ekatopaññatti ubhatopaññattivasena navavidhā hoti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Vipatti āpatti anāpattī’’ti padacchedo, vipajjanti etāya sīlādayoti <span class="bld">vipatti</span>. Sā pana sīlaācāradiṭṭhiājīvānaṃ vasena catubbidhā. Sā pana uddesavasena heṭṭhā dassitāva. Āpajjanti etāya akusalābyākatabhūtāya bhagavato āṇāvītikkamanti <span class="bld">āpatti</span>. Sā pubbapayogādivasena anekappabhedā āpatti. <span class="bld">Anāpatti</span> ajānanādivasena āṇāya anatikkamanaṃ. Samuṭṭhāti etehi āpattīti <span class="bld">samuṭṭhānāni,</span> kāyādivasena chabbidhāni āpattikāraṇāni. Samuṭṭhānānaṃ nayo <span class="bld">samuṭṭhānanayo,</span> taṃ.</p>
- <p class="bodytext">Vajjañca kammañca kiriyā ca saññā ca cittañca āṇatti ca <span class="bld">vajjakammakriyāsaññācittāṇattiyo,</span> tāsaṃ vidhi tathā vuccati, taṃ. <span class="bld">Vajjavidhi</span>nti ‘‘yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, ayaṃ lokavajjā, sesā paṇṇattivajjā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ vajjavidhiṃ. <span class="bld">Kammavidhi</span>nti ‘‘sabbā ca kāyakammavacīkammatadubhayavasena tividhā hontī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) dassitaṃ kammavidhiṃ<a name="M2.0372"></a>. <span class="bld">Kriyāvidhi</span>nti ‘‘atthāpatti kiriyato samuṭṭhāti, atthi akiriyato, atthi kiriyākiriyato, atthi siyā kiriyato siyā akiriyato’’tiādinā (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) nayena dassitaṃ kiriyāvidhiṃ. <span class="bld">Saññāvidhi</span>nti ‘‘saññāvimokkhā’’tiādinā (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) nayena dassitaṃ saññāvidhiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Cittavidhi</span>nti ‘‘sabbāpi cittavasena duvidhā honti sacittakā, acittakā cā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ cittavidhiṃ. <span class="bld">Āṇattividhi</span>nti ‘‘sāṇattikaṃ anāṇattika’’nti vuttaṃ āṇattividhiṃ. <span class="bld">Aṅgavidhāna</span>nti sabbasikkhāpadesu āpattīnaṃ vuttaṃ aṅgavidhānañca. Vedanāttikaṃ, kusalattikañcāti yojanā. Taṃ pana ‘‘akusalacittaṃ, dvicittaṃ, ticittaṃ, dukkhavedanaṃ, dvivedanaṃ, tivedana’’nti tattha tattha dassitameva.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sattarasavidhaṃ</span> <a name="V2.0292"></a> <span class="bld">etaṃ lakkhaṇa</span>nti yathāvuttanidānādisattarasappabhedaṃ sabbasikkhāpadānaṃ sādhāraṇalakkhaṇaṃ. <span class="bld">Dassetvā</span>ti pakāsetvā. <span class="bld">Budho</span> vinayakusalo. Tattha tattha sikkhāpadesu yathārahaṃ yojeyyāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3118"></a><span class="paranum">3118</span>. Imesu sattarasasu lakkhaṇesu nidānapuggale tāva niddisitumāha <span class="bld">‘‘nidāna’’</span>ntiādi. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu sattarasasu sādhāraṇalakkhaṇesu, niddhāraṇe cetaṃ bhummaṃ. <span class="bld">Nidāna</span>nti niddhāritabbadassanaṃ. <span class="bld">‘‘Pura’’</span>nti idaṃ ‘‘vesālī’’tiādipadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Sakkabhaggā</span>ti etehi janapadavācīhi saddehi ṭhānanissitā nāgarāva gahetabbā. Tāni ca ‘‘sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ, bhaggesu viharati susumāragire’’ti tattha tattha sikkhāpadanidāne nidassitāneva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3119"></a><span class="paranum">3119</span>. <span class="bld">‘‘Dasa vesāliyā’’</span>tiādīnaṃ atthavinicchayo <span class="bld">uttare</span> āvi bhavissati. <span class="bld">Giribbaje</span>ti rājagahanagare. Tañhi <a name="M2.0373"></a> samantā ṭhitehi isigiliādīhi pañcahi pabbatehi vajasadisanti ‘‘giribbaja’’nti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3121"></a><span class="paranum">3121</span>. Bhikkhūnaṃ pātimokkhasmiṃ sudinnadhaniyādayo tevīsatividhā ādikammikapuggalā vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3122"></a><span class="paranum">3122</span>. Ubhayapātimokkhe āgatā <span class="bld">te sabbe</span> ādikammikapuggalā paripiṇḍitā tiṃsa bhavantīti yojanā. <span class="bld">Vatthu</span>ādīnaṃ vinicchayo <span class="bld">uttare</span> vakkhamānattā idha na vutto. Nanu ca nidānapuggalavinicchayampi tattha vakkhatīti so idha kasmā vuttoti? Nāyaṃ doso, imassa pakaraṇattā idhāpi vattabboti. Yadi evaṃ vatthuādivinicchayopi idha vattabbo siyā, so kasmā na vuttoti? Ekayoganiddiṭṭhassa imassa vacanena sopi vuttoyeva hotīti ekadesadassanavasena saṃkhittoti daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3123"></a><span class="paranum">3123</span>. Yo enaṃ taruṃ jānāti, so paññattiṃ asesato jānātīti sambandho. Ettha <span class="bld">‘‘enaṃ taru’’</span>nti iminā nidānādisattarasappakāraṃ sabbasikkhāpadasādhāraṇalakkhaṇasamudāyaṃ rūpakena dasseti. Kiṃ visiṭṭhaṃ tarunti āha <span class="bld">‘‘timūla’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="V2.0293"></a> <span class="bld">timūla</span>nti nidānapuggalavatthusaṅkhātāni tīṇi mūlāni etassāti timūlaṃ. <span class="bld">Navapatta</span>nti navavidhapaṇṇattisaṅkhātāni pattāni etassāti navapattaṃ. <span class="bld">Dvayaṅkura</span>nti lokavajjapaṇṇattivajjasaṅkhātā dve aṅkurā etassāti dvayaṅkuraṃ. ‘‘Dviaṅkura’’nti vattabbe i-kārassa ayādesaṃ katvā ‘‘dvayaṅkura’’nti vuttaṃ. <span class="bld">Sattaphala</span>nti āṇattiāpattianāpattivipattisaññāvedanākusalattikasaṅkhātāni satta phalāni etassāti sattaphalaṃ. <span class="bld">Chapuppha</span>nti chasamuṭṭhānasaṅkhātāni pupphāni etassāti chapupphaṃ. <span class="bld">Dvippabhava</span>nti cittakammasaṅkhātā dve pabhavā etassāti dvippabhavaṃ. <span class="bld">Dvisākha</span>nti <a name="M2.0374"></a> kiriyaaṅgasaṅkhātā dve sākhā etassāti dvisākhaṃ. <span class="bld">Enaṃ taruṃ yo jānātī</span>ti yo vutto bhikkhu vuttasarūpasādhāraṇasattarasalakkhaṇarāsivinicchayasaṅkhātataruṃ jānāti. <span class="bld">So</span>ti so bhikkhu. <span class="bld">Paññatti</span>nti vinayapiṭakaṃ. <span class="bld">Asesato</span>ti sabbaso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3124"></a><span class="paranum">3124</span>. <span class="bld">Iti</span> evaṃ madhurapadatthaṃ anākulaṃ <span class="bld">paramaṃ</span> uttamaṃ imaṃ vinicchayaṃ yo <span class="bld">paṭhati</span> vācuggataṃ karonto pariyāpuṇāti, garusantike sādhukaṃ <span class="bld">suṇāti, paripucchate ca</span> atthaṃ paripucchati ca, <span class="bld">so</span> bhikkhu vinaya <span class="bld">vinicchaye upālisamo bhavati</span> vinayadharānaṃ etadaggaṭṭhāne nikkhittena upālimahātherena sadiso bhavatīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Pakiṇṇakavinicchayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Kammaṭṭhānavibhāvanāvidhānakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3125"></a><span class="paranum">3125</span>. ‘‘Ādimhi sīlaṃ dasseyya.</p>
- <p class="gatha2">Majjhe maggaṃ vibhāvaye;</p>
- <p class="gatha3">Pariyosāne ca nibbānaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Esā kathikasaṇṭhitī’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.190; ma. ni. aṭṭha. 1.291; a. ni. aṭṭha. 2.3.64) –</p>
- <p class="unindented">Vuttaṃ dhammakathikalakkhaṇaṃ samanussarantoyamācariyo pātimokkhasaṃvarasīlaparidīpakaṃ vinicchayaṃ nātisaṅkhepavitthāramukhena dassetvā taṃmūlakānaṃ itaresañca tiṇṇaṃ sīlānaṃ taṃdassaneneva dassitabhāvañca <a name="V2.0294"></a> sīlavisuddhimūlikā cittavisuddhiādiyo pañcavisuddhiyo ca taṃmūlikañca ariyamaggasaṅkhātaṃ ñāṇadassanavisuddhiṃ tadadhigamanīyaṃ nibbānañca dassetvā yathāraddhaṃ <a name="M2.0375"></a> vinayakathaṃ pariyosāpetukāmo āha <span class="bld">‘‘pāmokkhe’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">pāmokkhe</span>ti samādhiādīnaṃ anavajjadhammānaṃ patiṭṭhābhāvena uttame. <span class="bld">Mokkhappavesane</span>ti amatamahānibbānanagarassa pavesananimitte. <span class="bld">Mukhe</span> asahāyadvārabhūte. Yathāha –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Saggārohaṇasopānaṃ, aññaṃ sīlasamaṃ kuto;</p>
- <p class="gathalast">Dvāraṃ vā pana nibbāna-nagarassa pavesane’’ti. (visuddhi. 1.9; bu. baṃ. aṭṭha. 3.dīpaṅkarabuddhavaṃsavaṇṇanā);</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sabbadukkhakkhaye</span>ti jātidukkhādisabbadukkhānaṃ khayassa ariyamaggassa adhigamūpāyattā phalūpacārena sabbadukkhakkhayasaṅkhāte. <span class="bld">‘‘Pāmokkhe’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘mokkhappavesane mukhe’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘sabbadukkhakkhaye’’</span>ti ca ‘‘pātimokkhasmi’’nti etassa visesanaṃ. <span class="bld">Vutte</span>ti pārājikato paṭṭhāya nānappakārato niddiṭṭhe sati. Itarattayaṃ vuttamevāti sambandho. Indriyasaṃvarasīlaājīvapārisuddhisīlapaccayasannissitasīlasaṅkhātaṃ itaraṃ sīlattayaṃ vuttameva hoti ‘‘rājā āgato’’ti vutte parisāya āgamanaṃ viya, tasmā taṃ na vakkhāmāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3126"></a><span class="paranum">3126</span>. <span class="bld">Idaṃ catubbidhaṃ sīla</span>nti pātimokkhasaṃvarasīlādiṃ catupārisuddhisīlaṃ. <span class="bld">Ñatvā</span>ti lakkhaṇādito, vodānato, hānabhāgiyaṭṭhitibhāgiyavisesabhāgiyanibbedhabhāgiyādippakārato ca jānitvā. <span class="bld">Tatthā</span>ti catubbidhasīle. <span class="bld">Patiṭṭhito</span>ti acchiddādiaṅgasamannāgatabhāvamāpādanena patiṭṭhito. <span class="bld">Samādhi</span>nti upacārappanābhedalokiyasamādhiṃ. <span class="bld">Bhāvetvā</span>ti samacattālīsāya kammaṭṭhānesu punappunaṃ anuyogavasena vaḍḍhetvā. <span class="bld">Paññāyā</span>ti tilakkhaṇākārādiparicchedikāya lokuttarāya paññāya hetubhūtāya, karaṇabhūtāya ca. <span class="bld">Parimuccatī</span>ti sabbakilesabandhanaṃ chetvā <a name="M2.0376"></a> saṃsāracārakā samantato muccati, anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyatīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3127"></a><span class="paranum">3127</span>. Evaṃ samāsato vuttamevatthaṃ niddisanto āha <span class="bld">‘‘dasānussatiyo’’</span>tiādi. Dasa anussatiyo ca dasa kasiṇā ca dasa asubhā ca catasso appamaññāyo ca tathā cattāro āruppā ca vuttā. Aparaṃ kammaṭṭhānadvayañca vuttanti sambandho.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <a name="V2.0295"></a> <span class="bld">dasānussatiyo</span> nāma ‘‘buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati, kāyagatāsati, maraṇānussati, ānāpānasati, upasamānussatī’’ti (visuddhi. 1.47) evaṃ vuttā dasa anussatiyo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dasa kasiṇā</span> nāma ‘‘pathavīkasiṇaṃ, āpokasiṇaṃ, tejokasiṇaṃ, vāyokasiṇaṃ, nīlakasiṇaṃ, pītakasiṇaṃ, lohitakasiṇaṃ, odātakasiṇaṃ, ālokakasiṇaṃ, paricchinnākāsakasiṇa’’nti (visuddhi. 1.47) vuttā ime dasa kasiṇā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dasa asubhā</span> nāma ‘‘uddhumātakaṃ, vinīlakaṃ, vipubbakaṃ, vicchiddakaṃ, vikkhāyitakaṃ, vikkhittakaṃ, hatavikkhittakaṃ, lohitakaṃ, puḷuvakaṃ, aṭṭhika’’nti (visuddhi. 1.47) vuttā ime dasa asubhā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Catasso appamaññāyo</span> nāma ‘‘mettā, karuṇā, muditā, upekkhā’’ti (visuddhi. 1.47) vuttā ime appamaññāyo.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Cattāro āruppā</span> nāma ‘‘ākāsānañcāyatanaṃ, viññāṇañcāyatanaṃ, ākiñcaññāyatanaṃ, nevasaññānāsaññāyatana’’nti (visuddhi. 1.47) vuttā ime āruppā. <span class="bld">Aparaṃ kammaṭṭhānadvayaṃ</span> nāma ‘‘āhārepaṭikkūlasaññā, catudhātuvavatthāna’’nti vuttaṃ ṭṭhānaubhayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3128"></a><span class="paranum">3128</span>. Iccevaṃ <a name="M2.0377"></a> cattālīsavidhaṃ manobhuno kammaṭṭhānaṃ sabbampi kammaṭṭhānaṃ samuddiṭṭhaṃ siyāti yojanā. Kammassa yogasaṅkhātassa ṭhānaṃ ārammaṇabhāvena pavattiṭṭhānanti <span class="bld">kammaṭṭhānaṃ</span>. Tiṭṭhati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti <span class="bld">ṭhānaṃ,</span> kāraṇaṃ, kammassa vipassanāya ṭhānaṃ kāraṇaṃ <span class="bld">kammaṭṭhānaṃ,</span> kassāti āha <span class="bld">‘‘manobhuno’’</span>ti. Mano abhibhavatīti manobhū, tassa <span class="bld">manobhuno,</span> kusalacittappavattinivāraṇena tathāladdhanāmassa kāmadevassāti attho. Iminā kammaṭṭhānagaṇanāparicchedo dassito.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3129-30"></a><span class="paranum">3129-30</span>. Imesaṃ kammaṭṭhānānaṃ bhāvanāmayaṃ bhinditvā dassetuṃ mātikaṃ tāva dassento āha <span class="bld">‘‘upacārappanāto’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">upacārappanāto</span>ti ‘‘ettakāni kammaṭṭhānāni upacārāvahāni<a name="V2.0296"></a>, ettakāni appanāvahānī’’ti evaṃ upacārappanāvasena ca. <span class="bld">Jhānabhedā</span>ti ‘‘ettakāni paṭhamajjhānikāni, ettakāni tikacatukkajjhānikāni, ettakāni pañcakajjhānikānī’’tiādinā jhānabhedā ca. <span class="bld">Atikkamā</span>ti aṅgānaṃ, ārammaṇānañca atikkamato. <span class="bld">Vaḍḍhanāvaḍḍhanā cāpī</span>ti aṅguladvaṅgulādivasena vaḍḍhetabbā, avaḍḍhetabbā ca. <span class="bld">Ārammaṇabhūmito</span>ti nimittārammaṇādiārammaṇato ceva labbhamānālabbhamānabhūmito ca.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gahaṇā</span>ti diṭṭhādivasena gahetabbato. <span class="bld">Paccayā</span>ti taṃtaṃṭhānānaṃ paccayabhāvato ca. <span class="bld">Bhiyyo</span>ti puna-saddatthanīhārattho. <span class="bld">Cariyānukūlato</span>ti rāgacariyādīnaṃ anukūlabhāvatoti <span class="bld">ayaṃ viseso</span> ayaṃ bhedo. <span class="bld">Etesu</span> cattālīsāya kammaṭṭhānesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3131"></a><span class="paranum">3131</span>. Evaṃ mātikaṃ niddisitvā yathākkamaṃ niddisanto paṭhamaṃ tāva upacārāvahādayo dassetumāha <span class="bld">‘‘aṭṭhānussatiyo’’</span>tiādi<a name="M2.0378"></a>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tissaṃ mātikāyaṃ, tesu vā cattālīsāya kammaṭṭhānesu. <span class="bld">Aṭṭhānussatiyo</span>ti kāyagatāsatiānāpānasatidvayavajjitā buddhānussatiādikā aṭṭha anussatiyo ca. <span class="bld">Saññā</span> āhārepaṭikkūlasaññā ca. <span class="bld">Vavatthānañca</span> catudhātuvavatthānañcāti <span class="bld">ime</span> dasa. <span class="bld">Upacārāvahā</span>ti buddhaguṇādīnaṃ paramatthabhāvato, anekavidhattā, ekassāpi gambhīrabhāvato ca etesu dasasu kammaṭṭhānesu appanāvasena samādhissa patiṭṭhātumasakkuṇeyyattā appanābhāvanāppatto samādhi upacārabhāveyeva patiṭṭhāti, tasmā ete upacārāvahā.</p>
- <p class="bodytext">Nanu cettha dutiyacatutthāruppasamādhi, lokuttaro ca samādhi paramatthadhamme appanaṃ pāpuṇāti, tasmā ‘‘paramatthabhāvato’’ti hetu appanamapāpuṇane kāraṇabhāvena na vuccatīti? Na, tassa bhāvanāvisesena paramatthadhamme pavattisambhavato, imassa ca rūpāvacaracatutthabhāvanāvisesasambhavato ca. Tathā hi dutiyacatutthāruppasamādhi appanāpattassa arūpāvacarasamādhissa catutthajjhānassa ārammaṇasamatikkamamattabhāvanāvasena sabhāvārammaṇepi appanaṃ pāpuṇāti. Visuddhibhāvanānukkamabalena lokuttaro samādhi appanaṃ pāpuṇātīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3132"></a><span class="paranum">3132</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tesu jhānāvahesu tiṃsakammaṭṭhānesu. <span class="bld">Asubhā</span>ti uddhumātakādayo dasa asubhā. <span class="bld">Kāyagatāsatī</span>ti kāyagatāsati cāti <span class="bld">ime</span> ekādasa. <span class="bld">Paṭhamajjhānikā</span>ti imesaṃ paṭikkūlārammaṇattā, paṭikkūlārammaṇe ca cittassa caṇḍasotāya nadiyā arittabalena nāvāṭṭhānaṃ <a name="V2.0297"></a> viya vitakkabaleneva pavattisambhavato avitakkānaṃ dutiyajjhānādīnaṃ asambhavoti savitakkassa paṭhamajjhānasseva sambhavato paṭhamajjhānikā. Ānāpānañca <a name="M2.0379"></a> kasiṇā cāti <span class="bld">ime</span> ekādasa <span class="bld">catukkajjhānikā</span> rūpāvacaracatukkajjhānikā ca catukkanayena, pañcakajjhānikā ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3133"></a><span class="paranum">3133</span>. <span class="bld">Tissova appamaññā</span>ti mettā, karuṇā, muditāti appamaññā tissova. Sāmaññaniddese etāsameva gahaṇaṃ kathaṃ viññāyatīti? <span class="bld">‘‘Atha pacchimā’’</span>tiādinā catutthāya appamaññāya catutthajjhānikabhāvassa vakkhamānattā pārisesato taṃ viññāyati. <span class="bld">Tikajjhānānī</span>ti tikajjhānikā. ‘‘Tikajjhānā’’ti vattabbe liṅgavipallāsena evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Mettādīnaṃ domanassasahagatabyāpādavihiṃsānabhiratīnaṃ pahāyakattā domanassapaṭipakkhena somanasseneva sahagatatā vuttāti catukkanayena tikajjhānikatā vuttā, pañcakanayena catukkajjhānikatā ca.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Athā’’</span>ti idaṃ ‘‘pacchimā’’ti padassa ‘‘tisso’’ti iminā purimapadena sambandhanivattanatthaṃ. Pacchimā appamaññā, cattāro āruppā ca catutthajjhānikā matā catukkanayena, pañcamajjhānikā ca. ‘‘Sabbe sattā sukhitā hontu, dukkhā muccantu, laddhasukhasampattito mā vigacchantū’’ti mettāditividhavasappavattaṃ byāpārattayaṃ pahāya kammassakatādassanena sattesu majjhattākārappattabhāvanānibbattāya tatramajjhattopekkhāya balavatarattā appanāppattassa upekkhābrahmavihārassa sukhasahagatatāsambhavato upekkhāsahagatatā vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3134"></a><span class="paranum">3134</span>. Aṅgārammaṇato atikkamo dvidhā vuttoti yojanā. <span class="bld">Catukkatikajjhānesū</span>ti dasakasiṇā, ānāpānasatīti ekādasasu catukkajjhānikesu ceva mettādipurimabrahmavihārattayasaṅkhātesu <a name="M2.0380"></a> tikajjhānikesu ca kammaṭṭhānesu. <span class="bld">Aṅgātikkamatā</span>ti ekasmiṃyeva ārammaṇe vitakkādijhānaṅga samatikkamena paṭhamajjhānādīnaṃ ārammaṇeyeva dutiyajjhānādīnaṃ uppattito aṅgātikkamo adhippetoti attho. Aṅgātikkamoyeva <span class="bld">aṅgātikkamatā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3135"></a><span class="paranum">3135</span>. <span class="bld">Aṅgātikkamato</span>ti tatiyajjhānasampayuttasomanassātikkamanato. <span class="bld">Ārammaṇamatikkammā</span>ti paṭibhāganimittakasiṇugghāṭimākāsatabbisayapaṭhamāruppaviññāṇatadabhāvasaṅkhātāni cattāri ārammaṇāni yathākkamaṃ atikkamitvā. Kasiṇugghāṭimākāsatabbisayapaṭhamāruppaviññāṇatadabhāvatabbisayatatiyāruppaviññāṇasaṅkhātesu <a name="V2.0298"></a> catūsu ārammaṇesu <span class="bld">āruppā</span> ākāsānañcāyatanādīni cattāri arūpāvacarajjhānāni <span class="bld">jāyare</span> uppajjanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3136"></a><span class="paranum">3136</span>. <span class="bld">Etthā</span>ti etesu ārammaṇesu. <span class="bld">Vaḍḍhetabbānī</span>ti ‘‘yattakaṃ okāsaṃ kasiṇena pharati, tadabbhantare dibbāya sotadhātuyā saddaṃ sotuṃ, dibbena cakkhunā rūpaṃ passituṃ, parasattānañca cetasā cittaṃ aññātuṃ samattho hotī’’ti vuttappayojanaṃ sandhāya aṅgagaṇanādivasena paricchinditvā yattakaṃ icchati, tattakaṃ vaḍḍhetabbāni. <span class="bld">Sesaṃ</span> asubhādi <span class="bld">sabbaṃ taṃ</span> kammaṭṭhānaṃ payojanābhāvā <span class="bld">na vaḍḍhetabbamevā</span>ti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3137"></a><span class="paranum">3137</span>. <span class="bld">Tattha</span> tesu kammaṭṭhānesu dasa kasiṇā ca dasa asubhā ca kāyagatāsati, ānāpānasatīti <span class="bld">ime bāvīsati</span> kammaṭṭhānāni paṭibhāgārammaṇānīti yojanā. Ettha <span class="bld">‘‘kasiṇā’’</span>tiādinā tadārammaṇāni jhānāni gahitāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3138"></a><span class="paranum">3138</span>. <span class="bld">Dhātuvavatthana</span>nti <a name="M2.0381"></a> catudhātuvavatthānaṃ, gāthābandhavasena rassattaṃ. <span class="bld">Viññāṇañcā</span>ti viññāṇañcāyatanaṃ. <span class="bld">Nevasaññā</span>ti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. <span class="bld">Dasa dve</span>ti dvādasa. <span class="bld">Bhāvagocarā</span>ti sabhāvadhammagocarā, paramatthadhammālambaṇāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3139"></a><span class="paranum">3139</span>. <span class="bld">Dve ca āruppamānasā</span>ti ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanasaṅkhātā arūpāvacaracittuppādā dve ca. Cha ime dhammā navattabbagocarā niddiṭṭhāti yojanā catunnaṃ appamaññānaṃ sattapaññattiyā, paṭhamāruppassa kasiṇugghāṭimākāsapaññattiyā, tatiyāruppassa paṭhamāruppaviññāṇābhāvapaññattiyā ca ārammaṇattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3140"></a><span class="paranum">3140</span>. <span class="bld">Paṭikkūlasaññā</span>ti āhārepaṭikkūlasaññā. Kāyagatāsatīti dvādaseva bhūmito <span class="bld">devesu</span> kāmāvacaradevesu kuṇapānaṃ, paṭikkūlārahassa ca asambhavā <span class="bld">na pavattantī</span>ti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3141"></a><span class="paranum">3141</span>. Tāni dvādasa ca. <span class="bld">Bhiyyo</span>ti adhikatthe nipāto, tato adhikaṃ ānāpānasati cāti terasa rūpārūpaloke assāsapassāsānañca abhāvā sabbaso <span class="bld">na jāyare</span>ti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3142"></a><span class="paranum">3142</span>. <span class="bld">Arūpāvacare</span> <a name="V2.0299"></a> arūpabhave caturo āruppe ṭhapetvā <span class="bld">aññe</span> chattiṃsa dhammā rūpasamatikkamābhāvā <span class="bld">na jāyantī</span>ti yojanā. <span class="bld">Sabbe</span> samacattālīsa dhammā <span class="bld">mānuse</span> manussaloke sabbesameva labbhamānattā <span class="bld">jāyanti</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3143"></a><span class="paranum">3143</span>. <span class="bld">Catutthakasiṇaṃ hitvā</span>ti vāyokasiṇaṃ diṭṭhaphuṭṭhena gahetabbattā taṃ vajjetvā nava <span class="bld">kasiṇā ca</span> dasa asubhā cāti <span class="bld">te</span> ekūnavīsati dhammā <span class="bld">diṭṭheneva</span> cakkhuviññāṇena <span class="bld">pubbabhāge</span> parikammakāle gahetabbā bhavantīti <a name="M2.0382"></a> yojanā. Pubbabhāge cakkhunā oloketvā parikammaṃ kataṃ, tena uggahitanimittaṃ tesaṃ gahetabbanti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3144"></a><span class="paranum">3144</span>. <span class="bld">Phuṭṭhenā</span>ti nāsikagge, uttaroṭṭhe vā phuṭṭhavasena. Kāyagatāsatiyaṃ tacapañcakaṃ diṭṭhena gahetabbaṃ. <span class="bld">Māluto</span>ti vāyokasiṇaṃ diṭṭhaphuṭṭhena gahetabbaṃ ucchusassādīnaṃ pattesu calamānavaṇṇaggahaṇamukhena, kāyappasādaghaṭṭanena ca gahetabbattā. <span class="bld">Ettha</span> etesu kammaṭṭhānesu. <span class="bld">Sesaka</span>nti vuttāvasesaṃ. Buddhānussatiādikā aṭṭhānussatiyo, cattāro brahmavihārā, cattāro āruppā, āhārepaṭikkūlasaññā, catudhātuvavatthānaṃ, kāyagatāsatiyaṃ vakkapañcakādīni cāti sabbametaṃ parato sutvā gahetabbattā suteneva gahetabbanti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3145"></a><span class="paranum">3145</span>. <span class="bld">Ettha</span> etesu kammaṭṭhānesu ākāsakasiṇaṃ ṭhapetvā nava kasiṇā paṭhamāruppacittassa ārammaṇabhūtakasiṇugghāṭimākāsassa hetubhāvato <span class="bld">paccayā jāyare</span> paccayā bhavantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3146"></a><span class="paranum">3146</span>. Dasapi kasiṇā <span class="bld">abhiññānaṃ</span> dibbacakkhuñāṇādīnaṃ paccayā bhavantīti yojanā. <span class="bld">Catutthassā</span>ti catutthassa brahmavihārassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3147"></a><span class="paranum">3147</span>. <span class="bld">Heṭṭhimaheṭṭhimāruppa</span>nti ākāsānañcāyatanādikaṃ. <span class="bld">Parassa ca parassa cā</span>ti viññāṇañcāyatanādiuttarajjhānassa paccayoti pakāsitanti yojanā. <span class="bld">Nevasaññā</span>ti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. <span class="bld">Nirodhassā</span>ti saññāvedayitanirodhassa, tāya nirodhasamāpattiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3148"></a><span class="paranum">3148</span>. <span class="bld">Sabbe</span>ti <a name="M2.0383"></a> samacattālīsakammaṭṭhānadhammā. <span class="bld">Sukhavihārassā</span>ti diṭṭhadhammasukhavihārassa. <span class="bld">Bhavanissaraṇassa</span> <a name="V2.0300"></a> <span class="bld">cā</span>ti vibhavūpanissayatāya vipassanāpādakattena āsavakkhayañāṇena adhigantabbassa nibbānassa ca. <span class="bld">Bhavasukhānañcā</span>ti parikammopacārabhāvanāvasappavattāni kāmāvacarakusalacittāni kāmasugatibhavasukhānaṃ, rūpāvacarappanāvasapavattāni rūpāvacaracittāni rūpāvacarabhavasukhānaṃ, itarāni arūpāvacarabhūtāni arūpāvacarabhavasukhānañca paccayāti dīpitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3149"></a><span class="paranum">3149</span>. Dasa asubhā, kāyagatāsatīti <span class="bld">ime</span> ekādasa rāgacaritassa visesato anukūlā viññeyyāti yojanā. <span class="bld">‘‘Visesato’’</span>ti iminā rāgassa ujuvipaccanīkabhāvena ca atisappāyato ca vutto, itare ca apaṭikkhittāti dīpeti. Vuttañhetaṃ <span class="bld">visuddhimagge</span> ‘‘sabbañcetaṃ ujuvipaccanīkavasena ca atisappāyavasena ca vuttaṃ, rāgādīnaṃ pana avikkhambhikā, saddhādīnaṃ vā anupakārā kusalabhāvanā nāma natthī’’ti (visuddhi. 1.47).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3150"></a><span class="paranum">3150</span>. <span class="bld">Savaṇṇakasiṇā</span>ti catūhi vaṇṇakehi kasiṇehi sahitā. Catasso appamaññāyoti <span class="bld">ime</span> aṭṭha dosacaritassa anukūlāti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3151"></a><span class="paranum">3151</span>. <span class="bld">Mohappakatino</span>ti mohacaritassa. ‘‘Ānāpānasati ekāvā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3152"></a><span class="paranum">3152</span>. <span class="bld">Maraṇūpasame</span>ti maraṇañca upasamo ca maraṇūpasamaṃ, tasmiṃ maraṇūpasame. <span class="bld">Satī</span>ti maraṇānussati, upasamānussati cāti <span class="bld">ete</span> cattāro dhammā. <span class="bld">Paññāpakatino</span>ti buddhicaritassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3153"></a><span class="paranum">3153</span>. <span class="bld">Ādianussaticchakka</span>nti <a name="M2.0384"></a> buddhadhammasaṅghasīlacāgadevatānussatisaṅkhātaṃ chakkaṃ. <span class="bld">Saddhācaritavaṇṇita</span>nti saddhācaritassa anukūlanti kathitaṃ. <span class="bld">Āruppā</span>ti cattāro āruppā. <span class="bld">Sesā kasiṇā</span>ti bhūtakasiṇaālokākāsakasiṇānaṃ vasena cha kasiṇāti <span class="bld">sesā dasa</span> dhammā. <span class="bld">Sabbānurūpakā</span>ti sabbesaṃ channaṃ cariyānaṃ anukūlāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3154-8"></a><span class="paranum">3154-8</span>. Evaṃ yathānikkhittamātikānukkamena kammaṭṭhānappabhedaṃ vibhāvetvā idāni bhāvanānayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘eva’’</span>ntiādi. <span class="bld">Evaṃ pabhedato ñatvā kammaṭṭhānānī</span>ti yathāvuttabhedanayamukhena <a name="V2.0301"></a> bhāvanāmayārambhadassanaṃ. <span class="bld">Paṇḍito</span>ti tihetukapaṭisandhipaññāya paññavā bhabbapuggalo. <span class="bld">Tesū</span>ti niddhāraṇe bhummaṃ. <span class="bld">Medhāvī</span>ti pārihāriyapaññāya samannāgato. <span class="bld">Daḷhaṃ gahetvānā</span>tiādimajjhapariyosāne suṭṭhu sallakkhantena daḷhaṃ aṭṭhiṃ katvā sakkaccaṃ uggahetvā. <span class="bld">Kalyāṇamittako</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Piyo garu bhāvanīyo;</p>
- <p class="gatha2">Vattā ca vacanakkhamo;</p>
- <p class="gatha3">Gambhīrañca kathaṃ kattā;</p>
- <p class="gathalast">No caṭṭhāne niyojako’’ti. (visuddhi. 1.37; netti. 113) –</p>
- <p class="unindented">Vuttalakkhaṇako sīlasutapaññādiguṇasamannāgatakalyāṇamittako.</p>
- <p class="bodytext">Paṭhamameva palibodhānaṃ ucchedaṃ katvāti yojanā. <span class="bld">Paṭhama</span>nti bhāvanārambhato paṭhamameva. <span class="bld">Palibodhānaṃ ucchedaṃ katvā</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Āvāso <a name="M2.0385"></a> ca kulaṃ lābho;</p>
- <p class="gatha2">Gaṇo kammañca pañcamaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Addhānaṃ ñāti ābādho;</p>
- <p class="gathalast">Gantho iddhīti te dasā’’ti. (visuddhi. 1.41) –</p>
- <p class="unindented">Vuttānaṃ dasamahāpalibodhānaṃ, dīghakesanakhalomacchedanacīvararajanapattapacanādīnaṃ khuddakapaabodhānañcāti ubhayesaṃ palibodhānaṃ ucchedaṃ katvā niṭṭhāpanena vā ālayapariccāgena vā ucchedaṃ katvā. <span class="bld">Iddhi</span> panettha vipassanāya palibodho hoti, na samādhibhāvanāya. Vuttañhetaṃ <span class="bld">visuddhimagge</span> ‘‘iddhīti pothujjanikā iddhi. Sā hi uttānaseyyakadārako viya, taruṇasassaṃ viya ca dupparihārā hoti, appamattakeneva bhijjati. Sā pana vipassanāya palibodho hoti, na samādhissa samādhiṃ patvā pattabbattā’’ti (visuddhi. 1.41).</p>
- <p class="bodytext">Dosavajjite<a name="V2.0302"></a>, anurūpe ca vihāre vasantenāti yojanā. <span class="bld">Dosavajjite</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Mahāvāsaṃ navāvāsaṃ, jarāvāsañca panthaniṃ;</p>
- <p class="gathalast">Soṇḍiṃ paṇṇañca pupphañca, phalaṃ patthitameva ca.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Nagaraṃ dārunā khettaṃ, visabhāgena paṭṭanaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Paccantasīmāsappāyaṃ, yattha mitto na labbhati.</p>
- <p class="gatha1">‘‘Aṭṭhārasetāni ṭhānāni, iti viññāya paṇḍito;</p>
- <p class="gathalast">Ārakā parivajjeyya, maggaṃ paṭibhayaṃ yathā’’ti. (visuddhi. 1.52) –</p>
- <p class="unindented"><span class="bld">Aṭṭhakathāsu</span> vuttehi imehi aṭṭhārasahi dosehi gajjite.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Anurūpe vasantenā</span>ti –</p>
- <p class="indent">‘‘Idha<a name="M2.0386"></a>, bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti naccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ, divā appākiṇṇaṃ, rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ, appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasireneva uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, tasmiṃ kho pana senāsane ye te bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā, te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati ‘idaṃ, bhante, kathaṃ, imassa ko attho’ti, tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttāniṃ karonti, anekavihitesu ca kaṅkhaṭṭhānīyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11) –</p>
- <p class="unindented">Evaṃ bhagavatā vaṇṇitehi pañcahi guṇehi samannāgatattā anurūpe bhāvanākammānuguṇe vihāre viharantenāti attho. <span class="bld">Paṭhamādīnī</span>ti paṭhamadutiyādīni rūpāvacarajjhānāni. <span class="bld">Sabbaso bhāvetvā</span>ti <span class="bld">visuddhimagge</span> <a name="V2.0303"></a> ‘‘sabbaṃ bhāvanāvidhānaṃ aparihāpentena bhāvetabbo’’ti (visuddhi. 1.41) nikkhittassa mātikāpadassa vitthārakkamena bhāvetvā, cittavisuddhiṃ sampādetvāti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sappañño</span>ti kammajatihetukapaṭisandhipaññāya ceva kammaṭṭhānamanasikārasappāyāni pariggahetvā asappāyaṃ parivajjetvā sappāyasevanopakārāya pārihāriyapaññāya ca samannāgato yogāvacaro. <span class="bld">Tato</span>ti nevasaññānāsaññāyatanavajjitarūpārūpajjhānaṃ vipassanāpādakabhāvena samāpajjitvā aṭṭhannaṃ vipassanāpādakajjhānānamaññatarato jhānā vuṭṭhāya. Tenāha <span class="bld">visuddhimagge</span> ‘‘ṭhapetvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ <a name="M2.0387"></a> avasesarūpārūpāvacarajjhānānaṃ aññatarato vuṭṭhāyā’’ti (visuddhi. 2.663).</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Nāmarūpavavatthānaṃ katvā</span>ti visuddhimagge <span class="bld">diṭṭhivisuddhiniddese</span> vuttanayena pañcakkhandhādimukhesu yathicchitena mukhena pavisitvā nāmarūpaṃ vavatthapetvā ‘‘idaṃ nāmaṃ, idaṃ rūpaṃ, imamhā nāmarūpato byatirittaṃ attādi kiñci vattabbaṃ natthī’’ti niṭṭhaṃ gantvā, iminā diṭṭhivisuddhi dassitā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Kaṅkhaṃ vitīriyā</span>ti yathādiṭṭhanāmarūpadhammānaṃ visuddhimagge <span class="bld">kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddese</span> (visuddhi. 2.678 ādayo) vuttanayena pañcadhā pariggahetvā ‘‘na tāvidaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ, na attādihetuka’’nti yāthāvato nāmarūpassa pañcadhā dassanena addhattayagataṃ ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādinayappavattaṃ (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) soḷasavidhaṃ kaṅkhaṃ, ‘‘satthari kaṅkhatī’’tiādinayappavattaṃ (dha. sa. 1008) aṭṭhavidhañca kaṅkhaṃ vīriyena taritvā pajahitvā, iminā kaṅkhāvitaraṇavisuddhi dassitā hoti.</p>
- <p class="bodytext">Evaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhinipphādanena ñātapariññāya ṭhito yogāvacaro sappāyaṃ nāmarūpaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā kaṅkhāvūpasamañāṇena <span class="bld">maggāmaggañāṇadassanavisuddhiniddese</span> (visuddhi. 2.692 ādayo) vuttanayena saṅkhāre sammasanto obhāso, ñāṇaṃ, pīti, passaddhi, sukhaṃ, adhimokkho, paggaho, upaṭṭhānaṃ, upekkhā, nikantīti dasasu upakkilesesu pātubhūtesu tathā pātubhūte <span class="bld">obhāsādayo dasa upakkilese</span> ‘‘amaggo’’ti maggavīthipaṭipannaṃ <span class="bld">vipassanāñāṇa</span>meva ‘‘maggo’’ti <a name="V2.0304"></a> <span class="bld">paṇḍito</span> paññavā yogāvacaro jānātīti attho, iminā maggāmaggañāṇadassanavisuddhi saṅkhepato dassitā hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3159"></a><span class="paranum">3159</span>. Ettāvatā <a name="M2.0388"></a> tesaṃ tiṇṇaṃ vavatthāneti yojanā. <span class="bld">Ettāvatā</span>ti ‘‘nāmarūpavavatthānaṃ katvā’’tiādinā saṅkhepato dassitanayena. <span class="bld">Tesaṃ tiṇṇa</span>nti diṭṭhivisuddhi, kaṅkhāvitaraṇavisuddhi, maggāmaggañāṇadassanavisuddhīti tīhi visuddhīhi sakasakavipassanānaṃ nāmarūpatappaccayamaggāmaggānaṃ tiṇṇaṃ. <span class="bld">Vavatthāne kate</span> niyame kate. <span class="bld">Tiṇṇaṃ saccāna</span>nti dukkhasamudayamaggasaṅkhaātānaṃ tiṇṇaṃ saccānaṃ. <span class="bld">Vavatthānaṃ kataṃ siyā</span>ti ñātatīraṇapariññāsaṅkhātena lokiyeneva ñāṇena anubodhavasena nicchayo kato hotīti attho. Kathaṃ? Nāmarūpavavatthānasaṅkhātena diṭṭhivisuddhiñāṇena dukkhasaccavavatthānaṃ kataṃ hoti, paccayapariggahasaṅkhātena kaṅkhāvitaraṇavisuddhiñāṇena samudayasaccavavatthānaṃ, maggāmaggavavatthānasaṅkhātena maggāmaggañāṇadassanena maggasaccavavatthānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3160-1"></a><span class="paranum">3160-1</span>. Evaṃ ñātatīraṇapariññādvayaṃ saṅkhepato dassetvā pahānapariññāya sarīrabhūtāni nava ñāṇāni dassetumāha <span class="bld">‘‘udayabbayā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">udayabbayā</span>ti uppādabhaṅgānupassanāvasappavattā uttarapadalopena ‘‘udayabbayā’’ti vuttā. Tattha udayaṃ muñcitvā vaye vā pavattā bhaṅgānupassanā <span class="bld">‘‘bhaṅgā’’</span>ti vuttā. Bhayañca ādīnavo ca nibbidā ca <span class="bld">bhayādīnavanibbidā,</span> saṅkhārānaṃ bhayato anupassanavasena pavattā bhayānupassanā ca diṭṭhabhayānaṃ ādīnavato pekkhanavasena pavattā ādīnavānupassanā ca diṭṭhādīnavesu nibbedavasena pavattā nibbidānupassanā ca tathā vuttā. Nibbinditvā saṅkhārehi muccitukāmatāvaseneva pavattaṃ ñāṇaṃ <span class="bld">muccitukāmatāñāṇaṃ</span>. Muccanassa upāyasampaṭipādanatthaṃ puna saṅkhārattayapaṭiggahavasapavattaṃ ñāṇaṃ <span class="bld">paṭisaṅkhānupassanā</span>.</p>
- <p class="bodytext">Saṅkhāradhamme bhayanandivivajjanavasena ajjhupekkhitvā pavattañāṇaṃ <span class="bld">saṅkhārupekkhāñāṇaṃ,</span> saccānulomo tadadhigamāya ekantapaccayo <a name="M2.0389"></a> hotīti <span class="bld">‘‘saccānulomika’’</span>nti ca kalāpasammasanañāṇādīnaṃ purimānaṃ navannaṃ kiccanipphattiyā, upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānañca anulomanato ‘‘anulomañāṇa’’nti ca vuttaṃ <span class="bld">navamaṃ</span> ñāṇañcāti yā navānupubbavipassanāsaṅkhātā pahānapariññā dassitā, ayaṃ <span class="bld">‘‘paṭipadāñāṇadassana’’</span>nti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3162"></a><span class="paranum">3162</span>. <span class="bld">Tato</span> <a name="V2.0305"></a> anulomañāṇato paraṃ maggassa āvajjanaṭṭhāniyaṃ hutvā nibbānamālambitvā uppannassa puthujjanagottassa abhibhavanato, ariyagottassa bhāvanato vaḍḍhanato ca <span class="bld">‘‘gotrabhū’’</span>ti saṅkhaṃ gatassa <span class="bld">cittassa</span> samanantarameva ca. <span class="bld">Santimārammaṇaṃ katvā</span>ti sabbakilesadarathānañca saṅkhāradukkhaggino ca vūpasamanimittattā ‘‘santi’’nti saṅkhātaṃ nirodhamālambitvā. <span class="bld">Ñāṇadassana</span>nti catunnaṃ ariyasaccānaṃ pariññābhisamayādivasena jānanaṭṭhena <span class="bld">ñāṇaṃ,</span> cakkhunā viya paccakkhato dassanaṭṭhena <span class="bld">dassana</span>nti saṅkhaṃ gataṃ sotāpattimaggañāṇasaṅkhātaṃ sattamavisuddhiñāṇaṃ <span class="bld">jāyate</span> uppajjatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3163"></a><span class="paranum">3163</span>. <span class="bld">Paccavekkhaṇapariyanta</span>nti paccavekkhaṇajavanapariyosānaṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti ñāṇadassanasaṅkhātassa sotāpattimaggassa. <span class="bld">Phala</span>nti phalacittaṃ <span class="bld">anu</span> pacchā maggānantaraṃ hutvā jāyate.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ‘‘paccavekkhaṇapariyanta’’nti idaṃ ‘‘phala’’nti etassa visesanaṃ, kiriyāvisesanaṃ vā, paccavekkhaṇajavanaṃ mariyādaṃ katvāti attho. Maggānantaraṃ phale dvikkhattuṃ, tikkhattuṃ vā uppajjitvā niruddhe tadanantarameva bhavaṅgaṃ hoti, bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā paccavekkhitabbaṃ maggamālambitvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati, tato paccavekkhaṇajavanāni. Evaṃ phalacittaṃ bhavaṅgapariyantameva hoti, na paccavekkhaṇapariyantaṃ. Tathāpi aññena javanena anantarikaṃ <a name="M2.0390"></a> hutvā phalajavanānamanantaraṃ paccavekkhaṇajavanameva pavattatīti dassanatthaṃ phalapaccavekkhaṇajavanānantare uppannāni bhavaṅgāvajjanāni abbohārikāni katvā ‘‘paccavekkhaṇapariyantaṃ, phalaṃ tassānujāyate’’ti vuttanti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Paccavekkhaṇañca maggaphalanibbānapahīnakilesaavasiṭṭhakilesānaṃ paccavekkhaṇavasena pañcavidhaṃ hoti. Tesu ekekaṃ ekekena javanavārena paccavekkhatīti pañca paccavekkhaṇajavanavārāni honti. Tāni paccavekkhaṇaggahaṇena sāmaññato dassitānīti daṭṭhabbāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3164"></a><span class="paranum">3164</span>. <span class="bld">Teneva ca upāyenā</span>ti udayabbayānupassanādivipassanānaṃ paṭhamaṃ maggo adhigato, teneva upāyena. <span class="bld">So bhikkhū</span>ti so yogāvacaro bhikkhu. <span class="bld">Punappunaṃ bhāvento</span>ti punappunaṃ <a name="V2.0306"></a> vipassanaṃ vaḍḍhetvā. Yathā paṭhamamaggaphalāni patto, <span class="bld">tathā. Sesamaggaphalāni cā</span>ti dutiyādimaggaphalāni ca pāpuṇāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3165"></a><span class="paranum">3165</span>. <span class="bld">Iccevaṃ</span> yathāvuttanayena uppādavayantātītakattā <span class="bld">accantaṃ</span> amataṃ <span class="bld">dhammaṃ avecca</span> paṭivijjhitvā asesaṃ akusalaṃ <span class="bld">viddhaṃsayitvā</span> samucchedappahānena pajahitvā <span class="bld">tayo bhave</span> kāmabhavādīsu tīsu bhavesu nikantiyā sosanavasena tayo bhave visesena sosayitvā <span class="bld">so</span> aggadakkhiṇeyyo khīṇāsavo bhikkhu paṭhamaṃ kilesaparinibbāne sositavipākakkhandhakaṭattārūpasaṅkhātaupādisesarahitattā <span class="bld">nirupādisesaṃ</span> nibbānadhātuṃ <span class="bld">upeti</span> adhigacchatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Iccevaṃ saṅkhepato kammaṭṭhānabhāvanānayo ācariyena dassitoti ganthabhīrujanānuggahavasena vitthāravaṇṇanaṃ anāmasitvā <a name="M2.0391"></a> anupadavaṇṇanāmattamevettha kataṃ. Vitthāravaṇṇanā panassa visuddhimaggato, tabbaṇṇanato ca gahetabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3166-7"></a><span class="paranum">3166-7</span>. <span class="bld">Viññāsakkamato vāpī</span>ti akkharapadavākyasaṅkhātagantharacanakkamato vā. <span class="bld">Pubbāparavasena vā</span>ti vattabbānamatthavisesānaṃ paṭipāṭivasena vā. <span class="bld">Akkharabandhe vā</span>ti saddasatthaalaṅkārasatthachandovicitisatthānupātena kātabbāya akkharapadaracanāya, gāthābandheti attho. Ayuttaṃ viya yadi dissatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ta</span>nti taṃ ‘‘ayutta’’nti dissamānaṭṭhānaṃ. <span class="bld">Tathā na gahetabba</span>nti dissamānākāreneva ayuttanti na gahetabbaṃ. Kathaṃ gahetabbanti āha <span class="bld">‘‘gahetabbamadosato’’</span>ti. Tassa kāraṇamāha <span class="bld">‘‘mayā upaparikkhitvā, katattā pana sabbaso’’</span>ti. Yo yo panettha doso dissati khittadoso vā hotu vipallāsaggahaṇadoso vā, nāparaṃ dosoti dīpeti. Tenetaṃ pakaraṇaṃ sabbesaṃ tipiṭakapariyattippabhedāyatanabahussutānaṃ sikkhākāmānaṃ therānaṃ attano pamāṇabhūtataṃ sūceti. Attano pamāṇasūcanena attanā viracitassa vinayavinicchayassāpi pamāṇataṃ vibhāvento tassa savanuggahadhāraṇādīsu sotujanaṃ niyojetīti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya</p>
- <p class="centered">Kammaṭṭhānabhāvanāvidhānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="subhead">Nigamanakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3168-78"></a><span class="paranum">3168-78</span>. Evaṃ <a name="M2.0392"></a><a name="V2.0307"></a> ‘‘vinayo saṃvaratthāya, saṃvaro avippaṭisāratthāya, avippaṭisāro pāmojjatthāya, pāmojjaṃ pītatthāya, pīti passaddhatthāya, passaddhi sukhatthāya, sukhaṃ samādhatthāya, samādhi yathābhūtañāṇadassanatthāya, yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthāya, nibbidā virāgatthāya, virāgo vimuttatthāya, vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya, vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāpaanibbānatthāyā’’ti (pari. 365) dassitānisaṃsaparamparāniddhāraṇamukhena anupādisesanibbānadhātupariyantaṃ sānisaṃsaṃ vinayakathaṃ kathetvā tassā pamāṇatañca vibhāvetvā attano sutabuddhattā ‘‘sanidānaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemī’’ti (a. ni. 3.126; kathā. 806) vacanato bhagavato caritamanuvattanto tassa desakālādivasena nidānaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘seṭṭhassā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">seṭṭhassā</span>ti dhanadhaññavatthālaṅkārādiupabhogaparibhogasampattiyā ceva gāmarājadhānikhettavatthunaditaḷākārāmādisampattiyā ca pasatthatarassa. <span class="bld">Nābhibhūte</span>ti majjhavattitāya nābhisadise. <span class="bld">Nirākule</span>ti majjhavattitāyeva parimaṇḍalādisambhavato vilopādiākularahite. <span class="bld">Sabbassa pana lokassa</span> rāmaṇīyake <span class="bld">sampiṇḍite viya</span> ramaṇīyatare bhūtamaṅgale gāmeti sambandho.</p>
- <p class="bodytext">Punapi kiṃvisiṭṭheti āha <span class="bld">‘‘kadalī’’</span>tiādi. Kadalī ca sālañca tālañca ucchu ca nāḷikerā ca <span class="bld">kadalī…pe… nāḷikerā,</span> tesaṃ vanāni <span class="bld">kadalī…pe… nāḷikeravanāni,</span> tehi ākule ākiṇṇeti attho. Kamalāni ca uppalāni ca <span class="bld">kamaluppalāni,</span> tehi sañchannā <span class="bld">kamaluppalasañchannā,</span> salilassa āsayā <span class="bld">salilāsayā,</span> kamaluppalasañchannā ca <a name="M2.0393"></a> te salilāsayā cāti <span class="bld">kamala…pe… salilāsayā,</span> tehi sobhito <span class="bld">kamaluppalasañchannasalilāsayasobhito,</span> tasmiṃ.</p>
- <p class="bodytext">Kāveriyā jalaṃ <span class="bld">kāverijalaṃ,</span> kāverijalassa sampāto pavattanaṃ <span class="bld">kāverijalasampāto,</span> tena pari samantato bhūtaṃ pavattitaṃ mahītalaṃ etassāti <span class="bld">kāverijalasampātaparibhūtamahītalo,</span> tasmiṃ. <span class="bld">Iddhe</span>ti nānāsampattiyā samiddhe. <span class="bld">Sabbaṅgasampanne</span>ti sabbasukhopakaraṇasampanne. <span class="bld">Maṅgale</span>ti janānaṃ iddhivuddhikāraṇabhūte. <span class="bld">Bhūtamaṅgale</span>ti evaṃnāmake gāme.</p>
- <p class="bodytext">Pavaro <a name="V2.0308"></a> tiratārīṇatalādigaṇehi kulācalacakkabhoginā bhogavalayasīdantarasāgarādi ākāro etāsanti <span class="bld">pavarākārā,</span> pākārā ca parikhā ca <span class="bld">pākāraparikhā,</span> pavarākārā ca tā pākāraparikhā cāti <span class="bld">pavarākārapākāraparikhā,</span> tāhi parivārito <span class="bld">pavarākārapākāraparikhāparivārito,</span> tasmiṃ. <span class="bld">Dassanīye</span>ti dassanārahe. Mano ramati etthāti <span class="bld">manoramo,</span> tasmiṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tīrassa anto <span class="bld">tīranto,</span> tīrameva vā anto <span class="bld">tīranto,</span> pokkharaṇisobbhaudakavāhakaparikhādīnaṃ kūlappadeso, tīrante ruhiṃsu jāyiṃsūti <span class="bld">tīrantaruhā,</span> tīrantaruhā ca te bahuttā atīrā aparicchedā cāti <span class="bld">tīrantaruhavātīrā</span>. Va-kāro sandhijo, tarūnaṃ rājāno <span class="bld">tarurājāno,</span> tīrantaruhavātīrā ca te tarurājāno cāti <span class="bld">tīrantaruhavātīratarurājāno,</span> tehi virājito <span class="bld">tīranta…pe… virājito,</span> tasmiṃ, pupphūpagaphalūpagachāyūpagehi mahārukkhehi paṭimaṇḍiteti attho. <span class="bld">‘‘Tīrantaruhavānatarurājivirājite’’</span>ti vā pāṭho, tīrantaruhānaṃ vānatarūnaṃ vetarūparukkhānaṃ rājīhi pantīhi paṭimaṇḍiteti <a name="M2.0394"></a> attho. Dijānaṃ gaṇā <span class="bld">dijagaṇā,</span> nānā ca te dijagaṇā cāti <span class="bld">nānādijagaṇā,</span> te tato tato āgantvā ramanti etthāti <span class="bld">nānādijagaṇārāmo,</span> tasmiṃ, sukakokilamayūrādisakuṇānaṃ āgantvā ramanaṭṭhānabhūteti attho. <span class="bld">Nānārāmamanorame</span>ti nānā aneke ārāmā pupphaphalārāmā <span class="bld">nānārāmā,</span> tehi manoramoti <span class="bld">nānārāmamanoramo,</span> tasmiṃ.</p>
- <p class="bodytext">Cārū ca te paṅkajā cāti <span class="bld">cārupaṅkajā,</span> kamaluppalakumudādayo, cārupaṅkajehi saṃkiṇṇā sañchannā <span class="bld">cārupaṅkajasaṃkiṇṇā,</span> cārupaṅkajasaṃkiṇṇā ca te taḷākā ceti <span class="bld">cārupaṅkajasaṃkiṇṇataḷākā,</span> tehi samalaṅkato vibhūsito <span class="bld">cāru…pe… samalaṅkato,</span> tasmiṃ. Sundaro madhuro raso assāti <span class="bld">surasaṃ,</span> surasañca taṃ udakañcāti <span class="bld">surasodakaṃ,</span> surasodakena sampuṇṇā <span class="bld">surasodakasampuṇṇā,</span> varā ca te kūpā cāti <span class="bld">varakūpā,</span> surasodakasampuṇṇā ca te varakūpā ceti <span class="bld">surasodakasampuṇṇavarakūpā,</span> tehi upasobhito <span class="bld">suraso…pe… kūpasobhito,</span> tasmiṃ.</p>
- <p class="bodytext">Visesena citrāti <span class="bld">vicitrā,</span> vicitrā ca te vipulā cāti <span class="bld">vicitravipulā,</span> vicitravipulā ca te maṇḍapā cāti…pe… maṇḍapā, atisayena uggatā <span class="bld">accuggatā,</span> accuggatā ca te varamaṇḍapā cāti <span class="bld">accuggavaramaṇḍapā,</span> gāthābandhavasena vaṇṇalopo, vicitravipulā <a name="V2.0309"></a> ca te accuggavaramaṇḍapā cāti <span class="bld">vicitravipulaaccuggavaramaṇḍapā,</span> tehi maṇḍito vibhūsito <span class="bld">vicitra…pe… maṇḍito,</span> tasmiṃ. Maṇḍaṃ sūriyarasmiṃ pāti rakkhatīti <span class="bld">maṇḍapo</span>. Tato tato āgamma vasanti etthāti <span class="bld">āvāso,</span> pāsādahammiyamāḷādayo. <span class="bld">Anekehī</span>ti bahūhi. <span class="bld">Accanta</span>nti atisayena.</p>
- <p class="bodytext">Dharaṇītalaṃ <a name="M2.0395"></a> bhetvā uggatena viya, <span class="bld">kharaṃ</span> pharusaṃ kelāsasikharaṃ jitvā avahasantena viya thūpena ca upasobhite vihāreti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Ambuṃ dadātīti <span class="bld">ambudo,</span> sarade ambudo <span class="bld">saradambudo,</span> thullanatamahantabhāvasāmaññena saradambudena saṅkāso <span class="bld">saradambudasaṅkāso,</span> tasmiṃ. Sammā ussito uggatoti <span class="bld">samussito,</span> tasmiṃ. Olokentānaṃ, vasantānañca pasādaṃ cittassa tosaṃ janetīti <span class="bld">pasādajananaṃ,</span> tasmiṃ. Ettāvatā vinayavinicchayakathāya pavattitadesaṃ dasseti, <span class="bld">‘‘vasatā mayā’’</span>ti kattāraṃ.</p>
- <p class="bodytext">Devadattaciñcamāṇavikādīhi katāparādhassa, sītuṇhādiparissayassa ca sahanato, sasantānagatakilesādīnaṃ hananato ca sīho viyāti <span class="bld">sīho,</span> buddho ca so sīho cāti <span class="bld">buddhasīho</span>. Seṭṭhapariyāyo vā <span class="bld">sīha</span>-saddo, buddhaseṭṭhenāti attho. <span class="bld">Vuttassā</span>ti desitassa. <span class="bld">Vinayassa</span> vinayapiṭakassa. <span class="bld">Vinicchayo</span>ti pāṭhāgato ceva aṭṭhakathāgato ca ācariyaparamparābhato ca vinicchayo. <span class="bld">Buddhasīha</span>nti evaṃnāmakaṃ mahātheraṃ. <span class="bld">Samuddissā</span>ti uddisitvā, tena kataāyācanaṃ paṭiccāti vuttaṃ hoti. Iminā bāhiranimittaṃ dassitaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Ayaṃ vinicchayo mama saddhivihārikaṃ buddhasīhaṃ samuddissa bhikkhūnaṃ hitatthāya samāsato vara<span class="bld">pāsāde</span> vasatā mayā katoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Kimatthāyāti āha <span class="bld">‘‘vinayassāvabodhatthaṃ, sukhenevācirena cā’’</span>ti, anupādisesena nibbānapariyantānisaṃsassa vinayapiṭakassa pakaraṇassa ganthavasena samāsetvā atthavasena suṭṭhu vinicchitattā sukhena ceva acirena <a name="M2.0396"></a> ca avabodhanatthanti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Bhikkhūna</span>nti padhānanidassanaṃ, ekasesaniddeso vā heṭṭhā –</p>
- <p class="indent">‘‘Bhikkhūnaṃ <a name="V2.0310"></a> bhikkhunīnañca hitatthāya samāhito. Pavakkhāmī’’ti (vi. vi. ganthārambhakathā 2) –</p>
- <p class="unindented">Āraddhattā. Iminā payojanaṃ dassitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3179"></a><span class="paranum">3179</span>. Evaṃ desakattunimittapayojanāni dassetvā kālaniyamaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘accutā’’</span>tiādi. Vikkamanaṃ <span class="bld">vikkanto,</span> vikkamoti attho. Accutaṃ kenaci anabhibhūtaṃ, tañca taṃ vikkantañcāti <span class="bld">accutavikkantaṃ,</span> accutassa nārāyanassa viya accutavikkantaṃ etassāti <span class="bld">accutaccutavikkanto</span>. Ko so? Rājā, tasmiṃ. Kalambhakulaṃ nandayatīti <span class="bld">kalambhakulanandano,</span> tasmiṃ. Iminā tassa kulavaṃso nidassito. Kalambhakulavaṃsajāte accutaccutavikkantanāme coḷarājini <span class="bld">mahiṃ</span> coḷaraṭṭhaṃ <span class="bld">samanusāsante</span> sammā anusāsante sati tasmiṃ coḷarājini rajjaṃ kārente sati ayaṃ vinicchayo mayā āraddho ceva samāpito cāti. Iminā kālaṃ nidasseti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3180"></a><span class="paranum">3180</span>. Idāni imaṃ vinayavinicchayappakaraṇaṃ karontena attano puññasampadaṃ sakalalokahitatthāya pariṇāmento āha <span class="bld">‘‘yathā’’</span>tiādi. <span class="bld">Ayaṃ</span> vinayavinicchayo antarāyaṃ vinā yathā <span class="bld">siddhiṃ</span> nipphattiṃ patto, tathā sattānaṃ <span class="bld">dhammasaṃyutā</span> kusalanissitā <span class="bld">saṅkappā</span> cittuppādā, adhippetatthā vā sabbe antarāyaṃ vinā <span class="bld">sijjhantu</span> nippajjantūti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3181"></a><span class="paranum">3181</span>. Teneva puññapphalabhāvena sakalalokahitekahetuno bhagavato sāsanassa ciraṭṭhitimāsīsanto āha <span class="bld">‘‘yāva tiṭṭhatī’’</span>tiādi. <span class="bld">‘‘Mandāro’’</span>ti vuccati <a name="M2.0397"></a> sītasiniddhaekapabbatarājā. <span class="bld">Kaṃ</span> vuccati udakaṃ, tena dārito niggamappadeso <span class="bld">‘‘kandaro’’</span>ti vuccati. Sītasiniddhavipulapulinatalehi, sandamānasātasītalapasannasalilehi, kīḷamānanānappakāramacchagumbehi, ubhayatīrapupphaphalapallavālaṅkatatarulatāvanehi, kūjamānasukasālikakaokilamayūrahaṃsādisakuntābhirutehi, tattha tattha paribhamantabhamarāmavajjāhi ca cāru manuññā kandarā etassāti <span class="bld">cārukandaro. Kali</span> vuccati aparādho, taṃ sāsati hiṃsati apanetīti <span class="bld">kalisāsanaṃ. ‘‘Kalusāsana’’</span>nti vā pāṭho. <span class="bld">Kalusaṃ</span> vuccati pāpaṃ, taṃ asati vikkhipati dūramussārayatīti <span class="bld">kalusāsanaṃ,</span> pariyattipaṭipattipaṭivedhasaṅkhātaṃ tividhasāsanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3182"></a><span class="paranum">3182</span>. Evaṃ <a name="V2.0311"></a> okassa diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthahitasādhakassa sāsanassa ciraṭṭhitiṃ patthetvā teneva puññakammānubhāvena lokassa diṭṭhadhammikatthahetumāsīsanto āha <span class="bld">‘‘kāle’’</span>tiādi. <span class="bld">Kāle</span>ti sassasamiddhīnaṃ anurūpe kāle. <span class="bld">Sammā pavassantū</span>ti avuṭṭhiativuṭṭhidosarahitā yathā sassādīni sampajjanti, tathā <span class="bld">vassaṃ</span> vuṭṭhidhāraṃ pavassantūti attho. <span class="bld">Vassavalāhakā</span>ti vassavalāhakādhiṭṭhitā pajjunnadevaputtā. <span class="bld">Mahīpālā</span>ti rājāno. <span class="bld">Dhammato</span>ti dasarājadhammato. <span class="bld">Sakalaṃ mahi</span>nti pathavinissitasabbajanakāyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3183"></a><span class="paranum">3183</span>. Evaṃ sabbalokassa lokiyalokuttarasampattisādhanatthāya attano puññapariṇāmaṃ katvā idāni viditalokuttarasampattinipphādanavaseneva puññapariṇāmaṃ karonto āha <span class="bld">‘‘ima’’</span>ntiādi. Iminā attano viracitaṃ paccakkhaṃ vinicchayamāha. <span class="bld">Sārabhūta</span>nti sīlasārāditividhasikkhāsārassa pakāsanato hatthasāramiva bhūtaṃ. <span class="bld">Hita</span>nti tadatthe paṭipajjantānaṃ anupādisesanibbānāvasānassa hitassa āvahanato, saṃsāradukkhassa ca vūpasamanato <a name="M2.0398"></a> amatosadhaṃ viya hitaṃ. <span class="bld">Atthayutta</span>nti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthānaṃ vinayanādīhi yuttattā atthayuttaṃ. <span class="bld">Karontenā</span>ti racayantena mayā. <span class="bld">Yaṃ puññaṃ patta</span>nti kārakaṃ punātīti puññaṃ, pujjabhavaphalanipphādanato vā <span class="bld">‘‘puñña’’</span>nti saṅkhaṃ gataṃ yaṃ kusalakammaṃ aparimeyyabhavapariyantaṃ pasutaṃ adhigataṃ. <span class="bld">Tena</span> puññena hetubhūtena. <span class="bld">Ayaṃ loko</span>ti ayaṃ sakalopi sattaloko. <span class="bld">Munindappayāta</span>nti munindena sammāsambuddhena sampattaṃ. <span class="bld">Vītasoka</span>nti vigatasokaṃ. Sokaparidevadukkhadomanassaupāyāsādīhi vigatattā, tesaṃ nikkamananimittattā ca apagatasokādisaṃsāradukkhaṃ. <span class="bld">Sivaṃ puraṃ</span> nibbānapuraṃ <span class="bld">pāpuṇātu</span> sacchikarotu, kilesaparinibbānena, anupādisesāya nibbānadhātuyā ca parinibbātūti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext">Iti tambapaṇṇiyenātiādi pakaraṇakārakassa pabhavasuddhibāhusaccādiguṇamukhena pakaraṇe gāravaṃ janetukāmena etassa sissena ṭhapitaṃ vākyaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">tambapaṇṇiyenā</span>ti tambapaṇṇimhi jāto, tattha vidito, tato āgatoti vā <span class="bld">tambapaṇṇiyo,</span> tena. Byākaraṇamavecca adhītavāti <span class="bld">veyyākaraṇo,</span> paramo ca uttamo ca so veyyākaraṇo cāti <span class="bld">paramaveyyākaraṇo,</span> tena. Tīṇi piṭakāni samāhaṭāni, tiṇṇaṃ piṭakānaṃ samāhāro vā <span class="bld">tipiṭakaṃ,</span> nīyanti bujjhīyanti seyyatthikehīti <span class="bld">nayā,</span> nayanti vā etehi lokiyalokuttarasampattiṃ <a name="V2.0312"></a> visesenāti <span class="bld">nayā,</span> pāḷinayaatthanayaekattanayādayova, tipiṭake āgatā nayā <span class="bld">tipiṭakanayā,</span> vidhānaṃ pasāsanaṃ, pavattanaṃ vā <span class="bld">vidhi,</span> tipiṭakanayānaṃ vidhi <span class="bld">tipiṭakanayavidhi,</span> tipiṭakanayavidhimhi kusalo <span class="bld">tipiṭakanayavidhikusalo,</span> tena.</p>
- <p class="bodytext">Paramā <a name="M2.0399"></a> ca te kavijanā cāti <span class="bld">paramakavijanā,</span> paramakavijanānaṃ hadayāni <span class="bld">paramakavijanahadayāni,</span> padumānaṃ vanāni <span class="bld">padumavanāni,</span> paramakavijanahadayāni ca tāni padumavanāni cāti <span class="bld">paramakavijanahadayapadumavanāni,</span> tesaṃ vikasanaṃ bodhaṃ sūriyo viya karotīti <span class="bld">paramakavijanahadayapadumavanavikasanakaro,</span> tena. Kavī ca te varā cāti <span class="bld">kavivarā,</span> kavīnaṃ varāti vā <span class="bld">kavivarā,</span> kavivarānaṃ vasabho uttamo <span class="bld">kavivaravasabho,</span> tena, kavirājarājenāti attho.</p>
- <p class="bodytext">Paramā ca sā rati cāti <span class="bld">paramarati,</span> paramaratiṃ karontīti <span class="bld">paramaratikarāni,</span> varāni ca tāni madhurāni cāti <span class="bld">varamadhurāni,</span> varamadhurāni ca tāni vacanāni cāti <span class="bld">varamadhuravacanāni,</span> paramaratikarāni ca tāni varamadhuravacanāni cāti <span class="bld">paramaratikaravaramadhuravacanāni,</span> uggiraṇaṃ kathanaṃ <span class="bld">uggāro,</span> paramaratikaravaramadhuravacanānaṃ uggāro etassāti <span class="bld">parama…pe… vacanuggāro,</span> tena. Uragapuraṃ paramapaveṇigāmo assa nivāsoti <span class="bld">uragapuro,</span> tena. <span class="bld">Buddhadattenā</span>ti evaṃnāmakena therena, ācariyabuddhadattattherenāti attho. Ayaṃ vinayavinicchayo racitoti sambandho.</p>
- <p class="centered">Niṭṭhitā cāyaṃ vinayatthasārasandīpanī nāma</p>
- <p class="centered">Vinayavinicchayavaṇṇanā.</p>
- <p class="centered">Vinayavinicchaya-ṭīkā samattā.</p>
- <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
- <p class="chapter">Uttaravinicchaya-ṭīkā</p>
- <p class="subsubhead">Ganthārambhakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="hangnum">(Ka)</p>
- <p class="gatha1"> Devātidevaṃ <a name="M2.0401"></a><a name="V2.0313"></a> sugataṃ, devabrhmindavanditaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Dhammañca vaṭṭupacchedaṃ, natvā vaṭṭātitaṃ gaṇaṃ.</p>
- <p class="hangnum">(Kha)</p>
- <p class="gatha1"> Vandanāmayapuññena, kammena ratanattaye;</p>
- <p class="gathalast">Chetvā upaddave sabbe, ārabhissaṃ samāhito.</p>
- <p class="hangnum">(Ga)</p>
- <p class="gatha1"> Therena <span class="bld">buddhadattena,</span> racitassa samāsato;</p>
- <p class="gathalast"><span class="bld">Saṃvaṇṇana</span>masaṃkiṇṇaṃ, uttarassa yathābalaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>. Athāyamācariyo attano viracite vinaye tassupanissaye vinayapiṭake ca bhikkhūnaṃ nānappakārakosallajananatthaṃ parivāraṭṭhakathāyañca āgatavinicchayaṃ saṅgahetvā uttarapakaraṇaṃ vaṇṇayitukāmo <a name="V2.0314"></a> paṭhamaṃ tāva antarāyanivāraṇena yathādhippetasādhanatthaṃ ratanattayaṃ vandanto āha <span class="bld">‘‘sabbasattuttama’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext">Pakaraṇārambhe ratanattayavandanāpayojanaṃ tattha tatthācariyehi bahudhā papañcitaṃ, amhehi ca vinayavinicchayavaṇṇanāyaṃ samāsato dassitanti na taṃ idha vaṇṇayissāma. Pakaraṇābhidheyya karaṇappakārapayojanānipi <a name="M2.0402"></a> tattha dassitanayānusārena idhāpi veditabbāni. Sambandhādidassanamukhena anuttānapadavaṇṇanamevettha karissāmi.</p>
- <p class="bodytext">Jinaṃ, dhammañca, gaṇañca vanditvā uttaraṃ dāni karissāmīti sambandho. Kiṃvisiṭṭhaṃ jinaṃ, dhammaṃ, gaṇañca vanditvāti āha <span class="bld">‘‘sabbasattuttama’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">sabbasattuttama</span>nti pañcasu kāmaguṇesu sattā āsattā visattā laggitāti <span class="bld">sattā,</span> paramatthato sattapaññattiyā upādānabhūtā upādānakkhandhā vohārato khandhasantatiṃ upādāya paññattā sammuti ‘‘sattā’’ti vuccanti. Te pana kāmāvacarādibhūmivasena, nirayādipadesavasena, ahetukādipaṭisandhivasenāti evamādīhi anantapabhedā. Tesu khīṇāsavānaṃ yathāvuttanibbacanatthena sattavohāro na labbhati. Tathāpi te bhūtapubbagatiyā vā taṃsadisattā vā ‘‘sattā’’ti vuccanti. Sabbe ca te sattā cā ti <span class="bld">sabbasattā</span>. Uddhaṭatamattā, uggatatamattā, seṭṭhattā ca <span class="bld">uttamo,</span> sabbasattānaṃ lokiyalokuttarehi rūpārūpaguṇehi uttamo, sabbasattesu vā uttamo pavaro seṭṭhoti <span class="bld">sabbasattuttamo. ‘‘Jina’’</span>nti etassa visesanaṃ.</p>
- <p class="bodytext">Punapi kiṃvisiṭṭhanti āha <span class="bld">‘‘dhīra’’</span>nti. <span class="bld">Dhī</span> vuccati paññā, tāya īrati vattatīti <span class="bld">dhīro,</span> taṃ. Tādibhāvena indakhīlasineruādayo viya aṭṭhalokadhammasaṅkhātena bhusavātena akampiyaṭṭhena, catuvesārajjavasena sadevake loke kenaci akampanīyaṭṭhena ca <span class="bld">dhīraṃ,</span> dhitisampannanti attho. Idampi tasseva visesanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vanditvā</span>ti kāyavacīmanodvārehi abhivādetvāti attho, yathābhuccaguṇasaṃkittanena thometvā. <span class="bld">Sirasā</span>ti bhattibhāvanatuttamaṅgena karaṇabhūtena. Iminā visesato <a name="M2.0403"></a> kāyapaṇāmo dassito, guṇasaṃkittanena vacīpaṇāmo, ubhayapaṇāmehi nānantariyakatāya manopaṇāmopi dassito ca hoti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Jina</span>nti <a name="V2.0315"></a> devaputtakilesābhisaṅkhāramaccukhandhamārasaṅkhāte pañcavidhe māre balavidhamanasamaucchedapahānasahāyavekallanidānopacchedavisayātikkamavasena pañcahi ākārehi jitavāti <span class="bld">jino,</span> taṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Dhamma’’</span>nti etassa nibbacanādivasena atthavinicchayo heṭṭhā dassitova. <span class="bld">Adhammaviddhaṃsa</span>nti dhammasaṅkhātassa kusalassa paṭipakkhattā <span class="bld">adhammo</span> vuccati akusaladhammo, taṃ akusalasaṅkhātaṃ adhammaṃ viddhaṃseti vināseti pajahati tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇappahānenāti <span class="bld">adhammaviddhaṃso,</span> sapariyattiko navalokuttaro dhammo. Pariyatti hi pañcannaṃ pahānānaṃ mūlakāraṇattā phalūpacārena tathā vuccati, taṃ adhammaviddhaṃsaṃ. ‘‘Dhamma’’nti etassa visesanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gaṇa</span>nti aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ samūhaṃ, saṅghanti attho. <span class="bld">Aṅgaṇanāsana</span>nti attano nissayaṃ aṅganti matthentīti <span class="bld">aṅgaṇā,</span> kilesā rāgadosamohā, te aṅgaṇe nāseti yathāyogaṃ tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇappahānehi pajahatīti <span class="bld">aṅgaṇanāsano,</span> taṃ. ‘‘Gaṇa’’nti etassa visesanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>. Mayā vinayassa yo sāro vinicchayo racito, <span class="bld">tassa</span> vinicchayassāti yojanā. Natthi tassa uttaroti <span class="bld">anuttaro,</span> sabbesu vinicchayesu, sabbesaṃ vā vinicchayānaṃ anuttaro uttamo vinicchayoti <span class="bld">sabbānuttaro,</span> taṃ. <span class="bld">Uttaraṃ</span> pakaraṇaṃ idāni karissāmīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>. <span class="bld">Bhaṇato</span>ti bhaṇantassa paguṇaṃ vācuggataṃ karontassa. <span class="bld">Paṭhato</span>ti paṭhantassa vācuggataṃ sajjhāyantassa. <span class="bld">Payuñjato</span>ti tattha <a name="M2.0404"></a> pakārena yuñjantassa, taṃ aññesaṃ vācentassa vā. <span class="bld">Suṇato</span>ti parehi vuccamānaṃ suṇantassa. <span class="bld">Cintayato</span>ti yathāsutaṃ atthato, saddato ca cintentassa. ‘‘Abuddhassa buddhivaḍḍhana’’nti vattabbe gāthābandhavasena vibhattilopo. <span class="bld">Abuddhassa</span> bālassa vinaye appakataññuno bhikkhubhikkhunijanassa. <span class="bld">Buddhivaḍḍhanaṃ</span> vinayavinicchaye paññāvuddhinipphādakaṃ. Atha vā <span class="bld">buddhassa</span> vinicchaye kataparicayattā paññavato janassa <span class="bld">buddhivaḍḍhanaṃ</span> buddhiyā paññāya tikkhavisadabhāvāpādanena bhiyyobhāvasādhakaṃ. <span class="bld">Paramaṃ</span> uttamaṃ <span class="bld">uttaraṃ</span> nāma <a name="V2.0316"></a> pakaraṇaṃ <span class="bld">vadato</span> kathentassa <span class="bld">me</span> mama santikā <span class="bld">niratā</span> vinicchaye, tīsu sikkhāsu vā visesena ratā <span class="bld">nibodhatha</span> jānātha sutamayañāṇaṃ abhinipphādethāti sotujanaṃ savane niyojeti.</p>
- <p class="chapter">Mahāvibhaṅgasaṅgahakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para4"></a><span class="paranum">4</span>. Evaṃ sotujanaṃ savane niyojetvā yathāpaṭiññātaṃ uttaravinicchayaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘methuna’’</span>ntiādi. <span class="bld">‘‘Kati āpattiyo’’</span>ti ayaṃ diṭṭhasaṃsandanā, adiṭṭhajotanā, vimaticchedanā, anumati, kathetukamyatāpucchāti pañcannaṃ pucchānaṃ kathetukamyatāpucchā. <span class="bld">Tisso āpattiyo phuse</span>ti tassā saṅkhepato vissajjanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>. Evaṃ gaṇanāvasena dassitānaṃ <span class="bld">‘‘bhave’’</span>tiādi sarūpato dassanaṃ. <span class="bld">Khette</span>ti tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ allokāse tilabījamattepi padese. Methunaṃ paṭisevantassa pārājikaṃ bhaveti sambandho. ‘‘Thullaccaya’’nti vuttanti yojanā. <span class="bld">‘‘Yebhuyyakkhāyite’’</span>ti idaṃ nidassanamattaṃ, upaḍḍhakkhāyitepi thullaccayassa heṭṭhā vuttattā. Vaṭṭakate mukhe aphusantaṃ aṅgajātaṃ pavesentassa dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>. <span class="bld">‘‘Adinnaṃ</span> <a name="M2.0405"></a> <span class="bld">ādiyanto’’</span>tiādayopi vuttanayāyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>. <span class="bld">Pañcamāsagghane vāpī</span>ti porāṇakassa nīlakahāpaṇassa catutthabhāgasaṅkhāte pañcamāse, tadagghanake vā. <span class="bld">Adhike vā</span>ti atirekapañcamāsake vā tadagghanake vā. Adinne pañcavīsatiyā avahārānaṃ aññatarena avahaṭe parājayo hotīti attho. Māse vā ūnamāse vā tadagghanake vā dukkaṭaṃ. <span class="bld">Tato majjhe</span>ti pañcamāsakato majjhe. Pañca māsā samāhaṭā, pañcannaṃ māsānaṃ samāhāroti vā <span class="bld">pañcamāsaṃ,</span> pañcamāsaṃ agghatīti <span class="bld">pañcamāsagghanaṃ,</span> pañcamāsañca pañcamāsagghanañca <span class="bld">pañcamāsagghanaṃ,</span> ekadesasarūpekasesoyaṃ, tasmiṃ. <span class="bld">Māse vā</span>ti etthāpi māso ca māsagghanakañca māsamāsagghanakoti vattabbe ‘‘māse’’ti ekadesasarūpekaseso, uttarapadalopo ca daṭṭhabbo.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Pañcamāsagghane’’ti sāmaññena vuttepi porāṇakassa nīlakahāpaṇasseva catutthabhāgavasena pañcamāsaniyamo <a name="V2.0317"></a> kātabbo. Tathā hi bhagavatā dutiyapārājikaṃ paññāpentena bhikkhūsu pabbajitaṃ purāṇavohārikamahāmattaṃ bhikkhuṃ ‘‘kittakena vatthunā rājā māgadho seniyo bimbisāro coraṃ gahetvā hanati vā bandhati vā pabbājeti vā’’ti pucchitvā tena ‘‘pādena vā pādārahena vā’’ti vutte teneva pamāṇena adinnaṃ ādiyantassa paññattaṃ. <span class="bld">Aṭṭhakathāyañca</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Pañcamāsako pādoti pāḷiṃ ulliṅgitvā ‘tadā rājagahe vīsatimāsako kahāpaṇo hoti, tasmā <a name="M2.0406"></a> pañcamāsako pādo’. Etena lakkhaṇena sabbajanapadesu kahāpaṇassa catuttho bhāgo ‘pādo’ti veditabbo. So ca kho porāṇakassa nīlakahāpaṇassa vasena, na itaresaṃ dudradāmakādīnaṃ. Tena hi pādena atītā buddhāpi pārājikaṃ paññapesuṃ, anāgatāpi paññapessanti. Sabbabuddhānañhi pārājikavatthumhi vā pārājike vā nānattaṃ natthi, imāneva cattāri pārājikavatthūni, imāneva cattāri pārājikāni, ito ūnaṃ vā atirekaṃ vā natthi. Tasmā bhagavāpi dhaniyaṃ vigarahitvā pādeneva dutiyapārājikaṃ paññapento ‘yo pana bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhāta’ntiādimāhā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.88) vuttaṃ.</p>
- <p class="unindented"><span class="bld">Sāratthadīpaniyañca</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Catuttho bhāgo pādoti veditabboti imināva sabbajanapadesu kahāpaṇasseva vīsatimo bhāgomāsakoti idañca vuttameva hotīti daṭṭhabbaṃ. Porāṇasatthānurūpaṃ lakkhaṇasampannā uppāditā nīlakahāpaṇāti veditabbā. Dudradāmena uppādito dudradāmako. So kira nīlakahāpaṇassa tibhāgaṃ agghatī’ti vatvā ‘yasmiṃ padese nīlakahāpaṇā na santi, tatthāpi nīlakahāpaṇavaseneva paricchedo kātabbo. Kathaṃ? Nīlakahāpaṇānaṃ vaḷañjanaṭṭhāne ca avaḷañjanaṭṭhāne ca samānaagghavasena pavattamānaṃ bhaṇḍaṃ nīlakahāpaṇena samānagghaṃ gahetvā tassa catutthabhāgagghanakaṃ nīlakahāpaṇassa pādagghanakanti paricchinditvā vinicchayo kātabbo’’ti (sārattha. ṭī. 2.88) ayamatthova vutto.</p>
- <p class="bodytext">Ettha <a name="M2.0407"></a> <span class="bld">kahāpaṇaṃ</span> nāma karontā suvaṇṇenapi karonti rajatenapi tambenapi suvaṇṇarajatatambamissakenapi<a name="V2.0318"></a>. Tesu kataraṃ kahāpaṇaṃ nīlakahāpaṇanti? <span class="bld">Keci</span> tāva ‘‘suvaṇṇakahāpaṇa’’nti. <span class="bld">Keci</span> ‘‘missakakahāpaṇa’’nti. Tattha ‘‘suvaṇṇakahāpaṇa’’nti vadantānaṃ ayamadhippāyo – pārājikavatthunā pādena sabbattha ekalakkhaṇena bhavitabbaṃ, kāladesaparibhogādivasena agghanānattaṃ pādasseva bhavitabbaṃ. Bhagavatā hi dhammikarājūhi hananabandhanapabbājanānurūpeneva adinnādāne pārājikaṃ paññattaṃ, na itarathā. Tasmā esā sabbadā sabbattha abyabhicārīti suvaṇṇamayassa kahāpaṇassa catutthena pādena bhavitabbanti.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Missakakahāpaṇa’’nti vadantānaṃ pana ayamadhippāyo –</p>
- <p class="unindented"><span class="bld">Aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Tadā rājagahe vīsatimāsako kahāpaṇo hoti, tasmā pañcamāsako pādo. Etena lakkhaṇena sabbajanapadesu kahāpaṇassa catuttho bhāgo ‘pādo’ti veditabbo. So ca kho porāṇakassa nīlakahāpaṇassa vasena, na itaresaṃ dudradāmakādīna’’nti (pārā. aṭṭha. 1.88) –</p>
- <p class="unindented">Vuttattā, <span class="bld">sāratthadīpaniyañca</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Porāṇasatthānurūpaṃ lakkhaṇasampannā uppāditā nīlakahāpaṇāti veditabbā’’ti (sārattha. ṭī. 2.88) –</p>
- <p class="unindented">Vuttattā ca ‘‘vinayavinicchayaṃ patvā garuke ṭhātabba’’nti vacanato ca missakakahāpaṇoyeva nīlakahāpaṇo. Tattheva hi porāṇasatthavihitaṃ lakkhaṇaṃ dissati. Kathaṃ? Pañca <a name="M2.0408"></a> māsā suvaṇṇassa, tathā rajatassa, dasa māsā tambassāti ete vīsati māse missetvā bandhanatthāya vīhimattaṃ lohaṃ pakkhipitvā akkharāni ca hatthiādīnamaññatarañca rūpaṃ dassetvā kato niddosattā nīlakahāpaṇo nāma hotīti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Sikkhābhājanavinicchaye</span> ca kesuci potthakesu ‘‘pādo nāma pañca māsā suvaṇṇassā’’ti purimapakkhavādīnaṃ <a name="V2.0319"></a> matena pāṭho likhito. Kesuci potthakesu dutiyapakkhavādīnaṃ matena ‘‘pañca māsā hiraññassā’’ti pāṭho likhito. Sīhaḷabhāsāya porāṇakehi likhitāya <span class="bld">sāmaṇerasikkhāya</span> pana –</p>
- <p class="indent">‘‘Porāṇakassa nīlakahāpaṇassāti vutta<span class="bld">aṭṭhakathā</span>vacanassa, porāṇake ratanasuttābhidhānakasutte vuttakahāpaṇalakkhaṇassa ca anurūpato ‘suvaṇṇarajatatambāni missetvā uṭṭhāpetvā katakahāpaṇaṃ kahāpaṇaṃ nāmā’ti ca ‘sāmaṇerānamupasampannānañca adinnādānapārājikavatthumhi ko viseso’ti pucchaṃ katvā ‘sāmaṇerānaṃ dasikasuttenāpi pārājiko hoti, upasampannānaṃ pana suvaṇṇassa vīsativīhimattenā’’ti –</p>
- <p class="unindented">Ca viseso dassito.</p>
- <p class="bodytext">Taṃ pana suvaṇṇamāsakavasena aḍḍhatiyamāsakaṃ hoti, pañcamāsakena ca bhagavatā pārājikaṃ paññattaṃ. Tasmā tassa yathāvuttalakkhaṇassa kahāpaṇassa sabbadesesu alabbhamānattā sabbadesasādhāraṇena tassa missakakahāpaṇassa pañcamāsapādagghanakena suvaṇṇeneva pārājikavatthumhi niyamite sabbadesavāsīnaṃ upakārāya hotīti evaṃ suvaṇṇeneva pārājikavatthuparicchedo kato. Ayameva niyamo <a name="M2.0409"></a> sīhaḷācariyavādehi sāroti gahito. Tasmā sikkhāgarukehi sabbattha pesalehi vinayadharehi ayameva vinicchayo sārato paccetabbo. Honti cettha –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Hemarajatatambehi, satthe niddiṭṭhalakkhaṇaṃ;</p>
- <p class="gathalast">Ahāpetvā kato vīsa-māso nīlakahāpaṇo.</p>
- <p class="gatha1">Hemapādaṃ sajjhupādaṃ, tambapādadvayañhi so;</p>
- <p class="gathalast">Missetvā rūpamappetvā, kātuṃ satthesu dassito.</p>
- <p class="gatha1"><span class="bld">‘Elā’</span>ti vuccate doso, niddosattā tathīrito;</p>
- <p class="gathalast">Tassa pādo suvaṇṇassa, vīsavīhagghano mato.</p>
- <p class="gatha1">Yasmiṃ <a name="V2.0320"></a> pana padese so, na vattati kahāpaṇo;</p>
- <p class="gathalast">Vīsasovaṇṇavīhagghaṃ, tappādagghanti vediyaṃ.</p>
- <p class="gatha1">Vīsasovaṇṇavīhagghaṃ, thenentā bhikkhavo tato;</p>
- <p class="gathalast">Cavanti sāmaññaguṇā, iccāhu vinayaññuno’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>. <span class="bld">Opāta</span>nti āvāṭaṃ. Dukkhe jāteti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>. <span class="bld">Uttariṃ dhamma</span>nti ettha ‘‘uttarimanussadhamma’’nti vattabbe niruttinayena majjhapadalopaṃ, niggahītāgamañca katvā ‘‘uttariṃ dhamma’’nti vuttaṃ. Uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ <span class="bld">uttarimanussadhammaṃ. Attupanāyika</span>nti attani taṃ upaneti ‘‘mayi atthī’’ti samudācaranto, attānaṃ vā tattha upaneti ‘‘ahaṃ ettha sandissāmī’’ti samudācarantoti attupanāyiko, taṃ attupanāyikaṃ, evaṃ katvā vadantoti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>. <span class="bld">Pariyāye</span>ti ‘‘yo te vihāre vasati, so bhikkhu arahā’’tiādinā (pari. 287) pariyāyabhaṇane. <span class="bld">Ñāte</span>ti yaṃ <a name="M2.0410"></a> uddissa bhaṇati, tasmiṃ viññumhi manussajātike acirena ñāte. <span class="bld">No ce</span>ti no ce jānāti.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Pārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>. Ceteti, upakkamati, muccati, evaṃ aṅgattaye puṇṇe garukaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Dvaṅge</span> ceteti, upakkamati yadi na muccati, evaṃ aṅgadvaye thullaccayanti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti payojetvā upakkamituṃ aṅgajātāmasanaṃ, parassa āṇāpananti evarūpe sāhatthikāṇattikapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>. Vuttanayeneva uparūpari pañhāpucchanaṃ ñātuṃ sakkāti taṃ avattukāmo āha <span class="bld">‘‘ito paṭṭhāyā’’</span>tiādi. Mayampi yadettha pubbe avuttamanuttānatthañca, tadeva vaṇṇayissāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>. <span class="bld">Kāyenā</span>ti <a name="V2.0321"></a> attano kāyena. <span class="bld">Kāya</span>nti itthiyā kāyaṃ. Esa nayo ‘‘kāyabaddha’’nti etthāpi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>. Attano <span class="bld">kāyena paṭibaddhena</span> itthiyā kāya<span class="bld">paṭibaddhe</span> phuṭṭhe tu dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>. <span class="bld">Tisso</span> āpattiyo siyunti yojanā. <span class="bld">Dvinnaṃ maggāna</span>nti vaccamaggapassāvamaggānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>. <span class="bld">Vaṇṇādibhaññe</span>ti vaṇṇādinā bhaṇane. Kāyapaṭibaddhe vaṇṇādinā bhaññe dukkaṭanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>. <span class="bld">Attakāmacariyāyā</span>ti attakāmapāricariyāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>. Paṇḍakassa santikepi attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ vadato <span class="bld">tassa</span> bhikkhunoti yojanā. <span class="bld">Tiracchānagatassāpi santike</span>ti etthāpi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>. Itthipurisānamantare <a name="M2.0411"></a> <span class="bld">sañcarittaṃ</span> sañcaraṇabhāvaṃ <span class="bld">samāpanne</span> bhikkhumhi <span class="bld">paṭiggaṇhanavīmaṃsāpaccāharaṇakattike</span> sampanne tassa budho garukaṃ niddiseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>. <span class="bld">Dvaṅgasamāyoge</span>ti tīsvetesu dvinnaṃ aṅgānaṃ yathākathañci samāyoge. <span class="bld">Aṅge sati panekasmi</span>nti tiṇṇamekasmiṃ pana aṅge sati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti ‘‘adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ kuṭiṃ, adesitavatthukaṃ mahallakavihārañca kāressāmī’’ti upakaraṇatthaṃ araññagamanato paṭṭhāya sabbapayoge. <span class="bld">Ekapiṇḍe anāgate</span>ti sabbapariyantimaṃ piṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>. Idha <span class="bld">yo</span> bhikkhu amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṃsetīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>. <span class="bld">Okāsaṃ</span> <a name="V2.0322"></a> <span class="bld">na ca kāretvā</span>ti ‘‘karotu me, āyasmā, okāsaṃ, ahaṃ te vattukāmo’’ti evaṃ tena bhikkhunā okāsaṃ akārāpetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>. <span class="bld">Aññabhāgiye</span>ti aññabhāgiyapadena upalakkhitasikkhāpade. Evaṃ aññatrapi īdisesu ṭhānesu attho veditabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>. ‘‘Samanubhāsanāya evā’’ti padacchedo. <span class="bld">Na paṭinissaja</span>nti appaṭinissajanto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>. Ñattiyā dukkaṭaṃ āpanno siyā, dvīhi kammavācāhi thullataṃ āpanno siyā, kammavācāya osāne garukaṃ āpanno siyāti yojanā. <span class="bld">‘‘Thullata’’</span>nti idaṃ thullaccayāpattiupalakkhaṇavacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>. Catūsu <a name="M2.0412"></a> yāvatatiyakesu paṭhame āpattiparicchedaṃ dassetvā itaresaṃ tiṇṇaṃ tenapi ekaparicchedattā tattha vuttanayameva tesu atidisanto āha <span class="bld">‘‘bhedānuvattake’’</span>tiādi.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Saṅghādisesakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para32"></a><span class="paranum">32</span>. <span class="bld">Atirekacīvara</span>nti anadhiṭṭhitaṃ, avikappitaṃ vikappanupagapamāṇaṃ cīvaraṃ laddhā dasāhaṃ atikkamanto ekameva nissaggiyaṃ pācittiyaṃ āpajjati. Ticīvarena ekarattimpi <span class="bld">vinā vasanto</span> ekameva nissaggiyaṃ pācittiyaṃ āpajjati. Idañca jātivasena ekattaṃ sandhāya vuttaṃ vatthugaṇanāya āpattīnaṃ paricchinditabbattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para33"></a><span class="paranum">33</span>. <span class="bld">Gahetvākālacīvara</span>nti akālacīvaraṃ paṭiggahetvā. <span class="bld">Māsa</span>nti satiyā paccāsāya nikkhipituṃ anuññātaṃ māsaṃ. <span class="bld">Atikkamanto</span>ti satiyāpi paccāsāya vītikkamanto antomāse anadhiṭṭhahitvā, avikappetvā vā tiṃsadivasāni atikkamanto, cīvaruppādadivasaṃ aruṇaṃ ādiṃ katvā ekatiṃsamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpentoti attho. Ekaṃ nissaggiyaṃ āpattiṃ āpajjatīti udīritanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>. <span class="bld">Aññātikāya</span> <a name="V2.0323"></a> bhikkhuniyā. <span class="bld">Yaṃkiñci purāṇacīvara</span>nti ekavārampi paribhuttaṃ saṅghāṭiādīnamaññataraṃ cīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>. <span class="bld">Payogasmi</span>nti ‘‘dhovā’’tiādike bhikkhuno āṇattikapayoge, evaṃ āṇattāya ca bhikkhuniyā uddhanādike sabbasmiṃ payoge ca. <span class="bld">‘‘Nissaggiyāva pācitti hotī</span>ti nissaggiyā pācitti ca hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>. <span class="bld">Paṭigaṇhato</span>ti <a name="M2.0413"></a> ettha ‘‘aññatra pārivattakā’’ti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para38"></a><span class="paranum">38</span>. <span class="bld">Payogasmi</span>nti viññāpanapayoge. <span class="bld">Viññāpite</span>ti viññāpitacīvare paṭiladdhe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>. <span class="bld">Bhikkhū</span>ti acchinnacīvaro vā naṭṭhacīvaro vā bhikkhu. <span class="bld">Taduttari</span>nti santaruttaraparamato uttariṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti vikappanāpajjanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>. <span class="bld">Duve</span>ti dukkaṭapācittiyavasena duve āpattiyo phuseti yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti anuññātapayogato atirekābhinipphādanapayoge. <span class="bld">Lābhe</span>ti cīvarassa paṭilābhe.</p>
- <p class="centered">Kathinavaggavaṇṇanā paṭhamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>. Kosiyavaggassa <span class="bld">ādīsu pañcasu</span> sikkhāpadesu dve dve āpattiyoti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti karaṇakārāpanapayoge. <span class="bld">Lābhe</span>ti katvā vā kāretvā vā pariniṭṭhāpane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>. ‘‘Gahetvā eḷakalomānī’’ti padacchedo. <span class="bld">Atikkama</span>nti atikkamanto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para47"></a><span class="paranum">47</span>. <span class="bld">Aññāyā</span>ti aññātikāya bhikkhuniyā. ‘‘Dhovāpeti eḷalomaka’’nti padacchedo. <span class="bld">Eḷalomaka</span>nti <a name="V2.0324"></a> eḷakalomāni. Niruttinayena ka-kārassa vipariyāyo. <span class="bld">Payoge</span>ti dhovāpanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para48"></a><span class="paranum">48</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti paṭiggaṇhanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>. <span class="bld">Nānākāra</span>nti <a name="M2.0414"></a> nānappakāraṃ. <span class="bld">Samāpajja</span>nti samāpajjanto bhikkhu. <span class="bld">Samāpanne</span>ti saṃvohāre samāpanne sati. <span class="bld">Payoge</span>ti samāpajjanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti kayavikkayāpajjanapayoge. <span class="bld">Tasmiṃ kate</span>ti tasmiṃ bhaṇḍe attano santakabhāvaṃ nīte.</p>
- <p class="centered">Kosiyavaggavaṇṇanā dutiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>. <span class="bld">Atirekaka</span>nti anadhiṭṭhitaṃ, avikappitaṃ vā pattaṃ. Dasāhaṃ atikkamentassa tassa bhikkhuno ekāva nissaggiyāpatti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para52-3"></a><span class="paranum">52-3</span>. Natthi etassa pañca bandhanānīti <span class="bld">apañcabandhano,</span> tasmiṃ, ūnapañcabandhane patteti attho. <span class="bld">Payoge</span>ti viññāpanapayoge. <span class="bld">Tassa</span> pattassa <span class="bld">lābhe</span> paṭilābhe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>. <span class="bld">Bhesajja</span>nti sappiādikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti pariyesanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti acchindanaacchindāpanapayoge. <span class="bld">Haṭe</span>ti acchinditvā gahite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>. <span class="bld">Dve panāpattiyo phuse</span>ti vāyāpanapayoge dukkaṭaṃ, vikappanupagapacchimacīvarapamāṇena vīte nissaggiyanti dve āpattiyo āpajjatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para58-9"></a><span class="paranum">58-9</span>. Yo pana bhikkhu appavārito aññātakasseva tantavāye <span class="bld">samecca</span> upasaṅkamitvā cīvare <a name="V2.0325"></a> vikappaṃ āpajjanto hoti. <span class="bld">So</span>ti so bhikkhu. Dve āpattiyo āpajjati, na saṃsayoti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti vikappāpajjanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>. Accekasaññitaṃ <a name="M2.0415"></a> cīvaraṃ paṭiggahetvāti yojanā. <span class="bld">Kāla</span>nti cīvarakālaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>. <span class="bld">Tiṇṇamaññataraṃ vattha</span>nti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ. <span class="bld">Ghare</span>ti antaraghare. <span class="bld">Nidahitvā</span>ti nikkhipitvā. <span class="bld">Tena</span> cīvarena vinā chārattato <span class="bld">adhikaṃ</span> divasaṃ yassa āraññakassa vihārassa gocaragāme taṃ cīvaraṃ nikkhittaṃ, tamhā vihārā aññatra vasanto nissaggiyaṃ phuseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>. Saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ <span class="bld">jānaṃ</span> jānanto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti pariṇāmanapayoge. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti pārājikādīsu sabbasikkhāpadesu. <span class="bld">Appanāvāraparihānī</span>ti parivāre paṭhamaṃ vuttakatthapaññattivārassa parihāpanaṃ, idha avacananti attho, tassa vārassa parivāre sabbapaṭhamattā paṭhamaṃ vattabbabhāvepi tattha vattabbaṃ pacchā gaṇhitukāmena mayā taṃ ṭhapetvā paṭhamaṃ āpattidassanatthaṃ tadanantaro katāpattivāro paṭhamaṃ vuttoti adhippāyo.</p>
- <p class="centered">Pattavaggavaṇṇanā tatiyā.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Tiṃsanissaggiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>. <span class="bld">Manussuttaridhamme</span>ti uttarimanussadhamme. <span class="bld">Abhūtasmiṃ uttarimanussadhamme</span> samullapite <span class="bld">parājayo</span> pārājikāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>. <span class="bld">Amūlantimavatthunā</span> amūlakena pārājikena dhammena bhikkhuṃ codanāya <span class="bld">garu</span> saṅghādiseso hotīti yojanā. <span class="bld">Pariyāyavacane</span>ti ‘‘yo te vihāre vasatī’’tiādinā (pari. 287) <a name="M2.0416"></a> pariyāyena kathane. <span class="bld">Ñāte</span>ti yassa katheti, tasmiṃ vacanānantarameva ñāte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>. <span class="bld">No</span> <a name="V2.0326"></a> <span class="bld">ce pana vijānātī</span>ti atha taṃ pariyāyena vuttaṃ vacanānantarameva sace na jānāti. <span class="bld">Samudāhaṭa</span>nti kathitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>. Omasato bhikkhussa duve āpattiyo vuttā. Upasampannaṃ omasato pācitti siyā. <span class="bld">Itaraṃ</span> anupasampannaṃ omasato dukkaṭaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para68"></a><span class="paranum">68</span>. Pesuññaharaṇepi dve āpattiyo honti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para69"></a><span class="paranum">69</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti padaso dhammaṃ vācentassa vacanakiriyārambhato paṭṭhāya yāva padādīnaṃ parisamāpanaṃ, etthantare akkharuccāraṇapayoge dukkaṭaṃ. Padānaṃ parisamattiyaṃ pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>. ‘‘Tirattā anupasampannasahaseyyāyā’’ti padacchedo. Anupasampannena sahaseyyā <span class="bld">anupasampannasahaseyyā,</span> tāya. Tirattā uttariṃ anupasampannasahaseyyāyāti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti sayanatthāya seyyāpaññāpanakāyāvajjanādipubbapayoge. <span class="bld">Panne</span>ti kāyapasāraṇalakkhaṇena sayanena nipanne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para71"></a><span class="paranum">71</span>. Yo pana bhikkhu eka<span class="bld">rattiyaṃ</span> mātugāmena sahaseyyaṃ <span class="bld">kappeti. Dukkaṭādayo</span>ti ‘‘payoge dukkaṭaṃ, nipanne pācittiya’’nti yathāvuttadveāpattiyo āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para72"></a><span class="paranum">72</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti yathāvuttalakkhaṇapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>. <span class="bld">Anupasampanne</span>ti <a name="M2.0417"></a> samīpatthe cetaṃ bhummaṃ. Anupasampannassa santike bhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ yo sace <span class="bld">ārocetī</span>ti yojanā. <span class="bld">Dukkaṭādayo</span>ti yassa āroceti, so nappaṭivijānāti, dukkaṭaṃ, paṭivijānāti, pācittiyanti evaṃ dve āpattiyo tassa honti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>. <span class="bld">Aññato</span> aññassa upasampannassa duṭṭhullassa āpattiṃ <span class="bld">anupasampanne</span> anupasampannassa santike <span class="bld">vadaṃ</span> vadantoti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti ārambhato paṭṭhāya pubbapayoge dukkaṭaṃ āgacchati dukkaṭaṃ āpajjati. Ārocite pācitti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti <a name="V2.0327"></a> ‘‘akappiyapathaviṃ khaṇissāmī’’ti kudāla pariyesanādisabbapayogeti.</p>
- <p class="centered">Musāvādavaggavaṇṇanā paṭhamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>. <span class="bld">Pātento</span>ti vikopento. <span class="bld">Tassā</span>ti bhūtagāmassa. <span class="bld">Pāte</span>ti vikopane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>. Aññavādakavihesakānaṃ ekayoganiddiṭṭhattā tattha vuttanayeneva vihesake ca ñātuṃ sakkāti tattha visuṃ āpattibhedo na vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>. <span class="bld">Para</span>nti aññaṃ saṅghena sammatasenāsanapaññāpakādikaṃ upasampannaṃ. <span class="bld">Ujjhāpento</span>ti tassa ayasaṃ uppādetukāmatāya bhikkhūhi avajānāpetuṃ ‘‘chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī’’tiādīni vatvā avaññāya olokāpento, lāmakato vā cintāpento. <span class="bld">Payoge</span>ti ujjhāpanatthāya tassa avaṇṇabhaṇanādike pubbapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>. Saṅghike <a name="M2.0418"></a> vihāre pubbūpagataṃ bhikkhuṃ <span class="bld">jānaṃ</span> jānanto anupakhajja seyyaṃ kappeti, tassevaṃ seyyaṃ <span class="bld">kappayato</span>ti yojanā. <span class="bld">Payogedukkaṭādayo</span>ti ettha aluttasamāso. <span class="bld">Ādi</span>-saddena seyyākappane pācittiyaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti ‘‘nikkaḍḍhatha ima’’ntiādike āṇattike vā ‘‘yāhi yāhī’’tiādike vācasike vā hatthena tassa aṅgaparāmasanādivasena kate kāyike vā nikkaḍḍhanapayoge. <span class="bld">Sesa</span>nti pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>. ‘‘Vehāsakuṭiyā uparī’’ti padacchedo. <span class="bld">Āhaccapādake</span>ti ettha ‘‘mañce vā pīṭhe vā’’ti seso. <span class="bld">Sīda</span>nti nisīdanto. <span class="bld">Dukkaṭādayo</span>ti payoge dukkaṭaṃ, nipajjāya pācittiyanti imā āpattiyo phuseti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>. Assa pajjassa paṭhamapādaṃ dasakkharapādakaṃ chandovicitiyaṃ vuttagāthā, ‘‘gāthāchando atītadvaya’’nti iminā chandovicitilakkhaṇena gāthāchandattā <span class="bld">adhiṭṭhitvā dvattipariyāye</span>ti ettha akkharadvayaṃ <a name="V2.0328"></a> adhikaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti adhiṭṭhānapayoge. <span class="bld">Adhiṭṭhite</span>ti dvattipariyāyānaṃ upari adhiṭṭhāne kate.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti siñcanasiñcāpanapayoge. <span class="bld">Sitte</span>ti siñcanakiriyapariyosāne.</p>
- <p class="centered">Bhūtagāmavaggavaṇṇanā dutiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>. Dukkaṭaṃ phuseti yojanā. Ovadite pācitti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>. Vibhāgoyeva <a name="M2.0419"></a> <span class="bld">vibhāgatā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>. <span class="bld">Aññātikāya</span> bhikkhuniyā aññatra pārivattakā cīvaraṃ <span class="bld">dento</span> bhikkhu <span class="bld">duve</span> āpattiyo phuseti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti dānapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para93"></a><span class="paranum">93</span>. ‘‘Nāvaṃ eka’’nti padacchedo. <span class="bld">Payoge</span>ti abhiruhaṇapayoge. <span class="bld">Dukkaṭādayo</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena abhiruḷhe pācittiyaṃ saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para94"></a><span class="paranum">94</span>. ‘‘Duvidhaṃ āpatti’’nti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>. Bhikkhuniyā saddhiṃ raho nisajjaṃ kappento bhikkhu payogedukkaṭādayo <span class="bld">dvepi</span> āpattiyo phuseti yojanā.</p>
- <p class="centered">Ovādavaggavaṇṇanā tatiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>. <span class="bld">Taduttari</span>nti tato bhuñjituṃ anuññātaekadivasato uttariṃ dutiyadivasato paṭṭhāya. <span class="bld">Anantarassa vaggassā</span>ti ovādavaggassa. <span class="bld">Navamenā</span>ti bhikkhuniyā paripācitapiṇḍapātasikkhāpadena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>. <span class="bld">Dvattipatte</span>ti <a name="V2.0329"></a> dvattipattapūre. <span class="bld">Taduttari</span>nti dvattipattapūrato uttariṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti paṭiggahaṇapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>. <span class="bld">Abhihaṭṭhu</span>nti abhiharitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti abhiharantassa. <span class="bld">Piṭake</span>ti vinayapiṭake.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para103"></a><span class="paranum">103</span>. <span class="bld">Dasamepī</span>ti ettha ‘‘dasame apī’’ti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Bhojanavaggavaṇṇanā catutthā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para104"></a><span class="paranum">104</span>. <span class="bld">Acelakādino</span>ti <a name="M2.0420"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘paribbājakassa vā paribbājikāya vā’’ti (pāci. 270) vutte saṅgaṇhāti. <span class="bld">Bhojanādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena khādanīyaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Payoge</span>ti sahatthā dānapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para105"></a><span class="paranum">105</span>. <span class="bld">Dāpetvā vā adāpetvā vā</span> kiñci āmisaṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti uyyojanapayoge. <span class="bld">Tasmi</span>nti tasmiṃ bhikkhumhi. Uyyojite pācitti siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para109"></a><span class="paranum">109</span>. <span class="bld">Ummārātikkame</span>ti indakhīlātikkame.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para110"></a><span class="paranum">110</span>. <span class="bld">Taduttari</span>nti tato paricchinnarattipariyantato vā paricchinnabhesajjapariyantato vā uttariṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>. Uyyuttaṃ dassanatthāya gacchanto dve āpattiyo phuseti yojanā.</p>
- <p class="centered">Acelakavaggavaṇṇanā pañcamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>. <span class="bld">Mereyya</span>nti merayaṃ. Niruttinayena a-kārassa e-kāro, ya-kārassa ca dvittaṃ. Meraya-saddapariyāyo vā <span class="bld">mereyya</span>-saddo. <span class="bld">Munī</span>ti bhikkhu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>. ‘‘Bhikkhu <a name="V2.0330"></a> aṅgulipatodenā’’ti padacchedo. <span class="bld">Payoge</span>ti hāsāpanapayoge. <span class="bld">Tassā</span>ti hāsāpentassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para116"></a><span class="paranum">116</span>. Gopphakā <span class="bld">heṭṭhā</span> udake dukkaṭaṃ. Gopphakato upari <span class="bld">uparigopphakaṃ,</span> udakaṃ, tasmiṃ, gopphakato adhikappamāṇe udaketi attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para117"></a><span class="paranum">117</span>. <span class="bld">Anādariya</span>nti <a name="M2.0421"></a> puggalānādariyaṃ, dhammānādariyaṃ vā. <span class="bld">Payoge</span>ti anādariyavasena pavatte kāyapayoge vā vacīpayoge vā. <span class="bld">Kate</span> anādariye.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti bhiṃsāpanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para119"></a><span class="paranum">119</span>. <span class="bld">Joti</span>nti aggiṃ. <span class="bld">Samādahitvānā</span>ti jāletvā. <span class="bld">‘‘Visibbento’’</span>ti iminā phalūpacārena kāraṇaṃ vuttaṃ. Visibbanakiriyā hi samādahanakiriyāya phalanti visibbanakiriyāvohārena samādahanakiriyāva. Tasmā <span class="bld">visibbento</span>ti ettha samādahantoti attho. <span class="bld">Payoge</span>ti samādahanasamādahāpanapayoge. <span class="bld">Visīvite</span>ti vuttanayena samādahiteti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para120"></a><span class="paranum">120</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti cuṇṇamattikābhisaṅkharaṇādisabbapayoge. <span class="bld">Itara</span>nti pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>. <span class="bld">Tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇāna</span>nti kaṃsanīlapattanīlakaddamasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇānaṃ. <span class="bld">Ekaṃ</span> aññataraṃ <span class="bld">anādiya</span> adatvā. <span class="bld">Cīvara</span>nti navacīvaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>. Natthi etassa uddhāranti anuddhāro, taṃ anuddhāranti vattabbe gāthābandhavasena rassattaṃ, akatapaccuddhāranti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>. <span class="bld">Apanidhento</span>ti apanetvā nidhento nikkhipento. <span class="bld">Pattādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena cīvaranisīdanasūcigharakāyabandhanānaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti apanidhānapayoge. <span class="bld">Tasmiṃ</span> pattādike pañcavidhe parikkhāre. Apanihite <span class="bld">sesā</span> pācittiyāpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Surāpānavaggavaṇṇanā chaṭṭhā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>. <span class="bld">Tapodhano</span>ti <a name="M2.0422"></a><a name="V2.0331"></a> pātimokkhasaṃvarasīlasaṅkhātaṃ tapodhanamassāti tapodhano, bhikkhu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>. <span class="bld">Tasmiṃ</span> opāte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>. <span class="bld">Manussaviggaho</span> manussasarīro. <span class="bld">Tiracchānagato</span> nāgo vā supaṇṇo vā. <span class="bld">Tassa</span> opātakhaṇakassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>. <span class="bld">Paṭubuddhinā</span>ti sabbesu ñeyyadhammesu nipunañāṇena bhagavatā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti paribhogatthāya gahaṇādike payoge. <span class="bld">Tassā</span>ti bhikkhussa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para129"></a><span class="paranum">129</span>. <span class="bld">Ukkoṭento</span>ti uccālento yathāṭhāne ṭhātuṃ adento. <span class="bld">Payoge</span>ti ukkoṭanapayoge. Ukkoṭite pācittiyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para130"></a><span class="paranum">130</span>. <span class="bld">Duṭṭhullaṃ vajjaka</span>nti saṅghādisesādike. Ekaṃ pācittiyaṃ āpattiṃ āpajjati iti dīpitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para131"></a><span class="paranum">131</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti gaṇapariyesanādipayoge. <span class="bld">Dukkaṭaṃ patto siyā</span> dukkaṭāpattiṃ āpanno bhaveyyāti attho. <span class="bld">Sesā</span>ti pācittiyāpatti upasampādite siyā. Gāthābandhavasena upasaggalopo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para132-3"></a><span class="paranum">132-3</span>. Jānaṃ theyyasatthena saha saṃvidhāya maggaṃ paṭipajjato ca tatheva mātugāmena saha saṃvidhāya maggaṃ paṭipajjato cāti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti saṃvidhāya gantuṃ paṭipucchādikaraṇapayoge. <span class="bld">Paṭipanne</span>ti maggapaṭipanne. <span class="bld">Anantara</span>nti addhayojanagāmantarātikkamanānantaraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para134"></a><span class="paranum">134</span>. Ñattiyā osāne dukkaṭaṃ phuseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para135"></a><span class="paranum">135</span>. <span class="bld">Akatānudhammenā</span>ti <a name="M2.0423"></a><a name="V2.0332"></a> <span class="bld">anudhammo</span> vuccati āpattiyā adassane vā appaṭikamme vā pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge vā dhammena vinayena satthusāsanena ukkhittakassa anulomavattaṃ disvā katvā osāraṇā, so osāraṇasaṅkhāto anudhammo yassa na kato, ayaṃ akatānudhammo nāma, tādisena bhikkhunā saddhinti attho. <span class="bld">Sambhuñjanto</span>ti āmisasambhogaṃ karonto bhikkhu. <span class="bld">Payoge</span>ti bhuñjituṃ āmisapaṭiggahaṇādipayoge. <span class="bld">Bhutte</span>ti sambhutte, ubhayasambhoge, tadaññatare vā kateti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para136"></a><span class="paranum">136</span>. <span class="bld">Upalāpento</span>ti pattacīvarauddesaparipucchanādivasena saṅgaṇhanto. <span class="bld">Payoge</span>ti upalāpanapayoge.</p>
- <p class="centered">Sappāṇakavaggavaṇṇanā sattamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para137"></a><span class="paranum">137</span>. <span class="bld">Sahadhammika</span>nti karaṇatthe upayogavacanaṃ, pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattā, tesaṃ vā santakattā ‘‘sahadhammika’’nti laddhanāmena buddhapaññattena sikkhāpadena vuccamānassāti attho. <span class="bld">Bhaṇato</span>ti ‘‘bhikkhussā’’ti iminā samānādhikaraṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para138"></a><span class="paranum">138</span>. <span class="bld">Vivaṇṇento</span>ti ‘‘kiṃ panimehi khuddānukhuddakehi sikkhāpadehi uddiṭṭhehī’’tiādinā garahanto. <span class="bld">Payoge</span>ti ‘‘kiṃ imehī’’tiādinā garahaṇavasena pavatte vacīpayoge. <span class="bld">Vivaṇṇite</span> garahite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para139"></a><span class="paranum">139</span>. <span class="bld">Mohento</span>ti ‘‘idāneva kho ahaṃ, āvuso, jānāmī’’tiādinā attano ajānanattena āpannabhāvaṃ dīpetvā bhikkhuṃ mohento, vañcentoti attho. <span class="bld">Mohe</span>ti mohāropanakamme. <span class="bld">Aropite</span> kate.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para140"></a><span class="paranum">140</span>. Bhikkhussa <a name="M2.0424"></a> kupito pahāraṃ dento phuseti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti daṇḍādānādipayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para141"></a><span class="paranum">141</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti uggiraṇapayoge. <span class="bld">Uggirite</span>ti uccārite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para142"></a><span class="paranum">142</span>. <span class="bld">Amūlenevā</span>ti <a name="V2.0333"></a> diṭṭhādimūlavirahiteneva. <span class="bld">Yoge</span>ti okāsakārāpanādipayoge. <span class="bld">Uddhaṃsite</span>ti codite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para143"></a><span class="paranum">143</span>. <span class="bld">Kukkuccaṃ janayanto</span>ti ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe upasampanno’’tiādinā kukkuccaṃ upadahanto. <span class="bld">Yoge</span>ti kukkuccuppādanapayoge. <span class="bld">Uppādite</span>ti kukkucce uppādite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para144"></a><span class="paranum">144</span>. ‘‘Tiṭṭhanto upassuti’’nti padacchedo. Sutiyā samīpaṃ <span class="bld">upassuti,</span> savanūpacāreti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para145"></a><span class="paranum">145</span>. <span class="bld">Dhammikānaṃ tu kammāna</span>nti dhammena vinayena satthusāsanena katānaṃ apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ. <span class="bld">Tato punā</span>ti chandadānato pacchā. <span class="bld">Khīyanadhamma</span>nti attano adhippetabhāvavibhāvanamantanaṃ. <span class="bld">Dve phuse dukkaṭādayo</span>ti khīyanadhammāpajjanapayoge dukkaṭaṃ, khīyanadhamme āpanne pācittiyanti evaṃ dukkaṭādayo dve āpattiyo āpajjeyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para146"></a><span class="paranum">146</span>. <span class="bld">Saṅghe</span> saṅghamajjhe. <span class="bld">Vinicchaye</span>ti vatthuto otiṇṇavinicchaye. <span class="bld">Niṭṭhaṃ agate</span>ti vatthumhi avinicchite, ñattiṃ ṭhapetvā kammavācāya vā apariyositāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para148"></a><span class="paranum">148</span>. <span class="bld">Samaggena saṅghenā</span>ti samānasaṃvāsakena samānasīmāyaṃ ṭhitena saṅghena.</p>
- <p class="centered">Sahadhammikavaggavaṇṇanā aṭṭhamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para150"></a><span class="paranum">150</span>. <span class="bld">Avidito</span> <a name="M2.0425"></a> <span class="bld">hutvā</span>ti rañño aviditāgamano hutvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para152"></a><span class="paranum">152</span>. <span class="bld">Ratana</span>nti muttādidasavidhaṃ ratanaṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti ratanaggahaṇapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para153"></a><span class="paranum">153</span>. <span class="bld">Vikāle</span>ti majjhantikātikkamato paṭṭhāya aruṇe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para155"></a><span class="paranum">155</span>. <span class="bld">Aṭṭhidantavisāṇābhinibbatta</span>nti aṭṭhidantavisāṇamayaṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti kārāpanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para156"></a><span class="paranum">156</span>. Tasmiṃ <a name="V2.0334"></a> mañcādimhi <span class="bld">kārāpite sesā</span> pācittiyāpatti siyāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Ratanavaggavaṇṇanā navamā.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Pācittiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para159"></a><span class="paranum">159</span>. Catūsu pāṭidesanīyesupi avisesena ādiccabandhunā buddhena dvidhā āpatti niddiṭṭhāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para160"></a><span class="paranum">160</span>. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti sabbesu catūsu.</p>
- <p class="centered">Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para161"></a><span class="paranum">161</span>. Sekhiyakathā uttānatthāyeva.</p>
- <p class="centered">Sekhiyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para162"></a><span class="paranum">162</span>. Parivāre paṭhamaṃ dassitasoḷasavārappabhede mahāvibhaṅge ‘‘paṭhamaṃ pārājikaṃ kattha paññatta’’ntiādippabhedo (pari. 1) katthapaññattivāro<a name="M2.0426"></a>, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto kati āpattiyo āpajjatī’’tiādippabhedo (pari. 157) katāpattivāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ vipattīnaṃ kati vipattiyo bhajantī’’tiādippabhedo (pari. 182) vipattivāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ katihi āpattikkhandhehi saṅgahitā’’tiādippabhedo (pari. 182) saṅgahavāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo channaṃ āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhahantī’’tiādippabhedo (pari. 184) samuṭṭhānavāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇa’’ntiādippabhedo (pari. 185) adhikaraṇavāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ samathānaṃ katihi samathehi sammantī’’tiādippabhedo (pari. 186) samathavāro, tadanantaro imehi sattahi vārehi misso <a name="V2.0335"></a> aṭṭhamo samuccayavāroti imesu aṭṭhasu vāresu ādibhūte katthapaññattināmadheyye appanāvāre saṅgahetabbānaṃ nidānādisattarasalakkhaṇānaṃ ubhayavibhaṅgasādhāraṇato upari vakkhamānattā taṃ vāraṃ ṭhapetvā tadanantaraṃ asādhāraṇaṃ katāpattivāraṃ sekhiyāvasānaṃ pāḷikkamānurūpaṃ dassetvā tadanantarā vipattivārādayo cha vārā ubhayavibhaṅgasādhāraṇato vakkhamānāti katvā tepi ṭhapetvā ime paccayasaddena ayojetvā dassitā aṭṭheva vārā, puna ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevanapaccayā pārājikaṃ kattha paññatta’’ntiādinā (pari. 188) paccaya-saddaṃ yojetvā dassitā apare aṭṭha vārā yojitāti tatthāpi dutiyaṃ katāpattipaccayavāraṃ iminā katāpattivārena ekaparicchedaṃ katvā dassetumāha <span class="bld">‘‘paññattā’’</span>tiādi. <span class="bld">Paṭisevanapaccayā</span>ti paṭisevanahetunā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para163"></a><span class="paranum">163</span>. <span class="bld">Allokāsappavesane</span>ti <a name="M2.0427"></a> jīvamānasarīre tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ magge allokāsappavesane. Mate akkhāyite vā <span class="bld">pi</span>-saddena yebhuyyaakkhāyite pavesane pavesananimittaṃ <span class="bld">methunaṃ</span> dhammaṃ <span class="bld">paṭisevanto</span> bhikkhu pārājikaṃ phuseti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para164"></a><span class="paranum">164</span>. Tathā yebhuyyakkhāyite, upaḍḍhakkhāyite ca methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto bhikkhu thullaccayaṃ phuseti yojanā. Vaṭṭakate mukhe dukkaṭaṃ vuttanti sambandho. <span class="bld">Jatumaṭṭhake</span>ti bhikkhuniyā jatumaṭṭhake dinne pācitti vuttāti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para166"></a><span class="paranum">166</span>. <span class="bld">Avassutassā</span>ti kāyasaṃsaggarāgena tintassa. <span class="bld">Posassā</span>ti gahaṇakiriyāsambandhe sāmivacanaṃ. <span class="bld">Bhikkhuniyā</span>ti attasambandhe sāmivacanaṃ. ‘‘Attano’’ti seso. Avassutena posena attano adhakkhakādigahaṇaṃ sādiyantiyā tathā avassutāya bhikkhuniyā pārājikanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para167"></a><span class="paranum">167</span>. <span class="bld">Kāyenā</span>ti attano kāyena. <span class="bld">Kāya</span>nti mātugāmassa kāyaṃ. <span class="bld">Phusato</span>ti kāyasaṃsaggarāgena phusato. <span class="bld">Kāyena kāyabaddha</span>nti etthāpi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para168"></a><span class="paranum">168</span>. <span class="bld">Kāyena paṭibaddhenā</span>ti attano kāyapaṭibaddhena. <span class="bld">Paṭibaddha</span>nti itthiyā kāyapaṭibaddhaṃ phusantassa dukkaṭaṃ. <span class="bld">Tassa</span> bhikkhussa.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Mahāvibhaṅgasaṅgaho <a name="V2.0336"></a> niṭṭhito’’ti kasmā vuttaṃ, nanu soḷasavārasaṅgahe mahāvibhaṅge katāpattivāroyevettha vutto, na itare vārāti? Saccaṃ, avayave pana samudāyopacārena vuttaṃ. Sādhāraṇāsādhāraṇānaṃ mahāvibhaṅge <a name="M2.0428"></a> gatānaṃ sabbāpattipabhedānaṃ dassanopacārabhūto katāpattivāro dassitoti taṃdassanena appadhānā itarepi vārā upacārato dassitā hontīti ca tathā vuttanti veditabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Mahāvibhaṅgasaṅgahavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Bhikkhunivibhaṅgo</p>
- <p class="bodytext"><a name="para170"></a><span class="paranum">170</span>. <span class="bld">Vinayassa vinicchaye bhikkhūnaṃ pāṭavatthāyā</span>ti bhikkhunīnaṃ pāṭavassāpi tadadhīnattā padhānadassanavasena vuttaṃ. Atha vā dassanaliṅgantarasādhāraṇatte icchite pulliṅgena, napuṃsakaliṅgena vā niddeso saddasatthānuyogatoti <span class="bld">‘‘bhikkhūna’’</span>nti pulliṅgena vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para171"></a><span class="paranum">171</span>. <span class="bld">Nandantī</span> sādiyantī.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para172"></a><span class="paranum">172</span>. Tisso āpattiyo phuseti yojanā. Jāṇussa uddhaṃ, akkhakassa adho gahaṇaṃ sādiyantiyā tassā pārājikanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para173"></a><span class="paranum">173</span>. Kāyapaṭibaddhe vā gahaṇaṃ sādiyantiyā dukkaṭaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para174"></a><span class="paranum">174</span>. <span class="bld">Vajja</span>nti aññissā bhikkhuniyā pārājikāpattiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para176"></a><span class="paranum">176</span>. <span class="bld">Taṃ</span> <a name="V2.0337"></a> <span class="bld">laddhi</span>nti ukkhittassa yaṃ laddhiṃ attano rocesi, taṃ laddhiṃ na nissajjantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para178"></a><span class="paranum">178</span>. ‘‘Idha āgacchā’’ti padacchedo. ‘‘Vuttā āgacchatī’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para179"></a><span class="paranum">179</span>. <span class="bld">Hatthapāsappavesane</span>ti <a name="M2.0429"></a> hatthapāsūpagamane. <span class="bld">‘‘Hatthagatappavesane’’</span>ti vā pāṭho, soyeva attho.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā bhikkhunivibhaṅge</p>
- <p class="centered">Pārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para180"></a><span class="paranum">180</span>. <span class="bld">Ekassā</span>ti attano attano aṭṭakārassa vā. <span class="bld">Ārocane</span>ti vattabbassa vohārikānaṃ nivedane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para181"></a><span class="paranum">181</span>. <span class="bld">Dutiyārocane</span>ti dutiyassa, dutiyaṃ evaṃ ārocane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para182"></a><span class="paranum">182</span>. <span class="bld">Dvīhī</span>ti dvīhi kammavācāhi. <span class="bld">Kammavācosāne</span>ti kammavācāosāne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para183"></a><span class="paranum">183</span>. <span class="bld">Parikkhepe atikkante</span>ti attano gāmato gantvā itaraṃ gāmaṃ pavisantiyā paṭhamena pādena tassa gāmassa parikkhepe atikkante, paṭhamapāde parikkhepaṃ atikkametvā antogāmasaṅkhepaṃ gateti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para184"></a><span class="paranum">184</span>. <span class="bld">Dutiyenā</span>ti gāmaparikkhepato bahi ṭhitena dutiyapādena. <span class="bld">Atikkante</span>ti tasmiṃ gāmaparikkhepe atikkante, tasmiṃ pāde antogāmaṃ pavesiteti attho. Sesaṃ uttānatthameva.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā bhikkhunivibhaṅge</p>
- <p class="centered">Saṅghādisesakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para193"></a><span class="paranum">193</span>. Iha <a name="V2.0338"></a> bhikkhunī pattasannicayaṃ karontī hoti, sā ekaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃyeva phuseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para194"></a><span class="paranum">194</span>. <span class="bld">Akālacīvaraṃ kālacīvaraṃ</span> katvā bhājāpentiyāti yojanā. <span class="bld">Payoge</span>ti bhājanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para195"></a><span class="paranum">195</span>. <span class="bld">Chinne</span>ti <a name="M2.0430"></a> acchinne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para196"></a><span class="paranum">196</span>. <span class="bld">Tato para</span>nti tato paṭhamato aññaṃ.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā bhikkhunivibhaṅge</p>
- <p class="centered">Nissaggiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para199"></a><span class="paranum">199</span>. Lasuṇaṃ khādati ce, <span class="bld">dve</span> āpattiyo phuṭāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para200"></a><span class="paranum">200</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti saṃhārāpanapayoge. <span class="bld">Saṃhaṭe</span>ti attanā saṃhaṭe, parena saṃharāpite ca āpatti <span class="bld">pācitti</span> hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para201"></a><span class="paranum">201</span>. <span class="bld">Kate</span>ti talaghāte kate.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para202"></a><span class="paranum">202</span>. <span class="bld">Jatunā maṭṭhaka</span>nti jatunā kataṃ maṭṭhadaṇḍakaṃ. ‘‘Dukkaṭaṃ ādinne’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para204"></a><span class="paranum">204</span>. Bhuñjamānassa bhikkhussa hatthapāseti yojanā. <span class="bld">Hitvā</span> hatthapāsaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para205"></a><span class="paranum">205</span>. <span class="bld">Viññāpetvā</span>ti antamaso mātarampi yācitvā. Ajjhohāre pācittiṃ dīpayeti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para206"></a><span class="paranum">206</span>. <span class="bld">Uccārādi</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena vighāsasaṅkāramuttānaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="centered">Lasuṇavaggavaṇṇanā paṭhamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para209"></a><span class="paranum">209</span>. <span class="bld">Idha</span> <a name="V2.0339"></a> imasmiṃ rattandhakāravagge. Paṭhame, dutiye, tatiye, catutthepi vinicchayo lasuṇavaggassa <span class="bld">chaṭṭhena</span> sikkhāpadena <span class="bld">tulyo</span> sadisoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para210"></a><span class="paranum">210</span>. <span class="bld">Āsane</span>ti <a name="M2.0431"></a> pallaṅke tassokāsabhūte. <span class="bld">Sāmike anāpucchā</span>ti tasmiṃ kule yaṃ kiñci viññumanussaṃ anāpucchā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para211"></a><span class="paranum">211</span>. <span class="bld">Anovassa</span>nti bhittiyā bahi nibbakosabbhantaraṃ. <span class="bld">Dutiyātikkame</span>ti dutiyena pādena nibbakosassa udakapātaṭṭhānātikkame.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para212"></a><span class="paranum">212</span>. <span class="bld">Nisīdite</span>ti nisinne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para213"></a><span class="paranum">213</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti ujjhāpanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para214"></a><span class="paranum">214</span>. Nirayādinā attānaṃ vā paraṃ vā <span class="bld">abhisappentī</span> sapathaṃ karontī dve phuseti yojanā. <span class="bld">Abhisappite</span>ti abhisapite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para215"></a><span class="paranum">215</span>. <span class="bld">Vadhitvā</span>ti hatthādīhi paharitvā. ‘‘Karoti eka’’nti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Rattandhakāravaggavaṇṇanā dutiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para216"></a><span class="paranum">216</span>. <span class="bld">Naggā</span>ti anivatthā vā apārutā vā. <span class="bld">Payoge</span>ti cuṇṇamattikāabhisaṅkharaṇādipayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para217"></a><span class="paranum">217</span>. <span class="bld">Pamāṇātikkanta</span>nti ‘‘dīghasocatasso vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ dve vidatthiyo’’ti (pāci. 888) vuttapamāṇamatikkantaṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti kārāpanapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para218"></a><span class="paranum">218</span>. <span class="bld">Visibbetvā</span>ti dussibbitaṃ puna sibbanatthāya visibbetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para219"></a><span class="paranum">219</span>. Pañca <a name="V2.0340"></a> ahāni <span class="bld">pañcāhaṃ,</span> pañcāhameva <span class="bld">pañcāhikaṃ</span>. Saṅghāṭīnaṃ cāro <span class="bld">saṅghāṭicāro,</span> paribhogavasena vā otāpanavasena <a name="M2.0432"></a> vā saṅghaṭitaṭṭhena <span class="bld">‘‘saṅghāṭī’’</span>ti laddhanāmānaṃ ‘‘ticīvaraṃ, udakasāṭikā, saṃkaccikā’’ti imesaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ parivattanaṃ. <span class="bld">Atikkame</span>ti bhikkhunī atikkameyya. Assā pana ekāva pācitti paridīpitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para220"></a><span class="paranum">220</span>. <span class="bld">Saṅkamanīya</span>nti saṅkametabbaṃ. Aññissā santakaṃ anāpucchā gahitaṃ puna dātabbaṃ pañcannaṃ aññataraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para221"></a><span class="paranum">221</span>. <span class="bld">Gaṇacīvaralābhassā</span>ti bhikkhunisaṅghena labhitabbacīvarassa. <span class="bld">Antarāyaṃ karotī</span>ti yathā te dātukāmā na denti, evaṃ parakkamati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para222"></a><span class="paranum">222</span>. <span class="bld">Dhammika</span>nti samaggena saṅghena sannipatitvā kariyamānaṃ. <span class="bld">Paṭibāhantī</span>ti paṭisedhentī. <span class="bld">Paṭibāhite</span> paṭisedhite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para223"></a><span class="paranum">223</span>. <span class="bld">Agārikādino</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘paribbājakassa vā paribbājikāya vā’’ti (pārā. 917) vutte saṅgaṇhāti. <span class="bld">Samaṇacīvara</span>nti kappakataṃ nivāsanapārupanupagaṃ. <span class="bld">Payoge</span>ti dānapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para224"></a><span class="paranum">224</span>. <span class="bld">Cīvare dubbalāsāyā</span>ti dubbalacīvarapaccāsāya ‘‘sace sakkoma, dassāmā’’ti ettakamattaṃ sutvā uppāditāya āsāyāti attho. <span class="bld">Kāla</span>nti cīvarakālasamayaṃ. <span class="bld">Samatikkame</span>ti bhikkhunīhi kālacīvare bhājiyamāne ‘‘āgametha, ayye, atthi saṅghassa cīvarapaccāsā’’ti vatvā taṃ cīvaravibhaṅgaṃ samatikkameyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para225"></a><span class="paranum">225</span>. <span class="bld">Dhammikaṃ kathinuddhāra</span>nti samaggena saṅghena kariyamānaṃ kathinassa antarubbhāraṃ. <span class="bld">Paṭibāhantiyā</span>ti nivārentiyā.</p>
- <p class="centered">Nhānavaggavaṇṇanā tatiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para226"></a><span class="paranum">226</span>. <span class="bld">Tuvaṭṭeyyu</span>nti <a name="M2.0433"></a> nipajjeyyuṃ. <span class="bld">Itaraṃ</span> pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para227"></a><span class="paranum">227</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti <a name="V2.0341"></a> bhikkhuniyā aphāsukakaraṇapayoge kariyamāne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para228"></a><span class="paranum">228</span>. <span class="bld">Dukkhita</span>nti gilānaṃ. <span class="bld">Nupaṭṭhāpentiyā vāpī</span>ti tassā upaṭṭhānaṃ parehi akārāpentiyā, sayaṃ vā akarontiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para229"></a><span class="paranum">229</span>. <span class="bld">Upassayaṃ datvā</span>ti kavāṭabandhaṃ attano puggalikavihāraṃ datvā. <span class="bld">Kaḍḍhite</span>ti nikkaḍḍhite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para230"></a><span class="paranum">230</span>. <span class="bld">Saṃsaṭṭhā</span>ti gahapatinā vā gahapatiputtena vā saṃsaṭṭhavihārī bhikkhunī saṅghena saṃsaṭṭhavihārato nivattiyamānā. <span class="bld">Ñattiyā dukkaṭaṃ phuse</span>ti samanubhāsanakammañattiyā dukkaṭaṃ āpajjeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para231"></a><span class="paranum">231</span>. <span class="bld">Antoraṭṭhe</span>ti yassa vijite viharati, tassa raṭṭhe. <span class="bld">Paṭipannāyā</span>ti cārikaṃ kappentiyā. <span class="bld">Sesaka</span>nti pācittiyaṃ.</p>
- <p class="centered">Tuvaṭṭavaggavaṇṇanā catutthā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para233"></a><span class="paranum">233</span>. <span class="bld">Rājāgārādika</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena cittāgārādīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para235"></a><span class="paranum">235</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti kappāsavicāraṇaṃ ādiṃ katvā sabbapayoge. <span class="bld">Ujjavujjavane</span>ti yattakaṃ hatthena añchitaṃ hoti, tasmiṃ takkamhi veṭhite.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para237"></a><span class="paranum">237</span>. <span class="bld">Payoge</span>ti agārikassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyādīnaṃ dānapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para238"></a><span class="paranum">238</span>. ‘‘Samaṃ āpattipabhedato’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para239"></a><span class="paranum">239</span>. <span class="bld">Tiracchānagataṃ</span> <a name="M2.0434"></a> <span class="bld">vijja</span>nti yaṃ kiñci bāhirakaṃ anatthasaṃhitaṃ parūpaghātakaraṃ hatthisikkhādisippaṃ<a name="V2.0342"></a>. <span class="bld">Paṭhantiyā</span>ti sikkhantiyā. <span class="bld">Payoge</span>ti durupasaṅkamanādipayoge. <span class="bld">Pade pade</span>ti padādivasena pariyāpuṇantiyā pade pade akkharapadānaṃ vasena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para240"></a><span class="paranum">240</span>. Navame <span class="bld">‘‘pariyāpuṇātī’’</span>ti padaṃ, dasame <span class="bld">‘‘vācetī’’</span>ti padanti evaṃ padamattameva ubhinnaṃ <span class="bld">visesakaṃ</span> bhedakaṃ.</p>
- <p class="centered">Cittāgāravaggavaṇṇanā pañcamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para241"></a><span class="paranum">241</span>. <span class="bld">Tamārāma</span>nti yattha bhikkhū rukkhamūlepi vasanti, taṃ sabhikkhukaṃ padesaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>. <span class="bld">Akkosatī</span>ti dasannaṃ akkosavatthūnaṃ aññatarena sammukhā vā parammukhā vā akkosati. <span class="bld">Paribhāsatī</span>ti bhayadassanena tajjeti. ‘‘Pācitti akkosite’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>. <span class="bld">Caṇḍikabhāvenā</span>ti kodhena. <span class="bld">Gaṇa</span>nti bhikkhunisaṅghaṃ. <span class="bld">Paribhāsatī</span>ti ‘‘bālā etā’’tiādīhi vacanehi akkosati. <span class="bld">Payoge</span>ti paribhāsanapayoge. <span class="bld">Paribhaṭṭhe</span>ti akkosite. <span class="bld">Itaraṃ</span> pācittiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>. <span class="bld">Nimantitā</span>ti gaṇabhojane vuttanayena nimantitā. <span class="bld">Pavāritā</span>ti pavāraṇasikkhāpade vuttanayena vāritā. <span class="bld">Khādanaṃ bhojanampi vā</span>ti yāgupūvakhajjakaṃ, yāvakālikaṃ mūlakhādanīyādikhādanīyaṃ, odanādibhojanampi vā yā bhikkhunī <span class="bld">bhuñjantī</span> hoti, sā pana dveyeva āpattiyo phuseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>. <span class="bld">Maccharāyantī</span>ti maccharaṃ karontī, attano paccayadāyakakulassa aññehi sādhāraṇabhāvaṃ asahantīti attho<a name="M2.0435"></a>. <span class="bld">Payoge</span>ti tadanurūpe kāyavacīpayoge. <span class="bld">Maccharite</span>ti maccharavasena katapayoge nipphanne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>. <span class="bld">Abhikkhuke panāvāse</span>ti yato bhikkhunupassayato addhayojanabbhantare ovādadāyakā bhikkhū na vasanti, maggo vā akhemo hoti, na sakkā anantarāyena gantuṃ, evarūpe <a name="V2.0343"></a> āvāse. <span class="bld">Pubbakiccesū</span>ti ‘‘vassaṃ vasissāmī’’ti senāsanapaññāpanapānīyaupaṭṭhāpanādipubbakicce pana kariyamāne dukkaṭaṃ bhaveti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>. <span class="bld">Vassaṃvutthā</span>ti purimaṃ vā pacchimaṃ vā temāsaṃ vutthā. <span class="bld">Ubhatosaṅghe</span>ti bhikkhunisaṅghe, bhikkhusaṅghe ca. <span class="bld">Tīhipi ṭhānehī</span>ti ‘‘diṭṭhena vā’’tiādinā vuttehi tīhi kāraṇehi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para250"></a><span class="paranum">250</span>. <span class="bld">Ovādatthāyā</span>ti garudhammovādanatthāya. <span class="bld">Saṃvāsatthāyā</span>ti uposathapucchanatthāya ceva pavāraṇatthāya ca. <span class="bld">Na gacchatī</span>ti bhikkhuṃ na upagacchati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para251"></a><span class="paranum">251</span>. <span class="bld">Ovādampi na yācantī</span>ti uposathādivasena ovādūpasaṅkamanaṃ bhikkhuṃ na yācantī na pucchantī. <span class="bld">Uposatha</span>nti uposathadivasato purimadivase terasiyaṃ vā cātuddasiyaṃ vā uposathaṃ na pucchantī.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para252"></a><span class="paranum">252</span>. <span class="bld">Apucchitvāva saṅghaṃ vā</span>ti saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā anapaloketvāva. <span class="bld">‘‘Bhedāpetī’’</span>ti idaṃ nidassanamattaṃ ‘‘phālāpeyya vā dhovāpeyya vā ālimpāpeyya vā bandhāpeyya vā mocāpeyya vā’’ti imesampi kiriyāvikappānaṃ saṅgahetabbattā. <span class="bld">Pasākhaja</span>nti nābhiyā heṭṭhā, jāṇumaṇḍalānaṃ <a name="M2.0436"></a> upari padese jātaṃ gaṇḍaṃ vā rudhitaṃ vā. <span class="bld">Payoge</span>ti bhedāpanādipayoge.</p>
- <p class="centered">Ārāmavaggavaṇṇanā chaṭṭhā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para253"></a><span class="paranum">253</span>. <span class="bld">Gabbhini</span>nti āpannasattaṃ sikkhamānaṃ. <span class="bld">Vuṭṭhāpentī</span>ti upajjhāyā hutvā upasampādentī. <span class="bld">Payoge</span>ti gaṇapariyesanādipayoge. <span class="bld">Vuṭṭhāpite</span>ti upasampādite, kammavācāpariyosāneti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para255"></a><span class="paranum">255</span>. <span class="bld">Sahajīvini</span>nti saddhivihāriniṃ. <span class="bld">Nānuggaṇhantī</span>ti uddesadānādīhi na saṅgaṇhantī.</p>
- <p class="centered">Gabbhinivaggavaṇṇanā sattamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>. ‘‘Alaṃ <a name="V2.0344"></a> vuṭṭhāpitenā’’ti <span class="bld">vuccamānā</span> bhikkhunīhi nivāriyamānā. <span class="bld">Khīyatī</span>ti aññāsaṃ byattānaṃ lajjīnaṃ vuṭṭhānasammutiṃ dīyamānaṃ disvā ‘‘ahameva nūna bālā’’tiādinā bhaṇamānā khīyati. <span class="bld">Payoge</span>ti khīyamānapayoge. <span class="bld">Khīyite</span>ti khīyanapayoge niṭṭhite.</p>
- <p class="centered">Kumāribhūtavaggavaṇṇanā aṭṭhamā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para260"></a><span class="paranum">260</span>. <span class="bld">Chattupāhana</span>nti vuttalakkhaṇaṃ chattañca upāhanāyo ca. <span class="bld">Payoge</span>ti dhāraṇapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>. <span class="bld">Yānenā</span>ti vayhādinā. <span class="bld">Yāyantī</span>ti sace yānena gatā hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para262"></a><span class="paranum">262</span>. <span class="bld">Saṅghāṇi</span>nti yaṃ kiñci kaṭūpagaṃ. <span class="bld">Dhārentiyā</span>ti kaṭiyaṃ paṭimuccantiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para263"></a><span class="paranum">263</span>. <span class="bld">Gandhavaṇṇenā</span>ti <a name="M2.0437"></a> yena kenaci vaṇṇena ca yena kenaci gandhena ca. <span class="bld">Gandho</span> nāma candanālepādi. <span class="bld">Vaṇṇo</span> nāma kuṅkumahaliddādi. <span class="bld">Payoge</span>ti gandhādipayoge racanato paṭṭhāya pubbapayoge.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para266"></a><span class="paranum">266</span>. <span class="bld">Anāpucchā</span>ti ‘‘nisīdāmi, ayyā’’ti anāpucchitvā. <span class="bld">Nisīdite</span> bhikkhussa upacāre antamaso chamāya nisinne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para267"></a><span class="paranum">267</span>. <span class="bld">Anokāsakata</span>nti ‘‘asukasmiṃ nāma ṭhāne pucchissāmī’’ti evaṃ akataokāsaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para268"></a><span class="paranum">268</span>. <span class="bld">Pavisantiyā</span>ti vinicchayaṃ ārāmavaggassa <span class="bld">paṭhameneva</span> sikkhāpadena <span class="bld">sadisaṃ</span> katvā vadeyyāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Chattupāhanavaggavaṇṇanā navamā.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā bhikkhunivibhaṅge</p>
- <p class="centered">Pācittiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para269-70"></a><span class="paranum">269-70</span>. Aṭṭhasu <a name="V2.0345"></a> pāṭidesanīyasikkhāpadesupi dvidhā āpatti hotīti yojanā. <span class="bld">Tato</span>ti gahaṇahetu. <span class="bld">Sabbesū</span>ti pāṭidesanīyasikkhāpadesu.</p>
- <p class="centered">Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para271-2"></a><span class="paranum">271-2</span>. Imaṃ <span class="bld">paramaṃ</span> uttamaṃ <span class="bld">niruttaraṃ</span> kenaci vā vattabbena uttarena rahitaṃ niddosaṃ <span class="bld">uttaraṃ</span> evaṃnāmakaṃ <span class="bld">dhīro</span> paññavā bhikkhu atthavasena viditvā <span class="bld">duruttaraṃ</span> kicchena uttaritabbaṃ <span class="bld">paññattamahāsamuddaṃ</span> vinayamahāsāgaraṃ sukheneva yasmā uttarati, tasmā <span class="bld">kaṅkhacchede</span> vinayavicikicchāya chindane <span class="bld">satthe</span> <a name="M2.0438"></a> satthasadise <span class="bld">asmiṃ satthe</span> imasmiṃ uttarapakaraṇe <span class="bld">usmāyutto</span> kammajatejodhātuyā samannāgato jīvamāno bhikkhu <span class="bld">niccaṃ</span> nirantaraṃ <span class="bld">satto</span> abhirato <span class="bld">niccaṃ yogaṃ</span> satatābhiyogaṃ kātuṃ <span class="bld">yutto</span> anurūpoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Bhikkhunivibhaṅgo niṭṭhito</span>ti etthāpi uppatti vuttanayeneva veditabbā.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Bhikkhunivibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Catuvipattikathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>. Idāni ubhayasādhāraṇaṃ katvā vipattivārādīnaṃ visiṭṭhavārānaṃ saṅgahaṃ kātumāha <span class="bld">‘‘kati āpattiyo’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para274"></a><span class="paranum">274</span>. Bhikkhunī sace chādeti, cutā hoti. Sace vematikā chādeti, thullaccayaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para275"></a><span class="paranum">275</span>. <span class="bld">Saṅghādisesa</span>nti parassa saṅghādisesaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para276"></a><span class="paranum">276</span>. ‘‘Kati ācāravipattipaccayā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>. <span class="bld">Ācāravipatti</span>nti <a name="V2.0346"></a> attano vā parassa vā ācāravipattiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>. <span class="bld">Pāpikaṃ diṭṭhi</span>nti ahetukaakiriyanatthikadiṭṭhiādiṃ lāmikaṃ diṭṭhiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para281"></a><span class="paranum">281</span>. <span class="bld">Manussuttaridhamma</span>nti uttarimanussadhammaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para282"></a><span class="paranum">282</span>. Ājīvahetu <a name="M2.0439"></a> sañcarittaṃ samāpannoti yojanā. <span class="bld">Pariyāyavacane</span>ti ‘‘yo te vihāre vasati, so bhikkhu arahā’’tiādike lesavacane. Ñāteti yaṃ uddissa vadati, tasmiṃ manussajātike vacanasamanantarameva ñāte.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para283"></a><span class="paranum">283</span>. <span class="bld">Vatvā</span>ti agilāno attano atthāya viññāpetvā. Bhikkhunī pana sace evaṃ hoti, bhikkhunī agilānā attano atthāya paṇītabhojanaṃ viññāpetvā bhuttāvinī sace hotīti adhippāyo. Tassā pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>. <span class="bld">‘‘Attano atthāya viññāpetvānā’’</span>ti iminā parassa ñātakapavārite tassevatthāya viññāpetvā tena dinnaṃ vā tassa vissāsena vā paribhuñjantassa tesaṃ attano aññātakaappavārite suddhacittatāya anāpattīti dīpeti.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Catuvipattikathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Adhikaraṇapaccayakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para285"></a><span class="paranum">285</span>. <span class="bld">Vivādādhikaraṇamhā</span>ti ‘‘adhammaṃ ‘dhammo’ti dīpetī’’tiādinayappavattā aṭṭhārasabhedakaravatthunissitā vivādādhikaraṇamhā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para286"></a><span class="paranum">286</span>. Upasampannaṃ omasato bhikkhussa pācitti hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para287"></a><span class="paranum">287</span>. <span class="bld">Anuvādādhikaraṇapaccayā</span>ti <a name="M2.0440"></a><a name="V2.0347"></a> codanāparanāmadheyyaṃ anuvādādhikaraṇameva paccayo, tasmā, anuvādanādhikaraṇahetūti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para289"></a><span class="paranum">289</span>. <span class="bld">‘‘Tathā’’</span>ti iminā amūlakattaṃ atidisati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para290"></a><span class="paranum">290</span>. <span class="bld">Āpattipaccayā</span>ti āpattādhikaraṇapaccayā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para293"></a><span class="paranum">293</span>. <span class="bld">Kiccādhikaraṇapaccayā</span>ti apalokanādicatubbidhakammasaṅkhātakiccādhikaraṇahetu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para294"></a><span class="paranum">294</span>. <span class="bld">Accajantīvā</span>ti attano laddhiṃ apariccajantī eva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para297"></a><span class="paranum">297</span>. <span class="bld">Pāpikāya diṭṭhiyā</span> pariccajanatthāya katāya <span class="bld">yāvatatiyakaṃ samanubhāsanāya</span> taṃ diṭṭhiṃ accajantiyā <span class="bld">tassā</span> bhikkhuniyā, tassa bhikkhussa ca <span class="bld">accajato</span> pācitti hotīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Adhikaraṇapaccayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Khandhakapucchākathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para300"></a><span class="paranum">300</span>. <span class="bld">Sesesū</span>ti abhabbapuggalaparidīpakesu sabbapadesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para302"></a><span class="paranum">302</span>. ‘‘Nassantu ete’’ti padacchedo. <span class="bld">Purakkhakā</span>ti ettha sāmiatthe paccattavacanaṃ, bhedapurekkhakassa, bhedapurekkhakāyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>. <span class="bld">Sesesū</span>ti avasesesu asaṃvāsakādidīpakesu paṭikkhepapadesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>. <span class="bld">Ekāva</span> <a name="M2.0441"></a> <span class="bld">dukkaṭāpatti vuttā</span>ti vassaṃ anupagamanādipaccayā jātito ekāva dukkaṭāpatti vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>. <span class="bld">Uposathasamā</span> <a name="V2.0348"></a> <span class="bld">matā</span>ti uposathakkhandhake vuttasadisā jātā āpattiyo matā adhippetā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para306"></a><span class="paranum">306</span>. <span class="bld">Camme</span>ti cammakkhandhake. Vacchatariṃ gahetvā <span class="bld">mārentānaṃ</span> chabbaggiyānaṃ pācitti vuttāti sambandho. <span class="bld">Vacchatari</span>nti balasampannaṃ taruṇagāviṃ. Sā hi vacchakabhāvaṃ taritvā atikkamitvā ṭhitattā <span class="bld">‘‘vacchatarī’’</span>ti vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para307"></a><span class="paranum">307</span>. <span class="bld">Aṅgajātaṃ chupantassā</span>ti gāvīnaṃ aṅgajātaṃ attano aṅgajātena bahi chupantassa. <span class="bld">Sesesū</span>ti gāvīnaṃ visāṇādīsu gahaṇe, piṭṭhiabhiruhaṇe ca. Yathāha ‘‘chabbaggiyā bhikkhū aciravatiyā nadiyā gāvīnaṃ tarantīnaṃ visāṇesupi gaṇhantī’’tiādi (mahāva. 252).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para309"></a><span class="paranum">309</span>. <span class="bld">Tattha</span> bhesajjakkhandhake. <span class="bld">Sāmantā dvaṅgule</span>ti vaccamaggapassāvamaggānaṃ sāmantā dvaṅgulamatte padese. Satthakammaṃ karontassa thullaccayamudīritanti yojanā. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, sambādhassa sāmantā dvaṅgule satthakammaṃ vā vatthikammaṃ vā kāretabbaṃ, yo kāreyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 279). Ettha ca <span class="bld">‘‘sāmantā dvaṅgule’’</span>ti idaṃ satthakammaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Vatthikammaṃ pana sambādheyeva paṭikkhittaṃ.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Na, bhikkhave, aññatra nimantitena aññassa bhojjayāgu paribhuñjitabbā, yo paribhuñjeyya, yathādhammo kāretabbo’’ti (mahāva. 283) vuttattā āha <span class="bld">‘‘bhojjayāgūsu pācittī’’</span>ti. Ettha <a name="M2.0442"></a> ca <span class="bld">bhojjayāgu</span> nāma bahalayāgu. ‘‘Piṇḍaṃ vaṭṭetvā pātabbayāgū’’ti <span class="bld">gaṇṭhipade</span> vuttaṃ. <span class="bld">Pācittī</span>ti paramparabhojanapavāraṇasikkhāpadehi pācitti. <span class="bld">Sesesū</span>ti antovutthaantopakkasayaṃpakkaparibhogādīsu. Yathāha ‘‘na, bhikkhave, antovutthaṃ antopakkaṃ sāmaṃpakkaṃ paribhuñjitabbaṃ, yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (mahāva. 274).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para310"></a><span class="paranum">310</span>. <span class="bld">Cīvarasaṃyutte</span>ti cīvarakkhandhake.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para313"></a><span class="paranum">313</span>. <span class="bld">Campeyyake</span> <a name="V2.0349"></a> <span class="bld">ca kosambe</span>ti campeyyakkhandhake ceva kosambakakkhandhake ca. <span class="bld">‘‘Kammasmi’’</span>ntiādīsupi eseva nayo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>. <span class="bld">Romanthe</span>ti bhuttassa lahuṃ pākattāya kucchigataṃ mukhaṃ āropetvā saṇhakaraṇavasena anucālane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para318"></a><span class="paranum">318</span>. <span class="bld">Senāsanasmi</span>nti senāsanakkhandhake. <span class="bld">Garuno</span>ti garubhaṇḍassa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>. <span class="bld">Saṅghabhede</span>ti saṅghabhedakakkhandhake.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>. <span class="bld">Bhedānuvattakāna</span>nti saṅghabhedānuvattakānaṃ. <span class="bld">Gaṇabhoge</span>ti gaṇabhojane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para322"></a><span class="paranum">322</span>. <span class="bld">Sā</span>ti ettha sabbavattesu anādariyena hotīti seso. Sesaṃ uttānatthameva.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Khandhakapucchākathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Samuṭṭhānasīsakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para325-6"></a><span class="paranum">325-6</span>. Mahesinā <a name="M2.0443"></a> dvīsu vibhaṅgesu paññattāni <span class="bld">yāni pārājikādīni</span> sikkhāpadāni uposathe uddisanti, <span class="bld">tesaṃ</span> sikkhāpadānaṃ samuṭṭhānaṃ bhikkhūnaṃ pāṭavatthāya ito paraṃ pavakkhāmi, taṃ samāhitā suṇāthāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para327"></a><span class="paranum">327</span>. Kāyo ca vācā ca kāyavācā cāti acittakāni yāni tīṇi samuṭṭhānāni, tāneva cittena paccekaṃ yojitāni sacittakāni <span class="bld">tīṇi</span> samuṭṭhānāni hontīti evameva samuṭṭhānaṃ purimānaṃ dvinnaṃ vasena <span class="bld">ekaṅgikaṃ,</span> tatiyacatutthapañcamānaṃ vasena <span class="bld">dvaṅgikaṃ,</span> chaṭṭhassa vasena <span class="bld">tivaṅgikañcā</span>ti evaṃ chadhā samuṭṭhānavidhiṃ vadantīti yojanā. Kāyo, vācāti ekaṅgikaṃ dvayaṃ, kāyavācā<a name="V2.0350"></a>, kāyacittaṃ, vācācittanti duvaṅgikattayaṃ, kāyavācācittanti aṅgabhedena tividhampi avayavabhedena samuṭṭhānabhedavidhiṃ chappakāraṃ vadantīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para328"></a><span class="paranum">328</span>. <span class="bld">Tesu</span> chasu samuṭṭhānesu ekena vā samuṭṭhānena dvīhi vā tīhi vā catūhi vā chahi vā samuṭṭhānehi <span class="bld">nānā</span> āpattiyo jāyareti sambandho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>. <span class="bld">Tattha</span> tāsu nānāpattīsu. Pañca samuṭṭhānāni etissāti <span class="bld">pañcasamuṭṭhānā,</span> evarūpā kāci āpatti na vijjati. Ekamekaṃ samuṭṭhānaṃ yāsanti viggaho. <span class="bld">Pacchimeheva tīhipī</span>ti sacittakeheva tīhi samuṭṭhānehi, yā āpatti ekasamuṭṭhānā hoti, sā sacittakānaṃ tiṇṇamaññatarena hotīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para330-1"></a><span class="paranum">330-1</span>. <span class="bld">Tatiyacchaṭṭhatopi cā</span>ti kāyavācato, kāyavācācittato ca. <span class="bld">Catutthacchaṭṭhato cevā</span>ti kāyacittato <a name="M2.0444"></a> kāyavācācittato ca. <span class="bld">Pañcamacchaṭṭhatopi cā</span>ti vācācittato kāyavācācittato ca. ‘‘Kāyato kāyacittato’’ti paṭhamaṃ dvisamuṭṭhānaṃ, ‘‘vācato vācācittato’’ti dutiyaṃ, ‘‘kāyavācato kāyavācācittato’’ti tatiyaṃ, ‘‘kāyacittato kāyavācācittato’’ti catutthaṃ, ‘‘vācācittato kāyavācācittato’’ti pañcamaṃ dvisamuṭṭhānanti evaṃ pañcadhā eva ṭhitehi dvīhi samuṭṭhānehi <span class="bld">esā</span> dvisamuṭṭhānāpatti <span class="bld">jāyate</span> samuṭṭhāti. <span class="bld">Na aññato</span>ti kāyato vācatoti ekaṃ, vācato kāyavācatoti ekanti evaṃ yathāvuttakkamavipariyāyena yojitehi aññehi samuṭṭhānehi na samuṭṭhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para332"></a><span class="paranum">332</span>. <span class="bld">Paṭhamehi ca tīhī</span>ti ‘‘kāyato, vācato, kāyavācato’’ti paṭhamaṃ niddiṭṭhehi tīhi acittakasamuṭṭhānehi. <span class="bld">Pacchimehi cā</span>ti ‘‘kāyacittato, vācācittato, kāyavācācittato’’ti evaṃ pacchā vuttehi sacittakehi tīhi samuṭṭhānehi. <span class="bld">Na aññato</span>ti ‘‘kāyato, vācato, kāyacittato, vācato, kāyavācato, kāyacittato’’ti evaṃ vuttavipallāsato aññehi tīhi samuṭṭhānehi na samuṭṭhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para333-4"></a><span class="paranum">333-4</span>. <span class="bld">Paṭhamā tatiyā ceva, catutthacchaṭṭhatopi cā</span>ti kāyato, kāyavācato, kāyacittato, kāyavācācittatoti etehi catūhi samuṭṭhānehi ceva. <span class="bld">Dutiyā…pe… cchaṭṭhatopi cā</span>ti <a name="V2.0351"></a> vācato, kāyavācato, vācācittato, kāyavācācittatoti imehi catūhi cāti catusamuṭṭhānenāpatti.</p>
- <p class="bodytext">Sā evaṃ dvidhā ṭhitehi catūhi samuṭṭhānehi jāyate. <span class="bld">Na panaññato</span>ti ‘‘kāyato, vācato, kāyavācato, kāyacittato’’ti evamādinā vipallāsanayena yojitehi <a name="M2.0445"></a> catūhi samuṭṭhānehi na samuṭṭhāti. Cha samuṭṭhānāni yassā sā <span class="bld">chasamuṭṭhānā</span>. Sacittakehi tīhi, acittakehi tīhīti chahi eva samuṭṭhānehi samuṭṭhātīti. Pakārantarābhāvā idha ‘‘na aññato’’ti na vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Āha ca</span> aṭṭhakathācariyo mātikaṭṭhakathāyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>. Samuṭṭhāti etasmāti <span class="bld">samuṭṭhānaṃ,</span> kāyādi chabbidhaṃ, ekaṃ samuṭṭhānaṃ kāraṇaṃ yassā sā <span class="bld">ekasamuṭṭhānā</span>. Pakārantarābhāvā <span class="bld">tidhā</span>. Kathaṃ? Sacittakānaṃ tiṇṇaṃ samuṭṭhānānaṃ vasena tividhā. Dvīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhitā <span class="bld">dvisamuṭṭhitā,</span> dvisamuṭṭhānāpattīti attho. <span class="bld">Pañcadhā</span>ti vuttanayena pañcappakārā. Tīṇi samuṭṭhānāni yassā sā <span class="bld">tisamuṭṭhānā,</span> cattāri samuṭṭhānāni yassā sā <span class="bld">caturuṭṭhānā,</span> tisamuṭṭhānā ca caturuṭṭhānā ca <span class="bld">ticaturuṭṭhānā</span>ti ekadesasarūpekaseso, tisamuṭṭhānā dvidhā vibhattā, catusamuṭṭhānā ca dvidhā eva vibhattāti attho. Chahi samuṭṭhānehi samuṭṭhitā <span class="bld">chasamuṭṭhitā,</span> chasamuṭṭhānāti attho. <span class="bld">Ekadhā</span>ti pakārantarābhāvā ekadhāva ṭhitāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para336"></a><span class="paranum">336</span>. <span class="bld">Sabbā āpattiyo samuṭṭhānavisesato</span> evaṃ terasadhā ṭhitānaṃ samuṭṭhānabhedānaṃ nānattato tehi samuṭṭhitānaṃ paṭhamaṃ paññattattā sīsabhūtānaṃ sikkhāpadānaṃ vasena <span class="bld">teraseva nāmāni labhanti,</span> tāni ito paraṃ vakkhāmīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>. <span class="bld">Paṭhamantimavatthuñcā</span>ti paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Dutiya</span>nti adinnādānasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Sañcarittaka</span>nti sañcarittasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Samanubhāsana</span>nti samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ. ‘‘Kathinaṃ eḷakalomaka’’nti padacchedo, kathinasamuṭṭhānaṃ eḷakalomasamuṭṭhānañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>. <span class="bld">Padasodhamma</span>nti <a name="M2.0446"></a><a name="V2.0352"></a> padasodhammasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Addhānaṃ theyyasattha</span>nti addhānasamuṭṭhānaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Desanā</span>ti dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Bhūtārocanaka</span>nti bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Corivuṭṭhāpana</span>nti corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para339"></a><span class="paranum">339</span>. <span class="bld">Ananuññātakañcā</span>ti ananuññātakasamuṭṭhānañcāti etāni terasa tehi samuṭṭhānehi samuṭṭhitānaṃ tesaṃ sikkhāpadānaṃ paṭhamaṃ paṭhamaṃ niddiṭṭhānaṃ paṭhamapārājikādisikkhāpadasamuṭṭhānānaṃ itaresaṃ pubbaṅgamabhāvato <span class="bld">‘‘sīsānī’’</span>ti vuttāni. Yathāha <span class="bld">parivāraṭṭhakathāyaṃ</span> ‘‘paṭhamapārājikaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisānī’’tiādi (pari. aṭṭha. 258). <span class="bld">Terasete samuṭṭhānanayā</span>ti ete sīsavasena dassitā terasa samuṭṭhānanayā. <span class="bld">Viññūhi</span> upālittherādīhi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para340"></a><span class="paranum">340</span>. <span class="bld">Tattha</span> terasasu samuṭṭhānasīsesu. <span class="bld">Yā</span>ti yā pana āpatti. <span class="bld">Ādipārājikuṭṭhānā</span>ti paṭhamapārājikasamuṭṭhānā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>. Adinnādāna-saddo pubbako paṭhamo etissā taṃsamuṭṭhānāpattiyāti <span class="bld">adinnādānapubbakā,</span> adinnādānasamuṭṭhānāti uddiṭṭhāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>. <span class="bld">Jātū</span>ti ekaṃsena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>. Ayaṃ samuṭṭhānavasena ‘‘samanubhāsanāsamuṭṭhānā’’ti vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para344"></a><span class="paranum">344</span>. Kathina-saddo upapado yassā taṃsamuṭṭhānāya āpattiyā sā <span class="bld">kathinupapadā,</span> kathinasamuṭṭhānāti <span class="bld">matā</span> ñātā, ayaṃ samuṭṭhānavasena ‘‘kathinasamuṭṭhānā’’ti ñātāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para345"></a><span class="paranum">345</span>. Eḷakaloma-saddo <a name="M2.0447"></a> ādi yassā taṃsamuṭṭhānāpattiyā sā <span class="bld">eḷakalomādisamuṭṭhānā</span>ti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>. <span class="bld">Ettha</span> samuṭṭhānesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para350"></a><span class="paranum">350</span>. Bhūtārocana-saddo <a name="V2.0353"></a> pubbabhāgo etissā taṃsamuṭṭhānāya āpattiyāti <span class="bld">bhūtārocanapubbakā,</span> bhūtārocanasamuṭṭhānāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>. Samuṭṭhānaṃ <span class="bld">samuṭṭhitaṃ,</span> corivuṭṭhāpanaṃ samuṭṭhitaṃ yassā sā <span class="bld">corivuṭṭhāpanasamuṭṭhitā,</span> corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti terasasamuṭṭhānasīsesu, <span class="bld">‘‘samuṭṭhānaṃ sacittaka’’</span>nti idaṃ ‘‘paṭhama’’ntiādīhi paccekaṃ yojetabbaṃ. <span class="bld">Paṭhamaṃ samuṭṭhāna</span>nti paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Dutiyaṃ samuṭṭhāna</span>nti adinnādānasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Catutthaṃ samuṭṭhāna</span>nti samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Navamaṃ samuṭṭhāna</span>nti theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Dasamaṃ samuṭṭhāna</span>nti dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ. <span class="bld">Dvādasamaṃ samuṭṭhāna</span>nti corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>. <span class="bld">Samuṭṭhāne</span>ti samuṭṭhānasīse. <span class="bld">Sadisā</span>ti tena tena samuṭṭhānasīsena samuṭṭhānā āpattiyo. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ samuṭṭhānavinicchaye. <span class="bld">Dissare</span>ti dissante, dissantīti attho. Atha vā <span class="bld">idha dissare</span>ti idha ubhatovibhaṅge etesu terasasamuṭṭhānesu ekekasmiṃ aññānipi sadisāni samuṭṭhānāni dissantīti attho. Idāni tāni sarūpato nidassetumāha <span class="bld">‘‘sukkañcā’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">sukka</span>nti sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ. Esa nayo <span class="bld">‘‘kāyasaṃsaggo’’</span>tiādīsupi. Yadettha duviññeyyaṃ, taṃ vakkhāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>. <span class="bld">Pubbupaparipāko cā</span>ti <a name="M2.0448"></a> ‘‘jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhu’’nti (pāci. 120) sikkhāpadañca ‘‘bhikkhuniparipācita’’nti (pāci. 192, 194) piṇḍapātasikkhāpadañca. <span class="bld">Raho bhikkhuniyāsahā</span>ti bhikkhuniyā saddhiṃ raho nisajjasikkhāpadañca. <span class="bld">Sabhojane, raho dve cā</span>ti sabhojane kule anupakhajjasikkhāpadañca dve rahonisajjasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Aṅgulī udake hasa</span>nti aṅgulipatodañca udakahasadhammasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>. <span class="bld">Pahāre uggire cevā</span>ti pahāradānasikkhāpadañca talasattiuggiraṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Tepaññāsā ca sekhiyā</span>ti pañcasattatisekhiyāsu vakkhamānāni ujjagghikādīni samanubhāsanasamuṭṭhānāni dasa, chattapāṇiādīni dhammadesanāsamuṭṭhānāni ekādasa, theyyasatthasamuṭṭhānaṃ<a name="V2.0354"></a>, sūpodanaviññattisikkhāpadañcāti bāvīsati sikkhāpadāni ṭhapetvā parimaṇḍalanivāsanādīni itarāni tepaññāsa sekhiyasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Adhakkhakubbhajāṇuñcā</span>ti bhikkhunīnaṃ adhakkhakaubbhajāṇusikkhāpadañca. <span class="bld">Gāmantaramavassutā</span>ti gāmantaragamanaṃ, avassutassa hatthato khādanīyaggahaṇasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para357-8"></a><span class="paranum">357-8</span>. <span class="bld">Talamaṭṭhudasuddhi cā</span>ti talaghātaṃ, jatumaṭṭhaṃ, udakasuddhikādiyanañca. <span class="bld">Vassaṃvutthā</span>ti ‘‘vassaṃvutthā…pe… chappañcayojanānī’’ti (pāci. 974) sikkhāpadañca. <span class="bld">Ovādāya na gacchantī</span>ti ovādāya agamanasikkhāpadañca. <span class="bld">Nānubandhe pavattini</span>nti ‘‘vuṭṭhāpitaṃ pavattiniṃ dve vassāni nānubandheyyā’’ti (pāci. 1112) sikkhāpadañcāti ubhatovibhaṅge niddiṭṭhā ime <span class="bld">pañcasattati</span> dhammā kāyacittasamuṭṭhitā methunena samā ekasamuṭṭhānā matāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Ettha ca <span class="bld">pāḷiyaṃ</span> ‘‘chasattatī’’ti gaṇanaparicchedo samuṭṭhānasikkhāpadena saha dassito. Idha pana taṃ vinā taṃsadisānameva <a name="M2.0449"></a> gaṇanā dassitā. Teneva paṭhamaṃ samuṭṭhānasīsaṃ pāḷiyaṃ gaṇanāyapi dassitaṃ, idheva na dassitaṃ. Upari katthaci samuṭṭhānasīsassa dassanaṃ panettha vakkhamānānaṃ taṃsadisabhāvadassanatthaṃ, gaṇanāya vakkhamānāya antogadhabhāvadassanatthaṃ. Teneva tatthapi taṃ vinā gaṇanaṃ vakkhati.</p>
- <p class="centered">Paṭhamapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>. <span class="bld">Viggaha</span>nti manussaviggahasikkhāpadaṃ. <span class="bld">Uttari cevā</span>ti uttarimanussadhammasikkhāpadañca. <span class="bld">Duṭṭhulla</span>nti duṭṭhullavācāsikkhāpadaṃ. <span class="bld">Attakāmatā</span>ti attakāmapāricariyasikkhāpadañca. <span class="bld">Duṭṭhadosā duve cevā</span>ti dve duṭṭhadosasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Dutiyāniyatopi cā</span>ti dutiyaaniyatasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para360"></a><span class="paranum">360</span>. <span class="bld">Acchindanañcā</span>ti sāmaṃ cīvaraṃ datvā acchindanañca. <span class="bld">Pariṇāmo</span>ti saṅghikalābhassa attano pariṇāmanañca. <span class="bld">Musāomasapesuṇā</span>ti musāvādo ca omasavādo ca bhikkhupesuññañca. <span class="bld">Duṭṭhullārocanañcevā</span>ti duṭṭhullāpattiārocanasikkhāpadañca. <span class="bld">Pathavīkhaṇanampi cā</span>ti pathavīkhaṇanasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para361"></a><span class="paranum">361</span>. <span class="bld">Bhūtagāmañca</span> <a name="V2.0355"></a> <span class="bld">vādo cā</span>ti bhūtagāmasikkhāpadaṃ, aññavādakasikkhāpadañca. <span class="bld">Ujjhāpanakameva cā</span>ti ujjhāpanakasikkhāpadañca. <span class="bld">Nikkaḍḍho siñcanañcevā</span>ti vihārato nikkaḍḍhanañca udake tiṇādisiñcanañca. <span class="bld">Āmisahetu cā</span>ti āmisahetu bhikkhuniyo ovādasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para362"></a><span class="paranum">362</span>. <span class="bld">Bhuttāvi</span>nti bhuttāviṃ anatirittena khādanīyādinā pavāraṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Ehanādari</span>nti ‘‘ehāvuso, gāmaṃ vā’’ti (pāci. 275) vuttasikkhāpadañca anādariyasikkhāpadañca. <span class="bld">Bhiṃsāpanameva cā</span>ti <a name="M2.0450"></a> bhikkhubhiṃsanakañca. <span class="bld">Apanidheyyā</span>ti pattādiapanidhānasikkhāpadañca. <span class="bld">Sañcicca pāṇa</span>nti sañcicca pāṇaṃ jīvitāvoropanañca. <span class="bld">Sappāṇakampi cā</span>ti jānaṃ sappāṇakaudakasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para363"></a><span class="paranum">363</span>. <span class="bld">Ukkoṭanañcā</span>ti punakammāya ukkoṭanañca. <span class="bld">Ūno</span>ti ūnavīsativassasikkhāpadañca. <span class="bld">Saṃvāso</span>ti ukkhittakena saddhiṃ saṃvāsasikkhāpadañca. <span class="bld">Nāsane cā</span>ti nāsitakasāmaṇerasambhogasikkhāpadañca. <span class="bld">Sahadhammika</span>nti sahadhammikaṃ vuccamānasikkhāpadañca. <span class="bld">Vilekhā cā</span>ti ‘‘vilekhāya saṃvattantī’’ti (pāci. 439) āgatasikkhāpadañca. <span class="bld">Mohanā</span>ti mohanasikkhāpadañca. <span class="bld">Amūlakena cā</span>ti amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃsanasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>. <span class="bld">Kukkuccaṃ khīyanaṃ datvā</span>ti kukkuccauppādanañca dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā khīyanañca cīvaraṃ datvā khīyanañca. <span class="bld">Pariṇāmeyya puggale</span>ti saṅghikaṃ lābhaṃ puggalassa pariṇāmanasikkhāpadañca. <span class="bld">Kiṃ te, akālaṃ, acchinde</span>ti ‘‘kiṃ te, ayye, eso purisapuggalo karissatī’’ti (pāci. 705) āgatasikkhāpadañca akālacīvaraṃ ‘‘kālacīvara’’nti adhiṭṭhahitvā bhājanasikkhāpadañca bhikkhuniyā saddhiṃ cīvaraṃ parivattetvā acchindanasikkhāpadañca. <span class="bld">Duggahanirayena cā</span>ti duggahitena dupadhāritena paraṃ ujjhāpanasikkhāpadañca nirayena vā brahmacariyena vā abhisapanasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>. <span class="bld">Gaṇassa cā</span>ti ‘‘gaṇassa cīvaralābhaṃ antarāyaṃ kareyyā’’ti (pāci. 908) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Vibhaṅgañcā</span>ti ‘‘dhammikaṃ cīvaravibhaṅgaṃ paṭibāheyyā’’ti (pāci. 912) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Dubbalāsā tatheva cā</span>ti ‘‘dubbalacīvarapaccāsāya cīvarakālasamayaṃ atikkāmeyyā’’ti <a name="V2.0356"></a> (pāci. 921) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Dhammikaṃ kathinuddhāra</span>nti ‘‘dhammikaṃ <a name="M2.0451"></a> kathinuddhāraṃ paṭibāheyyā’’ti (pāci. 928) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Sañciccāphāsumeva cā</span>ti ‘‘bhikkhuniyā sañcicca aphāsuṃ kareyyā’’ti (pāci. 942) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>. <span class="bld">Sayaṃ upassayaṃ datvā</span>ti ‘‘bhikkhuniyā upassayaṃ datvā kupitā anattamanā nikkaḍḍheyyā’’ti (pāci. 951) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Akkoseyya cā</span>ti ‘‘bhikkhuṃ akkoseyya vā paribhāseyya vā’’ti (pāci. 1029) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Caṇḍikā</span>ti ‘‘caṇḍīkatā gaṇaṃ paribhāseyyā’’ti (pāci. 1034) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Kulamaccharinī assā</span>ti ‘‘kulamaccharinī assā’’ti (pāci. 1043) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Gabbhiniṃ vuṭṭhāpeyya cā</span>ti ‘‘gabbhiniṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti (pāci. 1068) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>. <span class="bld">Pāyanti</span>nti ‘‘pāyantiṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti (pāci. 1073) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Dve ca vassānī</span>ti ‘‘dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti (pāci. 1080) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Saṅghenāsammata</span>nti ‘‘sikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ saṅghena asammataṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti (pāci. 1086) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tisso gihigatā vuttā</span>ti ‘‘ūnadvādasavassaṃ gihigataṃ (pāci. 1091), paripuṇṇadvādasavassaṃ gihigataṃ dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ (pāci. 1097), dvevassāni sikkhitasikkhaṃ saṅghena asammata’’nti (pāci. 1103) vuttasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Tissoyeva kumārikā</span>ti ‘‘ūnavīsativassaṃ kumāribhūta’’ntiādinā (pāci. 1120) nayena vuttā tisso ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para368"></a><span class="paranum">368</span>. <span class="bld">Ūnadvādasavassā dve</span>ti ‘‘ūnadvādasavassā vuṭṭhāpeyya (pāci. 1137), paripuṇṇadvādasavassā saṅghena asammatā vuṭṭhāpeyyā’’ti (pāci. 1142) vuttāni dve sikkhāpadāni ca. <span class="bld">Alaṃ tāva te</span>ti ‘‘alaṃ <a name="M2.0452"></a> tāva te, ayye, vuṭṭhāpitenā’’ti (pāci. 1147) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Sokāvassā</span>ti ‘‘caṇḍiṃ sokāvāsaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti (pāci. 1159) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Pārivāsikacchandadānato</span>ti ‘‘pārivāsikachandadānena sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti (pāci. 1167) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para369"></a><span class="paranum">369</span>. <span class="bld">Anuvassaṃ duve cā</span>ti ‘‘anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya (pāci. 1171), ekaṃ vassaṃ dve vuṭṭhāpeyyā’’ti <a name="V2.0357"></a> (pāci. 1175) vuttasikkhāpadāni cāti <span class="bld">ekūnasattati</span> sikkhāpadāni. <span class="bld">Adinnādānatulyattā</span>ti adinnādānena samānasamuṭṭhānattā. <span class="bld">Tisamuṭṭhānikā katā</span>ti sacittakehi tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhahantīti vuttā.</p>
- <p class="centered">Dutiyapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>. <span class="bld">Sañcarikuṭimahallaka</span>nti sañcarittaṃ, saññācikāya kuṭikaraṇaṃ, mahallakavihārakaraṇañca. <span class="bld">Dhovāpanañca paṭiggaho</span>ti aññātikāya bhikkhuniyā purāṇacīvaradhovāpanañca cīvarapaṭiggahaṇañca. <span class="bld">Cīvarassa ca viññatti</span>nti aññātakaṃ gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā cīvaraviññāpanasikkhāpadañca. <span class="bld">Gahaṇañca taduttari</span>nti taduttarisādiyanasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>. <span class="bld">Upakkhaṭadvayañcevā</span>ti ‘‘cīvaracetāpannaṃ upakkhaṭaṃ hotī’’ti (pārā. 528) āgatasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Tathā dūtena cīvara</span>nti dūtenacīvaracetāpannapahitasikkhāpadañca. <span class="bld">Kosiya</span>nti kosiyamissakasikkhāpadañca. <span class="bld">Suddhakāḷāna</span>nti ‘‘suddhakāḷakāna’’ntiādisikkhāpadañca (pārā. 548). <span class="bld">Dve bhāgādānameva cā</span>ti ‘‘dve bhāgā ādātabbā’’ti (pārā. 553) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para372"></a><span class="paranum">372</span>. <span class="bld">Chabbassānī</span>ti <a name="M2.0453"></a> chabbassāni dhāraṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Purāṇassā</span>ti ‘‘purāṇasanthatassā’’ti (pārā. 567) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Lomadhovāpanampi cā</span>ti eḷakalomadhovāpanasikkhāpadañca. <span class="bld">Rūpiyassa paṭiggāho</span>ti rūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Ubho nānappakārakā</span>ti rūpiyasaṃvohārakayavikkayasikkhāpadāni ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para373"></a><span class="paranum">373</span>. <span class="bld">Ūnabandhanapatto cā</span>ti ūnapañcabandhanapattasikkhāpadañca. <span class="bld">Vassasāṭikasuttaka</span>nti vassikasāṭikasikkhāpadañca suttaṃ viññāpetvā cīvarakārāpanasikkhāpadañca. <span class="bld">Vikappāpajjana</span>nti tantavāye upasaṅkamitvā cīvare vikappāpajjanañca. <span class="bld">Yāva dvāradānañca sibbana</span>nti ‘‘yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāyā’’ti (pāci. 135) vuttasikkhāpadañca ‘‘aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ dadeyya (pāci. 171), cīvaraṃ sibbeyyā’’ti (pāci. 176) vuttasikkhāpadadvayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para374"></a><span class="paranum">374</span>. <span class="bld">Pūvehī</span>ti <a name="V2.0358"></a> pūvehi vā manthehi vā abhihaṭṭhuṃ pavāraṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Paccayo</span>ti catumāsapaccayapavāraṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Jotī</span>ti jotiyā samādahanasikkhāpadañca. <span class="bld">Ratana</span>nti ratanasikkhāpadañca. <span class="bld">Sūci…pe… sugatassa cā</span>ti sūcigharasikkhāpadādīni satta sikkhāpadāni ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>. <span class="bld">Aññaviññattisikkhā cā</span>ti ‘‘aññaṃ viññāpeyyā’’ti (pāci. 749) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Aññaṃ cetāpanampi cā</span>ti ‘‘aññaṃ cetāpetvā aññaṃ cetāpeyyā’’ti (pāci. 749) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Saṅghikena duve vuttā</span>ti ‘‘saṅghikena aññaṃ cetāpeyya (pāci. 759), saṅghikena saññācikena aññaṃ cetāpeyyā’’ti (pāci. 764) vuttāni dve sikkhāpadāni ca. <span class="bld">Dve mahājanikenā</span>ti ‘‘mahājanikena aññaṃ cetāpeyya (pāci. 769), mahājanikena saññācikena aññaṃ cetāpeyyā’’ti (pāci. 774) vuttāni dve sikkhāpadāni ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>. <span class="bld">Tathā</span> <a name="M2.0454"></a> <span class="bld">puggalikeneka</span>nti ‘‘puggalikena saññācikena aññaṃ cetāpeyyā’’ti (pāci. 779) vuttamekasikkhāpadañca. <span class="bld">Garupāvuraṇa</span>nti garupāvuraṇacetāpanasikkhāpadañca. <span class="bld">Lahu</span>nti lahupāvuraṇacetāpanasikkhāpadaṃ. ‘‘Vighāsā udasāṭi cā’’ti padacchedo. <span class="bld">Dve vighāsā</span>ti ‘‘uccāraṃ vā passāvaṃ vā saṅkāraṃ vā vighāsaṃ vā tirokuṭṭe vā tiropākāre vā chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vā (pāci. 825), harite chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vā’’ti (pāci. 829) evaṃ vuttāni dve vighāsasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Udasāṭi cā</span>ti udakasāṭikasikkhāpadañca. <span class="bld">Tathā samaṇacīvara</span>nti tathā ‘‘samaṇacīvaraṃ dadeyyā’’ti (pāci. 917) vuttasikkhāpadañcāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>. Iti ete ekūnapaṇṇāsa dhammā <span class="bld">dukkhantadassinā</span> bhagavatā chasamuṭṭhānikā teyeva <span class="bld">sañcarittasamā</span> sañcarittasikkhāpadena samā <span class="bld">katā</span> anumatā paññattāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Sañcarittasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para378"></a><span class="paranum">378</span>. <span class="bld">Saṅghabhedo</span>ti saṅghabhedasikkhāpadañca. <span class="bld">Bhedānuvattadubbacadūsakā</span>ti bhedānuvattakadubbacakuladūsakasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Duṭṭhullacchādana</span>nti duṭṭhullapaṭicchādanasikkhāpadañca. <span class="bld">Diṭṭhī</span>ti diṭṭhiappaṭinissajjanasikkhāpadañca<a name="V2.0359"></a>. <span class="bld">Chandaujjagghikā duve</span>ti chandaṃadatvāgamanasikkhāpadañca ujjagghikāya antaraghare gamananisīdanasikkhāpadadvayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>. <span class="bld">Appasaddā duve vuttā</span>ti ‘‘appasaddo antaraghare gamissāmi, nisīdissāmī’’ti (pāci. 588, 589) vuttāni dve sikkhāpadāni ca. <span class="bld">Na byāhare</span>ti ‘‘na sakabaḷena mukhena byāharissāmī’’ti (pāci. 619) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Chamā, nīcāsane, ṭhāna</span>nti ‘‘chamāyaṃ nisīditvā (pāci. 645), nīce <a name="M2.0455"></a> āsane nisīditvā (pāci. 647), ṭhito nisinnassā’’ti (pāci. 648) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Pacchato uppathena cā</span>ti ‘‘pacchato gacchanto purato gacchantassa (pāci. 649), uppathena gacchanto pathena gacchantassā’’ti (pāci. 650) vuttasikkhāpadadvayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para380"></a><span class="paranum">380</span>. <span class="bld">Vajjacchādā</span>ti vajjato paṭicchādanasikkhāpadañca. <span class="bld">Anuvattā cā</span>ti ukkhittānuvattanasikkhāpadañca. <span class="bld">Gahaṇa</span>nti ‘‘hatthaggahaṇaṃ vā sādiyeyyā’’ti (pāci. 675) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Osāreyya cā</span>ti ‘‘anapaloketvā kārakasaṅghaṃ anaññāya gaṇassa chandaṃ osāreyyā’’ti (pāci. 695) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Paccakkhāmīti sikkhā cā</span>ti ‘‘buddhaṃ paccācikkhāmī’’ti (pāci. 710) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tathā kismiñcideva cā</span>ti ‘‘kismiñcideva adhikaraṇe paccākatā’’ti (pāci. 716) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para381"></a><span class="paranum">381</span>. <span class="bld">Saṃsaṭṭhā dve cā</span>ti ‘‘bhikkhuniyo paneva saṃsaṭṭhā viharantī’’ti (pāci. 722) ca ‘‘yā pana bhikkhunī evaṃ vadeyya saṃsaṭṭhāva, ayye, tumhe viharathā’’tiādivacanaṃ (pāci. 728) paṭicca vuttasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Vadhitvā cā</span>ti ‘‘attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodeyyā’’ti (pāci. 880) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Visibbetvā cā</span>ti ‘‘bhikkhuniyā cīvaraṃ visibbetvā vā visibbāpetvā vā’’ti (pāci. 893) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Dukkhita</span>nti ‘‘dukkhitaṃ sahajīvini’’nti (pāci. 947) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Punadeva ca saṃsaṭṭhā</span>ti ‘‘saṃsaṭṭhā vihareyya gahapatinā vā gahapatiputtena vā’’ti (pāci. 956) evaṃ puna vuttasaṃsaṭṭhasikkhāpadañca. <span class="bld">Neva vūpasameyya cā</span>ti ‘‘‘ehāyye, imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasamehī’ti (pāci. 995) vuccamānā ‘sādhū’ti paṭissuṇitvā sā pacchā anantarāyikinī neva vūpasameyyā’’ti vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para382"></a><span class="paranum">382</span>. <span class="bld">Jānaṃ</span> <a name="M2.0456"></a><a name="V2.0360"></a> <span class="bld">sabhikkhukārāma</span>nti ‘‘jānaṃ sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā paviseyyā’’ti (pāci. 1024) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tatheva na pavāraye</span>ti ‘‘ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi na pavāreyyā’’ti (pāci. 1051) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tathā anvaddhamāsañcā</span>ti ‘‘anvaddhamāsaṃ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā’’ti (pāci. 1059) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Sahajīviniyo duve</span>ti ‘‘sahajīviniṃ vuṭṭhāpetvā dve vassāni neva anuggaṇheyya (pāci. 1108), sahajīviniṃ vuṭṭhāpetvā neva vūpakāseyyā’’ti (pāci. 1116) vuttasikkhāpadadvayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para383-4"></a><span class="paranum">383-4</span>. <span class="bld">Sace me cīvaraṃ ayye</span>ti ‘‘sace me tvaṃ, ayye, cīvaraṃ dassasi, evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti (pāci. 1151) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Anubandhissasī</span>ti ‘‘sace maṃ tvaṃ, ayye, dve vassāni anubandhissasi, evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti (pāci. 1155) vuttasikkhāpadañca. Asamena sambuddhena pakāsitā ime sattatiṃsa dhammā sabbe <span class="bld">kāyavācādito</span> kāyavācācittato <span class="bld">ekasamuṭṭhānā katā samanubhāsanā siyuṃ</span> samuṭṭhānato samanubhāsanasikkhāpadena sadisā siyunti yojanā.</p>
- <p class="centered">Samanubhāsanasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para385"></a><span class="paranum">385</span>. <span class="bld">Kathināni ca tīṇī</span>ti ‘‘niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine’’ti (pārā. 462) vuttāni ādito tīṇi sikkhāpadāni. <span class="bld">Patto</span>ti ‘‘dasāhaparamaṃ atirekapatto’’ti (pārā. 601) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Bhesajjameva cā</span>ti ‘‘paṭisāyanīyāni bhesajjānī’’ti (pārā. 622) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Accekampi cā</span>ti accekasikkhāpadañca. <span class="bld">Sāsaṅka</span>nti <a name="M2.0457"></a> tadanantarameva sāsaṅkasikkhāpadañca. <span class="bld">Pakkamantadvayampi cā</span>ti ‘‘taṃ pakkamanto neva uddhareyyā’’ti (pāci. 109, 115) bhūtagāmavagge vuttasikkhāpadadvayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para386"></a><span class="paranum">386</span>. <span class="bld">Tathā upassayaṃ gantvā</span>ti ‘‘bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā bhikkhuniyo ovadeyyā’’ti (pāci. 158) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Paramparaṃ bhojana</span>nti ‘‘paramparabhojane pācittiya’’nti (pāci. 221) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Anatiritta</span>nti ‘‘anatirittaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti (pāci. 238) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Sabhatto</span>ti ‘‘nimantito sabhatto samāno’’ti <a name="V2.0361"></a> (pāci. 299) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Vikappetvā tatheva cā</span>ti ‘‘cīvaraṃ vikappetvā’’ti (pāci. 373) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para387"></a><span class="paranum">387</span>. <span class="bld">Rañño</span>ti ‘‘rañño khattiyassā’’ti (pāci. 498) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Vikāle</span>ti ‘‘vikāle gāmaṃ paviseyyā’’ti (pāci. 509-512) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Vosāsā</span>ti ‘‘vosāsamānarūpā ṭhitā’’ti (pāci. 558) vuttasikkhāpadañca. ‘‘Āraññake ussayavādikā’’ti padacchedo. <span class="bld">Āraññake</span>ti ‘‘tathārūpesu āraññakesu senāsanesu pubbe appaṭisaṃvidita’’nti (pāci. 570) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Ussayavādikā</span>ti ‘‘ussayavādikā vihareyyā’’ti (pāci. 679) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Pattasannicayañcevā</span>ti ‘‘pattasannicayaṃ kareyyā’’ti (pāci. 734) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Pure, pacchā, vikālake</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī purebhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā’’ti (pāci. 855) ca ‘‘pacchābhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā’’ti (pāci. 860) ca ‘‘vikāle kulāni upasaṅkamitvā’’ti (pāci. 865) ca vuttasikkhāpadattayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para388-9"></a><span class="paranum">388-9</span>. <span class="bld">Pañcāhika</span>nti <a name="M2.0458"></a> ‘‘pañcāhikaṃ saṅghāṭicāraṃ atikkameyyā’’ti (pāci. 898) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Saṅkamani</span>nti ‘‘cīvarasaṅkamanīyaṃ dhāreyyā’’ti (pāci. 903) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tathā āvasathadvaya</span>nti ‘‘āvasathacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjeyya (pāci. 1004), āvasathaṃ anissajjitvā cārikaṃ pakkameyyā’’ti (pāci. 1009) evaṃ āvasathena saddhiṃ vuttasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Pasākhe</span>ti ‘‘pasākhe jātaṃ gaṇḍaṃ vā’’ti (pāci. 1063) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Āsane cā</span>ti ‘‘bhikkhussa purato anāpucchā āsane nisīdeyyā’’ti (pāci. 1215) vuttasikkhāpadañcāti ime pana ekūnatiṃsa dhammā kāyavācato, kāyavācācittato ca samuṭṭhānato sabbe <span class="bld">dvisamuṭṭhānikā,</span> tatoyeva <span class="bld">kathinasambhavā</span> kathinasamuṭṭhānā hontīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Kathinasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para390"></a><span class="paranum">390</span>. <span class="bld">Dve seyyā</span>ti dve sahaseyyasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Āhaccapādo cā</span>ti āhaccapādakasikkhāpadañca. <span class="bld">Piṇḍañcā</span>ti āvasathapiṇḍabhojanasikkhāpadañca. <span class="bld">Gaṇabhojana</span>nti gaṇabhojanasikkhāpadañca<a name="V2.0362"></a>. <span class="bld">Vikāle</span>ti vikālabhojanasikkhāpadañca. <span class="bld">Sannidhiñcevā</span>ti sannidhikārakasikkhāpadañca. <span class="bld">Dantapona</span>nti dantaponasikkhāpadañca. <span class="bld">Acelaka</span>nti acelakasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para391"></a><span class="paranum">391</span>. <span class="bld">Uyyuttañcā</span>ti ‘‘uyyuttaṃ senaṃ dassanāya gaccheyyā’’ti (pāci. 311) vuttasikkhāpadañca. ‘‘Vase uyyodhi’’nti padacchedo. <span class="bld">Vase</span>ti ‘‘senāya vaseyyā’’ti (pāci. 318) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Uyyodhi</span>nti ‘‘uyyodhikaṃ vā…pe… anīkadassanaṃ vā gaccheyyā’’ti (pāci. 323) vuttasikkhāpadañca<a name="M2.0459"></a>. <span class="bld">Surā</span>ti surāpānasikkhāpadañca. <span class="bld">Orena nhāyana</span>nti orenaddhamāsanahāyanasikkhāpadañca. <span class="bld">Dubbaṇṇakaraṇañcevā</span>ti ‘‘tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇāna’’nti (pāci. 368) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Pāṭidesanīyadvaya</span>nti vuttāvasesaṃ pāṭidesanīyadvayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para392"></a><span class="paranum">392</span>. <span class="bld">Lasuṇa</span>nti lasuṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Upatiṭṭheyyā</span>ti ‘‘bhikkhussa bhuñjantassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyyā’’ti (pāci. 816) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Naccadassanameva cā</span>ti ‘‘naccaṃ vā gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gaccheyyā’’ti (pāci. 834) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Nagga</span>nti ‘‘naggā nahāyeyyā’’ti (pāci. 884) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Attharaṇa</span>nti ‘‘ekattharaṇapāvuraṇā tuvaṭṭeyyu’’nti (pāci. 937) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Mañce</span>ti ‘‘ekamañce tuvaṭṭeyyu’’nti (pāci. 933) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Antoraṭṭhe</span>ti ‘‘antoraṭṭhe sāsaṅkasammate’’ti (pāci. 962) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tathā bahī</span>ti ‘‘tiroraṭṭhe sāsaṅkasammate’’ti (pāci. 966) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>. <span class="bld">Antovassa</span>nti ‘‘antovassaṃ cārikaṃ careyyā’’ti (pāci. 970) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Agārañcā</span>ti ‘‘rājāgāraṃ vā cittāgāraṃ vā…pe… pokkharaṇiṃ vā dassanāya gaccheyyā’’ti (pāci. 978) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Āsandi</span>nti ‘‘āsandiṃ vā pallaṅkaṃ vā paribhuñjeyyā’’ti (pāci. 983) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Suttakantana</span>nti ‘‘suttaṃ kanteyyā’’ti (pāci. 987) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Veyyāvacca</span>nti ‘‘gihiveyyāvaccaṃ kareyyā’’ti (pāci. 991) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Sahatthā cā</span>ti ‘‘agārikassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā dadeyyā’’ti (pāci. 1000) vuttasikkhāpadañca<a name="M2.0460"></a><a name="V2.0363"></a>. <span class="bld">Āvāse ca abhikkhuke</span>ti ‘‘abhikkhuke āvāse vassaṃ vaseyyā’’ti (pāci. 1047) vuttasikkhāpadañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>. <span class="bld">Chatta</span>nti ‘‘chattupāhanaṃ dhāreyyā’’ti (pāci. 1178) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Yānañcā</span>ti ‘‘yānena yāyeyyā’’ti (pāci. 1186) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Saṅghāṇi</span>nti ‘‘saṅghāṇiṃ dhāreyyā’’ti (pāci. 1191) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Alaṅkāra</span>nti ‘‘itthālaṅkāraṃ dhāreyyā’’ti (pāci. 1195) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Gandhavāsita</span>nti ‘‘gandhavaṇṇakena nahāyeyya (pāci. 1199), vāsitakena piññākena nahāyeyyā’’ti (pāci. 1203) vuttasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">‘‘Bhikkhunī…pe… gihiniyā’’</span>ti etena ‘‘bhikkhuniyā ummaddāpeyyā’’tiādīni (pāci. 1207) cattāri sikkhāpadāni vuttāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>. <span class="bld">Tathāsaṃkaccikā</span>ti ‘‘asaṃkaccikā gāmaṃ paviseyyā’’ti (pāci. 1225) evaṃ vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Ime pana tecattālīsa</span> dhammā sabbe kāyacittavasena <span class="bld">dvisamuṭṭhānikā</span>. Eḷakalomena samuṭṭhānato <span class="bld">samā</span> hontīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Eḷakalomasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para396-7"></a><span class="paranum">396-7</span>. <span class="bld">Aññatrā</span>ti ‘‘mātugāmassa uttarichappañcavācāhi dhammaṃ deseyya aññatra viññunā purisaviggahenā’’ti (pāci. 63) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Asammato cevā</span>ti ‘‘asammato bhikkhuniyo ovadeyyā’’ti (pāci. 146) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tathā atthaṅgatena cā</span>ti ‘‘atthaṅgate sūriye bhikkhuniyo ovadeyyā’’ti (pāci. 154) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tiracchānavijjā dve vuttā</span>ti ‘‘tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇeyya, vāceyyā’’ti (pāci. 1014, 1018) evaṃ vuttāni dve sikkhāpadāni ca. <span class="bld">Anokāsakatampi cā</span>ti ‘‘anokāsakataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ <a name="M2.0461"></a> puccheyyā’’ti (pāci. 1220) vuttasikkhāpadañcāti ime pana sabbe cha dhammā vācato, vācācittato cāti imehi dvīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhānikā honti. <span class="bld">Padasodhammatulyatā</span> ayametesaṃ padasodhammena sadisabhāvoti yojanā.</p>
- <p class="centered">Padasodhammasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para398-9"></a><span class="paranum">398-9</span>. <span class="bld">Eka</span>nti <a name="V2.0364"></a> ‘‘bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyyā’’ti (pāci. 180) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Nāva</span>nti ‘‘ekanāvaṃ abhiruheyyā’’ti (pāci. 188) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Paṇītañcā</span>ti ‘‘paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvābhuñjeyyā’’ti (pāci. 259) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Saṃvidhānañcā</span>ti mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāya gamanasikkhāpadañca. <span class="bld">Saṃhare</span>ti ‘‘sambādhe lomaṃ saṃharāpeyyā’’ti (pāci. 799) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Dhañña</span>nti ‘‘āmakadhaññaṃ viññatvā vā’’ti (pāci. 821) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Nimantitā cevā</span>ti ‘‘nimantitā vā pavāritā vā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā’’ti (pāci. 1038) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Pāṭidesaniyaṭṭhaka</span>nti bhikkhunīnaṃ vuttā aṭṭha pāṭidesanīyā ceti buddhaseṭṭhena paññattā etā cuddasa sikkhā <span class="bld">catusamuṭṭhānā</span> kāyato, kāyavācato, kāyacittato, vācācittato cāti catūhi samuṭṭhānehi samuṭṭhahanti. Samuṭṭhānato <span class="bld">addhānena</span> addhānasikkhāpadena samā hontīti matāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Addhānasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para400-1"></a><span class="paranum">400-1</span>. <span class="bld">Suti</span>nti <a name="M2.0462"></a> upassutitiṭṭhanasikkhāpadañca. <span class="bld">Sūpādiviññatti</span>nti sūpodanaviññattisikkhāpadañca. <span class="bld">Andhakāre</span>ti ‘‘rattandhakāre appadīpe’’ti (pāci. 839) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Tatheva ca paṭicchanne</span>ti ‘‘paṭicchanne okāse’’ti (pāci. 843) vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Okāse</span>ti ‘‘ajjhokāse purisena saddhi’’nti (pāci. 847) evaṃ vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Byūhe cā</span>ti tadanantarameva ‘‘rathikāya vā byūhe vā siṅghāṭake vā purisena saddhi’’nti (pāci. 851) āgatasikkhāpadañcāti ime sabbepi ādiccabandhunā desitā cha dhammā <span class="bld">catutthacchaṭṭhato</span> kāyacittato, kāyavācācittato ca samuṭṭhahantā <span class="bld">theyyasatthasamuṭṭhānā</span> theyyasatthasikkhāpadena samānasamuṭṭhānā siyunti yojanā.</p>
- <p class="centered">Theyyasatthasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para402"></a><span class="paranum">402</span>. <span class="bld">Chatta, daṇḍakarassāpī</span>ti ‘‘na chattapāṇissa daṇḍapāṇissā’’ti (pāci. 635) vuttasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Satthāvudhakarassāpī</span>ti ‘‘na satthapāṇissa (pāci. 636), na āvudhapāṇissā’’ti (pāci. 637) vuttasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Pādukūpāhanā, yāna</span>nti ‘‘na pādukāruḷhassa <a name="V2.0365"></a> (pāci. 638), na upāhanāruḷhassa (pāci. 639), na yānagatassā’’ti (pāci. 640) vuttasikkhāpadattayañca. <span class="bld">Seyyā, pallatthikāya cā</span>ti ‘‘na sayanagatassa (pāci. 641), na pallatthikāya nisinnassā’’ti (pāci. 642) vuttasikkhāpadadvayañca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>. <span class="bld">Veṭhitoguṇṭhito cā</span>ti ‘‘na veṭhitasīsassa (pāci. 643), na oguṇṭhitasīsassā’’ti (pāci. 644) vuttasikkhāpadadvayañcāti nidassitā <span class="bld">sabbe ekādasa</span> dhammā vācācittasaṅkhātena ekena samuṭṭhānena <a name="M2.0463"></a> samuṭṭhitā dhammadesanasamuṭṭhānāti saññitā sallakkhitāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Dhammadesanasamuṭṭhānavaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para404"></a><span class="paranum">404</span>. Evaṃ tāva sambhinnasamuṭṭhānaṃ veditabbaṃ, niyatasamuṭṭhānaṃ tividhaṃ, taṃ ekasseva sikkhāpadassa hotīti visuṃyeva dassetumāha <span class="bld">‘‘bhūtārocanakañcevā’’</span>tiādi. <span class="bld">Bhūtārocanakañcevā</span>ti tīhi acittakasamuṭṭhānehi samuṭṭhitaṃ bhūtārocanasikkhāpadañca. <span class="bld">Corivuṭṭhāpanampi cā</span>ti vācācittato, kāyavācācittato cāti dvīhi samuṭṭhitaṃ corivuṭṭhāpanasikkhāpadañca. Ananuññātameva <span class="bld">ananuññātamattaṃ. Ananuññātamatta</span>nti vācato, kāyavācato, vācācittato, kāyavācācittato cāti catūhi samuṭṭhitaṃ ananuññātasikkhāpadañcāti. <span class="bld">Idaṃ taya</span>nti idaṃ sikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Asambhinna</span>nti kenaci aññena sikkhāpadena asammissasamuṭṭhānaṃ.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Samuṭṭhānasīsakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Āpattisamuṭṭhānakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>. <span class="bld">Ādinā</span>ti paṭhamena kāyasaṅkhātena samuṭṭhānena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para406-7"></a><span class="paranum">406-7</span>. <span class="bld">Dukkaṭādayo</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena thullaccayasaṅghādisesā gahitā. Yathāha – ‘‘payoge dukkaṭaṃ<a name="V2.0366"></a>. Ekaṃ piṇḍaṃ anāgate āpatti thullaccayassa. Tasmiṃ piṇḍe āgate āpatti saṅghādisesassā’’ti (pari. 277). <span class="bld">Vikāle pana pācittī</span>ti vikālabhojanapācitti. <span class="bld">Aññātihatthato</span>ti aññātikāya bhikkhuniyā antaragharaṃ paviṭṭhāya hatthato. <span class="bld">Gahetvā</span>ti <a name="M2.0464"></a> khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā. ‘‘Pañca imā āpattiyo’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para408"></a><span class="paranum">408</span>. <span class="bld">Dutiyenā</span>ti vācāsaṅkhātena samuṭṭhānena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para409-10"></a><span class="paranum">409-10</span>. <span class="bld">Samādisati</span> katheti ce. <span class="bld">Sabbathā vipanna</span>nti adesitavatthukatādinā sabbappakārena vipannappadesaṃ. <span class="bld">Kuṭi</span>nti saññācikāya kuṭiṃ. Yathāha <span class="bld">parivāre</span> ‘‘tassa kuṭiṃ karonti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ sārambhaṃ aparikkamana’’nti (pari. 278). Padasodhammaṃ mūlaṃ samuṭṭhānaṃ yassa pācittiyassāti tathā vuttaṃ, tena <span class="bld">padasodhammamūlena,</span> sahatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>. <span class="bld">Tatiyena samuṭṭhānenā</span>ti kāyavācāsaṅkhātena samuṭṭhānena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>. <span class="bld">Saṃvidahitvānā</span>ti saddhiṃ vidahitvā, ‘‘kuṭiṃ karomā’’ti aññehi saddhiṃ mantetvāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para413"></a><span class="paranum">413</span>. <span class="bld">Vatvā</span>ti attano atthāya viññāpetvā. <span class="bld">Bhikkhuni</span>nti bhikkhūnaṃ bhuñjanaṭṭhāne ṭhatvā ‘‘idha sūpaṃ detha, idha odanaṃ dethā’’ti vosāsamānaṃ upāsakānaṃ vatvā dāpentiṃ bhikkhuniṃ. <span class="bld">Na nivāretvā</span>ti ‘‘apasakka tāva, bhagini, yāva bhikkhū bhuñjantī’’ti anapasādetvā bhuñjatoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para414"></a><span class="paranum">414</span>. Catutthena kāyacitta<span class="bld">samuṭṭhānena kati</span> āpattiyo siyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>. <span class="bld">Pañcamenā</span>ti vācācittasamuṭṭhānena. <span class="bld">Vada</span>nti vadanto samudācaranto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>. <span class="bld">Kuṭi</span>nti <a name="M2.0465"></a><a name="V2.0367"></a> nidassanamattaṃ, adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ sārambhaṃ aparikkamanaṃ senāsanampi gahaṇaṃ veditabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>. <span class="bld">Vāceti padaso dhamma</span>nti ettha ‘‘anupasampanna’’nti seso. Yathāha – ‘‘bhikkhu akappiyasaññī anupasampannaṃ padaso dhammaṃ vācetī’’ti (pari. 281). <span class="bld">Davakamyatā vadantassā</span>ti jātiādīhi akkosavatthūhi kīḷādhippāyena vadantassa. <span class="bld">Davakamyatā</span>ti ca ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22, 24, 422; a. ni. 6.58; 8.9; mahāni. 199, 206; dha. sa. 1355; vibha. 518) viya ya-kāralopena niddeso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>. Chaṭṭhena kāyavācācitta<span class="bld">samuṭṭhānena</span>. <span class="bld">Saṃvidahitvānā</span>ti saṃvidhāya, ‘‘tvañca ahañca ekato avaharissāmā’’ti sammantanaṃ katvā. <span class="bld">Bhaṇḍaṃ haratī</span>ti ‘‘bhāriyaṃ tvaṃ ekaṃ passaṃ gaṇha, ahaṃ ima’’nti vatvā tena saha ṭhānā cāveti ce.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para423"></a><span class="paranum">423</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane. <span class="bld">Vimatūparamaṃ parama</span>nti ettha ‘‘kappiyaṃ nu kho, akappiya’’nti vā ‘‘āpatti nu kho, anāpattī’’ti vā ‘‘dhammo nu kho, adhammo’’ti vā evamādinā nayena vividhenākārena pavattā vimati vicikicchā vimati. Vimatiṃ uparameti vināsetīti <span class="bld">vimatūparamaṃ. Paramaṃ</span> uttamaṃ. <span class="bld">Uttara</span>nti vibhaṅgakhandhakāgatānaṃ nidānādivinicchayānaṃ pañhauttarabhāvena ṭhitattā uttaraṃ. Imaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ <span class="bld">yo uttarati</span> paññāya ogāhetvā pariyosāpeti. Idha ‘‘uttaraṃ uttara’’nti padadvaye ekaṃ guṇanidassanaṃ, ekaṃ satthanidassananti gahetabbaṃ. Sunayena yuto so puggalo <span class="bld">vinayaṃ</span> piṭakaṃ uttaratīti sambandho. Kiṃ visiṭṭhanti āha <span class="bld">‘‘sunaya’’</span>ntiādi<a name="M2.0466"></a>. Suṭṭhu cārittavārittadaḷhīkaraṇasithilakaraṇabhedā paññattianaupaññattādinayā etthāti <span class="bld">sunayo,</span> taṃ. Suṭṭhu nīyati vinicchayo etenāti <span class="bld">sunayo,</span> uttaravinicchayo, tena. Vinicchayāvabodhena saṃyutto samannāgato. Dukkhena uttarīyatīti <span class="bld">duttaraṃ</span>. Pātimokkhasaṃvarasīladīpakattena samādhipaññānibbānasaṅkhātauttarappattiyā patiṭṭhābhāvato <span class="bld">uttaraṃ uttarati</span> ogāhetvā pariyosānaṃ pāpuṇātīti attho.</p>
- <p class="bodytext">Idha yo vimatūparamaṃ paramaṃ uttaraṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ uttarati, sunayena yuto so puggalo <a name="V2.0368"></a> sunayaṃ duttaraṃ uttaraṃ vinayaṃ uttaratīti yojanā. Ca-saddena satthantarasamuccayatthena imamatthaṃ dīpeti. Seyyathidaṃ, idha yo sunayaṃ duttaraṃ uttaraṃ vinayaṃ uttarati, sunayena yuto so puggalo vimatūparamaṃ paramaṃ uttaraṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ uttaratīti. Iminā yo uttaraṃ jānāti, so vinayaṃ jānāti. Yo vinayaṃ jānāti, so uttaraṃ jānātīti uttarapakaraṇassa vinayapiṭakajānane accantūpakāritā vibhāvitāti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Āpattisamuṭṭhānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Ekuttaranayakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para424"></a><span class="paranum">424</span>. <span class="bld">Ito para</span>nti ito samuṭṭhānavinicchayakathāya paraṃ. <span class="bld">Para</span>nti uttamaṃ. <span class="bld">Ekuttaraṃ naya</span>nti ekekaaṅgātirekatāya ekuttarasaṅkhātaṃ ekakadukādinayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para425-7"></a><span class="paranum">425-7</span>. <span class="bld">Ke āpattikarā dhammā…pe… kā cādesanagāminī</span>ti ekekapañhavasena uttānatthoyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para428"></a><span class="paranum">428</span>. <span class="bld">Samuṭṭhānānī</span>ti ādiko <a name="M2.0467"></a> vissajjanasaṅkhāto uttaravādo. Tattha <span class="bld">samuṭṭhānāni…pe… dīpitā</span>ti yasmā etesaṃ vasena puggalo āpattiṃ karoti āpajjati, tasmā <span class="bld">‘‘āpattikarā’’</span>ti vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para429"></a><span class="paranum">429</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tāsu āpattīsu. <span class="bld">Lahukā</span>ti lahukena vinayakammena visujjhanato lahukā. Garukena vinayakammena visujjhanato saṅghādisesāpatti, kenaci ākārena anāpattibhāvaṃ upanetuṃ asakkuṇeyyato pārājikāpatti ca garukāpatti nāma, tā pana lahukāsu vuttāsu tabbipariyāyato ñātuṃ sakkāti vissajjane visuṃ na vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>. Duṭṭhuṃ kucchitabhāvaṃ paramajegucchaṃ nindanīyabhāvaṃ ulati gacchatīti <span class="bld">duṭṭhullaṃ,</span> pārājikasaṅghādisesaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘duvidhāpatti ādito’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>. <span class="bld">Pañcānantariyasaṃyuttā</span>ti <a name="V2.0369"></a> mātughātakapitughātakaarahantaghātakehi āpannā manussaviggahapārājikāpatti ca lohituppādakasaṅghabhedakānaṃ abhabbatāhetukā kāyavacīdvārappavattā akusalacetanāsaṅkhātā pārājikā ca anantarameva apāyuppattihetutāya ime pañca anantarasaṃyuttā nāma. Tā pana micchattaniyatesu antogadhattā <span class="bld">‘‘niyatā’’</span>ti vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Parivāre</span> (pari. 321) pana aññepi antarāyikādī bahū ekakā dassitā, te pana ganthabhīrukajanānuggahena ācariyena idha na dassitā. Atthikehi <span class="bld">parivāre</span>yeva (pari. 321) gahetabbā. Ettha ca sattapi āpattiyo sañcicca vītikkantā saggantarāyañceva mokkhantarāyañca karontīti <span class="bld">antarāyikā</span>. Ajānantena vītikkantā pana paṇṇattivajjāpatti neva saggantarāyaṃ, na mokkhantarāyaṃ <a name="M2.0468"></a> karotīti <span class="bld">anantarāyikā</span>. Antarāyikaṃ āpannassapi desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminito vuṭṭhāya suddhipattassa, sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitassa ca avārito saggamaggamokkhamaggoti.</p>
- <p class="centered">Ekakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para435"></a><span class="paranum">435</span>. <span class="bld">Addhavihīno</span> nāma ūnavīsativasso. <span class="bld">Aṅgavihīno</span> nāma hatthacchinnādibhedo. <span class="bld">Vatthuvipanno</span> nāma paṇḍako, tiracchānagato, ubhatobyañjanako ca. Avasesā theyyasaṃvāsakādayo aṭṭha abhabbaṭṭhānappattā dukkaṭakārino nāma, imasmiṃyeva attabhāve dukkaṭena attano kammena abhabbaṭṭhānappattāti attho. <span class="bld">Aparipuṇṇo</span>ti aparipuṇṇapattacīvaro. <span class="bld">No yācatī</span>ti upasampannaṃ na yācati. <span class="bld">Paṭisiddhā</span>ti ‘‘dve puggalā na upasampādetabbā’’tiādinā (pari. 322) vāritā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para436"></a><span class="paranum">436</span>. <span class="bld">Have</span>ti ekaṃsatthe nipāto. Laddhasamāpattissa bhikkhuno dīpitā āpatti <span class="bld">atthi have</span> attheva. <span class="bld">No laddhasamāpattissā</span>ti aladdhasamāpattissa dīpitā āpatti atthevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para437"></a><span class="paranum">437</span>. <span class="bld">Bhūtassā</span>ti attani santassa uttarimanussadhammassa. <span class="bld">Abhūtārocanāpattī</span>ti catutthapārājikāpatti. Asamāpattilābhino niddiseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para438"></a><span class="paranum">438</span>. <span class="bld">‘‘Atthi</span> <a name="V2.0370"></a> <span class="bld">saddhammasaṃyuttā’’</span>tiādīsu <span class="bld">atthi</span>-saddo paccattekavacanantehi paccekaṃ yojetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para439"></a><span class="paranum">439</span>. <span class="bld">Padasodhammamūlādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘uttarichappañcavācādhammadesanā’’ti āpattīnaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para440"></a><span class="paranum">440</span>. <span class="bld">Bhoge</span>ti <a name="M2.0469"></a> paribhoge. <span class="bld">‘‘Saparikkhārasaṃyutā’’</span>ti idañca nidassanamattaṃ. ‘‘Pattacīvarānaṃ nissajjane, kiliṭṭhacīvarānaṃ adhovane, malaggahitapattassa apacane’’ti evamādikā ayuttaparibhogā āpattiyopi sakaparikkhārasaṃyuttāyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para441"></a><span class="paranum">441</span>. <span class="bld">Mañcapīṭhādi</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena bhisiādīnaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Ajjhokāsattharepi cā</span>ti ajjhokāse atthare attharāpane sati. <span class="bld">Anāpucchāva gamane</span>ti anāpucchitvā vā gamane. <span class="bld">Vā</span>-saddena anuddharitvā vā anuddharāpetvā vā gamanaṃ saṅgaṇhāti. <span class="bld">Parasantakasaṃyutā</span>ti paraparikkhārapaṭibaddhā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>. ‘‘Sikharaṇīsī’’ti yaṃ vacanaṃ saccaṃ, taṃ bhaṇato <span class="bld">garukaṃ</span> duṭṭhullavācāsaṅghādiseso siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para445"></a><span class="paranum">445</span>. <span class="bld">Garukāpattī</span>ti uttarimanussadhammapārājikāpatti. <span class="bld">Bhūtassārocane</span>ti bhūtassa uttarimanussadhammassa anupasampannassa ārocane. <span class="bld">Saccaṃ vadato</span>ti saccaṃ vacanaṃ vadantassa. <span class="bld">Lahukā</span>ti pācittiyāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para447"></a><span class="paranum">447</span>. <span class="bld">Vikopetu</span>nti vaggakaraṇena vikopetuṃ. <span class="bld">Hatthapāsaṃ jaha</span>nti antosīmāya eva hatthapāsaṃ jahanto, hatthapāsaṃ jahitvā ekamantaṃ nisīdantoti attho. <span class="bld">Phuse</span>ti bhūmigato phuseyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para448"></a><span class="paranum">448</span>. Vehāsakuṭiyā upari āhaccapādakaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā abhinisīdanto vehāsagato <a name="V2.0371"></a> āpajjatīti yojanā. Sace taṃ bhūmiyaṃ paññapetvā nisajjeyya, na āpajjeyya. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘na bhūmito’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para449"></a><span class="paranum">449</span>. <span class="bld">Pavisanto</span>ti ārāmaṃ pavisanto. <span class="bld">Nikkhama</span>nti tato eva nikkhamanto. <span class="bld">Ta</span>nti ārāmaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para450"></a><span class="paranum">450</span>. <span class="bld">Vattamapūretvānā</span>ti <a name="M2.0470"></a> sīsato chattāpanayanaṃ, pādato upāhanāmuñcanavattaṃ akatvā. <span class="bld">Nikkhama</span>nti bahi nikkhamanto chattupāhanaṃ dhārentopi na āpajjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>. <span class="bld">‘‘Nikkhamanto’’</span>ti idaṃ ‘‘nikkhama’’nti etassa atthapadaṃ. <span class="bld">Pavisaṃ na cā</span>ti yaṃ ārāmaṃ sandhāya gato, taṃ pavisanto na āpajjeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>. Yā kāci bhikkhunī atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyantī āpattiṃ āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>. <span class="bld">Vattaṃ panattano</span>ti yaṃ attano netthāravattaṃ vuttaṃ, so taṃ asamādiyantova āpajjati nāmāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para460"></a><span class="paranum">460</span>. <span class="bld">Itarassa</span> ācariyassa, tathā saddhivihārikassa ca.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para462"></a><span class="paranum">462</span>. <span class="bld">Dadamāno</span>ti pārivattakaṃ vinā dadamāno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para463"></a><span class="paranum">463</span>. <span class="bld">Mudū</span>ti mudupiṭṭhiko. ‘‘Lambīādino’’ti padacchedo. <span class="bld">Ādi</span>-saddena ‘‘hatthena upakkamitvā asuciṃ mocentassa, ūrunā aṅgajātaṃ pellantassa, attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodantiyā bhikkhuniyā āpattī’’ti evamādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Attā</span>ti ettha nissitāti uttarapadalopo, vibhattilopo ca niruttilakkhaṇena daṭṭhabbo. <span class="bld">Sesā</span>ti methunadhammakāyasaṃsaggapahāradānādīsu vuttāpatti. <span class="bld">Paranissitā</span>ti paraṃ nissāya āpajjitabbāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para465"></a><span class="paranum">465</span>. ‘‘Na<a name="V2.0372"></a>, bhikkhave, ovādo na gahetabbo’’ti vacanato ovādaṃ <span class="bld">na gaṇhanto</span> na paṭiggaṇhanto vajjataṃ āpajjati nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para470"></a><span class="paranum">470</span>. <span class="bld">Aruṇugge</span>ti <a name="M2.0471"></a> aruṇuggamane. <span class="bld">Naaruṇuggame</span>ti aruṇuggamanato aññasmiṃ kāle.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para471"></a><span class="paranum">471</span>. Ekarattātikkame chārattātikkame sattāhātikkame dasāhātikkameti yojanā. <span class="bld">Ādi</span>-saddena māsādīnaṃ saṅgaho. <span class="bld">Vuttamāpatti</span>nti sabbattha nissaggiye pācittiyāpattiṃ. ‘‘Āpajjati aruṇuggame’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para473"></a><span class="paranum">473</span>. Parasantakaṃ rukkhalatādiṃ theyyāya chindantassa pārājikaṃ, chindantassa pācittimattaṃ hotīti āha <span class="bld">‘‘bhūtagāmaṃ chindanto pārājikañca pācittiñca phuse’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para475"></a><span class="paranum">475</span>. <span class="bld">Chādento panā</span>ti ettha ‘‘kā āpattī’’ti seso. Tatra āha <span class="bld">‘‘āpattiṃ chādento naro āpajjatī’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Acchinno</span>ti acchinnacīvaro. <span class="bld">Nacchādento</span>ti tiṇena vā paṇṇena vā sākhābhaṅgādinā yena kenaci attano hirikopinaṃ appaṭicchādento. Yathāha – ‘‘tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabbaṃ, na tveva naggena āgantabbaṃ. Yo āgaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 517).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para476"></a><span class="paranum">476</span>. <span class="bld">Kusacīrādi</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena vākacīraphalakacīrādīnaṃ titthiyadhajānaṃ gahaṇaṃ. Dhārento koci āpajjatīti seso. Tatrāha – ‘‘kusacīrādīni dhārento dhārento āpajjatī’’ti (pari. aṭṭha. 322).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para477"></a><span class="paranum">477</span>. Yaṃ nissaṭṭhapattaṃ ‘‘ayaṃ te bhikkhu patto yāvabhedanāya dhāretabbo’’ti <span class="bld">dinnaṃ,</span> taṃ sakkaccaṃ adhārento <span class="bld">ca</span> <a name="M2.0472"></a> <span class="bld">dosavā</span> hoti āpajjati āpattiṃ. Sacittakācittakadukassa saññāvimokkhadukaṃ yathākkamaṃ pariyāyoti āha <span class="bld">‘‘sacittakaduka’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="centered">Dukakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para478"></a><span class="paranum">478</span>. Yā <a name="V2.0373"></a> āpatti nāthe tiṭṭhante hoti, no parinibbute, sā āpatti atthi. Yā āpatti nāthe parinibbute hoti, na tu tiṭṭhante, sāpi atthi. Yā āpatti nāthe tiṭṭhantepi hoti parinibbutepi, sā āpatti atthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para479"></a><span class="paranum">479</span>. Sā katamāti āha <span class="bld">‘‘ruhiruppādanāpattī’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">theramāvusavādena, vadato parinibbute</span>ti ‘‘yathā kho panānanda, etarahi bhikkhū aññamaññaṃ āvusovādena samudācaranti, na kho mamaccayena evaṃ samudācaritabbaṃ…pe… navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu ‘bhante’ti vā ‘āyasmā’ti vā samudācaritabbo’’ti (dī. ni. 2.216) vacanato theraṃ āvusovādena samudācaraṇapaccayā āpattiṃ parinibbute bhagavati āpajjati, no tiṭṭhanteti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para481"></a><span class="paranum">481</span>. Kathaṃ kāleyeva āpatti siyā, na vikāle. Kathaṃ vikāleyeva āpatti siyā, kāle na siyā. Kathaṃ kāle ceva vikāle cāti <span class="bld">ubhayattha</span> siyāti pañhe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para482"></a><span class="paranum">482</span>. Yathākkamaṃ vissajjento āha <span class="bld">‘‘bhuñjato’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para483"></a><span class="paranum">483</span>. Avasesaṃ pana sabbaṃ āpattiṃ kālavikālesu sabbadā āpajjati, tattha ca saṃsayo natthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para484"></a><span class="paranum">484</span>. ‘‘Atthāpatti <a name="M2.0473"></a> rattiṃ āpajjati, no divā, atthāpatti divā āpajjati, no rattiṃ, atthāpatti rattiñceva āpajjati divā cā’’ti (pari. 323) vuttaṃ tikaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘rattimevā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para486"></a><span class="paranum">486</span>. Atthāpatti dasavasso āpajjati, no ūnadasavasso, sā kathaṃ siyā. Atthāpatti ūnadasavasso āpajjati, no dasavasso, sā kathaṃ hoti. Atthāpatti dasavassopi āpajjati ūnadasavassopīti <span class="bld">ubhayatthapi</span> āpatti kathaṃ hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para487"></a><span class="paranum">487</span>. Tattha <a name="V2.0374"></a> vissajjanamāha <span class="bld">‘‘upaṭṭhāpetī’’</span>tiādi. ‘‘Bālo’’ti etassa hi atthapadaṃ <span class="bld">‘‘abyatto’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para488"></a><span class="paranum">488</span>. Ūnadasavasso evaṃ ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti parisaṃ gaṇhati, tathā āpattiṃ āpajjatīti yojanā. ‘‘Dasavasso ūno’’ti padacchedo. Dasavasso, ūnadasavasso cāti ubhopete parisupaṭṭhāpanāpattito aññaṃ āpattiṃ āpajjatīti yojanā. Ettha ca ‘‘āpajjante’’ti vattabbe gāthābandhavasena na-kāralopo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para489"></a><span class="paranum">489</span>. Kathaṃ kāḷe āpattiṃ āpajjati, na juṇhe, kathaṃ juṇhe āpattiṃ āpajjati, na kāḷasmiṃ, kathaṃ kāḷe ca juṇhe cāti <span class="bld">ubhayatthapi</span> āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para490"></a><span class="paranum">490</span>. Vissajjanamāha <span class="bld">‘‘vassa’’</span>ntiādi. ‘‘Āpajjate appavārento’’ti padacchedo. <span class="bld">Juṇhe</span>ti purimapakkhe. <span class="bld">Kāḷake</span>ti aparapakkhe.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para491"></a><span class="paranum">491</span>. <span class="bld">Avipattinā</span>ti catubbidhavipattirahitattā avipattinā bhagavatā paññattaṃ. <span class="bld">Avasesa</span>nti vassaṃ anupagamanāpattiyā ca pavāraṇāpattiyā ca avasesaṃ sabbaṃ āpattiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para492"></a><span class="paranum">492</span>. Vassūpagamanaṃ <a name="M2.0474"></a> kāḷe kappati, juṇhe no kappati, pavāraṇā juṇhe kappati, kāḷe no kappati, <span class="bld">sesaṃ</span> anuññātaṃ sabbaṃ saṅghakiccaṃ kāḷe ca juṇhe cāti <span class="bld">ubhayatthapi</span> kappatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para493"></a><span class="paranum">493</span>. Atthāpatti hemante hoti, <span class="bld">itarautudvaye</span> gimhānavassānasaṅkhāte na hoti, atthāpatti gimheyeva hoti, na <span class="bld">sesesu</span> vassānahemantasaṅkhātesu, atthāpatti vasse hoti, no <span class="bld">itaradvaye</span> hemantagimhasaṅkhāteti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para494-6"></a><span class="paranum">494-6</span>. Sā tividhāpi āpatti katamāti āha <span class="bld">‘‘dine pāṭipadakkhāte’’</span>tiādi. Tattha <span class="bld">dine…pe… puṇṇamāsiyā</span>ti aparakattikapuṇṇamāsiyā kāḷapakkhapāṭipadadivase paccuddharitvā <a name="V2.0375"></a> vikappetvā ṭhapitaṃ pana taṃ vassasāṭikacīvaraṃ sace hemante nivāseti, hemante āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pacchime</span>ti ettha sāmivacanappasaṅge bhummaṃ. Pacchimassa kattikassa yasmiṃ puṇṇame divase vassikasāṭikacīvaraṃ paccuddharitabbaṃ, tasmiṃ divase taṃ apaccuddharitvāva pāṭipade aruṇaṃ uṭṭhāpento apaccuddharaṇapaccayā āpatti hemanteyeva āpajjati, <span class="bld">itare</span> gimhānavassānautudvaye na āpajjatīti kurundaṭṭhakathāyaṃ (pari. aṭṭha. 323) niddiṭṭhanti yojanā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vassikasāṭikaṃ vassānaṃ catumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ, tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) vutta<span class="bld">pāḷiyā</span> kurundaṭṭhakathāvacanassa avirujjhanato ‘‘tampi suvutta’’nti (pari. aṭṭha. 323) <span class="bld">samantapāsādikāya</span> vuttattā ‘‘hemante āpajjatī’’ti vacanassa ubhayampi attho hotīti gahetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para497"></a><span class="paranum">497</span>. Gimhānamāsānaṃ <a name="M2.0475"></a> sambandhini <span class="bld">gimhike</span> utumhi. Māsato atireko atirekamāsoti katvā <span class="bld">atirekamāso</span> kālo sesoti vattabbe kāle. <span class="bld">Pariyesanto</span>ti aññātikaappavāritaṭṭhānato satuppādakaraṇena vassikasāṭikaṃ pariyesanto ca atirekamāso sesoti katvā nivāsento ca gimhe āpattiṃ āpajjati. ‘‘Na tu eva itarautudvaye’’ti padacchedo. Gimhe pariyesanto purimamāsattaye āpajjatīti katvā nivāsento aḍḍhamāsādhike gimhamāsattaye āpajjati. <span class="bld">Nissandehe</span> ‘‘gimhānaṃ pacchimamāsato purimesu sattasu māsesū’’ti vuttaṃ, tadayuttaṃ ‘‘gimhāneyeva āpajjatī’’ti gimhāpattiyā dassitattā, ‘‘itarautudvaye’’ti paṭisiddhattā ca. Ettha ca gāthāya pariyesanāpattiyāyeva dassanaṃ nidassanamattanti katvā nivāsanāpattiyā ca gimheyeva sambhavoti sāpi dassitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para498"></a><span class="paranum">498</span>. <span class="bld">Idha</span> pana imasmiṃ sāsane <span class="bld">yo</span> bhikkhu vassikasāṭikacīvare vijjamāne naggo kāyaṃ ovassāpeti, so <span class="bld">have</span> ekaṃsena <span class="bld">vasse</span> vassānautumhi āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para499"></a><span class="paranum">499</span>. ‘‘Atthāpatti saṅgho āpajjati, na gaṇo na puggalo, atthāpatti gaṇo āpajjati, na saṅgho na puggalo, atthāpatti puggalo āpajjati, na saṅgho na gaṇo’’ti (pari. 323) vuttattikaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘āpajjati hi saṅghovā’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para500"></a><span class="paranum">500</span>. Kathamāpajjatīti <a name="V2.0376"></a> āha <span class="bld">‘‘adhiṭṭhāna’’</span>ntiādi. <span class="bld">Adhiṭṭhāna</span>nti adhiṭṭhānuposathaṃ karonto pārisuddhiuposathaṃ vāti sambandho. Idha attano yathāpattamuposathaṃ akatvā <a name="M2.0476"></a> apattauposathakaraṇaṃ āpajjitabbāpattidassanassa adhippetattā, attakaraṇadosassa visuṃ visuṃ vakkhamānattā ca <span class="bld">na gaṇo na ca puggalo</span>ti ettha adhiṭṭhānaṃ karonto puggalo ca pārisuddhiṃ karonto gaṇo ca nāpajjatīti yathālābhayojanā kātabbā. Yathākkamaṃ yojanaṃ karomīti vipariyāyavikappo na kātabbo. Evamuparipi vipariyāyavipakkhaṃ katvā yathālābhayojanāva kātabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para501"></a><span class="paranum">501</span>. <span class="bld">‘‘Uposatha’’</span>nti idaṃ ‘‘suttuddesamadhiṭṭhāna’’nti padehi paccekaṃ yojetabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para502"></a><span class="paranum">502</span>. <span class="bld">Suttuddesaṃ karonto vā</span>ti ettha <span class="bld">vā</span>-saddena pārisuddhiṃ gaṇhāti. Suttuddesaṃ, pārisuddhiṃ vā uposathaṃ karonto puggalo āpattiṃ āpajjati, suttuddesaṃ karonto saṅgho ca nāpajjati, pārisuddhiṃ karonto gaṇo ca na āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para503"></a><span class="paranum">503</span>. Kathaṃ pana gilānova āpattiṃ āpajjati, na agilāno, kathaṃ agilānova āpattiṃ āpajjati, no gilāno, kathaṃ gilāno ca agilāno ca <span class="bld">ubhopi</span> āpajjantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para504"></a><span class="paranum">504</span>. Yo pana <span class="bld">akallako</span> gilāno aññena pana bhesajjena atthe sati <span class="bld">tadaññaṃ</span> tato aññaṃ bhesajjaṃ viññāpeti, <span class="bld">so āpajjati</span> pācittiyāpattinti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para505"></a><span class="paranum">505</span>. Bhesajjena atthe avijjamānepi sace bhesajjaṃ viññāpeti, agilānova viññattipaccayā āpattiṃ <span class="bld">āpajjati. Sesaṃ</span> pana āpattiṃ gilānaagilānā <span class="bld">ubhopi</span> āpajjanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para506"></a><span class="paranum">506</span>. Atthāpatti <a name="M2.0477"></a> antova āpajjati, na bahiddhā, tathā atthāpatti bahi eva āpajjati, na anto, atthāpatti anto, bahiddhāti <span class="bld">ubhayatthapi</span> āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para507"></a><span class="paranum">507</span>. Kevalaṃ <a name="V2.0377"></a> antoyeva āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para508"></a><span class="paranum">508</span>. <span class="bld">Mañcādi</span>nti saṅghikamañcādiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para509"></a><span class="paranum">509</span>. ‘‘Antosīmāya eva āpatti’’nti padacchedo. Kathaṃ antosīmāya eva āpattiṃ āpajjati, neva bahisīmāya āpattiṃ āpajjati, kathaṃ bahisīmāya eva āpattiṃ āpajjati, no antosīmāya āpattiṃ āpajjati, kathaṃ antosīmāya ca bahisīmāya cāti <span class="bld">ubhayatthapi</span> āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para510"></a><span class="paranum">510</span>. <span class="bld">Sachattupāhano bhikkhū</span>ti chattupāhanasahito āgantuko bhikkhu. <span class="bld">Pavisanto tapodhano</span>ti āgantukavattaṃ adassetvā saṅghārāmaṃ pavisanto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para511"></a><span class="paranum">511</span>. ‘‘Upacārassa atikkame’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para512"></a><span class="paranum">512</span>. <span class="bld">Sesaṃ</span> sabbaṃ āpattiṃ antosīmāya ca bahisīmāya ca āpajjatīti yojanā. Ettha ca kiñcāpi vassacchedāpattiṃ bahisīmāgato āpajjati, bhikkhunīārāmapavesanāpattiṃ antosīmāya āpajjati, tadubhayaṃ pana āgantukagamikavattabhedāpattīhi ekaparicchedanti upalakkhaṇato eteneva viññāyatīti visuṃ na vuttanti gahetabbaṃ. Evaṃ sabbattha īdisesu ṭhānesu vinicchayo veditabbo.</p>
- <p class="centered">Tikakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para515"></a><span class="paranum">515</span>. <span class="bld">Vacīdvārikamāpatti</span>nti <a name="M2.0478"></a> musāvādapesuññaharaṇādivasena vacīdvāre āpajjitabbāpattiṃ. <span class="bld">Paravācāya sujjhatī</span>ti saṅghamajjhe ekavācikāya tiṇavatthārakakammavācāya sujjhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para516"></a><span class="paranum">516</span>. Vajjameva <span class="bld">vajjatā,</span> taṃ, pācittiyanti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para518-9"></a><span class="paranum">518-9</span>. <span class="bld">Taṃ</span> <a name="V2.0378"></a> <span class="bld">desetvā visujjhanto</span>ti taṃ desetvā visuddho honto. <span class="bld">Yāvatatiyakaṃ panā</span>ti yāvatatiyena samanubhāsanakammena āpannaṃ saṅghādisesāpattiṃ pana. <span class="bld">Parivāsādī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena mānattamūlāyapaṭikassanaabbhānāni gahitāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para522"></a><span class="paranum">522</span>. <span class="bld">Kāyadvārikamāpatti</span>nti kāyadvārena āpajjitabbaṃ pahāradānādiāpattiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para523"></a><span class="paranum">523</span>. <span class="bld">Kāyeneva visujjhatī</span>ti tiṇavatthārakaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ dento visujjhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para526"></a><span class="paranum">526</span>. Yo sutto āpattiṃ āpajjati, so kathaṃ paṭibuddho visujjhati. Yo paṭibuddhova āpanno, so kathaṃ sutto sujjhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para528"></a><span class="paranum">528</span>. <span class="bld">Sagāraseyyakādi</span>nti mātugāmena sahaseyyādiāpattiṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para529"></a><span class="paranum">529</span>. <span class="bld">Jagganto</span>ti jāgaranto niddaṃ vinodento.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para531"></a><span class="paranum">531</span>. <span class="bld">Paṭibuddho</span>ti aniddāyanto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para532"></a><span class="paranum">532</span>. <span class="bld">Acitto</span>ti ‘‘sikkhāpadaṃ vītikkamissāmī’’ti cittā bhāvena acitto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para535"></a><span class="paranum">535</span>. <span class="bld">Sacittakāpatti</span>nti <a name="M2.0479"></a> vikālabhojanādiāpattiṃ. Tiṇavatthāre <span class="bld">sayanto</span> niddāyanto tiṇavatthārakakamme kariyamāne ‘‘imināhaṃ kammena āpattito vuṭṭhāmī’’ti cittarahito vuṭṭhahanto acittako visujjhati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para536"></a><span class="paranum">536</span>. <span class="bld">Pacchimaṃ tu padadvaya</span>nti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Āpajjitvā acittova, acittova visujjhati;</p>
- <p class="gathalast">Āpajjitvā sacittova, sacittova visujjhatī’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Padadvayaṃ<a name="V2.0379"></a>. <span class="bld">Amissetvā</span>ti acittasacittapadehi evameva missaṃ akatvā. <span class="bld">Etthā</span>ti purimapadadvaye. <span class="bld">Vuttānusārenā</span>ti vuttanayānusārena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para539"></a><span class="paranum">539</span>. <span class="bld">Kammato</span>ti samanubhāsanakammato.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para540"></a><span class="paranum">540</span>. <span class="bld">Āpajjitvā akammato</span>ti samanubhāsanakammaṃ vināva āpajjitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para541"></a><span class="paranum">541</span>. Samanubhāsane āpajjitabbaṃ saṅghādisesāpattiṃ <span class="bld">samanubhāsana</span>māha kāraṇūpacārena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para542"></a><span class="paranum">542</span>. <span class="bld">Avasesa</span>nti musāvādapācittiyādikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para543"></a><span class="paranum">543</span>. <span class="bld">Visujjhati asammukhā</span>ti saṅghassa asammukhā visujjhati. Idañca sammukhāvinayena ceva paṭiññātakaraṇena ca samentaṃ āpattādhikaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha puggalasammukhatāya sabbhāvepi saṅghassa asammukhatāya āpajjati vā visujjhati vāti ‘‘asammukhā’’ti vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para551"></a><span class="paranum">551</span>. ‘‘Acittakacatukkaṃ ajānantacatukka’’nti kusalattikaphassapañcakādivohāro viya ādipadavasena vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para552-3"></a><span class="paranum">552-3</span>. Atthāpatti <a name="M2.0480"></a> āgantuko āpajjati, na <span class="bld">cetaro</span> āvāsiko āpajjati, atthāpatti āvāsikova āpajjati, na <span class="bld">cetaro</span> āgantuko āpajjati, atthāpatti āgantuko ca āvāsiko ca te ubhopi āpajjanti, ubho sesaṃ na āpajjanti atthīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para555"></a><span class="paranum">555</span>. <span class="bld">Itaro</span>ti āvāsiko. <span class="bld">Āvāsavatta</span>nti āvāsikena āgantukassa kātabbavattaṃ. <span class="bld">Āvāsī</span>ti āvāsiko.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para556"></a><span class="paranum">556</span>. <span class="bld">Na cevāgantuko</span>ti taṃ āvāsikavattaṃ akaronto āgantuko na ceva āpajjati<a name="V2.0380"></a>. <span class="bld">Sesaṃ</span> kāyavacīdvārikaṃ āpattiṃ. <span class="bld">Ubhopi</span> āgantukaāvāsikā. Bhikkhubhikkhunīnaṃ <span class="bld">asādhāraṇaṃ āpattiṃ</span> na āpajjanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para557"></a><span class="paranum">557</span>. <span class="bld">Vatthunānattatā</span>ti vītikkamanānattatā. <span class="bld">Āpattinānattatā</span>ti pārājikādīnaṃ sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ aññamaññanānattatā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para563"></a><span class="paranum">563</span>. <span class="bld">‘‘Pārājikānaṃ…pe… nānabhāvo’’</span>ti idaṃ nidassanamattaṃ saṅghādisesānaṃ aniyatādīhi vatthunānatāya ceva āpattinānatāya ca labbhamānattā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para565"></a><span class="paranum">565</span>. <span class="bld">Ayameva vinicchayo</span>ti na kevalaṃ pārājikāpattīsuyeva sādhāraṇāpattiyo ekato ca visuñca āpajjantānaṃ yathāvuttavinicchayo, atha kho avasesasādhāraṇāpattiyopi vuttanayena āpajjati, ayameva vinicchayo yojetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para577"></a><span class="paranum">577</span>. <span class="bld">Ādiyanto</span> gaṇhanto. <span class="bld">Payojentoti</span> gaṇhāpento.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para579"></a><span class="paranum">579</span>. <span class="bld">Ūnakaṃ</span> <a name="M2.0481"></a> <span class="bld">pādaṃ…pe… lahuṃ phuse</span>ti thullaccayaṃ, dukkaṭañca sandhāyāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para580"></a><span class="paranum">580</span>. <span class="bld">Eteneva upāyena, sesakampi padattaya</span>nti yo ayaṃ paṭhamavinicchaye vuttanayo, eteneva nayena ūnapādaṃ ādiyanto lahukāpattiṃ āpajjati, pādaṃ vā atirekapādaṃ vā gahaṇatthaṃ āṇāpento garuṃ pārājikāpattiṃ āpajjati, pādaṃ vā atirekapādaṃ vā gaṇhanto ca gahaṇatthāya āṇāpento ca garuke pārājikāpattiyaṃyeva tiṭṭhati, ūnapādaṃ gaṇhanto ca gahaṇatthāya āṇāpento ca lahuke thullaccaye, dukkaṭe vā tiṭṭhatīti evaṃ sesakampi imaṃ padattayaṃ. <span class="bld">Atthasambhavatoyevā</span>ti yathāvuttassa atthassa sambhavavaseneva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para581-2"></a><span class="paranum">581-2</span>. Kathaṃ kāleyeva āpatti siyā, no vikāle, vikāleyeva āpatti siyā, na ca kāle, atthāpatti kāle ca pakāsitā vikāle ca, atthāpatti neva kāle ca pakāsitā neva vikāle cāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para586-7"></a><span class="paranum">586-7</span>. Kāle <a name="V2.0381"></a> paṭiggahitaṃ kiṃ kāle kappati vikāle tu no kappati, vikāle gahitaṃ kiṃ vikāle kappati, no kāle kappati, kāle ca vikāle ca paṭiggahitaṃ kiṃ nāma kāle ca vikāle ca kappati, kāle ca vikāle ca paṭiggahitaṃ kiṃ nāma kāle ca vikāle ca na kappati, vada bhadramukhāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para589"></a><span class="paranum">589</span>. Vikāleyeva kappati, aparajju kālepi na kappatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para592"></a><span class="paranum">592</span>. <span class="bld">Kuladūsanakammādi</span>nti <span class="bld">ādi</span>-saddena abhūtārocanarūpiyasaṃvohāraviññattikuhanādīnaṃ saṅgaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para593-4"></a><span class="paranum">593-4</span>. Katamā <a name="M2.0482"></a> āpatti paccantimesu desesu āpajjati, na majjhime, katamā āpatti majjhime pana desasmiṃ āpajjati, na ca paccantimesu, katamā āpatti paccantimesu ceva desesu āpajjati majjhime ca, katamā āpatti paccantimesu ceva desesu na āpajjati na majjhime cāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para596"></a><span class="paranum">596</span>. ‘‘So guṇaṅguṇupāhana’’nti padacchedo. <span class="bld">So</span> bhikkhūti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para599"></a><span class="paranum">599</span>. Evaṃ ‘‘āpajjati, nāpajjatī’’ti padavasena paccantimacatukkaṃ dassetvā ‘‘neva kappati, na kappatī’’ti padavasena dassetumāha <span class="bld">‘‘paccantimesū’’</span>tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para601"></a><span class="paranum">601</span>. <span class="bld">Vutta</span>nti ‘‘gaṇena pañcavaggenā’’tiādigāthāya heṭṭhā vuttaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para603"></a><span class="paranum">603</span>. <span class="bld">Evaṃ vattu</span>nti ‘‘na kappatī’’ti vattuṃ. <span class="bld">Pañcaloṇādika</span>nti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, loṇānī’’tiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para608"></a><span class="paranum">608</span>. Anuññātaṭṭhānassa <span class="bld">anto</span> no āpajjati, taṃ atikkamanto bahiyeva ca āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para612"></a><span class="paranum">612</span>. <span class="bld">Sekkhapaññattī</span>ti <a name="V2.0382"></a> sekhiyapaññatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para613"></a><span class="paranum">613</span>. <span class="bld">Agaṇā</span>ti adutiyā. Ettha hi ekāpi gaṇo nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para614"></a><span class="paranum">614</span>. <span class="bld">Ubhayatthapi asādhāraṇamāpatti</span>nti bhikkhunīnaṃ niyatāpaññatti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para616"></a><span class="paranum">616</span>. Gilāno <a name="M2.0483"></a> ca nāpajjati, agilāno ca nāpajjatīti evaṃ ubhopi nāpajjantīti yojanā. Tikādīsu dassitānaṃ padānaṃ catukkādidassanavasena punappunaṃ gahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para618"></a><span class="paranum">618</span>. ‘‘Āpajjati agilānovā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="centered">Catukkakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para620"></a><span class="paranum">620</span>. ‘‘Garuthullaccaya’’nti vattabbe <span class="bld">‘‘garu’’</span>nti niggahītāgamo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para621"></a><span class="paranum">621</span>. Pañca kathinānisaṃsā heṭṭhā vuttāyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para626"></a><span class="paranum">626</span>. <span class="bld">Aggisatthanakhakkanta</span>nti aggisatthanakhehi akkantaṃ phuṭṭhaṃ, pahaṭanti attho. <span class="bld">Abīja</span>nti nobījaṃ. <span class="bld">Ubbaṭṭabījaka</span>nti nibbaṭṭabījakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para628"></a><span class="paranum">628</span>. <span class="bld">Pavāraṇāpī</span>ti paṭikkhepapavāraṇāpi. <span class="bld">Odanādīhī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena sattukummāsamacchamaṃsānaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Kāyādigahaṇenā</span>ti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā gahaṇena. ‘‘Dātukāmābhihāro ca, hatthapāseraṇakkhama’’nti imehi catūhi aṅgehi saddhiṃ tesaṃ dvinnamekaṃ gahetvā paṭiggahaṇā pañceva honti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para629-30"></a><span class="paranum">629-30</span>. <span class="bld">Vinayaññukasmi</span>nti vinayadhare puggale. <span class="bld">Sakañca sīla</span>nti attano pātimokkhasaṃvarasīlañca. <span class="bld">Surakkhitaṃ hotī</span>ti āpattānāpattikappiyākappiyānaṃ vijānantatāya asevitabbaṃ pahāya sevitabbaṃyeva sevanavasena suṭṭhu rakkhitaṃ hoti. <span class="bld">Kukkuccamaññassa nirākarotī</span>ti <a name="V2.0383"></a> aññassa sabrahmacārino kappiyākappiyavisaye uppannaṃ kukkuccaṃ nivāreti. <span class="bld">Visārado bhāsati saṅghamajjhe</span>ti kappiyākappiyānaṃ <a name="M2.0484"></a> vinicchayakathāya uppannāya nirāsaṅko nibbhayo voharati. <span class="bld">Veribhikkhū</span>ti attapaccatthike puggale. <span class="bld">Dhammassa ceva ṭhitiyā pavatto</span>ti ‘‘vinayo nāma sāsanassa āyu, vinaye ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; dī. ni. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; khu. pā. aṭṭha. 5.maṅgalasuttavaṇṇanā; theragā. aṭṭha. 1.251) vacanato saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hoti. <span class="bld">Tasmā</span> kāraṇā. <span class="bld">Tattha</span> vinayaññubhāve. <span class="bld">Dhīro</span> paññavā bhikkhu.</p>
- <p class="centered">Pañcakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para631-2"></a><span class="paranum">631-2</span>. <span class="bld">Chaḷabhiññenā</span>ti cha abhiññā etassāti chaḷabhiñño, tena. Atikkantapamāṇaṃ mañcapīṭhaṃ, atikkantapamāṇaṃ nisīdanañca tathā atikkantapamāṇaṃ kaṇḍuppaṭicchādivassasāṭikacīvarañca sugatassa cīvare pamāṇikacīvaranti cha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para633-4"></a><span class="paranum">633-4</span>. Aññāṇañca kukkuccañca <span class="bld">aññāṇakukkuccā,</span> tehi, aññāṇatāya ceva kukkuccapakatatāya cāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Viparītāya saññāya</span> kappiye akappiyasaññāya, akappiye kappiyasaññāya.</p>
- <p class="bodytext">Tattha kathaṃ alajjitāya āpajjati? Akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā). Vuttampi cetaṃ –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati;</p>
- <p class="gatha2">Āpattiṃ parigūhati;</p>
- <p class="gatha3">Agatigamanañca gacchati;</p>
- <p class="gathalast">Ediso vuccati alajjī puggalo’’ti. (pari. 359);</p>
- <p class="bodytext">Kathaṃ aññāṇatāya āpajjati? Aññāṇapuggalo mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti. Evaṃ aññāṇatāya āpajjati.</p>
- <p class="bodytext">Kathaṃ <a name="M2.0485"></a><a name="V2.0384"></a> kukkuccapakatatāya āpajjati? Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ pucchitvā kappiyaṃ ce, kattabbaṃ siyā, akappiyaṃ ce, na kattabbaṃ, ayaṃ pana ‘‘vaṭṭatī’’ti madditvā vītikkamatiyeva. Evaṃ kukkuccapakatatāya āpajjati.</p>
- <p class="bodytext">Kathaṃ kappiye akappiyasaññāya āpajjati? Sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti khādati, kāle vikālasaññāya bhuñjati. Evaṃ kappiye akappiyasaññāya āpajjati.</p>
- <p class="bodytext">Kathaṃ akappiye kappiyasaññāya āpajjati? Acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti khādati, vikāle kālasaññāya bhuñjati. Evaṃ akappiye kappiyasaññāya āpajjati.</p>
- <p class="bodytext">Kathaṃ satisammosāya āpajjati? Sahaseyyacīvaravippavāsādīni satisammosāya āpajjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para635-8"></a><span class="paranum">635-8</span>. ‘‘Bhikkhunā upaṭṭhapetabbo’’ti padacchedo. <span class="bld">Dhammacakkhunā</span>ti pātimokkhasaṃvarasīlasaṅkhāto paṭipattidhammova cakkhu etassāti dhammacakkhu, tena chahi aṅgehi yuttena dhammacakkhunā pana bhikkhunā upasampādanā kātabbā, nissayo ceva dātabbo, sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti yojanā. Āpattiṃ jānāti, anāpattiṃ jānāti, garuṃ āpattiṃ jānāti, lahuṃ āpattiṃ jānātīti yojanā. <span class="bld">Assa</span> bhikkhuno ubhayāni pātimokkhāni vitthārā svāgatāni bhavanti, atthato suvibhattāni bhavanti, suttaso anubyañjanaso suvinicchitāni bhavanti, dasavasso vā hoti, atirekadasavasso vāti yojanā.</p>
- <p class="centered">Chakkakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para639"></a><span class="paranum">639</span>. <span class="bld">Satta</span> <a name="M2.0486"></a> <span class="bld">sāmīciyo vuttā</span>ti ‘‘so ca bhikkhu anabbhito, te ca bhikkhū gārayhā, ayaṃ tattha sāmīci, yuñjantāyasmanto sakaṃ, mā vo sakaṃ vinassāti ayaṃ tattha sāmīci, ayaṃ te bhikkhu patto yāva bhedanāya dhāretabboti, ayaṃ tattha sāmīci, tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci, aññātabbaṃ paripucchitabbaṃ paripañhitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci, yassa bhavissati, so harissatīti, ayaṃ tattha sāmīcī’’ti <a name="V2.0385"></a> cha sāmīciyo bhikkhupātimokkhevuttā, ‘‘sā ca bhikkhunī anabbhitā, tā ca bhikkhuniyo gārayhā, ayaṃ tattha sāmīcī’’ti bhikkhunipātimokkhe vuttāya saddhiṃ satta sāmīciyo vuttā. <span class="bld">Satteva samathāpi cā</span>ti sammukhāvinayādisamathāpi satteva vuttā. <span class="bld">Paññattāpattiyo sattā</span>ti pārājikādayo paññattāpattiyo satta vuttā. <span class="bld">Sattabojjhaṅgadassinā</span>ti satisambojjhaṅgādayo satta bojjhaṅge yāthāvato passantena bhagavatā.</p>
- <p class="centered">Sattakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para640-1"></a><span class="paranum">640-1</span>. Idha kuladūsako bhikkhu ājīvasseva kāraṇā pupphena, phalena, cuṇṇena, mattikāya, dantakaṭṭhehi, veḷuyā, vejjikāya, jaṅghapesanikenāti imehi aṭṭhahi ākārehi kulāni dūsetīti yojanā. <span class="bld">‘‘Pupphenā’’</span>tiādinā pupphādinā dānameva upalakkhaṇato dasseti. <span class="bld">Pupphenā</span>ti pupphadānenāti attho gahetabbo. Pupphadānādayo kuladūsane vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para642-5"></a><span class="paranum">642-5</span>. ‘‘Aṭṭhadhānatirittāpi, atirittāpi aṭṭhadhā’’tidvīsu aṭṭhakesu aṭṭha anatiritte tāva dassetumāha <span class="bld">‘‘akappiyakatañcevā’’</span>tiādi<a name="M2.0487"></a>. Gilānānatirittakanti niddiṭṭhā ime aṭṭheva anatirittakā ñeyyāti yojanā. <span class="bld">Akappiyakatādayo</span> pavāraṇasikkhāpadakathāvaṇṇanāya vuttā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para646"></a><span class="paranum">646</span>. <span class="bld">Ñātañattisū</span>ti ñātadukkaṭaṃ, ñattidukkaṭañca. <span class="bld">Paṭisāvane</span>ti paṭissave. Aṭṭhadukkaṭānaṃ vinicchayo dutiyapārājikakathāvaṇṇanāya vutto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para648-9"></a><span class="paranum">648-9</span>. <span class="bld">Ehibhikkhūpasampadā</span>ti yasakulaputtādīnaṃ ‘‘ehi bhikkhū’’ti vacanena bhagavatā dinnaupasampadā. <span class="bld">Saraṇagamanena cā</span>ti paṭhamabodhiyaṃ tīhi saraṇagamanehi anuññātaupasampadā. <span class="bld">Pañhābyākaraṇovādā</span>ti sopākassa pañhābyākaraṇopasampadā, mahākassapattherassa dinnaovādapaṭiggahaṇopasampadā ca. <span class="bld">Garudhammapaṭiggaho</span>ti mahāpajāpatiyā gotamiyā anuññātagarudhammapaṭiggahaṇopasampadā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ñatticatutthena kammenā</span>ti idāni bhikkhuupasampadā. <span class="bld">Aṭṭhavācikā</span>ti bhikkhunīnaṃ santike ñatticatutthena kammena, bhikkhūnaṃ santike ñatticatutthena kammenāti aṭṭhahi kammavācāhi bhikkhunīnaṃ <a name="V2.0386"></a> upasampadā aṭṭhavācikā nāma. <span class="bld">Dūtena bhikkhunīna</span>nti aḍḍhakāsiyā gaṇikāya anuññātā bhikkhunīnaṃ dūtena upasampadā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para650"></a><span class="paranum">650</span>. <span class="bld">Suddhadiṭṭhinā</span>ti suṭṭhu savāsanakilesānaṃ pahānena parisuddhā samantacakkhusaṅkhātā diṭṭhi etassāti suddhadiṭṭhi, tena samantacakkhunā sammāsambuddhena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para651"></a><span class="paranum">651</span>. <span class="bld">Pāpicchā</span> nāma asantaguṇasambhāvanicchā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para652-3"></a><span class="paranum">652-3</span>. <span class="bld">Na</span> <a name="M2.0488"></a> <span class="bld">ca majjapo siyā</span>ti majjapo na siyā majjaṃ pivanto na bhaveyya, majjaṃ na piveyyāti attho. <span class="bld">Abrahmacariyā</span>ti (a. ni. aṭṭha. 2.3.71) aseṭṭhacariyato methunā virameyya. <span class="bld">Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojana</span>nti uposathaṃ upavuttho rattibhojanañca divāvikālabhojanañca na bhuñjeyya. <span class="bld">Na ca gandhamācare</span>ti gandhañca na vilimpeyya. <span class="bld">Mañce chamāyaṃ va sayetha santhate</span>ti kappiyamañce vā sudhādiparikammakatāya bhūmiyā vā tiṇapaṇṇapalālādīni santharitvā kate santhate vā sayethāti attho. <span class="bld">Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposatha</span>nti etaṃ pāṇātipātādīni asamācarantena upavutthaṃ uposathaṃ aṭṭhahaṅgehi samannāgatattā ‘‘aṭṭhaṅgika’’nti vadanti. <span class="bld">Dukkhantagunā</span>ti vaṭṭadukkhassa antaṃ amatamahānibbānaṃ gatena pattena buddhena pakāsitanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para654"></a><span class="paranum">654</span>. Bhikkhunovādakabhikkhuno aṭṭhaṅgāni bhikkhunovādakathāvaṇṇanāya dassitāneva.</p>
- <p class="centered">Aṭṭhakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para655"></a><span class="paranum">655</span>. <span class="bld">Bhojanāni paṇītāni nava vuttānī</span>ti paṇītāni hi bhojanasikkhāpade vuttāni. Dasasu akappiyamaṃsesu manussamaṃsavajjitāni <span class="bld">nava maṃsāni</span> khādantassa dukkaṭaṃ niddiṭṭhanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para656"></a><span class="paranum">656</span>. <span class="bld">Pātimokkha…pe… paridīpitā</span>ti bhikkhūnaṃ pañcuddesā, bhikkhunīnaṃ aniyatuddesehi vinā cattāroti uddesā nava dīpitā. <span class="bld">Uposathā navevā</span>ti divasavasena tayo, kārakavasena <a name="V2.0387"></a> tayo, karaṇavasena tayoti nava uposathā. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ sāsane. <span class="bld">Saṅgho navahi bhijjatī</span>ti navahi puggalehi saṅgho bhijjatīti yojanā. Yathāha –</p>
- <p class="indent">‘‘Ekato<a name="M2.0489"></a>, upāli, cattāro honti, ekato cattāro, navamo anussāveti, salākaṃ gāheti ‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo, idaṃ satthusāsanaṃ, imaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’ti. Evampi kho, upāli, saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Navannaṃ vā, upāli, atirekanavannaṃ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā’’ti (cūḷava. 351).</p>
- <p class="centered">Navakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para657"></a><span class="paranum">657</span>. Dasa akkosavatthūni vakkhati. Dasa sikkhāpadāni pākaṭāneva. Manussamaṃsādīni dasa akappiyamaṃsāni heṭṭhā vuttāneva. <span class="bld">Sukkāni ve dasā</span>ti nīlādīni dasa sukkāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para659"></a><span class="paranum">659</span>. Rañño antepurappavesane dasa ādīnavā evaṃ pāḷipāṭhena veditabbā –</p>
- <p class="indent">‘‘Dasayime, bhikkhave, ādīnavā rājantepurappavesane. Katame dasa? Idha, bhikkhave, rājā mahesiyā saddhiṃ nisinno hoti, tatra bhikkhu pavisati, mahesī vā bhikkhuṃ disvā sitaṃ pātukaroti, bhikkhu vā mahesiṃ disvā sitaṃ pātukaroti, tattha rañño evaṃ hoti ‘addhā imesaṃ kataṃ vā karissanti vā’ti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā bahukicco bahukaraṇīyo aññataraṃ itthiṃ gantvā na sarati, sā tena gabbhaṃ gaṇhāti, tattha rañño evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna <a name="M2.0490"></a><a name="V2.0388"></a> caparaṃ, bhikkhave, rañño antepure aññataraṃ ratanaṃ nassati, tattha rañño evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rañño antepure abbhantarā guyhamantā bahiddhā sambhedaṃ gacchanti, tattha rañño evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rañño antepure pitā vā puttaṃ pattheti, putto vā pitaraṃ pattheti, tesaṃ evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā nīcaṭṭhāniyaṃ ucce ṭhāne ṭhapeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, chaṭṭho ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā uccaṭṭhāniyaṃ nīce ṭhāne ṭhapeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, sattamo ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā akāle senaṃ uyyojeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā nu <a name="M2.0491"></a> kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhamo ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā kāle senaṃ uyyojetvā antarāmaggato nivattāpeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā <a name="V2.0389"></a> nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, navamo ādīnavo rājantepurappavesane.</p>
- <p class="indent">‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rañño antepuraṃ hatthisammaddaṃ assasammaddaṃ rathasammaddaṃ rajanīyāni rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni, yāni na pabbajitassa sāruppāni, ayaṃ, bhikkhave, dasamo ādīnavo rājantepurappavesane. Ime kho, bhikkhave, dasa ādīnavā rājantepurappavesane’’ti (a. ni. 10.45; pāci. 497).</p>
- <p class="bodytext">Tattha ca <span class="bld">pitā vā puttaṃ patthetī</span>ti puttaṃ māretumicchatīti attho. Eseva nayo <span class="bld">putto pitaraṃ patthetī</span>ti. <span class="bld">Hatthisammadda</span>nti hatthīnaṃ sammaddo saṃsaṭṭho etthāti hatthisammaddaṃ. Evaṃ <span class="bld">‘‘assasammadda’’</span>ntiādīsupi.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dasākārehī</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Āpattinukkhittamanantarāya-</p>
- <p class="gatha2">Pahuttatāyo tathasaññitā ca;</p>
- <p class="gatha3">Chādetukāmo atha chādanāti;</p>
- <p class="gathalast">Channā dasaṅgeharuṇuggamamhīti. –</p>
- <p class="unindented">Gahitehi dasahi aṅgehi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para660"></a><span class="paranum">660</span>. <span class="bld">Dasa kammapathā puññā</span>ti pāṇātipātāveramaṇiādayo dasa kusalakammapathā. <span class="bld">Apuññāpi tathā dasā</span>ti pāṇātipātādayo <a name="M2.0492"></a> dasa akusalakammapathāva. Dasa dānavatthūni vakkhati. <span class="bld">Daseva ratanāni cā</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Muttā maṇī veḷuriyā ca saṅkhā;</p>
- <p class="gatha2">Silā pavāḷaṃ rajatañca hemaṃ;</p>
- <p class="gatha3">Lohītakañcāpi <a name="V2.0390"></a> masāragallā;</p>
- <p class="gathalast">Dasseti dhīro ratanāni jaññā’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Niddiṭṭhāni dasa ratanāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para662"></a><span class="paranum">662</span>. Munindena avandiyā dasa puggalā dīpitāti yojanā. Kathaṃ? ‘‘Dasayime, bhikkhave, avandiyā. Pure upasampannena pacchā upasampanno avandiyo, anupasampanno avandiyo, nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro adhammavādī avandiyo, mātugāmo avandiyo, paṇḍako avandiyo, pārivāsiko avandiyo, mūlāyapaṭikassanāraho avandiyo, mānattāraho avandiyo, mānattacāriko avandiyo, abbhānāraho avandiyo. Ime kho, bhikkhave, dasa avandiyā’’ti (cūḷava. 312).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para663-4"></a><span class="paranum">663-4</span>. <span class="bld">Sosānika</span>nti susāne chaḍḍitaṃ. <span class="bld">Pāpaṇika</span>nti āpaṇadvāre chaḍḍitaṃ. <span class="bld">Undūrakkhāyita</span>nti undūrehi khāyitaṃ pariccattaṃ pilotikaṃ. <span class="bld">Gokhāyitā</span>dīsupi eseva nayo. <span class="bld">Thūpacīvarika</span>nti balikammatthāya vammike parikkhipitvā pariccattavatthaṃ. <span class="bld">Ābhisekiya</span>nti rājūnaṃ abhisekamaṇḍape pariccattavatthaṃ. <span class="bld">Gatapaccāgatañcā</span>ti susānagatamanussehi paccāgantvā nahāyitvā chaḍḍitaṃ pilotikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para665"></a><span class="paranum">665</span>. <span class="bld">Sabbanīlādayo vuttā, dasa cīvaradhāraṇā</span>ti ‘‘sabbanīlakāni cīvarāni dhārentīti vuttavasena dasā’’ti (pari. aṭṭha. 330) <span class="bld">kurundiyaṃ</span> vuttaṃ. <span class="bld">Ettha</span> imasmiṃ dasake saṃkaccikāya vā udakasāṭikāya <a name="M2.0493"></a> vā saddhiṃ ticīvarāni nāmena adhiṭṭhitāni nava cīvarāni ‘‘dasacīvaradhāraṇā’’ti vuttāni. Yathāha – ‘‘navasu kappiyacīvaresu udakasāṭikaṃ vā saṃkaccikaṃ vā pakkhipitvā dasāti vutta’’nti (pari. aṭṭha. 330).</p>
- <p class="centered">Dasakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para666"></a><span class="paranum">666</span>. Paṇḍakādayo ekādasa abhabbapuggalā pana upasampāditāpi anupasampannā hontīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para667"></a><span class="paranum">667</span>. ‘‘Akappiyā’’ti <a name="V2.0391"></a> vuttā pattā ekādasa bhavantīti yojanā. <span class="bld">Dārujena pattenā</span>ti dārumayena pattena. <span class="bld">Ratanubbhavā</span>ti ratanamayā <span class="bld">dasa</span> pattā ekādasa bhavantīti yojanā. <span class="bld">Dārujena cā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddena tambalohamayapattassa saṅgaho. Yathāha ‘‘ekādasa pattāti tambalohamayena vā dārumayena vā saddhiṃ dasaratanamayā’’ti. Idha <span class="bld">ratanaṃ</span> nāma muttādidasaratanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para668"></a><span class="paranum">668</span>. Akappiyā pādukā ekādasa hontīti yojanā. Yathāha ‘‘ekādasa pādukāti dasa ratanamayā, ekā kaṭṭhapādukā. Tiṇapādukamuñjapādukapabbajapādukādayo pana kaṭṭhapādukasaṅgahameva gacchantī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para669-70"></a><span class="paranum">669-70</span>. Atikhuddakā atimahantāti yojanā. Khaṇḍanimittakā chāyānimittakāti yojanā. <span class="bld">Bahiṭṭhena sammatā</span>ti sīmāya bahi ṭhitena sammatā. Nadiyaṃ, jātassare, samudde vā tathā sammatāti yojanā. Sīmāya sambhinnā sīmāya ajjhotthaṭā sīmāti yojanā. Imā ekādasa asīmāyo siyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para671"></a><span class="paranum">671</span>. Ekādaseva <a name="M2.0494"></a> pathavī kappiyā, ekādaseva pathavī akappiyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">ekādasa kappiyapathavī</span> nāma suddhapāsāṇā, suddhasakkharā, suddhakathalā, suddhamarumbā, suddhavālukā, yebhuyyenapāsāṇā, yebhuyyenasakkharā, yebhuyyenakathalā, yebhuyyenamarumbā, yebhuyyenavālukāti imā dasa daḍḍhāya pathaviyā vā catumāsovaṭṭhakapaṃsupuñjena vā mattikāpuñjena vā saddhiṃ ekādasa. ‘‘Appapaṃsukā, appamattikā’’ti (pāci. 86) aparāpi pathaviyo vuttā, tā yebhuyyenapāsāṇādīsu pañcasuyeva saṅgahitā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Ekādasa akappiyapathavī</span> nāma ‘‘suddhapaṃsu suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakathalā appamarumbā appavālukā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā, adaḍḍhāpi vuccati jātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati jātapathavī’’ti (pāci. 86) vuttā ekādasa.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Gaṇṭhikā</span> <a name="V2.0392"></a> <span class="bld">kappiyā vuttā, ekādasa ca vīdhakā</span>ti ettha kappiyā gaṇṭhikā vidhakā ca ekādasa vuttāti yojanā. Te pana –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Veḷudantavisāṇaṭṭhi-kaṭṭhalākhāphalāmayā;</p>
- <p class="gatha2">Saṅkhanābhimayā sutta-naḷalohamayāpi ca;</p>
- <p class="gathalast">Vidhā kappanti kappiyā, gaṇṭhiyo cāpi tammayā’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Imāya gāthāya saṅgahitāti veditabbā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para674-5"></a><span class="paranum">674-5</span>. <span class="bld">Ukkhittassānuvattikā</span> bhikkhunī <span class="bld">ubhinnaṃ</span> bhikkhubhikkhunīnaṃ vasā saṅghādisesesu <span class="bld">aṭṭha</span> yāvatatiyakāti ime <a name="M2.0495"></a> ekādasa yāvatatiyakāti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para676"></a><span class="paranum">676</span>. Nissayassa paṭippassaddhiyo <span class="bld">dasekāva</span> ekādaseva vuttāti yojanā. <span class="bld">Chadhācariyato vuttā</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Pakkante pakkhasaṅkante, vibbhante cāpi nissayo;</p>
- <p class="gathalast">Maraṇāṇattupajjhāya-samodhānehi sammatī’’ti. –</p>
- <p class="unindented">Ācariyato chadhā nissayapaṭippassaddhiyo vuttā. <span class="bld">Upajjhāyā tu pañcadhā</span>ti tāsu upajjhāyasamodhānaṃ vinā avasesāhi pañcadhā upajjhāyapaṭippassaddhiyo vuttāti ime ekādasa.</p>
- <p class="centered">Ekādasakakathāvaṇṇanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para677"></a><span class="paranum">677</span>. <span class="bld">Teraseva dhutaṅgānī</span>ti paṃsukūlikaṅgādīni dhutaṅgāni teraseva honti.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Paramāni ca cuddasā</span>ti ‘‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ, māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ, santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabbaṃ, chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ, navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārāpetvā chabbassāni dhāretabbaṃ <a name="V2.0393"></a> chabbassaparamatā dhāretabbaṃ, tiyojanaparamaṃ sahatthā haritabbāni, dasāhaparamaṃ atirekapatto dhāretabbo, sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni, chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabbaṃ, catukkaṃsaparamaṃ, aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ, dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabbaṃ, aṭṭhaṅgulaparamaṃ mañcapaṭipādakaṃ, aṭṭhaṅgulaparamaṃ dantakaṭṭha’’nti iti imāni cuddasa paramāni.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Soḷaseva tu ‘‘jāna’’nti paññattānī</span>ti ‘‘jāna’’nti evaṃ vatvā paññattāni soḷasa. Te evaṃ veditabbā – jānaṃ saṅghikaṃ <a name="M2.0496"></a> lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya, jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhuṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya, jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā, jānaṃ bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjeyya, jānaṃ āsādanāpekkho, bhuttasmiṃ pācittiyaṃ, jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyya, jānaṃ yathādhammaṃ nihaṭādhikaraṇaṃ puna kammāya ukkoṭeyya, jānaṃ duṭṭhullaṃ āpattiṃ paṭicchādeyya, jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampādeyya, jānaṃ theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya, jānaṃ tathāvādinā bhikkhunā akatānudhammena, jānaṃ tathānāsitaṃ samaṇuddesaṃ, jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannaṃ bhikkhuniṃ nevattanā paṭicodeyya, jānaṃ coriṃ vajjhaṃ viditaṃ anapaloketvā, jānaṃ sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā paviseyyāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para678"></a><span class="paranum">678</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane <span class="bld">yo</span> bhikkhu anuttaraṃ <span class="bld">sauttaraṃ</span> uttarapakaraṇena sahitaṃ sakalampi vinayavinicchayaṃ jānāti, <span class="bld">mahattare</span> ativipule <span class="bld">anuttare</span> uttaravirahite uttame <span class="bld">vinayanaye</span> vinayāgate āpattianāpattigarukalahukakappiyaakappiyādivinicchayakamme. Atha vā <span class="bld">vinayanaye</span> vinayapiṭake pavattamāno <span class="bld">so</span> bhikkhu <span class="bld">niruttaro bhavati</span> paccatthikehi vattabbaṃ uttaraṃ atikkamitvā ṭhito, seṭṭho vā bhavati, tassa ceva paresañca saṃsayo na kātabboti yojanā. <span class="bld">Jānatī</span>ti gāthābandhavasena rasso.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Ekuttaranayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Sedamocanakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para679"></a><span class="paranum">679</span>. <span class="bld">Suṇataṃ</span> <a name="M2.0497"></a><a name="V2.0394"></a> suṇantānaṃ bhikkhūnaṃ <span class="bld">paṭubhāvakarā</span> vinayavinicchaye paññākosallasādhikā tatoyeva <span class="bld">varā</span> uttamā. <span class="bld">Sedamocanagāthāyo</span>ti atthapaccatthikānaṃ, sāsanapaccatthikānañca vissajjetumasakkuṇeyyabhāvena cintayantassa khinnasarīrā sede mocentīti <span class="bld">sedamocanā</span>. Atthānugatapañhā upālittherena ṭhapitā pañhagāthāyo, tappaṭibaddhā vissajjanagāthāyo ca ito paraṃ vakkhāmīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para681"></a><span class="paranum">681</span>. <span class="bld">Kabandhaṃ</span> nāma asīsaṃ urasi jātaakkhimukhasarīraṃ. Yathāha – ‘‘asīsakaṃ kabandhaṃ, yassa ure akkhīni ceva mukhañca hotī’’ti (pari. aṭṭha. 479). <span class="bld">Mukhena</span> karaṇabhūtena. <span class="bld">Katvā</span>ti sevitvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para682"></a><span class="paranum">682</span>. <span class="bld">Tassa</span> bhikkhuno <span class="bld">kathaṃ pārājiko siyā</span> pārājikadhammo kathaṃ siyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para684"></a><span class="paranum">684</span>. <span class="bld">Kiñcī</span>ti pādaṃ vā pādārahaṃ vā parasantakaṃ. <span class="bld">Parañca na samādape</span>ti ‘‘amukassa itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharāhī’’ti paraṃ na āṇāpeyya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para685"></a><span class="paranum">685</span>. Parassa kiñci nādiyantoti sambandho. <span class="bld">Āṇattiñcā</span>ti <span class="bld">ca</span>-saddena saṃvidhānaṃ, saṅketañca saṅgaṇhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para686"></a><span class="paranum">686</span>. <span class="bld">Garukaṃ bhaṇḍa</span>nti pādagghanakabhāvena garubhaṇḍaṃ. <span class="bld">‘‘Parikkhāra’’</span>nti etassa visesanaṃ. <span class="bld">Parassa parikkhāra</span>nti parasantakaṃ yaṃ kiñci parikkhāraṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para692"></a><span class="paranum">692</span>. <span class="bld">Manussuttarike dhamme</span>ti uttarimanussadhammavisaye. <span class="bld">Katikaṃ katvānā</span>ti ‘‘evaṃ nisinne evaṃ ṭhite evaṃ gamane atthaṃ <a name="M2.0498"></a> āvikarotī’’tiādiṃ katvā. <span class="bld">Sambhāvanādhippāyo</span>ti ‘‘arahā’’ti gahetvā mahāsambhāvanaṃ karotīti adhippāyo hutvā. <span class="bld">Atikkamati ce</span>ti tathā kataṃ katikaṃ atikkamati ce, tathārūpaṃ nisajjaṃ vā ṭhānaṃ vā gamanaṃ vā karotīti attho. <span class="bld">Cuto</span>ti <a name="V2.0395"></a> tathārūpaṃ nisajjādiṃ disvā kenaci manussajātikena ‘‘arahā’’ti taṅkhaṇe ñāte so puggalo pārājikaṃ āpajjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para693"></a><span class="paranum">693</span>. Ekavatthukā kathaṃ bhaveyyunti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para694"></a><span class="paranum">694</span>. <span class="bld">Itthiyā</span>ti ekissā itthiyā. <span class="bld">Paṭipajjanto</span>ti ekakkhaṇe aññena purisena vuttasāsanaṃ vatvā, iminā ca ‘‘paṭiggaṇhāti, vīmaṃsatī’’ti aṅgadvayassa purimasiddhataṃ dīpeti imassa paccāharaṇakatañca. Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjitvā duṭṭhullaṃ vatvā attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhaṇanto.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para695"></a><span class="paranum">695</span>. <span class="bld">Yathāvuttaṃ vattaṃ acaritvā</span>ti bhagavatā vuttaṃ parivāsādivattaṃ acaritvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para696"></a><span class="paranum">696</span>. Bhikkhunīhi asādhāraṇasikkhāpadattā āha <span class="bld">‘‘natthi saṅghādisesatā’’</span>ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para697"></a><span class="paranum">697</span>. <span class="bld">Yena kuddho pasaṃsito</span>ti ettha ‘‘nindito cā’’ti seso.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para698"></a><span class="paranum">698</span>. Titthiyānaṃ vaṇṇamhi bhaññamāne yo kujjhati, so ārādhakoti yojanā, paritosito pasaṃsitoti adhippāyo. Titthiyapubbo imasmiṃ sāsane pabbajjaṃ labhitvā titthiyānaṃ vaṇṇasmiṃ bhaññamāne sutvā sace kuppati anattamanaṃ karoti, <span class="bld">ārādhako</span> saṅghārādhako saṅghaṃ paritosento hoti, sambuddhassa vaṇṇasmiṃ bhaññamāne yadi kujjhati, ninditoti yojanā. Ettha <span class="bld">sambuddhassā</span>ti upalakkhaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para701"></a><span class="paranum">701</span>. <span class="bld">Gahetvā</span>ti <a name="M2.0499"></a> paṭiggahetvā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para751"></a><span class="paranum">751</span>. <span class="bld">‘‘Na rattacitto’’</span>tiādinā purimānaṃ tiṇṇaṃ pārājikānaṃ vītikkamacittuppādamattassāpi abhāvaṃ dīpeti. <span class="bld">Maraṇāyā</span>ti ettha ‘‘manussajātikassā’’ti idaṃ pārājikapakaraṇatova labbhati. <span class="bld">Tassā</span>ti kiñci dentassa. <span class="bld">Ta</span>nti tathā dīyamānaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para752"></a><span class="paranum">752</span>. <span class="bld">‘‘Parājayo’’</span>ti <a name="V2.0396"></a> idaṃ abhabbapuggalesu saṅghabhedakassa antogadhattā vuttaṃ. Salākaggāhenāpi saṅghaṃ bhindanto saṅghabhedakova hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para753"></a><span class="paranum">753</span>. Addhayojane yaṃ tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ ekaṃ <span class="bld">cīvaraṃ</span> nikkhipitvānāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para754"></a><span class="paranum">754</span>. Suppatiṭṭhitanigrodhasadise rukkhamūlake ticīvaraṃ nikkhipitvā addhayojane aruṇaṃ uṭṭhāpentassāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para755"></a><span class="paranum">755</span>. Kāyikā nānāvatthukāyo <span class="bld">sambahulā</span> āpattiyo apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe kathaṃ phuseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para757"></a><span class="paranum">757</span>. Vācasikā na kāyikā nānāvatthukāyo sambahulā āpattiyo apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe kathaṃ phuseti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para758"></a><span class="paranum">758</span>. <span class="bld">Vinayanasatthe</span>ti vinayapiṭake. <span class="bld">Tassa</span> bhikkhussa.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para759"></a><span class="paranum">759</span>. <span class="bld">‘‘Itthiyā’’</span>tiādīsu sahatthe karaṇavacanaṃ. Itthiyā vā purisena vā paṇḍakena vā nimittake methunaṃ na <span class="bld">sevanto</span> na paṭisevanto methunapaccayā cutoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para760"></a><span class="paranum">760</span>. Kāyasaṃsaggoyeva <a name="M2.0500"></a> <span class="bld">kāyasaṃsaggatā,</span> taṃ āpannā. <span class="bld">Aṭṭhavatthukaṃ chejja</span>nti evaṃnāmakaṃ pārājikaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para762"></a><span class="paranum">762</span>. <span class="bld">Samaye piṭṭhisaññite</span>ti gimhānaṃ pacchimamāsassa paṭhamadivasato yāva hemantassa paṭhamadivaso, etthantare sattamāsamatte piṭṭhisaññite samaye. ‘‘Mātuyāpi cā’’ti vattabbe <span class="bld">‘‘mātarampi cā’’</span>ti vuttaṃ. Soyeva vā pāṭho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para764"></a><span class="paranum">764</span>. <span class="bld">‘‘Avassutahatthato hi piṇḍaṃ gahetvā’’</span>ti iminā saṅghādisesassa vatthumāha, <span class="bld">lasuṇa</span>nti <a name="V2.0397"></a> pācittiyassa vatthuṃ, <span class="bld">manussamaṃsa</span>nti thullaccayavatthuṃ, <span class="bld">akappamañña</span>nti dukkaṭavatthuṃ. <span class="bld">Akappamañña</span>nti ettha ‘‘maṃsa’’nti seso. ‘‘Sabbe ekato’’ti padacchedo. <span class="bld">Ekato</span>ti ettha ‘‘madditvā’’ti seso, akappiyamaṃsehi saddhiṃ ekato madditvā khādatīti attho. Sabbametaṃ ‘‘gahetvā, madditvā, khādatī’’ti kiriyānaṃ kammavacanaṃ. <span class="bld">Manussamaṃsañcā</span>ti ettha <span class="bld">ca</span>-saddo paccekaṃ yojetabbo hoti. <span class="bld">Tassā</span>ti bhikkhuniyā. Saṅghādisesapācittiyadukkaṭapāṭidesanīyathullaccayāni ekakkhaṇe honti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para765"></a><span class="paranum">765</span>. ‘‘Puggalo eko’’ti padacchedo. <span class="bld">Dvepi ca puṇṇavassā</span>ti paripuṇṇavīsativassā ca dve sāmaṇerā. <span class="bld">Ekāva tesaṃ pana kammavācā</span>ti tesaṃ ubhinnaṃ sāmaṇerānaṃ ekena ācariyena ekāva upasampadakammavācā katā. <span class="bld">Ekassā</span>ti ekassāpi sāmaṇerassa. <span class="bld">Kamma</span>nti upasampadakammaṃ. <span class="bld">Na rūhate</span>ti na sampajjati, kimettha kāraṇaṃ, vada bhaddamukhāti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para766"></a><span class="paranum">766</span>. <span class="bld">Mahiddhikesū</span>ti dvīsu sāmaṇeresu. Sace pana eko kesaggamattampi <span class="bld">ākāsago</span> ākāsaṭṭho hoti<a name="M2.0501"></a>, ākāsagatasseva kataṃ taṃ upasampada<span class="bld">kammaṃ neva rūhati</span> neva sampajjati, bhūmigatassa rūhatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para767"></a><span class="paranum">767</span>. Iddhiyā ākāse ṭhitena saṅghena bhūmigatassa sāmaṇerassa upasampadakammaṃ na kātabbaṃ. Yadi karoti, kuppatīti yojanā. Idañca sabbakammānaṃ sādhāraṇalakkhaṇaṃ. Yathāha – ‘‘saṅghenāpi ākāse nisīditvā bhūmigatassa kammaṃ na kātabbaṃ. Sace karoti, kuppatī’’ti (pari. aṭṭha. 481).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para768"></a><span class="paranum">768</span>. Vatthaṃ kappakatañca na hoti, rattañca na hoti, kesakambalādi akappiyañca hoti, <span class="bld">nivatthassa panāpatti</span> taṃ pana nivatthassa bhikkhuno āpatti hoti. Anāpatti kathaṃ siyā, vada bhaddamukhāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para769"></a><span class="paranum">769</span>. <span class="bld">Ettha</span> etasmiṃ akappiyavatthudhāraṇe tannimittaṃ. Acchinnacīvarassa bhikkhuno anāpatti siyāti yojanā. <span class="bld">‘‘Kiñcipī’’</span>tiādinā vuttamevatthaṃ samattheti. <span class="bld">Assa</span> acchinnacīvarassa <a name="V2.0398"></a> bhikkhussa akappiyaṃ nāma kiñcipi cīvaraṃ na vijjati, tasmā anāpattīti adhippāyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para770"></a><span class="paranum">770</span>. <span class="bld">Kutopi ca</span> purisassa hatthato bhojanassa <span class="bld">kiñci</span> na gaṇhati, bhojanato kiñcipi sayampi kassaci purisassa na deti, tathāpi <span class="bld">garukaṃ vajjaṃ</span> saṅghādisesāpattiṃ <span class="bld">upeti</span> āpajjati, taṃ kathamāpajjati, tvaṃ yadi vinaye kusalo asi, <span class="bld">me</span> mayhaṃ <span class="bld">vada</span> etaṃ kāraṇaṃ kathehīti yojanā. <span class="bld">Have</span>ti nipātamattaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para771"></a><span class="paranum">771</span>. <span class="bld">Yā pana</span> bhikkhunī aññāya bhikkhuniyā ‘‘iṅgha, ayye, yaṃ te eso purisapuggalo deti khādanīyaṃ vā’’tiādinā (pāci. 705) saṅghādisesamātikāya vuttanayena uyyojitā <span class="bld">avassutamhā</span> purisapuggalā yaṃ kiñci bhojanaṃ <span class="bld">ādāya</span> paṭiggahetvā <a name="M2.0502"></a> sace bhuñjati, sā tathā bhuñjantī yāya uyyojitā bhuñjati, tassā uyyojikāya <span class="bld">dhīrā</span> vinayadharā paṇḍitā <span class="bld">saṅghādisesaṃ kathayanti</span> tassā uyyojitāya bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādisesaṃ vadantīti yojanā. Yathāha – ‘‘tassā hi bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādiseso hotī’’ti (pari. aṭṭha. 481).</p>
- <p class="bodytext"><a name="para772"></a><span class="paranum">772</span>. Taṃ kathaṃ yadi <span class="bld">bujjhasi</span> jānāsi, sādhukaṃ <span class="bld">brūhi</span> kathehīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para773"></a><span class="paranum">773</span>. <span class="bld">Nisevite</span>ti tāya uyyojitāya bhikkhuniyā tassa purisapuggalassa hatthato paṭiggahite tasmiṃ dantapone paribhutte uyyojikā lahuvajjaṃ āpajjatīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para775"></a><span class="paranum">775</span>. <span class="bld">‘‘Ukkhittako’’</span>ti iminā āpattivajjamāha. Yathāha – ‘‘tena hi saddhiṃ vinayakammaṃ natthi, tasmā so saṅghādisesaṃ āpajjitvā chādento vajjaṃ na phusatī’’ti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para776"></a><span class="paranum">776</span>. <span class="bld">Sappāṇappāṇaja</span>nti sappāṇake ca appāṇake ca jātaṃ. <span class="bld">Neva jaṅgama</span>nti pādehi bhūmiyaṃ neva carantaṃ. <span class="bld">Na vihaṅgama</span>nti ākāse pakkhaṃ pasāretvā na carantaṃ. <span class="bld">Dvija</span>nti dvīhi paccayehi, dvikkhattuṃ vā jātattā dvijaṃ. <span class="bld">Kanta</span>nti manoharaṃ. <span class="bld">Akanta</span>nti amanoharaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para777"></a><span class="paranum">777</span>. Sappāṇajo <a name="V2.0399"></a> saddo cittajo vutto, appāṇajo utujo saddo vutto, so pana <span class="bld">dvīheva</span> paccayehi jātattā ‘‘dvijo’’ti matoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para778"></a><span class="paranum">778</span>. <span class="bld">‘‘Vinaye’’</span>tiādigāthā vaṇṇitatthāyeva.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Sedamocanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Sādhāraṇāsādhāraṇakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para779-80"></a><span class="paranum">779-80</span>. <span class="bld">Sabbasikkhāpadāna</span>nti <a name="M2.0503"></a> ubhatovibhaṅgāgatānaṃ sabbasikkhāpadānaṃ. <span class="bld">Bhikkhūhi bhikkhunīhī</span>ti ubhayattha sahatthe karaṇavacanaṃ. Bhikkhūhi bhikkhunīnañca, bhikkhunīhi bhikkhūnañcāti ubhayattha asādhāraṇapaññattañca, <span class="bld">tathā</span> bhikkhūhi bhikkhunīnañca, bhikkhunīhi bhikkhūnañcāti ubhayattha sādhāraṇasikkhāpadañca ahaṃ vakkhāmīti yojanā. <span class="bld">Samāhitā</span>ti ekaggacittā. <span class="bld">Taṃ</span> mayā vuccamānaṃ nidānādinayaṃ. <span class="bld">Suṇāthā</span>ti sotujanaṃ sakkaccasavane niyojeti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para781"></a><span class="paranum">781</span>. <span class="bld">‘‘Nidāna’’</span>ntiādigāthā vuttatthāva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para782-3"></a><span class="paranum">782-3</span>. <span class="bld">‘‘Kati vesāliyā’’</span>tiādi pucchāgāthā uttānatthāyeva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para786"></a><span class="paranum">786</span>. ‘‘Dasa vesāliyā’’tiādivissajjanagāthānaṃ <span class="bld">‘‘methuna’’</span>ntiādayo niddesavasena vuttā. <span class="bld">Viggaho</span>ti manussaviggahaṃ pārājikaṃ. <span class="bld">Catutthantimavatthuka</span>nti uttarimanussadhammapārājikaṃ. <span class="bld">Atirekacīvara</span>nti paṭhamakathinaṃ. <span class="bld">Suddhakāḷakeḷakalomaka</span>nti eḷakalomavagge dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para787"></a><span class="paranum">787</span>. <span class="bld">Bhūta</span>nti paṭhame musāvādavagge aṭṭhamaṃ. <span class="bld">Paramparañcevā</span>ti paramparabhojanasikkhāpadaṃ. <span class="bld">Mukhadvāra</span>nti catutthe bhojanavagge dasamaṃ. <span class="bld">Bhikkhunīsu ca akkoso</span>ti bhikkhunipātimokkhe chaṭṭhe ārāmavagge dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para788"></a><span class="paranum">788</span>. <span class="bld">Dve</span> <a name="V2.0400"></a> <span class="bld">anuddhaṃsanānī</span>ti aṭṭhamanavamasaṅghādisesā. <span class="bld">Cīvarassa paṭiggaho</span>ti cīvaravagge pañcamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para789"></a><span class="paranum">789</span>. <span class="bld">Rūpiya</span>nti eḷakalomavagge aṭṭhamaṃ. <span class="bld">Suttaviññattī</span>ti pattavagge chaṭṭhaṃ. <span class="bld">Ujjhāpana</span>nti dutiye bhūtagāmavagge tatiyaṃ. <span class="bld">Paripācitapiṇḍo</span>ti <a name="M2.0504"></a> tatiye ovādavagge navamaṃ. <span class="bld">Tatheva gaṇabhojana</span>nti catutthe bhojanavagge dutiyaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para790"></a><span class="paranum">790</span>. <span class="bld">Vikāle bhojanañcevā</span>ti tattheva sattamaṃ. <span class="bld">Cāritta</span>nti acelakavagge pañcame chaṭṭhaṃ. <span class="bld">Nhāna</span>nti surāpānavagge chaṭṭhe sattamaṃ. <span class="bld">Ūnavīsativassa</span>nti sattame sappāṇakavagge pañcamaṃ. <span class="bld">Datvā saṅghena cīvara</span>nti aṭṭhame sahadhammikavagge navamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para791"></a><span class="paranum">791</span>. <span class="bld">Vosāsantī</span>ti dutiyaṃ bhikkhupāṭidesanīyaṃ. <span class="bld">Naccaṃ vā gītaṃ vā</span>ti paṭhame lasuṇavagge dasamaṃ. <span class="bld">Cārikadvaya</span>nti catutthe tuvaṭṭavagge sattamaṭṭhamāni. <span class="bld">Chandadānenā</span>ti aṭṭhame kumāribhūtavagge ekādasamaṃ. <span class="bld">‘‘Chandadānetī’’</span>ti vā pāṭho. ‘‘Chandadānaṃ iti ime’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para792"></a><span class="paranum">792</span>. <span class="bld">Kuṭī</span>ti chaṭṭho saṅghādiseso. <span class="bld">Kosiya</span>nti nissaggiyesu dutiye eḷakalomavagge paṭhamaṃ. <span class="bld">Seyya</span>nti musāvādavagge pañcamaṃ. <span class="bld">Pathavī</span>ti musāvādavagge dasamaṃ. <span class="bld">Bhūtagāmaka</span>nti bhūtagāmavagge dutiye paṭhamaṃ. <span class="bld">Sappāṇakañca siñcantī</span>ti bhūtagāmavagge dasamaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para800"></a><span class="paranum">800</span>. <span class="bld">Chaūnāni tīṇeva satānī</span>ti chahi ūnāni tīṇeva satāni, catunavutādhikāni dvisatānīti attho. <span class="bld">Samacetasā</span>ti –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Vadhake devadattamhi, core aṅgulimālake;</p>
- <p class="gathalast">Dhanapāle rāhule ca, sabbattha samamānaso’’ti. (mi. pa. 6.6.5; dha. pa. aṭṭha. 1.16 devadattavatthu; itivu. aṭṭha. 100) –</p>
- <p class="unindented">Vacanato <a name="V2.0401"></a> sabbesu hitāhitesu, lābhālābhādīsu ca aṭṭhasu lokadhammesu nibbikāratāya ca samānacittena tathāgatena.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Vuttāvasesā</span>ti <a name="M2.0505"></a> vesāliyādīsu chasu nagaresu vuttehi avasiṭṭhāni. <span class="bld">Ime sabbe</span> imāni sabbāni sikkhāpadāni sāvatthiyaṃ katāni bhavanti, paññattāni hontīti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para801"></a><span class="paranum">801</span>. <span class="bld">Pārājikāni cattārī</span>ti vesāliyaṃ vuttaṃ methunamanussaviggahauttarimanussadhammaṃ, rājagahe adinnādānanti cattāri. <span class="bld">Satta saṅghādisesakā</span>ti rājagahe vuttā dve anuddhaṃsanā, dve ca bhedā, āḷaviyaṃ kuṭikāro, kosambiyaṃ mahallakavihāro, dovacassanti satta. <span class="bld">Nissaggiyāni aṭṭhevā</span>ti vesāliyaṃ atirekacīvaraṃ, kāḷakaeḷakalomaṃ, rājagahe cīvarapaṭiggahaṇaṃ, rūpiyapaṭiggahaṇaṃ, suttaviññatti, āḷaviyaṃ kosiyamissakaṃ, kapilavatthumhi eḷakalomadhovanaṃ, ūnapañcabandhananti aṭṭha.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dvattiṃseva ca khuddakā</span>ti vesāliyaṃ bhūtārocanaṃ, paramparabhojanaṃ, appaṭiggahaṇaṃ, acelakaṃ, ‘‘yā pana bhikkhunī bhikkhuṃ akkoseyyā’’ti pañca, rājagahe ujjhāpanakaṃ, bhikkhuniparipācitapiṇḍo, gaṇabhojanaṃ, vikālabhojanaṃ, ‘‘yo pana bhikkhu nimantito’’tiādi ca, ‘‘orenaḍḍhamāsaṃ nahāyeyyā’’ti, ūnavīsativassaṃ, ‘‘samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā’’ti bhikkhūnaṃ aṭṭha, bhikkhunīnaṃ pana ‘‘naccaṃ vā gītaṃ vā’’tiādi ca, ‘‘yā pana bhikkhunī antovassa’’ntiādi ca, ‘‘yā pana bhikkhunī vassaṃvutthā’’tiādi cāti dvayaṃ, ‘‘yā pana bhikkhunī pārivāsikachandadānenā’’tiādi cāti cattāri, āḷaviyaṃ anupasampannena uttari dirattatirattaṃ, ‘‘pathaviṃ khaṇeyya vā’’tiādi, bhūtagāmapātabyatāya, ‘‘jānaṃ sappāṇakaṃ udaka’’nti cattāri, kosambiyaṃ aññavādake vihesake, yāvadvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya, surāmerayapāne, anādariye, ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhūhi sahadhammika’’ntiādi cāti pañca, kapilavatthumhi ‘‘bhikkhunupassayaṃ gantvā’’tiādi, ‘‘agilānena <a name="M2.0506"></a> bhikkhunā cātumāsa’’ntiādi, ‘‘aṭṭhimayaṃ vā dantamayaṃ vā’’tiādi tīṇi bhikkhūnaṃ, bhikkhunīnaṃ pana ‘‘udakasuddhikaṃ panā’’tiādi, ‘‘ovādāya vā’’tiādīti dve, bhaggesu ‘‘agilāno visibbanāpekkho’’tiādi ekanti etāni bāttiṃseva pācittiyāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para802"></a><span class="paranum">802</span>. <span class="bld">Dve</span> <a name="V2.0402"></a> <span class="bld">gārayhā</span>ti ‘‘bhikkhu paneva kulesū’’tiādi, ‘‘yāni kho pana tāni āraññakānī’’tiādi cāti dve pāṭidesanīyā. <span class="bld">Tayo sekhā</span>ti kosambiyaṃ na surusurukārakaṃ, bhaggesu na sāmisena hatthena pānīyathālakaṃ, na sasitthakaṃ pattadhovananti tīṇi sekhiyāni. <span class="bld">Chappaññāseva</span> sikkhāpadāni piṇḍitāni vesāliyādīsu <span class="bld">chasu nagaresu</span> paññattāni bhavantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para803"></a><span class="paranum">803</span>. Sattasu nagaresu paññattāni <span class="bld">etāni sabbāneva</span> sikkhāpadāni pana aḍḍhuḍḍhāni satāneva bhavanti. Sāvatthiyaṃ paññattehi catunavutādhikadvisatasikkhāpadehi saddhiṃ chasu nagaresu paññattāni chapaññāsa sikkhāpadāni paññāsādhikāni tīṇi satāni bhavantīti attho. Aḍḍhena catutthaṃ yesaṃ tāni <span class="bld">aḍḍhuḍḍhāni</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para804-10"></a><span class="paranum">804-10</span>. Evaṃ nidānavasena nagaraṃ dassetvā idāni nidānamaññamasesetvā ubhatovibhaṅgāgatānaṃ sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ kevalaṃ piṇḍavasena gaṇanaṃ dassetumāha <span class="bld">‘‘sikkhāpadāni bhikkhūna’’</span>ntiādi.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para811"></a><span class="paranum">811</span>. Evaṃ sabbasikkhāpadānaṃ nidānañca gaṇanañca dassetvā idāni asādhāraṇāni dassetumāha <span class="bld">‘‘chacattālīsā’’</span>tiādi. Bhikkhūnaṃ bhikkhunīhi asādhāraṇabhāvaṃ mahesinā gamitāni sikkhāpadāni chacattālīseva hontīti yojanā. Iminā uddesamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para814"></a><span class="paranum">814</span>. ‘‘Cha <a name="M2.0507"></a> ca saṅghādisesā’’tiādīhi dvīhi gāthāhi niddesaṃ dassetvā <span class="bld">‘‘vissaṭṭhī’’</span>tiādinā paṭiniddesamāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para815"></a><span class="paranum">815</span>. ‘‘Nissaggiye ādivaggasmi’’nti padacchedo. <span class="bld">Dhovana</span>nti aññātikāya bhikkhuniyā cīvaradhovanaṃ. <span class="bld">Paṭiggaho</span>ti tassāyeva hatthato cīvarapaṭiggahaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para816"></a><span class="paranum">816</span>. <span class="bld">Ārañña</span>nti ekūnatiṃsatimaṃ sikkhāpadaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para817"></a><span class="paranum">817</span>. Bhikkhūnaṃ, bhikkhunīnañca vuttāni sabbāni pācittiyāni gaṇanāvasā aṭṭhāsītisataṃ <a name="V2.0403"></a> bhavantīti yojanā. <span class="bld">Aṭṭhāsītisata</span>nti bhikkhunipātimokkhāgataṃ chasaṭṭhisatapācittiyaṃ vakkhamānehi bhikkhuniyatehi bāvīsatipācittiyehi saddhiṃ aṭṭhāsītisataṃ hoti. <span class="bld">Tato</span>ti aṭṭhāsītādhikasatapācittiyato niddhāritāni etāni dvāvīsati khuddakāni bhikkhūnaṃ pātimokkhake bhavantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para818"></a><span class="paranum">818</span>. <span class="bld">Bhikkhunivaggo</span>ti bhikkhunīnaṃ ovādavaggo. Paramparabhojane paññattaṃ sikkhāpadaṃ <span class="bld">paramparabhojanaṃ,</span> paramparabhojanena saha vattatīti <span class="bld">saparamparabhojano</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para822"></a><span class="paranum">822</span>. <span class="bld">‘‘Ekato pana paññattā’’</span>tiādi nigamanaṃ. Bhikkhunīhi asādhāraṇataṃ gatā ekatova paññattā <span class="bld">ime</span> imāni sikkhāpadāni piṇḍitāni chacattālīsa hontīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para823"></a><span class="paranum">823</span>. Mahesinā bhikkhūhi asādhāraṇabhāvaṃ gamitāni bhikkhunīnaṃ sikkhāpadāni paripiṇḍitāni sataṃ, tiṃsa ca bhavantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para824"></a><span class="paranum">824</span>. Evaṃ <a name="M2.0508"></a> uddiṭṭhānaṃ niddesamāha <span class="bld">‘‘pārājikānī’’</span>tiādinā. <span class="bld">Pārājikāni cattārī</span>ti ubbhajāṇumaṇḍalikavajjapaṭicchādikaukkhittānuvattikaaṭṭhavatthukasaṅkhātāni cattāri pārājikāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para826"></a><span class="paranum">826</span>. Dvīhi gāthāhi niddiṭṭhānaṃ paṭiniddeso <span class="bld">‘‘bhikkhunīnaṃ tu saṅghādisesehī’’</span>tiādi. Catunnaṃ pārājikānaṃ uddesavaseneva pākaṭattā paṭiniddese aggahaṇaṃ. <span class="bld">Ādito chā</span>ti ussayavādikādayo cha saṅghādisesā. <span class="bld">‘‘Ādito’’</span>ti idaṃ ‘‘yāvatatiyakā’’ti imināpi yojetabbaṃ, aṭṭhasu yāvatatiyakesu purimāni cattāri sikkhāpadānīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para827"></a><span class="paranum">827</span>. <span class="bld">Sattaññadatthikādīnī</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena aññadatthikasikkhāpadato pacchimāni cattāri, purimāni ‘‘aññaṃ viññāpeyya, aññaṃ cetāpeyyā’’ti dve ca gahitāni. <span class="bld">Patto cevā</span>ti paṭhamaṃ pattasannicayasikkhāpadamāha. Dutiyavagge purimasikkhāpadadvayaṃ <span class="bld">‘‘garuṃ lahu’’</span>nti iminā gahitaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para828"></a><span class="paranum">828</span>. <span class="bld">Idha</span> <a name="V2.0404"></a> bhikkhunipātimokkhe etāni pana dvādaseva nissaggiyāni satthārā bhikkhunīnaṃ vasena ekato paññattānīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para829-30"></a><span class="paranum">829-30</span>. <span class="bld">‘‘Sabbeva gaṇanāvasā’’</span>tiādi nigamanaṃ. Bhikkhūhi asādhāraṇataṃ gatā bhikkhunīnaṃ ekato paññattā sataṃ, tiṃsa bhavantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para831-3"></a><span class="paranum">831-3</span>. ‘‘Asādhāraṇā ubhinna’’nti padacchedo. Ubhinnaṃ asādhāraṇasikkhāpadāni satañca sattati ca cha ca bhavanti. Evamuddiṭṭhānaṃ niddeso <span class="bld">‘‘pārājikāni cattārī’’</span>tiādi. Bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ <span class="bld">cattāri pārājikāni. Dasaccha</span> <a name="M2.0509"></a> <span class="bld">cā</span>ti bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ saṅghādisesā dasa, bhikkhunīhi asādhāraṇāni bhikkhūnaṃ vissaṭṭhiādikā saṅghādisesā cha cāti saṅghādisesā soḷasa.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Aniyatā duve cevā</span>ti bhikkhunīhi asādhāraṇāni bhikkhūnaṃ aniyatā dve ca. <span class="bld">Nissaggā catuvīsatī</span>ti bhikkhunīhi asādhāraṇāni bhikkhūnaṃ dvādasa, bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ dvādasāti evaṃ nissaggiyā catuvīsati ca. <span class="bld">Sataṃ aṭṭhārasa khuddakā</span>ti bhikkhunīhi asādhāraṇāni bhikkhūnaṃ bāvīsati, bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ channavutīti aṭṭhārasādhikasataṃ khuddakāni ca. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ asādhāraṇasaṅgahe.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dvādaseva ca gārayhā</span>ti bhikkhunīhi asādhāraṇāni bhikkhūnaṃ cattāri, bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ aṭṭhāti ete pāṭidesanīyā cāti ime chasattatiadhikāni satasikkhāpadāni ubhinnampi asādhāraṇānīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para834"></a><span class="paranum">834</span>. Ubhinnampi sādhāraṇāni satthunā paññattāni sikkhāpadāni satañca sattati ca cattāri ca bhavantīti pakāsitāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para835-6"></a><span class="paranum">835-6</span>. <span class="bld">Pārājikāni cattārī</span>ti methunaadinnādānamanussaviggahauttarimanussadhammapārājikāni cattāri ca. <span class="bld">Satta saṅghādisesakā</span>ti sañcarittaamūlakaaññabhāgiyā, cattāro yāvatatiyakā cāti saṅghādisesā satta ca. <span class="bld">Aṭṭhārasa ca nissaggā</span>ti nissaggiyesu paṭhame cīvaravagge <a name="V2.0405"></a> dhovanapaṭiggahaṇasikkhāpadadvayavajjitāni aṭṭha, eḷakalomavagge aṭṭhamanavamadasamānīti tayo, pattavagge paṭhamapattavassikasāṭikaāraññakasikkhāpadattayassa vajjitāni satta cāti <a name="M2.0510"></a> imāni aṭṭhārasa nissaggiyasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Samasattati khuddakā</span>ti –</p>
- <p class="gathalast">‘‘Sabbo bhikkhunivaggopi…pe… dvāvīsati bhavanti hī’’ti. (u. vi. 818-821) –</p>
- <p class="bodytext">Vuttā bhikkhūnaṃ bhikkhunīhi asādhāraṇāti imehi bāvīsatipācittiyehi vajjitāni avasesāni sattati pācittiyāni ca ubhayasādhāraṇavasena paññattāni. Pañcasattati sekhiyāpi cāti <span class="bld">ubhinnaṃ</span> bhikkhubhikkhunīnaṃ <span class="bld">samasikkhatā</span> sādhāraṇasikkhāpadāni sabbaso sataṃ, sattati, cattāri ca hontīti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Sādhāraṇāsādhāraṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Lakkhaṇakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para837"></a><span class="paranum">837</span>. <span class="bld">Ito</span>ti sādhāraṇāsādhāraṇakathāya paraṃ. <span class="bld">Sabbaga</span>nti sabbasikkhāpadasādhāraṇaṃ. <span class="bld">Vadato me</span>ti vadato mama vacanaṃ. <span class="bld">Nibodhathā</span>ti nisāmetha, ekaggacittā hutvā sakkaccaṃ suṇāthāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para838-9"></a><span class="paranum">838-9</span>. ‘‘Vipatti āpatti anāpattī’’ti padacchedo. ‘‘Āṇatti aṅga’’nti padacchedo. <span class="bld">Vajjakammapabhedaka</span>nti vajjapabhedakaṃ kammapabhedakaṃ. <span class="bld">Tikadvaya</span>nti kusalattikavedanāttikadvayaṃ. <span class="bld">Sabbatthā</span>ti <span class="bld">idaṃ pana</span> sattarasavidhasabbasādhāraṇalakkhaṇaṃ. <span class="bld">Sabbattha</span> sabbesu sikkhāpadesu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para840"></a><span class="paranum">840</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sattarasavidhe yaṃ lakkhaṇaṃ pubbe vuttanayaṃ, yañca uttānaṃ, taṃ sabbaṃ vajjetvā <span class="bld">atthajotanaṃ</span> atthappakāsanaṃ karissāmīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para841"></a><span class="paranum">841</span>. Nidānaṃ <a name="M2.0511"></a><a name="V2.0406"></a> nāma rājagahādisikkhāpadapaññattiṭṭhānabhūtāni satta nagarāni, taṃ pubbe dassitanti avasiṭṭhāni dassetumāha <span class="bld">‘‘puggalo’’</span>tiādi. <span class="bld">Puggalo nāma</span> katamo? Yaṃ yaṃ bhikkhuniṃ, bhikkhuñca ārabbha sikkhāpadaṃ paññattaṃ, <span class="bld">ayaṃ</span> bhikkhunī ca bhikkhu ca sikkhāpadapaññattiyā ādikammiko puggaloti vuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para842"></a><span class="paranum">842</span>. <span class="bld">Dhaniyādayo</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena sambahulā bhikkhū, vaggumudātīriyā bhikkhū, seyyasako, udāyī, āḷavakā bhikkhū, channo, mettiyabhūmajakā, devadatto, assajipunabbasukā bhikkhū, chabbaggiyā bhikkhū, upanando sakyaputto, aññataro bhikkhu, hatthako sakyaputto, anuruddho, sattarasavaggiyā bhikkhū, cūḷapanthako, belaṭṭhasīso, āyasmā ānando, sāgatatthero, ariṭṭho bhikkhu, āyasmā ānandoti ime ekavīsati saṅgahitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para843"></a><span class="paranum">843</span>. <span class="bld">Thullanandādayo</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena sundarīnandā, chabbaggiyā bhikkhuniyo, aññatarā bhikkhunī, caṇḍakāḷī, sambahulā bhikkhuniyo, dve bhikkhuniyoti chayime saṅgahitā. <span class="bld">Sabbe</span>ti ubhayapātimokkhe ādikammikā sabbe puggalā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para844"></a><span class="paranum">844</span>. <span class="bld">Vatthū</span>ti <span class="bld">vatthu</span> nāma sudinnādino tassa tasseva puggalassa methunādikassa ca <span class="bld">vatthuno</span> sabbappakārena <span class="bld">ajjhācāro</span> vītikkamo pavuccatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para845-6"></a><span class="paranum">845-6</span>. Kevalā mūlabhūtā paññatti. Anu ca anuppanno ca sabbattha ca padeso ca <span class="bld">anvanuppannasabbatthapadesā,</span> teyeva padāni <span class="bld">anvanuppannasabbatthapadesapadāni,</span> tāni pubbakāni yāsaṃ paññattīnaṃ tā <span class="bld">anvanuppannasabbatthapadesapadapubbikā</span>. Tatheva sā paññattīti yojanā. Anupaññatti anuppannapaññatti sabbatthapaññatti padesapaññatti hoti. Ekato ubhato pubbā katheva <a name="M2.0512"></a> sā paññattīti yojanā. Ekatopadaṃ ubhatopadañca pubbamassāti <span class="bld">ekatoubhatopubbā,</span> ekatopaññatti ubhatopaññattīti vuttaṃ hoti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para847"></a><span class="paranum">847</span>. <span class="bld">Tattha</span> navadhāsu paññattīsu. Paññatti nāma katamāti āha <span class="bld">‘‘yo methuna’’</span>ntiādi. ‘‘Yo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti ca ‘‘yo bhikkhu adinnaṃ ādiyeyyā’’ti ca evamādikā sikkhāpadassa mūlabhūtā <span class="bld">paññatti</span> hotīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para848"></a><span class="paranum">848</span>. <span class="bld">Iccevamādikā</span>ti <a name="V2.0407"></a> <span class="bld">ādi</span>-saddena ‘‘sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti ca ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti ca evamādīnaṃ saṅgaho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para849"></a><span class="paranum">849</span>. Vajjake anuppanneyeva paññattā anuppannapaññatti, <span class="bld">sā</span> anuppannapaññatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para850-1"></a><span class="paranum">850-1</span>. Guṇaṅguṇupāhanasikkhāpadena saha cammattharaṇasikkhāpadañca <span class="bld">dhuvanhānaṃ</span> dhuvanahānasikkhāpadaṃ, pañcavaggena upasampādanasikkhāpadañcāti <span class="bld">esā catubbidhā</span> paññatti padesapaññatti nāmāti vuttāti yojanā. <span class="bld">Majjhimadesasmiṃyeva hotī</span>ti majjhimadesasmiṃyeva āpattikarā hoti. <span class="bld">Na aññato</span>ti na aññatra paccantimesu janapadesu desantare ṭhāne.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para852"></a><span class="paranum">852</span>. <span class="bld">Ito</span>ti catubbidhapadesapaññattito. <span class="bld">Etthā</span>ti imasmiṃ paññattibhede. <span class="bld">Sādhāraṇadukādika</span>nti sādhāraṇapaññatti asādhāraṇapaññatti, ekatopaññatti ubhatopaññattīti dukadvayaṃ. <span class="bld">Atthato ekamevā</span>ti atthato aññamaññasamānameva. Vipattāpattānāpattivinicchayo vitthāritoti idha na dassito. Ayaṃ panettha saṅkhepo – <span class="bld">vipattī</span>ti sīlaācāradiṭṭhiājīvavipattīnaṃ <a name="M2.0513"></a> aññatarā. <span class="bld">Āpattī</span>ti pubbapayogādivasena āpattibhedo. <span class="bld">Anāpattī</span>ti ajānanādivasena anāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para853"></a><span class="paranum">853</span>. Āpatti pana sāṇattikāpi hoti, anāṇattikāpi hotīti yojanā. <span class="bld">‘‘Āṇattīti ca nāmesā āṇāpanā’’</span>ti iminā āṇatti-saddassa sabhāvasādhāraṇattāti idhāha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para854"></a><span class="paranum">854</span>. Sabbasikkhāpadesupi sabbāsaṃ āpattīnaṃ sabbo pana aṅgabhedopi vibhāvinā ñātabboti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para856"></a><span class="paranum">856</span>. ‘‘Sā ca akriyasamuṭṭhānā’’ti padacchedo. Kāyena, vācāya vā dasāhabbhantare atirekacīvarassa anadhiṭṭhānena nissaggiyapācittiyaṃ hotīti <span class="bld">‘‘paṭhame kathine viyā’’</span>ti udāharaṇaṃ kataṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para857"></a><span class="paranum">857</span>. <span class="bld">Kriyākriyato hotī</span>ti kiriyato ca akiriyato ca hoti. Tattha udāharaṇamāha <span class="bld">‘‘cīvaraggahaṇe</span> <a name="V2.0408"></a> <span class="bld">viyā’’</span>ti. Aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvaraggahaṇaṃ <span class="bld">kriyā,</span> pārivattakassa adānaṃ <span class="bld">akriyā</span>ti evaṃ kiriyāya ceva akiriyāya ca imaṃ āpajjati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para858"></a><span class="paranum">858</span>. <span class="bld">Siyā pana karontassa akarontassā</span>ti yā pana āpatti siyā karontassa, siyā akarontassa hoti, ayaṃ siyā kiriyato, siyā akiriyato samuṭṭhāti. <span class="bld">Siyā</span>ti ca kadāci-saddatthe nipāto. Atrodāharaṇamāha <span class="bld">‘‘rūpiyoggahaṇe viyā’’</span>ti. Rūpiyassa uggahaṇe, uggaṇhāpane siyā kadāci kiriyato samuṭṭhāti, upanikkhittassa sādiyane kāyavācāhi kātabbassa akaraṇena kadāci akarontassa hotīti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para859"></a><span class="paranum">859</span>. Yā <a name="M2.0514"></a> karoto akubbato, kadāci karontassa ca hoti, sā āpatti siyā kiriyākiriyato, siyā kiriyatopi ca hotīti yojanā. ‘‘Kuṭikārāpatti viyā’’ti vattabbaṃ. Sā hi vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkantaṃ karoto kiriyato samuṭṭhāti, adesāpetvā pamāṇātikkantaṃ, pamāṇayuttaṃ vā karoto kiriyākiriyato samuṭṭhāti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para861"></a><span class="paranum">861</span>. <span class="bld">Yato</span> āpattito. <span class="bld">Ayaṃ</span> āpatti. Saññāya karaṇabhūtāya vimokkho etāyāti <span class="bld">saññāvimokkhā</span>. Ettha ca vītikkamasaññā avijjamānāpi āpattiyā vimuccanassa sādhakatamaṭṭhena gahitā. Yathā vuṭṭhiyā abhāvena jātaṃ dubbhikkhaṃ ‘‘vuṭṭhikata’’nti vuccati, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. <span class="bld">Ayaṃ</span> sacittakāpatti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para862-4"></a><span class="paranum">862-4</span>. <span class="bld">Itarā pana</span> acittakāpatti. Vītikkamasaññāya abhāvena natthi vimokkho etāyāti <span class="bld">nosaññāvimokkhā</span>. <span class="bld">Sucittena</span> savāsanakilesappahānena, sakalalokiyalokuttarakusalasampayogena ca sundaracittena bhagavatā <span class="bld">pakāsitā sabbāva</span> āpatti cittassa vasena duvidhā siyunti yojanā. <span class="bld">Sacittakasamuṭṭhānavasena panā</span>ti sacittakasamuṭṭhānavaseneva. Sacittakamissakavivajjanatthāya <span class="bld">pana</span>-saddo evakārattho vutto.</p>
- <p class="bodytext">Yā sacittakehi vā acittakamissakasamuṭṭhānavasena vā samuṭṭhāti, ayaṃ acittakā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para865"></a><span class="paranum">865</span>. <span class="bld">Suvijjenā</span>ti sobhamānāhi tīhi vijjāhi vā aṭṭhahi vā vijjāhi samannāgatattā <a name="V2.0409"></a> suvijjena. <span class="bld">Anavajjenā</span>ti savāsanakilesāvajjarahitattā anavajjena bhagavatā<a name="M2.0515"></a>. <span class="bld">Lokapaṇṇattivajjato</span> lokapaṇṇattivajjavasena sabbāva āpattiyo vajjavasena duvidhā dukā vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para866"></a><span class="paranum">866</span>. <span class="bld">Yassā sacittake pakkhe, cittaṃ akusalaṃ siyā</span>ti yassā sacittakācittakasamuṭṭhānāya acittakāya surāpānādiāpattiyā sacittakasamuṭṭhānapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, ayaṃ lokavajjā nāmāti attho. Yassā pana sacittakasamuṭṭhānāya paṭhamapārājikādiāpattiyā cittaṃ akusalameva hoti, tassā lokavajjatāya vattabbameva natthi. Acittakāpi vā āpatti sacittakapakkhe kusalacitte sati lokavajjatāya siddhāya acittakapakkhepi lokavajjo hoti, kimaṅgaṃ pana akusalacitteneva āpajjitabbāya āpattiyā lokavajjatāti sā visuṃ na vuttā.</p>
- <p class="bodytext">Yasmā pana paṇṇattivajjāya vatthuvītikkamavajjā siyā kusalaṃ, siyā abyākataṃ, tasmā tassā sacittakapakkhe cittaṃ kusalamevāti ayaṃ niyamo natthīti āha <span class="bld">‘‘sesā paṇṇattivajjakā’’</span>ti. <span class="bld">‘‘Paṇṇattivajjakā’’</span>ti iminā ca lakkhaṇena vatthuvijānanacittena sacittakapakkhe cittaṃ siyā kusalaṃ, siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ, tasmā tassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevāti ayaṃ niyamo natthīti āha.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para867"></a><span class="paranum">867</span>. Kāyadvārena āpajjitabbā <span class="bld">kāyakammaṃ</span>. Ubhayattha āpajjitabbā <span class="bld">tadubhayaṃ</span> kāyakammaṃ vacīkammaṃ. Manodvāre āpatti nāma natthīti manokammaṃ na vuttaṃ. ‘‘Manodvāre āpatti nāma natthīti ca idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ upanikkhittasādiyanādīsu manodvārepi āpattisambhavato’’ti ācariyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para868-9"></a><span class="paranum">868-9</span>. <span class="bld">Kusalāditikadvaya</span>nti <a name="M2.0516"></a> kusalattikañceva vedanāttikañca. Āpattiṃ āpajjanto kusalākusalacitto, tathā abyākatacitto vā hutvā āpajjatīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Dukkhādisaṃyuto</span>ti <span class="bld">ādi</span>-saddena upekkhāvedanāsamaṅgino saṅgaho. Evaṃ santepi sabbasikkhāpadesu akusalacittavasena ekaṃ cittaṃ, kusalābyākatavasena dve cittāni, sabbesaṃ vasena tīṇi cittāni. Dukkhavedanāvasena ekā vedanā, sukhaupekkhāvasena dve, sabbāsaṃ vasena <a name="V2.0410"></a> tisso vedanāti ayameva bhedo labbhati, na añño bhedo.</p>
- <p class="bodytext">Kusalattikaṃ sacepi gahitaṃ, na pana sabbesameva cittānaṃ vasena labbhati, atha kho āpattisamuṭṭhāpakānaṃ bāttiṃsacittānameva vasena labbhati. Bāttiṃseva hi cittāni āpattisamuṭṭhāpakāni. Dvādasa akusalāni, aṭṭha kāmāvacarakusalāni, dasa kāmāvacarakiriyacittāni, kusalato, kiriyato ca dve abhiññācittāni cāti evaṃ bāttiṃsacittehi samuṭṭhitāpi āpatti akusalā vā hoti abyākatā vā, natthi āpatti kusalaṃ. Yathāha <span class="bld">samathakkhandhake</span> ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti (cūḷava. 222; pari. 303). Ayaṃ pana pāṭho paṇṇattivajjaṃyeva sandhāya vutto, na lokavajjaṃ. Yasmiñhi pathavikhaṇanabhūtagāmapātabyatādike āpattādhikaraṇe kusalacittaṃ aṅgaṃ hoti, tasmiñca sati na sakkā vattuṃ ‘‘natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti. Tasmā nayidaṃ aṅgapahonakacittaṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ tāva āpattādhikaraṇaṃ lokavajjaṃ, taṃ ekantato akusalameva. Tattha ‘‘siyā akusala’’nti vikappo natthi. Yaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, taṃ yasmā sañcicca ‘‘imaṃ āpattiṃ vītikkamāmī’’ti vītikkamantasseva akusalaṃ <a name="M2.0517"></a> hoti, asañcicca pana kiñci ajānantassa sahaseyyādivasena āpajjanato abyākataṃ hoti, tasmā tattha sañciccāsañciccavasena imaṃ vikappabhāvaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti. Sace pana ‘‘yaṃ kusalacitto āpajjati, idaṃ vuccati āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti vadeyya, acittakānaṃ eḷakalomapadasodhammādisamuṭṭhānānampi kusalacittaṃ āpajjeyya, na ca tattha vijjamānampi kusalacittaṃ āpattiyā aṅgaṃ, kāyavacīviññattivasena pana calitapavattānaṃ kāyavācānaṃ aññatarameva aṅgaṃ, tañca rūpakkhandhapariyāpannattā abyākatanti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para870"></a><span class="paranum">870</span>. <span class="bld">Idaṃ tu lakkhaṇa</span>nti idaṃ nidānādisādhāraṇavinicchayalakkhaṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para871"></a><span class="paranum">871</span>. <span class="bld">‘‘Taru’’</span>ntiādigāthā pubbe vuttatthāva. Ayaṃ pana viseso – tattha ‘‘dvayaṅkura’’nti vuttaṃ, idha ‘‘catussikha’’nti. Tattha ‘‘dvayaṅkura’’nti lokavajjapaṇṇattivajjānaṃ gahaṇaṃ<a name="V2.0411"></a>, idha <span class="bld">catussikha</span>nti catunnaṃ vipattīnaṃ. Cattāro sīkhā aṅkurā etassāti viggaho. Tattha vipatti ‘‘sattaphala’’nti sattaphalesu antogadhā, idha vipattiṭṭhāne vajjaṃ gahetvā sattaphalāni.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para872"></a><span class="paranum">872</span>. <span class="bld">Anuttarataṃ gataṃ</span> attanā uttarassa uttamassa kassaci avijjamānattā <span class="bld">imaṃ uttaraṃ</span> uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ <span class="bld">yo</span> theranavamajjhimesu aññataro <span class="bld">pariyāpuṇāti</span> pāṭhassa paguṇavācuggatakaraṇena adhīyati, <span class="bld">paripucchati</span> atthañca atthavaṇṇanaṃ sutvā sakkaccaṃ uggahetvā manasā pekkhitvā paññāya suppaṭivijjhitvā dhāreti, so ca bhikkhu <span class="bld">ca</span>-saddena evameva vinayavinicchaye yo bhikkhu yutto, so ca <span class="bld">kāyavācavinaye</span> kāyavācāvītikkamānaṃ vinayane saṃvaraṇe <a name="M2.0518"></a> <span class="bld">vinaye</span> vinayapiṭake <span class="bld">anuttarataṃ upayāti</span> attano uttaritarassa avijjamānataṃ upagacchati. Ettha kāraṇamāha <span class="bld">‘‘uttarato’’</span>ti, paguṇavācuggatakaraṇena adhītena atthavaṇṇanaṃ sutvā dhāraṇena suṭṭhu dhāritena iminā uttarapakaraṇena hetubhūtenāti attho.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Lakkhaṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="chapter">Sabbasaṅkalananayakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para873"></a><span class="paranum">873</span>. Parivāre mukhāgatā katthapaññattivārādayo aṭṭha vārā, teyeva paccaya-saddena yojetvā vuttā aṭṭhapaccayavārāti vibhaṅgadvaye visuṃ visuṃ dassitā soḷasa parivārā assāti soḷasaparivāro, tassa <span class="bld">soḷasaparivārassa</span>. <span class="bld">Sabbaṃ saṅkalanaṃ naya</span>nti sabbesaṃ vuttānaṃ saṅkalananayānaṃ saṅgahetabbato sabbaṃ saṅkalabhedanaṃ nayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para875"></a><span class="paranum">875</span>. <span class="bld">Kāyikā chabbidhā</span>ti paṭhamapārājikāpatti, kuṭikaraṇe payoge dukkaṭāpatti, ekaṃ piṇḍaṃ anāgate thullaccayāpatti, tasmiṃ āgate saṅghādisesāpatti, vikālabhojane pācittiyāpatti, paṭhamapāṭidesanīyāpattīti chabbidhā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Tathā vācasikāpi cā</span>ti catutthapārājikā, kuṭiyā kārāpane pubbagatiyo, padasodhammapācittiyaṃ, davakamyatāya hīnena khuṃsanaṃ, tassa dubbhāsitanti tathā chabbidhā.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Chādentassa</span> <a name="V2.0412"></a> <span class="bld">ca tisso</span>ti bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādisesachādane pācittiyaṃ, attano duṭṭhullacchādane dukkaṭanti tisso ca.</p>
- <p class="bodytext"><span class="bld">Pañca</span> <a name="M2.0519"></a> <span class="bld">saṃsaggapaccayā</span>ti kāyasaṃsagge bhikkhuniyā pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādiseso, kāyena kāyapaṭibaddhe thullaccayaṃ, nissaggiyena kāyapaṭibaddhe dukkaṭaṃ, aṅgulipatodake pācittiyanti kāyasaṃsaggapaccayā pañca āpattiyo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para877"></a><span class="paranum">877</span>. Bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhussa saṅghādisesapaṭicchādakassa pācittiyanti duṭṭhullacchādane duve.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para879"></a><span class="paranum">879</span>. <span class="bld">‘‘Gāmantare catassovā’’</span>tiādi paṭiniddesato ca viññāyati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para881"></a><span class="paranum">881</span>. <span class="bld">Vajantiyā</span>ti gacchantiyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para885"></a><span class="paranum">885</span>. Yā pana bhikkhunī rattandhakāre appadīpe hatthapāse purisena saddhiṃ yadi sallapeyya, tassā pācitti. <span class="bld">Dūre ṭhitā</span> hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para886"></a><span class="paranum">886</span>. <span class="bld">Yā pana</span> bhikkhunī <span class="bld">channe</span> paṭicchannaṭṭhāne divā purisena saddhiṃ <span class="bld">assa</span> purisassa hatthapāse ṭhitā <span class="bld">vadeyya</span> sallapeyya, tassā pācitti. Hatthapāsaṃ vijahitvā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para891"></a><span class="paranum">891</span>. <span class="bld">Sanissaggā ca pācittī</span>ti nissajjanavinayakammasahitāyeva pācitti.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para893"></a><span class="paranum">893</span>. <span class="bld">Idha</span> imasmiṃ sāsane.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para896"></a><span class="paranum">896</span>. <span class="bld">Duvinna</span>nti dvinnaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para898"></a><span class="paranum">898</span>. <span class="bld">Samānasaṃvāsakabhūmi</span> <a name="V2.0413"></a> nāma pakatattassa bhikkhuno samānaladdhikassa ekasīmāyaṃ ṭhitabhāvo. Nānāpadaṃ pubbaṃ etissāti <span class="bld">nānāpadapubbikā,</span> nānāsaṃvāsakabhūmīti attho<a name="M2.0520"></a>. Ukkhittanānāladdhikanānāsīmagatā <span class="bld">nānāsaṃvāsakabhūmi</span>. Imā dveyeva saṃvāsakabhūmiyo hi mahesinā kāruṇikena vuttāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para899"></a><span class="paranum">899</span>. <span class="bld">Duvinna</span>nti pārivāsikamānattacārīnaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ. <span class="bld">Dvayātītenā</span>ti kāmasukhallikānuyogaattakilamathānuyogasaṅkhātaṃ antadvayaṃ atikkamma majjhimāya paṭipadāya ṭhitena. Atha vā sassatucchedadvayaṃ atikkantena.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para900"></a><span class="paranum">900</span>. ‘‘Dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabba’’nti ca tatheva ‘‘dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vā’’ti ca dvaṅgulā duve paññattāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para905"></a><span class="paranum">905</span>. Āṇattiyā manussamāraṇaṃ, āṇattiyā adinnādānampīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para907"></a><span class="paranum">907</span>. <span class="bld">Tisso obhāsanāyimā</span>ti imā tisso methunādhippāyappakāsanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para908"></a><span class="paranum">908</span>. Saṅghādiseso eva <span class="bld">saṅghādisesatā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para910"></a><span class="paranum">910</span>. <span class="bld">Vanappati</span> nāma pupphaṃ vinā phalantī nigrodhaudumbaraassatthapilakkhakādirukkhajāti, idha pana vanajeṭṭho rakkhitagopitacetiyarukkho vanappatīti adhippāyo. <span class="bld">Thullatā</span>ti thullaccayaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para912"></a><span class="paranum">912</span>. <span class="bld">Vissaṭṭhī</span>ti vissajji sambhavadhātu. <span class="bld">Chaḍḍane</span>ti upakkamitvā mocane. ‘‘Harite uccāraṃ passāvaṃ chaḍḍane’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para913"></a><span class="paranum">913</span>. Kiṃ pamāṇametāsanti <span class="bld">kittakā</span>.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para915"></a><span class="paranum">915</span>. <span class="bld">Bhikkhu</span> <a name="M2.0521"></a><a name="V2.0414"></a> <span class="bld">bhikkhuniyā saddhi</span>nti ettha bhikkhūti sāmivacanappasaṅge paccattaṃ, bhikkhunoti attho. Gāthābandhavasena vā vaṇṇalopo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para918"></a><span class="paranum">918</span>. Dutiyāya hatthapāsakaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para922"></a><span class="paranum">922</span>. ‘‘Yāvatatiyake tisso āpattiyo’’ti (pari. aṭṭha. 476 atthato samānaṃ) padassa niddese ‘‘thullaccayaṃ siyā saṅgha-bhedakassānuvattino’’ti paṭhanti. ‘‘Tiṇṇaṃ saṅghabhedānuvattākānaṃ kokālikādīnaṃ saṅghādiseso’’ti <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> vuttattā tathā pāṭho na gahetabbo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para923"></a><span class="paranum">923</span>. <span class="bld">Yāvatatiyake</span>ti tiṇṇaṃ pūraṇī <span class="bld">tatiyā,</span> kammavācā, yāvatatiyāya kammavācāya pariyosāne āpajjitabbā āpatti <span class="bld">yāvatatiyakā</span> nāma.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para926"></a><span class="paranum">926</span>. <span class="bld">‘‘Avassutassa…pe… kiñcī’’</span>ti idaṃ garukāpattiyā vatthudassanaṃ. <span class="bld">‘‘Sabbaṃ maṃsaṃ akappiya’’</span>nti idaṃ thullaccayadukkaṭānaṃ vatthudassanaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para927"></a><span class="paranum">927</span>. <span class="bld">‘‘Viññāpetvāna…pe… bhojanampi cā’’</span>ti idaṃ pāṭidesanīyavatthudassanaṃ. <span class="bld">‘‘Lasuṇampi cā’’</span>ti idaṃ pācittiyavatthudassanaṃ. ‘‘Ekato ajjhoharantiyā’’ti padacchedo.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para930"></a><span class="paranum">930</span>. Rattacittena itthiyā aṅgajātaṃ olokentassa dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para931"></a><span class="paranum">931</span>. Sammāvattanāva <span class="bld">sammāvattanakā</span>. <span class="bld">Tecattālīsa vattanā</span> dvāsītikkhandhakavattānaṃ paripūraṇaṭṭhāne dassitā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para932"></a><span class="paranum">932</span>. Adassanaapaṭikamme āpannāpattiyā <span class="bld">duve</span> puggalā, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge āpannāpattiyā ekoti ime tayo ukkhittapuggalā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para934"></a><span class="paranum">934</span>. <span class="bld">Dūsako</span>ti <a name="M2.0522"></a> bhikkhunidūsako. <span class="bld">Kaṇṭako</span>ti kaṇṭakasāmaṇero.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para937"></a><span class="paranum">937</span>. <span class="bld">Dadeyyaccevamādikā</span>ti <a name="V2.0415"></a> ñattikāle ‘‘saṅgho dadeyyā’’tiādibhedā ñattikappanā, ñattikiriyāti attho. <span class="bld">Deti saṅgho karotītiādī</span>ti kammavācākāle ‘‘saṅgho detī’’ti vā ‘‘karotī’’ti vā ādibhedā vacanakammassa aniṭṭhitattā vippakatapaccuppannaṃ nāma siyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para938"></a><span class="paranum">938</span>. <span class="bld">Dinnaṃ kataṃ paniccādī</span>ti kammavācāya niṭṭhitāya ‘‘dinnaṃ saṅghenā’’ti vā ‘‘kataṃ saṅghenā’’ti vātiādivacanaṃ atītakaraṇaṃ nāma siyā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para939"></a><span class="paranum">939</span>. <span class="bld">Saṅghe</span>ti saṅghamajjhe.</p>
- <p class="bodytext">‘‘Kāraṇehi pana dvīhi, saṅgho bhijjati naññathā’’ti kasmā vuttaṃ, nanu ‘‘pañcahupāli, ākārehi saṅgho bhijjati. Katamehi pañcahi? Kammena, uddesena, voharanto, anussāvanena, salākaggāhenā’’ti (pari. 458) vuttattā, <span class="bld">aṭṭhakathāyañca</span> (pari. aṭṭha. 458) ‘‘pañcahi kāraṇehī’’ti vacanato ca idha imehi dvīheva kāraṇehi saṅghabhedakathanaṃ ayuttanti? Vuccate – nāyuttaṃ pubbapayogakārakavasena vuttattā. Tathā hi <span class="bld">aṭṭhakathāyaṃ</span> –</p>
- <p class="indent">‘‘Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Voharantoti kathayanto, tāhi tāhi upapattīhi ‘adhammaṃ dhammo’tiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento. Anussāvanenāti ‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ, bahussutabhāvañca, mādiso <a name="M2.0523"></a> nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ kareyyāti citte uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanamiva sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘gaṇhatha imaṃ salāka’nti salākaggāhena.</p>
- <p class="indent">‘‘Ettha ca kammameva, uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharante tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atireke vā <a name="V2.0416"></a> salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karoti, tadā saṅgho bhinno nāma hotī’’ti (pari. aṭṭha. 458) –</p>
- <p class="unindented">Vuttattā salākaggāhakammāni dve padhānakāraṇānīti idha tāneva dassitāni.</p>
- <p class="bodytext">Nanu ca salākaggāhopi saṅghabhedassa pubbabhāgo vutto, uddesakammāneva padhānabhāvena vuttāni, tasmā kathamassa salākaggāhassa padhānakāraṇabhāvoti? Vuccate – uddesakammānipi salākaggāhe siddhe avassambhavanato atthasādhanapayogena vinā asiddhāneva hontīti so padhānabhāvena idha gahito, uddeso pana paññattakammapubbaṅgamattā kammeneva saṅgahitoti idha visuṃ na vuttoti daṭṭhabbaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para941"></a><span class="paranum">941</span>. <span class="bld">Payuttāyuttavācāyā</span>ti <a name="M2.0524"></a> paccayuppādanatthāya payuttā ca sā sakyaputtiyabhāvassa ayuttā ananurūpā cāti <span class="bld">payuttāyuttā,</span> sāyeva vācāti payuttāyuttavācā, tāya.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para944"></a><span class="paranum">944</span>. Yā bhikkhunī viññāpetvā bhuñjati, tassā ca pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para945"></a><span class="paranum">945</span>. <span class="bld">Anāmayo</span>ti agilāno.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para946"></a><span class="paranum">946</span>. <span class="bld">‘‘Dasasatānī’’</span>tiādigāthāya <span class="bld">rattīna</span>nti ettha ‘‘sata’’nti seso. Chādanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dasasatāni āpattiyo rattīnaṃ sataṃ chādetvāti yojanā. Evaṃ kattabbayojanāyaṃ –</p>
- <p class="gatha1">‘‘Dasa sataṃ rattisataṃ, āpattiyo chādayitvāna;</p>
- <p class="gathalast">Dasa rattiyo vasitvāna, mucceyya pārivāsiko’’ti. (pari. 477) –</p>
- <p class="unindented">Ayaṃ parivāragāthāpamāṇaṃ. Ekadivasaṃ sataṃsaṅghādisesāpattiyo āpajjitvā dasadivase chādanavasena sataṃdivase sahassasaṅghādisesāpattiyo chādayitvāti attho. Ayamettha saṅkhepattho – yo <a name="V2.0417"></a> dasadivase sataṃ saṅghādisesā āpattiyo āpajjitvā dasadivase paṭicchādeti, tena rattisataṃ āpattisahassaṃ paṭicchāditaṃ hotīti. <span class="bld">Dasa rattiyo vasitvānā</span>ti ‘‘sabbāva tā āpattiyo dasāhapaṭicchannā’’ti parivāsaṃ yācitvā dasa rattiyo vasitvāti attho. <span class="bld">Mucceyya pārivāsiko</span>ti parivāsaṃ vasanto bhikkhu attanā vasitabbaparivāsato mucceyya, mutto bhaveyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para947"></a><span class="paranum">947</span>. <span class="bld">Pārājikāni aṭṭhevā</span>ti aggahitaggahaṇena. <span class="bld">Tevīsa garukā</span>ti bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ dasa, bhikkhunīhi <a name="M2.0525"></a> asādhāraṇā bhikkhūnaṃ cha, ubhinnaṃ sādhāraṇā sattāti evaṃ tevīsa saṅghādisesā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para948"></a><span class="paranum">948</span>. <span class="bld">Vuttānī</span>ti yathāvuttāni nissaggiyāni. <span class="bld">Dvecattālīsa hontī</span>ti bhikkhuvibhaṅgāgatā tiṃsa, bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ ādito dvādasa cāti dvācattālīsa nissaggiyāni honti. Aṭṭhāsītisataṃ pācittiyā pubbe dassitāva.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para949"></a><span class="paranum">949</span>. <span class="bld">Susikkhenā</span>ti suṭṭhu sikkhitaadhisīlāditividhasikkhena bhagavatā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para950"></a><span class="paranum">950</span>. <span class="bld">Supaññenā</span>ti sobhaṇā dasabalacatuvesārajjachaasādhāraṇādayo paññā yassa so supañño, tena. <span class="bld">Yasassinā</span>ti aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhātaparivārayasā ca sabbalokabyāpakaguṇaghosasaṅkhātakittiyasā ca tena samannāgatattā yasassinā. <span class="bld">Aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantī</span>ti yathādassitagaṇanāya piṇḍavasena paññāsādhikāni tīṇi satāni bhavantīti attho. Supaññena yasassinā gotamena <span class="bld">paññattāni sabbāni</span> sikkhāpadāni aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantīti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para951"></a><span class="paranum">951</span>. <span class="bld">Etesu</span> sikkhāpadesu yo sārabhūto vinicchayo vattabbo, so sakalo mayā samāsena <span class="bld">sabbathā</span> sabbākārena vuttoti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para952"></a><span class="paranum">952</span>. <span class="bld">Idaṃ</span> uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para953"></a><span class="paranum">953</span>. <span class="bld">Tasmā</span>ti mayā vicāretvā vuttattāva. <span class="bld">Atthe</span>ti vacanatthabhāvatthādibhede atthe vā. <span class="bld">Akkharabandhe</span> <a name="V2.0418"></a> <span class="bld">vā</span>ti akkharasaṅkhātapadabandhe vā. <span class="bld">Viññāsassa kamepi vā</span>ti uddesavasena ganthanikkhepassa kamepi. <span class="bld">Kaṅkhā na kātabbā</span>ti ‘‘yathāadhippetassa <a name="M2.0526"></a> idaṃ vācakaṃ nu kho, avācaka’’nti vā ‘‘idamayuttaṃ nu kho, yutta’’nti vā ‘‘idamadhikaṃ nu kho, ūna’’nti vā ‘‘idamaghaṭṭitakkamaṃ nu kho, ghaṭṭitakkama’’nti vā ‘‘idaṃ viruddhasamayaṃ nu kho, aviruddhasamaya’’nti vā ‘‘idaṃ duruttaṃ nu kho, suvutta’’nti vā ‘‘idaṃ satthakaṃ nu kho, niratthaka’’nti vā kaṅkhā vimati yena kenaci na kātabbā. <span class="bld">Bahumānatā</span>ti ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādinā (pari. 366) niddiṭṭhapayojanaparamparāya mūlakāraṇattā mahatī sammānā kātabbāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para954"></a><span class="paranum">954</span>. <span class="bld">Yo</span> bhikkhu <span class="bld">sauttaraṃ</span> uttarapakaraṇena sahitaṃ <span class="bld">vinayassavinicchayaṃ</span> nāma pakaraṇaṃ <span class="bld">jānāti</span> dhammato ceva atthato ca vinicchayato ca sabbathā avabujjhati, <span class="bld">so</span> bhikkhu attanā sikkhitabbāya sikkhāya sabbaso viññātattā sikkhāpakena ācariyena vināpi sikkhituṃ samatthoti. <span class="bld">Nissayaṃ vimuñcitvā</span>ti ācariyupajjhāye nissāya vāsaṃ muñcitvā. <span class="bld">Yathākāmaṅgato siyā</span>ti yādisā yādisā attanā gāmitā, tattha tattha gamanāraho bhaveyyāti attho.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para955"></a><span class="paranum">955</span>. Nissayaṃ dātukāmena. Saha vibhaṅgena <span class="bld">savibhaṅgaṃ</span>. Saha mātikāya <span class="bld">samātikaṃ. Idaṃ</span> sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ <span class="bld">suṭṭhu vācuggataṃ katvā</span> ganthato suṭṭhu paguṇaṃ vācuggataṃ katvā atthato, vinicchayato ca sammā jānitvā evaṃ dātabbanti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para956-7"></a><span class="paranum">956-7</span>. <span class="bld">Yo</span> bhikkhu <span class="bld">imaṃ</span> sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ vācāya <span class="bld">paṭhati,</span> manasā <span class="bld">cinteti,</span> aññehi vuccamānaṃ <span class="bld">suṇāti,</span> atthaṃ <span class="bld">paripucchati,</span> paraṃ <span class="bld">vāceti,</span> niccaṃ <span class="bld">atthaṃ upaparikkhati</span> yathāparipucchitamatthaṃ hetuudāharaṇapavattivasena upagantvā samantato <a name="M2.0527"></a> ikkhati paññāya niyameti vavatthapeti, tassa pana bhikkhussa <span class="bld">vinayanissitā sabbeva atthā</span> āpattānāpattikappiyākappiyādipabhedā sabbe atthā <span class="bld">hatthe āmalakaṃ viya</span> karatale amalamaṇiratanaṃ viya <span class="bld">upaṭṭhahanti</span> pākaṭā bhavantīti yojanā. Natthi etassa malanti <span class="bld">amalaṃ,</span> amalameva <span class="bld">āmalaka</span>nti maṇiratanaṃ vuccati.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para958"></a><span class="paranum">958</span>. Natthi etesaṃ buddhīti <span class="bld">abuddhī,</span> abuddhī ca te janā cāti <span class="bld">abuddhijanā,</span> abuddhijanānaṃ <a name="V2.0419"></a> sāraṃ avasāraṃ osīdanaṃ dadāti ādadāti karotīti <span class="bld">abuddhijanasāradaṃ,</span> buddhivirahitānaṃ agādhaṃ gambhīraṃ. Tehi aladdhapatiṭṭhaṃ <span class="bld">amatasāgaraṃ</span> saddattharasāmatassa, nibbānāmatassa vā paṭilābhakāraṇattā sāgarasadisaṃ <span class="bld">paramaṃ</span> uttamaṃ <span class="bld">imaṃ uttaraṃ sāgaraṃ</span> āsannapaccakkhaṃ uttarapakaraṇasaṅkhātaṃ samuddasāgaraṃ sārado hutvā <span class="bld">uttaraṃ</span> uttaranto pariyosāpento <span class="bld">naro</span> bhikkhu <span class="bld">hi</span> yasmā <span class="bld">vinayapārago</span> vinayapiṭakassa pariyantaṃ gato hutvā <span class="bld">pārago</span> pāraṃ saṃsārassa pārasaṅkhātaṃ nibbānaṃ gacchanto <span class="bld">siyā</span> bhaveyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para959"></a><span class="paranum">959</span>. <span class="bld">Ato</span>ti tasmādeva kāraṇā <span class="bld">avapūratorato</span> pāpapūrato nirāsaṅkatāya orato nivatto pāpabhīruko naro <span class="bld">tamaṃ vidhūya</span> pāpabhīrukatāya eva cittapariyuṭṭhānavasena uppajjanakaṃ mohandhakāraṃ tadaṅgapahānavasena vidhametvā. <span class="bld">Sabbaṅgaṇakammadaṃ</span> sabbesaṃ rāgādīnaṃ aṅgaṇānaṃ kammaṃ tadaṅgādipahānaṃ dadāti āvahatīti ‘‘sabbaṅgaṇakammada’’nti laddhanāmaṃ <span class="bld">sukhassa padaṃ</span> lokiyalokuttarassa sukhassa kāraṇaṃ <span class="bld">guṇasaṃhitaṃ</span> sīlādīhi atthabhūtehi guṇehi saṃhitaṃ yuttaṃ guṇappakāsakaṃ <span class="bld">hitaṃ</span> amatosadhaṃ viya <a name="M2.0528"></a> sabbadosasabbabyādhirahitatāya ajarāamatādiguṇāvahattā hitaṃ <span class="bld">imaṃ uttaraṃ</span> nāma pakaraṇaṃ <span class="bld">sakkaccaṃ</span> ādaro hutvā <span class="bld">niccaṃ</span> satataṃ <span class="bld">sikkhe</span> ‘‘evaṃ paricayantaṃ karomī’’ti cintetvā ekantena yathāvuttapayojanasādhanayoggaṃ katvā ajjhenādivasena sikkheyya eva, na ajjhupekkhako bhaveyyāti yojanā.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para960"></a><span class="paranum">960</span>. <span class="bld">Paṭubhāvakare</span> pātimokkhasaṃvarasīlapūraṇe, sāsanapaccatthikābhibhavane ca paṭubhāvaṃ chekattaṃ vesārajjaṃ karoti attānaṃ dhārentānaṃ lajjipuggalānanti paṭubhāvakare <span class="bld">parame</span> tatoyeva uttame <span class="bld">piṭake</span> vinayapiṭake <span class="bld">paṭutaṃ</span> pāṭavaṃ paññākosallaṃ abhipatthayantena paṭunā yatinā nimmalappavattikena <span class="bld">paṭunā vidhinā</span> chekena sārena vidhānena <span class="bld">idaṃ</span> sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ <span class="bld">satataṃ</span> nirantaraṃ <span class="bld">pariyāpuṇitabbaṃ</span> uggahaṇadhāraṇaparipucchācintanādivasena sikkhitabbanti yojanā.</p>
- <p class="centered">Iti uttare līnatthapakāsaniyā</p>
- <p class="centered">Sabbasaṅkalananayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="subhead">Nigamanakathāvaṇṇanā</p>
- <p class="bodytext"><a name="para961-3"></a><span class="paranum">961-3</span>. Mahesino <a name="V2.0420"></a> tividhassāpi <span class="bld">sāsanassa suciraṭṭhitikāmena</span> aticirakālappavattiṃ icchantena <span class="bld">dhīmatā</span> pasatthatarañāṇena <span class="bld">suddhacittena</span> lābhasakkāranirapekkhatāya parisuddhajjhāsayena <span class="bld">buddhadattena</span> buddhadattābhidhānena ācariyavarena racito.</p>
- <p class="bodytext">Pajjavasena <span class="bld">ganthato, atthato ceva</span> paramuttaro <span class="bld">uttaro</span> vinicchayo <span class="bld">antarāyaṃ antarena</span> ajjhattikaṃ, bāhiraṃ vā <a name="M2.0529"></a> antarāyaṃ vinā yathā <span class="bld">siddhiṃ upāgato</span> pariniṭṭhānaṃ patto, tathā sattānaṃ <span class="bld">dhammasaṃyutā</span> kusalūpasaṃhitā <span class="bld">saṅkappā</span> manorathā <span class="bld">sijjhantu</span> antarāyaṃ vinā nippajjantu, etena uttaravinicchayaracanāmayena mahatā puññodayena catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjetīti <span class="bld">‘‘rājā’’</span>ti saṅkhaṃ gato mahīpālo <span class="bld">mahiṃ</span> pathavisannissitaṃ janakāyaṃ <span class="bld">sammā</span> ñāyena dasa rājadhamme akopento pāletu. <span class="bld">Devo</span> pajjunno <span class="bld">kāle</span> thāvarajaṅgamānaṃ upayogārahakāle <span class="bld">sammā pavassatu</span> avuṭṭhiativuṭṭhikaṃ akatvā sammā pavacchatu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para964"></a><span class="paranum">964</span>. <span class="bld">Selindo</span> sinerupabbatarājā <span class="bld">yāva tiṭṭhati</span> yāva loke pavattati, <span class="bld">cando</span> sakalajanapadanayanasāyano <span class="bld">yāva virocati</span> yāva attano sabhāvaṃ joteti, tāva yasassino <span class="bld">gotamassa</span> arahato sammāsambuddhassa <span class="bld">saddhammo</span> pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividho saddhammo <span class="bld">tiṭṭhatu</span> pavattatu.</p>
- <p class="bodytext"><a name="para965"></a><span class="paranum">965</span>. Sīhādīnaṃ, dāhādīnañca bāhirajjhattikānaṃ parissayānaṃ khamanaṃ sahanaṃ abhibhavitvā pavattanaṃ <span class="bld">khanti. Soracca</span>nti sobhane ratoti <span class="bld">surato,</span> suratassa bhāvo soraccaṃ. Sundaraṃ akhaṇḍatādiguṇasamannāgataṃ sīlaṃ assāti <span class="bld">susīlo</span>. Susīlassa bhāvo.</p>
- <p class="centered">Nigamanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
- <p class="centered">Uttaravinicchayaṭīkā niṭṭhitā.</p>
- <p class="centered">Iti vinayatthasārasandīpanī nāma vinayavinicchayavaṇṇanā,</p>
- <p class="centered">Līnatthapakāsanī nāma uttaravinicchayavaṇṇanā ca</p>
- <p class="centered">Samattā.</p>
- <p class="bodytext">Pacchā ṭhapitagāthāyo</p>
- <p class="gatha1">Therena <a name="M2.0530"></a><a name="V2.0421"></a> thiracittena, sāsanujjotanatthinā;</p>
- <p class="gathalast">Puññavā ñāṇavā sīlī, suhajjo muduko tathā.</p>
- <p class="gatha1">Yo sīhaḷārimaddesu, candimā sūriyo viya;</p>
- <p class="gathalast">Pākaṭo <span class="bld">sīvali</span>tthero, mahātejo mahāyaso.</p>
- <p class="gatha1">Tena nītā sīhaḷā yā, idha pattā sudhīmatā;</p>
- <p class="gathalast">Esā saṃvaṇṇanā sīha-ḷakkharena sulikkhitā.</p>
- <p class="gatha1"><span class="bld">Revato</span> iti nāmena, therena thiracetasā;</p>
- <p class="gathalast">Arimaddike rakkhantena, parivattetvāna sādhukaṃ.</p>
- <p class="gatha1">Likhāpitā hitatthāya, bhikkhūnaṃ arimaddike;</p>
- <p class="gatha2">Esā saṃvaṇṇanā suṭṭhu, sanniṭṭhānamupāgatā;</p>
- <p class="gathalast">Tatheva sabbasattānaṃ, sabbattho ca samijjhatūti.</p>
- </body>
|