vin02a4.att.htm 313 KB

123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434435436437438439440441442443444445446447448449450451452453454455456457458459460461462463464465466467468469470471472473474475476477478479480481482483484485486487488489490491492493494495496497498499500501502503504505506507508509510511512513514515516517518519520521522523524525526527528529530531532533534535536537538539540541542543544545546547548549550551552553554555556557558559560561562563564565566567568569570571572573574575576577578579580581582583584585586587588589590591592593594595596597598599600601602603604605606607608609610611612613614615616617618619620621622623624625626627628629630631632633634635636637638639640641642643644645646647648649650651652653654655656657658659660661662663
  1. <body>
  2. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3. <p class="nikaya">Vinayapiṭake</p>
  4. <p class="book">Parivāra-aṭṭhakathā</p>
  5. <p class="chapter">Soḷasamahāvāro</p>
  6. <p class="subhead">Paññattivāravaṇṇanā</p>
  7. <p class="gatha1">Visuddhaparivārassa<a name="P7.1301"></a><a name="M0.0137"></a><a name="V0.0137"></a>, parivāroti sāsane;</p>
  8. <p class="gathalast">Dhammakkhandhasarīrassa, khandhakānaṃ anantarā.</p>
  9. <p class="gatha1">Saṅgahaṃ yo samāruḷho, tassa pubbāgataṃ nayaṃ;</p>
  10. <p class="gathalast">Hitvā dāni karissāmi, anuttānatthavaṇṇanaṃ.</p>
  11. <p class="bodytext"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>. Tattha <a name="V0.0138"></a> <span class="bld">yaṃ tena bhagavatā…pe… paññatta</span>nti ādinayappavattāya tāva pucchāya ayaṃ saṅkhepattho – yo so bhagavā sāsanassa ciraṭṭhitikatthaṃ dhammasenāpatinā saddhammagāravabahumānavegasamussitaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā yācito dasa atthavase paṭicca vinayapaññattiṃ paññapesi, tena bhagavatā tassa tassa sikkhāpadassa paññattikālaṃ jānatā, tassā tassā sikkhāpadapaññattiyā dasa atthavase passatā; apica pubbenivāsādīhi jānatā, dibbena cakkhunā passatā, tīhi vijjāhi chahi vā pana abhiññāhi jānatā, sabbattha appaṭihatena samantacakkhunā passatā, sabbadhammajānanasamatthāya paññāya jānatā, sabbasattānaṃ cakkhuvisayātītāni tirokuṭṭādigatāni cāpi rūpāni ativisuddhena maṃsacakkhunā ca passatā, attahitasādhikāya samādhipadaṭṭhānāya paṭivedhapaññāya jānatā, parahitasādhikāya karuṇāpadaṭṭhānāya <a name="P7.1302"></a> desanāpaññāya passatā, arahatā sammāsambuddhena ‘‘yaṃ paṭhamaṃ pārājikaṃ paññattaṃ, taṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha paññattaṃ, kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ, atthi tattha paññatti…pe… kenābhata’’nti.</p>
  12. <p class="bodytext"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>. Pucchāvissajjane <a name="M0.0138"></a> pana <span class="bld">‘‘yaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ pārājika’’</span>nti idaṃ kevalaṃ pucchāya āgatassa ādipadassa paccuddharaṇamattameva, <span class="bld">‘‘kattha paññattanti vesāliyā paññattaṃ; kaṃ ārabbhāti sudinnaṃ kalandaputtaṃ ārabbhā’’</span>ti evamādinā pana nayena punapi ettha ekekaṃ padaṃ pucchitvāva vissajjitaṃ. <span class="bld">Ekā paññattī</span>ti ‘‘yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya pārājiko hoti asaṃvāso’’ti ayaṃ ekā paññatti. <span class="bld">Dve anupaññattiyo</span>ti ‘‘antamaso tiracchānagatāyapī’’ti ca, ‘‘sikkhaṃ apaccakkhāyā’’ti ca makkaṭivajjiputtakavatthūnaṃ vasena vuttā – imā dve anupaññattiyo. Ettāvatā ‘‘atthi tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññattī’’ti imissā pucchāya dve koṭṭhāsā vissajjitā honti. Tatiyaṃ vissajjetuṃ pana <span class="bld">‘‘anuppannapaññatti tasmiṃ natthī’’</span>ti vuttaṃ. Ayañhi <span class="bld">anuppannapaññatti</span> nāma anuppanne dose paññattā; sā aṭṭhagarudhammavasena bhikkhunīnaṃyeva āgatā, aññatra natthi. Tasmā vuttaṃ ‘‘anuppannapaññatti tasmiṃ natthī’’ti. <span class="bld">Sabbatthapaññattī</span>ti majjhimadese ceva paccantimajanapadesu ca sabbatthapaññatti. Vinayadharapañcamena gaṇena ‘‘upasampadā, guṇaṅguṇūpāhanā, dhuvanahānaṃ, cammattharaṇa’’nti imāni hi cattāri sikkhāpadāni majjhimadeseyeva paññatti. Ettheva etehi āpatti hoti, na paccantimajanapadesu. Sesāni sabbāneva sabbatthapaññatti nāma.</p>
  13. <p class="bodytext"><span class="bld">Sādhāraṇapaññattī</span>ti <a name="V0.0139"></a> bhikkhūnañceva bhikkhunīnañca sādhāraṇapaññatti; suddhabhikkhūnameva hi suddhabhikkhunīnaṃ vā paññattaṃ sikkhāpadaṃ <span class="bld">asādhāraṇapaññatti</span> nāma hoti. Idaṃ pana bhikkhuṃ ārabbha uppanne vatthusmiṃ ‘‘yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā’’ti bhikkhunīnampi <a name="P7.1303"></a> paññattaṃ, vinītakathāmattameva hi tāsaṃ natthi, sikkhāpadaṃ pana atthi, tena vuttaṃ ‘‘sādhāraṇapaññattī’’ti. <span class="bld">Ubhatopaññattiya</span>mpi eseva nayo. Byañjanamattameva hi ettha nānaṃ, bhikkhūnaṃ bhikkhunīnampi sādhāraṇattā <span class="bld">sādhāraṇapaññatti,</span> ubhinnampi paññattattā <span class="bld">ubhatopaññattī</span>ti. Atthe pana bhedo natthi.</p>
  14. <p class="bodytext"><span class="bld">Nidānogadha</span>nti ‘‘yassa siyā āpatti so āvikareyyā’’ti ettha sabbāpattīnaṃ anupaviṭṭhattā <span class="bld">nidānogadhaṃ;</span> nidāne anupaviṭṭhanti attho. <span class="bld">Dutiyena uddesenā</span>ti nidānogadhaṃ nidānapariyāpannampi samānaṃ ‘‘tatrime cattāro <a name="M0.0139"></a> pārājikā dhammā’’tiādinā dutiyeneva uddesena uddesaṃ āgacchati. <span class="bld">Catunnaṃ vipattīna</span>nti sīlavipattiādīnaṃ. Paṭhamā hi dve āpattikkhandhā sīlavipatti nāma, avasesā pañca ācāravipatti nāma. Micchādiṭṭhi ca antaggāhikadiṭṭhi ca diṭṭhivipatti nāma, ājīvahetu paññattāni cha sikkhāpadāni ājīvavipatti nāma. Iti imāsaṃ catunnaṃ vipattīnaṃ idaṃ pārājikaṃ sīlavipatti nāma hoti.</p>
  15. <p class="bodytext"><span class="bld">Ekena samuṭṭhānenā</span>ti dvaṅgikena ekena samuṭṭhānena. Ettha hi cittaṃ aṅgaṃ hoti, kāyena pana āpattiṃ āpajjati. Tena vuttaṃ ‘‘kāyato ca cittato ca samuṭṭhātī’’ti. <span class="bld">Dvīhi samathehi sammatī</span>ti ‘‘āpannosī’’ti sammukhā pucchiyamāno ‘‘āma āpannomhī’’ti paṭijānāti, tāvadeva bhaṇḍanakalahaviggahā vūpasantā honti, sakkā ca hoti taṃ puggalaṃ apanetvā uposatho vā pavāraṇā vā kātuṃ. Iti sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena cāti dvīhi samathehi sammati, na ca tappaccayā koci upaddavo hoti. Yaṃ pana upari paññattivagge ‘‘na katamena samathena sammatī’’ti vuttaṃ, taṃ samathaṃ otāretvā anāpatti kātuṃ na sakkāti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ.</p>
  16. <p class="bodytext"><span class="bld">Paññatti vinayo</span>ti ‘‘yo pana bhikkhū’’tiādinā nayena vuttamātikā paññatti vinayoti attho. <span class="bld">Vibhattī</span>ti padabhājanaṃ vuccati; <span class="bld">vibhattī</span>ti hi vibhaṅgassevetaṃ nāmaṃ. <span class="bld">Asaṃvaro</span>ti <a name="V0.0140"></a> vītikkamo. <span class="bld">Saṃvaro</span>ti avītikkamo. <span class="bld">Yesaṃ vattatī</span>ti yesaṃ vinayapiṭakañca aṭṭhakathā ca sabbā paguṇāti attho. <span class="bld">Te dhārentī</span>ti te etaṃ paṭhamapārājikaṃ <a name="P7.1304"></a> pāḷito ca atthato ca dhārenti; na hi sakkā sabbaṃ vinayapiṭakaṃ ajānantena etassa attho jānitunti. <span class="bld">Kenābhata</span>nti idaṃ paṭhamapārājikaṃ pāḷivasena ca atthavasena ca yāva ajjatanakālaṃ kena ānītanti. <span class="bld">Paramparābhata</span>nti paramparāya ānītaṃ.</p>
  17. <p class="bodytext"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>. Idāni yāya paramparāya ānītaṃ, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘upāli dāsako cevā</span>’’tiādinā nayena porāṇakehi mahātherehi gāthāyo ṭhapitā<a name="M0.0140"></a>. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ nidānavaṇṇanāyameva vuttaṃ. Iminā nayena dutiyapārājikādipucchāvissajjanesupi vinicchayo veditabboti.</p>
  18. <p class="centered">Mahāvibhaṅge paññattivāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  19. <p class="subhead">Katāpattivārādivaṇṇanā</p>
  20. <p class="bodytext"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>. Ito paraṃ ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto kati āpattiyo āpajjatī’’ti ādippabhedo <span class="bld">katāpattivāro,</span> ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ vipattīnaṃ kati vipattiyo bhajantī’’ti ādippabhedo <span class="bld">vipattivāro,</span> ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ katihi āpattikkhandhehi saṅgahitā’’ti ādippabhedo <span class="bld">saṅgahavāro,</span> ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo channaṃ āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhahantī’’ti ādippabhedo <span class="bld">samuṭṭhānavāro,</span> ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇa’’nti ādippabhedo <span class="bld">adhikaraṇavāro,</span> ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ samathānaṃ katihi samathehi sammantī’’ti ādippabhedo <span class="bld">samathavāro,</span> tadanantaro <span class="bld">samuccayavāro</span> cāti ime satta vārā uttānatthā eva.</p>
  21. <p class="bodytext"><a name="para188"></a><span class="paranum">188</span>. Tato paraṃ ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevanapaccayā pārājikaṃ kattha paññatta’’ntiādinā nayena puna paccayavasena eko <span class="bld">paññattivāro,</span> tassa vasena purimasadisā eva katāpattivārādayo satta vārāti evaṃ aparepi aṭṭha vārā vuttā, tepi uttānatthā eva. Iti ime aṭṭha, purimā aṭṭhāti mahāvibhaṅge soḷasa vārā dassitā. Tato paraṃ teneva nayena bhikkhunivibhaṅgepi <a name="V0.0141"></a> soḷasa vārā āgatāti evamime ubhatovibhaṅge dvattiṃsa vārā pāḷinayeneva <a name="P7.1305"></a> veditabbā. Na hettha kiñci pubbe avinicchitaṃ nāma atthi.</p>
  22. <p class="centered">Mahāvibhaṅge ca bhikkhunivibhaṅge ca</p>
  23. <p class="centered">Soḷasamahāvāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  24. <p class="chapter">Samuṭṭhānasīsavaṇṇanā</p>
  25. <p class="bodytext"><a name="para257"></a><span class="paranum">257</span>. Tadanantarāya <a name="M0.0141"></a><a name="V0.0142"></a> pana samuṭṭhānakathāya <span class="bld">anattā iti nicchayā</span>ti anattā iti nicchitā. <span class="bld">Sabhāgadhammāna</span>nti aniccākārādīhi sabhāgānaṃ saṅkhatadhammānaṃ. <span class="bld">Nāmamattaṃ na nāyatī</span>ti nāmamattampi na paññāyati. <span class="bld">Dukkhahāni</span>nti dukkhaghātanaṃ. <span class="bld">Khandhakā yā ca mātikā</span>ti khandhakā yā ca mātikāti attho. Ayameva vā pāṭho. <span class="bld">Samuṭṭhānaṃ niyato kata</span>nti samuṭṭhānaṃ niyatokataṃ niyatakataṃ; niyatasamuṭṭhānanti attho. Etena bhūtārocanacorivuṭṭhāpanaananuññātasikkhāpadattayassa saṅgaho paccetabbo. Etāneva hi tīṇi sikkhāpadāni niyatasamuṭṭhānāni, aññehi saddhiṃ asambhinnasamuṭṭhānāni.</p>
  26. <p class="bodytext"><span class="bld">Sambhedaṃ nidānañcañña</span>nti aññampi sambhedañca nidānañca. Tattha sambhedavacanena samuṭṭhānasambhedassa gahaṇaṃ paccetabbaṃ, tāni hi tīṇi sikkhāpadāni ṭhapetvā sesāni sambhinnasamuṭṭhānāni. Nidānavacanena sikkhāpadānaṃ paññattidesasaṅkhātaṃ nidānaṃ paccetabbaṃ. <span class="bld">Sutte dissanti uparī</span>ti sikkhāpadānaṃ samuṭṭhānaniyamo sambhedo nidānanti imāni tīṇi suttamhi eva dissanti; paññāyantīti attho. Tattha ‘‘ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti, kāyato ca cittato cā’’tiādimhi tāva purimanaye samuṭṭhānaniyamo ca sambhedo ca dissanti. Itaraṃ pana nidānaṃ nāma –</p>
  27. <p class="gatha1">‘‘Vesāliyā rājagahe, sāvatthiyā ca āḷavī;</p>
  28. <p class="gathalast">Kosambiyā ca sakkesu, bhaggesu ceva paññattā’’ti.</p>
  29. <p class="bodytext">Evaṃ upari dissati, parato āgate sutte dissatīti veditabbaṃ.</p>
  30. <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Vibhaṅge</span> <a name="V0.0143"></a> <span class="bld">dvīsū’’</span>ti gāthāya ayamattho – yaṃ sikkhāpadaṃ dvīsu vibhaṅgesu paññattaṃ uposathadivase bhikkhū ca bhikkhuniyo ca uddisanti, tassa yathāñāyaṃ samuṭṭhānaṃ pavakkhāmi, taṃ me suṇāthāti.</p>
  31. <p class="bodytext"><span class="bld">Sañcarittānubhāsanañcā</span>ti sañcarittañca samanubhāsanañca. <span class="bld">Atirekañca cīvara</span>nti atirekacīvaraṃ<a name="P7.1306"></a>; kathinanti attho. <span class="bld">Lomāni padasodhammo</span>ti eḷakalomāni <a name="M0.0142"></a> ca padasodhammo ca. <span class="bld">Bhūtaṃ saṃvidhānena cā</span>ti bhūtārocanañca saṃvidahitvā addhānappaṭipajjanañca. <span class="bld">Theyyadesanā coriṃ cā</span>ti theyyasattho ca chattapāṇissa agilānassa dhammadesanā ca corivuṭṭhāpanañca. <span class="bld">Ananuññātāya terasā</span>ti mātāpitusāmikehi ananuññātāya saddhiṃ imāni terasa samuṭṭhānāni honti. <span class="bld">Sadisā idha dissare</span>ti idha ubhatovibhaṅge etesu terasasu samuṭṭhānasīsesu ekekasmiṃ aññānipi sadisāni samuṭṭhānāni dissanti.</p>
  32. <p class="subhead">Paṭhamapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  33. <p class="bodytext"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>. Idāni tāni dassetuṃ <span class="bld">‘‘methunaṃ sukkasaṃsaggo’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">methuna</span>nti idaṃ tāva paṭhamapārājikaṃ nāma ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni. Tattha <span class="bld">sukkasaṃsaggo</span>ti sukkavissaṭṭhi ceva kāyasaṃsaggo ca. <span class="bld">Aniyatā paṭhamikā</span>ti paṭhamaṃ aniyatasikkhāpadaṃ. <span class="bld">Pubbūpaparipācitā</span>ti ‘‘jānaṃ pubbūpagataṃ bhikkhu’’nti sikkhāpadañca bhikkhuniparipācitapiṇḍapātasikkhāpadañca. <span class="bld">Raho bhikkhuniyā sahā</span>ti bhikkhuniyā saddhiṃ raho nisajjasikkhāpadañca.</p>
  34. <p class="bodytext"><span class="bld">Sabhojane raho dve cā</span>ti sabhojane kule anupakhajjanisajjasikkhāpadañca dve rahonisajjasikkhāpadāni ca. <span class="bld">Aṅguli udake hasa</span>nti aṅgulipatodakañca udake hasadhammasikkhāpadañca. <span class="bld">Pahāre uggire cevā</span>ti pahāradānasikkhāpadañca talasattikauggiraṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Tepaññāsā ca sekhiyā</span>ti parimaṇḍalanivāsanādīni khuddakavaṇṇanāvasāne vuttāni tepaññāsa sekhiyasikkhāpadāni ca.</p>
  35. <p class="bodytext"><span class="bld">Adhakkhagāmāvassutā</span>ti bhikkhunīnaṃ adhakkhakasikkhāpadañca gāmantaragamanaṃ avassutā avassutassa <a name="V0.0144"></a> hatthato khādanīyabhojanīyaggahaṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Talamaṭṭhañca suddhikā</span>ti talaghātakaṃ jatumaṭṭhaṃ udakasuddhikādiyanañca. <span class="bld">Vassaṃvuṭṭhā ca ovāda</span>nti vassaṃvuṭṭhā chappañcayojanāni sikkhāpadañca ovādāya agamanasikkhāpadañca. <span class="bld">Nānubandhe pavattini</span>nti yā pana bhikkhunī vuṭṭhāpitaṃ pavattiniṃ dve vassāni nānubandheyyāti vuttasikkhāpadaṃ.</p>
  36. <p class="bodytext"><span class="bld">Ime</span> <a name="M0.0143"></a> <span class="bld">sikkhā</span>ti imā sikkhāyo; liṅgavipariyāyo kato. <span class="bld">Kāyamānasikā katā</span>ti kāyacittasamuṭṭhānā katā.</p>
  37. <p class="subhead">Dutiyapārājikasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  38. <p class="bodytext"><a name="para259"></a><span class="paranum">259</span>. <span class="bld">Adinna</span>nti <a name="P7.1307"></a> idaṃ tāva adinnādānanti vā dutiyapārājikanti vā ekaṃ samuṭṭhānasīsaṃ, sesāni tena sadisāni. Tattha <span class="bld">viggahuttarī</span>ti manussaviggahauttarimanussadhammasikkhāpadāni. <span class="bld">Duṭṭhullā attakāmina</span>nti duṭṭhullavācāattakāmapāricariyasikkhāpadāni. <span class="bld">Amūlā aññabhāgiyā</span>ti dve duṭṭhadosasikkhāpadāni. <span class="bld">Aniyatā dutiyikā</span>ti dutiyaṃ aniyatasikkhāpadaṃ.</p>
  39. <p class="bodytext"><span class="bld">Acchinde pariṇāmane</span>ti sāmaṃ cīvaraṃ datvā acchindanañca saṅghikalābhassa attano pariṇāmanañca. <span class="bld">Musā omasapesuṇā</span>ti musāvādo ca omasavādo ca bhikkhupesuññañca. <span class="bld">Duṭṭhullā pathavīkhaṇe</span>ti duṭṭhullāpattiārocanañca pathavīkhaṇañca. <span class="bld">Bhūtaṃ aññāya ujjhāpe</span>ti bhūtagāmaaññavādakaujjhāpanakasikkhāpadāni.</p>
  40. <p class="bodytext"><span class="bld">Nikkaḍḍhanaṃ siñcanañcā</span>ti vihārato nikkaḍḍhanañca udakena tiṇādisiñcanañca. <span class="bld">Āmisahetu bhuttāvī</span>ti ‘‘āmisahetu bhikkhuniyo ovadantī’’ti sikkhāpadañca, bhuttāviṃ anatirittena khādanīyādinā pavāraṇāsikkhāpadañca. <span class="bld">Ehi anādari bhiṃsā</span>ti ‘‘ehāvuso gāmaṃ vā’’ti sikkhāpadañca, anādariyañca bhikkhubhiṃsāpanakañca. <span class="bld">Apanidhe ca jīvita</span>nti pattādīnaṃ apanidhānasikkhāpadañca, sañcicca pāṇaṃ jīvitāvoropanañca.</p>
  41. <p class="bodytext"><span class="bld">Jānaṃ sappāṇakaṃ kamma</span>nti jānaṃ sappāṇakaudakasikkhāpadañca punakammāya ukkoṭanañca. <span class="bld">Ūnasaṃvāsanāsanā</span>ti <a name="V0.0145"></a> ūnavīsativassasikkhāpadañca ukkhittakena saddhiṃ saṃvāsasikkhāpadañca nāsitakasāmaṇerasambhogasikkhāpadañca. <span class="bld">Sahadhammikaṃ vilekhā</span>ti sahadhammikaṃ vuccamānasikkhāpadañca, vilekhāya saṃvattantīti āgatasikkhāpadañca. <span class="bld">Moho amūlakena cā</span>ti mohanake pācittiyasikkhāpadañca, amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃsanasikkhāpadañca.</p>
  42. <p class="bodytext"><span class="bld">Kukkuccaṃ dhammikaṃ cīvaraṃ datvā</span>ti kukkuccaupadahanañca, dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā khīyanañca, cīvaraṃ datvā khīyanañca. <span class="bld">Pariṇāmeyya puggale</span>ti saṅghikaṃ lābhaṃ <a name="M0.0144"></a> puggalassa pariṇāmanasikkhāpadaṃ. <span class="bld">Kiṃ te akālaṃ acchinde</span>ti ‘‘kiṃ te ayye eso purisapuggalo karissatī’’ti āgatasikkhāpadañca, ‘‘akālacīvaraṃ kālacīvara’’nti adhiṭṭhahitvā bhājanasikkhāpadañca, bhikkhuniyā saddhiṃ cīvaraṃ parivattetvā acchindanasikkhāpadañca. <span class="bld">Duggahī nirayena</span> <a name="P7.1308"></a> <span class="bld">cā</span>ti duggahitena duppadhāritena paraṃ ujjhāpanasikkhāpadañca, nirayena vā brahmacariyena vā abhisapanasikkhāpadañca.</p>
  43. <p class="bodytext"><span class="bld">Gaṇaṃ vibhaṅga dubbala</span>nti ‘‘gaṇassa cīvaralābhaṃ antarāyaṃ kareyyā’’ti ca ‘‘dhammikaṃ cīvaravibhaṅgaṃ paṭibāheyyā’’ti ca ‘‘dubbalacīvarapaccāsāya cīvarakālasamayaṃ atikkāmeyyā’’ti ca vuttasikkhāpadāni. <span class="bld">Kathinā phāsu passaya</span>nti ‘‘dhammikaṃ kathinuddhāraṃ paṭibāheyya, bhikkhuniyā sañcicca aphāsuṃ kareyya, bhikkhuniyā upassayaṃ datvā kupitā anattamanā nikkaḍḍheyya vā’’ti vuttasikkhāpadāni. <span class="bld">Akkosacaṇḍī maccharī</span>ti ‘‘bhikkhuṃ akkoseyya vā paribhāseyya vā, caṇḍikatā gaṇaṃ paribhāseyya, kule maccharinī assā’’ti vuttasikkhāpadāni. <span class="bld">Gabbhiniñca pāyantiyā</span>ti ‘‘gabbhiniṃ vuṭṭhāpeyya, pāyantiṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti vuttasikkhāpadāni.</p>
  44. <p class="bodytext"><span class="bld">Dvevassaṃ sikkhā saṅghenā</span>ti ‘‘dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya, sikkhitasikkhaṃ sikkhamānaṃ saṅghena asammataṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti vuttasikkhāpadāni. <span class="bld">Tayo ceva gihīgatā</span>ti ūnadvādasavassaṃ gihigataṃ, paripuṇṇadvādasavassaṃ gihigataṃ ‘‘dve vassāni chasu dhammesu asikkhitasikkhaṃ dve vassāni sikkhitasikkhaṃ saṅghena asammata’’nti vuttasikkhāpadāni. <span class="bld">Kumāribhūtā tisso</span>ti ‘‘ūnavīsativassaṃ kumāribhūta’’ntiādinā nayena vuttā <a name="V0.0146"></a> tisso. <span class="bld">Ūnadvādasasammatā</span>ti ‘‘ūnadvādasavassā vuṭṭhāpeyya, paripuṇṇadvādasavassā saṅghena asammatā vuṭṭhāpeyyā’’ti vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  45. <p class="bodytext"><span class="bld">Alaṃ tāva sokāvāsa</span>nti ‘‘alaṃ tāva te ayye vuṭṭhāpitenā’’ti ca, ‘‘caṇḍiṃ sokāvāsaṃ sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyyā’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Chandā anuvassā ca dve</span>ti ‘‘pārivāsikachandadānena sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya, anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya, ekaṃ vassaṃ dve vuṭṭhāpeyyā’’ti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Samuṭṭhānā tikā katā</span>ti tikasamuṭṭhānā katā.</p>
  46. <p class="subhead">Sañcarittasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  47. <p class="bodytext"><a name="para260"></a><span class="paranum">260</span>. <span class="bld">Sañcarī</span> <a name="M0.0145"></a> <span class="bld">kuṭi vihāro</span>ti sañcarittaṃ saññācikāya kuṭikaraṇaṃ mahallakavihārakaraṇañca. <span class="bld">Dhovanañca paṭiggaho</span>ti aññātikāya <a name="P7.1309"></a> bhikkhuniyā purāṇacīvaradhovāpanañca cīvarapaṭiggahaṇañca. <span class="bld">Viññattuttari abhihaṭṭhu</span>nti aññātakaṃ gahapatiṃ cīvaraviññāpanaṃ tatuttarisādiyanasikkhāpadañca. <span class="bld">Ubhinnaṃ dūtakena cā</span>ti ‘‘cīvaracetāpannaṃ upakkhaṭaṃ hotī’’ti āgatasikkhāpadadvayañca dūtena cīvaracetāpannapahitasikkhāpadañca.</p>
  48. <p class="bodytext"><span class="bld">Kosiyā suddhadvebhāgā, chabbassāni nisīdana</span>nti ‘‘kosiyamissakaṃ santhata’’ntiādīni pañca sikkhāpadāni. <span class="bld">Riñcanti rūpikā cevā</span>ti vibhaṅge ‘‘riñcanti uddesa’’nti āgataṃ eḷakalomadhovāpanaṃ rūpiyappaṭiggahaṇasikkhāpadañca. <span class="bld">Ubho nānappakārakā</span>ti rūpiyasaṃvohārakayavikkayasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  49. <p class="bodytext"><span class="bld">Ūnabandhanavassikā</span>ti ūnapañcabandhanapattasikkhāpadañca vassikasāṭikasikkhāpadañca. <span class="bld">Suttaṃ vikappanena cā</span>ti suttaṃ viññāpetvā cīvaravāyāpanañca tantavāye upasaṅkamitvā cīvare vikappāpajjanañca. <span class="bld">Dvāradānasibbāni cā</span>ti yāva dvārakosā aggaḷaṭṭhapanāya, ‘‘aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ dadeyya, cīvaraṃ sibbeyyā’’ti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Pūvapaccayajoti cā</span>ti pūvehi vā manthehi vā abhihaṭṭhuṃ pavāraṇāsikkhāpadaṃ cātumāsapaccayappavāraṇājotisamādahanasikkhāpadāni ca.</p>
  50. <p class="bodytext"><span class="bld">Ratanaṃ</span> <a name="V0.0147"></a> <span class="bld">sūci mañco ca, tūlaṃ nisīdanakaṇḍu ca, vassikā ca sugatenā</span>ti ratanasikkhāpadañceva sūcigharasikkhāpadādīni ca satta sikkhāpadāni. <span class="bld">Viññatti aññaṃ cetāpanā, dve saṅghikā mahājanikā, dve puggalalahukā garū</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī aññaṃ viññāpetvā aññaṃ viññāpeyyā’’tiādīni nava sikkhāpadāni. <span class="bld">Dve vighāsā sāṭikā cā</span>ti ‘‘uccāraṃ vā passāvaṃ vā saṅkāraṃ vā vighāsaṃ vā tirokuṭṭe vā tiropākāre vā chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vā, harite chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vā’’ti evaṃ vuttāni dve vighāsasikkhāpadāni ca udakasāṭikāsikkhāpadañca. <span class="bld">Samaṇacīvarena cā</span>ti ‘‘samaṇacīvaraṃ dadeyyā’’ti idametaṃ sandhāya vuttaṃ.</p>
  51. <p class="subhead">Samanubhāsanāsamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  52. <p class="bodytext"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>. <span class="bld">Bhedānuvattadubbacadūsaduṭṭhulladiṭṭhi</span> <a name="M0.0146"></a> <span class="bld">cā</span>ti saṅghabhedānuvattakadubbacakuladūsakaduṭṭhullappaṭicchādanadiṭṭhiappaṭinissajjanasikkhāpadāni. <span class="bld">Chandaṃ ujjagghikā dve cā</span>ti <a name="P7.1310"></a> chandaṃ adatvā gamanasikkhāpadaṃ ujjagghikāya antaraghare gamananisīdanasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Dve ca saddā</span>ti ‘‘appasaddo antaraghare gamissāmi, nisīdissāmī’’ti sikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Na byāhare</span>ti ‘‘na sakabaḷena mukhena byāharissāmī’’ti sikkhāpadaṃ.</p>
  53. <p class="bodytext"><span class="bld">Chamā nīcāsane ṭhānaṃ, pacchato uppathena cā</span>ti chamāyaṃ nisīditvā, nīce āsane nisīditvā; ṭhitena nisinnassa, pacchato gacchantena purato gacchantassa, uppathena gacchantena pathena gacchantassa dhammadesanāsikkhāpadāni. <span class="bld">Vajjānuvattigahaṇā</span>ti vajjappaṭicchādanauakhattānuvattakahatthaggahaṇādisaṅkhātāni tīṇi pārājikāni. <span class="bld">Osāre paccācikkhanā</span>ti ‘‘anapaloketvā kārakasaṅghaṃ anaññāya gaṇassa chandaṃ osāreyyā’’ti ca ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  54. <p class="bodytext"><span class="bld">Kismiṃ saṃsaṭṭhā dve vadhī</span>ti ‘‘kismiñcideva adhikaraṇe paccākatā’’ti ca ‘‘bhikkhuniyo paneva saṃsaṭṭhā viharantī’’ti ca ‘‘yā pana bhikkhunī evaṃ vadeyya saṃsaṭṭhāva ayye tumhe viharathā’’ti ca ‘‘attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodeyyā’’ti ca vuttasikkhāpadāni. <span class="bld">Visibbe dukkhitāya cā</span>ti ‘‘bhikkhuniyā cīvaraṃ visibbetvā vā visibbāpetvā vā’’ti ca ‘‘dukkhitaṃ <a name="V0.0148"></a> sahajīvini’’nti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Puna saṃsaṭṭhā na vūpasame</span>ti ‘‘saṃsaṭṭhā vihareyya gahapatinā vā gahapatiputtena vā’’ti evaṃ puna vuttasaṃsaṭṭhasikkhāpadañca ‘‘ehayye, imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasamehī’’ti vuccamānā, ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā ‘‘sā pacchā anantarāyikinī neva vūpasammeyyā’’ti vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Ārāmañca pavāraṇā</span>ti ‘‘jānaṃ sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā paviseyyā’’ti ca ‘‘ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi na pavāreyyā’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  55. <p class="bodytext"><span class="bld">Anvaddhaṃ sahajīviniṃ dve</span>ti ‘‘anvaddhamāsaṃ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā’’ti vuttasikkhāpadañca, ‘‘sahajīviniṃ vuṭṭhāpetvā dve vassāni neva anuggaṇheyya, sahajīviniṃ vuṭṭhāpetvā neva vūpakāseyyā’’ti vuttasikkhāpadadvayañca. <span class="bld">Cīvaraṃ anubandhanā</span>ti ‘‘sace me tvaṃ, ayye, cīvaraṃ dassasi, evāhaṃ <a name="M0.0147"></a> taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti ca ‘‘sace maṃ tvaṃ, ayye, dve vassāni anubandhissasi, evāhaṃ taṃ vuṭṭhāpessāmī’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  56. <p class="subhead">Kathinasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  57. <p class="bodytext"><a name="para262"></a><span class="paranum">262</span>. <span class="bld">Ubbhataṃ</span> <a name="P7.1311"></a> <span class="bld">kathinaṃ tīṇī</span>ti ‘‘niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine’’ti vuttāni āditova tīṇi sikkhāpadāni. <span class="bld">Paṭhamaṃ pattabhesajja</span>nti ‘‘dasāhaparamaṃ atirekapatto’’ti vuttaṃ paṭhamapattasikkhāpadañca ‘‘paṭisāyanīyāni bhesajjānī’’ti vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Accekañcāpi sāsaṅka</span>nti accekacīvarasikkhāpadañca tadanantarameva sāsaṅkasikkhāpadañca. <span class="bld">Pakkamantena vā duve</span>ti ‘‘taṃ pakkamanto neva uddhareyyā’’ti bhūtagāmavagge vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  58. <p class="bodytext"><span class="bld">Upassayaṃ paramparā</span>ti ‘‘bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhuniyo ovadeyyā’’ti ca ‘‘paramparabhojane pācittiya’’nti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Anatirittaṃ nimantanā</span>ti ‘‘anatirittaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti ca ‘‘nimantito sabhatto samāno’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Vikappaṃ rañño vikāle</span>ti ‘‘sāmaṃ cīvaraṃ vikappetvā’’ti ca ‘‘rañño khattiyassā’’ti ca ‘‘vikāle gāmaṃ paviseyyā’’ti ca vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Vosāsāraññakena cā</span>ti <a name="V0.0149"></a> ‘‘vosāsamānarūpā ṭhitā’’ti ca ‘‘tathārūpesu āraññakesu senāsanesu pubbe appaṭisaṃvidita’’nti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  59. <p class="bodytext"><span class="bld">Ussayā sannicayañcā</span>ti ‘‘ussayavādikā’’ti ca ‘‘pattasannicayaṃ kareyyā’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Pure pacchā vikāle cā</span>ti ‘‘yā pana bhikkhunī purebhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā’’ti ca, ‘‘pacchābhattaṃ kulāni upasaṅkamitvā’’ti ca, ‘‘vikāle kulāni upasaṅkamitvā’’ti ca vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Pañcāhikā saṅkamanī</span>ti ‘‘pañcāhikā saṅghāṭicāraṃ atikkameyyā’’ti ca ‘‘cīvarasaṅkamanīyaṃ dhāreyyā’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Dvepi āvasathena cā</span>ti ‘‘āvasathacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjeyya, āvasathaṃ anissajjitvā cārikaṃ pakkameyyā’’ti ca evaṃ āvasathena saddhiṃ vuttasikkhāpadāni ca dve.</p>
  60. <p class="bodytext"><span class="bld">Pasākhe āsane cevā</span>ti ‘‘pasākhe jātaṃ gaṇḍaṃ vā’’ti ca ‘‘bhikkhussa purato anāpucchā āsane nisīdeyyā’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  61. <p class="subhead">Eḷakalomasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  62. <p class="bodytext"><a name="para263"></a><span class="paranum">263</span>. <span class="bld">Eḷakalomā</span> <a name="M0.0148"></a> <span class="bld">dve seyyā</span>ti eḷakalomasikkhāpadañceva dve ca sahaseyyasikkhāpadāni. <span class="bld">Āhacca piṇḍabhojana</span>nti āhaccapādakasikkhāpadañca āvasathapiṇḍabhojanasikkhāpadañca. <span class="bld">Gaṇavikālasannidhī</span>ti gaṇabhojanavikālabhojanasannidhikārakasikkhāpadattayaṃ<a name="P7.1312"></a>. <span class="bld">Dantaponena celakā</span>ti dantaponasikkhāpadañca acelakasikkhāpadañca. <span class="bld">Uyyuttaṃ senaṃ uyyodhī</span>ti ‘‘uyyuttaṃ senaṃ dassanāya gaccheyya, senāya vaseyya, uyyodhikaṃ vā…pe… anīkadassanaṃ vā gaccheyyā’’ti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Surā orena nhāyanā</span>ti surāpānasikkhāpadañca orenaddhamāsanahānasikkhāpadañca. <span class="bld">Dubbaṇṇe dve desanikā</span>ti ‘‘tiṇṇaṃ dubbaṇṇakaraṇāna’’nti vuttasikkhāpadañca vuttāvasesapāṭidesanīyadvayañca. <span class="bld">Lasuṇupatiṭṭhe naccanā</span>ti lasuṇasikkhāpadaṃ, ‘‘bhikkhussa bhuñjantassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyyā’’ti vuttasikkhāpadaṃ, ‘‘naccaṃ vā gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gaccheyyā’’ti vuttasikkhāpadañca. Ito paraṃ pāḷiṃ virajjhitvā likhanti. Yathā pana atthaṃ vaṇṇayissāma; evamettha anukkamo veditabbo.</p>
  63. <p class="bodytext"><span class="bld">Nhānamattharaṇaṃ</span> <a name="V0.0150"></a> <span class="bld">seyyā</span>ti ‘‘naggā nahāyeyya, ekattharaṇapāvuraṇā tuvaṭṭeyyuṃ, ekamañce tuvaṭṭeyyu’’nti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Antoraṭṭhe tathā bahī</span>ti ‘‘antoraṭṭhe sāsaṅkasammate, tiroraṭṭhe sāsaṅkasammate’’ti vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Antovassaṃ cittāgāra</span>nti ‘‘antovassaṃ cārikaṃ pakkameyya, rājāgāraṃ vā cittāgāraṃ vā…pe… pokkharaṇiṃ vā dassanāya gaccheyyā’’ti ca vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Āsandiṃ suttakantanā</span>ti ‘‘āsandiṃ vā pallaṅkaṃ vā paribhuñjeyya, suttaṃ kanteyyā’’ti vuttasikkhāpadadvayaṃ.</p>
  64. <p class="bodytext"><span class="bld">Veyyāvaccaṃ sahatthā cā</span>ti ‘‘gihiveyyāvaccaṃ kareyya, agārikassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā dadeyyā’’ti vuttasikkhāpadadvayaṃ. <span class="bld">Abhikkhukāvāsena cā</span>ti ‘‘abhikkhuke āvāse vassaṃ vaseyyā’’ti idametaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Chattaṃ yānañca saṅghāṇi</span>nti ‘‘chattupāhanaṃ dhāreyya, yānena yāyeyya, saṅghāṇiṃ dhāreyyā’’ti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Alaṅkāragandhavāsita</span>nti ‘‘itthālaṅkāraṃ dhāreyya, gandhacuṇṇakena nahāyeyya, vāsitakena piññākena nahāyeyyā’’ti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Bhikkhunī</span>tiādinā ‘‘bhikkhuniyā ummaddāpeyyā’’tiādīni cattāri sikkhāpadāni vuttāni. <span class="bld">Asaṅkaccikā āpattī</span>ti ‘‘asaṅkaccikā <a name="M0.0149"></a> gāmaṃ paviseyya pācittiya’’nti evaṃ vuttaāpatti ca. <span class="bld">Cattārīsā catuttarī</span>ti <a name="P7.1313"></a> etāni sabbānipi catucattālīsa sikkhāpadāni vuttāni.</p>
  65. <p class="bodytext"><span class="bld">Kāyena na vācācittena, kāyacittena na vācato</span>ti kāyena ceva kāyacittena ca samuṭṭhahanti; na vācācittena na vācatoti attho. <span class="bld">Dvisamuṭṭhānikā sabbe, samā eḷakalomikā</span>ti idaṃ uttānatthameva.</p>
  66. <p class="subhead">Padasodhammasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  67. <p class="bodytext"><a name="para264"></a><span class="paranum">264</span>. <span class="bld">Padaññatra asammatā</span>ti ‘‘padaso dhammaṃ, mātugāmassa uttarichappañcavācāhi dhammaṃ deseyya, aññatra viññunā purisaviggahena, asammato bhikkhuniyo ovadeyyā’’ti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Tathā atthaṅgatena cā</span>ti ‘‘atthaṅgate sūriye ovadeyyā’’ti idametaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Tiracchānavijjā dve</span>ti ‘‘tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇeyya, vāceyyā’’ti evaṃ vuttasikkhāpadadvayaṃ<a name="V0.0151"></a>. <span class="bld">Anokāso ca pucchanā</span>ti ‘‘anokāsakataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ puccheyyā’’ti idametaṃ sandhāya vuttaṃ.</p>
  68. <p class="subhead">Addhānasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  69. <p class="bodytext"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>. <span class="bld">Addhānanāvaṃ paṇīta</span>nti ‘‘bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya, ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya, paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjeyyā’’ti vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Mātugāmena saṃhare</span>ti mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāya gamanañca ‘‘sambādhe lomaṃ saṃharāpeyyā’’ti vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Dhaññaṃ nimantitā cevā</span>ti ‘‘dhaññaṃ viññāpetvā vā’’ti ca ‘‘nimantitā vā pavāritā vā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā’’ti vuttasikkhāpadañca. <span class="bld">Aṭṭha cā</span>ti bhikkhunīnaṃ vuttā aṭṭha pāṭidesanīyā vā.</p>
  70. <p class="subhead">Theyyasatthasamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  71. <p class="bodytext"><a name="para266"></a><span class="paranum">266</span>. <span class="bld">Theyyasatthaṃ upassutī</span>ti theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggagamanañca upassutitiṭṭhanañca. <span class="bld">Sūpaviññāpanena cā</span>ti idaṃ sūpodanaviññattiṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Rattichannañca okāsa</span>nti ‘‘rattandhakāre appadīpe, paṭicchanne <a name="M0.0150"></a> okāse, ajjhokāse purisena saddhi’’nti evaṃ vuttasikkhāpadattayaṃ. <span class="bld">Byūhena sattamā</span>ti idaṃ tadanantarameva ‘‘rathikāya vā byūhe vā siṅghāṭake vā purisena saddhi’’nti āgatasikkhāpadaṃ sandhāya vuttaṃ.</p>
  72. <p class="subhead">Dhammadesanāsamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  73. <p class="bodytext"><a name="para267"></a><span class="paranum">267</span>. Dhammadesanāsamuṭṭhānāni ekādasa <a name="P7.1314"></a> uttānāneva. Evaṃ tāva sambhinnasamuṭṭhānaṃ veditabbaṃ. Niyatasamuṭṭhānaṃ pana tividhaṃ, taṃ ekekasseva sikkhāpadassa hoti, taṃ visuṃyeva dassetuṃ <span class="bld">‘‘bhūtaṃ kāyena jāyatī’’</span>tiādi vuttaṃ, taṃ uttānameva. <span class="bld">Nettidhammānulomika</span>nti vinayapāḷidhammassa anulomanti.</p>
  74. <p class="centered">Samuṭṭhānasīsavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  75. <p class="chapter">Antarapeyyālaṃ</p>
  76. <p class="subhead">Katipucchāvāravaṇṇanā</p>
  77. <p class="bodytext"><a name="para271"></a><span class="paranum">271</span>. Idāni <a name="V0.0152"></a><a name="M0.0151"></a> āpattiādikoṭṭhāsesu kosallajananatthaṃ ‘‘kati āpattiyo’’tiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā niddesappaṭiniddesavasena vibhaṅgo vutto.</p>
  78. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">kati āpattiyo</span>ti mātikāya ca vibhaṅge ca āgatāpattipucchā. Esa nayo dutiyapadepi. Kevalañhettha āpattiyo eva rāsivasena <span class="bld">khandhā</span>ti vuttā. <span class="bld">Vinītavatthūnī</span>ti tāsaṃ āpattīnaṃ <span class="bld">vinayapucchā;</span> ‘‘vinītaṃ vinayo vūpasamo’’ti idañhi atthato ekaṃ, vinītāniyeva <span class="bld">vinītavatthūnī</span>ti ayamettha padattho. Idāni yesu sati āpattiyo honti, asati na honti, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘kati agāravā’’</span>ti pucchādvayaṃ. Vinītavatthūnīti ayaṃ pana tesaṃ agāravānaṃ vinayapucchā. Yasmā pana tā āpattiyo vipattiṃ āpattā nāma natthi, tasmā ‘‘kati vipattiyo’’ti ayaṃ āpattīnaṃ vipattibhāvapucchā. <span class="bld">Kati āpattisamuṭṭhānānī</span>ti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā. <span class="bld">Vivādamūlāni anuvādamūlānī</span>ti imā ‘‘vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇa’’nti āgatānaṃ vivādānuvādānaṃ mūlapucchā. <span class="bld">Sāraṇīyā dhammā</span>ti vivādānuvādamūlānaṃ abhāvakaradhammapucchā. <span class="bld">Bhedakaravatthūnī</span>ti ayaṃ ‘‘bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇa’’ntiādīsu vuttabhedakaraṇapucchā. <span class="bld">Adhikaraṇānī</span>ti bhedakaravatthūsu sati uppajjanadhammapucchā. <span class="bld">Samathā</span>ti tesaṃyeva vūpasamanadhammapucchā. <span class="bld">Pañca āpattiyo</span>ti mātikāya āgatavasena vuttā. <span class="bld">Sattā</span>ti vibhaṅge āgatavasena.</p>
  79. <p class="bodytext">Ārakā etehi ramatīti <span class="bld">ārati;</span> bhusā vā rati <span class="bld">ārati</span>. Vinā etehi ramatīti <span class="bld">virati</span><a name="V0.0153"></a>. Paccekaṃ paccekaṃ viramatīti <span class="bld">paṭivirati</span>. Veraṃ maṇati vināsetīti <span class="bld">veramaṇī</span>. Na etāya ete āpattikkhandhā <a name="P7.1315"></a> karīyantīti <span class="bld">akiriyā</span>. Yaṃ etāya asati āpattikkhandhakaraṇaṃ uppajjeyya, tassa paṭipakkhato <span class="bld">akaraṇaṃ</span>. Āpattikkhandhaajjhāpattiyā paṭipakkhato <span class="bld">anajjhāpatti</span>. Velanato <span class="bld">velā;</span> calayanato vināsanatoti attho<a name="M0.0152"></a>. Niyyānaṃ sinoti bandhati nivāretīti <span class="bld">setu</span>. Āpattikkhandhānametaṃ adhivacanaṃ. So setu etāya paññattiyā haññatīti <span class="bld">setughāto</span>. Sesavinītavatthuniddesesupi eseva nayo.</p>
  80. <p class="bodytext"><span class="bld">Buddhe agāravādīsu</span> yo buddhe dharamāne upaṭṭhānaṃ na gacchati, parinibbute cetiyaṭṭhānaṃ bodhiṭṭhānaṃ na gacchati, cetiyaṃ vā bodhiṃ vā na vandati, cetiyaṅgaṇe sachatto saupāhano carati, natthetassa buddhe gāravoti veditabbo. Yo pana sakkontoyeva dhammassavanaṃ na gacchati, sarabhaññaṃ na bhaṇati, dhammakathaṃ na katheti, dhammassavanaggaṃ bhinditvā gacchati, vikkhitto vā anādaro vā nisīdati, natthetassa dhamme gāravo. Yo theranavamajjhimesu cittīkāraṃ na paccupaṭṭhāpeti, uposathāgāravitakkamāḷakādīsu kāyappāgabbhiyaṃ dasseti, yathāvuḍḍhaṃ na vandati, natthetassa saṅghe gāravo. Tisso sikkhā samādāya asikkhamānoyeva pana sikkhāya agāravoti veditabbo. Pamāde ca sativippavāse tiṭṭhamānoyeva appamādalakkhaṇaṃ abrūhayamāno appamāde agāravoti veditabbo. Tathā āmisappaṭisanthāraṃ dhammappaṭisanthāranti imaṃ duvidhaṃ paṭisanthāraṃ akarontoyeva <span class="bld">paṭisanthāre agāravo</span>ti veditabbo. Gāravaniddese vuttavipariyāyena attho veditabbo.</p>
  81. <p class="bodytext"><a name="para272"></a><span class="paranum">272</span>. Vivādamūlaniddese <span class="bld">‘‘sattharipi agāravo’’</span>tiādīnaṃ buddhe agāravādīsu vuttanayeneva attho veditabbo. <span class="bld">Appatisso</span>ti anīcavutti; na satthāraṃ jeṭṭhakaṃ katvā viharati. <span class="bld">Ajjhattaṃ vā</span>ti attano santāne vā attano pakkhe vā; sakāya parisāyāti attho. <span class="bld">Bahiddhā vā</span>ti parasantāne vā parapakkhe vā. <span class="bld">Tatra tumhe</span>ti tasmiṃ ajjhattabahiddhābhede saparasantāne vā saparaparisāya vā. <span class="bld">Pahānāya vāyameyyāthā</span>ti mettābhāvanādīhi nayehi pahānatthaṃ vāyameyyātha; mettābhāvanādinayena hi taṃ ajjhattampi bahiddhāpi pahīyati. <span class="bld">Anavassavāyā</span>ti appavattibhāvāya.</p>
  82. <p class="bodytext"><span class="bld">Sandiṭṭhiparāmāsī</span>ti <a name="V0.0154"></a> sakameva diṭṭhiṃ parāmasati; yaṃ attanā diṭṭhigataṃ gahitaṃ, idameva saccanti gaṇhāti<a name="P7.1316"></a>. <span class="bld">Ādhānaggāhī</span>ti daḷhaggāhī.</p>
  83. <p class="bodytext"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>. Anuvādamūlaniddeso <a name="M0.0153"></a> kiñcāpi vivādamūlaniddeseneva samāno, atha kho aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya vivadantānaṃ kodhūpanāhādayo vivādamūlāni. Tathā vivadantā pana sīlavipattiādīsu aññataravipattiṃ āpajjitvā ‘‘asuko bhikkhu asukaṃ nāma vipattiṃ āpanno’’ti vā, ‘‘pārājikaṃ āpannosi, saṅghādisesaṃ āpannosī’’ti vā anuvadanti. Evaṃ anuvadantānaṃ kodhūpanāhādayo anuvādamūlānīti ayamettha viseso.</p>
  84. <p class="bodytext"><a name="para274"></a><span class="paranum">274</span>. Sāraṇīyadhammaniddese mettacittena kataṃ kāyakammaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma. <span class="bld">Āvi ceva raho cā</span>ti sammukhā ca parammukhā ca. Tattha navakānaṃ cīvarakammādīsu sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Therānaṃ pana pādadhovanabījanavātadānādibhedampi sabbaṃ sāmīcikammaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Ubhayehipi dunnikkhittānaṃ dārubhaṇḍādīnaṃ tesu avamaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittānaṃ viya paṭisāmanaṃ parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. <span class="bld">Ayampi dhammo sāraṇīyo</span>ti ayaṃ mettākāyakammasaṅkhāto dhammo saritabbo satijanako; yo naṃ karoti, taṃ puggalaṃ; yesaṃ kato hoti, te pasannacittā ‘‘aho sappuriso’’ti anussarantīti adhippāyo. <span class="bld">Piyakaraṇo</span>ti taṃ puggalaṃ sabrahmacārīnaṃ piyaṃ karoti. <span class="bld">Garukaraṇo</span>ti taṃ puggalaṃ sabrahmacārīnaṃ garuṃ karoti. <span class="bld">Saṅgahāyā</span>tiādīsu sabrahmacārīhi saṅgahetabbabhāvāya. Tehi saddhiṃ avivādāya samaggabhāvāya ekībhāvāya ca saṃvattati.</p>
  85. <p class="bodytext"><span class="bld">Mettaṃ vacīkamma</span>ntiādīsu devatthero tissattheroti evaṃ paggayha vacanaṃ sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Vihāre asante pana taṃ paṭipucchantassa ‘‘kuhiṃ amhākaṃ devatthero, kuhiṃ amhākaṃ tissatthero, kadā nu kho āgamissatī’’ti evaṃ mamāyanavacanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Mettāsinehasiniddhāni pana nayanāni ummīletvā pasannena mukhena olokanaṃ sammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma. ‘‘Devatthero tissatthero arogo hotu, appābādho’’ti samannāharaṇaṃ parammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma.</p>
  86. <p class="bodytext"><span class="bld">Appaṭivibhattabhogī</span>ti neva āmisaṃ paṭivibhajitvā bhuñjati, na puggalaṃ. Yo hi ‘‘ettakaṃ <a name="V0.0155"></a> paresaṃ dassāmi, ettakaṃ attanā <a name="P7.1317"></a> bhuñjissāmi, ettakaṃ vā asukassa <a name="M0.0154"></a> ca asukassa ca dassāmi, ettakaṃ attanā bhuñjissāmī’’ti vibhajitvā bhuñjati, ayaṃ paṭivibhattabhogī nāma. Ayaṃ pana evaṃ akatvā ābhataṃ piṇḍapātaṃ therāsanato paṭṭhāya datvā gahitāvasesaṃ bhuñjati. ‘‘Sīlavantehī’’ti vacanato dussīlassa adātumpi vaṭṭati, sāraṇīyadhammapūrakena pana sabbesaṃ dātabbamevāti vuttaṃ. Gilāna-gilānupaṭṭhāka-āgantuka-gamikacīvarakammādipasutānaṃ viceyya dātumpi vaṭṭati. Na hi ete vicinitvā dentena puggalavibhāgo kato hoti, īdisānañhi kicchalābhattā viseso kātabboyevāti ayaṃ karoti.</p>
  87. <p class="bodytext"><span class="bld">Akhaṇḍānī</span>tiādīsu yassa sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā sikkhāpadaṃ bhinnaṃ hoti, tassa sīlaṃ pariyante chinnasāṭako viya khaṇḍaṃ nāma. Yassa pana vemajjhe bhinnaṃ, tassa majjhe chiddasāṭako viya chiddaṃ nāma hoti. Yassa paṭipāṭiyā dve tīṇi bhinnāni, tassa piṭṭhiyaṃ vā kucchiyaṃ vā uṭṭhitena visabhāgavaṇṇena kāḷarattādīnaṃ aññatarasarīravaṇṇā gāvī viya sabalaṃ nāma hoti. Yassa antarantarā bhinnāni, tassa antarantarā visabhāgavaṇṇabinduvicitrā gāvī viya kammāsaṃ nāma hoti. Yassa pana sabbena sabbaṃ abhinnāni sīlāni, tassa tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni nāma honti. Tāni panetāni bhujissabhāvakaraṇato <span class="bld">bhujissāni</span>. Viññūhi pasatthattā <span class="bld">viññuppasatthāni</span>. Taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattā <span class="bld">aparāmaṭṭhāni</span>. Upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vā saṃvattayantīti <span class="bld">samādhisaṃvattanikānī</span>ti vuccanti. <span class="bld">Sīlasāmaññagato viharatī</span>ti tesu tesu disābhāgesu viharantehi kalyāṇasīlehi bhikkhūhi saddhiṃ samānabhāvūpagatasīlo viharati.</p>
  88. <p class="bodytext"><span class="bld">Yāyaṃ diṭṭhī</span>ti maggasampayuttā sammādiṭṭhi. <span class="bld">Ariyā</span>ti niddosā. Niyyātīti <span class="bld">niyyānikā</span>. <span class="bld">Takkarassā</span>ti yo tathākārī hoti, tassa. <span class="bld">Dukkhakkhayāyā</span>ti sabbadukkhassa khayatthaṃ. Sesaṃ yāva samathabhedapariyosānā uttānatthameva.</p>
  89. <p class="centered">Katipucchāvāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  90. <p class="chapter">Khandhakapucchāvāro</p>
  91. <p class="subhead">Pucchāvissajjanāvaṇṇanā</p>
  92. <p class="bodytext"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>. <span class="bld">Upasampadaṃ</span> <a name="M0.0155"></a><a name="V0.0156"></a> <span class="bld">pucchissa</span>nti upasampadakkhandhakaṃ pucchissaṃ. <span class="bld">Sanidānaṃ saniddesa</span>nti nidānena ca niddesena ca <a name="P7.1318"></a> saddhiṃ pucchissāmi. <span class="bld">Samukkaṭṭhapadānaṃ kati āpattiyo</span>ti yāni tattha samukkaṭṭhāni uttamāni padāni vuttāni, tesaṃ samukkaṭṭhapadānaṃ uttamapadānaṃ saṅkhepato kati āpattiyo hontīti. Yena yena hi padena yā yā āpatti paññattā, sā sā tassa tassa padassa āpattīti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘samukkaṭṭhapadānaṃ kati āpattiyo’’ti. <span class="bld">Dve āpattiyo</span>ti ūnavīsativassaṃ upasampādentassa pācittiyaṃ, sesesu sabbapadesu dukkaṭaṃ.</p>
  93. <p class="bodytext"><span class="bld">Tisso</span>ti ‘‘nassantete vinassantete, ko tehi attho’’ti bhedapurekkhārānaṃ uposathakaraṇe thullaccayaṃ, ukkhittakena saddhiṃ uposathakaraṇe pācittiyaṃ, sesesu dukkaṭanti evaṃ uposathakkhandhake tisso āpattiyo. <span class="bld">Ekā</span>ti vassūpanāyikakkhandhake ekā dukkaṭāpattiyeva.</p>
  94. <p class="bodytext"><span class="bld">Tisso</span>ti bhedapurekkhārassa pavārayato thullaccayaṃ, ukkhittakena saddhiṃ pācittiyaṃ, sesesu dukkaṭanti evaṃ pavāraṇākkhandhakepi tisso āpattiyo.</p>
  95. <p class="bodytext"><span class="bld">Tisso</span>ti vacchatariṃ uggahetvā mārentānaṃ pācittiyaṃ, rattena cittena aṅgajātachupane thullaccayaṃ, sesesu dukkaṭanti evaṃ cammasaṃyuttepi tisso āpattiyo. Bhesajjakkhandhakepi samantā dvaṅgule thullaccayaṃ, bhojjayāguyā pācittiyaṃ, sesesu dukkaṭanti evaṃ tisso āpattiyo.</p>
  96. <p class="bodytext"><span class="bld">Kathinaṃ</span> <a name="V0.0157"></a> kevalaṃ paññattimeva, natthi tattha āpatti. <span class="bld">Cīvarasaṃyutte</span> kusacīravākacīresu thullaccayaṃ, atirekacīvare nissaggiyaṃ, sesesu dukkaṭanti imā tisso āpattiyo.</p>
  97. <p class="bodytext"><span class="bld">Campeyyake</span> ekā dukkaṭāpattiyeva. Kosambaka-kammakkhandhaka-pārivāsikasamuccayakkhandhakesupi ekā dukkaṭāpattiyeva.</p>
  98. <p class="bodytext"><span class="bld">Samathakkhandhake</span> <a name="M0.0156"></a> chandadāyako khiyyati, khiyyanakaṃ pācittiyaṃ, sesesu dukkaṭanti imā dve āpattiyo. <span class="bld">Khuddakavatthuke</span> attano aṅgajātaṃ chindati, thullaccayaṃ, romaṭṭhe pācittiyaṃ, sesesu dukkaṭanti imā tisso āpattiyo. <span class="bld">Senāsanakkhandhake</span> garubhaṇḍavissajjane thullaccayaṃ, saṅghikā vihārā nikkaḍḍhane pācittiyaṃ, sesesu dukkaṭanti imā tisso āpattiyo.</p>
  99. <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅghabhede</span>bhedakānuvattakānaṃ thullaccayaṃ, gaṇabhojane pācittiyanti imā dve āpattiyo. <span class="bld">Samācāraṃ pucchissa</span>nti vutte vattakkhandhake ekā dukkaṭāpattiyeva. Sā sabbavattesu anādariyena hoti. Tathā <span class="bld">pātimokkhaṭṭhapane. Bhikkhunikkhandhake</span> <a name="P7.1319"></a> appavāraṇāya pācittiyaṃ, sesesu dukkaṭanti dve āpattiyo. Pañcasatikasattasatikesu kevalaṃ dhammo saṅgahaṃ āropito, natthi tattha āpattīti.</p>
  100. <p class="centered">Khandhakapucchāvāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  101. <p class="chapter">Ekuttarikanayo</p>
  102. <p class="subhead">Ekakavāravaṇṇanā</p>
  103. <p class="bodytext"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>. <span class="bld">Āpattikarā</span> <a name="M0.0157"></a><a name="V0.0158"></a> <span class="bld">dhammā jānitabbā</span>tiādimhi ekuttarikanaye āpattikarā dhammā nāma cha āpattisamuṭṭhānāni. Etesañhi vasena puggalo āpattiṃ āpajjati, tasmā ‘‘āpattikarā’’ti vuttā. <span class="bld">Anāpattikarā</span> nāma satta samathā. <span class="bld">Āpatti jānitabbā</span>ti tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade ca vibhaṅge ca vuttā āpatti jānitabbā. <span class="bld">Anāpattī</span>ti ‘‘anāpatti bhikkhu asādiyantassā’’tiādinā nayena anāpatti jānitabbā. <span class="bld">Lahukā</span>ti lahukena vinayakammena visujjhanato pañcavidhā āpatti. <span class="bld">Garukā</span>ti garukena vinayakammena visujjhanato saṅghādisesā āpatti. Kenaci ākārena anāpattibhāvaṃ upanetuṃ asakkuṇeyyato pārājikāpatti ca. <span class="bld">Sāvasesā</span>ti ṭhapetvā pārājikaṃ sesā. <span class="bld">Anavasesā</span>ti pārājikāpatti. Dve āpattikkhandhā <span class="bld">duṭṭhullā;</span> avasesā <span class="bld">aduṭṭhullā. Sappaṭikammadukaṃ</span> sāvasesadukasadisaṃ. <span class="bld">Desanāgāminidukaṃ</span> lahukadukasaṅgahitaṃ.</p>
  104. <p class="bodytext"><span class="bld">Antarāyikā</span>ti sattapi āpattiyo sañcicca vītikkantā saggantarāyañceva mokkhantarāyañca karontīti antarāyikā. Ajānantena vītikkantā pana paṇṇattivajjāpatti neva saggantarāyaṃ na mokkhantarāyaṃ karotīti <span class="bld">anantarāyikā</span>. Antarāyikaṃ āpannassāpi desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminito vuṭṭhāya suddhipattassa sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitassa ca avārito saggamokkhamaggoti. <span class="bld">Sāvajjapaññattī</span>ti lokavajjā. <span class="bld">Anavajjapaññattī</span>ti paṇṇattivajjā. <span class="bld">Kiriyato samuṭṭhitā</span> nāma yaṃ karonto āpajjati pārājikāpatti viya. <span class="bld">Akiriyato</span>ti <a name="V0.0159"></a> yaṃ akaronto āpajjati, cīvaraanadhiṭṭhānāpatti viya. <span class="bld">Kiriyākiriyato</span>ti yaṃ karonto ca akaronto ca āpajjati, kuṭikārāpatti viya.</p>
  105. <p class="bodytext"><span class="bld">Pubbāpattī</span>ti paṭhamaṃ āpannāpatti. <span class="bld">Aparāpattī</span>ti pārivāsikādīhi pacchā āpannāpatti. <span class="bld">Pubbāpattīnaṃ antarāpatti</span> nāma mūlavisuddhiyā antarāpatti. <span class="bld">Aparāpattīnaṃ antarāpatti</span> nāma agghavisuddhiyā <a name="P7.1320"></a> antarāpatti. Kurundiyaṃ pana <span class="bld">‘‘pubbāpatti</span> nāma paṭhamaṃ āpannā. <span class="bld">Aparāpatti</span> nāma mānattārahakāle āpannā. <span class="bld">Pubbāpattīnaṃ antarāpatti</span> nāma parivāse āpannā. <span class="bld">Aparāpattīnaṃ antarāpatti</span> <a name="M0.0158"></a> nāma mānattacāre āpannā’’ti vuttaṃ. Idampi ekena pariyāyena yujjati.</p>
  106. <p class="bodytext"><span class="bld">Desitā gaṇanūpagā</span> nāma yā dhuranikkhepaṃ katvā puna na āpajjissāmīti desitā hoti. <span class="bld">Agaṇanūpagā</span> nāma yā dhuranikkhepaṃ akatvā saussāheneva cittena aparisuddhena desitā hoti. Ayañhi desitāpi desitagaṇanaṃ na upeti. Aṭṭhame vatthusmiṃ bhikkhuniyā pārājikameva hoti. <span class="bld">Paññatti jānitabbā</span>tiādīsu navasu padesu paṭhamapārājikapucchāya vuttanayeneva vinicchayo veditabbo.</p>
  107. <p class="bodytext"><span class="bld">Thullavajjā</span>ti thulladose paññattā garukāpatti. <span class="bld">Athullavajjā</span>ti lahukāpatti. <span class="bld">Gihipaṭisaṃyuttā</span>ti sudhammattherassa āpatti, yā ca dhammikassa paṭissavassa asaccāpane āpatti, avasesā <span class="bld">na gihipaṭisaṃyuttā</span>. Pañcānantariyakammāpatti <span class="bld">niyatā,</span> sesā <span class="bld">aniyatā</span>. <span class="bld">Ādikaro</span>ti sudinnattherādi ādikammiko. <span class="bld">Anādikaro</span>ti makkaṭisamaṇādi anupaññattikārako. <span class="bld">Adhiccāpattiko</span> nāma yo kadāci karahaci āpattiṃ āpajjati. <span class="bld">Abhiṇhāpattiko</span> nāma yo niccaṃ āpajjati.</p>
  108. <p class="bodytext"><span class="bld">Codako</span> nāma yo vatthunā vā āpattiyā vā paraṃ codeti. Yo pana evaṃ codito ayaṃ <span class="bld">cuditako</span> nāma. Pañcadasasu dhammesu appatiṭṭhahitvā abhūtena vatthunā codento <span class="bld">adhammacodako</span> nāma, tena tathā codito <span class="bld">adhammacuditako</span> nāma. Vipariyāyena <span class="bld">dhammacodakacuditakā</span> veditabbā. Micchattaniyatehi vā sammattaniyatehi vā dhammehi samannāgato <span class="bld">niyato,</span> viparīto <span class="bld">aniyato</span>.</p>
  109. <p class="bodytext">Sāvakā <a name="V0.0160"></a> <span class="bld">bhabbāpattikā</span> nāma, buddhā ca paccekabuddhā ca <span class="bld">abhabbāpattikā</span> nāma. Ukkhepanīyakammakato <span class="bld">ukkhittako</span> nāma, avasesacatubbidhatajjanīyādikammakato <span class="bld">anukkhittako</span> nāma. Ayañhi uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā dhammaparibhogaṃ vā āmisaparibhogaṃ vā na kopeti. ‘‘Mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsetha, dūsako nāsetabbo, kaṇṭako samaṇuddeso nāsetabbo’’ti evaṃ liṅgadaṇḍakamma-saṃvāsanāsanāhi nāsitabbo <span class="bld">nāsitako</span> nāma. Sesā sabbe <span class="bld">anāsitakā</span>. Yena saddhiṃ uposathādiko saṃvāso atthi, ayaṃ <span class="bld">samānasaṃvāsako,</span> itaro <a name="M0.0159"></a> <span class="bld">nānāsaṃvāsako</span><a name="P7.1321"></a>. So kammanānāsaṃvāsako laddhinānāsaṃvāsakoti duvidho hoti. <span class="bld">Ṭhapanaṃ jānitabba</span>nti ‘‘ekaṃ bhikkhave adhammikaṃ pātimokkhaṭṭhapana’’ntiādinā nayena vuttaṃ pātimokkhaṭṭhapanaṃ jānitabbanti attho.</p>
  110. <p class="centered">Ekakavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  111. <p class="subhead">Dukavāravaṇṇanā</p>
  112. <p class="bodytext"><a name="para322"></a><span class="paranum">322</span>. Dukesu sacittakā āpatti <span class="bld">saññāvimokkhā,</span> acittakā <span class="bld">nosaññāvimokkhā. Laddhasamāpattikassa āpatti</span> nāma bhūtārocanāpatti, <span class="bld">aladdhasamāpattikassa āpatti</span> nāma abhūtārocanāpatti. <span class="bld">Saddhammapaṭisaññuttā</span> nāma padasodhammādikā, <span class="bld">asaddhammapaṭisaññuttā</span> nāma duṭṭhullavācāpatti. <span class="bld">Saparikkhārapaṭisaññuttā</span> nāma nissaggiyavatthuno anissajjitvā paribhoge, pattacīvarānaṃ nidahane, kiliṭṭhacīvarānaṃ adhovane, malaggahitapattassa apacaneti evaṃ ayuttaparibhoge āpatti. <span class="bld">Paraparikkhārapaṭisaññuttā</span> nāma saṅghikamañcapīṭhādīnaṃ ajjhokāse santharaṇaanāpucchāgamanādīsu āpajjitabbā āpatti. <span class="bld">Sapuggalapaṭisaññuttā</span> nāma ‘‘mudupiṭṭhikassa lambissa ūrunā aṅgajātaṃ pīḷentassā’’tiādinā nayena vuttāpatti. <span class="bld">Parapuggalapaṭisaññuttā</span> nāma methunadhammakāyasaṃsaggapahāradānādīsu vuttāpatti, ‘‘sikharaṇīsī’’ti <span class="bld">saccaṃ bhaṇanto garukaṃ</span> āpajjati, ‘‘sampajānamusāvāde pācittiya’’nti <span class="bld">musā bhaṇanto lahukaṃ</span>. Abhūtārocane <span class="bld">musā bhaṇanto garukaṃ</span>. Bhūtārocane <span class="bld">saccaṃ bhaṇanto lahukaṃ</span>.</p>
  113. <p class="bodytext">‘‘Saṅghakammaṃ vaggaṃ karissāmī’’ti antosīmāya ekamante nisīdanto <span class="bld">bhūmigato āpajjati</span> nāma. Sace pana aṅgulimattampi ākāse tiṭṭheyya, na āpajjeyya, tena vuttaṃ ‘‘no vehāsagato’’ti. Vehāsakuṭiyā āhaccapādakaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā abhinisīdanto <span class="bld">vehāsagato</span> <a name="V0.0161"></a> <span class="bld">āpajjati</span> nāma. Sace pana taṃ bhūmiyaṃ paññāpetvā nipajjeyya na āpajjeyya, tena vuttaṃ – ‘‘no bhūmigato’’ti. Gamiyo gamiyavattaṃ apūretvā gacchanto <span class="bld">nikkhamanto āpajjati nāma, no pavisanto</span>. Āgantuko āgantukavattaṃ apūretvā sachattupāhano pavisanto <span class="bld">pavisanto āpajjati nāma, no nikkhamanto</span>.</p>
  114. <p class="bodytext"><span class="bld">Ādiyanto</span> <a name="M0.0160"></a> <span class="bld">āpajjati</span> nāma bhikkhunī atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ <a name="P7.1322"></a> ādiyamānā; dubbaṇṇakaraṇaṃ anādiyitvā cīvaraṃ paribhuñjanto pana <span class="bld">anādiyanto āpajjati</span> nāma. Mūgabbatādīni titthiyavattāni samādiyanto <span class="bld">samādiyanto āpajjati</span> nāma. Pārivāsikādayo pana tajjanīyādikammakatā vā attano vattaṃ asamādiyantā āpajjanti, te sandhāya vuttaṃ ‘‘atthāpatti na samādiyanto āpajjatī’’ti. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ sibbanto vejjakammabhaṇḍāgārikakammacittakammādīni vā karonto <span class="bld">karonto āpajjati</span> nāma. Upajjhāyavattādīni akaronto <span class="bld">akaronto āpajjati</span> nāma. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ dadamāno <span class="bld">dento āpajjati</span> nāma. Saddhivihārikaantevāsikānaṃ cīvarādīni adento <span class="bld">adento āpajjati</span> nāma. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaraṃ gaṇhanto <span class="bld">paṭiggaṇhanto āpajjati</span> nāma. ‘‘Na bhikkhave ovādo na gahetabbo’’ti vacanato ovādaṃ agaṇhanto <span class="bld">na paṭiggaṇhanto āpajjati</span> nāma.</p>
  115. <p class="bodytext">Nissaggiyavatthuṃ anissajjitvā paribhuñjanto <span class="bld">paribhogena āpajjati</span> nāma. Pañcāhikaṃ saṅghāṭicāraṃ atikkāmayamānā <span class="bld">aparibhogena āpajjati</span> nāma. Sahagāraseyyaṃ <span class="bld">rattiṃ āpajjati nāma, no divā,</span> dvāraṃ asaṃvaritvā paṭisallīyanto <span class="bld">divā āpajjati, no rattiṃ</span>. Ekarattachārattasattāhadasāhamāsātikkamesu vuttaāpattiṃ āpajjanto <span class="bld">aruṇugge āpajjati</span> nāma, pavāretvā bhuñjanto <span class="bld">na aruṇugge āpajjati</span> nāma.</p>
  116. <p class="bodytext">Bhūtagāmañceva aṅgajātañca chindanto <span class="bld">chindanto āpajjati</span> nāma, kese vā nakhe vā na chindanto <span class="bld">na chindanto āpajjati</span> nāma. Āpattiṃ chādento <span class="bld">chādento āpajjati</span> nāma, ‘‘tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabbaṃ, natveva naggena āgantabbaṃ, yo āgaccheyya āpatti dukkaṭassā’’ti imaṃ pana āpattiṃ <span class="bld">na chādento āpajjati</span> nāma. Kusacīrādīni <a name="V0.0162"></a> dhārento <span class="bld">dhārento āpajjati</span> nāma, ‘‘ayaṃ te bhikkhu patto yāva bhedanāya dhāretabbo’’ti imaṃ āpattiṃ <span class="bld">na dhārento āpajjati</span> nāma.</p>
  117. <p class="bodytext"><span class="bld">‘‘Attanā vā attānaṃ nānāsaṃvāsakaṃ karotī’’</span>ti ekasīmāyaṃ dvīsu saṅghesu nisinnesu ekasmiṃ pakkhe nisīditvā parapakkhassa laddhiṃ gaṇhanto yasmiṃ <a name="M0.0161"></a> pakkhe nisinno tesaṃ attanāva attānaṃ nānāsaṃvāsakaṃ karoti nāma. Yesaṃ santike nisinno tesaṃ gaṇapūrako hutvā kammaṃ kopeti, itaresaṃ hatthapāsaṃ anāgatattā. Samānasaṃvāsakepi eseva <a name="P7.1323"></a> nayo. Yesañhi so laddhiṃ roceti, tesaṃ samānasaṃvāsako hoti, itaresaṃ nānāsaṃvāsako. <span class="bld">Satta āpattiyo satta āpattikkhandhā</span>ti āpajjitabbato āpattiyo, rāsaṭṭhena khandhāti evaṃ dveyeva nāmāni hontīti nāmavasena dukaṃ dassitaṃ. <span class="bld">Kammena vā salākaggāhena vā</span>ti ettha uddeso ceva kammañca ekaṃ, vohāro ceva anussāvanā ca salākaggāho ca ekaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pubbabhāgā, kammañceva uddeso ca pamāṇaṃ.</p>
  118. <p class="bodytext"><span class="bld">Addhānahīno</span> nāma ūnavīsativasso. <span class="bld">Aṅgahīno</span> nāma hatthacchinnādibhedo. <span class="bld">Vatthuvipanno</span> nāma paṇḍako tiracchānagato ubhatobyañjanako ca. Avasesā theyyasaṃvāsakādayo aṭṭha abhabbapuggalā <span class="bld">karaṇadukkaṭakā</span> nāma. Dukkaṭakiriyā dukkaṭakammā, imasmiṃyeva attabhāve katena attano kammena abhabbaṭṭhānaṃ pattāti attho. <span class="bld">Aparipūro</span> nāma aparipuṇṇapattacīvaro. <span class="bld">No ca yācati</span> nāma upasampadaṃ na yācati. <span class="bld">Alajjissa ca bālassa cā</span>ti alajjī sacepi tepiṭako hoti, bālo ca sacepi saṭṭhivasso hoti, ubhopi nissāya na vatthabbaṃ. <span class="bld">Bālassa ca lajjissa cā</span>ti ettha bālassa ‘‘tvaṃ nissayaṃ gaṇhā’’ti āṇāyapi nissayo dātabbo, lajjissa pana yācantasseva. <span class="bld">Sātisāra</span>nti sadosaṃ; yaṃ ajjhācaranto āpattiṃ āpajjati.</p>
  119. <p class="bodytext"><span class="bld">Kāyena paṭikkosanā</span> nāma hatthavikārādīhi paṭikkosanā. <span class="bld">Kāyena paṭijānātī</span>ti hatthavikārādīhi paṭijānāti. <span class="bld">Upaghātikā</span> nāma upaghātā. <span class="bld">Sikkhūpaghātikā</span> nāma sikkhūpaghāto. <span class="bld">Bhogūpaghātikā</span> nāma paribhogūpaghāto, tattha tisso sikkhā asikkhato sikkhūpaghātikāti veditabbā. Saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā dupparibhogaṃ bhuñjato bhogūpaghātikāti veditabbā. <span class="bld">Dve venayikā</span>ti dve atthā vinayasiddhā. <span class="bld">Paññattaṃ</span> nāma sakale vinayapiṭake kappiyākappiyavasena paññattaṃ. <span class="bld">Paññattānulomaṃ</span> nāma catūsu mahāpadesesu daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Setughāto</span>ti <a name="V0.0163"></a> paccayaghāto; yena cittena akappiyaṃ kareyya, tassa cittassāpi anuppādananti attho. <span class="bld">Mattakāritā</span>ti mattāya <a name="M0.0162"></a> pamāṇena karaṇaṃ; pamāṇe ṭhānanti attho. <span class="bld">Kāyena āpajjatī</span>ti kāyadvārikaṃ kāyena āpajjati; vacīdvārikaṃ vācāya. <span class="bld">Kāyena vuṭṭhātī</span>ti tiṇavatthārakasamathe <a name="P7.1324"></a> vināpi desanāya kāyeneva vuṭṭhāti; desetvā vuṭṭhahanto pana vācāya vuṭṭhāti. <span class="bld">Abbhantaraparibhogo</span> nāma ajjhoharaṇaparibhogo. <span class="bld">Bāhiraparibhogo</span> nāma sīsamakkhanādi.</p>
  120. <p class="bodytext"><span class="bld">Anāgataṃ bhāraṃ vahatī</span>ti atherova samāno therehi vahitabbaṃ bījanagāhadhammajjhesanādibhāraṃ vahati; taṃ nittharituṃ vīriyaṃ ārabhati. <span class="bld">Āgataṃ bhāraṃ na vahatī</span>ti thero therakiccaṃ na karoti, ‘‘anujānāmi bhikkhave therena bhikkhunā sāmaṃ vā dhammaṃ bhāsituṃ, paraṃ vā ajjhesituṃ, anujānāmi bhikkhave therādheyyaṃ pātimokkha’’nti evamādi sabbaṃ parihāpetīti attho. <span class="bld">Na kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyatī</span>ti na kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyitvā karoti. <span class="bld">Kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyatī</span>ti kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyitvā karoti. Etesaṃ dvinnaṃ divā ca ratto ca āsavā vaḍḍhantīti attho. Anantaradukepi vuttapaṭipakkhavasena attho veditabbo. Sesaṃ tattha tattha vuttanayattā uttānamevāti.</p>
  121. <p class="centered">Dukavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  122. <p class="subhead">Tikavāravaṇṇanā</p>
  123. <p class="bodytext"><a name="para323"></a><span class="paranum">323</span>. Tikesu <span class="bld">atthāpatti tiṭṭhante bhagavati āpajjatī</span>ti atthi āpatti, yaṃ tiṭṭhante bhagavati āpajjatīti attho. Eseva nayo sabbattha. Tattha lohituppādāpattiṃ tiṭṭhante āpajjati. ‘‘Etarahi kho panānanda, bhikkhū aññamaññaṃ āvusovādena samudācaranti, na vo mamaccayena evaṃ samudācaritabbaṃ, navakena, ānanda, bhikkhunā thero bhikkhū ‘bhante’ti vā ‘āyasmā’ti vā samudācaritabbo’’ti vacanato theraṃ āvusovādena samudācaraṇapaccayā āpattiṃ parinibbute bhagavati āpajjati, no tiṭṭhante. Imā dve āpattiyo ṭhapetvā avasesā dharantepi bhagavati āpajjati, parinibbutepi.</p>
  124. <p class="bodytext">Pavāretvā anatirittaṃ bhuñjanto āpattiṃ kāle āpajjati no vikāle. Vikālabhojanāpattiṃ <a name="V0.0164"></a> pana vikāle āpajjati no kāle. Avasesā <a name="M0.0163"></a> kāle ceva āpajjati vikāle ca. Sahagāraseyyaṃ rattiṃ āpajjati, dvāraṃ asaṃvaritvā paṭisallīyanaṃ divā. Sesā rattiñceva divā ca. ‘‘Dasavassomhi atirekadasavassomhī’’ti bālo abyatto parisaṃ upaṭṭhāpento dasavasso āpajjati no ūnadasavasso<a name="P7.1325"></a>. ‘‘Ahaṃ paṇḍito byatto’’ti navo vā majjhimo vā parisaṃ upaṭṭhāpento ūnadasavasso āpajjati no dasavasso. Sesā dasavasso ceva āpajjati ūnadasavasso ca. ‘‘Pañcavassomhī’’ti bālo abyatto anissāya vasanto pañcavasso āpajjati. ‘‘Ahaṃ paṇḍito byatto’’ti navako anissāya vasanto ūnapañcavasso āpajjati. Sesaṃ pañcavasso ceva āpajjati ūnapañcavasso ca. Anupasampannaṃ padasodhammaṃ vācento, mātugāmassa dhammaṃ desento evarūpaṃ āpattiṃ kusalacitto āpajjati, pārājika-sukkavissaṭṭhi-kāyasaṃsagga-duṭṭhulla-attakāmapāricariya-duṭṭhadosa-saṅghabhedapahāradāna-talasattikādibhedaṃ akusalacitto āpajjati, asañcicca sahagāraseyyādiṃ abyākatacitto āpajjati, yaṃ arahāva āpajjati, sabbaṃ abyākatacittova āpajjati, methunadhammādibhedamāpattiṃ sukhavedanāsamaṅgī āpajjati, duṭṭhadosādibhedaṃ dukkhavedanāsamaṅgī, yaṃ sukhavedanāsamaṅgī āpajjati, taṃyeva majjhatto hutvā āpajjanto adukkhamasukhavedanāsamaṅgī āpajjati.</p>
  125. <p class="bodytext"><span class="bld">Tayo paṭikkhepā</span>ti buddhassa bhagavato tayo paṭikkhepā. Catūsu paccayesu mahicchatā asantuṭṭhitā kilesasallekhanapaṭipattiyā agopāyanā, ime hi tayo dhammā buddhena bhagavatā paṭikkhittā. Appicchatādayo pana tayo buddhena bhagavatā anuññātā, tena vuttaṃ ‘‘tayo anuññātā’’ti.</p>
  126. <p class="bodytext">‘‘Dasavassomhī’’ti parisaṃ upaṭṭhāpento ‘‘pañcavassomhī’’ti nissayaṃ agaṇhanto bālo āpajjati no paṇḍito, ūnadasavasso ‘‘byattomhī’’ti bahussutattā parisaṃ upaṭṭhāpento ūnapañcavasso ca nissayaṃ agaṇhanto paṇḍito āpajjati no bālo; avasesaṃ paṇḍito ceva āpajjati bālo ca. Vassaṃ anupagacchanto kāḷe āpajjati no juṇhe; mahāpavāraṇāya appavārento juṇhe āpajjati no kāḷe; avasesaṃ kāḷe ceva āpajjati juṇhe ca. Vassūpagamanaṃ kāḷe <a name="M0.0164"></a> kappati no juṇhe; mahāpavāraṇāya pavāraṇā juṇhe kappati no kāḷe; sesaṃ anuññātakaṃ kāḷe ceva kappati juṇhe ca.</p>
  127. <p class="bodytext">Kattikapuṇṇamāsiyā <a name="V0.0165"></a> pacchime pāṭipadadivase vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ nivāsento hemante āpajjati. Kurundiyaṃ pana ‘‘kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā hemante āpajjatī’’ti <a name="P7.1326"></a> vuttaṃ, tampi suvuttaṃ. ‘‘Cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetu’’nti hi vuttaṃ. Atirekamāse sese gimhāne pariyesanto atirekaḍḍhamāse sese katvā nivāsento ca gimhe āpajjati nāma. Satiyā vassikasāṭikāya naggo kāyaṃ ovassāpento vasse āpajjati nāma. Pārisuddhiuposathaṃ vā adhiṭṭhānuposathaṃ vā karonto saṅgho āpajjati. Suttuddesañca adhiṭṭhānuposathañca karonto gaṇo āpajjati. Ekako suttuddesaṃ pārisuddhiuposathañca karonto puggalo āpajjati. Pavāraṇāyapi eseva nayo.</p>
  128. <p class="bodytext">Saṅghuposatho ca saṅghapavāraṇā ca saṅghasseva kappati. Gaṇuposatho ca gaṇapavāraṇā ca gaṇasseva kappati. Adhiṭṭhānuposatho ca adhiṭṭhānapavāraṇā ca puggalasseva kappati. ‘‘Pārājikaṃ āpannomhī’’tiādīni bhaṇanto vatthuṃ chādeti na āpattiṃ, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevi’’ntiādīni bhaṇanto āpattiṃ chādeti no vatthuṃ, yo neva vatthuṃ na āpattiṃ āroceti, ayaṃ vatthuñceva chādeti āpattiñca.</p>
  129. <p class="bodytext">Paṭicchādetīti paṭicchādi. Jantāgharameva paṭicchādi <span class="bld">jantāgharapaṭicchādi</span>. Itarāsupi eseva nayo. Dvāraṃ pidahitvā antojantāghare ṭhitena parikammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Udake otiṇṇenāpi etadeva vaṭṭati. Ubhayattha khādituṃ bhuñjituṃ vā na vaṭṭati. Vatthapaṭicchādi sabbakappiyatāya paṭicchannena sabbaṃ kātuṃ vaṭṭati. <span class="bld">Vahantī</span>ti yanti niyyanti; nindaṃ vā paṭikkosaṃ vā na labhanti. Candamaṇḍalaṃ abbhāmahikādhūmarajarāhuvimuttaṃ vivaṭaṃyeva virocati, na tesu aññatarena paṭicchannaṃ. Tathā sūriyamaṇḍalaṃ, dhammavinayopi vivaritvā vibhajitvā desiyamānova virocati no paṭicchanno.</p>
  130. <p class="bodytext">Aññena <a name="M0.0165"></a> bhesajjena karaṇīyena aññaṃ viññāpento gilāno āpajjati, na bhesajjena karaṇīyena bhesajjaṃ viññāpento agilāno āpajjati, avasesaṃ āpattiṃ gilāno ceva āpajjati agilāno ca.</p>
  131. <p class="bodytext"><span class="bld">Anto āpajjati no bahī</span>ti anupakhajja seyyaṃ kappento anto āpajjati no bahi, <span class="bld">bahi</span> <a name="V0.0166"></a> <span class="bld">āpajjati no anto</span>ti saṅghikaṃ mañcādiṃ ajjhokāse santharitvā pakkamanto bahi āpajjati no anto, avasesaṃ pana <span class="bld">anto ceva āpajjati bahi ca</span>. <span class="bld">Antosīmāyā</span>ti āgantuko āgantukavattaṃ adassetvā sachattupāhano vihāraṃ pavisanto upacārasīmaṃ okkantamattova āpajjati. <span class="bld">Bahisīmāyā</span>ti gamiko <a name="P7.1327"></a> dārubhaṇḍapaṭisāmanādigamikavattaṃ apūretvā pakkamanto upacārasīmaṃ atikkantamattova āpajjati. Avasesaṃ antosīmāya ceva āpajjati bahisīmāya ca. Sati vuḍḍhatare anajjhiṭṭho dhammaṃ bhāsanto saṅghamajjhe āpajjati nāma. Gaṇamajjhepi puggalasantikepi eseva nayo. <span class="bld">Kāyena vuṭṭhātī</span>ti tiṇavatthārakasamathena vuṭṭhāti. Kāyaṃ acāletvā vācāya desentassa vācāya vuṭṭhāti. Vacīsampayuttaṃ kāyakiriyaṃ katvā desentassa kāyena vācāya vuṭṭhāti nāma. Saṅghamajjhe desanāgāminīpi vuṭṭhānagāminīpi vuṭṭhāti. Gaṇapuggalamajjhe pana desanāgāminīyeva vuṭṭhāti.</p>
  132. <p class="bodytext"><span class="bld">Āgāḷhāya ceteyyā</span>ti āgāḷhāya daḷhabhāvāya ceteyya; tajjanīyakammādikatassa vattaṃ na pūrayato icchamāno saṅgho ukkhepanīyakammaṃ kareyyāti attho. <span class="bld">Alajjī ca hoti bālo ca apakatatto cā</span>ti ettha bālo ‘‘ayaṃ dhammādhammaṃ na jānāti’’ apakatatto vā ‘‘āpattānāpattiṃ na jānātī’’ti na ettāvatā kammaṃ kātabbaṃ; bālabhāvamūlakaṃ pana apakatattabhāvamūlakañca āpattiṃ āpannassa kammaṃ kātabbanti attho. Adhisīle sīlavipanno nāma dve āpattikkhandhe āpanno; ācāravipanno nāma pañca āpattikkhandhe āpanno; diṭṭhivipanno nāma antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato. Tesaṃ āpattiṃ apassantānaṃ appaṭikarontānaṃ diṭṭhiñca anissajjantānaṃyeva kammaṃ kātabbaṃ.</p>
  133. <p class="bodytext">Kāyiko davo nāma pāsakādīhi jūtakīḷanādibhedo anācāro; vācasiko davo nāma mukhālambarakaraṇādibhedo anācāro; kāyikavācasiko nāma naccanagāyanādibhedo dvīhipi dvārehi anācāro<a name="M0.0166"></a>. Kāyiko anācāro nāma kāyadvāre paññattasikkhāpadavītikkamo; vācasiko anācāro nāma vacīdvāre paññattasikkhāpadavītikkamo; kāyikavācasiko nāma dvāradvayepi paññattasikkhāpadavītikkamo. <span class="bld">Kāyikena upaghātikenā</span>ti kāyadvāre paññattassa sikkhāpadassa asikkhanena, yo hi taṃ na sikkhati, so naṃ upaghāteti, tasmā tassa taṃ asikkhanaṃ ‘‘kāyikaṃ upaghātika’’nti vuccati. Sesapadadvayepi eseva nayo. <span class="bld">Kāyikena micchājīvenā</span>ti jaṅghapesanikādinā vā gaṇḍaphālanādinā vā vejjakammena<a name="V0.0167"></a>; <span class="bld">vācasikenā</span>ti sāsanauggahaṇaārocanādinā; tatiyapadaṃ ubhayasampayogavasena <a name="P7.1328"></a> vuttaṃ.</p>
  134. <p class="bodytext"><span class="bld">Alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍana</span>nti alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍanaṃ kari, mā kalahaṃ, mā vivādaṃ karīti attho. <span class="bld">Na voharitabba</span>nti na kiñci vattabbaṃ; vadatopi hi tādisassa vacanaṃ na sotabbaṃ maññanti. <span class="bld">Na kismiñci paccekaṭṭhāne</span>ti kismiñci bījanaggāhādike ekasmimpi jeṭṭhakaṭṭhāne na ṭhapetabboti attho. <span class="bld">Okāsakammaṃ kārentassā</span>ti ‘‘karotu āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ okāsaṃ kārentassa. <span class="bld">Nālaṃ okāsakammaṃ kātu</span>nti ‘‘kiṃ tvaṃ karissasī’’ti okāso na kātabbo. <span class="bld">Savacanīyaṃ nādātabba</span>nti vacanaṃ na ādātabbaṃ, vacanampi na sotabbaṃ; yattha gahetvā gantukāmo hoti, na tattha gantabbanti attho.</p>
  135. <p class="bodytext"><span class="bld">Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno vinayo</span>ti yaṃ so jānāti, so tassa vinayo nāma hoti; so na pucchitabboti attho. <span class="bld">Anuyogo na dātabbo</span>ti ‘‘idaṃ kappatī’’ti pucchantassa pucchāya okāso na dātabbo, ‘‘aññaṃ pucchā’’ti vattabbo. Iti so neva pucchitabbo nāssa pucchā sotabbāti attho. <span class="bld">Vinayo na sākacchātabbo</span>ti vinayapañho na sākacchitabbo, kappiyākappiyakathā na saṃsandetabbā.</p>
  136. <p class="bodytext"><span class="bld">Idamappahāyā</span>ti etaṃ brahmacāripaṭiññātādikaṃ laddhiṃ avijahitvā. <span class="bld">Suddhaṃ brahmacāri</span>nti khīṇāsavaṃ bhikkhuṃ. <span class="bld">‘‘Pātabyataṃ āpajjatī’’</span>ti pātabyabhāvaṃ paṭisevanaṃ āpajjati. ‘‘Idamappahāyā’’ti vacanato pana taṃ brahmacāripaṭiññātaṃ pahāya khīṇāsavaṃ ‘‘musā mayā bhaṇitaṃ, khamatha me’’ti <a name="M0.0167"></a> khamāpetvā ‘‘natthi kāmesu doso’’ti laddhiṃ vijahitvā gativisodhanaṃ kareyya. <span class="bld">Akusalamūlānī</span>ti akusalāni ceva mūlāni ca, akusalānaṃ vā mūlāni akusalamūlāni. Kusalamūlesupi eseva nayo. Duṭṭhu caritāni virūpāni vā caritāni <span class="bld">duccaritāni</span>. Suṭṭhu caritāni sundarāni vā caritāni <span class="bld">sucaritāni</span>. Kāyena karaṇabhūtena kataṃ duccaritaṃ <span class="bld">kāyaduccaritaṃ</span>. Esa nayo sabbattha. Sesaṃ tattha tattha vuttanayattā uttānamevāti.</p>
  137. <p class="centered">Tikavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  138. <p class="subhead">Catukkavāravaṇṇanā</p>
  139. <p class="bodytext"><a name="para324"></a><span class="paranum">324</span>. Catukkesu <a name="V0.0168"></a> <span class="bld">sakavācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhātī</span>ti vacīdvārikaṃ padasodhammādibhedaṃ āpattiṃ āpajjitvā tiṇavatthārakasamathaṭṭhānaṃ gato parassa kammavācāya vuṭṭhāti<a name="P7.1329"></a>. <span class="bld">Paravācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhātī</span>ti pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge parassa kammavācāya āpajjati, puggalassa santike desento sakavācāya vuṭṭhāti. <span class="bld">Sakavācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhātī</span>ti vacīdvārikaṃ padasodhammādibhedaṃ āpattiṃ sakavācāya āpajjati, desetvā vuṭṭhahantopi sakavācāya vuṭṭhāti. <span class="bld">Paravācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhātī</span>ti yāvatatiyakaṃ saṅghādisesaṃ parassa kammavācāya āpajjati, vuṭṭhahantopi parassa parivāsakammavācādīhi vuṭṭhāti. Tato paresu kāyadvārikaṃ <span class="bld">kāyena āpajjati,</span> desento <span class="bld">vācāya vuṭṭhāti</span>. Vacīdvārikaṃ <span class="bld">vācāya āpajjati,</span> tiṇavatthārake <span class="bld">kāyena vuṭṭhāti</span>. Kāyadvārikaṃ kāyena<span class="bld"></span>āpajjati, tameva tiṇavatthārake kāyena vuṭṭhāti. Vacīdvārikaṃ vācāya āpajjati, tameva desento vācāya vuṭṭhāti. Saṅghikamañcassa attano paccattharaṇena anattharato kāyasamphusane lomagaṇanāya āpajjitabbāpattiṃ sahagāraseyyāpattiñca <span class="bld">pasutto āpajjati,</span> pabujjhitvā pana āpannabhāvaṃ ñatvā desento <span class="bld">paṭibuddho vuṭṭhāti</span>. Jagganto āpajjitvā pana tiṇavatthārakasamathaṭṭhāne sayanto <span class="bld">paṭibuddho āpajjati pasutto vuṭṭhāti</span> nāma. Pacchimapadadvayampi vuttānusāreneva veditabbaṃ.</p>
  140. <p class="bodytext">Acittakāpattiṃ <a name="M0.0168"></a> <span class="bld">acittako āpajjati</span> nāma. Pacchā desento <span class="bld">sacittako vuṭṭhāti</span>. Sacittakāpattiṃ <span class="bld">sacittako āpajjati</span> nāma. Tiṇavatthārakaṭṭhāne sayanto <span class="bld">acittako vuṭṭhāti</span>. Sesapadadvayampi vuttānusāreneva veditabbaṃ. Yo sabhāgaṃ āpattiṃ deseti, ayaṃ desanāpaccayā dukkaṭaṃ āpajjanto pācittiyādīsu aññataraṃ deseti, tañca desento dukkaṭaṃ āpajjati. Taṃ pana dukkaṭaṃ āpajjanto pācittiyādito vuṭṭhāti. Pācittiyādito ca vuṭṭhahanto taṃ āpajjati. Iti ekassa puggalassa ekameva payogaṃ sandhāya ‘‘āpattiṃ āpajjanto desetī’’ti idaṃ catukkaṃ vuttanti veditabbaṃ.</p>
  141. <p class="bodytext">Kammacatukke pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissaggāpattiṃ <span class="bld">kammena āpajjati,</span> desento <span class="bld">akammena vuṭṭhāti</span>. Vissaṭṭhiādikaṃ <span class="bld">akammena āpajjati,</span> parivāsādinā kammena vuṭṭhāti. Samanubhāsanaṃ <a name="V0.0169"></a> <span class="bld">kammeneva āpajjati, kammena vuṭṭhāti</span>. Sesaṃ <span class="bld">akammena āpajjati,</span> <span class="bld">akammena</span> <span class="bld">vuṭṭhāti.</span></p>
  142. <p class="bodytext">Parikkhāracatukke paṭhamo <a name="P7.1330"></a> sakaparikkhāro, dutiyo saṅghikova tatiyo cetiyasantako, catuttho gihiparikkhāro. Sace pana so pattacīvaranavakammabhesajjānaṃ atthāya āhaṭo hoti, avāpuraṇaṃ dātuṃ anto ṭhapāpetuñca vaṭṭati.</p>
  143. <p class="bodytext">Sammukhācatukke pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissaggāpattiṃ saṅghassa <span class="bld">sammukhā āpajjati,</span> vuṭṭhānakāle pana saṅghena kiccaṃ natthīti <span class="bld">parammukhā vuṭṭhāti</span>. Vissaṭṭhiādikaṃ <span class="bld">parammukhā āpajjati,</span> saṅghassa <span class="bld">sammukhā vuṭṭhāti</span>. Samanubhāsanaṃ saṅghassa <span class="bld">sammukhā eva āpajjati, sammukhā vuṭṭhāti</span>. Sesaṃ sampajānamusāvādādibhedaṃ <span class="bld">parammukhāva āpajjati, parammukhāva vuṭṭhāti</span>. Ajānantacatukkaṃ acittakacatukkasadisaṃ.</p>
  144. <p class="bodytext"><span class="bld">Liṅgapātubhāvenā</span>ti sayitasseva bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā liṅgaparivatte jāte sahagāraseyyāpatti hoti idameva taṃ paṭicca vuttaṃ. Ubhinnampi pana asādhāraṇāpatti liṅgapātubhāvena vuṭṭhāti. Sahapaṭilābhacatukke yassa bhikkhuno liṅgaṃ parivattati, so saha liṅgapaṭilābhena paṭhamaṃ uppannavasena seṭṭhabhāvena ca purimaṃ purisaliṅgaṃ jahati, pacchime itthiliṅge patiṭṭhāti, purisakuttapurisākārādivasena pavattā kāyavacīviññattiyo paṭippassambhanti, bhikkhūti vā purisoti vā evaṃ pavattā paṇṇattiyo <a name="M0.0169"></a> nirujjhanti, yāni bhikkhunīhi asādhāraṇāni chacattālīsa sikkhāpadāni tehi anāpattiyeva hoti. Dutiyacatukke pana yassā bhikkhuniyā liṅgaṃ parivattati, sā pacchāsamuppattiyā vā hīnabhāvena vā pacchimanti saṅkhyaṃ gataṃ itthiliṅgaṃ jahati, vuttappakārena purimanti saṅkhyaṃ gate purisaliṅge patiṭṭhāti. Vuttaviparītā viññattiyo paṭippassambhanti, bhikkhunīti vā itthīti vā evaṃ pavattā paṇṇattiyopi nirujjhanti, yāni bhikkhūhi asādhāraṇāni sataṃ tiṃsañca sikkhāpadāni, tehi anāpattiyeva hoti.</p>
  145. <p class="bodytext"><span class="bld">Cattāro sāmukkaṃsā</span>ti cattāro mahāpadesā, te hi bhagavatā anuppanne vatthumhi sayaṃ ukkaṃsitvā ukkhipitvā ṭhapitattā ‘‘sāmukkaṃsā’’ti vuccanti. <span class="bld">Paribhogā</span>ti ajjhoharaṇīyaparibhogā<a name="V0.0170"></a>, udakaṃ pana akālikattā appaṭiggahitakaṃ vaṭṭati. Yāvakālikādīni appaṭiggahitakāni ajjhoharituṃ na vaṭṭanti. <span class="bld">Cattāri mahāvikaṭāni</span> kālodissattā yathāvutte kāle vaṭṭanti. <span class="bld">Upāsako sīlavā</span>ti pañca vā dasa <a name="P7.1331"></a> vā sīlāni gopayamāno.</p>
  146. <p class="bodytext">Āgantukādicatukke sachattupāhano sasīsaṃ pāruto vihāraṃ pavisanto tattha vicaranto ca <span class="bld">āgantukova āpajjati, no āvāsiko</span>. Āvāsikavattaṃ akaronto pana <span class="bld">āvāsiko āpajjati, no āgantuko</span>. Sesaṃ kāyavacīdvārikaṃ āpattiṃ ubhopi āpajjanti, asādhāraṇaṃ āpattiṃ <span class="bld">neva āgantuko āpajjati, no āvāsiko</span>. Gamiyacatukkepi gamiyavattaṃ apūretvā gacchanto <span class="bld">gamiko āpajjati, no āvāsiko</span>. Āvāsikavattaṃ akaronto pana <span class="bld">āvāsiko āpajjati, no gamiko</span>. Sesaṃ ubhopi āpajjanti, asādhāraṇaṃ ubhopi nāpajjanti. Vatthunānattatādicatukke catunnaṃ pārājikānaṃ aññamaññaṃ <span class="bld">vatthunānattatāva hoti,</span>na<span class="bld"></span>āpattinānattatā. Sabbāpi hi sā pārājikāpattiyeva. Saṅghādisesādīsupi eseva nayo. Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca aññamaññaṃ kāyasaṃsagge bhikkhussa saṅghādiseso bhikkhuniyā pārājikanti evaṃ <span class="bld">āpattinānattatāva</span> hoti, na vatthunānattatā, ubhinnampi hi kāyasaṃsaggova vatthu. Tathā ‘‘lasuṇakkhādane bhikkhuniyā pācittiyaṃ, bhikkhussa dukkaṭa’’nti evamādināpettha nayena yojanā veditabbā. Catunnaṃ pārājikānaṃ terasahi saṅghādisesehi saddhiṃ <span class="bld">vatthunānattatā ceva āpattinānattatā</span> <a name="M0.0170"></a> <span class="bld">ca</span>. Evaṃ saṅghādisesādīnaṃ aniyatādīhi. Ādito paṭṭhāya cattāri pārājikāni ekato āpajjantānaṃ bhikkhubhikkhunīnaṃ <span class="bld">neva vatthunānattatā no āpattinānattatā</span>. Visuṃ āpajjantesupi sesā sādhāraṇāpattiyo āpajjantesupi eseva nayo.</p>
  147. <p class="bodytext">Vatthusabhāgādicatukke bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca kāyasaṃsagge <span class="bld">vatthusabhāgatā, no āpattisabhāgatā,</span> catūsu pārājikesu <span class="bld">āpattisabhāgatā, no vatthusabhāgatā</span>. Esa nayo saṅghādisesādīsu. Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesu <span class="bld">vatthusabhāgatā ceva āpattisabhāgatā ca</span>. Esa nayo sabbāsu sādhāraṇāpattīsu. Asādhāraṇāpattiyaṃ <span class="bld">neva vatthusabhāgatā no āpattisabhāgatā</span>. Yo hi purimacatukke paṭhamo pañho, so idha dutiyo; yo ca tattha dutiyo, so idha paṭhamo. Tatiyacatutthesu nānākaraṇaṃ natthi.</p>
  148. <p class="bodytext">Upajjhāyacatukke saddhivihārikassa upajjhāyena kattabbavattassa akaraṇe āpattiṃ <span class="bld">upajjhāyo</span> <a name="V0.0171"></a> <span class="bld">āpajjati, no saddhivihāriko</span> upajjhāyassa kattabbavattaṃ akaronto <span class="bld">saddhivihāriko āpajjati, no upajjhāyo;</span> sesaṃ ubhopi <a name="P7.1332"></a> āpajjanti, asādhāraṇaṃ ubhopi nāpajjanti. Ācariyacatukkepi eseva nayo.</p>
  149. <p class="bodytext">Ādiyantacatukke pādaṃ vā atirekapādaṃ vā sahatthā ādiyanto <span class="bld">garukaṃ āpajjati,</span> ūnakapādaṃ gaṇhāhīti āṇattiyā aññaṃ payojento <span class="bld">lahukaṃ āpajjati</span>. Etena nayena sesapadattayaṃ veditabbaṃ.</p>
  150. <p class="bodytext">Abhivādanārahacatukke bhikkhunīnaṃ tāva bhattagge navamabhikkhunito paṭṭhāya upajjhāyāpi <span class="bld">abhivādanārahā no paccuṭṭhānārahā</span>. Avisesena ca vippakatabhojanassa bhikkhussa yo koci vuḍḍhataro. Saṭṭhivassassāpi pārivāsikassa samīpagato tadahupasampannopi <span class="bld">paccuṭṭhānāraho no abhivādanāraho</span>. Appaṭikkhittesu ṭhānesu vuḍḍho navakassa <span class="bld">abhivādanāraho ceva paccuṭṭhānāraho ca</span>. Navako pana vuḍḍhassa <span class="bld">neva abhivādanāraho na paccuṭṭhānāraho</span>. Āsanārahacatukkassa paṭhamapadaṃ purimacatukke dutiyapadena, dutiyapadañca paṭhamapadena atthato sadisaṃ.</p>
  151. <p class="bodytext">Kālacatukke <a name="M0.0171"></a> pavāretvā bhuñjanto <span class="bld">kāle āpajjati no vikāle,</span> vikālabhojanāpattiṃ <span class="bld">vikāle āpajjati no kāle,</span> sesaṃ <span class="bld">kāle ceva āpajjati vikāle ca,</span> asādhāraṇaṃ <span class="bld">neva kāle no vikāle</span>. Paṭiggahitacatukke purebhattaṃ paṭiggahitāmisaṃ <span class="bld">kāle kappati no vikāle</span>. Pānakaṃ <span class="bld">vikāle kappati, punadivasamhi no kāle</span>. Sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ <span class="bld">kāle ceva kappati vikāle ca</span>. Attano attano kālātītaṃ yāvakālikādittayaṃ akappiyamaṃsaṃ uggahitakamappaṭiggahitakañca <span class="bld">neva kāle kappati no vikāle</span>.</p>
  152. <p class="bodytext">Paccantimacatukke samudde sīmaṃ bandhanto <span class="bld">paccantimesu janapadesu āpajjati, no majjhimesu;</span> pañcavaggena gaṇena upasampādento guṇaṅguṇūpāhanaṃ dhuvanahānaṃ cammattharaṇāni ca <span class="bld">majjhimesu janapadesu āpajjati no paccantimesu</span>. Imāni cattāri ‘‘idha na kappantī’’ti vadantopi paccantimesu āpajjati, ‘‘idha kappantī’’ti vadanto pana majjhimesu āpajjati. Sesāpattiṃ ubhayattha āpajjati, asādhāraṇaṃ na katthaci āpajjati. Dutiyacatukke pañcavaggena gaṇena upasampadādi catubbidhampi vatthu <span class="bld">paccantimesu janapadesu kappati</span>. ‘‘Idaṃ kappatī’’ti <a name="V0.0172"></a> dīpetumpi tattheva kappati no majjhimesu. ‘‘Idaṃ na kappatī’’ti dīpetuṃ pana <span class="bld">majjhimesu janapadesu kappati no paccantimesu</span><a name="P7.1333"></a>. Sesaṃ ‘‘anujānāmi bhikkhave pañca loṇānī’’tiādi anuññātakaṃ ubhayattha kappati. Yaṃ pana akappiyanti paṭikkhittaṃ, taṃ ubhayatthāpi na kappati.</p>
  153. <p class="bodytext">Antoādicatukke anupakhajja seyyādiṃ <span class="bld">anto āpajjati no bahi,</span> ajjhokāse saṅghikamañcādīni nikkhipitvā pakkamanto <span class="bld">bahi āpajjati no anto,</span> sesaṃ <span class="bld">anto ceva bahi ca,</span> asādhāraṇaṃ <span class="bld">neva anto na bahi</span>. Antosīmādicatukke āgantuko vattaṃ apūrento <span class="bld">antosīmāya āpajjati,</span> gamiyo <span class="bld">bahisīmāya</span> musāvādādiṃ <span class="bld">antosīmāya ca bahisīmāya ca āpajjati,</span>asādhāraṇaṃ na katthaci. Gāmacatukke antaragharapaṭisaṃyuttaṃ sekhiyapaññattiṃ <span class="bld">gāme āpajjati no araññe</span>. Bhikkhunī aruṇaṃ uṭṭhāpayamānā <span class="bld">araññe āpajjati no gāme</span>. Musāvādādiṃ <span class="bld">gāme ceva āpajjati araññe ca,</span> asādhāraṇaṃ na katthaci.</p>
  154. <p class="bodytext"><span class="bld">Cattāro</span> <a name="M0.0172"></a> <span class="bld">pubbakiccāti</span> ‘‘sammajjanī padīpo ca udakaṃ āsanena cā’’ti idaṃ catubbidhaṃ pubbakaraṇanti vuccatīti vuttaṃ. ‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ bhikkhugaṇanā ca ovādo’’ti ime pana ‘‘cattāro pubbakiccā’’ti veditabbā. <span class="bld">Cattāro pattakallāti</span> uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā te āgatā honti, sabhāgāpattiyo na vijjanti, vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti, pattakallanti vuccatīti. <span class="bld">Cattāri anaññapācittiyānī</span>ti ‘‘etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ pācittiya’’nti evaṃ vuttāni anupakhajjaseyyākappanasikkhāpadaṃ ‘‘ehāvuso gāmaṃ vā nigamaṃ vā’’ti sikkhāpadaṃ, sañcicca kukkuccaupadahanaṃ, upassutitiṭṭhananti imāni cattāri. <span class="bld">Catasso bhikkhusammutiyo</span>ti ‘‘ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya aññatra bhikkhusammutiyā, aññaṃ navaṃ santhataṃ kārāpeyya aññatra bhikkhusammutiyā, tato ce uttari vippavaseyya aññatra bhikkhusammutiyā, duṭṭhullaṃ āpattiṃ anupasampannassa āroceyya aññatra bhikkhusammutiyā’’ti evaṃ āgatā terasahi sammutīhi muttā <span class="bld">sammutiyo</span>. Gilānacatukke aññabhesajjena karaṇīyena lolatāya aññaṃ viññāpento <span class="bld">gilāno āpajjati,</span> abhesajjakaraṇīyena bhesajjaṃ viññāpento <span class="bld">agilāno āpajjati,</span> musāvādādiṃ ubhopi āpajjanti, asādhāraṇaṃ ubhopi nāpajjanti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  155. <p class="centered">Catukkavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  156. <p class="subhead">Pañcakavāravaṇṇanā</p>
  157. <p class="bodytext"><a name="para325"></a><span class="paranum">325</span>. <span class="bld">Pañcakesu</span> <a name="P7.1334"></a><a name="V0.0173"></a> <span class="bld">pañca puggalā niyatā</span>ti ānantariyānamevetaṃ gahaṇaṃ. <span class="bld">Pañca chedanakā āpattiyo</span> nāma pamāṇātikkante mañcapīṭhe nisīdanakaṇḍuppaṭicchādivassikasāṭikāsu sugatacīvare ca veditabbā. <span class="bld">Pañcahākārehī</span>ti alajjitā, aññāṇatā, kukkuccappakatatā, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitāti imehi pañcahi. <span class="bld">Pañca āpattiyo musāvādapaccayā</span>ti pārājikathullaccayadukkaṭasaṅghādisesapācittiyā. <span class="bld">Anāmantacāro</span>ti ‘‘santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā purebhattaṃ pacchābhattaṃ kulesu cārittaṃ āpajjeyyā’’ti imassa āpucchitvā cārassa abhāvo. <span class="bld">Anadhiṭṭhāna</span>nti ‘‘gaṇabhojane aññatra samayā’’ti vuttaṃ <a name="M0.0173"></a> samayaṃ adhiṭṭhahitvā bhojanaṃ adhiṭṭhānaṃ nāma; tathā akaraṇaṃ <span class="bld">anadhiṭṭhānaṃ</span>. <span class="bld">Avikappanā</span> nāma yā paramparabhojane vikappanā vuttā, tassā akaraṇaṃ. Imāni hi pañca piṇḍapātikassa dhutaṅgeneva paṭikkhittāni. <span class="bld">Ussaṅkitaparisaṅkito</span>ti ye passanti, ye suṇanti, tehi ussaṅkito ceva parisaṅkito ca. Api akuppadhammo khīṇāsavopi samāno, tasmā agocarā pariharitabbā. Na hi etesu sandissamāno ayasato vā garahato vā muccati. <span class="bld">Sosānika</span>nti susāne patitakaṃ. <span class="bld">Pāpaṇika</span>nti āpaṇadvāre patitakaṃ. <span class="bld">Thūpacīvara</span>nti vammikaṃ parikkhipitvā balikammakataṃ. <span class="bld">Ābhisekika</span>nti nahānaṭṭhāne vā rañño abhisekaṭṭhāne vā chaḍḍitacīvaraṃ. <span class="bld">Bhatapaṭiyābhata</span>nti susānaṃ netvā puna ānītakaṃ. <span class="bld">Pañca mahācorā</span> uttarimanussadhamme vuttā.</p>
  158. <p class="bodytext"><span class="bld">Pañcāpattiyo kāyato samuṭṭhantī</span>ti paṭhamena āpattisamuṭṭhānena pañca āpattiyo āpajjati, ‘‘bhikkhu kappiyasaññī saññācikāya kuṭiṃ karotī’’ti evaṃ antarapeyyāle vuttāpattiyo. <span class="bld">Pañca āpattiyo kāyato ca vācato cā</span>ti tatiyena āpattisamuṭṭhānena pañca āpattiyo āpajjati, ‘‘bhikkhu kappiyasaññī saṃvidahitvā kuṭiṃ karotī’’ti evaṃ tattheva vuttā āpattiyo. <span class="bld">Desanāgāminiyo</span>ti ṭhapetvā pārājikañca saṅghādisesañca avasesā.</p>
  159. <p class="bodytext"><span class="bld">Pañca kammānī</span>ti tajjanīyaniyassapabbājanīyapaṭisāraṇīyāni cattāri ukkhepanīyañca tividhampi ekanti pañca. <span class="bld">Yāvatatiyake pañcā</span>ti ukkhittānuvattikāya bhikkhuniyā yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantiyā pārājikaṃ thullaccayaṃ dukkaṭanti tisso<a name="P7.1335"></a>, bhedakānuvattakādisamanubhāsanāsu saṅghādiseso, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge pācittiyaṃ. <span class="bld">Adinna</span>nti <a name="V0.0174"></a> aññena adinnaṃ. <span class="bld">Avidita</span>nti paṭiggaṇhāmīti cetanāya abhāvena aviditaṃ. <span class="bld">Akappiya</span>nti pañcahi samaṇakappehi akappiyakataṃ; yaṃ vā panaññampi akappiyamaṃsaṃ akappiyabhojanaṃ. <span class="bld">Akatātiritta</span>nti pavāretvā atirittaṃ akataṃ. <span class="bld">Samajjadāna</span>nti naṭasamajjādidānaṃ. <span class="bld">Usabhadāna</span>nti gogaṇassa antare usabhavissajjanaṃ. <span class="bld">Cittakammadāna</span>nti āvāsaṃ kāretvā tattha cittakammaṃ kāretuṃ vaṭṭati. Idaṃ pana paṭibhānacittakammadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Imāni hi pañca kiñcāpi lokassa puññasammatāni, atha kho apuññāni akusalāniyeva<a name="M0.0174"></a>. <span class="bld">Uppannaṃ paṭibhāna</span>nti ettha paṭibhānanti kathetukamyatā vuccati. <span class="bld">Ime pañca duppaṭivinodayā</span>ti na supaṭivinodayā; upāyena pana kāraṇena anurūpāhi paccavekkhanāanusāsanādīhi sakkā paṭivinodetunti attho.</p>
  160. <p class="bodytext"><span class="bld">Sakacittaṃ pasīdatī</span>ti ettha imāni vatthūni – kaṭaandhakāravāsī <span class="bld">phussadevatthero </span>kira cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā sinduvārakusumasanthatamiva samavippakiṇṇavālikaṃ cetiyaṅgaṇaṃ olokento buddhārammaṇaṃ pītipāmojjaṃ uppādetvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe māro pabbatapāde nibbattakāḷamakkaṭo viya hutvā cetiyaṅgaṇe gomayaṃ vippakiranto gato. Thero nāsakkhi arahattaṃ pāpuṇituṃ, sammajjitvā agamāsi. Dutiyadivasepi jaraggavo hutvā tādisameva vippakāraṃ akāsi. Tatiyadivase vaṅkapādaṃ manussattabhāvaṃ nimminitvā pādena parikasanto agamāsi. Thero ‘‘evarūpo bībhacchapuriso samantā yojanappamāṇesu gocaragāmesu natthi, siyā nu kho māro’’ti cintetvā ‘‘mārosi tva’’nti āha. ‘‘Āma, bhante, māromhi, na dāni te vañcetuṃ asakkhi’’nti. ‘‘Diṭṭhapubbo tayā tathāgato’’ti? ‘‘Āma, diṭṭhapubbo’’ti. ‘‘Māro nāma mahānubhāvo hoti, iṅgha tāva buddhassa bhagavato attabhāvasadisaṃ attabhāvaṃ nimmināhī’’ti? ‘‘Na sakkā, bhante, tādisaṃ rūpaṃ nimminituṃ; apica kho pana taṃsarikkhakaṃ patirūpakaṃ nimminissāmī’’ti sakabhāvaṃ vijahitvā buddharūpasadisena attabhāvena aṭṭhāsi<a name="P7.1336"></a>. Thero māraṃ oloketvā ‘‘ayaṃ tāva sarāgadosamoho evaṃ sobhati, kathaṃ nu kho bhagavā na sobhati sabbaso vītarāgadosamoho’’ti buddhārammaṇaṃ pītiṃ paṭilabhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Māro ‘‘vañcitomhi tayā, bhante’’ti āha. Theropi ‘‘kiṃ atthi jaramāra, tādisaṃ vañcetu’’nti āha. Lokantaravihārepi datto nāma daharabhikkhu cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā olokento odātakasiṇaṃ paṭilabhi. Aṭṭha samāpattiyo nibbattesi. Tato vipassanaṃ vaḍḍhetvā phalattayaṃ sacchākāsi.</p>
  161. <p class="bodytext"><span class="bld">Paracittaṃ</span> <a name="V0.0175"></a> <span class="bld">pasīdatī</span>ti ettha imāni vatthūni – <span class="bld">tisso</span> nāma daharabhikkhu jambukolacetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā saṅkārachaḍḍaniṃ hatthena gahetvāva aṭṭhāsi<a name="M0.0175"></a>. Tasmiṃ khaṇe <span class="bld">tissadattatthero</span> nāma nāvāto oruyha cetiyaṅgaṇaṃ olokento bhāvitacittena sammaṭṭhaṭṭhānanti ñatvā pañhāsahassaṃ pucchi, itaro sabbaṃ vissajjesi. Aññatarasmimpi vihāre thero cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā vattaṃ paricchindi. Yonakavisayato cetiyavandakā cattāro therā āgantvā cetiyaṅgaṇaṃ disvā anto appavisitvā dvāreyeva ṭhatvā eko thero aṭṭha kappe anussari, eko soḷasa, eko vīsati, eko tiṃsa kappe anussari.</p>
  162. <p class="bodytext"><span class="bld">Devatā attamanā hontī</span>ti ettha idaṃ vatthu – ekasmiṃ kira vihāre eko bhikkhu cetiyaṅgaṇañca bodhiyaṅgaṇañca sammajjitvā nahāyituṃ gato. Devatā ‘‘imassa vihārassa katakālato paṭṭhāya evaṃ vattaṃ pūretvā sammaṭṭhapubbo bhikkhu natthī’’ti pasannacittā pupphahatthā aṭṭhaṃsu. Thero āgantvā ‘‘kataragāmavāsikātthā’’ti āha. ‘‘Bhante, idheva vasāma, imassa vihārassa katakālato paṭṭhāya evaṃ vattaṃ pūretvā sammaṭṭhapubbo bhikkhu natthīti tumhākaṃ, bhante, vatte pasīditvā pupphahatthā ṭhitāmhā’’ti devatā āhaṃsu.</p>
  163. <p class="bodytext"><span class="bld">Pāsādikasaṃvattanika</span>nti ettha idaṃ vatthu – ekaṃ kira amaccaputtaṃ abhayattherañca ārabbha ayaṃ kathā udapādi ‘‘kiṃ nu kho amaccaputto pāsādiko, abhayattheroti ubhopi ne ekasmiṃ ṭhāne olokessāmā’’ti. Ñātakā amaccaputtaṃ alaṅkaritvā mahācetiyaṃ vandāpessāmāti agamaṃsu. Theramātāpi pāsādikaṃ cīvaraṃ kāretvā puttassa pahiṇi, ‘‘putto me kese chindāpetvā imaṃ cīvaraṃ pārupitvā bhikkhusaṅghaparivuto mahācetiyaṃ vandatū’’ti. Amaccaputto <a name="P7.1337"></a> ñātiparivuto pācīnadvārena cetiyaṅgaṇaṃ āruḷho, abhayatthero bhikkhusaṅghaparivuto dakkhiṇadvārena cetiyaṅgaṇaṃ āruhitvā cetiyaṅgaṇe tena saddhiṃ samāgantvā āha – ‘‘kiṃ tvaṃ, āvuso, mahallakattherassa sammaṭṭhaṭṭhāne kacavaraṃ chaḍḍetvā mayā saddhiṃ yugaggāhaṃ gaṇhāsī’’ti. Atītattabhāve kira abhayatthero mahallakatthero nāma hutvā gocaragāme cetiyaṅgaṇaṃ sammajji, amaccaputto mahāupāsako hutvā sammaṭṭhaṭṭhāne kacavaraṃ gahetvā chaḍḍesi.</p>
  164. <p class="bodytext"><span class="bld">Satthusāsanaṃ kataṃ hotī</span>ti idaṃ sammajjanavattaṃ nāma buddhehi vaṇṇitaṃ, tasmā taṃ karontena satthusāsanaṃ kataṃ hoti. Tatridaṃ vatthu – āyasmā <a name="M0.0176"></a> kira <span class="bld">sāriputto</span> himavantaṃ gantvā ekasmiṃ <a name="V0.0176"></a> pabbhāre asammajjitvāva nirodhaṃ samāpajjitvā nisīdi. Bhagavā āvajjanto therassa asammajjitvā nisinnabhāvaṃ ñatvā ākāsena gantvā therassa purato asammaṭṭhaṭṭhāne pādāni dassetvā paccāgañchi. Thero samāpattito vuṭṭhito bhagavato pādāni disvā balavahirottappaṃ paccupaṭṭhāpetvā jaṇṇukehi patiṭṭhāya ‘‘asammajjitvā nisinnabhāvaṃ vata me satthā aññāsi, saṅghamajjhe dāni codanaṃ kāressāmī’’ti dasabalassa santikaṃ gantvā vanditvā nisīdi. Bhagavā ‘‘kuhiṃ gatosi, sāriputtā’’ti vatvā ‘‘na patirūpaṃ dāni te mayhaṃ anantare ṭhāne ṭhatvā vicarantassa asammajjitvā nisīditu’’nti āha. Tato paṭṭhāya thero gaṇṭhikapaṭimuñcanaṭṭhānepi tiṭṭhanto pādena kacavaraṃ viyūhitvāva tiṭṭhati.</p>
  165. <p class="bodytext"><span class="bld">Attano bhāsapariyantaṃ na uggaṇhātī</span>ti ‘‘imasmiṃ vatthusmiṃ ettakaṃ suttaṃ upalabbhati, ettako vinicchayo, ettakaṃ suttañca vinicchayañca vakkhāmī’’ti evaṃ attano bhāsapariyantaṃ na uggaṇhāti. ‘‘Ayaṃ codakassa purimakathā, ayaṃ pacchimakathā, ayaṃ cuditakassa purimakathā, ayaṃ pacchimakathā, ettakaṃ gayhūpagaṃ, ettakaṃ na gayhūpaga’’nti evaṃ anuggaṇhanto pana <span class="bld">parassa bhāsapariyantaṃ na uggaṇhāti</span> nāma. <span class="bld">Āpattiṃ na jānātī</span>ti pārājikaṃ vā saṅghādisesaṃ vāti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ nānākaraṇaṃ na jānāti. <span class="bld">Mūla</span>nti dve āpattiyā mūlāni kāyo ca vācā ca, tāni na jānāti. <span class="bld">Samudaya</span>nti cha āpattisamuṭṭhānāni āpattisamudayo <a name="P7.1338"></a> nāma, tāni na jānāti. Pārājikādīnaṃ vatthuṃ na jānātītipi vuttaṃ hoti. <span class="bld">Nirodha</span>nti ayaṃ āpatti desanāya nirujjhati, vūpasammati, ayaṃ vuṭṭhānenāti evaṃ āpattinirodhaṃ na jānāti. Satta samathe ajānanto pana <span class="bld">āpattinirodhagāminipaṭipadaṃ</span> na jānāti.</p>
  166. <p class="bodytext">Adhikaraṇapañcake <span class="bld">adhikaraṇaṃ</span> nāma cattāri adhikaraṇāni. <span class="bld">Adhikaraṇassa mūlaṃ</span> nāma tettiṃsa mūlāni – vivādādhikaraṇassa dvādasa mūlāni, anuvādādhikaraṇassa cuddasa, āpattādhikaraṇassa cha, kiccādhikaraṇassa ekaṃ; tāni parato āvi bhavissanti. <span class="bld">Adhikaraṇasamudayo</span> nāma adhikaraṇasamuṭṭhānaṃ. Vivādādhikaraṇaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya uppajjati; anuvādādhikaraṇaṃ catasso vipattiyo; āpattādhikaraṇaṃ sattāpattikkhandhe; kiccādhikaraṇaṃ cattāri saṅghakiccānīti imaṃ vibhāgaṃ na jānātīti attho<a name="M0.0177"></a>. <span class="bld">Adhikaraṇanirodhaṃ na jānātī</span>ti dhammena vinayena satthusāsanena mūlāmūlaṃ gantvā vinicchayasamathaṃ pāpetuṃ na sakkoti<a name="V0.0177"></a>; ‘‘idaṃ adhikaraṇaṃ dvīhi, idaṃ catūhi, idaṃ tīhi idaṃ ekena samathena sammatī’’ti evaṃ satta samathe ajānanto pana <span class="bld">adhikaraṇanirodhagāminipaṭipadaṃ</span> na jānāti nāma. <span class="bld">Vatthuṃ na jānātī</span>ti ‘‘idaṃ pārājikassa vatthu, idaṃ saṅghādisesassā’’ti evaṃ sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ vatthuṃ na jānāti. <span class="bld">Nidāna</span>nti ‘‘sattannaṃ nidānānaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ ettha paññattaṃ, idaṃ etthā’’ti na jānāti. <span class="bld">Paññattiṃ na jānātī</span>ti tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade paṭhamapaññattiṃ na jānāti. <span class="bld">Anupaññatti</span>nti punappunaṃ paññattiṃ na jānāti. <span class="bld">Anusandhivacanapatha</span>nti kathānusandhi-vinicchayānusandhivasena vatthuṃ na jānāti. <span class="bld">Ñattiṃ na jānātī</span>ti sabbena sabbaṃ ñattiṃ na jānāti. <span class="bld">Ñattiyā karaṇaṃ na jānātī</span>ti ñattikiccaṃ na jānāti, osāraṇādīsu navasu ṭhānesu ñattikammaṃ nāma hoti, ñattidutiyañatticatutthakammesu ñattiyā kammappatto hutvā tiṭṭhatīti na jānāti. <span class="bld">Na pubbakusalo hoti na aparakusalo</span>ti pubbe kathetabbañca pacchā kathetabbañca na jānāti, ñatti nāma pubbe ṭhapetabbā, pacchā na ṭhapetabbātipi na jānāti. <span class="bld">Akālaññū ca hotī</span>ti kālaṃ na jānāti, anajjhiṭṭho ayācito bhāsati, ñattikālampi ñattikhettampi <a name="P7.1339"></a> ñattiokāsampi na jānāti.</p>
  167. <p class="bodytext"><span class="bld">Mandattā momūhattā</span>ti kevalaṃ aññāṇena momūhabhāvena dhutaṅge ānisaṃsaṃ ajānitvā. <span class="bld">Pāpiccho</span>ti tena araññavāsena paccayalābhaṃ patthayamāno. <span class="bld">Paviveka</span>nti kāyacittaupadhivivekaṃ. <span class="bld">Idamatthita</span>nti imāya kalyāṇāya paṭipattiyā attho etassāti idamatthi, idamatthino bhāvo idamatthitā; taṃ idamatthitaṃyeva nissāya na aññaṃ kiñci lokāmisanti attho.</p>
  168. <p class="bodytext"><span class="bld">Uposathaṃ na jānātī</span>ti navavidhaṃ uposathaṃ na jānāti. <span class="bld">Uposathakamma</span>nti adhammenavaggādibhedaṃ catubbidhaṃ uposathakammaṃ na jānāti. <span class="bld">Pātimokkha</span>nti dve mātikā na jānāti. <span class="bld">Pātimokkhuddesa</span>nti sabbampi navavidhaṃ pātimokkhuddesaṃ na jānāti. <span class="bld">Pavāraṇa</span>nti navavidhaṃ pavāraṇaṃ na jānāti. Pavāraṇākammaṃ uposathakammasadisameva.</p>
  169. <p class="bodytext">Apāsādikapañcake <a name="M0.0178"></a> – <span class="bld">apāsādika</span>nti kāyaduccaritādi akusalakammaṃ vuccati. <span class="bld">Pāsādika</span>nti kāyasucaritādi kusalakammaṃ vuccati. <span class="bld">Ativela</span>nti velaṃ atikkamma bahutaraṃ kālaṃ kulesu appaṃ vihāreti attho. <span class="bld">Otāro</span>ti kilesānaṃ anto otaraṇaṃ. <span class="bld">Saṃkiliṭṭha</span>nti duṭṭhullāpattikāyasaṃsaggādibhedaṃ<a name="V0.0178"></a>. <span class="bld">Visuddhipañcake</span>pavāraṇāggahaṇena navavidhāpi pavāraṇā veditabbā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  170. <p class="centered">Pañcakavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  171. <p class="subhead">Chakkavāravaṇṇanā</p>
  172. <p class="bodytext"><a name="para326"></a><span class="paranum">326</span>. Chakkesu – <span class="bld">cha sāmīciyo</span>ti ‘‘so ca bhikkhu anabbhito, te ca bhikkhū gārayhā, ayaṃ tattha sāmīci’’, ‘‘yuñjantāyasmanto sakaṃ, mā vo sakaṃ vinassāti ayaṃ tattha sāmīci’’, ‘‘ayaṃ te bhikkhu patto yāva bhedanāya dhāretabboti ayaṃ tattha sāmīci’’, ‘‘tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci’’, ‘‘aññātabbaṃ paripucchitabbaṃ paripañhitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci’’, ‘‘yassa bhavissati so harissatīti ayaṃ tattha sāmīcī’’ti imā bhikkhupātimokkheyeva <span class="bld">cha sāmīciyo. Cha chedanakā</span>ti pañcake vuttā pañca bhikkhunīnaṃ udakasāṭikāya saddhiṃ cha. <span class="bld">Chahākārehī</span>ti alajjitā aññāṇatā kukkuccapakatatā akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā satisammosāti. Tattha ekarattachārattasattāhātikkamādīsu āpattiṃ satisammosena <a name="P7.1340"></a> āpajjati. Sesaṃ vuttanayameva. <span class="bld">Cha ānisaṃsā vinayadhare</span>ti pañcake vuttā pañca tassādheyyo uposathoti iminā saddhiṃ cha.</p>
  173. <p class="bodytext"><span class="bld">Cha paramānī</span>ti ‘‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ, māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ, santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabbaṃ, chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ, navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārāpetvā chabbassāni dhāretabbaṃ chabbassaparamatā dhāretabbaṃ, tiyojanaparamaṃ sahatthā dhāretabbāni, dasāhaparamaṃ atirekapatto dhāretabbo, sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni, chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabbaṃ, catukkaṃsaparamaṃ, aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ, dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabbaṃ, aṭṭhaṅgulaparamaṃ mañcapaṭipādakaṃ<a name="M0.0179"></a>, aṭṭhaṅgulaparamaṃ dantakaṭṭha’’nti imāni <span class="bld">cuddasa paramāni</span>. Tattha paṭhamāni cha ekaṃ chakkaṃ, tato ekaṃ apanetvā sesesu ekekaṃ pakkhipitvātiādinā nayena aññānipi chakkāni kātabbāni.</p>
  174. <p class="bodytext"><span class="bld">Cha</span> <a name="V0.0179"></a> <span class="bld">āpattiyo</span>ti tīṇi chakkāni antarapeyyāle vuttāni. <span class="bld">Cha kammānī</span>ti tajjanīya-niyassa-pabbājanīya-paṭisāraṇīyāni cattāri, āpattiyā adassane ca appaṭikamme ca vuttadvayampi ekaṃ, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ekanti cha. <span class="bld">Nahāne</span>ti orenaḍḍhamāsaṃ nahāne; vippakatacīvarādichakkadvayaṃ kathinakkhandhake niddiṭṭhaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  175. <p class="centered">Chakkavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  176. <p class="subhead">Sattakavāravaṇṇanā</p>
  177. <p class="bodytext"><a name="para327"></a><span class="paranum">327</span>. Sattakesu – <span class="bld">satta sāmīciyo</span>ti pubbe vuttesu chasu ‘‘sā ca bhikkhunī anabbhitā, tā ca bhikkhuniyo gārayhā, ayaṃ tattha sāmīcī’’ti imaṃ pakkhipitvā satta veditabbā. <span class="bld">Satta adhammikā paṭiññātakaraṇā</span>ti ‘‘bhikkhu pārājikaṃ ajjhāpanno hoti, pārājikena codiyamāno ‘saṅghādisesaṃ ajjhāpannomhī’ti paṭijānāti, taṃ saṅgho saṅghādisesena kāreti, adhammikaṃ paṭiññātakaraṇa’’nti evaṃ samathakkhandhake niddiṭṭhā. Dhammikāpi tattheva niddiṭṭhā. <span class="bld">Sattannaṃ anāpatti sattāhakaraṇīyena gantu</span>nti vassūpanāyikakkhandhake vuttaṃ<a name="P7.1341"></a>. <span class="bld">Sattānisaṃsā vinayadhare</span>ti ‘‘tassādheyyo uposatho pavāraṇā’’ti imehi saddhiṃ pañcake vuttā pañca satta honti. <span class="bld">Satta paramānī</span>ti chakke vuttāniyeva sattakavasena yojetabbāni. <span class="bld">Katacīvara</span>ntiādīni dve sattakāni kathinakkhandhake niddiṭṭhāni.</p>
  178. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhikkhussa na hoti āpatti daṭṭhabbā, bhikkhussa hoti āpatti daṭṭhabbā, bhikkhussa hoti āpatti paṭikātabbā</span>ti imāni tīṇi sattakāni, dve adhammikāni, ekaṃ dhammikaṃ; tāni tīṇipi campeyyake niddiṭṭhāni. <span class="bld">Asaddhammā</span>ti asataṃ dhammā, asanto vā dhammā; asobhanā hīnā lāmakāti attho. <span class="bld">Saddhammā</span>ti sataṃ buddhādīnaṃ dhammā; santo vā dhammā sundarā uttamāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  179. <p class="centered">Sattakavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  180. <p class="subhead">Aṭṭhakavāravaṇṇanā</p>
  181. <p class="bodytext"><a name="para328"></a><span class="paranum">328</span>. Aṭṭhakesu <a name="V0.0180"></a><a name="M0.0180"></a> – <span class="bld">aṭṭhānisaṃse</span>ti ‘‘na mayaṃ iminā bhikkhunā saddhiṃ uposathaṃ karissāma, vinā iminā bhikkhunā uposathaṃ karissāma, na mayaṃ iminā bhikkhunā saddhiṃ pavāressāma, saṅghakammaṃ karissāma, āsane nisīdissāma, yāgupāne nisīdissāma, bhattagge nisīdissāma, ekacchanne vasissāma, yathāvuḍḍhaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ karissāma, vinā iminā bhikkhunā karissāmā’’ti evaṃ kosambakakkhandhake vutte ānisaṃse. Dutiyaaṭṭhakepi eseva nayo, tampi hi evameva kosambakakkhandhake vuttaṃ.</p>
  182. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭha yāvatatiyakā</span>ti bhikkhūnaṃ terasake cattāro, bhikkhunīnaṃ sattarasake bhikkhūhi asādhāraṇā cattāroti aṭṭha. <span class="bld">Aṭṭhahākārehi kulāni dūsetī</span>ti kulāni dūseti pupphena vā phalena vā cuṇṇena vā mattikāya vā dantakaṭṭhena vā veḷuyā vā vejjikāya vā jaṅghapesanikena vāti imehi aṭṭhahi. <span class="bld">Aṭṭha mātikā</span> cīvarakkhandhake, aparā aṭṭha kathinakkhandhake vuttā. <span class="bld">Aṭṭhahi asaddhammehī</span>ti lābhena alābhena yasena ayasena sakkārena asakkārena pāpicchatāya pāpamittatāya. <span class="bld">Aṭṭha lokadhammā</span> nāma lābhe sārāgo, alābhe paṭivirodho; evaṃ yase ayase, pasaṃsāya nindāya, sukhe sārāgo, dukkhe paṭivirodhoti. <span class="bld">Aṭṭhaṅgiko musāvādo</span>ti ‘‘vinidhāya sañña’’nti <a name="P7.1342"></a> iminā saddhiṃ pāḷiyaṃ āgatehi sattahīti aṭṭhahi aṅgehi aṭṭhaṅgiko.</p>
  183. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭha uposathaṅgānī</span>ti –</p>
  184. <p class="gatha1">‘‘Pāṇaṃ na hane na cādinnamādiye,</p>
  185. <p class="gatha2">Musā na bhāse na ca majjapo siyā;</p>
  186. <p class="gatha3">Abrahmacariyā virameyya methunā,</p>
  187. <p class="gathalast">Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.</p>
  188. <p class="gatha1">‘‘Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare,</p>
  189. <p class="gatha2">Mañce chamāyaṃva sayetha santhate;</p>
  190. <p class="gatha3">Etañhi <a name="V0.0181"></a> aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ,</p>
  191. <p class="gathalast">Buddhena dukkhantagunā pakāsita’’nti. (a. ni. 3.71);</p>
  192. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0181"></a> vuttāni aṭṭha. <span class="bld">Aṭṭha dūteyyaṅgānī</span>ti ‘‘idha, bhikkhave, bhikkhu sotā ca hoti sāvetā cā’’tiādinā nayena saṅghabhedake vuttāni. <span class="bld">Titthiyavattāni</span> mahākhandhake niddiṭṭhāni. <span class="bld">Anatirittā</span> ca <span class="bld">atirittā</span> ca pavāraṇāsikkhāpade niddiṭṭhā. <span class="bld">Aṭṭhannaṃ paccuṭṭhātabba</span>nti bhattagge vuḍḍhabhikkhunīnaṃ, āsanampi tāsaṃyeva dātabbaṃ. <span class="bld">Upāsikā</span>ti visākhā. <span class="bld">Aṭṭhānisaṃsā vinayadhare</span>ti pañcake vuttesu pañcasu ‘‘tassādheyyo uposatho, pavāraṇā, saṅghakamma’’nti ime tayo pakkhipitvā aṭṭha veditabbā. <span class="bld">Aṭṭha paramānī</span>ti pubbe vuttaparamāneva aṭṭhakavasena yojetvā veditabbāni. <span class="bld">Aṭṭhasu dhammesu sammā vattitabba</span>nti ‘‘na pakatattassa bhikkhuno uposatho ṭhapetabbo, na pavāraṇā ṭhapetabbā’’tiādinā nayena samathakkhandhake niddiṭṭhesu aṭṭhasu. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  193. <p class="centered">Aṭṭhakavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  194. <p class="subhead">Navakavāravaṇṇanā</p>
  195. <p class="bodytext"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>. Navakesu – <span class="bld">nava āghātavatthūnī</span>ti ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādīni nava. <span class="bld">Nava āghātapaṭivinayā</span>ti ‘‘anatthaṃ me acari, taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivinetī’’tiādīni nava. <span class="bld">Nava vinītavatthūnī</span>ti navahi āghātavatthūhi ārati virati paṭivirati setughāto. <span class="bld">Navahi saṅgho bhijjatī</span>ti ‘‘navannaṃ vā, upāli, atirekanavannaṃ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā’’ti. <span class="bld">Nava paramānī</span>ti pubbe vuttaparamāneva navakavasena yojetvā veditabbāni. <span class="bld">Nava taṇhāmūlakā</span> nāma taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ <a name="P7.1343"></a> paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkhā, ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā. <span class="bld">Nava vidhamānā</span>ti ‘‘seyyassa seyyohamasmī’’timānādayo. <span class="bld">Nava cīvarānī</span>ti ticīvaranti vā vassikasāṭikāti vātiādinā nayena vuttāni. <span class="bld">Na vikappetabbānī</span>ti adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya na vikappetabbāni<a name="V0.0182"></a>. <span class="bld">Nava adhammikāni dānānī</span>ti saṅghassa pariṇataṃ aññasaṅghassa vā cetiyassa vā puggalassa vā pariṇāmeti, cetiyassa pariṇataṃ aññacetiyassa vā saṅghassa vā puggalassa vā pariṇāmeti<a name="M0.0182"></a>, puggalassa pariṇataṃ aññapuggalassa vā saṅghassa vā cetiyassa vā pariṇāmetīti evaṃ vuttāni.</p>
  196. <p class="bodytext"><span class="bld">Nava paṭiggahaparibhogā</span>ti etesaṃyeva dānānaṃ paṭiggahā ca paribhogā ca. <span class="bld">Tīṇi dhammikāni dānānī</span>ti saṅghassa ninnaṃ saṅghasseva deti, cetiyassa ninnaṃ cetiyasseva, puggalassa ninnaṃ puggalasseva detīti imāni tīṇi. Paṭiggahapaṭibhogāpi tesaṃyeva paṭiggahā ca paribhogā ca. <span class="bld">Nava adhammikā saññattiyo</span>ti adhammavādipuggalo, adhammavādisambahulā, adhammavādisaṅghoti evaṃ tīṇi tikāni samathakkhandhake niddiṭṭhāni. <span class="bld">Dhammikā saññattiyo</span>pi dhammavādī puggalotiādinā nayena tattheva niddiṭṭhā. <span class="bld">Adhammakamme dve navakāni</span> ovādavaggassa paṭhamasikkhāpadaniddese pācittiyavasena vuttāni. <span class="bld">Dhammakamme dve navakāni</span> tattheva dukkaṭavasena vuttāni. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  197. <p class="centered">Navakavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  198. <p class="subhead">Dasakavāravaṇṇanā</p>
  199. <p class="bodytext"><a name="para330"></a><span class="paranum">330</span>. Dasakesu – <span class="bld">dasa āghātavatthūnī</span>ti navakesu vuttāni nava ‘‘aṭṭhāne vā pana āghāto jāyatī’’ti iminā saddhiṃ dasa honti. <span class="bld">Āghātapaṭivinayā</span>pi tattha vuttā nava ‘‘aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati, taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivinetī’’ti iminā saddhiṃ dasa veditabbā. <span class="bld">Dasa vinītavatthūnī</span>ti dasahi āghātavatthūhi viratisaṅkhātāni dasa. <span class="bld">Dasavatthukā micchādiṭṭhī</span>ti ‘‘natthi dinna’’ntiādivasena veditabbā, ‘‘atthi dinna’’ntiādivasena <span class="bld">sammādiṭṭhi,</span> ‘‘sassato loko’’tiādinā vasena pana <span class="bld">antaggāhikā diṭṭhi</span> veditabbā. <span class="bld">Dasa micchattā</span>ti micchādiṭṭhiādayo <a name="P7.1344"></a> micchāvimuttipariyosānā, viparītā <span class="bld">sammattā</span>. <span class="bld">Salākaggāhā</span> samathakkhandhake niddiṭṭhā.</p>
  200. <p class="bodytext"><span class="bld">Dasahaṅgehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo</span>ti ‘‘sīlavā hotī’’tiādinā nayena <a name="V0.0183"></a> samathakkhandhake vuttehi dasahi. <span class="bld">Dasa ādīnavā rājantepurappavesane</span> rājasikkhāpade niddiṭṭhā. <span class="bld">Dasa dānavatthūnī</span>ti annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālā gandhaṃ vilepanaṃ seyyāvasathaṃ padīpeyyaṃ. <span class="bld">Dasa ratanānī</span>ti muttāmaṇiveḷuriyādīni. <span class="bld">Dasa paṃsukūlānī</span>ti sosānikaṃ, pāpaṇikaṃ<a name="M0.0183"></a>, undūrakkhāyitaṃ, upacikakkhāyitaṃ, aggidaḍḍhaṃ, gokhāyitaṃ, ajikakkhāyitaṃ, thūpacīvaraṃ, ābhisekiyaṃ, bhatapaṭiyābhatanti etesu upasampannena ussukkaṃ kātabbaṃ. <span class="bld">Dasa cīvaradhāraṇā</span>ti ‘‘sabbanīlakāni cīvarāni dhārentī’’ti vuttavasena dasāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘navasu kappiyacīvaresu udakasāṭikaṃ vā saṅkaccikaṃ vā pakkhipitvā dasā’’ti vuttaṃ.</p>
  201. <p class="bodytext"><span class="bld">Avandanīyapuggalā</span> senāsanakkhandhake niddiṭṭhā. <span class="bld">Dasa akkosavatthūni</span> omasavāde niddiṭṭhāni. <span class="bld">Dasa ākārā</span> pesuññasikkhāpade niddiṭṭhā. <span class="bld">Dasa senāsanānī</span>ti mañco, pīṭhaṃ, bhisi, bimbohanaṃ, cimilikā, uttarattharaṇaṃ, taṭṭikā, cammakhaṇḍo, nisīdanaṃ, tiṇasanthāro, paṇṇasanthāroti. <span class="bld">Dasa varāni yāciṃsū</span>ti visākhā aṭṭha, suddhodanamahārājā ekaṃ, jīvako ekaṃ. <span class="bld">Yāguānisaṃsā</span> ca <span class="bld">akappiyamaṃsāni</span> ca bhesajjakkhandhake niddiṭṭhāni. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  202. <p class="centered">Dasakavāravaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  203. <p class="subhead">Ekādasakavāravaṇṇanā</p>
  204. <p class="bodytext"><a name="para331"></a><span class="paranum">331</span>. Ekādasakesu – <span class="bld">ekādasā</span>ti paṇḍakādayo ekādasa. <span class="bld">Ekādasa pādukā</span>ti dasa ratanamayā, ekā kaṭṭhapādukā. Tiṇapādukamuñjapādukapabbajapādukādayo pana kaṭṭhapādukasaṅgahameva gacchanti. <span class="bld">Ekādasa pattā</span>ti tambalohamayena vā dārumayena vā saddhiṃ dasa ratanamayā. <span class="bld">Ekādasa cīvarānī</span>ti sabbanīlakādīni ekādasa. <span class="bld">Yāvatatiyakā</span>ti ukkhittānuvattikā bhikkhunī, saṅghādisesā aṭṭha, ariṭṭho, caṇḍakāḷīti. <span class="bld">Ekādasa antarāyikā</span> nāma ‘‘nasi animittā’’ti ādayo. <span class="bld">Ekādasa</span> <a name="P7.1345"></a> <span class="bld">cīvarāni adhiṭṭhātabbānī</span>ti ticīvaraṃ, vassikasāṭikā, nisīdanaṃ, paccattharaṇaṃ, kaṇḍuppaṭicchādi, mukhapuñchanacoḷaṃ, parikkhāracoḷaṃ, udakasāṭikā, saṅkaccikāti. <span class="bld">Na vikappetabbānī</span>ti etāneva adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya na vikappetabbāni. <span class="bld">Gaṇṭhikā</span> <a name="V0.0184"></a> ca <span class="bld">vidhā</span> ca suttamayena saddhiṃ ekādasa honti, te sabbe khuddakakkhandhake niddiṭṭhā. <span class="bld">Pathaviyo</span> pathavisikkhāpade niddiṭṭhā. <span class="bld">Nissayapaṭipassaddhiyo</span> upajjhāyamhā pañca, ācariyamhā cha; evaṃ ekādasa. <span class="bld">Avandiyapuggalā</span> naggena saddhiṃ ekādasa, te sabbe senāsanakkhandhake niddiṭṭhā<a name="M0.0184"></a>. <span class="bld">Ekādasa paramāni</span> pubbe vuttesu cuddasasu ekādasakavasena yojetvā veditabbāni. <span class="bld">Ekādasa varānī</span>ti mahāpajāpatiyā yācitavarena saddhiṃ pubbe vuttāni dasa. <span class="bld">Ekādasa sīmādosā</span>ti ‘‘atikhuddakaṃ sīmaṃ sammannantī’’tiādinā nayena kammavagge āgamissanti.</p>
  205. <p class="bodytext"><span class="bld">Akkosakaparibhāsake puggale ekādasādīnavā</span> nāma ‘‘yo so, bhikkhave, bhikkhu akkosako paribhāsako ariyūpavādī, sabrahmacārīnaṃ aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ so ekādasannaṃ byasanānaṃ aññataraṃ byasanaṃ na nigaccheyya. Katamesaṃ ekādasannaṃ? Anadhigataṃ nādhigacchati, adhigatā parihāyati, saddhammassa na vodāyanti, saddhammesu vā adhimāniko hoti, anabhirato vā brahmacariyaṃ carati, aññataraṃ vā saṃkiliṭṭhaṃ āpattiṃ āpajjati, sikkhaṃ vā paccakkhāya hīnāyāvattati, gāḷhaṃ vā rogātaṅkaṃ phusati, ummādaṃ vā pāpuṇāti cittakkhepaṃ vā, sammūḷho kālaṃ karoti, kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti (a. ni. 11.6). Ettha ca <span class="bld">saddhammo</span>ti buddhavacanaṃ adhippetaṃ.</p>
  206. <p class="centered"><span class="bld">Āsevitāyā</span>ti ādito paṭṭhāya sevitāya. <span class="bld">Bhāvitāyā</span>ti nipphāditāya vaḍḍhitāya</p>
  207. <p class="bodytext">Vā. <span class="bld">Bahulīkatāyā</span>ti punappunaṃ katāya. <span class="bld">Yānīkatāyā</span>ti suyuttayānasadisāya katāya. <span class="bld">Vatthukatāyā</span>ti yathā patiṭṭhā hoti; evaṃ katāya. <span class="bld">Anuṭṭhitāyā</span>ti anu anu pavattitāya; niccādhiṭṭhitāyāti attho. <span class="bld">Paricitāyā</span>ti samantato citāya; sabbadisāsu citāya ācitāya bhāvitāya abhivaḍḍhitāyāti attho. <span class="bld">Susamāraddhāyā</span>ti suṭṭhu samāraddhāya; vasībhāvaṃ upanītāyāti attho. <span class="bld">Na pāpakaṃ supina</span>nti pāpakameva na passati, bhadrakaṃ pana vuḍḍhikāraṇabhūtaṃ <a name="P7.1346"></a> passati. <span class="bld">Devatā rakkhantī</span>ti ārakkhadevatā dhammikaṃ rakkhaṃ paccupaṭṭhāpenti. <span class="bld">Tuvaṭaṃ cittaṃ samādhiyatī</span>ti khippaṃ cittaṃ samādhiyati. <span class="bld">Uttari appaṭivijjhanto</span>ti mettājhānato uttariṃ arahattaṃ asacchikaronto sekho vā puthujjano vā hutvā kālaṃ karonto brahmalokūpago hoti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  208. <p class="centered">Ekādasakavāravaṇṇanā pariyosānā</p>
  209. <p class="centered">Ekuttarikavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  210. <p class="chapter">Uposathādipucchāvissajjanā</p>
  211. <p class="bodytext"><a name="para332"></a><span class="paranum">332</span>. ‘‘Uposathakammassa <a name="M0.0185"></a><a name="V0.0185"></a> ko ādī’’tiādīnaṃ pucchānaṃ vissajjane <span class="bld">sāmaggī ādī</span>ti ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti sīmaṃ sodhetvā chandapārisuddhiṃ āharitvā sannipatitānaṃ kāyasāmaggī ādi. <span class="bld">Kiriyā majjhe</span>ti pubbakiccaṃ katvā pātimokkhaosāraṇakiriyā majjhe. <span class="bld">Niṭṭhānaṃ pariyosāna</span>nti ‘‘tattha sabbeheva samaggehi sammodamānehi avivadamānehi sikkhitabba’’nti idaṃ pātimokkhaniṭṭhānaṃ pariyosānaṃ. <span class="bld">Pavāraṇākammassa sāmaggī ādī</span>ti ‘‘pavāraṇaṃ karissāmā’’ti sīmaṃ sodhetvā chandapavāraṇaṃ āharitvā sannipatitānaṃ kāyasāmaggī ādi. <span class="bld">Kiriyā majjhe</span>ti pavāraṇāñatti ca pavāraṇākathā ca majjhe, saṅghanavakassa ‘‘passanto paṭikarissāmī’’ti vacanaṃ pariyosānaṃ. Tajjanīyakammādīsu <span class="bld">vatthu</span> nāma yena vatthunā kammāraho hoti, taṃ vatthu. <span class="bld">Puggalo</span>ti yena taṃ vatthu kataṃ, so puggalo. <span class="bld">Kammavācā pariyosāna</span>nti ‘‘kataṃ saṅghena itthannāmassa bhikkhuno tajjanīyakammaṃ, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmī’’ti evaṃ tassā tassā kammavācāya avasānavacanaṃ pariyosānaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti</p>
  212. <p class="centered">Uposathādipucchāvissajjanāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  213. <p class="subhead">Atthavasapakaraṇāvaṇṇanā</p>
  214. <p class="bodytext"><a name="para334"></a><span class="paranum">334</span>. Atthavasapakaraṇe – <span class="bld">dasa atthavase</span>tiādīsu yaṃ vattabbaṃ taṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyameva vuttaṃ. <span class="bld">Yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsū</span>tiādīsu uparimaṃ uparimaṃ padaṃ heṭṭhimassa heṭṭhimassa padassa attho.</p>
  215. <p class="bodytext"><span class="bld">Atthasataṃ</span> <a name="V0.0186"></a> <span class="bld">dhammasata</span>ntiādimhi pana yadetaṃ dasasu padesu ekekaṃ mūlaṃ katvā dasakkhattuṃ yojanāya padasataṃ <a name="P7.1347"></a> vuttaṃ. Tattha pacchimassa pacchimassa padassa vasena atthasataṃ purimassa purimassa vasena dhammasataṃ veditabbaṃ. Atha vā ye dasa atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, ye pubbe paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ ‘‘tattha saṅghasuṭṭhutā nāma saṅghassa suṭṭhubhāvo ‘suṭṭhu devā’ti āgataṭṭhāne viya ‘suṭṭhu bhante’ti vacanasampaṭicchanabhāvo, yo ca tathāgatassa vacanaṃ sampaṭicchati, tassa taṃ dīgharattaṃ <a name="M0.0186"></a> hitāya sukhāya hoti, tasmā saṅghassa ‘suṭṭhu bhante’ti mama vacanasampaṭicchanatthaṃ paññapessāmi asampaṭicchane ādīnavaṃ sampaṭicchane ca ānisaṃsaṃ dassetvā na balakkārena abhibhavitvāti etamatthaṃ āvikaronto āha – saṅghasuṭṭhutāyā’’ti evamādinā nayena vaṇṇitā, tesaṃ idha dasakkhattuṃ āgatattā atthasataṃ tadatthajotakānañca padānaṃ vasena dhammasataṃ veditabbaṃ. Idāni atthajotakānaṃ niruttīnaṃ vasena niruttisataṃ, dhammabhūtānaṃ niruttīnaṃ vasena niruttisatanti dve niruttisatāni, atthasate ñāṇasataṃ, dhammasate ñāṇasataṃ, dvīsu niruttisatesu dve ñāṇasatānīti cattāri ñāṇasatāni ca veditabbāni.</p>
  216. <p class="gatha1">‘‘Atthasataṃ dhammasataṃ, dve niruttisatāni;</p>
  217. <p class="gathalast">Cattāri ñāṇasatāni, atthavase pakaraṇe’’ti.</p>
  218. <p class="bodytext">Iti hi yaṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttanti.</p>
  219. <p class="centered">Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya</p>
  220. <p class="centered">Mahāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  221. <p class="chapter">Paṭhamagāthāsaṅgaṇikaṃ</p>
  222. <p class="subhead">Sattanagaresu paññattasikkhāpadavaṇṇanā</p>
  223. <p class="bodytext"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>. <span class="bld">Ekaṃsaṃ</span> <a name="M0.0187"></a><a name="V0.0187"></a> <span class="bld">cīvaraṃ katvā</span>ti ekasmiṃ aṃsakūṭe cīvaraṃ katvā; sādhukaṃ uttarāsaṅgaṃ katvāti attho. <span class="bld">Paggaṇhitvāna añjali</span>nti dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ ukkhipitvā. <span class="bld">Āsīsamānarūpo vā</span>ti paccāsīsamānarūpo viya. <span class="bld">Kissa tvaṃ idha māgato</span>ti kena kāraṇena kimatthaṃ patthayamāno tvaṃ idha āgato. Ko evamāha? Sammāsambuddho. Kaṃ evamāha? Āyasmantaṃ upāliṃ. Iti āyasmā upāli bhagavantaṃ <a name="P7.1348"></a> upasaṅkamitvā ‘‘dvīsu vinayesū’’ti imaṃ gāthaṃ pucchi. Athassa bhagavā ‘‘bhaddako te ummaṅgo’’tiādīni vatvā taṃ vissajjesi. Esa nayo sabbattha. Iti ime sabbapañhe buddhakāle upālitthero pucchi. Bhagavā byākāsi. Saṅgītikāle pana mahākassapatthero pucchi. Upālitthero byākāsi.</p>
  224. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">bhaddako te ummaṅgo</span>ti bhaddakā te pañhā; pañhā hi avijjandhakārato ummujjitvā ṭhitattā ‘‘ummaṅgo’’ti vuccati. <span class="bld">Tagghā</span>ti kāraṇatthe nipāto. Yasmā maṃ pucchasi, tasmā te ahamakkhissanti attho. Sampaṭicchanatthe vā, ‘‘tagghā’’ti hi iminā vacanaṃ sampaṭicchitvā akkhissanti āha. ‘‘Samādahitvā visibbenti, sāmisena, sasitthaka’’nti imāni tīṇiyeva sikkhāpadāni bhaggesu paññattāni.</p>
  225. <p class="subhead">Catuvipattivaṇṇanā</p>
  226. <p class="bodytext"><a name="para336"></a><span class="paranum">336</span>. <span class="bld">Yaṃ taṃ pucchimhā</span>ti yaṃ tvaṃ apucchimhā. <span class="bld">Akittayī</span>ti abhāsi. <span class="bld">No</span>ti amhākaṃ<a name="V0.0188"></a>. <span class="bld">Taṃ taṃ byākata</span>nti yaṃ yaṃ puṭṭhaṃ, taṃ tadeva byākataṃ. <span class="bld">Anaññathā</span>ti aññathā akatvā byākataṃ.</p>
  227. <p class="bodytext"><span class="bld">Ye duṭṭhullā sā sīlavipattī</span>ti ettha kiñcāpi sīlavipatti nāma pañhe natthi, atha kho duṭṭhullaṃ vissajjetukāmatāyetaṃ vuttaṃ. Catūsu hi vipattīsu duṭṭhullaṃ ekāya vipattiyā saṅgahitaṃ, aduṭṭhullaṃ tīhi vipattīhi saṅgahitaṃ. Tasmā ‘‘ye duṭṭhullā sā sīlavipattī’’ti vatvā tameva vitthārato dassetuṃ ‘‘pārājikaṃ saṅghādiseso sīlavipattīti vuccatī’’ti āha.</p>
  228. <p class="bodytext">Idāni <a name="M0.0188"></a> tissannaṃ vipattīnaṃ vasena aduṭṭhullaṃ dassetuṃ ‘‘thullaccaya’’ntiādimāha. Tattha <span class="bld">yo cāyaṃ, akkosati hasādhippāyo</span>ti idaṃ dubbhāsitassa vatthudassanatthaṃ vuttaṃ.</p>
  229. <p class="bodytext"><span class="bld">Abbhācikkhantī</span>ti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’ti vadantā abbhācikkhanti.</p>
  230. <p class="bodytext"><span class="bld">Ayaṃ sā ājīvavipattisammatā</span>ti ayaṃ chahi sikkhāpadehi saṅgahitā ājīvavipatti nāma catutthā vipatti sammatāti ettāvatā ‘‘aduṭṭhulla’’nti idaṃ vissajjitaṃ hoti.</p>
  231. <p class="bodytext">Idāni ‘‘ye ca yāvatatiyakā’’ti pañhaṃ vissajjetuṃ ‘‘ekādasā’’tiādimāha.</p>
  232. <p class="subhead">Chedanakādivaṇṇanā</p>
  233. <p class="bodytext"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>. Yasmā pana ‘‘ye ca yāvatatiyakā’’ti ayaṃ pañho ‘‘ekādasa yāvatatiyakā’’ti evaṃ saṅkhāvasena vissajjito, tasmā saṅkhānusandhivaseneva <span class="bld">‘‘kati chedanakānī’’</span>tiādike aññe antarāpañhe pucchi. Tesaṃ vissajjanatthaṃ <span class="bld">‘‘cha chedanakānī’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘ekaṃ <a name="P7.1349"></a> bhedanakaṃ, ekaṃ uddālanakaṃ, sodasa jānanti paññattā’’ti idameva apubbaṃ. Sesaṃ mahāvagge vibhattameva. Yaṃ panetaṃ apubbaṃ tattha <span class="bld">ekaṃ bhedanaka</span>nti sūcigharaṃ. <span class="bld">Ekaṃ uddālanaka</span>nti tūlonaddhamañcapīṭhaṃ. <span class="bld">Sodasā</span>ti soḷasa. <span class="bld">Jānanti paññattā</span>ti ‘‘jāna’’nti evaṃ vatvā paññattā, te evaṃ veditabbā – ‘‘jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ <a name="V0.0189"></a> attano pariṇāmeyya, jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhuṃ anupakhajja nisajjaṃ kappeyya, jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā, jānaṃ bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjeyya, jānaṃ āsādanāpekkho bhuttasmiṃ pācittiyaṃ, jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyya, jānaṃ yathādhammaṃ nihatādhikaraṇaṃ, jānaṃ duṭṭhullaṃ āpattiṃ paṭicchādeyya, jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampādeyya, jānaṃ theyyasatthena saddhiṃ, jānaṃ tathāvādinā bhikkhunā akatānudhammena, jānaṃ tathānāsitaṃ samaṇuddesaṃ, jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannaṃ bhikkhuniṃ neva attanā paṭicodeyya, jānaṃ coriṃ vajjhaṃ viditaṃ anapaloketvā, jānaṃ sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā paviseyyā’’ti.</p>
  234. <p class="subhead">Asādhāraṇādivaṇṇanā</p>
  235. <p class="bodytext"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>. Idāni <a name="M0.0189"></a> ‘‘sādhāraṇaṃ asādhāraṇa’’nti imaṃ purimapañhaṃ vissajjento <span class="bld">‘‘vīsaṃ dve satānī’’</span>tiādimāha. Tattha bhikkhunīhi asādhāraṇesu <span class="bld">cha saṅghādisesā</span>ti vissaṭṭhi, kāyasaṃsaggo, duṭṭhullaṃ, attakāma, kuṭi, vihāroti. <span class="bld">Dve aniyatehi aṭṭhā</span>ti dvīhi aniyatehi saddhiṃ aṭṭha ime.</p>
  236. <p class="bodytext"><span class="bld">Nissaggiyāni dvādasā</span>ti –</p>
  237. <p class="gatha1">Dhovanañca paṭiggaho, koseyyasuddhadvebhāgā;</p>
  238. <p class="gatha2">Chabbassāni nisīdanaṃ, dve lomā paṭhamo patto;</p>
  239. <p class="gathalast">Vassikā āraññakena cāti – ime dvādasa.</p>
  240. <p class="bodytext"><span class="bld">Dvevīsati khuddakā</span>ti –</p>
  241. <p class="gatha1">Sakalo bhikkhunīvaggo, paramparañca bhojanaṃ;</p>
  242. <p class="gatha2">Anatirittaṃ abhihaṭaṃ, paṇītañca acelakaṃ;</p>
  243. <p class="gathalast">Ūnaṃ duṭṭhullachādanaṃ.</p>
  244. <p class="gatha1">Mātugāmena <a name="V0.0190"></a> saddhiñca, yā ca anikkhantarājake;</p>
  245. <p class="gathalast">Santaṃ <a name="P7.1350"></a> bhikkhuṃ anāpucchā, vikāle gāmappavesanā.</p>
  246. <p class="gatha1">Nisīdane ca yā sikkhā, vassikā yā ca sāṭikā;</p>
  247. <p class="gathalast">Dvāvīsati imā sikkhā, khuddakesu pakāsitāti.</p>
  248. <p class="bodytext">Bhikkhūhi asādhāraṇesupi <span class="bld">saṅghamhā dasa nissare</span>ti ‘‘saṅghamhā nissārīyatī’’ti evaṃ vibhaṅge vuttā, mātikāyaṃ pana ‘‘nissāraṇīyaṃ saṅghādisesa’’nti evaṃ āgatā dasa. <span class="bld">Nissaggiyāni dvādasā</span>ti bhikkhunivibhaṅge vibhattāni nissaggiyāneva. Khuddakāpi tattha vibhattakhuddakā eva. Tathā cattāro pāṭidesanīyā, iti satañceva tiṃsañca sikkhā vibhaṅge bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi asādhāraṇā. Sesaṃ imasmiṃ sādhāraṇāsādhāraṇavissajjane uttānameva.</p>
  249. <p class="bodytext">Idāni vipattiyo ca ‘‘yehi samathehi sammantī’’ti idaṃ pañhaṃ vissajjento <span class="bld">aṭṭheva pārājikā</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">durāsadā</span>ti iminā tesaṃ sappaṭibhayataṃ <a name="M0.0190"></a> dasseti. Kaṇhasappādayo viya hi ete durāsadā durūpagamanā durāsajjanā, āpajjiyamānā mūlacchedāya saṃvattanti. <span class="bld">Tālavatthusamūpamā</span>ti sabbaṃ tālaṃ uddharitvā tālassa vatthumattakaraṇena samūpamā. Yathā vatthumattakato tālo na puna pākatiko hoti, evaṃ na puna pākatikā honti.</p>
  250. <p class="bodytext">Evaṃ sādhāraṇaṃ upamaṃ dassetvā puna ekekassa vuttaṃ upamaṃ dassento <span class="bld">paṇḍupalāso</span>tiādimāha. <span class="bld">Aviruḷhī bhavanti te</span>ti yathā ete paṇḍupalāsādayo punaharitādibhāvena aviruḷhidhammā honti; evaṃ pārājikāpi puna pakatisīlābhāvena aviruḷhidhammā hontīti attho. Ettāvatā ‘‘vipattiyo ca yehi samathehi sammantī’’ti ettha imā tāva aṭṭha pārājikavipattiyo kehici samathehi na sammantīti evaṃ dassitaṃ hoti. Yā pana vipattiyo sammanti, tā dassetuṃ <span class="bld">tevīsati saṅghādisesā</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">tīhi samathehī</span>ti sabbasaṅgāhikavacanametaṃ. Saṅghādisesā hi dvīhi samathehi sammanti, na tiṇavatthārakena. Sesā tīhipi sammanti.</p>
  251. <p class="bodytext"><span class="bld">Dve uposathā dve pavāraṇā</span>ti idaṃ bhikkhūnañca bhikkhunīnañca vasena vuttaṃ. Vibhattimattadassaneneva <a name="V0.0191"></a> cetaṃ vuttaṃ, na samathehi vūpasamanavasena. Bhikkhuuposatho, bhikkhuniuposatho, bhikkhupavāraṇā, bhikkhunipavāraṇāti imāpi hi catasso vibhattiyo<a name="P7.1351"></a>; vibhajanānīti attho. <span class="bld">Cattāri kammānī</span>ti adhammenavaggādīni uposathakammāni. <span class="bld">Pañceva uddesā caturo bhavanti anaññathā</span>ti bhikkhūnaṃ pañca uddesā bhikkhunīnaṃ caturo bhavanti, aññathā na bhavanti; imā aparāpi vibhattiyo. <span class="bld">Āpattikkhandhā ca bhavanti satta, adhikaraṇāni cattārī</span>ti imā pana vibhattiyo samathehi sammanti, tasmā <span class="bld">sattahi samathehī</span>tiādimāha. Atha vā ‘‘dve uposathā dve pavāraṇā cattāri kammāni pañceva uddesā caturo bhavanti, anaññathā’’ti imāpi catasso vibhattiyo nissāya ‘‘nassantete vinassantete’’tiādinā nayena yā āpattiyo āpajjanti, tā yasmā vuttappakāreheva samathehi sammanti, tasmā taṃmūlakānaṃ āpattīnaṃ samathadassanatthampi tā vibhattiyo vuttāti veditabbā. <span class="bld">Kiccaṃ ekenā</span>ti kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati.</p>
  252. <p class="subhead">Pārājikādiāpattivaṇṇanā</p>
  253. <p class="bodytext"><a name="para339"></a><span class="paranum">339</span>. Evaṃ <a name="M0.0191"></a> pucchānukkamena sabbapañhe vissajjetvā idāni ‘‘āpattikkhandhā ca bhavanti sattā’’ti ettha saṅgahitaāpattikkhandhānaṃ paccekaṃ nibbacanamattaṃ dassento <span class="bld">pārājika</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">pārājika</span>nti gāthāya ayamattho – yadidaṃ puggalāpattisikkhāpadapārājikesu <span class="bld">āpattipārājikaṃ</span> nāma vuttaṃ, taṃ āpajjanto puggalo yasmā parājito parājayamāpanno saddhammā cuto paraddho bhaṭṭho niraṅkato ca hoti, anihate tasmiṃ puggale puna uposathappavāraṇādibhedo saṃvāso natthi. <span class="bld">Tenetaṃ iti vuccatī</span>ti tena kāraṇena etaṃ āpattipārājikanti vuccati. Ayañhettha saṅkhepattho – yasmā parājito hoti tena, tasmā etaṃ pārājikanti vuccati.</p>
  254. <p class="bodytext">Dutiyagāthāyapi byañjanaṃ anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ <span class="bld">saṅghova deti parivāsa</span>ntiādi vuttaṃ. Ayaṃ panettha attho – imaṃ āpattiṃ āpajjitvā vuṭṭhātukāmassa yaṃ taṃ āpattivuṭṭhānaṃ tassa ādimhi ceva parivāsadānatthāya ādito sese majjhe mānattadānatthāya mūlāyapaṭikassanena vā saha mānattadānatthāya, avasāne abbhānatthāya ca saṅgho icchitabbo, na <a name="V0.0192"></a> hettha ekampi kammaṃ vinā saṅghena sakkā kātunti saṅgho, ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti <span class="bld">saṅghādiseso</span>.</p>
  255. <p class="bodytext">Tatiyagāthāya <span class="bld">aniyato na niyato</span>ti yasmā na niyato, tasmā aniyato ayamāpattikkhandhoti attho. Kiṃ kāraṇā na niyatoti? <span class="bld">Anekaṃsikataṃ</span> <a name="P7.1352"></a> <span class="bld">padaṃ,</span> yasmā idaṃ sikkhāpadaṃ anekaṃsena katanti attho. Kathaṃ anekaṃsena? <span class="bld">Tiṇṇamaññataraṃ ṭhānaṃ,</span> tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabboti hi tattha vuttaṃ, tasmā ‘‘aniyato’’ti pavuccati, so āpattikkhandho aniyatoti vuccati. Yathā ca tiṇṇaṃ aññataraṃ ṭhānaṃ, evaṃ dvinnaṃ dhammānaṃ aññataraṃ ṭhānaṃ yattha vuttaṃ, sopi aniyato eva.</p>
  256. <p class="bodytext">Catutthagāthāya <span class="bld">accayo tena samo natthī</span>ti desanāgāminīsu accayesu tena samo thūlo accayo natthi, tenetaṃ iti vuccati; thūlattā accayassa etaṃ <span class="bld">thullaccaya</span>nti vuccatīti attho.</p>
  257. <p class="bodytext">Pañcamagāthāya <a name="M0.0192"></a> <span class="bld">nissajjitvāna deseti teneta</span>nti nissajjitvā desetabbato <span class="bld">nissaggiya</span>nti vuccatīti attho.</p>
  258. <p class="bodytext">Chaṭṭhagāthāya <span class="bld">pāteti kusalaṃ dhamma</span>nti sañcicca āpajjantassa kusaladhammasaṅkhātaṃ kusalacittaṃ pāteti, tasmā pāteti cittanti <span class="bld">pācittiyaṃ</span>. Yaṃ pana cittaṃ pāteti, taṃ yasmā ariyamaggaṃ aparajjhati, cittasammohakāraṇañca hoti, tasmā ‘‘ariyamaggaṃ aparajjhati, cittasammohanaṭṭhāna’’nti ca vuttaṃ.</p>
  259. <p class="bodytext">Pāṭidesanīyagāthāsu ‘‘gārayhaṃ āvuso dhammaṃ āpajji’’nti vuttagārayhabhāvakāraṇadassanatthameva <span class="bld">bhikkhu aññātako santo</span>tiādi vuttaṃ. Paṭidesetabbato pana sā āpatti <span class="bld">pāṭidesanīyā</span>ti vuccati.</p>
  260. <p class="bodytext">Dukkaṭagāthāya <span class="bld">aparaddhaṃ viraddhañca khalita</span>nti sabbametaṃ ‘‘yañca dukkaṭa’’nti ettha vuttassa dukkaṭassa pariyāyavacanaṃ. Yañhi duṭṭhu kataṃ virūpaṃ vā kataṃ, taṃ <span class="bld">dukkaṭaṃ</span>. Taṃ panetaṃ yathā satthārā vuttaṃ; evaṃ akatattā <span class="bld">aparaddhaṃ,</span> kusalaṃ virajjhitvā pavattattā <span class="bld">viraddhaṃ,</span> ariyavattapaṭipadaṃ anāruḷhattā <a name="V0.0193"></a> <span class="bld">khalitaṃ</span>. Yaṃ <span class="bld">manusso kare</span>ti idaṃ panassa opammanidassanaṃ. Tassattho – yathā hi yaṃ loke manusso āvi vā yadi vā raho pāpaṃ karoti, taṃ dukkaṭanti pavedenti; evamidampi buddhappaṭikuṭṭhena lāmakabhāvena pāpaṃ, tasmā dukkaṭanti veditabbaṃ.</p>
  261. <p class="bodytext">Dubbhāsitagāthāya <span class="bld">dubbhāsitaṃ durābhaṭṭha</span>nti duṭṭhu ābhaṭṭhaṃ bhāsitaṃ lapitanti <span class="bld">durābhaṭṭhaṃ</span>. Yaṃ durābhaṭṭhaṃ, taṃ <span class="bld">dubbhāsita</span>nti attho. Kiñca bhiyyo? <span class="bld">Saṃkiliṭṭhañca yaṃ padaṃ,</span> saṃkiliṭṭhaṃ yasmā taṃ padaṃ hotīti attho. Tathā <span class="bld">yañca viññū garahanti,</span> yasmā ca naṃ <a name="P7.1353"></a> viññū garahantīti attho. <span class="bld">Tenetaṃ iti vuccatī</span>ti tena saṃkiliṭṭhabhāvena ca viññugarahanenāpi ca etaṃ iti vuccati; ‘‘dubbhāsita’’nti evaṃ vuccatīti attho.</p>
  262. <p class="bodytext">Sekhiyagāthāya ‘‘ādi cetaṃ caraṇañcā’’tiādinā nayena sekhassa santakabhāvaṃ dīpeti. Tasmā sekhassa idaṃ <span class="bld">sekhiya</span>nti ayamettha saṅkhepattho. Idaṃ ‘‘garukalahukañcāpī’’tiādipañhehi asaṅgahitassa ‘‘handa vākyaṃ suṇoma te’’ti iminā pana āyācanavacanena saṅgahitassa atthassa dīpanatthaṃ vuttanti veditabbaṃ.</p>
  263. <p class="bodytext">Channamativassatītiādimhipi <a name="M0.0193"></a> eseva nayo. Tattha <span class="bld">channamativassatī</span>ti gehaṃ tāva tiṇādīhi acchannaṃ ativassati. Idaṃ pana āpattisaṅkhātaṃ gehaṃ channaṃ ativassati; mūlāpattiñhi chādento aññaṃ navaṃ āpattiṃ āpajjati. <span class="bld">Vivaṭaṃ nātivassatī</span>ti gehaṃ tāva avivaṭaṃ succhannaṃ nātivassati. Idaṃ pana āpattisaṅkhātaṃ gehaṃ vivaṭaṃ nātivassati; mūlāpattiñhi vivaranto desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminito vuṭṭhahitvā suddhante patiṭṭhāti. Āyatiṃ saṃvaranto aññaṃ āpattiṃ nāpajjati. <span class="bld">Tasmā channaṃ vivarethā</span>ti tena kāraṇena desanāgāminiṃ desento vuṭṭhānagāminito ca vuṭṭhahanto channaṃ vivaretha. <span class="bld">Evaṃ taṃ nātivassatī</span>ti evañcetaṃ vivaṭaṃ nātivassatīti attho.</p>
  264. <p class="bodytext"><span class="bld">Gati migānaṃ pavana</span>nti ajjhokāse byagghādīhi paripātiyamānānaṃ migānaṃ pavanaṃ rukkhādigahanaṃ araññaṃ gati paṭisaraṇaṃ hoti, taṃ patvā te assāsanti. Eteneva nayena <span class="bld">ākāso pakkhīnaṃ gati</span>. Avassaṃ upagamanaṭṭhena pana <span class="bld">vibhavo gati dhammānaṃ,</span> sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ vināsova tesaṃ gati. Na hi te vināsaṃ agacchantā ṭhātuṃ sakkonti. Sucirampi <a name="V0.0194"></a> ṭhatvā pana <span class="bld">nibbānaṃ arahato gati,</span> khīṇāsavassa arahato anupādisesanibbānadhātu ekaṃsena gatīti attho.</p>
  265. <p class="centered">Paṭhamagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  266. <p class="chapter">Adhikaraṇabhedaṃ</p>
  267. <p class="subhead">Ukkoṭanabhedādivaṇṇanā</p>
  268. <p class="bodytext"><a name="para340"></a><span class="paranum">340</span>. Adhikaraṇabhede <a name="P7.1354"></a><a name="M0.0194"></a><a name="V0.0195"></a> <span class="bld">ime dasa ukkoṭā</span>ti adhikaraṇānaṃ ukkoṭetvā puna adhikaraṇaukkoṭena samathānaṃ ukkoṭaṃ dassetuṃ ‘‘vivādādhikaraṇaṃ ukkoṭento kati samathe ukkoṭetī’’tiādimāha. Tattha <span class="bld">vivādādhikaraṇaṃ ukkoṭento dve samathe ukkoṭetī</span>ti sammukhāvinayañca yebhuyyasikañca ime dve ukkoṭeti, paṭisedheti; paṭikkosatīti attho. <span class="bld">Anuvādādhikaraṇaṃ ukkoṭento cattāro</span>ti sammukhāvinayaṃ, sativinayaṃ, amūḷhavinayaṃ, tassapāpiyasikanti ime cattāro samathe ukkoṭeti. <span class="bld">Āpattādhikaraṇaṃ ukkoṭento tayo</span>ti sammukhāvinayaṃ, paṭiññātakaraṇaṃ, tiṇavatthārakanti ime tayo samathe ukkoṭeti. <span class="bld">Kiccādhikaraṇaṃ ukkoṭento eka</span>nti sammukhāvinayaṃ imaṃ ekaṃ samathaṃ ukkoṭeti.</p>
  269. <p class="bodytext"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>. <span class="bld">Kati ukkoṭā</span>tiādipucchānaṃ vissajjane pana dvādasasu ukkoṭesu <span class="bld">akataṃ kamma</span>ntiādayo tāva tayo ukkoṭā visesato dutiye anuvādādhikaraṇe labbhanti. <span class="bld">Anihataṃ kamma</span>ntiādayo tayo paṭhame vivādādhikaraṇe labbhanti. <span class="bld">Avinicchita</span>ntiādayo tayo tatiye āpattādhikaraṇe labbhanti. <span class="bld">Avūpasanta</span>ntiādayo tayo catutthe kiccādhikaraṇe labbhanti; apica dvādasāpi ca ekekasmiṃ adhikaraṇe labbhantiyeva.</p>
  270. <p class="bodytext"><span class="bld">Tatthajātakaṃ adhikaraṇaṃ ukkoṭetī</span>ti yasmiṃ vihāre ‘‘mayhaṃ iminā patto gahito, cīvaraṃ gahita’’ntiādinā nayena pattacīvarādīnaṃ atthāya adhikaraṇaṃ uppannaṃ hoti, tasmiṃyeva ca naṃ vihāre āvāsikā sannipatitvā ‘‘alaṃ āvuso’’ti attapaccatthike saññāpetvā pāḷimuttakavinicchayeneva <a name="V0.0196"></a> vūpasamenti, idaṃ tatthajātakaṃ adhikaraṇaṃ nāma. Yenāpi vinicchayena samitaṃ, sopi eko samathoyeva. Imaṃ ukkoṭentassāpi pācittiyaṃ.</p>
  271. <p class="bodytext"><span class="bld">Tatthajātakaṃ vūpasanta</span>nti sace pana taṃ adhikaraṇaṃ nevāsikā vūpasametuṃ na sakkonti, athañño vinayadharo āgantvā ‘‘kiṃ āvuso imasmiṃ <a name="M0.0195"></a> vihāre uposatho vā pavāraṇā vā ṭhitā’’ti pucchati, tehi ca tasmiṃ kāraṇe kathite taṃ adhikaraṇaṃ khandhakato ca parivārato ca suttena vinicchinitvā vūpasameti, idaṃ tatthajātakaṃ vūpasantaṃ nāma adhikaraṇaṃ. Etaṃ ukkoṭentassāpi pācittiyameva.</p>
  272. <p class="bodytext"><span class="bld">Antarāmagge</span>ti te attapaccatthikā ‘‘na mayaṃ etassa vinicchaye tiṭṭhāma, nāyaṃ vinaye kusalo, asukasmiṃ <a name="P7.1355"></a> nāma gāme vinayadharā therā vasanti, tattha gantvā vinicchinissāmā’’ti gacchantā antarāmaggeyeva kāraṇaṃ sallakkhetvā aññamaññaṃ vā saññāpenti, aññe vā te bhikkhū nijjhāpenti, idampi vūpasantameva hoti. Evaṃ vūpasantaṃ antarāmagge adhikaraṇaṃ ukkoṭeti yo, tassāpi pācittiyameva.</p>
  273. <p class="bodytext"><span class="bld">Antarāmagge vūpasanta</span>nti na heva kho pana aññamaññaṃ saññattiyā vā sabhāgabhikkhunijjhāpanena vā vūpasantaṃ hoti; apica kho paṭipathaṃ āgacchanto eko vinayadharo disvā ‘‘kattha āvuso gacchathā’’ti pucchitvā ‘‘asukaṃ nāma gāmaṃ, iminā nāma kāraṇenā’’ti vutte ‘‘alaṃ, āvuso, kiṃ tattha gatenā’’ti tattheva dhammena vinayena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasameti, idaṃ antarāmagge vūpasantaṃ nāma. Etaṃ ukkoṭentassāpi pācittiyameva.</p>
  274. <p class="bodytext"><span class="bld">Tattha gata</span>nti sace pana ‘‘alaṃ, āvuso, kiṃ tattha gatenā’’ti vuccamānāpi ‘‘mayaṃ tattheva gantvā vinicchayaṃ pāpessāmā’’ti vinayadharassa vacanaṃ anādiyitvā gacchantiyeva, gantvā sabhāgānaṃ bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocenti. Sabhāgā bhikkhū ‘‘alaṃ, āvuso, saṅghasannipātaṃ nāma garuka’’nti tattheva nisīdāpetvā vinicchinitvā saññāpenti, idampi vūpasantameva hoti. Evaṃ vūpasantaṃ tattha gataṃ adhikaraṇaṃ ukkoṭeti yo, tassāpi pācittiyameva.</p>
  275. <p class="bodytext"><span class="bld">Tattha</span> <a name="V0.0197"></a> <span class="bld">gataṃ vūpasanta</span>nti na heva kho pana sabhāgabhikkhūnaṃ saññattiyā vūpasantaṃ hoti; apica kho saṅghaṃ sannipātetvā ārocitaṃ saṅghamajjhe vinayadharā vūpasamenti, idaṃ tattha gataṃ vūpasantaṃ nāma. Etaṃ ukkoṭentassāpi pācittiyameva.</p>
  276. <p class="bodytext"><span class="bld">Sativinaya</span>nti khīṇāsavassa dinnaṃ sativinayaṃ ukkoṭeti, pācittiyameva. Ummattakassa dinne amūḷhavinaye pāpussannassa dinnāya tassapāpiyasikāyapi eseva nayo.</p>
  277. <p class="bodytext"><span class="bld">Tiṇavatthārakaṃ</span> <a name="M0.0196"></a> <span class="bld">ukkoṭetī</span>ti saṅghena tiṇavatthārakasamathena vūpasamite adhikaraṇe ‘‘āpatti nāma ekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā desiyamānā vuṭṭhāti, yaṃ panetaṃ niddāyantassāpi āpattivuṭṭhānaṃ nāma, etaṃ mayhaṃ na khamatī’’ti evaṃ vadantopi tiṇavatthārakaṃ ukkoṭeti nāma, tassāpi pācittiyameva.</p>
  278. <p class="bodytext"><span class="bld">Chandāgatiṃ gacchanto adhikaraṇaṃ ukkoṭetī</span>ti vinayadharo hutvā attano upajjhāyādīnaṃ <a name="P7.1356"></a> atthāya ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādīni dīpetvā pubbe vinicchitaṃ adhikaraṇaṃ dvādasasu ukkoṭesu yena kenaci ukkoṭento chandāgatiṃ gacchanto adhikaraṇaṃ ukkoṭeti nāma. Dvīsu pana attapaccatthikesu ekasmiṃ ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādinā nayena samuppannāghāto, tassa parājayaṃ āropanatthaṃ ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādīni dīpetvā pubbe vinicchitaṃ adhikaraṇaṃ dvādasasu ukkoṭesu yena kenaci ukkoṭento dosāgatiṃ gacchanto adhikaraṇaṃ ukkoṭeti nāma. Mando pana momūho momūhattā eva ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādīni dīpetvā vuttanayeneva ukkoṭento mohāgatiṃ gacchanto adhikaraṇaṃ ukkoṭeti nāma. Sace pana dvīsu attapaccatthikesu eko visamāni kāyakammādīni gahanamicchādiṭṭhiṃ balavante ca pakkhantariye abhiññāte bhikkhū nissitattā visamanissito gahananissito balavanissito ca hoti, tassa bhayena ‘‘ayaṃ me jīvitantarāyaṃ vā brahmacariyantarāyaṃ vā kareyyā’’ti ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādīni dīpetvā vuttanayeneva ukkoṭento bhayāgatiṃ gacchanto adhikaraṇaṃ ukkoṭeti nāma.</p>
  279. <p class="bodytext"><span class="bld">Tadahupasampanno</span>ti eko sāmaṇero byatto hoti bahussuto, so vinicchaye parājayaṃ patvā maṅkubhūte bhikkhū disvā pucchati ‘‘kasmā maṅkubhūtātthā’’ti? Te tassa taṃ adhikaraṇaṃ ārocenti. So te evaṃ vadeti ‘‘hotu, bhante, maṃ upasampādetha, ahaṃ taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessāmī’’ti<a name="V0.0198"></a>. Te taṃ upasampādenti. So dutiyadivase bheriṃ paharitvā saṅghaṃ sannipāteti. Tato bhikkhūhi ‘‘kena saṅgho sannipātito’’ti vutte ‘‘mayā’’ti vadati. ‘‘Kasmā sannipātito’’ti? ‘‘Hiyyo adhikaraṇaṃ dubbinicchitaṃ, tamahaṃ vinicchinissāmī’’ti. ‘‘Tvaṃ pana hiyyo kuhiṃ gato’’ti? ‘‘Anupasampannomhi, bhante, ajja pana upasampannomhī’’ti. So vattabbo ‘‘idaṃ āvuso tumhādisānaṃ bhagavatā sikkhāpadaṃ paññattaṃ, ‘tadahupasampanno <a name="M0.0197"></a> ukkoṭeti, ukkoṭanakaṃ pācittiya’nti, gaccha āpattiṃ desehī’’ti. Āgantukepi eseva nayo.</p>
  280. <p class="bodytext"><span class="bld">Kārako</span>ti ekaṃ saṅghena saddhiṃ adhikaraṇaṃ vinicchinitvā pariveṇagataṃ parājitā bhikkhū vadanti ‘‘kissa, bhante, tumhehi evaṃ vinicchitaṃ adhikaraṇaṃ, nanu evaṃ vinicchinitabba’’nti. So ‘‘kasmā paṭhamaṃyeva evaṃ na vaditthā’’ti taṃ <a name="P7.1357"></a> adhikaraṇaṃ ukkoṭeti. Evaṃ yo kārako ukkoṭeti, tassāpi ukkoṭanakaṃ pācittiyaṃ. <span class="bld">Chandadāyako</span>ti eko adhikaraṇavinicchaye chandaṃ datvā sabhāge bhikkhū parājayaṃ patvā āgate maṅkubhūte disvā ‘‘sve dāni ahaṃ vinicchinissāmī’’ti saṅghaṃ sannipātetvā ‘‘kasmā sannipātesī’’ti vutte ‘‘hiyyo adhikaraṇaṃ dubbinicchitaṃ, tamahaṃ ajja vinicchinissāmī’’ti. ‘‘Hiyyo pana tvaṃ kattha gato’’ti. ‘‘Chandaṃ datvā nisinnomhī’’ti. So vattabbo ‘‘idaṃ āvuso tumhādisānaṃ bhagavatā sikkhāpadaṃ paññattaṃ, ‘chandadāyako ukkoṭeti, ukkoṭanakaṃ pācittiya’nti, gaccha āpattiṃ desehī’’ti.</p>
  281. <p class="subhead">Adhikaraṇanidānādivaṇṇanā</p>
  282. <p class="bodytext"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>. <span class="bld">Vivādādhikaraṇaṃ kiṃnidāna</span>ntiādīsu kiṃ nidānamassāti <span class="bld">kiṃnidānaṃ</span>. Ko samudayo assāti <span class="bld">kiṃsamudayaṃ</span>. Kā jāti assāti <span class="bld">kiṃjātikaṃ</span>. Ko pabhavo assāti <span class="bld">kiṃpabhavaṃ</span>. Ko sambhāro assāti <span class="bld">kiṃsambhāraṃ</span>. Kiṃ samuṭṭhānaṃ assāti <span class="bld">kiṃsamuṭṭhānaṃ</span>. Sabbānetāni kāraṇavevacanāniyeva.</p>
  283. <p class="bodytext"><span class="bld">Vivādanidāna</span>ntiādīsupi aṭṭhārasabhedakaravatthusaṅkhāto vivādo nidānametassāti <span class="bld">vivādanidānaṃ</span>. Vivādaṃ nissāya uppajjanakavivādavasenetaṃ vuttaṃ. Anuvādo nidānaṃ assāti <span class="bld">anuvādanidānaṃ</span><a name="V0.0199"></a>. Idampi anuvādaṃ nissāya uppajjanakaanuvādavasena vuttaṃ. Āpatti nidānaṃ assāti <span class="bld">āpattinidānaṃ</span>. Āpattādhikaraṇapaccayā catasso āpattiyo āpajjatīti evaṃ āpattiṃ nissāya uppajjanakaāpattivasenetaṃ vuttaṃ. Kiccayaṃ nidānamassāti <span class="bld">kiccayanidānaṃ;</span> catubbidhaṃ saṅghakammaṃ kāraṇamassāti attho. Ukkhittānuvattikāya bhikkhuniyā yāvatatiyaṃ samanubhāsanādīnaṃ kiccaṃ nissāya uppajjanakakiccānaṃ vasenetaṃ vuttaṃ. Ayaṃ catunnampi adhikaraṇānaṃ vissajjanapakkhe ekapadayojanā. Etenānusārena sabbapadāni yojetabbāni.</p>
  284. <p class="bodytext">Dutiyapucchāya <a name="M0.0198"></a> <span class="bld">hetunidāna</span>ntiādimhi vissajjane navannaṃ kusalākusalābyākatahetūnaṃ vasena hetunidānāditā veditabbā. Tatiyapucchāya vissajjane byañjanamattaṃ nānaṃ. Hetuyeva hi ettha paccayoti vutto.</p>
  285. <p class="bodytext"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>. Mūlapucchāya vissajjane <span class="bld">dvādasa mūlānī</span>ti kodhaupanāhayugaḷakādīni cha vivādāmūlāni, lobhadosamohā tayo, alobhādosāmohā tayoti imāni ajjhattasantānappavattāni dvādasa mūlāni. <span class="bld">Cuddasa mūlānī</span>ti tāneva dvādasa <a name="P7.1358"></a> kāyavācāhi saddhiṃ cuddasa honti. <span class="bld">Cha mūlānī</span>ti kāyādīni cha samuṭṭhānāni.</p>
  286. <p class="bodytext">Samuṭṭhānapucchāya vissajjane <span class="bld">aṭṭhārasa bhedakaravatthūni</span> samuṭṭhānāni, tañhi etesu aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu samuṭṭhāti, etehi vā kāraṇabhūtehi samuṭṭhāti. Tenassetāni samuṭṭhānāni vuccanti. Esa nayo sabbattha.</p>
  287. <p class="bodytext"><a name="para344"></a><span class="paranum">344</span>. <span class="bld">Vivādādhikaraṇaṃ āpattī</span>tiādibhede <span class="bld">ekena adhikaraṇena kiccādhikaraṇenā</span>ti idaṃ yena adhikaraṇena sammanti, taṃ dassetuṃ vuttaṃ, na panetāni ekaṃsato kiccādhikaraṇeneva sammanti. Na hi puggalassa santike desentassa kiccādhikaraṇaṃ nāma atthi.</p>
  288. <p class="bodytext"><span class="bld">Na katamena samathenā</span>ti sāvasesāpatti viya na sammati. Na hi sakkā sā desetuṃ, na tato vuṭṭhāya suddhante patiṭṭhātuṃ.</p>
  289. <p class="bodytext"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>. <span class="bld">Vivādādhikaraṇaṃ hoti anuvādādhikaraṇa</span>ntiādi nayo uttānoyeva.</p>
  290. <p class="bodytext"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>. Tato <a name="V0.0200"></a> paraṃ <span class="bld">yattha sativinayo</span>tiādikā sammukhāvinayaṃ amuñcitvā cha yamakapucchā vuttā, tāsaṃ vissajjaneneva attho pakāsito.</p>
  291. <p class="bodytext"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>. Saṃsaṭṭhādipucchānaṃ vissajjane <span class="bld">saṃsaṭṭhā</span>ti sativinayakammavācākkhaṇasmiṃyeva dvinnampi samathānaṃ siddhattā sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Yasmā pana kadalikkhandhe pattavaṭṭīnaṃ viya na sakkā tesaṃ vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ dassetuṃ, tena vuttaṃ <a name="M0.0199"></a> ‘‘na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti. Esa nayo sabbattha.</p>
  292. <p class="subhead">Sattasamathanidānavaṇṇanā</p>
  293. <p class="bodytext"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>. <span class="bld">Kiṃnidāno</span>ti pucchāvissajjane nidānaṃ nidānamassāti <span class="bld">nidānanidāno</span>. Tattha saṅghasammukhatā, dhammasammukhatā, vinayasammukhatā, puggalasammukhatāti idaṃ sammukhāvinayassa nidānaṃ. Sativepullapatto khīṇāsavo laddhupavādo sativinayassa nidānaṃ. Ummattako bhikkhu amūḷhavinayassa nidānaṃ. Yo ca deseti, yassa ca deseti, ubhinnaṃ sammukhībhāvo paṭiññātakaraṇassa nidānaṃ. Bhaṇḍanajātānaṃ adhikaraṇaṃ vūpasametuṃ asakkuṇeyyatā yebhuyyasikāya nidānaṃ. Pāpussanno puggalo tassapāpiyasikāya nidānaṃ. Bhaṇḍanajātānaṃ bahu assāmaṇakaajjhācāro tiṇavatthārakassa nidānaṃ. <span class="bld">Hetupaccayavārā</span> vuttanayā eva.</p>
  294. <p class="bodytext"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>. Mūlapucchāya vissajjanaṃ uttānameva. Samuṭṭhānapucchāya kiñcāpi <a name="P7.1359"></a> ‘‘sattannaṃ samathānaṃ katame chattiṃsa samuṭṭhānā’’ti vuttaṃ, sammukhāvinayassa pana kammasaṅgahābhāvena samuṭṭhānābhāvato channaṃyeva samathānaṃ cha samuṭṭhānāni vibhattāni. Tattha <span class="bld">kammassa kiriyā</span>ti ñatti veditabbā. <span class="bld">Karaṇa</span>nti tassāyeva ñattiyā ṭhapetabbakāle ṭhapanaṃ. <span class="bld">Upagamana</span>nti sayaṃ upagamanaṃ; attanāyeva tassa kammassa karaṇanti attho. <span class="bld">Ajjhupagamana</span>nti ajjhesanupagamanaṃ; aññaṃ saddhivihārikādikaṃ ‘‘idaṃ kammaṃ karohī’’ti ajjhesananti attho. <span class="bld">Adhivāsanā</span>ti ‘‘ruccati me etaṃ, karotu saṅgho’’ti evaṃ adhivāsanā; chandadānanti attho. <span class="bld">Appaṭikkosanā</span>ti ‘‘na metaṃ khamati, mā evaṃ karothā’’ti appaṭisedhanā. Iti channaṃ chakkānaṃ vasena chattiṃsa samuṭṭhānā veditabbā.</p>
  295. <p class="subhead">Sattasamathanānātthādivaṇṇanā</p>
  296. <p class="bodytext"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>. Nānātthapucchāvissajjanaṃ <a name="V0.0201"></a> uttānameva. Adhikaraṇapucchāvissajjane <span class="bld">ayaṃ vivādo no adhikaraṇa</span>nti ayaṃ mātāputtādīnaṃ vivādo viruddhavādattā vivādo nāma hoti, samathehi pana adhikaraṇīyatāya abhāvato adhikaraṇaṃ na hoti. Anuvādādīsupi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  297. <p class="centered">Adhikaraṇabhedavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  298. <p class="chapter">Dutiyagāthāsaṅgaṇikaṃ</p>
  299. <p class="subhead">Codanādipucchāvissajjanāvaṇṇanā</p>
  300. <p class="bodytext"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>. Dutiyagāthāsaṅgaṇiyaṃ <a name="M0.0200"></a><a name="V0.0202"></a> <span class="bld">codanā</span>ti vatthuñca āpattiñca dassetvā codanā. <span class="bld">Sāraṇā</span>ti dosasāraṇā. <span class="bld">Saṅgho kimatthāyā</span>ti saṅghasannipāto kimatthāya. <span class="bld">Matikammaṃ pana kissa kāraṇā</span>ti matikammaṃ vuccati mantaggahaṇaṃ; taṃ kissa kāraṇāti attho.</p>
  301. <p class="bodytext"><span class="bld">Codanā sāraṇatthāyā</span>ti vuttappakārā codanā, tena cuditakapuggalena codakadosasāraṇatthāya. <span class="bld">Niggahatthāya sāraṇā</span>ti dosasāraṇā pana tassa puggalassa niggahatthāya. <span class="bld">Saṅgho pariggahatthāyā</span>ti tattha sannipatito saṅgho vinicchayapariggahaṇatthāya; dhammādhammaṃ tulanatthāya suvinicchitadubbinicchitaṃ jānanatthāyāti attho. <span class="bld">Matikammaṃ pana pāṭiyekka</span>nti suttantikattherānañca vinayadharattherānañca mantaggahaṇaṃ <a name="P7.1360"></a> pāṭekkaṃ pāṭekkaṃ vinicchayasanniṭṭhāpanatthaṃ.</p>
  302. <p class="bodytext"><span class="bld">Mā kho paṭigha</span>nti cuditake vā codake vā kopaṃ mā janayi. <span class="bld">Sace anuvijjako tuva</span>nti sace tvaṃ saṅghamajjhe otiṇṇaṃ adhikaraṇaṃ vinicchituṃ nisinno vinayadharo.</p>
  303. <p class="bodytext"><span class="bld">Viggāhika</span>nti ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī’’tiādinayappavattaṃ. <span class="bld">Anatthasaṃhita</span>nti yā anatthaṃ janayati, parisaṃ khobhetvā uṭṭhāpeti, evarūpiṃ kathaṃ mā abhaṇi. <span class="bld">Sutte vinaye vā</span>tiādīsu <span class="bld">suttaṃ</span> nāma ubhatovibhaṅgo. <span class="bld">Vinayo</span> nāma khandhako. <span class="bld">Anulomo</span> nāma parivāro. <span class="bld">Paññattaṃ</span> nāma sakalaṃ vinayapiṭakaṃ. <span class="bld">Anulomikaṃ</span> nāma cattāro mahāpadesā.</p>
  304. <p class="bodytext"><span class="bld">Anuyogavattaṃ</span> <a name="V0.0203"></a> <span class="bld">nisāmayā</span>ti anuyuñjanavattaṃ nisāmehi. <span class="bld">Kusalena buddhimatā kata</span>nti chekena paṇḍitena ñāṇapāramippattena bhagavatā nīharitvā ṭhapitaṃ. <span class="bld">Suvutta</span>nti supaññāpitaṃ. <span class="bld">Sikkhāpadānulomika</span>nti sikkhāpadānaṃ anulomaṃ. Ayaṃ tāva padattho, ayaṃ panettha sādhippāyasaṅkhepavaṇṇanā – ‘‘sace tvaṃ anuvijjako, mā sahasā bhaṇi, mā anatthasaṃhitaṃ viggāhikakathaṃ <a name="M0.0201"></a> bhaṇi. Yaṃ pana kusalena buddhimatā lokanāthena etesu suttādīsu anuyogavattaṃ kathaṃ supaññattaṃ sabbasikkhāpadānaṃ anulomaṃ, taṃ nisāmaya taṃ upadhārehī’’ti. <span class="bld">Gatiṃ na nāsento samparāyika</span>nti attano samparāye sugatinibbattiṃ anāsento anuyogavattaṃ nisāmaya. Yo hi taṃ anisāmetvā anuyuñjati, so samparāyikaṃ attano gatiṃ nāseti, tasmā tvaṃ anāsento nisāmayāti attho. Idāni taṃ anuyogavattaṃ dassetuṃ <span class="bld">hitesī</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">hitesī</span>ti hitaṃ esanto gavesanto; mettañca mettāpubbabhāgañca upaṭṭhapetvāti attho. <span class="bld">Kālenā</span>ti yuttapattakālena; ajjhesitakāleyeva tava bhāre kate anuyuñjāti attho.</p>
  305. <p class="bodytext"><span class="bld">Sahasā vohāraṃ mā padhāresī</span>ti yo etesaṃ sahasā vohāro hoti, sahasā bhāsitaṃ, taṃ mā padhāresi, mā gaṇhittha.</p>
  306. <p class="bodytext"><span class="bld">Paṭiññānusandhitena kāraye</span>ti ettha <span class="bld">anusandhita</span>nti kathānusandhi vuccati, tasmā paṭiññānusandhinā kāraye; kathānusandhiṃ sallakkhetvā paṭiññāya kārayeti attho. Atha vā paṭiññāya ca anusandhitena ca kāraye, lajjiṃ paṭiññāya kāraye; alajjiṃ vattānusandhināti attho. Tasmā eva <a name="P7.1361"></a> <span class="bld">paṭiññā lajjīsū</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">vattānusandhitena kāraye</span>ti vattānusandhinā kāraye, yā assa vattena saddhiṃ paṭiññā sandhiyati, tāya paṭiññāya kārayeti attho.</p>
  307. <p class="bodytext"><span class="bld">Sañciccā</span>ti jānanto āpajjati. <span class="bld">Parigūhatī</span>ti nigūhati na deseti na vuṭṭhāti.</p>
  308. <p class="bodytext"><span class="bld">Sā ahampi jānāmī</span>ti yaṃ tumhehi vuttaṃ, taṃ saccaṃ, ahampi naṃ evameva jānāmi. <span class="bld">Aññañca tāha</span>nti aññañca taṃ ahaṃ pucchāmi.</p>
  309. <p class="bodytext"><span class="bld">Pubbāparaṃ</span> <a name="V0.0204"></a> <span class="bld">na jānātī</span>ti purekathitañca pacchākathitañca na jānāti. <span class="bld">Akovido</span>ti tasmiṃ pubbāpare akusalo. <span class="bld">Anusandhivacanapathaṃ na jānātī</span>ti kathānusandhivacanaṃ vinicchayānusandhivacanañca na jānāti.</p>
  310. <p class="bodytext"><span class="bld">Sīlavipattiyā codetī</span>ti dvīhi āpattikkhandhehi codeti. <span class="bld">Ācāradiṭṭhiyā</span>ti ācāravipattiyā ceva diṭṭhivipattiyā ca. Ācāravipattiyā codento pañcahāpattikkhandhehi codeti, diṭṭhivipattiyā codento <a name="M0.0202"></a> micchādiṭṭhiyā ceva antaggāhikadiṭṭhiyā ca codeti. <span class="bld">Ājīvenapi codetī</span>ti ājīvahetupaññattehi chahi sikkhāpadehi codeti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  311. <p class="centered">Dutiyagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  312. <p class="chapter">Codanākaṇḍaṃ</p>
  313. <p class="subhead">Anuvijjakakiccavaṇṇanā</p>
  314. <p class="bodytext"><a name="para360-361"></a><span class="paranum">360-361</span>. Idāni <a name="M0.0203"></a><a name="V0.0205"></a> evaṃ uppannāya codanāya vinayadharena kattabbakiccaṃ dassetuṃ <span class="bld">anuvijjakenā</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">diṭṭhaṃ diṭṭhenā</span>ti gāthāya ayamattho – ekeneko mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhānato nikkhamanto vā pavisanto vā diṭṭho, so taṃ pārājikena codeti, itaro tassa dassanaṃ anujānāti. Taṃ pana dassanaṃ paṭicca pārājikaṃ na upeti, na paṭijānāti. Evamettha yaṃ tena diṭṭhaṃ, taṃ tassa ‘‘diṭṭho mayā’’ti iminā diṭṭhavacanena sameti. Yasmā pana itaro taṃ dassanaṃ paṭicca dosaṃ na paṭijānāti, tasmā asuddhaparisaṅkito hoti; amūlakaparisaṅkitoti attho. Tassa puggalassa ‘‘suddho aha’’nti paṭiññāya tena saddhiṃ uposatho kātabbo. Sesagāthādvayepi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  315. <p class="centered">Anuvijjakakiccavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  316. <p class="subhead">Codakapucchāvissajjanāvaṇṇanā</p>
  317. <p class="bodytext"><a name="para362-363"></a><span class="paranum">362-363</span>. <span class="bld">Codanāya</span> <a name="P7.1362"></a> <span class="bld">ko ādī</span>tiādipucchānaṃ vissajjane <span class="bld">sacce ca akuppe cā</span>ti sacce patiṭṭhātabbaṃ akuppe ca. Yaṃ kataṃ vā na kataṃ vā, tadeva vattabbaṃ, na ca codake vā anuvijjake vā saṅghe vā kopo uppādetabbo. <span class="bld">Otiṇṇānotiṇṇaṃ jānitabba</span>nti otiṇṇañca anotiṇṇañca vacanaṃ jānitabbaṃ. Tatrāyaṃ jānanavidhi – ettakā codakassa pubbakathā, ettakā pacchimakathā, ettakā cuditakassa pubbakathā, ettakā pacchimakathāti jānitabbā<a name="V0.0206"></a>. Codakassa pamāṇaṃ gaṇhitabbaṃ, cuditakassa pamāṇaṃ gaṇhitabbaṃ, anuvijjakassa pamāṇaṃ gaṇhitabbaṃ, anuvijjako appamattakampi ahāpento ‘‘āvuso samannāharitvā ujuṃ katvā āharā’’ti vattabbo, saṅghena evaṃ paṭipajjitabbaṃ. <span class="bld">Yena dhammena yena vinayena yena satthusāsanena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasammatī</span>ti ettha <span class="bld">dhammo</span>ti bhūtaṃ vatthu. <span class="bld">Vinayo</span>ti codanā ceva sāraṇā ca. <span class="bld">Satthusāsana</span>nti ñattisampadā ceva anussāvanasampadā <a name="M0.0204"></a> ca. Etena hi dhammena ca vinayena ca satthusāsanena ca adhikaraṇaṃ vūpasamati, tasmā anuvijjakena bhūtena vatthunā codetvā āpattiṃ sāretvā ñattisampadāya ceva anussāvanasampadāya ca taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametabbaṃ, anuvijjakena evaṃ paṭipajjitabbaṃ. Sesamettha uttānameva.</p>
  318. <p class="bodytext"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>. <span class="bld">Uposatho kimatthāyā</span>tiādipucchāvissajjanampi uttānameva. Avasānagāthāsu <span class="bld">there ca paribhāsatī</span>ti avamaññaṃ karonto ‘‘kiṃ ime jānantī’’ti paribhāsati. <span class="bld">Khato upahatindriyo</span>ti tāya chandādigāmitāya tena ca paribhāsanena attanā attano khatattā <span class="bld">khato</span>. Saddhādīnañca indriyānaṃ upahatattā <span class="bld">upahatindriyo</span>. <span class="bld">Nirayaṃ gacchati dummedho, na ca sikkhāya gāravo</span>ti so khato upahatindriyo paññāya abhāvato dummedho tīsu sikkhāsu asikkhanato na ca sikkhāya gāravo kāyassa bhedā nirayameva upagacchati, tasmā <span class="bld">na ca āmisaṃ nissāya…pe… yathā dhammo tathā kare</span>ti. Tassattho na ca āmisaṃ nissāya kare, cuditakacodakesu hi aññatarena dinnaṃ cīvarādiāmisaṃ gaṇhanto āmisaṃ nissāya karoti, evaṃ na kareyya. <span class="bld">Na ca nissāya puggala</span>nti ‘‘ayaṃ me upajjhāyo vā ācariyo vā’’tiādinā nayena chandādīhi gacchanto puggalaṃ nissāya karoti, evaṃ na kareyya. Atha kho <span class="bld">ubhopete vivajjetvā</span> yathā dhammo ṭhito, tatheva kareyyāti.</p>
  319. <p class="bodytext"><span class="bld">Upakaṇṇakaṃ jappatī</span>ti <a name="P7.1363"></a> ‘‘evaṃ kathehi, mā evaṃ kathayitthā’’ti kaṇṇamūle manteti. <span class="bld">Jimhaṃ pekkhatī</span>ti dosameva gavesati. <span class="bld">Vītiharatī</span>ti vinicchayaṃ hāpeti. <span class="bld">Kummaggaṃ paṭisevatī</span>ti āpattiṃ dīpeti.</p>
  320. <p class="bodytext"><span class="bld">Akālena ca codetī</span>ti anokāse anajjhiṭṭhova codeti. <span class="bld">Pubbāparaṃ na jānātī</span>ti purimakathañca pacchimakathañca na jānāti.</p>
  321. <p class="bodytext"><span class="bld">Anusandhivacanapathaṃ</span> <a name="V0.0207"></a> <span class="bld">na jānātī</span>ti kathānusandhivinicchayānusandhivasena vacanaṃ na jānāti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  322. <p class="centered">Codanākaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  323. <p class="chapter">Cūḷasaṅgāmo</p>
  324. <p class="subhead">Anuvijjakassa paṭipattivaṇṇanā</p>
  325. <p class="bodytext"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>. Cūḷasaṅgāme <a name="M0.0205"></a><a name="V0.0208"></a> <span class="bld">saṅgāmāvacarena bhikkhunā</span>ti saṅgāmo vuccati adhikaraṇavinicchayatthāya saṅghasannipāto. Tatra hi attapaccatthikā ceva sāsanapaccatthikā ca uddhammaṃ ubbinayaṃ satthu sāsanaṃ dīpentā samosaranti vesālikā vajjiputtakā viya. Yo bhikkhu tesaṃ paccatthikānaṃ laddhiṃ madditvā sakavādadīpanatthāya tattha avacarati, ajjhogāhetvā vinicchayaṃ pavatteti, so saṅgāmāvacaro nāma yasatthero viya. Tena saṅgāmāvacarena bhikkhunā saṅghaṃ upasaṅkamantena nīcacittena saṅgho upasaṅkamitabbo. <span class="bld">Nīcacittenā</span>ti mānaddhajaṃ nipātetvā nihatamānacittena. <span class="bld">Rajoharaṇasamenā</span>ti pādapuñchanasamena; yathā rajoharaṇassa saṃkiliṭṭhe vā asaṃkiliṭṭhe vā pāde puñchiyamāne neva rāgo na doso; evaṃ iṭṭhāniṭṭhesu arajjantena adussantenāti attho. <span class="bld">Yathāpatirūpe āsane</span>ti yathāpatirūpaṃ āsanaṃ ñatvā attano pāpuṇanaṭṭhāne therānaṃ bhikkhūnaṃ piṭṭhiṃ adassetvā nisīditabbaṃ. <span class="bld">Anānākathikenā</span>ti nānāvidhaṃ taṃ taṃ anatthakathaṃ akathentena. <span class="bld">Atiracchānakathikenā</span>ti diṭṭhasutamutampi rājakathādikaṃ tiracchānakathaṃ akathentena. <span class="bld">Sāmaṃ vā dhammo bhāsitabbo</span>ti saṅghasannipātaṭṭhāne kappiyākappiyanissitā vā rūpārūpaparicchedasamathācāravipassanācāraṭṭhānanisajjavattādinissitā vā kathā dhammo nāma. Evarūpo dhammo sayaṃ vā bhāsitabbo, paro vā ajjhesitabbo. Yo bhikkhu tathārūpiṃ kathaṃ kathetuṃ pahoti, so vattabbo – ‘‘āvuso saṅghamajjhamhi <a name="P7.1364"></a> pañhe uppanne tvaṃ katheyyāsī’’ti. <span class="bld">Ariyo vā tuṇhībhāvo nātimaññitabbo</span>ti ariyā tuṇhī nisīdantā na bālaputhujjanā viya nisīdanti. Aññataraṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvāva nisīdanti. Iti kammaṭṭhānamanasikāravasena tuṇhībhāvo <a name="V0.0209"></a> ariyo tuṇhībhāvo nāma, so nātimaññitabbo, kiṃ kammaṭṭhānānuyogenāti nāvajānitabbo; attano patirūpaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvāva nisīditabbanti attho.</p>
  326. <p class="bodytext"><span class="bld">Na upajjhāyo pucchitabbo</span>ti ‘‘ko nāmo tuyhaṃ upajjhāyo’’ti na pucchitabbo. Esa nayo sabbattha. <span class="bld">Na jātī</span>ti ‘‘khattiyajātiyo tvaṃ brāhmaṇajātiyo’’ti <a name="M0.0206"></a> evaṃ jāti na pucchitabbā. <span class="bld">Na āgamo</span>ti ‘‘dīghabhāṇakosi tvaṃ majjhimabhāṇako’’ti evaṃ āgamo na pucchitabbo. <span class="bld">Kulapadeso</span>ti khattiyakulādivaseneva veditabbo. <span class="bld">Atrassa pemaṃ vā doso vā</span>ti atra puggale etesaṃ kāraṇānaṃ aññataravasena pemaṃ vā bhaveyya doso vā.</p>
  327. <p class="bodytext"><span class="bld">No parisakappikenā</span>ti parisakappakena parisānuvidhāyakena na bhavitabbaṃ; yaṃ parisāya ruccati, tadeva cetetvā kappetvā na kathetabbanti attho. <span class="bld">Na hatthamuddā dassetabbā</span>ti kathetabbe ca akathetabbe ca saññājananatthaṃ hatthavikāro na kātabbo.</p>
  328. <p class="bodytext"><span class="bld">Atthaṃ anuvidhiyantenā</span>ti vinicchayapaṭivedhameva sallakkhentena ‘‘idaṃ suttaṃ upalabbhati, imasmiṃ vinicchaye idaṃ vakkhāmī’’ti evaṃ paritulayantena nisīditabbanti attho. <span class="bld">Na ca āsanā vuṭṭhātabba</span>nti na āsanā vuṭṭhāya sannipātamaṇḍale vicaritabbaṃ, vinayadhare uṭṭhite sabbā parisā uṭṭhahati. <span class="bld">Na vītihātabba</span>nti na vinicchayo hāpetabbo. <span class="bld">Na kummaggo sevitabbo</span>ti na āpatti dīpetabbā. <span class="bld">Asāhasikena bhavitabba</span>nti na sahasākārinā bhavitabbaṃ; sahasā duruttavacanaṃ na kathetabbanti attho. <span class="bld">Vacanakkhamenā</span>ti duruttavācaṃ khamanasīlena. <span class="bld">Hitaparisakkinā</span>ti hitesinā hitagavesinā karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca upaṭṭhāpetabboti ayaṃ padadvayepi adhippāyo. <span class="bld">Anasuruttenā</span>ti na asuruttena. Asuruttaṃ vuccati viggāhikakathāsaṅkhātaṃ asundaravacanaṃ; taṃ na kathetabbanti attho. <span class="bld">Attā pariggahetabbo</span>ti ‘‘vinicchinituṃ vūpasametuṃ sakkhissāmi nu kho no’’ti evaṃ attā pariggahetabbo; attano pamāṇaṃ jānitabbanti attho. <span class="bld">Paro pariggahetabbo</span>ti ‘‘lajjiyā nu kho ayaṃ parisā, sakkā saññāpetuṃ <a name="P7.1365"></a> udāhu no’’ti evaṃ paro pariggahetabbo.</p>
  329. <p class="bodytext"><span class="bld">Codako pariggahetabbo</span>ti ‘‘dhammacodako nu kho no’’ti evaṃ pariggahetabbo. <span class="bld">Cuditako pariggahetabbo</span>ti ‘‘dhammacuditako nu kho no’’ti evaṃ pariggahetabbo. <span class="bld">Adhammacodako pariggahetabbo</span>ti <a name="V0.0210"></a> tassa pamāṇaṃ jānitabbaṃ. Sesesupi eseva nayo. <span class="bld">Vuttaṃ</span> <a name="M0.0207"></a> <span class="bld">ahāpentenā</span>ti codakacuditakehi vuttavacanaṃ ahāpentena. <span class="bld">Avuttaṃ apakāsentenā</span>ti anosaṭaṃ vatthuṃ appakāsentena. <span class="bld">Mando hāsetabbo</span>ti mando momūho paggaṇhitabbo, ‘‘nanu tvaṃ kulaputto’’ti uttejetvā anuyogavattaṃ kathāpetvā tassa anuyogo gaṇhitabbo. <span class="bld">Bhīrū assāsetabbo</span>ti yassa saṅghamajjhaṃ vā gaṇamajjhaṃ vā anosaṭapubbattā sārajjaṃ uppajjati, tādiso ‘‘mā bhāyi, vissaṭṭho kathehi, mayaṃ te upatthambhā bhavissāmā’’ti vatvāpi anuyogavattaṃ kathāpetabbo. <span class="bld">Caṇḍo nisedhetabbo</span>ti apasādetabbo tajjetabbo. <span class="bld">Asuci vibhāvetabbo</span>ti alajjiṃ pakāsetvā āpattiṃ desāpetabbo. <span class="bld">Ujumaddavenā</span>ti yo bhikkhu uju sīlavā kāyavaṅkādirahito, so maddaveneva upacaritabbo. <span class="bld">Dhammesu ca puggalesu cā</span>ti ettha yo dhammagaruko hoti na puggalagaruko, ayameva dhammesu ca puggalesu ca majjhattoti veditabbo.</p>
  330. <p class="bodytext"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>. <span class="bld">Suttaṃ saṃsandanatthāyā</span>tiādīsu tena ca pana evaṃ sabrahmacārīnaṃ piyamanāpagarubhāvanīyena anuvijjakena samudāhaṭesu suttādīsu suttaṃ saṃsandanatthāya; āpattānāpattīnaṃ saṃsandanatthanti veditabbaṃ. <span class="bld">Opammaṃ nidassanatthāyā</span>ti opammaṃ atthadassanatthāya. <span class="bld">Attho viññāpanatthāyā</span>ti attho jānāpanatthāya. <span class="bld">Paṭipucchā ṭhapanatthāyā</span>ti pucchā puggalassa ṭhapanatthāya. <span class="bld">Okāsakammaṃ codanatthāyā</span>ti vatthunā vā āpattiyā vā codanatthāya. <span class="bld">Codanā sāraṇatthāyā</span>ti dosādosaṃ sarāpanatthāya. <span class="bld">Sāraṇā savacanīyatthāyā</span>ti dosādosasāraṇā savacanīyakaraṇatthāya. <span class="bld">Savacanīyaṃ palibodhatthāyā</span>ti savacanīyaṃ ‘‘imamhā āvāsā paraṃ mā pakkamī’’ti evaṃ palibodhatthāya. <span class="bld">Palibodho vinicchayatthāyā</span>ti vinicchayaṃ pāpanatthāya. <span class="bld">Vinicchayo santīraṇatthāyā</span>ti dosādosaṃ santīraṇatthāya tulanatthāya. <span class="bld">Santīraṇaṃ ṭhānāṭṭhānagamanatthāyā</span>ti āpattianāpattigarukalahukāpattijānanatthāya<a name="P7.1366"></a>. <span class="bld">Saṅgho sampariggahasampaṭicchanatthāyā</span>ti vinicchayasampaṭiggahaṇatthāya ca; suvinicchitadubbinicchitabhāvajānanatthāya cāti attho. <span class="bld">Paccekaṭṭhāyino avisaṃvādakaṭṭhāyino</span>ti issariyādhipaccajeṭṭhakaṭṭhāne <a name="M0.0208"></a> ca avisaṃvādakaṭṭhāne ca ṭhitā; na te apasādetabbāti attho.</p>
  331. <p class="bodytext">Idāni ye mandā mandabuddhino evaṃ vadeyyuṃ ‘‘vinayo nāma kimatthāyā’’ti tesaṃ vacanokāsapidahanatthamattaṃ dassetuṃ <span class="bld">vinayo saṃvaratthāyā</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">vinayo saṃvaratthāyā</span>ti sakalāpi vinayapaññatti kāyavacīdvārasaṃvaratthāya. Ājīvavisuddhipariyosānassa sīlassa upanissayo <a name="V0.0211"></a> hoti; paccayo hotīti attho. Esa nayo sabbattha. Apicettha <span class="bld">avippaṭisāro</span>ti pāpapuññānaṃ katākatavasena cittavippaṭisārābhāvo. <span class="bld">Pāmujja</span>nti dubbalā taruṇapīti. <span class="bld">Pītī</span>ti balavā bahalapīti. <span class="bld">Passaddhī</span>ti kāyacittadarathapaṭippassaddhi. <span class="bld">Sukha</span>nti kāyikacetasikasukhaṃ. Tañhi duvidhampi samādhissa upanissayapaccayo hoti. <span class="bld">Samādhī</span>ti cittekaggatā. <span class="bld">Yathābhūtañāṇadassana</span>nti taruṇavipassanā; udayabbayañāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Cittekaggatā hi taruṇavipassanāya upanissayapaccayo hoti. <span class="bld">Nibbidā</span>ti sikhāpattā vuṭṭhānagāminibalavavipassanā. <span class="bld">Virāgo</span>ti ariyamaggo. <span class="bld">Vimuttī</span>ti arahattaphalaṃ. Catubbidhopi hi ariyamaggo arahattaphalassa upanissayapaccayo hoti. <span class="bld">Vimuttiñāṇadassana</span>nti paccavekkhaṇāñāṇaṃ. <span class="bld">Vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāyā</span>ti apaccayaparinibbānatthāya. Apaccayaparinibbānassa hi taṃ paccayo hoti, tasmiṃ anuppatte avassaṃ parinibbāyitabbatoti. <span class="bld">Etadatthā kathā</span>ti ayaṃ vinayakathā nāma etadatthā. <span class="bld">Mantanā</span>ti vinayamantanā eva. <span class="bld">Upanisā</span>ti ayaṃ ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādikā paramparapaccayatāpi etadatthāya. <span class="bld">Sotāvadhāna</span>nti imissā paramparapaccayakathāya sotāvadhānaṃ. Imaṃ kathaṃ sutvā yaṃ uppajjati ñāṇaṃ, tampi etadatthāya. <span class="bld">Yadidaṃ anupādā cittassa vimokkho</span>ti yo ayaṃ catūhi upādānehi anupādiyitvā cittassa arahattaphalasaṅkhāto vimokkho, sopi etadatthāya; apaccayaparinibbānatthāya evāti attho.</p>
  332. <p class="bodytext"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>. Anuyogavattagāthāsu <a name="P7.1367"></a> <span class="bld">paṭhamagāthā</span> vuttatthā eva.</p>
  333. <p class="bodytext"><span class="bld">Vatthuṃ vipattiṃ āpattiṃ, nidānaṃ ākāraakovido pubbāparaṃ na jānātī</span>ti ‘‘vatthu’’ntiādīni ‘‘na jānātī’’ti padena sambandho. ‘‘Akovido’’ti <a name="M0.0209"></a> padassa ‘‘sa ve tādisako’’ti iminā sambandho. Tasmā ayamettha yojanā – yo bhikkhu pārājikādīnaṃ vatthuṃ na jānāti, catubbidhaṃ vipattiṃ na jānāti, sattavidhaṃ āpattiṃ na jānāti, ‘‘idaṃ sikkhāpadaṃ asukasmiṃ nāma nagare paññatta’’nti evaṃ nidānaṃ na jānāti, ‘‘idaṃ purimavacanaṃ idaṃ pacchimavacana’’nti pubbāparaṃ na jānāti, ‘‘idaṃ kataṃ idaṃ akata’’nti katākataṃ na jānāti. <span class="bld">Samena cā</span>ti teneva pubbāparaṃ ajānanassa samena aññāṇena, ‘‘katākataṃ na jānātī’’ti vuttaṃ hoti; evaṃ tāva najānāti-padena saddhiṃ sambandho veditabbo. Yaṃ panetaṃ ‘‘ākāraakovido’’ti vuttaṃ, tattha <span class="bld">ākāraakovido</span>ti kāraṇākāraṇe akovido. Iti yvāyaṃ <a name="V0.0212"></a> vatthuādīnipi na jānāti, ākārassa ca akovido, sa ve tādisako bhikkhu apaṭikkhoti vuccati.</p>
  334. <p class="bodytext"><span class="bld">Kammañca adhikaraṇañcā</span>ti imesampi padānaṃ ‘‘na jānātī’’ti padeneva sambandho. Ayaṃ panettha yojanā – tatheva iti yvāyaṃ kammañca na jānāti, adhikaraṇañca na jānāti, sattappakāre samathe cāpi akovido, rāgādīhi pana ratto duṭṭho ca mūḷho ca, bhayena bhayā gacchati, sammohena mohā gacchati, rattattā pana duṭṭhattā ca chandā dosā ca gacchati, paraṃ saññāpetuṃ asamatthatāya na ca saññattikusalo, kāraṇākāraṇadassane asamatthatāya nijjhattiyā ca akovido attano sadisāya parisāya laddhattā laddhapakkho, hiriyā paribāhirattā ahiriko, kāḷakehi kammehi samannāgatattā kaṇhakammo, dhammādariyapuggalādariyānaṃ abhāvato anādaro, sa ve tādisako bhikkhu apaṭikkhoti vuccati, na paṭikkhitabbo na oloketabbo, na sammannitvā issariyādhipaccajeṭṭhakaṭṭhāne ṭhapetabboti attho. Sukkapakkhagāthānampi yojanānayo vuttanayeneva veditabboti.</p>
  335. <p class="centered">Cūḷasaṅgāmavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  336. <p class="chapter">Mahāsaṅgāmo</p>
  337. <p class="subhead">Voharantena jānitabbādivaṇṇanā</p>
  338. <p class="bodytext"><a name="para368-374"></a><span class="paranum">368-374</span>. Mahāsaṅgāme <a name="P7.1368"></a><a name="M0.0210"></a><a name="V0.0213"></a> – <span class="bld">vatthuto vā vatthuṃ saṅkamatī</span>ti ‘‘paṭhamapārājikavatthu mayā diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti vatvā puna pucchiyamāno nighaṃsiyamāno ‘‘na mayā paṭhamapārājikassa vatthu diṭṭhaṃ, na sutaṃ; dutiyapārājikassa vatthu diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti vadati. Eteneva nayena sesavatthusaṅkamanaṃ, vipattito vipattisaṅkamanaṃ āpattito āpattisaṅkamanañca veditabbaṃ. Yo pana ‘‘neva mayā diṭṭhaṃ, na suta’’nti vatvā pacchā ‘‘mayāpetaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti vadati, ‘‘diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā’’ti vatvā pacchā ‘‘na diṭṭhaṃ vā na sutaṃ vā’’ti vadati, ayaṃ <span class="bld">avajānitvā paṭijānāti, paṭijānitvā avajānātī</span>ti veditabbo. Eseva <span class="bld">aññenaññaṃ paṭicarati</span> nāma.</p>
  339. <p class="bodytext"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>. <span class="bld">Vaṇṇāvaṇṇo</span>ti nīlādivaṇṇāvaṇṇavasena sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Vacanamanuppadāna</span>nti sañcarittaṃ vuttaṃ. Kāyasaṃsaggādittayaṃ sarūpeneva vuttaṃ. Iti imāni pañca methunadhammassa pubbabhāgo pubbapayogoti veditabbāni.</p>
  340. <p class="bodytext"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>. <span class="bld">Cattāri apalokanakammānī</span>ti adhammenavaggādīni. Sesesupi eseva nayo. Iti cattāri catukkāni soḷasa honti.</p>
  341. <p class="subhead">Agatiagantabbavaṇṇanā</p>
  342. <p class="bodytext"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>. <span class="bld">Bahujanaahitāya</span> <a name="V0.0214"></a> <span class="bld">paṭipanno hotī</span>ti vinayadharena hi evaṃ chandādigatiyā adhikaraṇe vinicchite tasmiṃ vihāre saṅgho dvidhā bhijjati. Ovādūpajīviniyo bhikkhuniyopi dve bhāgā honti. Upāsakāpi upāsikāyopi dārakāpi dārikāyopi tesaṃ ārakkhadevatāpi tatheva dvidhā bhijjanti. Tato bhummadevatā ādiṃ katvā yāva akaniṭṭhabrahmāno dvidhāva honti. Tena vuttaṃ – ‘‘bahujanaahitāya paṭipanno hoti…pe… dukkhāya devamanussāna’’nti.</p>
  343. <p class="bodytext"><a name="para382"></a><span class="paranum">382</span>. <span class="bld">Visamanissito</span>ti <a name="M0.0211"></a> visamāni kāyakammādīni nissito. <span class="bld">Gahananissito</span>ti micchādiṭṭhiantaggāhikadiṭṭhisaṅkhātaṃ gahanaṃ nissito. <span class="bld">Balavanissito</span>ti balavante abhiññāte bhikkhū nissito.</p>
  344. <p class="bodytext"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>. <span class="bld">Tassa avajānanto</span>ti tassa vacanaṃ avajānanto. Upayogatthe vā sāmivacanaṃ, taṃ avajānantoti attho.</p>
  345. <p class="bodytext"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>. <span class="bld">Yaṃ atthāyā</span>ti yadatthāya. <span class="bld">Taṃ attha</span>nti so attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  346. <p class="centered">Mahāsaṅgāmavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  347. <p class="chapter">Kathinabhedaṃ</p>
  348. <p class="subhead">Kathinaatthatādivaṇṇanā</p>
  349. <p class="bodytext"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>. Kathine <a name="P7.1369"></a><a name="M0.0212"></a><a name="V0.0215"></a> – <span class="bld">aṭṭha mātikā</span>ti khandhake vuttā pakkamanantikādikā aṭṭha. <span class="bld">Palibodhānisaṃsā</span>pi pubbe vuttā eva.</p>
  350. <p class="bodytext"><a name="para404"></a><span class="paranum">404</span>. <span class="bld">Payogassā</span>ti cīvaradhovanādino sattavidhassa pubbakaraṇassatthāya yo udakāharaṇādiko payogo kayirati, tassa payogassa. <span class="bld">Katame dhammā anantarapaccayena paccayo</span>ti anāgatavasena anantarā hutvā katame dhammā paccayā hontīti attho. <span class="bld">Samanantarapaccayenā</span>ti suṭṭhu anantarapaccayena, anantarapaccayameva āsannataraṃ katvā pucchati. <span class="bld">Nissayapaccayenā</span>ti uppajjamānassa payogassa nissayaṃ ādhārabhāvaṃ upagatā viya hutvā katame dhammā paccayā hontīti attho. <span class="bld">Upanissayapaccayenā</span>ti upetena nissayapaccayena; nissayapaccayameva upagatataraṃ katvā pucchati. <span class="bld">Purejātapaccayenā</span>ti iminā paṭhamaṃ uppannassa paccayabhāvaṃ pucchati. <span class="bld">Pacchājātapaccayenā</span>ti iminā pacchā uppajjanakassa paccayabhāvaṃ pucchati. <span class="bld">Sahajātapaccayenā</span>ti iminā apubbaṃ acarimaṃ uppajjamānānaṃ paccayabhāvaṃ pucchati. <span class="bld">Pubbakaraṇassā</span>ti dhovanādino pubbakaraṇassa. <span class="bld">Paccuddhārassā</span>ti purāṇasaṅghāṭiādīnaṃ paccuddharaṇassa. <span class="bld">Adhiṭṭhānassā</span>ti kathinacīvarādhiṭṭhānassa. <span class="bld">Atthārassā</span>ti kathinatthārassa. <span class="bld">Mātikānañca palibodhānañcā</span>ti aṭṭhannaṃ mātikānaṃ dvinnañca palibodhānaṃ. <span class="bld">Vatthussā</span>ti saṅghāṭiādino kathinavatthussa; sesaṃ vuttanayameva.</p>
  351. <p class="bodytext">Evaṃ yañca labbhati yañca na labbhati, sabbaṃ pucchitvā idāni yaṃ yassa labbhati, tadeva dassento <span class="bld">pubbakaraṇaṃ payogassā</span>tiādinā nayena vissajjanamāha. Tassattho – yaṃ vuttaṃ ‘‘payogassa <a name="V0.0216"></a> katame dhammā’’tiādi, tattha vuccate, pubbakaraṇaṃ payogassa anantarapaccayena paccayo, samanantaranissayaupanissayapaccayena paccayo. Payogassa hi sattavidhampi pubbakaraṇaṃ yasmā tena payogena nipphādetabbassa pubbakaraṇassatthāya so payogo kayirati, tasmā imehi catūhi paccayehi paccayo hoti. Purejātapaccaye panesa uddiṭṭhadhammesu ekadhammampi na <a name="M0.0213"></a> labhati, aññadatthu pubbakaraṇassa sayaṃ purejātapaccayo hoti, payoge sati pubbakaraṇassa nipphajjanato<a name="P7.1370"></a>. Tena vuttaṃ – ‘‘payogo pubbakaraṇassa purejātapaccayena paccayo’’ti. Pacchājātapaccayaṃ pana labhati, tena vuttaṃ – ‘‘pubbakaraṇaṃ payogassa pacchājātapaccayena paccayo’’ti. Pacchā uppajjanakassa hi pubbakaraṇassa atthāya so payogo kayirati. Sahajātapaccayaṃ pana mātikāpalibodhānisaṃsasaṅkhāte pannarasa dhamme ṭhapetvā añño payogādīsu ekopi dhammo na labhati, te eva hi pannarasa dhammā saha kathinatthārena ekato nipphajjantīti aññamaññaṃ sahajātapaccayā honti. Tena vuttaṃ – ‘‘pannarasa dhammā sahajātapaccayena paccayo’’ti. Etenupāyena sabbapadavissajjanāni veditabbāni.</p>
  352. <p class="subhead">Pubbakaraṇanidānādivibhāgavaṇṇanā</p>
  353. <p class="bodytext"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>. <span class="bld">Pubbakaraṇaṃ kiṃnidāna</span>ntiādipucchāvissajjanaṃ uttānameva.</p>
  354. <p class="bodytext"><a name="para406-7"></a><span class="paranum">406-7</span>. ‘‘Payogo kiṃnidāno’’tiādīsu pucchādvayavissajjanesu <span class="bld">hetunidāno paccayanidāno</span>ti ettha cha cīvarāni hetu ceva paccayo cāti veditabbāni. Pubbapayogādīnañhi sabbesaṃ tāniyeva hetu, tāni paccayo. Na hi chabbidhe cīvare asati payogo atthi, na pubbakaraṇādīni, tasmā ‘‘payogo hetunidāno’’tiādi vuttaṃ.</p>
  355. <p class="bodytext"><a name="para408"></a><span class="paranum">408</span>. Saṅgahavāre – <span class="bld">vacībhedenā</span>ti ‘‘imāya saṅghāṭiyā, iminā uttarāsaṅgena, iminā antaravāsakena kathinaṃ attharāmī’’ti etena vacībhedena. Katimūlādipucchāvissajjane – <span class="bld">kiriyā majjhe</span>ti paccuddhāro ceva adhiṭṭhānañca.</p>
  356. <p class="bodytext"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>. <span class="bld">Vatthuvipannaṃ hotī</span>ti akappiyadussaṃ hoti. <span class="bld">Kālavipannaṃ</span> nāma ajja dāyakehi dinnaṃ sve saṅgho kathinatthārakassa deti. <span class="bld">Karaṇavipannaṃ</span> nāma tadaheva chinditvā akataṃ.</p>
  357. <p class="subhead">Kathinādijānitabbavibhāgavaṇṇanā</p>
  358. <p class="bodytext"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>. Kathinaṃ <a name="M0.0214"></a><a name="V0.0217"></a> jānitabbantiādipucchāya vissajjane – <span class="bld">tesaññeva dhammāna</span>nti yesu rūpādidhammesu sati kathinaṃ nāma hoti, tesaṃ samodhānaṃ missībhāvo. <span class="bld">Nāmaṃ nāmakamma</span>ntiādinā pana ‘‘kathina’’nti idaṃ bahūsu dhammesu nāmamattaṃ, na paramatthato eko dhammo atthīti dasseti.</p>
  359. <p class="bodytext"><span class="bld">Catuvīsatiyā ākārehī</span>ti ‘‘na ullikhitamattenā’’tiādīhi pubbe vuttakāraṇehi. <span class="bld">Sattarasahi ākārehī</span>ti ‘‘ahatena atthataṃ hoti kathina’’ntiādīhi pubbe vuttakāraṇehi. Nimittakammādīsu yaṃ vattabbaṃ sabbaṃ kathinakkhandhakavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ.</p>
  360. <p class="bodytext"><a name="para416"></a><span class="paranum">416</span>. <span class="bld">Ekuppādā ekanirodhā</span>ti uppajjamānāpi ekato uppajjanti, nirujjhamānāpi ekato nirujjhanti. <span class="bld">Ekuppādā nānānirodhā</span>ti uppajjamānā ekato uppajjanti, nirujjhamānā nānā nirujjhanti. Kiṃ vuttaṃ hoti<a name="P7.1371"></a>? Sabbepi atthārena saddhiṃ ekato uppajjanti, atthāre hi sati uddhāro nāma. Nirujjhamānā panettha purimā dve atthārena saddhiṃ ekato nirujjhanti, uddhārabhāvaṃ pāpuṇanti. Atthārassa hi nirodho etesañca uddhārabhāvo ekakkhaṇe hoti, itare nānā nirujjhanti. Tesu uddhārabhāvaṃ pattesupi atthāro tiṭṭhatiyeva. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  361. <p class="centered">Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya</p>
  362. <p class="centered">Kathinabhedavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  363. <p class="centered">Paññattivaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  364. <p class="chapter">Upālipañcakaṃ</p>
  365. <p class="subhead">Anissitavaggavaṇṇanā</p>
  366. <p class="bodytext"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>. Upālipañhesu <a name="M0.0215"></a><a name="V0.0218"></a> <span class="bld">katihi nu kho bhante</span>ti pucchāya ayaṃ sambandho. Thero kira rahogato sabbāni imāni pañcakāni āvajjetvā ‘‘bhagavantaṃ dāni pucchitvā imesaṃ nissāya vasanakādīnaṃ atthāya tantiṃ ṭhapessāmī’’ti bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘katihi nu kho bhante’’tiādinā nayena pañhe pucchi. Tesaṃ vissajjane <span class="bld">uposathaṃ na jānātī</span>ti navavidhaṃ uposathaṃ na jānāti. <span class="bld">Uposathakammaṃ na jānātī</span>ti adhammenavaggādibhedaṃ catubbidhaṃ uposathakammaṃ na jānāti. <span class="bld">Pātimokkhaṃ na jānātī</span>ti dve mātikā na jānāti. <span class="bld">Pātimokkhuddesaṃ na jānātī</span>ti bhikkhūnaṃ pañcavidhaṃ bhikkhunīnaṃ catubbidhanti navavidhaṃ pātimokkhuddesaṃ na jānāti.</p>
  367. <p class="bodytext"><span class="bld">Pavāraṇaṃ na jānātī</span>ti navavidhaṃ pavāraṇaṃ na jānāti. <span class="bld">Pavāraṇākammaṃ na jānātī</span>ti adhammenavaggādibhedaṃ catubbidhaṃ pavāraṇākammaṃ na jānāti.</p>
  368. <p class="bodytext"><span class="bld">Āpattānāpattiṃ na jānātī</span>ti tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade niddiṭṭhaṃ āpattiñca anāpattiñca na jānāti.</p>
  369. <p class="bodytext"><span class="bld">Āpanno kammakato</span>ti āpattiṃ āpanno tappaccayāva saṅghena kammaṃ kataṃ hoti.</p>
  370. <p class="subhead">Nappaṭippassambhanavaggavaṇṇanā</p>
  371. <p class="bodytext"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>. <span class="bld">Kammaṃ</span> <a name="V0.0219"></a> <span class="bld">nappaṭippassambhetabba</span>nti ayaṃ yasmā anulomavatte na vattati, tasmā nāssa kammaṃ paṭippassambhetabbaṃ; sarajjukova vissajjetabboti attho.</p>
  372. <p class="bodytext"><a name="para421"></a><span class="paranum">421</span>. <span class="bld">Sace upāli saṅgho samaggakaraṇīyāni kammāni karotī</span>ti sace samaggehi karaṇīyāni uposathādīni kammāni karoti, uposathapavāraṇādīsu hi ṭhitāsu upatthambho na dātabbo. Sace hi saṅgho accayaṃ desāpetvā saṅghasāmaggiṃ karoti, tiṇavatthārakasamathaṃ vā katvā uposathapavāraṇaṃ karoti<a name="P7.1372"></a>, evarūpaṃ samaggakaraṇīyaṃ nāma kammaṃ hoti. <span class="bld">Tatra ce</span>ti sace tādise kamme bhikkhuno nakkhamati, diṭṭhāvikammampi <a name="M0.0216"></a> katvā tathārūpā sāmaggī upetabbā, evaṃ vilomaggāho na gaṇhitabbo. Yatra pana uddhammaṃ ubbinayaṃ satthu sāsanaṃ dīpenti, tattha diṭṭhāvikammaṃ na vaṭṭati, paṭibāhitvā pakkamitabbaṃ.</p>
  373. <p class="bodytext"><span class="bld">Ussitamantī cā</span>ti lobhadosamohamānussannaṃ vācaṃ bhāsitā kaṇhavāco anatthakadīpano. <span class="bld">Nissitajappī</span>ti attano dhammatāya ussadayuttaṃ bhāsituṃ na sakkoti; atha kho ‘‘mayā saddhiṃ rājā evaṃ kathesi, asukamahāmatto evaṃ kathesi, asuko nāma mayhaṃ ācariyo vā upajjhāyo vā tepiṭako mayā saddhiṃ evaṃ kathesī’’ti evaṃ aññaṃ nissāya jappati. <span class="bld">Na ca bhāsānusandhikusalo</span>ti kathānusandhivacane ca vinicchayānusandhivacane ca akusalo hoti. <span class="bld">Na yathādhamme yathāvinaye</span>ti na bhūtena vatthunā āpattiṃ sāretvā codetā hoti.</p>
  374. <p class="bodytext"><span class="bld">Ussādetā hotī</span>ti ‘‘amhākaṃ ācariyo mahātepiṭako paramadhammakathiko’’tiādinā nayena ekaccaṃ ussādeti. Dutiyapade ‘‘āpattiṃ kiṃ so na jānātī’’tiādinā ekaccaṃ apasādeti. <span class="bld">Adhammaṃ gaṇhātī</span>ti aniyyānikapakkhaṃ gaṇhāti. <span class="bld">Dhammaṃ paṭibāhatī</span>ti niyyānikapakkhaṃ paṭibāhati. <span class="bld">Samphañca bahuṃ bhāsatī</span>ti bahuṃ niratthakakathaṃ katheti.</p>
  375. <p class="bodytext"><span class="bld">Pasayha pavattā hotī</span>ti anajjhiṭṭho bhāre anāropite kevalaṃ mānaṃ nissāya ajjhottharitvā anadhikāre kathetā hoti. <span class="bld">Anokāsakammaṃ kāretvā</span>ti okāsakammaṃ akāretvā pavattā hoti. <span class="bld">Na yathādiṭṭhiyā byākatā hotī</span>ti yassa attano diṭṭhi taṃ purakkhatvā na byākatā<a name="V0.0220"></a>; laddhiṃ nikkhipitvā ayathābhuccaṃ adhammādīsu dhammādiladdhiko hutvā kathetā hotīti attho.</p>
  376. <p class="subhead">Vohāravaggavaṇṇanā</p>
  377. <p class="bodytext"><a name="para424"></a><span class="paranum">424</span>. <span class="bld">Āpattiyā payogaṃ na jānātī</span>ti ‘‘ayaṃ āpatti kāyappayogā, ayaṃ vacīpayogā’’ti na jānāti. <span class="bld">Āpattiyā vūpasamaṃ na jānātī</span>ti ‘‘ayaṃ āpatti desanāya vūpasamati, ayaṃ vuṭṭhānena, ayaṃ neva desanāya na vuṭṭhānenā’’ti na jānāti. <span class="bld">Āpattiyā na vinicchayakusalo</span> <a name="M0.0217"></a> <span class="bld">hotī</span>ti ‘‘imasmiṃ vatthusmiṃ ayaṃ āpattī’’ti na jānāti, dosānurūpaṃ āpattiṃ uddharitvā patiṭṭhāpetuṃ <a name="P7.1373"></a> na sakkoti.</p>
  378. <p class="bodytext"><span class="bld">Adhikaraṇasamuṭṭhānaṃ na jānātī</span>ti ‘‘idaṃ adhikaraṇaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya samuṭṭhāti, idaṃ catasso vipattiyo, idaṃ pañca vā satta vā āpattikkhandhe, idaṃ cattāri saṅghakiccāni nissāya samuṭṭhātī’’ti na jānāti. <span class="bld">Payogaṃ na jānātī</span>ti ‘‘idaṃ adhikaraṇaṃ dvādasamūlappayogaṃ, idaṃ cuddasamūlappayogaṃ, idaṃ chamūlapayogaṃ, idaṃ ekamūlapayoga’’nti na jānāti. Adhikaraṇānañhi yathāsakaṃmūlameva payogā nāma honti, taṃ sabbampi na jānātīti attho. <span class="bld">Vūpasamaṃ na jānātī</span>ti ‘‘idaṃ adhikaraṇaṃ dvīhi samathehi vūpasamati, idaṃ tīhi, idaṃ catūhi, idaṃ ekena samathena vūpasamatī’’ti na jānāti. <span class="bld">Na vinicchayakusalo hotī</span>ti adhikaraṇaṃ vinicchinitvā samathaṃ pāpetuṃ na jānāti.</p>
  379. <p class="bodytext"><span class="bld">Kammaṃ na jānātī</span>ti tajjanīyādi sattavidhaṃ kammaṃ na jānāti. <span class="bld">Kammassa karaṇaṃ na jānātī</span>ti ‘‘idaṃ kammaṃ iminā nīhārena kātabba’’nti na jānāti. <span class="bld">Kammassa vatthuṃ na jānātī</span>ti ‘‘idaṃ tajjanīyassa vatthu, idaṃ niyassādīna’’nti na jānāti. <span class="bld">Vatta</span>nti sattasu kammesu heṭṭhā catunnaṃ kammānaṃ aṭṭhārasavidhaṃ tividhassa ca ukkhepanīyakammassa tecattālīsavidhaṃ vattaṃ na jānāti. <span class="bld">Kammassa vūpasamaṃ na jānātī</span>ti ‘‘yo bhikkhu vatte vattitvā yācati, tassa kammaṃ paṭippassambhetabbaṃ, accayo desāpetabbo’’ti na jānāti.</p>
  380. <p class="bodytext"><span class="bld">Vatthuṃ na jānātī</span>ti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ vatthuṃ na jānāti. <span class="bld">Nidānaṃ na jānātī</span>ti ‘‘idaṃ <a name="V0.0221"></a> sikkhāpadaṃ imasmiṃ nagare paññattaṃ, idaṃ imasmi’’nti na jānāti. <span class="bld">Paññattiṃ na jānātī</span>ti paññattianupaññattianuppannapaññattivasena tividhaṃ paññattiṃ na jānāti. <span class="bld">Padapaccābhaṭṭhaṃ na jānātī</span>ti sammukhā kātabbaṃ padaṃ na jānāti. ‘‘Buddho bhagavā’’ti vattabbe ‘‘bhagavā buddho’’ti heṭṭhupariyaṃ katvā padaṃ yojeti.</p>
  381. <p class="bodytext"><span class="bld">Akusalo ca hoti vinaye</span>ti vinayapāḷiyañca aṭṭhakathāyañca akusalo hoti.</p>
  382. <p class="bodytext"><span class="bld">Ñattiṃ na jānātī</span>ti saṅkhepato hi duvidhā ñatti – ‘‘esā ñattī’’ti evaṃ niddiṭṭhā ca aniddiṭṭhā ca. Tattha yā evaṃ aniddiṭṭhā, sā ‘‘kammañatti’’ nāma hoti. Yā niddiṭṭhā, sā ‘‘kammapādañatti’’ nāma, taṃ sabbena sabbaṃ ñattiṃ na jānāti. <span class="bld">Ñattiyā</span> <a name="M0.0218"></a> <span class="bld">karaṇaṃ na jānātī</span>ti navasu ṭhānesu kammañattiyā karaṇaṃ na jānāti, dvīsu ṭhānesu <a name="P7.1374"></a> kammapādañattiyā. <span class="bld">Ñattiyā anussāvana</span>nti ‘‘imissā ñattiyā ekā anussāvanā, imissā tisso’’ti na jānāti. <span class="bld">Ñattiyā samathaṃ na jānātī</span>ti yvāyaṃ sativinayo, amūḷhavinayo, tassapāpiyasikā, tiṇavatthārakoti catubbidho samatho ñattiyā vinā na hoti, taṃ ñattiyā samathoti na jānāti. <span class="bld">Ñattiyā vūpasamaṃ na jānātī</span>ti yaṃ adhikaraṇaṃ iminā catubbidhena ñattisamathena vūpasamati, tassa taṃ vūpasamaṃ ‘‘ayaṃ ñattiyā vūpasamo kato’’ti na jānāti.</p>
  383. <p class="bodytext"><span class="bld">Suttaṃ na jānātī</span>ti ubhatovibhaṅgaṃ na jānāti. <span class="bld">Suttānulomaṃ na jānātī</span>ti cattāro mahāpadese na jānāti. <span class="bld">Vinayaṃ na jānātī</span>ti khandhakaparivāraṃ na jānāti. <span class="bld">Vinayānulomaṃ na jānātī</span>ti cattāro mahāpadeseyeva na jānāti. <span class="bld">Na ca ṭhānāṭhānakusalo</span>ti kāraṇākāraṇakusalo na hoti.</p>
  384. <p class="bodytext"><span class="bld">Dhammaṃ na jānātī</span>ti ṭhapetvā vinayapiṭakaṃ avasesaṃ piṭakadvayaṃ na jānāti. <span class="bld">Dhammānulomaṃ na jānātī</span>ti suttantike cattāro mahāpadese na jānāti. <span class="bld">Vinayaṃ na jānātī</span>ti khandhakaparivārameva na jānāti. <span class="bld">Vinayānulomaṃ na jānātī</span>ti cattāro mahāpadese na jānāti. Ubhatovibhaṅgā panettha asaṅgahitā honti, tasmāyaṃ kurundiyaṃ vuttaṃ – ‘‘vinayanti sakalaṃ vinayapiṭakaṃ na jānātī’’ti taṃ na gahetabbaṃ. <span class="bld">Na ca pubbāparakusalo hotī</span>ti purekathāya ca pacchākathāya <a name="V0.0222"></a> ca akusalo hoti. Sesaṃ sabbattha vuttapaṭipakkhavasena ñeyyattā pubbe pakāsitattā ca uttānamevāti.</p>
  385. <p class="centered">Anissitavagganappaṭippassambhanavaggavohāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  386. <p class="subhead">Diṭṭhāvikammavaggavaṇṇanā</p>
  387. <p class="bodytext"><a name="para425"></a><span class="paranum">425</span>. Diṭṭhāvikammavagge – <span class="bld">diṭṭhāvikammā</span>ti diṭṭhīnaṃ āvikammāni; laddhippakāsanāni āpattidesanāsaṅkhātānaṃ vinayakammānametaṃ adhivacanaṃ. <span class="bld">Anāpattiyā diṭṭhiṃ āvi karotī</span>ti anāpattimeva āpattīti desetīti attho<a name="M0.0219"></a>. <span class="bld">Adesanāgāminiyā</span>ti garukāpattiyā diṭṭhiṃ āvikaroti; saṅghādisesañca pārājikañca desetīti attho. <span class="bld">Desitāyā</span>ti lahukāpattiyāpi desitāya diṭṭhiṃ āvikaroti; desitaṃ puna desetīti <a name="P7.1375"></a> attho.</p>
  388. <p class="bodytext"><span class="bld">Catūhi pañcahi diṭṭhi</span>nti yathā catūhi pañcahi diṭṭhi āvikatā hoti, evaṃ āvikaroti; cattāro pañca janā ekato āpattiṃ desentīti attho. <span class="bld">Manomānasenā</span>ti manasaṅkhātena mānasena diṭṭhiṃ āvikaroti; vacībhedaṃ akatvā citteneva āpattiṃ desetīti attho.</p>
  389. <p class="bodytext"><span class="bld">Nānāsaṃvāsakassā</span>ti laddhinānāsaṃvāsakassa vā kammanānāsaṃvāsakassa vā santike diṭṭhiṃ āvikaroti; āpattiṃ desetīti attho. <span class="bld">Nānāsīmāyā</span>ti samānasaṃvāsakassāpi nānāsīmāya ṭhitassa santike āvikaroti. Māḷakasīmāya hi ṭhitena sīmantarikāya ṭhitassa sīmantarikāya vā ṭhitena avippavāsasīmāya ṭhitassāpi āpattiṃ desetuṃ na vaṭṭati. <span class="bld">Apakatattassā</span>ti ukkhittakassa vā, yassa vā uposathapavāraṇā ṭhapitā honti, tassa santike desetīti attho.</p>
  390. <p class="bodytext"><a name="para430"></a><span class="paranum">430</span>. <span class="bld">Nālaṃ okāsakammaṃ kātu</span>nti na pariyattaṃ kātuṃ; na kātabbanti attho. Idhāpi apakatatto ukkhittako ca ṭhapitauposathapavāraṇo ca. <span class="bld">Cāvanādhippāyo</span>ti sāsanato cāvetukāmo.</p>
  391. <p class="bodytext"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>. <span class="bld">Mandattā</span> <a name="V0.0223"></a> <span class="bld">momūhattā</span>ti mandabhāvena momūhabhāvena vissajjitampi jānituṃ asamattho, kevalaṃ attano momūhabhāvaṃ pakāsentoyeva pucchati ummattako viya. <span class="bld">Pāpiccho</span>ti ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti pāpikāya icchāya pucchati. <span class="bld">Paribhavā</span>ti paribhavaṃ āropetukāmo hutvā pucchati. Aññabyākaraṇesupi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. Attādānavagge ca dhutaṅgavagge ca yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttameva.</p>
  392. <p class="centered">Diṭṭhāvikammavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  393. <p class="subhead">Musāvādavaggavaṇṇanā</p>
  394. <p class="bodytext"><a name="para444"></a><span class="paranum">444</span>. Musāvādavagge <a name="M0.0220"></a> – pārājikaṃ gacchatīti <span class="bld">pārājikagāmī;</span> pārājikāpattibhāvaṃ pāpuṇātīti attho. Itaresupi eseva nayo. Tattha asantauttarimanussadhammārocanamusāvādo pārājikagāmī, amūlakena pārājikena anuddhaṃsanamusāvādo <span class="bld">saṅghādisesagāmī,</span> ‘‘yo te vihāre vasatī’’tiādinā pariyāyena jānantassa vuttamusāvādo <span class="bld">thullaccayagāmī,</span> ajānantassa <span class="bld">dukkaṭagāmī,</span> ‘‘sampajānamusāvāde pācittiya’’nti āgato <span class="bld">pācittiyagāmī</span>ti veditabbo.</p>
  395. <p class="bodytext"><span class="bld">Adassanenā</span>ti vinayadharassa adassanena. Kappiyākappiyesu hi kukkucce uppanne <a name="P7.1376"></a> vinayadharaṃ disvā kappiyākappiyabhāvaṃ paṭipucchitvā akappiyaṃ pahāya kappiyaṃ kareyya, taṃ apassanto pana akappiyampi kappiyanti karonto āpajjati. Evaṃ āpajjitabbaṃ āpattiṃ vinayadharassa dassanena nāpajjati, adassaneneva āpajjati, tena vuttaṃ ‘‘adassanenā’’ti. <span class="bld">Assavanenā</span>ti ekavihārepi vasanto pana vinayadharassa upaṭṭhānaṃ gantvā kappiyākappiyaṃ apucchitvā vā aññesañca vuccamānaṃ asuṇanto āpajjatiyeva, tena vuttaṃ ‘‘assavanenā’’ti. <span class="bld">Pasuttakatā</span>ti pasuttakatāya. Sahagāraseyyañhi pasuttakabhāvenapi āpajjati. Akappiye kappiyasaññitāya āpajjanto pana <span class="bld">tathāsaññī</span> āpajjati. <span class="bld">Satisammosā</span> ekarattātikkamādivasena āpajjitabbaṃ āpajjati. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  396. <p class="centered">Musāvādavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  397. <p class="subhead">Bhikkhunovādavaggavaṇṇanā</p>
  398. <p class="bodytext"><a name="para450"></a><span class="paranum">450</span>. Bhikkhunivagge <a name="V0.0224"></a> – <span class="bld">alābhāyā</span>ti catunnaṃ paccayānaṃ alābhatthāya; yathā paccaye na labhanti, tathā parisakkati vāyamatīti attho. <span class="bld">Anatthāyā</span>ti anatthaṃ kalisāsanaṃ āropento parisakkati. <span class="bld">Avāsāyā</span>ti avāsatthāya; yasmiṃ gāmakhette vasanti, tato nīharaṇatthāya. <span class="bld">Sampayojetī</span>ti asaddhammapaṭisevanatthāya sampayojeti.</p>
  399. <p class="bodytext"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>. ‘‘Katihi <a name="M0.0221"></a> nu kho bhante aṅgehi samannāgatāya bhikkhuniyā kammaṃ kātabba’’nti sattannaṃ kammānaṃ aññataraṃ sandhāya pucchati.</p>
  400. <p class="bodytext"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>. <span class="bld">Na sākacchātabbo</span>ti kappiyākappiyanāmarūpaparicchedasamathavipassanādibhedo kathāmaggo na kathetabbo. Yasmā pana khīṇāsavo bhikkhu na visaṃvādeti, tathārūpassa kathāmaggassa sāmī hutvā katheti, na itaro; tasmā paṭhamapañcake ‘‘na asekkhenā’’ti paṭikkhipitvā dutiyapañcake ‘‘asekkhenā’’tiādi vuttaṃ.</p>
  401. <p class="bodytext"><span class="bld">Na atthapaṭisambhidāpatto</span>ti aṭṭhakathāya paṭisambhidāpatto pabhedagatañāṇappatto na hoti. <span class="bld">Na dhammapaṭisambhidāpatto</span>ti pāḷidhamme paṭisambhidāpatto na hoti. <span class="bld">Na niruttipaṭisambhidāpatto</span>ti vohāraniruttiyaṃ paṭisambhidāpatto na hoti. <span class="bld">Na paṭibhānapaṭisambhidāpatto</span>ti yāni tāni paṭibhānasaṅkhātāni atthapaṭisambhidādīni ñāṇāni, tesu paṭisambhidāpatto na hoti. <span class="bld">Yathāvimuttaṃ</span> <a name="P7.1377"></a> <span class="bld">cittaṃ na paccavekkhitā</span>ti catunnaṃ phalavimuttīnaṃ vasena yathāvimuttaṃ cittaṃ ekūnavīsatibhedāya paccavekkhaṇāya na paccavekkhitā hoti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  402. <p class="centered">Bhikkhunovādavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  403. <p class="subhead">Ubbāhikavaggavaṇṇanā</p>
  404. <p class="bodytext"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>. Ubbāhikavagge – <span class="bld">na atthakusalo</span>ti na aṭṭhakathākusalo; atthuddhāre cheko na hoti. <span class="bld">Na dhammakusalo</span>ti ācariyamukhato anuggahitattā pāḷiyaṃ na kusalo, na pāḷisūro. <span class="bld">Na</span> <a name="V0.0225"></a> <span class="bld">niruttikusalo</span>ti bhāsantaravohāre na kusalo. <span class="bld">Na byañjanakusalo</span>ti sithiladhanitādivasena parimaṇḍalabyañjanāropane kusalo na hoti; na akkharaparicchede nipuṇoti attho. <span class="bld">Na pubbāparakusalo</span>ti atthapubbāpare dhammapubbāpare niruttipubbāpare byañjanapubbāpare purekathāpacchākathāsu ca na kusalo hoti.</p>
  405. <p class="bodytext"><span class="bld">Kodhano</span>tiādīni yasmā kodhādīhi abhibhūto kāraṇākāraṇaṃ na jānāti, vinicchituṃ na sakkoti, tasmā vuttāni. <span class="bld">Pasāretā hoti</span> <a name="M0.0222"></a> <span class="bld">no sāretā</span>ti mohetā hoti, na satiuppādetā; codakacuditakānaṃ kathaṃ moheti pidahati na sāretīti attho. Sesamettha ubbāhikavagge uttānamevāti.</p>
  406. <p class="centered">Ubbāhikavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  407. <p class="subhead">Adhikaraṇavūpasamavaggavaṇṇanā</p>
  408. <p class="bodytext"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>. Adhikaraṇavūpasamavagge – <span class="bld">puggalagaru hotī</span>ti ‘‘ayaṃ me upajjhāyo, ayaṃ me ācariyo’’tiādīni cintetvā tassa jayaṃ ākaṅkhamāno ‘‘adhammaṃ dhammo’’ti dīpeti. <span class="bld">Saṅghagaru hotī</span>ti dhammañca vinayañca amuñcitvā vinicchinanto saṅghagaruko nāma hoti. Cīvarādīni gahetvā vinicchinanto <span class="bld">āmisagaruko</span> nāma hoti, tāni aggahetvā yathādhammaṃ vinicchinanto <span class="bld">saddhammagaruko</span> nāma hoti.</p>
  409. <p class="bodytext"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>. <span class="bld">Pañcahupāli ākārehī</span>ti pañcahi kāraṇehi saṅgho bhijjati – <span class="bld">kammena, uddesena, voharanto, anussāvanena, salākaggāhenā</span>ti. Ettha <span class="bld">kammenā</span>ti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. <span class="bld">Uddesenā</span>ti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. <span class="bld">Voharanto</span>ti kathayanto; tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento<a name="P7.1378"></a>. <span class="bld">Anussāvanenā</span>ti ‘‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthu sāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanamiva sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. <span class="bld">Salākaggāhenā</span>ti evaṃ anussāvetvā <a name="V0.0226"></a> tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena.</p>
  410. <p class="bodytext">Ettha ca kammameva uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharante tattha rucijananatthaṃ <a name="M0.0223"></a> anussāvetvā salākāya gāhitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atireke vā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karoti, tadā saṅgho bhinno nāma hoti. Iti yaṃ <span class="bld">saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanāyaṃ</span> avocumhā ‘‘evaṃ aṭṭhārasasu vatthūsu yaṃkiñci ekampi vatthuṃ dīpetvā tena tena kāraṇena ‘imaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’ti saññāpetvā salākaṃ gāhetvā visuṃ saṅghakamme kate saṅgho bhinno hoti. Parivāre pana ‘pañcahi, upāli, ākārehi saṅgho bhijjatī’tiādi vuttaṃ. Tassa iminā idha vuttena saṅghabhedalakkhaṇena atthato nānākaraṇaṃ natthi. Taṃ panassa nānākaraṇābhāvaṃ tattheva pakāsayissāmā’’ti, svāyaṃ pakāsito hoti.</p>
  411. <p class="bodytext"><span class="bld">Paññatteta</span>nti paññattaṃ etaṃ. Kva paññattaṃ? Vattakkhandhake. Tatra hi cuddasa khandhakavattāni paññattāni. Tenāha – ‘‘paññattetaṃ, upāli, mayā āgantukānaṃ bhikkhūnaṃ āgantukavatta’’ntiādi. <span class="bld">Evampi kho upāli saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo</span>ti ettāvatā hi saṅgharājimattameva hoti, na tāva saṅghabhedo; anupubbena pana ayaṃ saṅgharāji vaḍḍhamānā saṅghabhedāya saṃvattatīti attho. <span class="bld">Yathāratta</span>nti rattiparimāṇānurūpaṃ; yathātheranti attho. <span class="bld">Āvenibhāvaṃ karitvā</span>ti visuṃ vavatthānaṃ karitvā. <span class="bld">Kammākammāni karontī</span>ti aparāparaṃ saṅghakammaṃ upādāya khuddakāni ceva mahantāni ca kammāni karonti. Sesametthāpi adhikaraṇavūpasamavagge uttānameva.</p>
  412. <p class="subhead">Saṅghabhedakavaggadvayavaṇṇanā</p>
  413. <p class="bodytext"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>. Saṅghabhedavaggadvaye <a name="P7.1379"></a> – <span class="bld">vinidhāya diṭṭhiṃ kammenā</span>ti tesu adhammādīsu adhammādayo eteti evaṃdiṭṭhikova hutvā taṃ diṭṭhiṃ vinidhāya te dhammādivasena dīpetvā visuṃ kammaṃ karoti. Iti yaṃ vinidhāya diṭṭhiṃ kammaṃ karoti, tena evaṃ katena vinidhāya diṭṭhiṃ kammena saddhiṃ pañcaṅgāni honti, ‘‘imehi kho upāli pañcahaṅgehī’’ti ayamekasmiṃ pañcake atthayojanā<a name="V0.0227"></a>. Etena nayena sabbapañcakāni veditabbāni. Etthāpi ca vohārādi aṅgattayaṃ pubbabhāgavaseneva vuttaṃ. Kammuddesavasena pana atekicchatā veditabbā. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Na hettha kiñci atthi yaṃ pubbe avuttanayaṃ.</p>
  414. <p class="subhead">Āvāsikavaggavaṇṇanā</p>
  415. <p class="bodytext"><a name="para461"></a><span class="paranum">461</span>. Āvāsikavagge <a name="M0.0224"></a> – <span class="bld">yathābhataṃ nikkhitto</span>ti yathā āharitvā ṭhapito.</p>
  416. <p class="bodytext"><a name="para462"></a><span class="paranum">462</span>. <span class="bld">Vinayabyākaraṇā</span>ti vinayapañhe vissajjanā. <span class="bld">Pariṇāmetī</span>ti niyāmeti dīpeti katheti. Sesamettha uttānameva.</p>
  417. <p class="subhead">Kathinatthāravaggavaṇṇanā</p>
  418. <p class="bodytext"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>. Kathinatthāravagge – <span class="bld">otamasiko</span>ti andhakāragato; tañhi vandantassa mañcapādādīsupi nalāṭaṃ paṭihaññeyya. <span class="bld">Asamannāharanto</span>ti kiccayapasutattā vandanaṃ asamannāharanto. <span class="bld">Sutto</span>ti niddaṃ okkanto. <span class="bld">Ekāvatto</span>ti ekato āvatto sapattapakkhe ṭhito verī visabhāgapuggalo vuccati; ayaṃ avandiyo. Ayañhi vandiyamāno pādenapi pahareyya. <span class="bld">Aññavihito</span>ti aññaṃ cintayamāno.</p>
  419. <p class="bodytext"><span class="bld">Khādanto</span>ti piṭṭhakhajjakādīni khādanto. <span class="bld">Uccārañca passāvañca karonto</span> anokāsagatattā avandiyo. <span class="bld">Ukkhittako</span>ti tividhenapi ukkhepanīyakammena ukkhittako avandiyo. Tajjanīyādikammakatā pana cattāro vanditabbā. Uposathapavāraṇāpi tehi saddhiṃ labbhanti. Ādito paṭṭhāya ca vuttesu avandiyesu naggañca ukkhittakañca vandantasseva āpatti. Itaresaṃ pana asāruppaṭṭhena ca antarā vuttakāraṇena ca vandanā paṭikkhittā. Ito paraṃ <span class="bld">pacchāupasampannādayo</span> dasapi āpattivatthubhāveneva avandiyā. Te vandantassa hi niyameneva āpatti. Iti imesu pañcasu pañcakesu terasa jane vandantassa anāpatti, dvādasannaṃ vandanāya āpatti.</p>
  420. <p class="bodytext"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>. <span class="bld">Ācariyo</span> <a name="V0.0228"></a> <span class="bld">vandiyo</span>ti pabbajjācariyo upasampadācariyo nissayācariyo uddesācariyo ovādācariyoti ayaṃ pañcavidhopi ācariyo vandiyo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  421. <p class="centered">Kathinatthāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  422. <p class="centered">Niṭṭhitā ca upālipañcakavaṇṇanā.</p>
  423. <p class="chapter">Āpattisamuṭṭhānavaṇṇanā</p>
  424. <p class="bodytext"><a name="para470"></a><span class="paranum">470</span>. <span class="bld">Acittako</span> <a name="P7.1380"></a><a name="M0.0225"></a> <span class="bld">āpajjatī</span>tiādīsu sahaseyyādipaṇṇattivajjaṃ asañcicca āpajjanto acittako āpajjati, desento sacittako vuṭṭhāti. Yaṃkiñci sañcicca āpajjanto sacittako āpajjati, tiṇavatthārakena vuṭṭhahanto acittako vuṭṭhāti. Pubbe vuttameva tiṇavatthārakena vuṭṭhahanto acittako āpajjati, acittako vuṭṭhāti. Itaraṃ desento sacittako āpajjati, sacittako vuṭṭhāti. ‘‘Dhammadānaṃ karomī’’ti padasodhammādīni karonto kusalacitto āpajjati, ‘‘buddhānaṃ anusāsaniṃ karomī’’ti udaggacitto desento kusalacitto vuṭṭhāti. Domanassiko hutvā desento akusalacitto vuṭṭhāti, tiṇavatthārakena niddāgatova vuṭṭhahanto abyākatacitto vuṭṭhāti. Bhiṃsāpanādīni katvā ‘‘buddhānaṃ sāsanaṃ karomī’’ti somanassiko desento akusalacitto āpajjati, kusalacitto vuṭṭhāti. Domanassikova desento akusalacitto vuṭṭhāti, vuttanayeneva tiṇavatthārakena vuṭṭhahanto abyākatacitto vuṭṭhāti. Niddokkantasamaye sahagāraseyyaṃ āpajjanto abyākatacitto āpajjati, vuttanayeneva panettha ‘‘kusalacitto vuṭṭhātī’’tiādi veditabbaṃ.</p>
  425. <p class="bodytext"><span class="bld">Paṭhamaṃ pārājikaṃ katihi samuṭṭhānehī</span>tiādi pubbe vuttanayattā uttānameva.</p>
  426. <p class="bodytext"><a name="para473"></a><span class="paranum">473</span>. <span class="bld">Cattāro pārājikā katihi samuṭṭhānehī</span>tiādīsu ukkaṭṭhaparicchedato yaṃ yaṃ samuṭṭhānaṃ yassa yassa labbhati, taṃ sabbaṃ vuttameva hoti.</p>
  427. <p class="centered">Āpattisamuṭṭhānavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  428. <p class="chapter">Aparadutiyagāthāsaṅgaṇikaṃ</p>
  429. <p class="subhead">(1) Kāyikādiāpattivaṇṇanā</p>
  430. <p class="bodytext"><a name="para474"></a><span class="paranum">474</span>. ‘‘Kati <a name="M0.0226"></a><a name="V0.0229"></a> āpattiyo kāyikā’’tiādigāthānaṃ vissajjane <span class="bld">cha āpattiyo kāyikā</span>ti antarapeyyāle catutthena āpattisamuṭṭhānena cha āpattiyo āpajjati, ‘‘bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevati, āpatti pārājikassā’’tiādinā nayena vuttāpattiyo. Kāyadvāre samuṭṭhitattā hi etā kāyikāti vuccanti. <span class="bld">Cha vācasikā</span>ti tasmiṃyeva antarapeyyāle pañcamena āpattisamuṭṭhānena cha āpattiyo āpajjati, ‘‘bhikkhu pāpiccho icchāpakato’’tiādinā nayena vuttāpattiyo. <span class="bld">Chādentassa tisso</span>ti vajjapaṭicchādikāya bhikkhuniyā pārājikaṃ, bhikkhussa saṅghādisesapaṭicchādane pācittiyaṃ, attano duṭṭhullāpattipaṭicchādane dukkaṭaṃ. <span class="bld">Pañca saṃsaggapaccayā</span>ti <a name="P7.1381"></a> bhikkhuniyā kāyasaṃsagge pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādiseso, kāyena kāyapaṭibaddhe thullaccayaṃ, nissaggiyena kāyapaṭibaddhe dukkaṭaṃ, aṅgulipatodake pācittiyanti imā kāyasaṃsaggapaccayā pañcāpattiyo.</p>
  431. <p class="bodytext"><span class="bld">Aruṇugge tisso</span>ti ekarattachārattasattāhadasāhamāsātikkamavasena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, bhikkhuniyā rattivippavāse saṅghādiseso, ‘‘paṭhamampi yāmaṃ chādeti, dutiyampi tatiyampi yāmaṃ chādeti, uddhaste aruṇe channā hoti āpatti, yo chādeti so dukkaṭaṃ desāpetabbo’’ti imā aruṇugge tisso āpattiyo āpajjati. <span class="bld">Dve yāvatatiyakā</span>ti ekādasa yāvatatiyakā nāma, paññattivasena pana dve honti bhikkhūnaṃ yāvatatiyakā bhikkhunīnaṃ yāvatatiyakāti. <span class="bld">Ekettha aṭṭhavatthukā</span>ti bhikkhunīnaṃyeva ekā ettha imasmiṃ sāsane aṭṭhavatthukā nāma. <span class="bld">Ekena sabbasaṅgaho</span>ti ‘‘yassa siyā āpatti, so āvikareyyā’’ti iminā ekena nidānuddesena sabbasikkhāpadānañca sabbapātimokkhuddesānañca saṅgaho hoti.</p>
  432. <p class="bodytext"><span class="bld">Vinayassa dve mūlānī</span>ti kāyo ceva vācā ca. <span class="bld">Garukā dve vuttā</span>ti pārājikasaṅghādisesā<a name="V0.0230"></a>. <span class="bld">Dve duṭṭhullacchādanā</span>ti vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ <a name="M0.0227"></a> saṅghādisesaṃ paṭicchādakassa pācittiyanti imā dve duṭṭhullacchādanāpattiyo nāma.</p>
  433. <p class="bodytext"><span class="bld">Gāmantare catasso</span>ti ‘‘bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahati, dukkaṭaṃ; aññassa gāmassa upacāraṃ okkamati, pācittiyaṃ; bhikkhuniyā gāmantaraṃ gacchantiyā parikkhitte gāme paṭhamapāde thullaccayaṃ, dutiyapāde saṅghādiseso; aparikkhittassa paṭhamapāde upacārokkamane thullaccayaṃ, dutiyapāde saṅghādiseso’’ti imā gāmantare dukkaṭapācittiyathullaccayasaṅghaādisesavasena catasso āpattiyo. <span class="bld">Catasso nadipārapaccayā</span>ti ‘‘bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahati, dukkaṭaṃ; nāvaṃ abhiruhati, pācittiyaṃ; bhikkhuniyā nadipāraṃ gacchantiyā uttaraṇakāle paṭhamapāde thullaccayaṃ, dutiyapāde saṅghādiseso’’ti imā catasso. <span class="bld">Ekamaṃse thullaccaya</span>nti manussamaṃse. <span class="bld">Navamaṃsesu dukkaṭa</span>nti sesaakappiyamaṃsesu.</p>
  434. <p class="bodytext"><span class="bld">Dve vācasikā ratti</span>nti bhikkhunī rattandhakāre appadīpe purisena saddhiṃ hatthapāse ṭhitā sallapati<a name="P7.1382"></a>, pācittiyaṃ; hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitā sallapati, dukkaṭaṃ. <span class="bld">Dve vācasikā divā</span>ti bhikkhunī divā paṭicchanne okāse purisena saddhiṃ hatthapāse ṭhitā sallapati, pācittiyaṃ; hatthapāsaṃ vijahitvā sallapati, dukkaṭaṃ. <span class="bld">Dadamānassa tisso</span>ti maraṇādhippāyo manussassa visaṃ deti, so ce tena marati, pārājikaṃ; yakkhapetānaṃ deti, te ce maranti, thullaccayaṃ; tiracchānagatassa deti, so ce marati, pācittiyaṃ; aññātikāya bhikkhuniyā cīvaradāne pācittiyanti evaṃ dadamānassa tisso āpattiyo. <span class="bld">Cattāro ca paṭiggahe</span>ti hatthaggāha-veṇiggāhesu saṅghādiseso, mukhena aṅgajātaggahaṇe pārājikaṃ, aññātikāya bhikkhuniyā cīvarapaṭiggahaṇe nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, avassutāya avassutassa hatthato khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiggaṇhantiyā thullaccayaṃ; evaṃ paṭiggahe cattāro āpattikkhandhā honti.</p>
  435. <p class="subhead">(2) Desanāgāminiyādivaṇṇanā</p>
  436. <p class="bodytext"><a name="para475"></a><span class="paranum">475</span>. <span class="bld">Pañca desanāgāminiyo</span>ti lahukā pañca. <span class="bld">Cha sappaṭikammā</span>ti pārājikaṃ ṭhapetvā avasesā. <span class="bld">Ekettha appaṭikammā</span>ti ekā pārājikāpatti.</p>
  437. <p class="bodytext"><span class="bld">Vinayagarukā</span> <a name="V0.0231"></a> <span class="bld">dve vuttā</span>ti pārājikañceva saṅghādisesañca. <span class="bld">Kāyavācasikāni cā</span>ti sabbāneva sikkhāpadāni kāyavācasikāni, manodvāre paññattaṃ <a name="M0.0228"></a> ekasikkhāpadampi natthi. <span class="bld">Eko vikāle dhaññaraso</span>ti loṇasovīrakaṃ. Ayameva hi eko dhaññaraso vikāle vaṭṭati. <span class="bld">Ekā ñatticatutthena sammutī</span>ti bhikkhunovādakasammuti. Ayameva hi ekā ñatticatutthakammena sammuti anuññātā.</p>
  438. <p class="bodytext"><span class="bld">Pārājikā kāyikā dve</span>ti bhikkhūnaṃ methunapārājikaṃ bhikkhunīnañca kāyasaṃsaggapārājikaṃ. <span class="bld">Dve saṃvāsabhūmiyo</span>ti attanā vā attānaṃ samānasaṃvāsakaṃ karoti, samaggo vā saṅgho ukkhittaṃ osāreti. Kurundiyaṃ pana ‘‘samānasaṃvāsakabhūmi ca nānāsaṃvāsakabhūmi cā’’ti evaṃ dve saṃvāsabhūmiyo vuttā. <span class="bld">Dvinnaṃ ratticchedo</span>ti pārivāsikassa ca mānattacārikassa ca paññattā. <span class="bld">Dvaṅgulā duve</span>ti dve dvaṅgulapaññattiyo, ‘‘dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabba’’nti ayamekā, ‘‘dvaṅgulaṃ vā dvemāsaṃ vā’’ti ayamekā.</p>
  439. <p class="bodytext"><span class="bld">Dve attānaṃ vadhitvānā</span>ti bhikkhunī attānaṃ vadhitvā dve āpattiyo āpajjati; vadhati rodati, āpatti pācittiyassa; vadhati na rodati, āpatti dukkaṭassa. <span class="bld">Dvīhi saṅgho bhijjatī</span>ti kammena ca salākaggāhena ca. <span class="bld">Dvettha</span> <a name="P7.1383"></a> <span class="bld">paṭhamāpattikā</span>ti ettha sakalepi vinaye dve paṭhamāpattikā ubhinnaṃ paññattivasena. Itarathā pana nava bhikkhūnaṃ nava bhikkhunīnanti aṭṭhārasa honti. <span class="bld">Ñattiyā karaṇā duve</span>ti dve ñattikiccāni – kammañca kammapādakā ca. Navasu ṭhānesu kammaṃ hoti, dvīsu kammapādabhāvena tiṭṭhati.</p>
  440. <p class="bodytext"><span class="bld">Pāṇātipāte tisso</span>ti ‘‘anodissa opātaṃ khaṇati, sace manusso marati, pārājikaṃ; yakkhapetānaṃ maraṇe thullaccayaṃ; tiracchānagatassa maraṇe pācittiya’’nti imā tisso honti. <span class="bld">Vācā pārājikā tayo</span>ti vajjapaṭicchādikāya ukkhittānuvattikāya aṭṭhavatthukāyāti. Kurundiyaṃ pana ‘‘āṇattiyā adinnādāne, manussamaraṇe, uttarimanussadhammaullapane cā’’ti evaṃ tayo vuttā. <span class="bld">Obhāsanā tayo</span>ti vaccamaggaṃ passāvamaggaṃ ādissa vaṇṇāvaṇṇabhāsane saṅghādiseso, vaccamaggaṃ passāvamaggaṃ ṭhapetvā adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ ādissa vaṇṇāvaṇṇabhaṇane thullaccayaṃ, ubbhakkhakaṃ adhojāṇumaṇḍalaṃ ādissa vaṇṇāvaṇṇabhaṇane dukkaṭaṃ. <span class="bld">Sañcarittena vā tayo</span>ti paṭiggaṇhāti vīmaṃsati paccāharati<a name="M0.0229"></a>, āpatti saṅghādisesassa; <a name="V0.0232"></a> paṭiggaṇhāti vīmaṃsati na paccāharati, āpatti thullaccayassa; paṭiggaṇhāti na vīmaṃsati na paccāharati, āpatti dukkaṭassāti ime sañcarittena kāraṇabhūtena tayo āpattikkhandhā honti.</p>
  441. <p class="bodytext"><span class="bld">Tayo puggalā na upasampādetabbā</span>ti addhānahīno aṅgahīno vatthuvipanno ca tesaṃ nānākaraṇaṃ vuttameva. Apicettha yo pattacīvarena aparipūro, paripūro ca na yācati, imepi aṅgahīneneva saṅgahitā. Mātughātakādayo ca karaṇadukkaṭakā paṇḍakaubhatobyañjanakatiracchānagatasaṅkhātena vatthuvipanneneva saṅgahitāti veditabbā. Esa nayo kurundiyaṃ vutto. <span class="bld">Tayo kammānaṃ saṅgahā</span>ti ñattikappanā, vippakatapaccattaṃ, atītakaraṇanti. Tattha ‘‘dadeyya kareyyā’’tiādibhedā ñattikappanā; ‘‘deti karotī’’tiādibhedaṃ vippakatapaccattaṃ; ‘‘dinnaṃ kata’’ntiādibhedaṃ atītakaraṇaṃ nāmāti imehi tīhi kammāni saṅgayhanti. Aparehipi tīhi kammāni saṅgayhanti – vatthunā, ñattiyā, anussāvanāyāti. Vatthusampannañhi ñattisampannaṃ anussāvanasampannañca kammaṃ nāma hoti, tena vuttaṃ ‘‘tayo kammānaṃ saṅgahā’’ti. <span class="bld">Nāsitakā tayo</span> nāma mettiyaṃ <a name="P7.1384"></a> bhikkhuniṃ nāsetha, dūsako nāsetabbo, dasahaṅgehi samannāgato sāmaṇero nāsetabbo, kaṇṭakaṃ samaṇuddesaṃ nāsethāti evaṃ liṅgasaṃvāsadaṇḍakammanāsanāvasena tayo nāsitakā veditabbā. <span class="bld">Tiṇṇannaṃ ekavācikā</span>ti ‘‘anujānāmi bhikkhave dve tayo ekānussāvane kātu’’nti vacanato tiṇṇaṃ janānaṃ ekupajjhāyena nānācariyena ekānussāvanā vaṭṭati.</p>
  442. <p class="bodytext"><span class="bld">Adinnādāne tisso</span>ti pāde vā atirekapāde vā pārājikaṃ, atirekamāsake thullaccayaṃ, māsake vā ūnamāsake vā dukkaṭaṃ. <span class="bld">Catasso methunapaccayā</span>ti akkhayite pārājikaṃ, yebhuyyena khayite thullaccayaṃ, vivaṭakate mukhe dukkaṭaṃ, jatumaṭṭhake pācittiyaṃ. <span class="bld">Chindantassa tisso</span>ti vanappatiṃ chindantassa pārājikaṃ, bhūtagāme pācittiyaṃ, aṅgajāte thullaccayaṃ. <span class="bld">Pañca chaḍḍitapaccayā</span>ti anodissa visaṃ chaḍḍeti, sace tena manusso marati, pārājikaṃ; yakkhapetesu thullaccayaṃ; tiracchānagate pācittiyaṃ; vissaṭṭhichaḍḍane saṅghādiseso; sekhiyesu harite uccārapassāvachaḍḍane dukkaṭaṃ – imā chaḍḍitapaccayā pañcāpattiyo honti.</p>
  443. <p class="bodytext"><span class="bld">Pācittiyena</span> <a name="M0.0230"></a> <span class="bld">dukkaṭā katā</span>ti bhikkhunovādakavaggasmiṃ dasasu sikkhāpadesu pācittiyena saddhiṃ <a name="V0.0233"></a> dukkaṭā katā evāti attho. <span class="bld">Caturettha navakā vuttā</span>ti paṭhamasikkhāpadamhiyeva adhammakamme dve, dhammakamme dveti evaṃ cattāro navakā vuttāti attho. <span class="bld">Dvinnaṃ cīvarena cā</span>ti bhikkhūnaṃ santike upasampannāya cīvaraṃ dentassa pācittiyaṃ, bhikkhunīnaṃ santike upasampannāya dentassa dukkaṭanti evaṃ dvinnaṃ bhikkhunīnaṃ cīvaraṃ dentassa cīvarena kāraṇabhūtena āpatti hotīti attho.</p>
  444. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭha pāṭidesanīyā</span>ti pāḷiyaṃ āgatā eva. <span class="bld">Bhuñjantāmakadhaññena pācittiyena dukkaṭā katā</span>ti āmakadhaññaṃ viññāpetvā bhuñjantiyā pācittiyena saddhiṃ dukkaṭā katāyeva.</p>
  445. <p class="bodytext"><span class="bld">Gacchantassa catasso</span>ti bhikkhuniyā vā mātugāmena vā saddhiṃ saṃvidhāya gacchantassa dukkaṭaṃ, gāmūpacārokkamane pācittiyaṃ, yā bhikkhunī ekā gāmantaraṃ gacchati, tassā gāmūpacāraṃ okkamantiyā paṭhamapāde thullaccayaṃ, dutiyapāde saṅghādisesoti gacchantassa imā catasso āpattiyo honti. <span class="bld">Ṭhitassa cāpi tattakā</span>ti <a name="P7.1385"></a> ṭhitassapi catasso evāti attho. Kathaṃ? Bhikkhunī andhakāre vā paṭicchanne vā okāse mittasanthavavasena purisassa hatthapāse tiṭṭhati, pācittiyaṃ; hatthapāsaṃ vijahitvā tiṭṭhati, dukkaṭaṃ; aruṇuggamanakāle dutiyikāya hatthapāsaṃ vijahantī tiṭṭhati, thullaccayaṃ; vijahitvā tiṭṭhati, saṅghādisesoti nisinnassa catasso āpattiyo. <span class="bld">Nipannassāpi tattakā</span>ti sacepi hi sā nisīdati vā nipajjati vā, etāyeva catasso āpattiyo āpajjati.</p>
  446. <p class="subhead">(3) Pācittiyavaṇṇanā</p>
  447. <p class="bodytext"><a name="para476"></a><span class="paranum">476</span>. <span class="bld">Pañca pācittiyānī</span>ti pañca bhesajjāni paṭiggahetvā nānābhājanesu vā ekabhājane vā amissetvā ṭhapitāni honti, sattāhātikkame so bhikkhu pañca pācittiyāni sabbāni nānāvatthukāni ekakkhaṇe āpajjati, ‘‘imaṃ paṭhamaṃ āpanno, imaṃ pacchā’’ti na vattabbo.</p>
  448. <p class="bodytext"><span class="bld">Nava pācittiyānī</span>ti yo bhikkhu nava paṇītabhojanāni viññāpetvā tehi saddhiṃ ekato ekaṃ kabaḷaṃ omadditvā mukhe pakkhipitvā paragaḷaṃ atikkāmeti, ayaṃ nava pācittiyāni sabbāni <a name="V0.0234"></a> nānāvatthukāni ekakkhaṇe āpajjati <a name="M0.0231"></a> ‘‘imaṃ paṭhamaṃ āpanno, imaṃ pacchā’’ti na vattabbo. <span class="bld">Ekavācāya deseyyā</span>ti ‘‘ahaṃ, bhante, pañca bhesajjāni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmetvā pañca āpattiyo āpanno, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti evaṃ ekavācāya deseyya, desitāva honti, dvīhi tīhi vācāhi kiccaṃ nāma natthi. Dutiyavissajjanepi ‘‘ahaṃ, bhante, nava paṇītabhojanāni viññāpetvā bhuñjitvā nava āpattiyo āpanno, tā tumhamūle paṭidesemī’’ti vattabbaṃ.</p>
  449. <p class="bodytext"><span class="bld">Vatthuṃ kittetvā deseyyā</span>ti ‘‘ahaṃ, bhante, pañca bhesajjāni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmesiṃ, yathāvatthukaṃ taṃ tumhamūle paṭidesemī’’ti evaṃ vatthuṃ kittetvā deseyya, desitāva honti āpattiyo, āpattiyā nāmaggahaṇena kiccaṃ natthi. Dutiyavissajjanepi ‘‘ahaṃ, bhante, nava paṇītabhojanāni viññāpetvā bhutto, yathāvatthukaṃ taṃ tumhamūle paṭidesemī’’ti vattabbaṃ.</p>
  450. <p class="bodytext"><span class="bld">Yāvatatiyake tisso</span>ti ukkhittānuvattikāya pārājikaṃ bhedakānuvattakānaṃ kokālikādīnaṃ saṅghādisesaṃ, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge caṇḍakāḷikāya ca bhikkhuniyā pācittiyanti imā yāvatatiyakā tisso āpattiyo. <span class="bld">Cha vohārapaccayā</span>ti payuttavācāpaccayā cha <a name="P7.1386"></a> āpattiyo āpajjatīti attho. Kathaṃ? Ājīvahetu ājīvakāraṇā pāpiccho icchāpakato asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati, āpatti pārājikassa. Ājīvahetu ājīvakāraṇā sañcarittaṃ samāpajjati, āpatti saṅghādisesassa. Ājīvahetu ājīvakāraṇā yo te vihāre vasati so arahāti vadati, āpatti thullaccayassa. Ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhu paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhunī paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pāṭidesanīyassa. Ājīvahetu ājīvakāraṇā sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti dukkaṭassāti.</p>
  451. <p class="bodytext"><span class="bld">Khādantassa tisso</span>ti manussamaṃse thullaccayaṃ, avasesesu akappiyamaṃsesu dukkaṭaṃ, bhikkhuniyā lasuṇe pācittiyaṃ. <span class="bld">Pañca bhojanapaccayā</span>ti avassutā avassutassa purisassa hatthato bhojanaṃ gahetvā tattheva <a name="M0.0232"></a> manussamaṃsaṃ lasuṇaṃ attano atthāya viññāpetvā gahitapaṇītabhojanāni avasesañca akappiyamaṃsaṃ pakkhipitvā vomissakaṃ omadditvā ajjhoharamānā <a name="V0.0235"></a> saṅghādisesaṃ, thullaccayaṃ, pācittiyaṃ, pāṭidesanīyaṃ, dukkaṭanti imā pañca āpattiyo bhojanapaccayā āpajjati.</p>
  452. <p class="bodytext"><span class="bld">Pañca ṭhānānī</span>ti ‘‘ukkhittānuvattikāya bhikkhuniyā yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantiyā ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi thullaccayaṃ, kammavācāpariyosāne āpatti pārājikassa, saṅghabhedāya parakkamanādīsu saṅghādiseso, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge pācittiya’’nti evaṃ sabbā yāvatatiyakā pañca ṭhānāni gacchanti. <span class="bld">Pañcannañceva āpattī</span>ti āpatti nāma pañcannaṃ sahadhammikānaṃ hoti, tattha dvinnaṃ nippariyāyena āpattiyeva, sikkhāmānasāmaṇerisāmaṇerānaṃ pana akappiyattā na vaṭṭati. Iminā pariyāyena tesaṃ āpatti na desāpetabbā, daṇḍakammaṃ pana tesaṃ kātabbaṃ. <span class="bld">Pañcannaṃ adhikaraṇena cā</span>ti adhikaraṇañca pañcannamevāti attho. Etesaṃyeva hi pañcannaṃ pattacīvarādīnaṃ atthāya vinicchayavohāro adhikaraṇanti vuccati, gihīnaṃ pana aḍḍakammaṃ nāma hoti.</p>
  453. <p class="bodytext"><span class="bld">Pañcannaṃ vinicchayo hotī</span>ti pañcannaṃ sahadhammikānaṃyeva vinicchayo nāma <a name="P7.1387"></a> hoti. <span class="bld">Pañcannaṃ vūpasamena cā</span>ti etesaṃyeva pañcannaṃ adhikaraṇaṃ vinicchitaṃ vūpasantaṃ nāma hotīti attho. <span class="bld">Pañcannañceva anāpattī</span>ti etesaṃyeva pañcannaṃ anāpatti nāma hotīti attho. <span class="bld">Tīhi ṭhānehi sobhatī</span>ti saṅghādīhi tīhi kāraṇehi sobhati. Katavītikkamo hi puggalo sappaṭikammaṃ āpattiṃ saṅghamajjhe gaṇamajjhe puggalasantike vā paṭikaritvā abbhuṇhasīlo pākatiko hoti, tasmā tīhi ṭhānehi sobhatīti vuccati.</p>
  454. <p class="bodytext"><span class="bld">Dve kāyikā ratti</span>nti bhikkhunī rattandhakāre purisassa hatthapāse ṭhānanisajjasayanāni kappayamānā pācittiyaṃ, hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhānādīni kappayamānā dukkaṭanti dve kāyadvārasambhavā āpattiyo rattiṃ āpajjati. <span class="bld">Dve kāyikā divā</span>ti eteneva upāyena divā paṭicchanne okāse dve āpattiyo āpajjati. <span class="bld">Nijjhāyantassa ekā āpattī</span>ti ‘‘na ca, bhikkhave, sārattena mātugāmassa aṅgajātaṃ upanijjhāyitabbaṃ<a name="M0.0233"></a>. Yo upanijjhāyeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 266) nijjhāyantassa ayamekā āpatti. <span class="bld">Ekā piṇḍapātapaccayā</span>ti ‘‘na ca, bhikkhave, bhikkhādāyikāya mukhaṃ oloketabba’’nti (cūḷava. 366) ettha dukkaṭāpatti, antamaso yāguṃ vā byañjanaṃ vā dentassa sāmaṇerassāpi hi mukhaṃ ullokayato <a name="V0.0236"></a> dukkaṭameva. Kurundiyaṃ pana <span class="bld">‘‘ekā piṇḍapātapaccayā</span>ti bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa pācittiya’’nti vuttaṃ.</p>
  455. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhānisaṃse sampassa</span>nti kosambakakkhandhake vuttānisaṃse. <span class="bld">Ukkhittakā tayo vuttā</span>ti āpattiyā adassane appaṭikamme pāpikāya ca diṭṭhiyā appaṭinissaggeti. <span class="bld">Tecattālīsa sammāvattanā</span>ti tesaṃyeva ukkhittakānaṃ ettakesu vattesu vattanā.</p>
  456. <p class="bodytext"><span class="bld">Pañcaṭhāne musāvādo</span>ti pārājikasaṅghādisesathullaccayapācittiyadukkaṭasaṅkhāte pañcaṭṭhāne musāvādo gacchati. <span class="bld">Cuddasa paramanti vuccatī</span>ti dasāhaparamādinayena heṭṭhā vuttaṃ. <span class="bld">Dvādasa pāṭidesanīyā</span>ti bhikkhūnaṃ cattāri bhikkhunīnaṃ aṭṭha. <span class="bld">Catunnaṃ desanāya cā</span>ti catunnaṃ accayadesanāyāti attho. Katamā pana sāti? Devadattena payojitānaṃ abhimārānaṃ accayadesanā, anuruddhattherassa upaṭṭhāyikāya accayadesanā, vaḍḍhassa licchavino accayadesanā, vāsabhagāmiyattherassa ukkhepanīyakammaṃ katvā āgatānaṃ bhikkhūnaṃ accayadesanāti ayaṃ catunnaṃ accayadesanā <a name="P7.1388"></a> nāma.</p>
  457. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhaṅgiko musāvādo</span>ti ‘‘pubbevassa hoti musā bhaṇissa’’nti ādiṃ katvā ‘‘vinidhāya sañña’’nti pariyosānehi (pāci. 4-5; pari. 459) aṭṭhahi aṅgehi aṭṭhaṅgiko. Uposathaṅgānipi pāṇaṃ na hanetiādinā nayena vuttāneva. <span class="bld">Aṭṭha dūteyyaṅgānī</span>ti ‘‘idha, bhikkhave, bhikkhu sotā ca hoti sāvetā cā’’tiādinā (cūḷava. 347) nayena saṅghabhedake vuttāni. <span class="bld">Aṭṭha titthiyavattāni</span> mahākhandhake vuttāni.</p>
  458. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhavācikā upasampadā</span>ti bhikkhunīnaṃ upasampadaṃ sandhāya vuttaṃ. <span class="bld">Aṭṭhannaṃ paccuṭṭhātabba</span>nti bhattagge aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ itarāhi paccuṭṭhāya āsanaṃ dātabbaṃ<a name="M0.0234"></a>. <span class="bld">Bhikkhunovādako aṭṭhahī</span>ti aṭṭhahaṅgehi samannāgato bhikkhu bhikkhunovādako sammannitabbo.</p>
  459. <p class="bodytext"><span class="bld">Ekassa chejja</span>nti gāthāya navasu janesu yo salākaṃ gāhetvā saṅghaṃ bhindati, tasseva chejjaṃ hoti, devadatto viya pārājikaṃ āpajjati. Bhedakānuvattakānaṃ catunnaṃ thullaccayaṃ kokālikādīnaṃ <a name="V0.0237"></a> viya, dhammavādīnaṃ catunnaṃ anāpatti. Imā pana āpattiyo ca anāpattiyo ca sabbesaṃ ekavatthukā saṅghabhedavatthukā eva.</p>
  460. <p class="bodytext"><span class="bld">Nava āghātavatthūnī</span>ti gāthāya <span class="bld">navahī</span>ti navahi bhikkhūhi saṅgho bhijjati. <span class="bld">Ñattiyā karaṇā navā</span>ti ñattiyā kātabbāni kammāni navāti attho. Sesaṃ uttānameva.</p>
  461. <p class="subhead">(4) Avandanīyapuggalādivaṇṇanā</p>
  462. <p class="bodytext"><a name="para477"></a><span class="paranum">477</span>. <span class="bld">Dasa puggalā nābhivādetabbā</span>ti senāsanakkhandhake vuttā dasa janā. <span class="bld">Añjali sāmīcena cā</span>ti sāmīcikammena saddhiṃ añjali ca tesaṃ na kātabbo, neva pānīyāpucchanatālavaṇṭaggahaṇādi khandhakavattaṃ tesaṃ dassetabbaṃ, na añjali paggaṇhitabboti attho. <span class="bld">Dasannaṃ dukkaṭa</span>nti tesaṃyeva dasannaṃ evaṃ karontassa dukkaṭaṃ hoti. <span class="bld">Dasa cīvaradhāraṇā</span>ti dasa divasāni atirekacīvarassa dhāraṇā anuññātāti attho.</p>
  463. <p class="bodytext"><span class="bld">Pañcannaṃ vassaṃvuṭṭhānaṃ, dātabbaṃ idha cīvara</span>nti pañcannaṃ sahadhammikānaṃ sammukhāva dātabbaṃ. <span class="bld">Sattannaṃ sante</span>ti disāpakkantaummattakakhittacittavedanāṭṭānaṃ tiṇṇañca ukkhittakānanti imesaṃ sattannaṃ sante patirūpe gāhake parammukhāpi dātabbaṃ. <span class="bld">Soḷasannaṃ na dātabba</span>nti sesānaṃ cīvarakkhandhake vuttānaṃ paṇḍakādīnaṃ soḷasannaṃ na dātabbaṃ.</p>
  464. <p class="bodytext"><span class="bld">Katisataṃ rattisataṃ, āpattiyo chādayitvānā</span>ti <a name="P7.1389"></a> katisataṃ āpattiyo rattisataṃ chādayitvāna. <span class="bld">Dasasataṃ rattisataṃ, āpattiyo chādayitvānā</span>ti dasasataṃ āpattiyo rattisataṃ chādayitvāna. Ayañhettha saṅkhepattho – yo divase sataṃ sataṃ saṅghādisesāpattiyo āpajjitvā dasa dasa divase paṭicchādeti, tena rattisataṃ āpattisahassaṃ paṭicchāditaṃ hoti, so sabbāva tā āpattiyo dasāhapaṭicchannāti <a name="M0.0235"></a> parivāsaṃ yācitvā dasa rattiyo vasitvāna mucceyya pārivāsikoti.</p>
  465. <p class="bodytext"><span class="bld">Dvādasa kammadosā vuttā</span>ti apalokanakammaṃ adhammenavaggaṃ, adhammenasamaggaṃ, dhammenavaggaṃ, tathā <a name="V0.0238"></a> ñattikammañattidutiyakammañatticatutthakammānipīti evaṃ ekekasmiṃ kamme tayo tayo katvā dvādasa kammadosā vuttā.</p>
  466. <p class="bodytext"><span class="bld">Catasso kammasampattiyo</span>ti apalokanakammaṃ dhammenasamaggaṃ, tathā sesānipīti evaṃ catasso kammasampattiyo vuttā.</p>
  467. <p class="bodytext"><span class="bld">Cha kammānī</span>ti adhammenavaggakammaṃ, adhammenasamaggakammaṃ, dhammapatirūpakenavaggakammaṃ, dhammapatirūpakenasamaggakammaṃ, dhammenavaggakammaṃ, dhammenasamaggakammanti evaṃ cha kammāni vuttāni. <span class="bld">Ekettha dhammikā katā</span>ti ekaṃ dhammena samaggakammamevettha dhammikaṃ katanti attho. Dutiyagāthāvissajjanepi etadeva dhammikaṃ.</p>
  468. <p class="bodytext"><span class="bld">Yaṃ desitā</span>ti yāni desitāni vuttāni pakāsitāni. <span class="bld">Anantajinenā</span>tiādīsu pariyantaparicchedabhāvarahitattā anantaṃ vuccati nibbānaṃ, taṃ bhagavatā raññā sapattagaṇaṃ abhimadditvā rajjaṃ viya kilesagaṇaṃ abhimadditvā jitaṃ vijitaṃ adhigataṃ sampattaṃ, tasmā bhagavā ‘‘anantajino’’ti vuccati. Sveva iṭṭhāniṭṭhesu nibbikāratāya tādi, vikkhambhanatadaṅgasamucchedapaṭipassaddhinissaraṇavivekasaṅkhātaṃ vivekapañcakaṃ addasāti vivekadassī; tena <span class="bld">anantajinena tādinā vivekadassinā</span> yāni āpattikkhandhāni desitāni vuttāni. <span class="bld">Ekettha sammati vinā samathehī</span>ti ayamettha padasambandho, yāni satthārā satta āpattikkhandhāni desitāni, tattha ekāpi āpatti vinā samathehi na sammati, atha kho cha samathā cattāri adhikaraṇānīti sabbepime dhammā sammukhāvinayena sammanti, samāyogaṃ gacchanti. Ettha pana eko sammukhāvinayova vinā samathehi sammati, samathabhāvaṃ <a name="P7.1390"></a> gacchati. Na hi tassa aññena samathena vinā anipphatti nāma atthi. Tena vuttaṃ – ‘‘ekettha sammati vinā samathehī’’ti. Iminā tāva adhippāyena aṭṭhakathāsu attho vutto. Mayaṃ pana ‘‘vinā’’ti nipātassa paṭisedhanamattamatthaṃ gahetvā ‘‘ekettha sammati vinā samathehī’’ti <a name="M0.0236"></a> etesu sattasu āpattikkhandhesu eko pārājikāpattikkhandho vinā samathehi sammatīti etamatthaṃ roceyyāma. Vuttampi cetaṃ ‘‘yā sā āpatti anavasesā, sā āpatti na katamena adhikaraṇena katamamhi ṭhāne na katamena samathena sammatī’’ti.</p>
  469. <p class="bodytext"><span class="bld">Chaūnadiyaḍḍhasatā</span>ti <a name="V0.0239"></a> ‘‘idha, upāli, bhikkhu adhammaṃ dhammoti dīpeti, tasmiṃ adhammadiṭṭhi bhede adhammadiṭṭhi, tasmiṃ adhammadiṭṭhi bhede dhammadiṭṭhi, tasmiṃ adhammadiṭṭhi bhede vematiko, tasmiṃ dhammadiṭṭhi bhede adhammadiṭṭhi, tasmiṃ dhammadiṭṭhi bhede vematiko, tasmiṃ vematiko bhede adhammadiṭṭhi, tasmiṃ vematiko bhede dhammadiṭṭhi, tasmiṃ vematiko bhede vematiko’’ti evaṃ yāni aṭṭhārasannaṃ bhedakaravatthūnaṃ vasena aṭṭhārasa aṭṭhakāni saṅghabhedakakkhandhake vuttāni, tesaṃ vasena chaūnadiyaḍḍhasataṃ āpāyikā veditabbā.</p>
  470. <p class="bodytext"><span class="bld">Aṭṭhārasa anāpāyikā</span>ti ‘‘idha, upāli, bhikkhu adhammaṃ dhammoti dīpeti, tasmiṃ dhammadiṭṭhi bhede dhammadiṭṭhi avinidhāya diṭṭhiṃ avinidhāya khantiṃ avinidhāya ruciṃ avinidhāya bhāvaṃ anussāveti, salākaṃ gāheti ‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo, idaṃ satthusāsanaṃ, imaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’ti, ayampi kho, upāli, saṅghabhedako na āpāyiko na nerayiko na kappaṭṭho na atekiccho’’ti evaṃ ekekasmiṃ vatthusmiṃ ekekaṃ katvā saṅghabhedakakkhandhakāvasāne vuttā aṭṭhārasa janā. Aṭṭhārasa aṭṭhakā chaūnadiyaḍḍhasatavissajjane vuttāyeva.</p>
  471. <p class="subhead">(5) Soḷasakammādivaṇṇanā</p>
  472. <p class="bodytext"><a name="para478"></a><span class="paranum">478</span>. <span class="bld">Kati kammānī</span>tiādīnaṃ sabbagāthānaṃ vissajjanaṃ uttānamevāti.</p>
  473. <p class="centered">Aparadutiyagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  474. <p class="chapter">Sedamocanagāthā</p>
  475. <p class="subhead">(1) Avippavāsapañhāvaṇṇanā</p>
  476. <p class="bodytext"><a name="para479"></a><span class="paranum">479</span>. Sedamocanagāthāsu <a name="P7.1391"></a><a name="M0.0237"></a><a name="V0.0240"></a> <span class="bld">asaṃvāso</span>ti uposathapavāraṇādinā saṃvāsena asaṃvāso. <span class="bld">Sambhogo ekacco tahiṃ na labbhatī</span>ti akappiyasambhogo na labbhati, nahāpanabhojanādipaṭijagganaṃ pana mātarāyeva kātuṃ labbhati. <span class="bld">Avippavāsena anāpattī</span>ti sahagāraseyyāya anāpatti. <span class="bld">Pañhā mesā kusalehi cintitā</span>ti esā pañhā kusalehi paṇḍitehi cintitā. Assā vissajjanaṃ dārakamātuyā bhikkhuniyā veditabbaṃ, tassā hi puttaṃ sandhāyetaṃ vuttanti.</p>
  477. <p class="bodytext">Avissajjitagāthā garubhaṇḍaṃ sandhāya vuttā, attho panassā garubhaṇḍavinicchaye vuttoyeva.</p>
  478. <p class="bodytext"><span class="bld">Dasa puggale na vadāmī</span>ti senāsanakkhandhake vutte dasa puggale na vadāmi. <span class="bld">Ekādasa vivajjiyā</span>ti ye mahākhandhake ekādasa vivajjanīyapuggalā vuttā, tepi na vadāmi. Ayaṃ pañhā naggaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttā.</p>
  479. <p class="bodytext"><span class="bld">Kathaṃ nu sikkhāya asādhāraṇo</span>ti pañhā nahāpitapubbakaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttā. Ayañhi khurabhaṇḍaṃ pariharituṃ na labhati, aññe labhanti; tasmā sikkhāya asādhāraṇo.</p>
  480. <p class="bodytext"><span class="bld">Taṃ puggalaṃ katamaṃ vadanti buddhā</span>ti ayaṃ pañhā nimmitabuddhaṃ sandhāya vuttā.</p>
  481. <p class="bodytext"><span class="bld">Adhonābhiṃ</span> <a name="V0.0241"></a> <span class="bld">vivajjiyā</span>ti adhonābhiṃ vivajjetvā. Ayaṃ pañhā yaṃ taṃ asīsakaṃ kabandhaṃ, yassa ure akkhīni ceva mukhañca hoti, taṃ sandhāya vuttā.</p>
  482. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhikkhu saññācikāya kuṭi</span>nti ayaṃ pañhā tiṇacchādanaṃ kuṭiṃ sandhāya vuttā. Dutiyapañhā sabbamattikāmayaṃ kuṭiṃ sandhāya vuttā.</p>
  483. <p class="bodytext"><span class="bld">Āpajjeyya garukaṃ chejjavatthu</span>nti ayaṃ pañhā vajjapaṭicchādikaṃ bhikkhuniṃ sandhāya vuttā. Dutiyapañhā paṇḍakādayo abhabbapuggale sandhāya vuttā. Ekādasapi hi te gihibhāveyeva pārājikaṃ pattā.</p>
  484. <p class="bodytext"><span class="bld">Vācā</span>ti <a name="M0.0238"></a> vācāya anālapanto. <span class="bld">Giraṃ no ca pare bhaṇeyyā</span>ti ‘‘iti ime sossantī’’ti parapuggale sandhāya saddampi na nicchāreyya. Ayaṃ pañhā ‘‘santiṃ āpattiṃ nāvikareyya, sampajānamusāvādassa hotī’’ti imaṃ musāvādaṃ sandhāya vuttā. Tassa hi bhikkhuno adhammikāya paṭiññāya tuṇhībhūtassa nisinnassa manodvāre āpatti nāma natthi. Yasmā pana āvikātabbaṃ na āvikaroti, tenassa <a name="P7.1392"></a> vacīdvāre akiriyato ayaṃ āpatti samuṭṭhātīti veditabbā.</p>
  485. <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅghādisesā caturo</span>ti ayaṃ pañhā aruṇugge gāmantarapariyāpannaṃ nadipāraṃ okkantabhikkhuniṃ sandhāya vuttā, sā hi sakagāmato paccūsasamaye nikkhamitvā aruṇuggamanakāle vuttappakāraṃ nadipāraṃ okkantamattāva rattivippavāsagāmantaranadipāragaṇamhāohīyanalakkhaṇena ekappahāreneva caturo saṅghādisese āpajjati.</p>
  486. <p class="bodytext"><span class="bld">Siyā āpattiyo nānā</span>ti ayaṃ pañhā ekatoupasampannā dve bhikkhuniyo sandhāya vuttā. Tāsu hi bhikkhūnaṃ santike ekatoupasampannāya hatthato gaṇhantassa pācittiyaṃ, bhikkhunīnaṃ santike ekatoupasampannāya hatthato gaṇhantassa dukkaṭaṃ.</p>
  487. <p class="bodytext"><span class="bld">Caturo janā saṃvidhāyā</span>ti ācariyo ca tayo ca antevāsikā chamāsakaṃ bhaṇḍaṃ avahariṃsu, ācariyassa sāhatthikā tayo māsakā, āṇattiyāpi tayova tasmā thullaccayaṃ āpajjati<a name="V0.0242"></a>, itaresaṃ sāhatthiko ekeko, āṇattikā pañcāti tasmā pārājikaṃ āpajjiṃsu. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana adinnādānapārājike saṃvidāvahāravaṇṇanāyaṃ vutto.</p>
  488. <p class="subhead">(2) Pārājikādipañhāvaṇṇanā</p>
  489. <p class="bodytext"><a name="para480"></a><span class="paranum">480</span>. <span class="bld">Chiddaṃ tasmiṃ ghare natthī</span>ti ayaṃ pañhā dussakuṭiādīni santhatapeyyālañca sandhāya vuttā.</p>
  490. <p class="bodytext"><span class="bld">Telaṃ madhuṃ phāṇita</span>nti gāthā liṅgaparivattaṃ sandhāya vuttā.</p>
  491. <p class="bodytext"><span class="bld">Nissaggiyenā</span>ti gāthā pariṇāmanaṃ sandhāya vuttā. Yo hi saṅghassa pariṇatalābhato ekaṃ cīvaraṃ attano, ekaṃ aññassāti dve cīvarāni ‘‘ekaṃ <a name="M0.0239"></a> mayhaṃ, ekaṃ tassa dehī’’ti ekapayaogena pariṇāmeti, so nissaggiyapācittiyañceva suddhikapācittiyañca ekato āpajjati.</p>
  492. <p class="bodytext"><span class="bld">Kammañca taṃ kuppeyya vaggapaccayā</span>ti ayaṃ pañhā dvādasayojanapamāṇesu bārāṇasiādīsu nagaresu gāmasīmaṃ sandhāya vuttā.</p>
  493. <p class="bodytext"><span class="bld">Padavītihāramattenā</span>ti gāthā sañcarittaṃ sandhāya vuttā, atthopi cassā sañcarittavaṇṇanāyameva vutto.</p>
  494. <p class="bodytext"><span class="bld">Sabbāni tāni nissaggiyānī</span>ti ayaṃ pañhā aññātikāya bhikkhuniyā dhovāpanaṃ sandhāya vuttā. Sace hi tiṇṇampi cīvarānaṃ kākaūhadanaṃ vā kaddamamakkhitaṃ vā kaṇṇaṃ gahetvā bhikkhunī udakena dhovati, bhikkhussa kāyagatāneva nissaggiyāni honti.</p>
  495. <p class="bodytext"><span class="bld">Saraṇagamanampi na tassa atthī</span>ti saraṇagamanaupasampadāpi natthi. Ayaṃ pana <a name="P7.1393"></a> pañhā mahāpajāpatiyā upasampadaṃ sandhāya vuttā.</p>
  496. <p class="bodytext"><span class="bld">Haneyya</span> <a name="V0.0243"></a> <span class="bld">anariyaṃ mando</span>ti tañhi itthiṃ vā purisaṃ vā anariyaṃ haneyya. Ayaṃ pañhā liṅgaparivattena itthibhūtaṃ pitaraṃ purisabhūtañca mātaraṃ sandhāya vuttā.</p>
  497. <p class="bodytext"><span class="bld">Na tenānantaraṃ phuse</span>ti ayaṃ pañhā migasiṅgatāpasasīhakumārādīnaṃ viya tiracchānamātāpitaro sandhāya vuttā.</p>
  498. <p class="bodytext"><span class="bld">Acodayitvā</span>ti gāthā dūtenupasampadaṃ sandhāya vuttā. <span class="bld">Codayitvā</span>ti gāthā paṇḍakādīnaṃ upasampadaṃ sandhāya vuttā. Kurundiyaṃ pana ‘‘paṭhamagāthā aṭṭha asammukhākammāni, dutiyā anāpattikassa kammaṃ sandhāya vuttā’’ti āgataṃ.</p>
  499. <p class="bodytext"><span class="bld">Chindantassa āpattī</span>ti vanappatiṃ chindantassa pārājikaṃ, tiṇalatādiṃ chindantassa pācittiyaṃ, aṅgajātaṃ chindantassa thullaccayaṃ. <span class="bld">Chindantassa anāpattī</span>ti kese ca nakhe ca chindantassa anāpatti. <span class="bld">Chādentassa āpattī</span>ti attano āpattiṃ chādentassa aññesaṃ vā āpattiṃ. <span class="bld">Chādentassa anāpattī</span>ti gehādīni chādentassa anāpatti.</p>
  500. <p class="bodytext"><span class="bld">Saccaṃ</span> <a name="M0.0240"></a> <span class="bld">bhaṇanto</span>ti gāthāya ‘‘sikharaṇīsi ubhatobyañjanāsī’’ti saccaṃ bhaṇanto garukaṃ āpajjati, sampajānamusāvāde pana musā bhāsato lahukāpatti hoti, abhūtārocane musā bhaṇanto garukaṃ āpajjati, bhūtārocane saccaṃ bhāsato lahukāpatti hotīti.</p>
  501. <p class="subhead">(3) Pācittiyādipañhāvaṇṇanā</p>
  502. <p class="bodytext"><a name="para481"></a><span class="paranum">481</span>. <span class="bld">Adhiṭṭhita</span>nti gāthā nissaggiyacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjantaṃ sandhāya vuttā.</p>
  503. <p class="bodytext"><span class="bld">Atthaṅgate sūriye</span>ti gāthā romanthakaṃ sandhāya vuttā.</p>
  504. <p class="bodytext"><span class="bld">Na rattacitto</span>ti gāthāya ayamattho – rattacitto methunadhammapārājikaṃ āpajjati. Theyyacitto adinnādānapārājikaṃ, paraṃ maraṇāya cetento manussaviggahapārājikaṃ, saṅghabhedako pana <a name="V0.0244"></a> na rattacitto na ca pana theyyacitto na cāpi so paraṃ maraṇāya cetayi, salākaṃ panassa dentassa hoti chejjaṃ, pārājikaṃ hoti, salākaṃ paṭiggaṇhantassa bhedakānuvattakassa thullaccayaṃ.</p>
  505. <p class="bodytext"><span class="bld">Gaccheyya aḍḍhayojana</span>nti ayaṃ pañhā suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ ekakulassa rukkhamūlaṃ sandhāya vuttā.</p>
  506. <p class="bodytext"><span class="bld">Kāyikānī</span>ti ayaṃ gāthā sambahulānaṃ itthīnaṃ kese vā aṅguliyo vā ekato gaṇhantaṃ sandhāya vuttā.</p>
  507. <p class="bodytext"><span class="bld">Vācasikānī</span>ti ayaṃ gāthā ‘‘sabbā tumhe sikharaṇiyo’’tiādinā nayena duṭṭhullabhāṇiṃ sandhāya vuttā.</p>
  508. <p class="bodytext"><span class="bld">Tissitthiyo methunaṃ taṃ na seve</span>ti tisso itthiyo vuttā, tāsupi yaṃ taṃ methunaṃ nāma, taṃ na <a name="P7.1394"></a> sevati. <span class="bld">Tayo purise</span>ti tayo purisepi upagantvā methunaṃ na sevati. <span class="bld">Tayo anariyapaṇḍake</span>ti ubhatobyañjanasaṅkhāte tayo anariye tayo ca paṇḍaketi imepi cha jane upagantvā methunaṃ na sevati. <span class="bld">Na cācare methunaṃ byañjanasmi</span>nti anulomapārājikavasenapi methunaṃ nācarati. <span class="bld">Chejjaṃ siyā methunadhammapaccayā</span>ti siyā methunadhammapaccayā pārājikanti. Ayaṃ pañhā aṭṭhavatthukaṃ sandhāya <a name="M0.0241"></a> vuttā, tassā hi methunadhammassa pubbabhāgaṃ kāyasaṃsaggaṃ āpajjituṃ vāyamantiyā methunadhammapaccayā chejjaṃ hoti.</p>
  509. <p class="bodytext"><span class="bld">Mātaraṃ cīvara</span>nti ayaṃ gāthā piṭṭhisamaye vassikasāṭikatthaṃ satuppādakaraṇaṃ sandhāya vuttā. Vinicchayo panassā vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanāyameva vutto.</p>
  510. <p class="bodytext"><span class="bld">Kuddho ārādhako hotī</span>ti gāthā titthiyavattaṃ sandhāya vuttā. Titthiyo hi vattaṃ pūrayamāno titthiyānaṃ vaṇṇe bhaññamāne kuddho ārādhako hoti, vatthuttayassa vaṇṇe bhaññamāne kuddho gārayho hotīti tatthevassā vitthāro vutto. Dutiyagāthāpi tameva sandhāya vuttā.</p>
  511. <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅghādisesa</span>ntiādi <a name="V0.0245"></a> gāthā yā bhikkhunī avassutāva avassutassa purisassa hatthato piṇḍapātaṃ gahetvā manussamaṃsalasuṇapaṇītabhojanasesaakappiyamaṃsehi saddhiṃ omadditvā ajjhoharati, taṃ sandhāya vuttā.</p>
  512. <p class="bodytext"><span class="bld">Eko upasampanno eko anupasampanno</span>ti gāthā ākāsagataṃ sandhāya vuttā. Sace hi dvīsu sāmaṇeresu eko iddhiyā kesaggamattampi pathaviṃ muñcitvā nisinno hoti, so anupasampanno nāma hoti. Saṅghenāpi ākāse nisīditvā bhūmigatassa kammaṃ na kātabbaṃ. Sace karoti, kuppati.</p>
  513. <p class="bodytext"><span class="bld">Akappakata</span>nti gāthā acchinnacīvarakaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttā. Tasmiṃyeva cassā sikkhāpade vitthārena vinicchayopi vutto.</p>
  514. <p class="bodytext"><span class="bld">Na deti na paṭiggaṇhātī</span>ti nāpi uyyojikā deti, na uyyojitā tassā hatthato gaṇhāti. <span class="bld">Paṭiggaho tena na vijjatī</span>ti teneva kāraṇena uyyojikāya hatthato uyyojitāya paṭiggaho na vijjati. <span class="bld">Āpajjati garuka</span>nti evaṃ santepi avassutassa hatthato piṇḍapātaggahaṇe uyyojentī saṅghādisesāpattiṃ āpajjati. <span class="bld">Tañca paribhogapaccayā</span>ti tañca pana āpattiṃ āpajjamānā tassā uyyojitāya paribhogapaccayā āpajjati<a name="P7.1395"></a><a name="M0.0242"></a>. Tassā hi bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādiseso hotīti. Dutiyagāthā tassāyeva udakadantaponaggahaṇe uyyojanaṃ sandhāya vuttā.</p>
  515. <p class="bodytext"><span class="bld">Na bhikkhunī no ca phuseyya vajja</span>nti sattarasakesu hi aññataraṃ āpattiṃ āpajjitvā anādariyena chādayamānāpi bhikkhunī chādanapaccayā vajjaṃ na phusati, aññaṃ navaṃ āpattiṃ nāpajjati, paṭicchannāya vā appaṭicchannāya vā āpattiyā pakkhamānattameva labhati. Ayaṃ pana bhikkhunīpi na hoti, sāvasesañca garukaṃ āpajjitvā chādetvā vajjaṃ na phusati. <span class="bld">Pañhā mesā kusalehi cintitā</span>ti ayaṃ kira pañhā ukkhittakabhikkhuṃ sandhāya vuttā. Tena hi saddhiṃ vinayakammaṃ natthi, tasmā so saṅghādisesaṃ āpajjitvā chādento vajjaṃ na phusatīti.</p>
  516. <p class="centered">Sedamocanagāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  517. <p class="chapter">Pañcavaggo</p>
  518. <p class="subhead">Kammavaggavaṇṇanā</p>
  519. <p class="bodytext"><a name="para482"></a><span class="paranum">482</span>. Kammavagge <a name="M0.0243"></a><a name="V0.0246"></a> catunnaṃ kammānaṃ nānākaraṇaṃ samathakkhandhake vuttameva. Kiñcāpi vuttaṃ, atha kho ayaṃ kammavinicchayo nāma ādito paṭṭhāya vuccamāno pākaṭo hoti, tasmā ādito paṭṭhāyevettha vattabbaṃ vadissāma. <span class="bld">Cattārī</span>ti kammānaṃ gaṇanaparicchedavacanametaṃ. <span class="bld">Kammānī</span>ti paricchinnakammanidassanaṃ. <span class="bld">Apalokanakammaṃ</span> nāma sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā samaggassa saṅghassa anumatiyā tikkhattuṃ sāvetvā kattabbaṃ kammaṃ. <span class="bld">Ñattikammaṃ</span> nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbaṃ kammaṃ. <span class="bld">Ñattidutiyakammaṃ</span> nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā ekāya ca anussāvanāyāti evaṃ ñattidutiyāya anussāvanāya kattabbaṃ kammaṃ. <span class="bld">Ñatticatutthakammaṃ</span> nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā tīhi ca anussāvanāhīti evaṃ ñatticatutthāhi tīhi anussāvanāhi kattabbaṃ kammaṃ.</p>
  520. <p class="bodytext">Tattha apalokanakammaṃ apaloketvāva kātabbaṃ, ñattikammādivasena na kātabbaṃ. Ñattikammampi ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabbaṃ, apalokanakammādivasena <a name="P7.1396"></a> na kātabbaṃ. Ñattidutiyakammaṃ pana apaloketvā kātabbampi atthi, akātabbampi atthi.</p>
  521. <p class="bodytext">Tattha sīmāsammuti, sīmāsamūhananaṃ, kathinadānaṃ, kathinuddhāro, kuṭivatthudesanā, vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti, ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva kātabbāni. Avasesā terasa sammutiyo senāsanaggāhakamatakacīvaradānādisammutiyo <a name="V0.0247"></a> cāti etāni lahukakammāni apaloketvāpi kātuṃ vaṭṭanti, ñattikamma-ñatticatutthakammavasena pana na kātabbameva. Ñatticatutthakammavasena kayiramānaṃ daḷhataraṃ hoti, tasmā kātabbanti ekacce vadanti. Evaṃ pana sati kammasaṅkaro hoti, tasmā na kātabbanti paṭikkhittameva. Sace pana akkharaparihīnaṃ vā padaparihīnaṃ vā duruttapadaṃ vā hoti<a name="M0.0244"></a>, tassa sodhanatthaṃ punappunaṃ vattuṃ vaṭṭati. Idaṃ akuppakammassa daḷhīkammaṃ hoti, kuppakamme kammaṃ hutvā tiṭṭhati.</p>
  522. <p class="bodytext">Ñatticatutthakammaṃ ñattiñca tisso ca kammavācāyo sāvetvāva kātabbaṃ, apalokanakammādivasena na kātabbaṃ. <span class="bld">Pañcahākārehi vipajjantī</span>ti pañcahi kāraṇehi vipajjanti.</p>
  523. <p class="bodytext"><a name="para483"></a><span class="paranum">483</span>. <span class="bld">Sammukhākaraṇīyaṃ kammaṃ asammukhā karoti, vatthuvipannaṃ adhammakamma</span>nti ettha atthi kammaṃ sammukhākaraṇīyaṃ; atthi asammukhākaraṇīyaṃ; tattha asammukhākaraṇīyaṃ nāma dūtenupasampadā, pattanikkujjanaṃ, pattukkujjanaṃ, ummattakassa bhikkhuno ummattakasammuti, sekkhānaṃ kulānaṃ sekkhasammuti, channassa bhikkhuno brahmadaṇḍo, devadattassa pakāsanīyakammaṃ, appasādanīyaṃ dassentassa bhikkhuno bhikkhunisaṅghena kātabbaṃ avandanīyakammanti aṭṭhavidhaṃ hoti, taṃ sabbaṃ tattha tattha vuttanayeneva veditabbaṃ. Idaṃ aṭṭhavidhampi kammaṃ asammukhā kataṃ sukataṃ hoti akuppaṃ.</p>
  524. <p class="bodytext">Sesāni sabbakammāni sammukhā eva kātabbāni – saṅghasammukhatā, dhammasammukhatā, vinayasammukhatā, puggalasammukhatāti imaṃ catubbidhaṃ sammukhāvinayaṃ upanetvāva kātabbāni. Evaṃ katāni hi sukatāni honti. Evaṃ akatāni panetāni imaṃ sammukhāvinayasaṅkhātaṃ vatthuṃ vinā katattā vatthuvipannāni nāma honti. Tena vuttaṃ – ‘‘sammukhākaraṇīyaṃ <a name="P7.1397"></a> kammaṃ asammukhā karoti, vatthuvipannaṃ adhammakamma’’nti.</p>
  525. <p class="bodytext">Paṭipucchākaraṇīyādīsupi paṭipucchādikaraṇameva vatthu, taṃ vatthuṃ vinā katattā tesampi vatthuvipannatā veditabbā. Idaṃ panettha vacanatthamattaṃ. <span class="bld">Paṭipucchā karaṇīyaṃ appaṭipucchā karotī</span>ti pucchitvā codetvā sāretvā kātabbaṃ apucchitvā acodetvā asāretvā karoti. <span class="bld">Paṭiññāya karaṇīyaṃ</span> <a name="V0.0248"></a> <span class="bld">appaṭiññāya karotī</span>ti paṭiññaṃ āropetvā yathādinnāya paṭiññāya kātabbaṃ appaṭiññāya karontassa vippalapantassa balakkārena karoti. <span class="bld">Sativinayārahassā</span>ti dabbamallaputtattherasadisassa khīṇāsavassa. <span class="bld">Amūḷhavinayārahassā</span>ti gaggabhikkhusadisassa ummattakassa. <span class="bld">Tassapāpiyasikakammārahassā</span>ti upavāḷabhikkhusadisassa ussannapāpassa. Esa nayo sabbattha.</p>
  526. <p class="bodytext"><span class="bld">Anuposathe</span> <a name="M0.0245"></a> <span class="bld">uposathaṃ karotī</span>ti anuposathadivase uposathaṃ karoti. Uposathadivaso nāma ṭhapetvā kattikamāsaṃ avasesesu ekādasasu māsesu bhinnassa saṅghassa sāmaggidivaso ca yathāvuttacātuddasapannarasā ca. Etaṃ tippakārampi uposathadivasaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ divase uposathaṃ karonto anuposathe uposathaṃ karoti nāma. Yatra hi pattacīvarādīnaṃ atthāya appamattakena kāraṇena vivadantā uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā ṭhapenti, tattha tasmiṃ adhikaraṇe vinicchite ‘‘samaggā jātāmhā’’ti antarā sāmaggiuposathaṃ kātuṃ na labhanti, karontehi anuposathe uposatho kato nāma hoti.</p>
  527. <p class="bodytext"><span class="bld">Apavāraṇāya pavāretī</span>ti apavāraṇādivase pavāreti; pavāraṇādivaso nāma ekasmiṃ kattikamāse bhinnassa saṅghassa sāmaggidivaso ca paccukkaḍḍhitvā ṭhapitadivaso ca dve ca puṇṇamāsiyo. Evaṃ catubbidhampi pavāraṇādivasaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ divase pavārento apavāraṇāya pavāreti nāma. Idhāpi appamattakassa vivādassa vūpasame sāmaggipavāraṇaṃ kātuṃ na labhanti, karontehi apavāraṇāya pavāraṇā katā hoti. Apica ūnavīsativassaṃ vā antimavatthuṃ ajjhāpannapubbaṃ vā ekādasasu vā abhabbapuggalesu aññataraṃ upasampādentassapi vatthuvipannaṃ adhammakammaṃ hoti. Evaṃ vatthuto kammāni vipajjanti.</p>
  528. <p class="bodytext"><a name="para484"></a><span class="paranum">484</span>. Ñattito vipattiyaṃ pana <span class="bld">vatthuṃ na parāmasatī</span>ti yassa upasampadādikammaṃ <a name="P7.1398"></a> karoti, taṃ na parāmasati, tassa nāmaṃ na gaṇhāti. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vadati; evaṃ vatthuṃ na parāmasati.</p>
  529. <p class="bodytext"><span class="bld">Saṅghaṃ na parāmasatī</span>ti saṅghassa nāmaṃ na gaṇhāti. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito’’ti <a name="V0.0249"></a> vattabbe ‘‘suṇātu me bhante, ayaṃ dhammarakkhito’’ti vadati; evaṃ saṅghaṃ na parāmasati.</p>
  530. <p class="bodytext"><span class="bld">Puggalaṃ na parāmasatī</span>ti yo upasampadāpekkhassa upajjhāyo, taṃ na parāmasati, tassa nāmaṃ na gaṇhāti. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattabbe <a name="M0.0246"></a> ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito upasampadāpekkho’’ti vadati; evaṃ puggalaṃ na parāmasati.</p>
  531. <p class="bodytext"><span class="bld">Ñattiṃ na parāmasatī</span>ti sabbena sabbaṃ ñattiṃ na parāmasati. Ñattidutiyakamme ñattiṃ aṭṭhapetvā dvikkhattuṃ kammavācāya eva anussāvanakammaṃ karoti. Ñatticatutthakammepi ñattiṃ aṭṭhapetvā catukkhattuṃ kammavācāya eva anussāvanakammaṃ karoti; evaṃ ñattiṃ na parāmasati.</p>
  532. <p class="bodytext"><span class="bld">Pacchā vā ñattiṃ ṭhapetī</span>ti paṭhamaṃ kammavācāya anussāvanakammaṃ katvā ‘‘esā ñattī’’ti vatvā ‘‘khamati saṅghassa tasmā tuṇhī evametaṃ dhārayāmī’’ti vadati; evaṃ pacchā ñattiṃ ṭhapeti. Iti imehi pañcahākārehi ñattito kammāni vipajjanti.</p>
  533. <p class="bodytext"><a name="para485"></a><span class="paranum">485</span>. Anussāvanato vipattiyaṃ pana vatthuādīni vuttanayeneva veditabbāni. Evaṃ pana nesaṃ aparāmasanaṃ hoti – ‘‘suṇātu me bhante saṅgho’’ti paṭhamānussāvane ‘‘dutiyampi etamatthaṃ vadāmi, tatiyampi etamatthaṃ vadāmi, suṇātu me bhante saṅgho’’ti dutiyatatiyānussāvanāsu vā ‘‘ayaṃ dhammarakkhito āyasmato buddharakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, āyasmato buddharakkhitassā’’ti vadanto vatthuṃ na parāmasati nāma. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me bhante, ayaṃ dhammarakkhito’’ti vadanto saṅghaṃ na parāmasati nāma. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito <a name="P7.1399"></a> āyasmato buddharakkhitassā’’ti vattabbe ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ dhammarakkhito upasampadāpekkho’’ti vadanto puggalaṃ na parāmasati nāma.</p>
  534. <p class="bodytext"><span class="bld">Sāvanaṃ hāpetī</span>ti sabbena sabbaṃ kammavācāya anussāvanaṃ na karoti, ñattidutiyakamme dvikkhattuṃ ñattimeva ṭhapeti, ñatticatutthakamme catukkhattuṃ ñattimeva ṭhapeti; evaṃ anussāvanaṃ hāpeti<a name="V0.0250"></a>. Yopi ñattidutiyakamme ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvā ekaṃ kammavācaṃ anussāvento akkharaṃ vā chaḍḍeti, padaṃ vā duruttaṃ karoti, ayampi anussāvanaṃ hāpetiyeva. Ñatticatutthakamme pana ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvā sakimeva vā dvikkhattuṃ vā kammavācāya anussāvanaṃ karontopi akkharaṃ vā padaṃ vā <a name="M0.0247"></a> chaḍḍentopi duruttaṃ karontopi anussāvanaṃ hāpetiyevāti veditabbo.</p>
  535. <p class="bodytext"><span class="bld">Duruttaṃ karotī</span>ti ettha pana ayaṃ vinicchayo – yo hi aññasmiṃ akkhare vattabbe aññaṃ vadati, ayaṃ duruttaṃ karoti nāma. Tasmā kammavācaṃ karontena bhikkhunā yvāyaṃ –</p>
  536. <p class="gatha1">‘‘Sithilaṃ dhanitañca dīgharassaṃ, garukaṃ lahukañca niggahitaṃ;</p>
  537. <p class="gathalast">Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ, dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo’’ti.</p>
  538. <p class="bodytext">Vutto, ayaṃ suṭṭhu upalakkhetabbo. Ettha hi <span class="bld">‘‘sithilaṃ’’</span> nāma pañcasu vaggesu paṭhamatatiyaṃ. <span class="bld">‘‘Dhanitaṃ’’</span> nāma tesveva dutiyacatutthaṃ. <span class="bld">‘‘Dīgha’’</span>nti dīghena kālena vattabbaṃ ākārādi. <span class="bld">‘‘Rassa’’</span>nti tato upaḍḍhakālena vattabbaṃ akārādi. <span class="bld">‘‘Garuka’’</span>nti dīghameva. Yaṃ vā āyasmato buddharakkhitattherassa yassa nakkhamatīti evaṃ saṃyogaparaṃ katvā vuccati. <span class="bld">‘‘Lahuka’’</span>nti rassameva. Yaṃ vā āyasmato buddharakkhitatherassa yassa na khamatīti evaṃ asaṃyogaparaṃ katvā vuccati. <span class="bld">‘‘Niggahita’’</span>nti yaṃ karaṇāni niggahetvā avissajjetvā avivaṭena mukhena sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ. <span class="bld">‘‘Sambandha’’</span>nti yaṃ parapadena sambandhitvā ‘‘tuṇhissā’’ti vā ‘‘tuṇhassā’’ti vā vuccati. <span class="bld">‘‘Vavatthita’’</span>nti yaṃ parapadena asambandhaṃ katvā vicchinditvā ‘‘tuṇhī assā’’ti vā ‘‘tuṇha assā’’ti vā vuccati. <span class="bld">‘‘Vimutta’’</span>nti yaṃ karaṇāni aniggahetvā vissajjetvā vivaṭena mukhena anunāsikaṃ akatvā <a name="P7.1400"></a> vuccati.</p>
  539. <p class="bodytext">Tattha ‘‘suṇātu me’’ti vattabbe ta-kārassa tha-kāraṃ katvā ‘‘suṇāthu me’’ti vacanaṃ sithilassa dhanitakaraṇaṃ nāma. Tathā ‘‘pattakallaṃ, esā ñattī’’ti vattabbe ‘‘patthakallaṃ, esā ñatthī’’tiādivacanañca. ‘‘Bhante saṅgho’’ti vattabbe bha-kāra gha-kārānaṃ ba-kāra ga-kāre katvā ‘‘bante saṅgo’’ti vacanaṃ dhanitassa sithilakaraṇaṃ nāma. ‘‘Suṇātu me’’ti vivaṭena mukhena vattabbe pana ‘‘suṇaṃtu me’’ti vā ‘‘esā ñattī’’ti vattabbe ‘‘esaṃ ñattī’’ti vā avivaṭena <a name="V0.0251"></a> mukhena anunāsikaṃ katvā vacanaṃ vimuttassa niggahitavacanaṃ nāma. ‘‘Pattakalla’’nti avivaṭena mukhena anunāsikaṃ katvā vattabbe ‘‘pattakallā’’ti vivaṭena mukhena anunāsikaṃ akatvā vacanaṃ niggahitassa vimuttavacanaṃ nāma.</p>
  540. <p class="bodytext">Iti <a name="M0.0248"></a> sithile kattabbe dhanitaṃ, dhanite kattabbe sithilaṃ, vimutte kattabbe niggahitaṃ, niggahite kattabbe vimuttanti imāni cattāri byañjanāni antokammavācāya kammaṃ dūsenti. Evaṃ vadanto hi aññasmiṃ akkhare vattabbe aññaṃ vadati, duruttaṃ karotīti vuccati. Itaresu pana dīgharassādīsu chasu byañjanesu dīghaṭṭhāne dīghameva, rassaṭṭhāne ca rassamevāti evaṃ yathāṭhāne taṃ tadeva akkharaṃ bhāsantena anukkamāgataṃ paveṇiṃ avināsentena kammavācā kātabbā. Sace pana evaṃ akatvā dīghe vattabbe rassaṃ, rasse vā vattabbe dīghaṃ vadati; tathā garuke vattabbe lahukaṃ, lahuke vā vattabbe garukaṃ vadati; sambandhe vā pana vattabbe vavatthitaṃ, vavatthite vā vattabbe sambandhaṃ vadati; evaṃ vuttepi kammavācā na kuppati. Imāni hi cha byañjanāni kammaṃ na kopenti.</p>
  541. <p class="bodytext">Yaṃ pana suttantikattherā ‘‘da-kāro ta-kāramāpajjati, ta-kāro da-kāramāpajjati, ca-kāro ja-kāramāpajjati, ja-kāro ca-kāramāpajjati, ya-kāro ka-kāramāpajjati, ka-kāro ya-kāramāpajjati; tasmā da-kārādīsu vattabbesu ta-kārādivacanaṃ na virujjhatī’’ti vadanti, taṃ kammavācaṃ patvā na vaṭṭati. Tasmā vinayadharena neva da-kāro ta-kāro kātabbo…pe… na ka-kāro ya-kāro. Yathāpāḷiyā niruttiṃ sodhetvā dasavidhāya byañjananiruttiyā vuttadose pariharantena kammavācā kātabbā. Itarathā hi sāvanaṃ hāpeti nāma.</p>
  542. <p class="bodytext"><span class="bld">Akāle vā sāvetī</span>ti sāvanāya akāle anokāse ñattiṃ aṭṭhapetvā <a name="P7.1401"></a> paṭhamaṃyeva anussāvanakammaṃ katvā pacchā ñattiṃ ṭhapeti. Iti imehi pañcahākārehi anussāvanato kammāni vipajjanti.</p>
  543. <p class="bodytext"><a name="para486"></a><span class="paranum">486</span>. Sīmato vipattiyaṃ pana <span class="bld">atikhuddakasīmā</span> nāma yā ekavīsati bhikkhū na gaṇhāti. Kurundiyaṃ pana ‘‘yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkontī’’ti vuttaṃ. Tasmā yā evarūpā sīmā, ayaṃ sammatāpi asammatā, gāmakhettasadisāva hoti, tattha kataṃ kammaṃ <a name="V0.0252"></a> kuppati. Esa nayo sesasīmāsupi. Ettha pana <span class="bld">atimahatī</span> nāma yā kesaggamattenāpi tiyojanaṃ atikkāmetvā sammatā hoti. <span class="bld">Khaṇḍanimittā</span> nāma aghaṭitanimittā vuccati. Puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkameneva dakkhiṇāya pacchimāya uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ nimittaṃ paṭikittetvāva ṭhapetuṃ vaṭṭati; evaṃ akhaṇḍanimittā hoti. Sace <a name="M0.0249"></a> pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti, khaṇḍanimittā hoti. Aparāpi <span class="bld">khaṇḍanimittā</span> nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjavālikāpuñjānaṃ vā aññataraṃ antarā ekaṃ nimittaṃ katvā sammatā hoti. <span class="bld">Chāyānimittā</span> nāma yā pabbatacchāyādīnaṃ yaṃkiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā hoti. <span class="bld">Animittā</span> nāma yā sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā hoti.</p>
  544. <p class="bodytext"><span class="bld">Bahisīme ṭhito sīmaṃ sammannati</span> nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahi ṭhito sammannati. <span class="bld">Nadiyā samudde jātassare sīmaṃ sammannatī</span>ti etesu nadiādīsu yaṃ sammannati, sā evaṃ sammatāpi ‘‘sabbā, bhikkhave, nadī asīmā, sabbo samuddo asīmo, sabbo jātassaro asīmo’’ti (mahāva. 147) vacanato asammatāva hoti. <span class="bld">Sīmāya sīmaṃ sambhindatī</span>ti attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindati. <span class="bld">Ajjhottharatī</span>ti attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharati. Tattha yathā sambhedo ca ajjhottharaṇañca hoti, taṃ sabbaṃ uposathakkhandhake vuttameva. Iti imā ekādasapi sīmā asīmā gāmakhettasadisā eva, tāsu nisīditvā kataṃ kammaṃ kuppati. Tena vuttaṃ ‘‘imehi ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantī’’ti.</p>
  545. <p class="bodytext"><a name="para487-488"></a><span class="paranum">487-488</span>. Parisato kammavipattiyaṃ pana kiñci anuttānaṃ nāma natthi. Yampi tattha kammappattachandārahalakkhaṇaṃ vattabbaṃ siyā, tampi parato ‘‘cattāro bhikkhū <a name="P7.1402"></a> pakatattā kammappattā’’tiādinā nayena vuttameva. Tattha <span class="bld">pakatattā kammappattā</span>ti catuvaggakaraṇe kamme cattāro pakatattā anukkhittā anissāritā parisuddhasīlā cattāro bhikkhū kammappattā kammassa arahā anucchavikā sāmino. Na tehi vinā taṃ kammaṃ kayirati, na tesaṃ chando vā pārisuddhi vā eti. Avasesā pana sacepi sahassamattā honti, sace samānasaṃvāsakā, sabbe chandārahāva honti. Chandapārisuddhiṃ datvā āgacchantu vā mā vā, kammaṃ pana tiṭṭhati. Yassa <a name="V0.0253"></a> pana saṅgho parivāsādikammaṃ karoti, so neva kammappatto, nāpi chandāraho. Apica yasmā taṃ puggalaṃ vatthuṃ katvā saṅgho kammaṃ karoti, tasmā ‘‘kammāraho’’ti vuccati. Sesakammesupi eseva nayo.</p>
  546. <p class="bodytext"><a name="para489"></a><span class="paranum">489</span>. Puna <a name="M0.0250"></a> <span class="bld">cattāri kammānī</span>tiādiko nayo paṇḍakādīnaṃ avatthubhāvadassanatthaṃ vutto. Sesamettha uttānameva.</p>
  547. <p class="subhead">Apalokanakammakathā</p>
  548. <p class="bodytext"><a name="para495-496"></a><span class="paranum">495-496</span>. Idāni tesaṃ kammānaṃ pabhedadassanatthaṃ <span class="bld">‘‘apalokanakammaṃ kati ṭhānāni gacchatī’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">‘‘apalokanakammaṃ pañca ṭhānāni gacchati – osāraṇaṃ, nissāraṇaṃ, bhaṇḍukammaṃ, brahmadaṇḍaṃ, kammalakkhaṇaññeva pañcama’’</span>nti ettha ‘‘osāraṇaṃ nissāraṇa’’nti padasiliṭṭhatāyetaṃ vuttaṃ. Paṭhamaṃ pana nissāraṇā hoti, pacchā osāraṇā. Tattha yā kaṇṭakasāmaṇerassa daṇḍakammanāsanā, sā ‘‘nissāraṇā’’ti veditabbā. Tasmā etarahi sacepi sāmaṇero buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhaṇati, ‘‘akappiyaṃ kappiya’’nti dīpeti, micchādiṭṭhiko hoti antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato, so yāvatatiyaṃ nivāretvā taṃ laddhiṃ nissajjāpetabbo. No ce vissajjeti, saṅghaṃ sannipātetvā ‘‘vissajjehī’’ti vattabbo. No ce vissajjeti, byattena bhikkhunā apalokanakammaṃ katvā nissāretabbo. Evañca pana kammaṃ kātabbaṃ –</p>
  549. <p class="indent">‘‘Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi – ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero buddhassa dhammassa saṅghassa avaṇṇavādī micchādiṭṭhiko, yaṃ aññe sāmaṇerā labhanti, dirattatirattaṃ bhikkhūhi saddhiṃ sahaseyyaṃ, tassa alābhāya nissāraṇā ruccati saṅghassā’ti. Dutiyampi… tatiyampi, bhante, saṅghaṃ pucchāmi – ‘ayaṃ itthannāmo sāmaṇero buddhassa…pe… ruccati saṅghassā’ti cara pire vinassā’’ti.</p>
  550. <p class="bodytext">So aparena samayena ‘‘ahaṃ, bhante, bālatāya aññāṇatāya alakkhikatāya <a name="P7.1403"></a> evaṃ akāsiṃ, svāhaṃ saṅghaṃ khamāpemī’’ti khamāpento yāvatatiyaṃ yācāpetvā apalokanakammeneva osāretabbo<a name="V0.0254"></a>. Evaṃ pana osāretabbo, saṅghamajjhe byattena bhikkhunā saṅghassa anumatiyā sāvetabbaṃ –</p>
  551. <p class="indent">‘‘Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi – ayaṃ itthannāmo sāmaṇero buddhassa dhammassa saṅghassa avaṇṇavādī micchādiṭṭhiko, yaṃ aññe sāmaṇerā labhanti, bhikkhūhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, tassa <a name="M0.0251"></a> alābhāya nissārito, svāyaṃ idāni sorato nivātavutti lajjidhammaṃ okkanto hirottappe patiṭṭhito katadaṇḍakammo accayaṃ deseti, imassa sāmaṇerassa yathā pure kāyasambhogasāmaggidānaṃ ruccati saṅghassā’’ti.</p>
  552. <p class="bodytext">Evaṃ tikkhattuṃ vattabbaṃ. Evaṃ apalokanakammaṃ osāraṇañca nissāraṇañca gacchati. <span class="bld">Bhaṇḍukammaṃ</span> mahākhandhakavaṇṇanāyaṃ vuttameva. <span class="bld">Brahmadaṇḍo</span> pañcasatikakkhandhake vuttoyeva. Na kevalaṃ panesa channasseva paññatto, yo aññopi bhikkhu mukharo hoti, bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭento khuṃsento vambhento viharati, tassapi dātabbo. Evañca pana dātabbo, saṅghamajjhe byattena bhikkhunā saṅghassa anumatiyā sāvetabbaṃ –</p>
  553. <p class="indent">‘‘Bhante, itthannāmo bhikkhu mukharo, bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭento viharati. So bhikkhu yaṃ iccheyya, taṃ vadeyya. Bhikkhūhi itthannāmo bhikkhu neva vattabbo, na ovaditabbo, na anusāsitabbo. Saṅghaṃ, bhante, pucchāmi – ‘itthannāmassa bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ, ruccati saṅghassā’ti. Dutiyampi pucchāmi, tatiyampi pucchāmi – ‘itthannāmassa, bhante, bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ, ruccati saṅghassā’’’ti.</p>
  554. <p class="bodytext">Tassa aparena samayena sammā vattitvā khamāpentassa brahmadaṇḍo paṭippassambhetabbo. Evañca pana paṭippassambhetabbo, byattena bhikkhunā saṅghamajjhe sāvetabbaṃ –</p>
  555. <p class="indent">‘‘Bhante, bhikkhusaṅgho asukassa bhikkhuno brahmadaṇḍaṃ adāsi, so bhikkhu sorato nivātavutti lajjidhammaṃ okkanto hirottappe patiṭṭhito, paṭisaṅkhā āyatiṃ saṃvare tiṭṭhati, saṅghaṃ, bhante, pucchāmi, tassa bhikkhuno brahmadaṇḍassa paṭippassaddhi, ruccati saṅghassā’’ti.</p>
  556. <p class="indent">Evaṃ <a name="V0.0255"></a> yāvatatiyaṃ vatvā apalokanakammeneva <a name="P7.1404"></a> brahmadaṇḍo paṭippassambhetabboti.</p>
  557. <p class="bodytext"><span class="bld">Kammalakkhaṇaññeva pañcama</span>nti yaṃ taṃ bhagavatā bhikkhunikkhandhake ‘‘tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū bhikkhuniyo kaddamodakena osiñcanti, ‘appeva nāma amhesu sārajjeyyu’nti, kāyaṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti<a name="M0.0252"></a>, ūruṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, aṅgajātaṃ vivaritvā bhikkhunīnaṃ dassenti, bhikkhuniyo obhāsenti, bhikkhunīhi saddhiṃ sampayojenti, ‘appeva nāma amhesu sārajjeyyu’nti. Imesu vatthūsu tesaṃ bhikkhūnaṃ dukkaṭaṃ paññapetvā ‘anujānāmi bhikkhave tassa bhikkhuno daṇḍakammaṃ kātu’nti. Atha kho bhikkhunīnaṃ etadahosi – ‘kiṃ nu kho daṇḍakammaṃ kātabba’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ – ‘avandiyo so bhikkhave bhikkhu bhikkhunisaṅghena kātabbo’’’ti evaṃ avandiyakammaṃ anuññātaṃ, taṃ kammalakkhaṇaññeva pañcamaṃ imassa apalokanakammassa ṭhānaṃ hoti. Tassa hi kammaññeva lakkhaṇaṃ, na osāraṇādīni; tasmā ‘‘kammalakkhaṇa’’nti vuccati. Tassa karaṇaṃ tattheva vuttaṃ. Apica naṃ paṭippassaddhiyā saddhiṃ vitthārato dassetuṃ idhāpi vadāma, bhikkhunupassaye sannipatitassa bhikkhunisaṅghassa anumatiyā byattāya bhikkhuniyā sāvetabbaṃ –</p>
  558. <p class="indent">‘‘Ayye asuko nāma ayyo bhikkhunīnaṃ apāsādikaṃ dasseti, etassa ayyassa avandiyakaraṇaṃ ruccatīti bhikkhunisaṅghaṃ pucchāmi, dutiyampi… tatiyampi bhikkhunisaṅghaṃ pucchāmī’’ti.</p>
  559. <p class="indent">Evaṃ tikkhattuṃ sāvetvā apalokanakammena avandiyakammaṃ kātabbaṃ.</p>
  560. <p class="bodytext">Tato paṭṭhāya so bhikkhu bhikkhunīhi na vanditabbo. Sace avandiyamāno hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā sammā vattati, tena bhikkhuniyo khamāpetabbā. Khamāpentena bhikkhunupassayaṃ agantvā vihāreyeva saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā ekaṃ bhikkhuṃ vā upasaṅkamitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ bhante paṭisaṅkhā āyatiṃ saṃvare tiṭṭhāmi, na puna apāsādikaṃ dassessāmi, bhikkhunisaṅgho mayhaṃ khamatū’’ti khamāpetabbaṃ. Tena saṅghena <a name="P7.1405"></a> vā gaṇena vā ekaṃ bhikkhuṃ pesetvā ekabhikkhunā vā sayameva gantvā bhikkhuniyo vattabbā – ‘‘ayaṃ bhikkhu paṭisaṅkhā <a name="V0.0256"></a> āyatiṃ saṃvare ṭhito, iminā accayaṃ desetvā bhikkhunisaṅgho khamāpito, bhikkhunisaṅgho imaṃ vandiyaṃ karotū’’ti. So vandiyo kātabbo. Evañca pana kātabbo, bhikkhunupassaye sannipatitassa bhikkhunisaṅghassa anumatiyā byattāya bhikkhuniyā sāvetabbaṃ –</p>
  561. <p class="indent">‘‘Ayaṃ ayye asuko nāma ayyo bhikkhunīnaṃ apāsādikaṃ dassetīti bhikkhunisaṅghena avandiyo kato, so lajjidhammaṃ okkamitvā paṭisaṅkhā āyatiṃ saṃvare ṭhito accayaṃ desetvā bhikkhunisaṅghaṃ <a name="M0.0253"></a> khamāpesi, tassa ayyassa vandiyakaraṇaṃ ruccatīti bhikkhunisaṅghaṃ pucchāmī’’ti –</p>
  562. <p class="indent">Tikkhattuṃ vattabbaṃ evaṃ apalokanakammeneva vandiyo kātabbo.</p>
  563. <p class="bodytext">Ayaṃ panettha pāḷimuttakopi kammalakkhaṇavinicchayo. Idañhi kammalakkhaṇaṃ nāma bhikkhunisaṅghamūlakaṃ paññattaṃ, bhikkhusaṅghassāpi panetaṃ labbhatiyeva. Yañhi bhikkhusaṅgho salākaggayāgaggabhattaggauposathaggesu apalokanakammaṃ karoti, etampi kammalakkhaṇameva. Acchinnacīvarajiṇṇacīvaranaṭṭhacīvarānañhi saṅghaṃ sannipātetvā byattena bhikkhunā yāvatatiyaṃ sāvetvā apalokanakammaṃ katvā cīvaraṃ dātuṃ vaṭṭati. Appamattakavissajjakena pana cīvaraṃ karontassa senāsanakkhandhakavaṇṇanāyaṃ vuttappabhedāni sūciādīni anapaloketvāpi dātabbāni. Tesaṃ dāne soyeva issaro, tato atirekaṃ dentena apaloketvā dātabbaṃ. Tato hi atirekadāne saṅgho sāmī. Gilānabhesajjampi tattha vuttappakāraṃ sayameva dātabbaṃ. Atirekaṃ icchantassa apaloketvā dātabbaṃ. Yopi ca dubbalo vā chinniriyāpatho vā pacchinnabhikkhācārapatho vā mahāgilāno, tassa mahāvāsesu tatruppādato devasikaṃ nāḷi vā upaḍḍhanāḷi vā ekadivasaṃyeva vā pañca vā dasa vā taṇḍulanāḷiyo dentena apalokanakammaṃ katvāva dātabbā. Pesalassa bhikkhuno tatruppādato iṇapalibodhampi bahussutassa saṅghabhāranitthārakassa bhikkhuno anuṭṭhāpanīyasenāsanampi saṅghakiccaṃ karontānaṃ kappiyakārakādīnaṃ bhattavetanampi apalokanakammena <a name="P7.1406"></a> dātuṃ vaṭṭati.</p>
  564. <p class="bodytext">Catupaccayavasena dinnatatruppādato saṅghikaṃ āvāsaṃ jaggāpetuṃ vaṭṭati. ‘‘Ayaṃ bhikkhu issaravatāya vicāretī’’ti kathāpacchindanatthaṃ pana salākaggādīsu vā antarasannipāte vā saṅghaṃ pucchitvāva <a name="V0.0257"></a> jaggāpetabbo. Cīvarapiṇḍapātatthāya odissadinnatatruppādatopi apaloketvā āvāso jaggāpetabbo. Anapaloketvāpi vaṭṭati. ‘‘Sūro vatāyaṃ bhikkhu cīvarapiṇḍapātatthāya dinnato āvāsaṃ jaggāpetī’’ti evaṃ uppannakathāpacchedanatthaṃ pana apalokanakammameva katvā jaggāpetabbo.</p>
  565. <p class="bodytext">Cetiye <a name="M0.0254"></a> chattaṃ vā vedikaṃ vā bodhigharaṃ vā āsanagharaṃ vā akataṃ vā karontena jiṇṇaṃ vā paṭisaṅkharontena sudhākammaṃ vā karontena manusse samādapetvā kātuṃ vaṭṭati. Sace kārako natthi, cetiyassa upanikkhepato kāretabbaṃ. Upanikkhepepi asati apalokanakammaṃ katvā tatruppādato kāretabbaṃ, saṅghikenapi. Saṅghikena hi apaloketvā cetiyakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Cetiyassa santakena apaloketvāpi saṅghikakiccaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Tāvakālikaṃ pana gahetvā pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭati.</p>
  566. <p class="bodytext">Cetiye sudhākammādīni karontehi pana bhikkhācārato vā saṅghato vā yāpanamattaṃ alabhantehi cetiyasantakato yāpanamattaṃ gahetvā paribhuñjantehi vattaṃ kātuṃ vaṭṭati, ‘‘vattaṃ karomā’’ti macchamaṃsādīhi saṅghabhattaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Ye vihāre ropitā phalarukkhā saṅghena pariggahitā honti, jagganakammaṃ labhanti, yesaṃ phalāni ghaṇṭiṃ paharitvā bhājetvā paribhuñjanti, tesu apalokanakammaṃ na kātabbaṃ. Ye pana apariggahitā, tesu apalokanakammaṃ kātabbaṃ. Taṃ pana salākaggayāgaggabhattaggaantarasannipātesupi kātuṃ vaṭṭati, uposathagge pana vaṭṭatiyeva. Tattha hi anāgatānampi chandapārisuddhi āhariyati, tasmā taṃ suvisodhitaṃ hoti.</p>
  567. <p class="bodytext">Evañca pana kātabbaṃ, byattena bhikkhunā bhikkhusaṅghassa anumatiyā sāvetabbaṃ –</p>
  568. <p class="indent">‘‘Bhante, yaṃ imasmiṃ vihāre antosīmāya saṅghasantakaṃ mūlatacapattaaṅkurapupphaphalakhādanīyādi atthi, taṃ sabbaṃ āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ yathāsukhaṃ paribhuñjituṃ ruccatīti <a name="P7.1407"></a> saṅghaṃ pucchāmī’’ti tikkhattuṃ pucchitabbaṃ.</p>
  569. <p class="bodytext">Catūhi pañcahi bhikkhūhi kataṃ sukatameva. Yasmiṃ vihāre dve tayo janā vasanti, tehi <a name="V0.0258"></a> nisīditvā katampi saṅghena katasadisameva. Yasmiṃ pana vihāre eko bhikkhu hoti, tena bhikkhunā uposathadivase pubbakaraṇapubbakiccaṃ katvā nisinnena katampi katikavattaṃ saṅghena katasadisameva hoti.</p>
  570. <p class="bodytext">Karontena <a name="M0.0255"></a> pana phalavārena kātumpi cattāro māse cha māse ekasaṃvaccharanti evaṃ paricchinditvāpi aparicchinditvāpi kātuṃ vaṭṭati. Paricchinne yathāparicchedaṃ paribhuñjitvā puna kātabbaṃ. Aparicchinne yāva rukkhā dharanti tāva vaṭṭatiyeva. Yepi tesaṃ rukkhānaṃ bījehi aññe rukkhā ropitā honti, tesampi sā eva katikā.</p>
  571. <p class="bodytext">Sace pana aññasmiṃ vihāre ropitā honti, tesaṃ yattha ropitā, tasmiṃyeva vihāre saṅgho sāmī. Yepi aññato bījāni āharitvā purimavihāre pacchā ropitā, tesu aññā katikā kātabbā. Katikāya katāya puggalikaṭṭhāne tiṭṭhanti, yathāsukhaṃ phalādīni paribhuñjituṃ vaṭṭati. Sace panettha taṃ taṃ okāsaṃ parikkhipitvā pariveṇāni katvā jagganti, tesaṃ bhikkhūnaṃ puggalikaṭṭhāne tiṭṭhanti. Aññe paribhuñjituṃ na labhanti, tehi pana saṅghassa dasabhāgaṃ datvā paribhuñjitabbāni. Yopi majjhevihāre rukkhaṃ sākhāhi parivāretvā rakkhati, tassāpi eseva nayo.</p>
  572. <p class="bodytext">Porāṇavihāraṃ gatassa sambhāvanīyabhikkhuno ‘‘thero āgato’’ti phalāphalaṃ āharanti, sace tattha mūle sabbapariyattidharo bahussutabhikkhu vihāsi, ‘‘addhā ettha dīghā katikā katā bhavissatī’’ti nikkukkuccena paribhuñjitabbaṃ. Vihāre phalāphalaṃ piṇḍapātikānampi vaṭṭati, dhutaṅgaṃ na kopeti. Sāmaṇerā attano ācariyupajjhāyānaṃ bahūni phalāni denti, aññe bhikkhū alabhantā khiyyanti, khiyyanamattameva cetaṃ hoti.</p>
  573. <p class="bodytext">Sace pana dubbhikkhaṃ hoti, ekaṃ panasarukkhaṃ nissāya saṭṭhipi janā jīvanti, tādise kāle sabbesaṃ saṅgahakaraṇatthāya bhājetvā khāditabbaṃ, ayaṃ sāmīci. Yāva pana katikavattaṃ na paṭippassambhati, tāva tehi khāyitaṃ sukhāyitameva. Kadā pana katikavattaṃ paṭippassambhati? Yadā samaggo saṅgho sannipatitvā ‘‘ito paṭṭhāya bhājetvā khādantū’’ti sāveti. Ekabhikkhuke pana <a name="P7.1408"></a> vihāre ekena sāvitepi purimakatikā paṭippassambhatiyeva. Sace <a name="V0.0259"></a> paṭippassaddhāya katikāya sāmaṇerā neva rukkhato pātenti, na bhūmito gahetvā bhikkhūnaṃ denti, patitaphalāni pādehi paharantā vicaranti, tesaṃ dasabhāgato paṭṭhāya yāva upaḍḍhaphalabhāgena phātikammaṃ kātabbaṃ. Addhā phātikammalobhena āharitvā <a name="M0.0256"></a> dassanti. Puna subhikkhe jāte kappiyakārakesu āgantvā sākhāparivārādīni katvā rukkhe rakkhantesu sāmaṇerānaṃ phātikammaṃ na dātabbaṃ, bhājetvā paribhuñjitabbaṃ.</p>
  574. <p class="bodytext">‘‘Vihāre phalāphalaṃ atthī’’ti sāmantagāmehi manussā gilānānaṃ vā gabbhinīnaṃ vā atthāya āgantvā ‘‘ekaṃ nāḷikeraṃ detha, ambaṃ detha, labujaṃ dethā’’ti yācanti, dātabbaṃ na dātabbanti? Dātabbaṃ. Adīyamāne hi te domanassikā honti, dentena pana saṅghaṃ sannipātetvā yāvatatiyaṃ sāvetvā apalokanakammaṃ katvāva dātabbaṃ, katikavattaṃ vā katvā ṭhapetabbaṃ, evañca pana kātabbaṃ, byattena bhikkhunā saṅghassa anumatiyā sāvetabbaṃ –</p>
  575. <p class="indent">‘‘Sāmantagāmehi manussā āgantvā gilānādīnaṃ atthāya phalāphalaṃ yācanti, dve nāḷikerāni, dve tālaphalāni, dve panasāni, pañca ambāni, pañca kadaliphalāni gaṇhantānaṃ anivāraṇaṃ, asukarukkhato ca asukarukkhato ca phalaṃ gaṇhantānaṃ anivāraṇaṃ ruccati bhikkhusaṅghassā’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ.</p>
  576. <p class="bodytext">Tato paṭṭhāya gilānādīnaṃ nāmaṃ gahetvā yācantā ‘‘gaṇhathā’’ti na vattabbā, vattaṃ pana ācikkhitabbaṃ – ‘‘nāḷikerādīni iminā nāma paricchedena gaṇhantānaṃ asukarukkhato ca asukarukkhato ca phalaṃ gaṇhantānaṃ anivāraṇaṃ kata’’nti. Anuvicaritvā pana ‘‘ayaṃ madhuraphalo ambo, ito gaṇhathā’’tipi na vattabbā. Phalabhājanakāle pana āgatānaṃ sammatena upaḍḍhabhāgo dātabbo, asammatena apaloketvā dātabbaṃ.</p>
  577. <p class="bodytext">Khīṇaparibbayo vā maggagamiyasatthavāho vā añño vā issaro āgantvā yācati, apaloketvāva dātabbaṃ. Balakkārena gahetvā khādanto na vāretabbo. Kuddho hi so rukkhepi chindeyya, aññampi anatthaṃ kareyya. Puggalikapariveṇaṃ āgantvā gilānassa gāmena yācanto ‘‘amhehi chāyādīnaṃ atthāya ropitaṃ, sace atthi, tumhe jānāthā’’ti vattabbo. Yadi <a name="P7.1409"></a> pana phalabharitāva <a name="V0.0260"></a> rukkhā honti, kaṇṭake bandhitvā phalavārena khādanti, apaccāsīsantena hutvā dātabbaṃ. Balakkārena gaṇhanto na vāretabbo, pubbe vuttamevettha kāraṇaṃ.</p>
  578. <p class="bodytext">Saṅghassa <a name="M0.0257"></a> phalārāmo hoti, paṭijagganaṃ na labhati, sace taṃ koci vattasīsena jaggati, saṅghasseva hoti. Athāpi kassaci paṭibalassa bhikkhuno ‘‘imaṃ sappurisa jaggitvā dehī’’ti saṅgho bhāraṃ karoti, so ce vattasīsena jaggati, evampi saṅghasseva hoti. Phātikammaṃ paccāsīsantassa pana tatiyabhāgena vā upaḍḍhabhāgena vā phātikammaṃ kātabbaṃ. ‘‘Bhāriyaṃ kamma’’nti vatvā ettakena anicchanto pana sabbaṃ taveva santakaṃ katvā ‘‘mūlabhāgaṃ dasabhāgamattaṃ datvā jaggāhī’’tipi vattabbo. Garubhaṇḍattā pana mūlacchejjavasena na dātabbaṃ. So mūlabhāgaṃ datvā khādanto akatāvāsaṃ vā katvā katāvāsaṃ vā jaggitvā nissitakānaṃ ārāmaṃ niyyādeti, tehipi mūlabhāgo dātabbova. Yadā pana bhikkhū sayaṃ jaggituṃ pahonti, atha tesaṃ jaggituñca na dātabbaṃ, jaggitakāle ca na vāretabbā, jagganakāleyeva vāretabbā. ‘‘Bahuṃ tumhehi khāyitaṃ, idāni mā jaggittha, bhikkhusaṅghoyeva jaggissatī’’ti vattabbaṃ.</p>
  579. <p class="bodytext">Sace pana neva vattasīsena jagganto atthi, na phātikammena, na saṅgho jaggituṃ pahoti, eko anāpucchitvāva jaggitvā phātikammaṃ vaḍḍhetvā paccāsīsati, apalokanakammena phātikammaṃ vaḍḍhetvā dātabbaṃ. Iti imaṃ sabbampi kammalakkhaṇameva hoti. Apalokanakammaṃ imāni pañca ṭhānāni gacchati.</p>
  580. <p class="bodytext"><span class="bld">Ñattikammaṭṭhānabhede</span> pana ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkho, anusiṭṭho so mayā. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo āgaccheyyāti, āgacchāhīti vattabbo’’ti evaṃ upasampadāpekkhassa osāraṇā osāraṇā nāma.</p>
  581. <p class="bodytext">‘‘Suṇantu me āyasmantā, ayaṃ itthannāmo bhikkhu dhammakathiko imassa neva suttaṃ āgacchati, no suttavibhaṅgo, so atthaṃ asallakkhetvā byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhati. Yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, itthannāmaṃ bhikkhuṃ vuṭṭhāpetvā avasesā imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasameyyāmā’’ti evaṃ ubbāhikāvinicchaye dhammakathikassa bhikkhuno nissāraṇā nissāraṇā nāma.</p>
  582. <p class="bodytext">‘‘Suṇātu me bhante <a name="P7.1410"></a> saṅgho, ajjuposatho pannaraso. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho uposathaṃ kareyyā’’ti evaṃ uposathakammavasena ṭhapitā ñatti uposatho nāma.</p>
  583. <p class="bodytext">‘‘Suṇātu <a name="M0.0258"></a> me bhante saṅgho, ajja pavāraṇā pannarasī. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti evaṃ pavāraṇākammavasena ṭhapitā ñatti pavāraṇā nāma.</p>
  584. <p class="bodytext">‘‘Suṇātu <a name="V0.0261"></a> me bhante saṅgho, itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkho. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ anusāseyya’’nti. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ anusāseyyā’’ti. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ antarāyike dhamme puccheyya’’nti. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ antarāyike dhamme puccheyyā’’ti. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ vinayaṃ puccheyya’’nti. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ vinayaṃ puccheyyā’’ti. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyya’’nti. ‘‘Yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyā’’ti evaṃ attānaṃ vā paraṃ vā sammannituṃ ṭhapitā ñatti sammuti nāma.</p>
  585. <p class="bodytext">‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyā’’ti. ‘‘Yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, āyasmantā imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyu’’nti evaṃ nissaṭṭhacīvarapattādīnaṃ dānaṃ dānaṃ nāma.</p>
  586. <p class="bodytext">‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati, vivarati, uttāniṃ karoti, deseti. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyyanti. Yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’’nti. Tena vattabbo ‘‘passasī’’ti. ‘‘Āma passāmī’’ti. Āyatiṃ saṃvareyyāsīti evaṃ āpattipaṭiggaho paṭiggaho nāma.</p>
  587. <p class="bodytext">‘‘Suṇantu me, āyasmantā āvāsikā. Yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame kāḷe pavāreyyāmā’’ti. Te ce, bhikkhave, bhikkhū <a name="V0.0262"></a> bhaṇḍanakārakā <a name="P7.1411"></a> kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā taṃ kāḷaṃ anuvaseyyuṃ, āvāsikena bhikkhunā byattena paṭibalena āvāsikā bhikkhū ñāpetabbā – ‘‘suṇantu me, āyasmantā āvāsikā. Yadāyasmantānaṃ <a name="M0.0259"></a> pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti evaṃ katā pavāraṇāpaccukkaḍḍhanā paccukkaḍḍhanā nāma.</p>
  588. <p class="bodytext">Sabbeheva ekajjhaṃ sannipatitabbaṃ, sannipatitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo – ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho amhākaṃ bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādāpannānaṃ viharataṃ bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhāciṇṇaṃ bhāsitaparikkantaṃ. Sace mayaṃ imāhi āpattīhi aññamaññaṃ kāressāma, siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷattāya vāḷattāya bhedāya saṃvatteyya. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ adhikaraṇaṃ tiṇavatthārakena vūpasameyya ṭhapetvā thullavajjaṃ, ṭhapetvā gihipaṭisayutta’’nti evaṃ tiṇavatthārakasamathena katvā sabbapaṭhamā sabbasaṅgāhikañatti kammalakkhaṇaṃ nāma.</p>
  589. <p class="bodytext">Tathā tato parā ekekasmiṃ pakkhe ekekaṃ katvā dve ñattiyo iti yathāvuttappabhedaṃ osāraṇaṃ nissāraṇaṃ…pe… kammalakkhaṇaññeva navamanti ñattikammaṃ imāni nava ṭhānāni gacchati.</p>
  590. <p class="bodytext"><span class="bld">Ñattidutiyakammaṭṭhānabhede</span> pana vaḍḍhassa licchavino pattanikkujjanavasena khandhake vuttā nissāraṇā. Tasseva pattukkujjanavasena vuttā osāraṇā ca veditabbā.</p>
  591. <p class="bodytext">Sīmāsammuti ticīvarena avippavāsasammuti, santhatasammuti, bhattuddesaka-senāsanaggāhāpaka-bhaṇḍāgārika-cīvarapaṭiggāhaka-cīvarabhājaka-yāgubhājakaphalabhājaka-khajjabhājaka-appamattakavissajjaka-sāṭiyaggāhāpaka-pattaggāhāpaka-ārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīti etāsaṃ sammutīnaṃ vasena sammuti veditabbā. Kathinacīvaradānamatakacīvaradānavasena dānaṃ veditabbaṃ.</p>
  592. <p class="bodytext">Kathinuddhāravasena uddhāro veditabbo. Kuṭivatthuvihāravatthudesanāvasena desanā veditabbā. Yā <a name="V0.0263"></a> pana tiṇavatthārakasamathe sabbasaṅgāhikañattiñca ekekasmiṃ pakkhe ekekaṃ ñattiñcāti tisso ñattiyo ṭhapetvā puna ekasmiṃ pakkhe ekā, ekasmiṃ pakkhe ekāti dve ñattidutiyakammavācā vuttā, tāsaṃ vasena kammalakkhaṇaṃ veditabbaṃ<a name="P7.1412"></a>. Iti ñattidutiyakammaṃ imāni satta ṭhānāni gacchati.</p>
  593. <p class="bodytext"><span class="bld">Ñatticatutthakammaṭṭhānabhede</span> <a name="M0.0260"></a> pana tajjanīyakammādīnaṃ sattannaṃ kammānaṃ vasena nissāraṇā, tesaṃyeva ca kammānaṃ paṭippassambhanavasena osāraṇā veditabbā. Bhikkhunovādakasammutivasena sammuti veditabbā. Parivāsadānamānattadānavasena dānaṃ veditabbaṃ. Mūlāyapaṭikassanakammavasena niggaho veditabbo. ‘‘Ukkhittānuvattikā aṭṭha, yāvatatiyakā ariṭṭho caṇḍakāḷī ca ime te yāvatatiyakā’’ti imāsaṃ ekādasannaṃ samanubhāsanānaṃ vasena samanubhāsanā veditabbā. Upasampadākammaabbhānakammavasena pana kammalakkhaṇaṃ veditabbaṃ. Iti ñatticatutthakammaṃ imāni satta ṭhānāni gacchati.</p>
  594. <p class="bodytext"><a name="para497"></a><span class="paranum">497</span>. Iti kammāni ca kammavipattiñca vipattivirahitānaṃ kammānaṃ ṭhānapabhedagamanañca dassetvā idāni tesaṃ kammānaṃ kārakassa saṅghassa paricchedaṃ dassento puna <span class="bld">‘‘catuvaggakaraṇe kamme’’</span>tiādimāha. Tassattho parisato kammavipattivaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabboti.</p>
  595. <p class="centered">Kammavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  596. <p class="subhead">Atthavasavaggādivaṇṇanā</p>
  597. <p class="bodytext"><a name="para498"></a><span class="paranum">498</span>. Idāni yāni tāni tesaṃ kammānaṃ vatthubhūtāni sikkhāpadāni, tesaṃ paññattiyaṃ ānisaṃsaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘dve atthavase paṭiccā’’</span>tiādi āraddhaṃ. Tattha <span class="bld">diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ saṃvarāyā</span>ti pāṇātipātādīnaṃ pañcannaṃ diṭṭhadhammikaverānaṃ saṃvaratthāya pidahanatthāya. <span class="bld">Samparāyikānaṃ verānaṃ paṭighātāyā</span>ti vipākadukkhasaṅkhātānaṃ samparāyikaverānaṃ paṭighātatthāya, samucchedanatthāya anuppajjanatthāya. <span class="bld">Diṭṭhadhammikānaṃ vajjānaṃ saṃvarāyā</span>ti tesaṃyeva pañcannaṃ verānaṃ saṃvaratthāya. <span class="bld">Samparāyikānaṃ vajjāna</span>nti tesaṃyeva vipākadukkhānaṃ. Vipākadukkhāneva hi idha vajjanīyabhāvato <a name="V0.0264"></a> vajjānīti vuttāni. <span class="bld">Diṭṭhadhammikānaṃ bhayāna</span>nti garahā upavādo tajjanīyādīni kammāni uposathapavāraṇānaṃ ṭhapanaṃ akittipakāsanīyakammanti etāni diṭṭhadhammikabhayāni nāma, etesaṃ saṃvaratthāya. <span class="bld">Samparāyikabhayāni</span> pana vipākadukkhāniyeva<a name="P7.1413"></a>, tesaṃ paṭighātatthāya. <span class="bld">Diṭṭhadhammikānaṃ akusalāna</span>nti pañcaveradasaakusalakammapathappabhedānaṃ <a name="M0.0261"></a> akusalānaṃ saṃvaratthāya. Vipākadukkhāneva pana akkhamaṭṭhena <span class="bld">samparāyikaakusalānī</span>ti vuccanti, tesaṃ paṭighātatthāya. <span class="bld">Gihīnaṃ anukampāyā</span>ti agārikānaṃ saddhārakkhaṇavasena anukampanatthāya. <span class="bld">Pāpicchānaṃ pakkhupacchedāyā</span>ti pāpicchapuggalānaṃ gaṇabandhabhedanatthāya gaṇabhojanasikkhāpadaṃ paññattaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Yañhettha vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyameva vuttanti.</p>
  598. <p class="centered">Sikkhāpadesu atthavasena vaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  599. <p class="bodytext"><a name="para499"></a><span class="paranum">499</span>. Pātimokkhādīsu <span class="bld">pātimokkhuddeso</span>ti bhikkhūnaṃ pañcavidho bhikkhunīnaṃ catubbidho. Parivāsadānādīsu <span class="bld">osāraṇīyaṃ paññatta</span>nti aṭṭhārasasu vā tecattālīsāya vā vattesu vattamānassa osāraṇīyaṃ paññattaṃ. Yena kammena osārīyati, taṃ kammaṃ paññattanti attho. <span class="bld">Nissāraṇīyaṃ paññatta</span>nti bhaṇḍanakārakādayo yena kammena nissārīyanti, taṃ kammaṃ paññattanti attho.</p>
  600. <p class="bodytext"><a name="para500"></a><span class="paranum">500</span>. Apaññattetiādīsu <span class="bld">apaññatte paññatta</span>nti sattāpattikkhandhā kakusandhañca sammāsambuddhaṃ koṇāgamanañca kassapañca sammāsambuddhaṃ ṭhapetvā antarā kenaci apaññatte sikkhāpade paññattaṃ nāma. Makkaṭivatthuādivinītakathā sikkhāpade paññatte anupaññattaṃ nāma. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  601. <p class="centered">Ānisaṃsavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  602. <p class="bodytext"><a name="para501"></a><span class="paranum">501</span>. Idāni sabbasikkhāpadānaṃ ekekena ākārena navadhā saṅgahaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘nava saṅgahā’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">vatthusaṅgaho</span>ti vatthunā saṅgaho. Evaṃ sesesupi padattho veditabbo. Ayaṃ panettha atthayojanā – yasmā hi ekasikkhāpadampi avatthusmiṃ paññattaṃ natthi, tasmā sabbāni vatthunā saṅgahitānīti evaṃ tāva vatthusaṅgaho veditabbo.</p>
  603. <p class="bodytext">Yasmā <a name="M0.0262"></a><a name="V0.0265"></a> pana dve āpattikkhandhā sīlavipattiyā saṅgahitā, pañcāpattikkhandhā ācāravipattiyā, cha sikkhāpadāni <a name="P7.1414"></a> ājīvavipattiyā saṅgahitāni, tasmā sabbānipi vipattiyā saṅgahitānīti evaṃ vipattisaṅgaho veditabbo.</p>
  604. <p class="bodytext">Yasmā pana sattahāpattīhi muttaṃ ekasikkhāpadampi natthi, tasmā sabbāni āpattiyā saṅgahitānīti evaṃ āpattisaṅgaho veditabbo.</p>
  605. <p class="bodytext">Sabbāni ca sattasu nagaresu paññattānīti nidānena saṅgahitānīti evaṃ nidānasaṅgaho veditabbo.</p>
  606. <p class="bodytext">Yasmā pana ekasikkhāpadampi ajjhācārikapuggale asati paññattaṃ natthi, tasmā sabbāni puggalena saṅgahitānīti evaṃ puggalasaṅgaho veditabbo.</p>
  607. <p class="bodytext">Sabbāni pana pañcahi ceva sattahi ca āpattikkhandhehi saṅgahitāni, sabbāni na vinā chahi samuṭṭhānehi samuṭṭhantīti samuṭṭhānena saṅgahitāni. Sabbāni ca catūsu adhikaraṇesu āpattādhikaraṇena saṅgahitāni. Sabbāni sattahi samathehi samathaṃ gacchantīti samathehi saṅgahitāni. Evamettha khandhasamuṭṭhānaadhikaraṇasamathasaṅgahāpi veditabbā. Sesaṃ pubbe vuttanayamevāti.</p>
  608. <p class="centered">Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya</p>
  609. <p class="centered">Navasaṅgahitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  610. <p class="centered">Niṭṭhitā ca parivārassa anuttānatthapadavaṇṇanāti.</p>
  611. <p class="title">Nigamanakathā</p>
  612. <p class="bodytext">Ettāvatā <a name="M0.0263"></a> ca –</p>
  613. <p class="gatha1">Ubhato vibhaṅgakhandhaka-parivāravibhattidesanaṃ nātho;</p>
  614. <p class="gathalast">Vinayapiṭakaṃ vinento, veneyyaṃ yaṃ jino āha.</p>
  615. <p class="gatha1">Samadhikasattavīsati-sahassamattena <a name="V0.0266"></a> tassa ganthena;</p>
  616. <p class="gathalast">Saṃvaṇṇanā samattā, <span class="bld">samantapāsādikā</span> nāma.</p>
  617. <p class="bodytext">Tatridaṃ samantapāsādikāya samantapāsādikattasmiṃ –</p>
  618. <p class="gatha1">Ācariyaparamparato, nidānavatthuppabhedadīpanato;</p>
  619. <p class="gathalast">Parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito ceva.</p>
  620. <p class="gatha1">Byañjanaparisodhanato, padatthato pāḷiyojanakkamato;</p>
  621. <p class="gathalast">Sikkhāpadanicchayato, vibhaṅganayabhedadassanato.</p>
  622. <p class="gatha1">Sampassataṃ na dissati, kiñci apāsādikaṃ yato ettha;</p>
  623. <p class="gathalast">Viññūnamayaṃ tasmā, samantapāsādikātveva.</p>
  624. <p class="gatha1">Saṃvaṇṇanā pavattā, vinayassa vineyyadamanakusalena;</p>
  625. <p class="gathalast">Vuttassa lokanāthena, lokamanukampamānenāti.</p>
  626. <p class="gatha1">Mahāaṭṭhakathañceva<a name="P7.1415"></a>, mahāpaccarimevaca;</p>
  627. <p class="gathalast">Kurundiñcāti tissopi, sīhaḷaṭṭhakathā imā.</p>
  628. <p class="gatha1"><span class="bld">Buddhamitto</span>ti nāmena, vissutassa yasassino;</p>
  629. <p class="gathalast">Vinayaññussa dhīrassa, sutvā therassa santike.</p>
  630. <p class="gatha1">Mahāmeghavanuyyāne, bhūmibhāge patiṭṭhito;</p>
  631. <p class="gathalast">Mahāvihāro yo satthu, mahābodhivibhūsito.</p>
  632. <p class="gatha1">Yaṃ tassa dakkhiṇe bhāge, padhānagharamuttamaṃ;</p>
  633. <p class="gathalast">Sucicārittasīlena, bhikkhusaṅghena sevitaṃ.</p>
  634. <p class="gatha1">Uḷārakulasambhūto<a name="V0.0267"></a>, saṅghupaṭṭhāyako sadā;</p>
  635. <p class="gathalast">Anākulāya saddhāya, pasanno ratanattaye.</p>
  636. <p class="gatha1">Mahānigamasāmīti<a name="M0.0264"></a>, vissuto tattha kārayi;</p>
  637. <p class="gathalast">Cārupākārasañcitaṃ, yaṃ pāsādaṃ manoramaṃ.</p>
  638. <p class="gatha1">Sītacchāyatarūpetaṃ, sampannasalilāsayaṃ;</p>
  639. <p class="gathalast">Vasatā tatra pāsāde, mahānigamasāmino.</p>
  640. <p class="gatha1">Sucisīlasamācāraṃ, theraṃ <span class="bld">buddhasiri</span>vhayaṃ;</p>
  641. <p class="gathalast">Yā uddisitvā āraddhā, iddhā vinayavaṇṇanā.</p>
  642. <p class="gatha1">Pālayantassa sakalaṃ, laṅkādīpaṃ nirabbudaṃ;</p>
  643. <p class="gathalast">Rañño sirinivāsassa, <span class="bld">siripāla</span>yasassino.</p>
  644. <p class="gatha1">Samavīsatime kheme, jayasaṃvacchare ayaṃ;</p>
  645. <p class="gathalast">Āraddhā ekavīsamhi, sampatte pariniṭṭhitā.</p>
  646. <p class="gatha1">Upaddavā kule loke, nirupaddavato ayaṃ;</p>
  647. <p class="gathalast">Ekasaṃvacchareneva, yathā niṭṭhaṃ upāgatā.</p>
  648. <p class="gatha1">Evaṃ sabbassa lokassa, niṭṭhaṃ dhammūpasaṃhitā;</p>
  649. <p class="gathalast">Sīghaṃ gacchantu ārambhā, sabbepi nirupaddavā.</p>
  650. <p class="gatha1">Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, karontena mayā imaṃ;</p>
  651. <p class="gathalast">Saddhammabahumānena, yañca puññaṃ samācitaṃ.</p>
  652. <p class="gatha1">Sabbassa <a name="V0.0268"></a> ānubhāvena, tassa sabbepi pāṇino;</p>
  653. <p class="gathalast">Bhavantu dhammarājassa, saddhammarasasevino.</p>
  654. <p class="gatha1">Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, kāle vassaṃ ciraṃ pajaṃ;</p>
  655. <p class="gathalast">Tappetu devo dhammena, rājā rakkhatu medininti.</p>
  656. <p class="bodytext">Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍitena <a name="P7.1416"></a> sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihataññāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādivarena mahākavinā pabhinnapaasambhidāparivāre chaḷabhiññādipabhedaguṇapaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme <a name="M0.0265"></a> suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā <span class="bld">buddhaghoso</span>ti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ <span class="bld">samantapāsādikā</span> nāma vinayasaṃvaṇṇanā –</p>
  657. <p class="gatha1">Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ;</p>
  658. <p class="gathalast">Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ sīlavisuddhiyā.</p>
  659. <p class="gatha1">Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino;</p>
  660. <p class="gathalast">Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesinoti.</p>
  661. <p class="centered">Samantapāsādikā nāma</p>
  662. <p class="centered">Vinaya-aṭṭhakathā niṭṭhitā.</p>
  663. </body>