2
0

s0507a.att.htm 653 KB

1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738394041424344454647484950515253545556575859606162636465666768697071727374757677787980818283848586878889909192939495969798991001011021031041051061071081091101111121131141151161171181191201211221231241251261271281291301311321331341351361371381391401411421431441451461471481491501511521531541551561571581591601611621631641651661671681691701711721731741751761771781791801811821831841851861871881891901911921931941951961971981992002012022032042052062072082092102112122132142152162172182192202212222232242252262272282292302312322332342352362372382392402412422432442452462472482492502512522532542552562572582592602612622632642652662672682692702712722732742752762772782792802812822832842852862872882892902912922932942952962972982993003013023033043053063073083093103113123133143153163173183193203213223233243253263273283293303313323333343353363373383393403413423433443453463473483493503513523533543553563573583593603613623633643653663673683693703713723733743753763773783793803813823833843853863873883893903913923933943953963973983994004014024034044054064074084094104114124134144154164174184194204214224234244254264274284294304314324334344354364374384394404414424434444454464474484494504514524534544554564574584594604614624634644654664674684694704714724734744754764774784794804814824834844854864874884894904914924934944954964974984995005015025035045055065075085095105115125135145155165175185195205215225235245255265275285295305315325335345355365375385395405415425435445455465475485495505515525535545555565575585595605615625635645655665675685695705715725735745755765775785795805815825835845855865875885895905915925935945955965975985996006016026036046056066076086096106116126136146156166176186196206216226236246256266276286296306316326336346356366376386396406416426436446456466476486496506516526536546556566576586596606616626636646656666676686696706716726736746756766776786796806816826836846856866876886896906916926936946956966976986997007017027037047057067077087097107117127137147157167177187197207217227237247257267277287297307317327337347357367377387397407417427437447457467477487497507517527537547557567577587597607617627637647657667677687697707717727737747757767777787797807817827837847857867877887897907917927937947957967977987998008018028038048058068078088098108118128138148158168178188198208218228238248258268278288298308318328338348358368378388398408418428438448458468478488498508518528538548558568578588598608618628638648658668678688698708718728738748758768778788798808818828838848858868878888898908918928938948958968978988999009019029039049059069079089099109119129139149159169179189199209219229239249259269279289299309319329339349359369379389399409419429439449459469479489499509519529539549559569579589599609619629639649659669679689699709719729739749759769779789799809819829839849859869879889899909919929939949959969979989991000100110021003100410051006100710081009101010111012101310141015101610171018101910201021102210231024102510261027102810291030103110321033103410351036103710381039104010411042104310441045104610471048104910501051105210531054105510561057105810591060106110621063106410651066106710681069107010711072107310741075107610771078107910801081108210831084108510861087108810891090109110921093109410951096109710981099110011011102110311041105110611071108110911101111111211131114111511161117111811191120112111221123112411251126112711281129113011311132113311341135113611371138113911401141114211431144114511461147114811491150115111521153115411551156115711581159116011611162116311641165116611671168116911701171117211731174117511761177117811791180118111821183118411851186118711881189119011911192119311941195119611971198119912001201120212031204120512061207120812091210121112121213121412151216121712181219122012211222122312241225122612271228122912301231123212331234123512361237123812391240124112421243124412451246124712481249125012511252125312541255125612571258125912601261126212631264126512661267126812691270127112721273127412751276127712781279128012811282128312841285128612871288128912901291129212931294129512961297129812991300130113021303130413051306130713081309131013111312131313141315131613171318131913201321132213231324132513261327132813291330133113321333133413351336133713381339134013411342134313441345134613471348134913501351135213531354135513561357135813591360136113621363136413651366136713681369137013711372137313741375137613771378137913801381138213831384138513861387138813891390139113921393139413951396139713981399140014011402140314041405140614071408140914101411141214131414141514161417141814191420142114221423142414251426142714281429143014311432143314341435143614371438143914401441144214431444144514461447144814491450145114521453145414551456145714581459146014611462146314641465146614671468146914701471147214731474147514761477147814791480148114821483148414851486148714881489149014911492149314941495149614971498149915001501150215031504150515061507150815091510151115121513151415151516151715181519152015211522152315241525152615271528152915301531153215331534153515361537153815391540154115421543154415451546154715481549155015511552155315541555155615571558155915601561156215631564156515661567156815691570157115721573157415751576157715781579158015811582158315841585158615871588158915901591159215931594159515961597159815991600160116021603160416051606160716081609161016111612161316141615161616171618161916201621162216231624162516261627162816291630163116321633163416351636163716381639164016411642164316441645164616471648164916501651165216531654165516561657165816591660166116621663166416651666166716681669167016711672167316741675167616771678167916801681168216831684168516861687168816891690169116921693169416951696169716981699170017011702170317041705170617071708170917101711171217131714171517161717171817191720172117221723172417251726172717281729173017311732173317341735173617371738173917401741174217431744174517461747174817491750175117521753175417551756175717581759176017611762176317641765176617671768176917701771177217731774177517761777177817791780178117821783178417851786178717881789179017911792179317941795179617971798179918001801180218031804180518061807180818091810181118121813181418151816181718181819182018211822182318241825182618271828182918301831183218331834183518361837183818391840184118421843184418451846184718481849185018511852185318541855185618571858185918601861186218631864186518661867186818691870187118721873187418751876187718781879188018811882188318841885188618871888188918901891189218931894189518961897189818991900190119021903190419051906190719081909191019111912191319141915191619171918191919201921192219231924192519261927192819291930193119321933193419351936193719381939194019411942194319441945194619471948194919501951195219531954195519561957195819591960196119621963196419651966196719681969197019711972197319741975197619771978197919801981198219831984198519861987198819891990199119921993199419951996199719981999200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020202120222023202420252026202720282029203020312032203320342035203620372038203920402041204220432044204520462047204820492050205120522053205420552056205720582059206020612062206320642065206620672068206920702071207220732074207520762077207820792080208120822083208420852086208720882089209020912092209320942095209620972098209921002101210221032104210521062107210821092110211121122113211421152116211721182119212021212122212321242125212621272128212921302131213221332134213521362137213821392140214121422143214421452146214721482149215021512152215321542155215621572158215921602161216221632164216521662167216821692170217121722173217421752176217721782179218021812182218321842185218621872188218921902191219221932194219521962197219821992200220122022203220422052206220722082209221022112212221322142215221622172218221922202221222222232224222522262227222822292230223122322233223422352236223722382239224022412242224322442245224622472248224922502251225222532254225522562257225822592260226122622263226422652266226722682269227022712272227322742275227622772278227922802281228222832284228522862287228822892290229122922293229422952296229722982299230023012302230323042305230623072308230923102311231223132314231523162317231823192320232123222323232423252326232723282329233023312332233323342335233623372338233923402341234223432344234523462347234823492350235123522353235423552356235723582359236023612362236323642365236623672368236923702371237223732374237523762377237823792380238123822383238423852386238723882389239023912392239323942395239623972398239924002401240224032404240524062407240824092410241124122413241424152416241724182419242024212422242324242425242624272428242924302431243224332434243524362437243824392440244124422443244424452446244724482449245024512452245324542455245624572458245924602461246224632464246524662467246824692470247124722473247424752476247724782479248024812482248324842485248624872488248924902491249224932494249524962497249824992500250125022503250425052506250725082509251025112512251325142515251625172518251925202521252225232524252525262527252825292530253125322533253425352536253725382539254025412542254325442545254625472548254925502551255225532554255525562557255825592560256125622563256425652566256725682569257025712572257325742575257625772578257925802581258225832584258525862587258825892590259125922593259425952596259725982599260026012602260326042605260626072608260926102611261226132614261526162617261826192620262126222623262426252626262726282629263026312632263326342635263626372638263926402641264226432644264526462647264826492650265126522653265426552656265726582659266026612662266326642665266626672668266926702671267226732674267526762677267826792680268126822683268426852686268726882689269026912692269326942695269626972698269927002701270227032704270527062707270827092710271127122713271427152716271727182719272027212722272327242725272627272728272927302731273227332734273527362737273827392740274127422743274427452746274727482749275027512752275327542755275627572758275927602761276227632764276527662767276827692770277127722773277427752776277727782779278027812782278327842785278627872788278927902791279227932794279527962797279827992800280128022803280428052806280728082809281028112812281328142815281628172818281928202821282228232824282528262827282828292830283128322833283428352836283728382839284028412842284328442845284628472848284928502851285228532854285528562857285828592860286128622863286428652866286728682869287028712872287328742875287628772878287928802881288228832884288528862887288828892890289128922893289428952896289728982899290029012902290329042905290629072908290929102911291229132914291529162917291829192920292129222923292429252926292729282929293029312932293329342935293629372938293929402941294229432944294529462947294829492950295129522953295429552956295729582959296029612962296329642965296629672968296929702971297229732974297529762977297829792980298129822983298429852986298729882989299029912992299329942995299629972998299930003001300230033004300530063007300830093010301130123013301430153016301730183019302030213022302330243025302630273028302930303031303230333034303530363037303830393040304130423043304430453046304730483049305030513052305330543055305630573058305930603061306230633064306530663067306830693070307130723073307430753076307730783079308030813082308330843085308630873088308930903091309230933094309530963097309830993100310131023103310431053106310731083109311031113112311331143115311631173118311931203121312231233124312531263127312831293130313131323133313431353136313731383139314031413142314331443145314631473148314931503151315231533154315531563157315831593160316131623163316431653166316731683169317031713172317331743175317631773178317931803181318231833184318531863187318831893190319131923193319431953196319731983199320032013202320332043205320632073208320932103211321232133214321532163217321832193220322132223223322432253226322732283229323032313232323332343235323632373238
  1. <body>
  2. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3. <p class="nikaya">Khuddakanikāye</p>
  4. <p class="book">Petavatthu-aṭṭhakathā</p>
  5. <p class="subsubhead">Ganthārambhakathā</p>
  6. <p class="gatha1">Mahākāruṇikaṃ <a name="M0.0001"></a><a name="V0.0001"></a><a name="P0.0001"></a> <span class="bld">nāthaṃ,</span> ñeyyasāgarapāraguṃ;</p>
  7. <p class="gathalast">Vande nipuṇagambhīra-vicitranayadesanaṃ.</p>
  8. <p class="gatha1">Vijjācaraṇasampannā, yena niyyanti lokato;</p>
  9. <p class="gathalast">Vande tamuttamaṃ <span class="bld">dhammaṃ,</span> sammāsambuddhapūjitaṃ.</p>
  10. <p class="gatha1">Sīlādiguṇasampanno, ṭhito maggaphalesu yo;</p>
  11. <p class="gathalast">Vande <span class="bld">ariyasaṅghaṃ</span> taṃ, puññakkhettaṃ anuttaraṃ.</p>
  12. <p class="gatha1">Vandanājanitaṃ <a name="V0.0002"></a> puññaṃ, iti yaṃ ratanattaye;</p>
  13. <p class="gathalast">Hatantarāyo sabbattha, hutvāhaṃ tassa tejasā.</p>
  14. <p class="gatha1">Petehi ca kataṃ kammaṃ, yaṃ yaṃ purimajātisu;</p>
  15. <p class="gathalast">Petabhāvāvahaṃ taṃ taṃ, tesañhi phalabhedato.</p>
  16. <p class="gatha1">Pakāsayantī buddhānaṃ, desanā yā visesato;</p>
  17. <p class="gathalast">Saṃvegajananī kamma-phalapaccakkhakārinī.</p>
  18. <p class="gatha1"><span class="bld">Petavatthū</span>ti nāmena, supariññātavatthukā;</p>
  19. <p class="gathalast">Yaṃ khuddakanikāyasmiṃ, saṅgāyiṃsu mahesayo.</p>
  20. <p class="gatha1">Tassa sammāvalambitvā, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;</p>
  21. <p class="gathalast">Tattha tattha nidānāni, vibhāvento visesato.</p>
  22. <p class="gatha1">Suvisuddhaṃ <a name="M0.0002"></a> asaṃkiṇṇaṃ, nipuṇatthavinicchayaṃ;</p>
  23. <p class="gathalast">Mahāvihāravāsīnaṃ, samayaṃ avilomayaṃ.</p>
  24. <p class="gatha1">Yathābalaṃ karissāmi, atthasaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ;</p>
  25. <p class="gathalast">Sakkaccaṃ bhāsato taṃ me, nisāmayatha sādhavoti.</p>
  26. <p class="bodytext">Tattha <a name="P0.0002"></a> <span class="bld">petavatthū</span>ti seṭṭhiputtādikassa tassa tassa sattassa petabhāvahetubhūtaṃ kammaṃ, tassa pana pakāsanavasena pavatto ‘‘khettūpamā arahanto’’tiādikā pariyattidhammo idha ‘‘petavatthū’’ti adhippeto.</p>
  27. <p class="bodytext">Tayidaṃ petavatthu kena bhāsitaṃ, kattha bhāsitaṃ, kadā bhāsitaṃ, kasmā ca bhāsitanti? Vuccate – idañhi petavatthu duvidhena pavattaṃ aṭṭhuppattivasena, pucchāvissajjanavasena ca. Tattha yaṃ aṭṭhuppattivasena pavattaṃ, taṃ bhagavatā bhāsitaṃ, itaraṃ nāradattherādīhi pucchitaṃ tehi tehi petehi bhāsitaṃ. Satthā pana yasmā nāradattherādīhi tasmiṃ tasmiṃ pucchāvissajjane ārocite taṃ <a name="V0.0003"></a> taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, tasmā sabbampetaṃ petavatthu satthārā bhāsitameva nāma jātaṃ. Pavattitavaradhammacakke hi satthari tattha tattha rājagahādīsu viharante yebhuyyena tāya tāya aṭṭhuppattiyā pucchāvissajjanavasena sattānaṃ kammaphalapaccakkhakaraṇāya taṃ taṃ petavatthu desanāruḷhanti ayaṃ tāvettha ‘‘kena bhāsita’’ntiādīnaṃ padānaṃ sādhāraṇato vissajjanā. Asādhāraṇato pana tassa tassa vatthussa atthavaṇṇanāyameva āgamissati.</p>
  28. <p class="bodytext">Taṃ panetaṃ petavatthu vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tīsu piṭakesu suttantapiṭakapariyāpannaṃ, dīghanikāyo majjhimanikāyo saṃyuttanikāyo aṅguttaranikāyo khuddakanikāyoti pañcasu nikāyesu khuddakanikāyapariyāpannaṃ, suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallanti navasu sāsanaṅgesu gāthāsaṅgahaṃ.</p>
  29. <p class="gatha1">‘‘Dvāsīti <a name="M0.0003"></a> buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto;</p>
  30. <p class="gathalast">Caturāsīti sahassāni, ye me dhammā pavattino’’ti. (theragā. 1027) –</p>
  31. <p class="unindented">Evaṃ dhammabhaṇḍāgārikena paṭiññātesu caturāsītiyā dhammakkhandhasahassesu katipayadhammakkhandhasaṅgahaṃ, bhāṇavārato catubhāṇavāramattaṃ, vaggato – uragavaggo ubbarivaggo cūḷavaggo mahāvaggoti catuvaggasaṅgahaṃ. Tesu paṭhamavagge dvādasa vatthūni, dutiyavagge <a name="P0.0003"></a> terasa vatthūni, tatiyavagge dasa vatthūni, catutthavagge soḷasa vatthūnīti vatthuto ekapaññāsavatthupaṭimaṇḍitaṃ. Tassa vaggesu uragavaggo ādi, vatthūsu khettūpamapetavatthu ādi, tassāpi ‘‘khettūpamā arahanto’’ti ayaṃ gāthā ādi.</p>
  32. <p class="chapter">1. Uragavaggo</p>
  33. <p class="subhead">1. Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā</p>
  34. <p class="bodytext">Taṃ <a name="V0.0004"></a> panetaṃ vatthuṃ bhagavā rājagahe viharanto veḷuvane kalandakanivāpe aññataraṃ seṭṭhiputtapetaṃ ārabbha kathesi. Rājagahe kira aññataro aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittūpakaraṇo anekakoṭidhanasannicayo seṭṭhi ahosi. Tassa mahādhanasampannatāya ‘‘mahādhanaseṭṭhi’’tveva samaññā ahosi. Ekova putto ahosi, piyo manāpo. Tasmiṃ viññutaṃ patte mātāpitaro evaṃ cintesuṃ – ‘‘amhākaṃ puttassa divase divase sahassaṃ sahassaṃ paribbayaṃ karontassa vassasatenāpi ayaṃ dhanasannicayo parikkhayaṃ na gamissati, kiṃ imassa sippuggahaṇaparissamena, akilantakāyacitto yathāsukhaṃ bhoge paribhuñjatū’’ti sippaṃ na sikkhāpesuṃ. Vayappatte pana kularūpayobbanavilāsasampannaṃ kāmābhimukhaṃ dhammasaññāvimukhaṃ kaññaṃ ānesuṃ. So tāya saddhiṃ abhiramanto dhamme cittamattampi anuppādetvā, samaṇabrāhmaṇagurujanesu anādaro hutvā, dhuttajanaparivuto rajjamāno pañcakāmaguṇe rato giddho mohena andho hutvā kālaṃ vītināmetvā, mātāpitūsu kālakatesu naṭanāṭakagāyakādīnaṃ yathicchitaṃ dento dhanaṃ vināsetvā nacirasseva <a name="M0.0004"></a> pārijuññappatto hutvā, iṇaṃ gahetvā jīvikaṃ kappento puna iṇampi alabhitvā iṇāyikehi codiyamāno tesaṃ attano khettavatthugharādīni datvā, kapālahattho bhikkhaṃ caritvā bhuñjanto tasmiṃyeva nagare anāthasālāyaṃ vasati.</p>
  35. <p class="bodytext">Atha naṃ ekadivasaṃ corā samāgatā evamāhaṃsu – ‘‘ambho purisa, kiṃ tuyhaṃ iminā dujjīvitena, taruṇo tvamasi <a name="P0.0004"></a> thāmajavabalasampanno, kasmā hatthapādavikalo viya acchasi? Ehi amhehi saha corikāya paresaṃ santakaṃ gahetvā sukhena jīvikaṃ kappehī’’ti. So ‘‘nāhaṃ corikaṃ kātuṃ jānāmī’’ti āha. Corā ‘‘mayaṃ taṃ sikkhāpema, kevalaṃ tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ karohī’’ti āhaṃsu. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tehi saddhiṃ agamāsi. Atha te corā tassa hatthe mahantaṃ muggaraṃ datvā sandhiṃ chinditvā gharaṃ pavisanto taṃ sandhimukhe ṭhapetvā āhaṃsu – ‘‘sace idha añño koci āgacchati, taṃ iminā muggarena paharitvā ekappahāreneva mārehī’’ti. So andhabālo hitāhitaṃ ajānanto paresaṃ āgamanameva olokento tattha aṭṭhāsi<a name="V0.0005"></a>. Corā pana gharaṃ pavisitvā gayhūpagaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā gharamanussehi ñātamattāva ito cito ca palāyiṃsu. Gharamanussā uṭṭhahitvā sīghaṃ sīghaṃ dhāvantā ito cito ca olokentā taṃ purisaṃ sandhidvāre ṭhitaṃ disvā ‘‘hare duṭṭhacorā’’ti gahetvā hatthapāde muggarādīhi pothetvā rañño dassesuṃ – ‘‘ayaṃ, deva, coro sandhisukhe gahito’’ti. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindāpehī’’ti nagaraguttikaṃ āṇāpesi. ‘‘Sādhu, devā’’ti nagaraguttiko taṃ gāhāpetvā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhāpetvā rattavaṇṇaviraḷamālābandhakaṇṭhaṃ iṭṭhakacuṇṇamakkhitasīsaṃ vajjhapahaṭabheridesitamaggaṃ rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ vicarāpetvā kasāhi tāḷento āghātanābhimukhaṃ neti. ‘‘Ayaṃ imasmiṃ nagare vilumpamānakacoro gahito’’ti kolāhalaṃ ahosi.</p>
  36. <p class="bodytext">Tena ca samayena tasmiṃ nagare sulasā nāma nagarasobhinī pāsāde ṭhitā vātapānantarena olokentī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā pubbe tena kataparicayā ‘‘ayaṃ puriso imasmiṃyeva nagare mahatiṃ sampattiṃ anubhavitvā idāni evarūpaṃ anatthaṃ anayabyasanaṃ patto’’ti tassa kāruññaṃ <a name="M0.0005"></a> uppādetvā cattāro modake pānīyañca pesesi. Nagaraguttikassa ca ārocāpesi – ‘‘tāva ayyo āgametu, yāvāyaṃ <a name="P0.0005"></a> puriso ime modake khāditvā pānīyaṃ pivissatī’’ti.</p>
  37. <p class="bodytext">Athetasmiṃ antare āyasmā mahāmoggallāno dibbena cakkhunā olokento tassa byasanappattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso – ‘‘ayaṃ puriso akatapuñño katapāpo, tenāyaṃ niraye nibbattissati, mayi pana gate modake ca pānīyañca datvā bhummadevesu uppajjissati, yaṃnūnāhaṃ imassa avassayo bhaveyya’’nti cintetvā pānīyamodakesu upanīyamānesu tassa purisassa purato pāturahosi. So theraṃ disvā pasannamānaso ‘‘kiṃ me idāneva imehi māriyamānassa modakehi khāditehi, idaṃ pana paralokaṃ gacchantassa pātheyyaṃ bhavissatī’’ti cintetvā modake ca pānīyañca therassa dāpesi. Thero tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ tassa passantasseva tathārūpe ṭhāne nisīditvā modake paribhuñjitvā pānīyañca pivitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So pana puriso coraghātakehi āghātanaṃ netvā sīsacchedaṃ pāpito anuttare puññakkhette mahāmoggallānatthere katena puññena uḷāre devaloke nibbattanārahopi yasmā ‘‘sulasaṃ āgamma mayā ayaṃ deyyadhammo laddho’’ti sulasāya gatena sinehena maraṇakāle cittaṃ upakkiliṭṭhaṃ ahosi. Tasmā hīnakāyaṃ upapajjanto pabbatagahanasambhūte sandacchāye mahānigrodharukkhe rukkhadevatā hutvā nibbatti.</p>
  38. <p class="bodytext">So <a name="V0.0006"></a> kira sace paṭhamavaye kulavaṃsaṭṭhapane ussukkaṃ akarissa, tasmiṃyeva nagare seṭṭhīnaṃ aggo abhavissa, majjhimavaye majjhimo, pacchimavaye pacchimo. Sace pana paṭhamavaye pabbajito abhavissa, arahā abhavissa, majjhimavaye sakadāgāmī anāgāmī vā abhavissa, pacchimavaye sotāpanno abhavissa. Pāpamittasaṃsaggena pana itthidhutto surādhutto duccaritanirato anādariko hutvā anukkamena sabbasampattito parihāyitvā mahābyasanaṃ pattoti vadanti.</p>
  39. <p class="bodytext">Atha <a name="P0.0006"></a> so aparena samayena sulasaṃ uyyānagataṃ disvā sañjātakāmarāgo andhakāraṃ māpetvā taṃ attano bhavanaṃ netvā sattāhaṃ tāya <a name="M0.0006"></a> saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi, attānañcassā ārocesi. Tassā mātā taṃ apassantī rodamānā ito cito ca paribbhamati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayyo mahāmoggallāno mahiddhiko mahānubhāvo tassā gatiṃ jāneyya, taṃ upasaṅkamitvā puccheyyāsī’’ti āha. Sā ‘‘sādhu ayyo’’ti theraṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi. Thero ‘‘ito sattame divase veḷuvanamahāvihāre bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante passissasī’’ti āha. Atha sulasā taṃ devaputtaṃ avoca – ‘‘ayuttaṃ mayhaṃ tava bhavane vasantiyā, ajja sattamo divaso, mama mātā maṃ apassantī paridevasokasamāpannā bhavissati, sādhu maṃ, deva, tattheva nehī’’ti. So taṃ netvā veḷuvane bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante ṭhapentvā adissamānarūpo aṭṭhāsi.</p>
  40. <p class="bodytext">Tato mahājano sulasaṃ disvā evamāha – ‘‘amma sulase, tvaṃ ettakaṃ divasaṃ kuhiṃ gatā? Tava mātā tvaṃ apassantī paridevasokasamāpannā ummādappattā viya jātā’’ti. Sā taṃ pavattiṃ mahājanassa ācikkhi. Mahājanena ca ‘‘kathaṃ so puriso tathāpāpapasuto akatakusalo devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti vutte sulasā ‘‘mayā dāpite modake pānīyañca ayyassa mahāmoggallānattherassa datvā tena puññena devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti āha. Taṃ sutvā mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi – ‘‘arahanto nāma anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa, yesu appakopi kato kāro sattānaṃ devūpapattiṃ āvahatī’’ti uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Tato bhagavā imissā aṭṭhuppattiyā –</p>
  41. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  42. <p class="gatha1"> ‘‘Khettūpamā arahanto, dāyakā kassakūpamā;</p>
  43. <p class="gathalast">Bījūpamaṃ deyyadhammaṃ, etto nibbattate phalaṃ.</p>
  44. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  45. <p class="gatha1"> ‘‘Etaṃ <a name="V0.0007"></a><a name="P0.0007"></a> bījaṃ kasī khettaṃ, petānaṃ dāyakassa ca;</p>
  46. <p class="gathalast">Taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhati.</p>
  47. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  48. <p class="gatha1"> ‘‘Idheva <a name="M0.0007"></a> kusalaṃ katvā, pete ca paṭipūjiya;</p>
  49. <p class="gathalast">Saggañca kamatiṭṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti. – imā gāthā abhāsi;</p>
  50. <p class="bodytext"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>. Tattha <span class="bld">khettūpamā</span>ti khittaṃ vuttaṃ bījaṃ tāyati mahapphalabhāvakaraṇena rakkhatīti khettaṃ, sālibījādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Taṃ upamā etesanti khettūpamā, kedārasadisāti attho. <span class="bld">Arahanto</span>ti khīṇāsavā. Te hi kilesārīnaṃ saṃsāracakkassa arānañca hatattā, tato eva ārakattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvā ca ‘‘arahanto’’ti vuccanti. Tattha yathā khetañhi tiṇādidosarahitaṃ svābhisaṅkhatabījamhi vutte utusalilādipaccayantarūpetaṃ kassakassa mahapphalaṃ hoti, evaṃ khīṇāsavasantāno lobhādidosarahito svābhisaṅkhate deyyadhammabīje vutte kālādipaccayantarasahito dāyakassa mahapphalo hoti. Tenāha bhagavā ‘‘khettūpamā arahanto’’ti. Ukkaṭṭhaniddeso ayaṃ tassa sekhādīnampi khettabhāvāpaṭikkhepato.</p>
  51. <p class="bodytext"><span class="bld">Dāyakā</span>ti cīvarādīnaṃ paccayānaṃ dātāro pariccajanakā, tesaṃ pariccāgena attano santāne lobhādīnaṃ pariccajanakā chedanakā, tato vā attano santānassa sodhakā, rakkhakā cāti attho. <span class="bld">Kassakūpamā</span>ti kassakasadisā. Yathā kassako sālikhettādīni kasitvā yathākālañca vuttudakadānanīharaṇanidhānarakkhaṇādīhi appamajjanto uḷāraṃ vipulañca sassaphalaṃ paṭilabhati, evaṃ dāyakopi arahantesu deyyadhammapariccāgena pāricariyāya ca appamajjanto uḷāraṃ vipulañca dānaphalaṃ paṭilabhati. Tena vuttaṃ ‘‘dāyakā kassakūpamā’’ti.</p>
  52. <p class="bodytext"><span class="bld">Bījūpamaṃ deyyadhamma</span>nti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bījasadiso deyyadhammoti attho. Annapānādikassa hi dasavidhassa dātabbavatthuno etaṃ nāmaṃ. <span class="bld">Etto nibbattate phala</span>nti etasmā dāyakapaṭiggāhakadeyyadhammapariccāgato <a name="P0.0008"></a> dānaphalaṃ nibbattati ceva uppajjati ca, ciratarapabandhavasena pavattati cāti attho. Ettha ca yasmā pariccāgacetanābhisaṅkhatassa annapānādivatthuno bhāvo, na itarassa, tasmā ‘‘bījūpamaṃ deyyadhamma’’nti deyyadhammaggahaṇaṃ kataṃ. Tena deyyadhammāpadesena <a name="M0.0008"></a> deyyadhammavatthuvisayāya pariccāgacetanāyayeva bījabhāvo daṭṭhabbo. Sā hi paṭisandhiādippabhedassa <a name="V0.0008"></a> tassa nissayārammaṇappabhedassa ca phalassa nipphādikā, na deyyadhammoti.</p>
  53. <p class="bodytext"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>. <span class="bld">Etaṃ bījaṃ kasī khetta</span>nti yathāvuttaṃ bījaṃ, yathāvuttañca khettaṃ, tassa bījassa tasmiṃ khette vapanapayogasaṅkhātā kasi cāti attho. Etaṃ tayaṃ kesaṃ icchitabbanti āha ‘‘petānaṃ dāyakassa cā’’ti. Yadi dāyako pete uddissa dānaṃ deti, petānañca dāyakassa ca, yadi na pete uddissa dānaṃ deti, dāyakasseva etaṃ bījaṃ esā kasi etaṃ khettaṃ upakārāya hotīti adhippāyo. Idāni taṃ upakāraṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhatī’’</span>ti vuttaṃ. Tattha <span class="bld">taṃ petā paribhuñjantī</span>ti dāyakena pete uddissa dāne dinne yathāvuttakhettakasibījasampattiyā anumodanāya ca yaṃ petānaṃ upakappati, taṃ dānaphalaṃ petā paribhuñjanti. <span class="bld">Dātā puññena vaḍḍhatī</span>ti dātā pana attano dānamayapuññanimittaṃ devamanussesu bhogasampattiādinā puññaphalena abhivaḍḍhati. Puññaphalampi hi ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuccati.</p>
  54. <p class="bodytext"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>. <span class="bld">Idheva kusalaṃ katvā</span>ti anavajjasukhavipākaṭṭhena kusalaṃ petānaṃ uddisanavasena dānamayaṃ puññaṃ upacinitvā idheva imasmiṃyeva attabhāve. <span class="bld">Pete ca paṭipūjiyā</span>ti pete uddissa dānena sammānetvā anubhuyyamānadukkhato te mocetvā. Pete hi uddissa diyyamānaṃ dānaṃ tesaṃ pūjā nāma hoti. Tenāha – ‘‘amhākañca katā pūjā’’ti (pe. va. 18), ‘‘petānaṃ pūjā ca katā uḷārā’’ti (pe. va. 25) ca. ‘‘Pete cā’’ti ca-saddena <a name="P0.0009"></a> ‘‘piyo ca hoti manāpo, abhigamanīyo ca hoti vissāsanīyo, bhāvanīyo ca hoti garukātabbo, pāsaṃso ca hoti kittanīyo viññūna’’nti evamādike diṭṭhadhammike dānānisaṃse saṅgaṇhāti. <span class="bld">Saggañca kamati ṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddaka</span>nti kalyāṇaṃ kusalakammaṃ katvā dibbehi āyuādīhi dasahi ṭhānehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ katapuññānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ devalokaṃ kamati upapajjanavasena upagacchati.</p>
  55. <p class="bodytext">Ettha <a name="M0.0009"></a> ca ‘‘kusalaṃ katvā’’ti vatvā puna ‘‘kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti vacanaṃ ‘‘deyyadhammapariccāgo viya pattidānavasena dānadhammapariccāgopi dānamayakusalakammamevā’’ti dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Keci panettha ‘‘petāti arahanto adhippetā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ ‘‘petā’’ti khīṇāsavānaṃ āgataṭṭhānasseva abhāvato, bījādibhāvassa ca dāyakassa viya <a name="V0.0009"></a> tesaṃ ayujjamānattā, petayonikānaṃ yujjamānattā ca. Desanāpariyosāne devaputtaṃ sulasañca ādiṃ katvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.</p>
  56. <p class="centered">Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  57. <p class="subhead">2. Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā</p>
  58. <p class="bodytext"><span class="bld">Kāyo te sabbasovaṇṇo</span>ti idaṃ satthari rājagahaṃ upanissāya veḷuvane kalandakanivāpe viharante añññātaraṃ sūkaramukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato sāsane eko bhikkhu kāyena <a name="P0.0010"></a> saññato ahosi, vācāya asaññato, bhikkhū akkosati paribhāsati. So kālaṃ katvā niraye nibbatto, ekaṃ buddhantaraṃ tattha paccitvā tato cavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahasamīpe gijjhakūṭapabbatapāde tasseva kammassa vipākāvasesena khuppipāsābhibhūto peto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhaṃ sūkaramukhasadisaṃ. Athāyasmā nārado gijjhakūṭe pabbate vasanto pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –</p>
  59. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  60. <p class="gatha1"> ‘‘Kāyo te sabbasovaṇṇo, sabbā obhāsate disā;</p>
  61. <p class="gathalast">Mukhaṃ te sūkarasseva, kiṃ kammamakarī pure’’ti. –</p>
  62. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">kāyo te sabbasovaṇṇo</span>ti tava kāyo deho sabbo suvaṇṇavaṇṇo uttattakanakasannibho. <span class="bld">Sabbā obhāsate disā</span>ti tassa pabhāya sabbāpi disā samantanto obhāsati vijjotati. <span class="bld">Obhāsate</span>ti vā antogadhahotuatthamidaṃ padanti ‘‘te kāyo sabbasovaṇṇo sabbā disā obhāseti vijjotetī’’ti attho daṭṭhabbo. <span class="bld">Mukhaṃ</span> <a name="M0.0010"></a> <span class="bld">te sūkarassevā</span>ti mukhaṃ pana te sūkarassa viya, sūkaramukhasadisaṃ tava mukhanti attho. <span class="bld">Kiṃ kammamakarī pure</span>ti ‘‘tvaṃ pubbe atītajātiyaṃ kīdisaṃ kammaṃ akāsī’’ti pucchati.</p>
  63. <p class="bodytext">Evaṃ therena so peto katakammaṃ puṭṭho gāthāya vissajjento –</p>
  64. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  65. <p class="gatha1"> ‘‘Kāyena saññato āsiṃ, vācāyāsimasaññato;</p>
  66. <p class="gathalast">Tena metādiso vaṇṇo, yathā passasi nāradā’’ti. –</p>
  67. <p class="unindented">Āha<a name="V0.0010"></a>. Tattha <span class="bld">kāyena saññato āsi</span>nti kāyikena saṃyamena saṃyato kāyadvārikena saṃvarena saṃvuto ahosiṃ. <span class="bld">Vācāyāsimasaññato</span>ti <a name="P0.0011"></a> vācāya asaññato vācasikena asaṃvarena samannāgato ahosiṃ. <span class="bld">Tenā</span>ti tena ubhayena saṃyamena asaṃyamena ca. <span class="bld">Me</span>ti mayhaṃ. <span class="bld">Etādiso vaṇṇo</span>ti ediso. Yathā tvaṃ, nārada, paccakkhato passasi, evarūpo, kāyena manussasaṇṭhāno suvaṇṇavaṇṇo, mukhena sūkarasadiso āsinti yojanā. <span class="bld">Vaṇṇa</span>saddo hi idha chaviyaṃ saṇṭhāne ca daṭṭhabbo.</p>
  68. <p class="bodytext">Evaṃ peto therena pucchito tamatthaṃ vissajjetvā tameva kāraṇaṃ katvā therassa ovādaṃ dento –</p>
  69. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  70. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ tyāhaṃ nārada brūmi, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ tayā;</p>
  71. <p class="gathalast">Mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. –</p>
  72. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">ta</span>nti tasmā. <span class="bld">Tyāha</span>nti te ahaṃ. <span class="bld">Nāradā</span>ti theraṃ ālapati. <span class="bld">Brūmī</span>ti kathemi. <span class="bld">Sāma</span>nti sayameva. <span class="bld">Ida</span>nti attano sarīraṃ sandhāya vadati. Ayañhettha attho – yasmā, bhante nārada, idaṃ mama sarīraṃ galato paṭṭhāya heṭṭhā manussasaṇṭhānaṃ, upari sūkarasaṇṭhānaṃ, tayā paccakkhatova diṭṭhaṃ, tasmā te ahaṃ ovādavasena vadāmīti. Kinti ceti āha <span class="bld">‘‘mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’</span>ti. Tattha <span class="bld">mā</span>ti paṭisedhe nipāto. <span class="bld">Mukhasā</span>ti mukhena. <span class="bld">Kho</span>ti avadhāraṇe, vācāya pāpakammaṃ mākāsi mā karohi. <span class="bld">Mā</span> <a name="M0.0011"></a> <span class="bld">kho sūkaramukho ahū</span>ti ahaṃ viya sūkaramukho mā ahosiyeva. Sace pana tvaṃ mukharo hutvā vācāya pāpaṃ kareyyāsi, ekaṃsena sūkaramukho bhaveyyāsi, tasmā mākāsi mukhasā pāpanti phalapaṭisedhanamukhenapi hetumeva paṭisedheti.</p>
  73. <p class="bodytext">Athāyasmā nārado rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto catuparisamajjhe nisinnassa satthuno tamatthaṃ ārocesi. Satthā, ‘‘nārada, pubbeva mayā <a name="P0.0012"></a> so sattho diṭṭho’’ti vatvā anekākāravokāraṃ vacīduccaritasannissitaṃ ādīnavaṃ, vacīsucaritapaṭisaṃyuttañca ānisaṃsaṃ pakāsento dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.</p>
  74. <p class="centered">Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  75. <p class="subhead">3. Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā</p>
  76. <p class="bodytext"><span class="bld">Dibbaṃ</span> <a name="V0.0011"></a> <span class="bld">subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātu</span>nti idaṃ satthari veḷuvane viharante kalandakanivāpe aññataraṃ pūtimukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle dve kulaputtā tassa sāsane pabbajitvā sīlācārasampannā sallekhavuttino aññatarasmiṃ gāmakāvāse samaggavāsaṃ vasiṃsu. Atha aññataro pāpajjhāsayo pesuññābhirato bhikkhu tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ upagañchi. Therā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā vasanaṭṭhānaṃ datvā dutiyadivase taṃ gahetvā gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Manussā te disvā tesu theresu ativiya paramanipaccakāraṃ katvā yāgubhattādīhi paṭimānesuṃ. So vihāraṃ pavisitvā cintesi – ‘‘sundaro vatāyaṃ gocaragāmo, manussā ca saddhā pasannā, paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātaṃ denti, ayañca vihāro chāyūdakasampanno, sakkā me idha sukhena vasituṃ. Imesu pana bhikkhūsu idha vasantesu mayhaṃ phāsuvihāro na bhavissati, antevāsikavāso viya bhavissati. Handāhaṃ ime aññamaññaṃ bhinditvā yathā na puna idha vasissanti, tathā karissāmī’’ti.</p>
  77. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ <a name="M0.0012"></a> mahāthere dvinnampi ovādaṃ datvā attano vasanaṭṭhānaṃ paviṭṭhe pesuṇiko bhikkhu thokaṃ kālaṃ vītināmetvā mahātheraṃ upasaṅkamitvā vanditvā therena ‘‘kiṃ, āvuso, vikāle āgatosī’’ti ca vutte, ‘‘āma, bhante kiñci vattabbaṃ atthī’’ti vatvā ‘‘kathehi, āvuso’’ti therena anuññāto āha – ‘‘eso, bhante, tumhākaṃ <a name="P0.0013"></a> sahāyakatthero sammukhā mitto viya attānaṃ dassetvā parammukhā sapatto viya upavadatī’’ti. ‘‘Kiṃ kathetī’’ti pucchito ‘‘suṇātha, bhante, ‘eso mahāthero saṭho māyāvī kuhako micchājīvena jīvikaṃ kappetī’ti tumhākaṃ aguṇaṃ kathetī’’ti āha. ‘‘Mā, āvuso, evaṃ bhaṇi, na so bhikkhu evaṃ maṃ upavadissati, gihikālato paṭṭhāya mama sabhāvaṃ jānāti ‘pesalo kalyāṇasīlo’’’ti. ‘‘Sace, bhante, tumhe attano visuddhacittatāya evaṃ cintetha, taṃ tumhākaṃyeva anucchavikaṃ, mayhaṃ pana tena saddhiṃ veraṃ natthi, kasmā ahaṃ tena avuttaṃ ‘vutta’nti vadāmi. Hotu, kālantarena sayameva jānissathā’’ti āha. Theropi puthujjanabhāvadosena dveḷhakacitto ‘‘evampi siyā’’ti sāsaṅkahadayo hutvā thokaṃ sithilavissāso ahosi. So bālo paṭhamaṃ mahātheraṃ paribhinditvā itarampi thenaṃ vuttanayeneva paribhindi. Atha te ubhopi therā dutiyadivase aññamaññaṃ anālapitvā pattacīvaramādāya gāme piṇḍāya caritvā piṇḍapātamādāya attano vasanaṭṭhāneyeva <a name="V0.0012"></a> paribhuñjitvā sāmīcimattampi akatvā taṃ divasaṃ tattheva vasitvā vibhātāya ca rattiyā aññamaññaṃ anārocetvāva yathāphāsukaṭṭhānaṃ agamaṃsu.</p>
  78. <p class="bodytext">Pesuṇikaṃ pana bhikkhuṃ paripuṇṇamanorathaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ manussā disvā āhaṃsu – ‘‘bhante, therā kuhiṃ gatā’’ti? So āha – ‘‘sabbarattiṃ aññamaññaṃ kalahaṃ katvā mayā ‘mā kalahaṃ karotha, samaggā hotha, kalaho nāma anatthāvaho āyatidukkhuppādako akusalasaṃvattaniko, purimakāpi kalahena mahatā hitā paribhaṭṭhā’tiādīni vuccamānāpi mama vacanaṃ anādiyitvā pakkantā’’ti. Tato manussā ‘‘therā tāva gacchantu, tumhe pana amhākaṃ anukampāya idheva anukkaṇṭhitvā vasathā’’ti yāciṃsu. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tattheva vasanto katipāhena cintesi – ‘‘mayā sīlavanto kalyāṇadhammā bhikkhū <a name="M0.0013"></a> āvāsalobhena paribhinnā, bahuṃ vata mayā pāpakammaṃ pasuta’’nti <a name="P0.0014"></a> balavavippaṭisārābhibhūto sokavegena gilāno hutvā nacireneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbatti.</p>
  79. <p class="bodytext">Itare dve sahāyakattherā janapadacārikaṃ carantā aññatarasmiṃ āvāse samāgantvā aññamaññaṃ sammoditvā tena bhikkhunā vuttaṃ bhedavacanaṃ aññamaññassa ārocetvā tassa abhūtabhāvaṃ ñatvā samaggā hutvā anukkamena tameva āvāsaṃ paccāgamiṃsu. Manussā dve there disvā haṭṭhatuṭṭhā sañjātasomanassā hutvā catūhi paccayehi upaṭṭhahiṃsu. Therā ca tattheva vasantā sappāyaāhāralābhena samāhitacittā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacireneva arahattaṃ pāpuṇiṃsu.</p>
  80. <p class="bodytext">Pesuṇiko bhikkhu ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahassa avidūre pūtimukhapeto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhato pana puḷavakā nikkhamitvā ito cito ca mukhaṃ khādanti, tassa dūrampi okāsaṃ pharitvā duggandhaṃ vāyati. Athāyasmā nārado gijjhakūṭapabbatā orohanto taṃ disvā –</p>
  81. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  82. <p class="gatha1"> ‘‘Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātuṃ, vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe;</p>
  83. <p class="gathalast">Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe’’ti. –</p>
  84. <p class="unindented">Imāya gāthāya katakammaṃ pucchi. Tattha <span class="bld">dibba</span>nti divi bhavaṃ devattabhāvapariyāpannaṃ. Idha pana dibbaṃ viyāti dibbaṃ. <span class="bld">Subha</span>nti sobhanaṃ, sundarabhāvaṃ vā. <span class="bld">Vaṇṇadhātu</span>nti chavivaṇṇaṃ. <span class="bld">Dhāresī</span>ti vahasi<a name="V0.0013"></a>. <span class="bld">Vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe</span>ti vehāyasasaññite antalikkhe tiṭṭhasi. Keci pana ‘‘vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe’’ti pāṭhaṃ vatvā vihāyasaṃ obhāsento antalikkhe tiṭṭhasīti vacanasesena atthaṃ <a name="P0.0015"></a> vadanti. <span class="bld">Pūtigandha</span>nti kuṇapagandhaṃ, duggandhanti attho. <span class="bld">Kiṃ kammamakāsi pubbe</span>ti paramaduggandhaṃ te mukhaṃ kimayo khādanti, kāyo ca suvaṇṇavaṇṇo, kīdisaṃ nāma kammaṃ evarūpassa attabhāvassa kāraṇabhūtaṃ pubbe tvaṃ akāsīti pucchi.</p>
  85. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0014"></a> therena so peto attanā katakammaṃ puṭṭho tamatthaṃ vissajjento –</p>
  86. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  87. <p class="gatha1"> ‘‘Samaṇo ahaṃ pāpotiduṭṭhavāco, tapassirūpo mukhasā asaññato;</p>
  88. <p class="gathalast">Laddhā ca me tamasā vaṇṇadhātu, mukhañca me pesuṇiyena pūtī’’ti. –</p>
  89. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">samaṇo ahaṃ pāpo</span>ti ahaṃ lāmako samaṇo pāpabhikkhu ahosiṃ. <span class="bld">Atiduṭṭhavāco</span>ti atiduṭṭhavacano, pare atikkamitvā laṅghitvā vattā, paresaṃ guṇaparidhaṃsakavacanoti attho. ‘‘Atidukkhavāco’’ti vā pāṭho, ativiya pharusavacano musāvādapesuññādivacīduccaritanirato. <span class="bld">Tapassirūpo</span>ti samaṇapatirūpako. <span class="bld">Mukhasā</span>ti mukhena. <span class="bld">Laddhā</span>ti paṭiladdhā. Ca-kāro sampiṇḍanattho. <span class="bld">Me</span>ti mayā. <span class="bld">Tapasā</span>ti brahmacariyena. <span class="bld">Pesuṇiyenā</span>ti pisuṇavācāya. <span class="bld">Putī</span>ti pūtigandhaṃ.</p>
  90. <p class="bodytext">Evaṃ so peto attanā katakammaṃ ācikkhitvā idāni therassa ovādaṃ dento –</p>
  91. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  92. <p class="gatha1"> ‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ,</p>
  93. <p class="gatha1">Anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;</p>
  94. <p class="gatha2">Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi,</p>
  95. <p class="gathalast">Yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti. –</p>
  96. <p class="unindented">Osānagāthamāha. Tattha <a name="P0.0016"></a> <span class="bld">tayida</span>nti taṃ idaṃ mama rūpaṃ. <span class="bld">Anukampakā ye kusalā vadeyyu</span>nti ye anukampanasīlā kāruṇikā parahitapaṭipattiyaṃ kusalā nipuṇā buddhādayo yaṃ vadeyyuṃ, tadeva vadāmīti adhippāyo. Idāni taṃ ovādaṃ dassento <span class="bld">‘‘mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’</span>ti āha. Tassattho – <span class="bld">pesuṇaṃ</span> pisuṇavacanaṃ musā ca <span class="bld">mā abhāṇi</span> <a name="V0.0014"></a> mā kathehi. Yadi hi tvaṃ musāvādaṃ pisuṇavācañca pahāya vācāya saññato bhaveyyāsi, yakkho vā devo vā devaññataro vā tvaṃ bhavissasi, kāmaṃ kāmitabbaṃ uḷāraṃ dibbasampattiṃ <a name="M0.0015"></a> paṭilabhitvā tattha kāmanasīlo yathāsukhaṃ indriyānaṃ paricaraṇena abhiramaṇasīloti.</p>
  97. <p class="bodytext">Taṃ sutvā thero tato rājagahaṃ gantvā piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto satthu tamatthaṃ ārocesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.</p>
  98. <p class="centered">Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  99. <p class="subhead">4. Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā</p>
  100. <p class="bodytext"><span class="bld">Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā</span>ti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa gahapatino dānaṃ ārabbha kathesi. Anāthapiṇḍikassa kira gahapatino dhītu dhītāya dārikāya dhāti piṭṭhadhītalikaṃ adāsi ‘‘ayaṃ te dhītā, imaṃ gahetvā kīḷassū’’ti. Sā tattha dhītusaññaṃ uppādesi. Athassā ekadivasaṃ taṃ gahetvā kīḷantiyā pamādena patitvā bhijji. Tato dārikā ‘‘mama dhītā matā’’ti parodi. Taṃ rodantiṃ kocipi gehajano saññāpetuṃ nāsakkhi. Tasmiñca samaye satthā anāthapiṇḍikassa gahapatino gehe paññatte āsane nisinno hoti, mahāseṭṭhi ca bhagavato <a name="P0.0017"></a> samīpe nisinno ahosi. Dhāti taṃ dārikaṃ gahetvā seṭṭhissa santikaṃ agamāsi. Seṭṭhi taṃ disvā ‘‘kissāyaṃ dārikā rodatī’’ti āha. Dhāti taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesi. Seṭṭhi taṃ dārikaṃ aṅke nisīdāpetvā ‘‘tava dhītudānaṃ dassāmī’’ti saññāpetvā satthu ārocesi – ‘‘bhante, mama nattudhītaraṃ piṭṭhadhītalikaṃ uddissa dānaṃ dātukāmo, taṃ me pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya adhivāsethā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.</p>
  101. <p class="bodytext">Atha bhagavā dutiyadivase pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ seṭṭhissa gharaṃ gantvā bhattakiccaṃ katvā anumodanaṃ karonto –</p>
  102. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  103. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā, dajjā dānaṃ amaccharī;</p>
  104. <p class="gathalast">Pubbapete ca ārabbha, atha vā vatthudevatā.</p>
  105. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  106. <p class="gatha1"> ‘‘Cattāro <a name="M0.0016"></a><a name="V0.0015"></a> ca mahārāje, lokapāle yasassine;</p>
  107. <p class="gatha2">Kuveraṃ dhataraṭṭhañca, virūpakkhaṃ virūḷhakaṃ;</p>
  108. <p class="gathalast">Te ceva pūjitā honti, dāyakā ca anipphalā.</p>
  109. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  110. <p class="gatha1"> ‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;</p>
  111. <p class="gathalast">Na taṃ petassa atthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.</p>
  112. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  113. <p class="gatha1"> ‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;</p>
  114. <p class="gathalast">Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappatī’’ti. – imā gāthā abhāsi;</p>
  115. <p class="bodytext"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>. Tattha <span class="bld">yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā</span>ti maṅgalādīsu aññataraṃ yaṃ kiñci ārabbha uddissa. <span class="bld">Dajjā</span>ti dadeyya. <span class="bld">Amaccharī</span>ti attano sampattiyā parehi sādhāraṇabhāvāsahanalakkhaṇassa maccherassa abhāvato amaccharī, pariccāgasīlo macchariyalobhādicittamalaṃ dūrato katvā dānaṃ dadeyyāti adhippāyo. <span class="bld">Pubbapete ca ārabbhā</span>ti pubbakepi pete uddissa. <span class="bld">Vatthudevatā</span>ti gharavatthuādīsu adhivatthā devatā ārabbhāti yojanā. <span class="bld">Atha vā</span>ti iminā aññepi devamanussādike ye keci ārabbha dānaṃ dadeyyāti dasseti.</p>
  116. <p class="bodytext"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>. Tattha devesu tāva ekacce pākaṭe deve dassento <span class="bld">‘‘cattāro ca mahārāje’’</span>ti vatvā puna te <a name="P0.0018"></a> nāmato gaṇhanto ‘‘kuvera’’ntiādimāha. Tattha <span class="bld">kuvera</span>nti vessavaṇaṃ. <span class="bld">Dhataraṭṭha</span>ntiādīni sesānaṃ tiṇṇaṃ lokapālānaṃ nāmāni. <span class="bld">Te ceva pūjitā hontī</span>ti te ca mahārājāno pubbapetavatthudevatāyo ca uddisanakiriyāya paṭimānikā honti. <span class="bld">Dāyakā ca anipphalā</span>ti ye dānaṃ denti, te dāyakā ca paresaṃ uddisanamattena na nipphalā, attano dānaphalassa bhāgino eva honti.</p>
  117. <p class="bodytext"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>. Idāni ‘‘ye attano ñātīnaṃ maraṇena rodanti paridevanti socanti, tesaṃ taṃ niratthakaṃ, attaparitāpanamattamevā’’ti dassetuṃ <span class="bld">‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">ruṇṇa</span>nti ruditaṃ assumocanaṃ na hi kātabbanti <a name="M0.0017"></a> vacanaseso. <span class="bld">Soko</span>ti socanaṃ cittasantāpo, antonijjhānanti attho. <span class="bld">Yā caññā paridevanā</span>ti yā ca ruṇṇasokato aññā paridevanā, ‘‘kahaṃ ekaputtakā’’tiādivācāvippalāpo, sopi na kātabboti attho. Sabbattha vā-saddo vikappanattho<a name="V0.0016"></a>. <span class="bld">Na taṃ petassa atthāyā</span>ti yasmā ruṇṇaṃ vā soko vā paridevanā vāti sabbampi taṃ petassa kālakatassa atthāya upakārāya na hoti, tasmā na hi taṃ kātabbaṃ, tathāpi evaṃ tiṭṭhanti ñātayo aviddasunoti adhippāyo.</p>
  118. <p class="bodytext"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>. Evaṃ ruṇṇādīnaṃ niratthakabhāvaṃ dassetvā idāni yā pubbapetādike ārabbha dāyakena saṅghassa dakkhiṇā dinnā, tassā sātthakabhāvaṃ dassento <span class="bld">‘‘ayañca kho dakkhiṇā’’</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">aya</span>nti dāyakena taṃ dinnaṃ dānaṃ paccakkhato dassento vadati. Ca-saddo byatirekattho, tena yathā ruṇṇādi petassa na kassaci atthāya hoti, na evamayaṃ, ayaṃ pana dakkhiṇā dīgharattaṃ hitāyassa hotīti vakkhamānameva visesaṃ joteti. <span class="bld">Kho</span>ti avadhāraṇe. <span class="bld">Dakkhiṇā</span>ti dānaṃ. <span class="bld">Saṅghamhi suppatiṭṭhitā</span>ti anuttare puññakkhette <a name="P0.0019"></a> saṅghe suṭṭhu patiṭṭhitā. <span class="bld">Dīgharattaṃ hitāyassā</span>ti assa petassa cirakālaṃ hitāya atthāya. <span class="bld">Ṭhānaso upakappatī</span>ti taṅkhaṇaññeva nipphajjati, na kālantareti attho. Ayañhi tattha dhammatā – yaṃ pete uddissa dāne dinne petā ce anumodanti, tāvadeva tassa phalena petā parimuccantīti.</p>
  119. <p class="bodytext">Evaṃ bhagavā dhammaṃ desetvā mahājanaṃ pete uddissa dānābhiratamānasaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Punadivase seṭṭhibhariyā avasesā ca ñātakā seṭṭhiṃ anuvattantā evaṃ temāsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Atha rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kasmā, bhante, bhikkhū māsamattaṃ mama gharaṃ nāgamiṃsū’’ti pucchi. Satthārā tasmiṃ kāraṇe kathite rājāpi seṭṭhiṃ anuvattanto buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesi, taṃ disvā nāgarā rājānaṃ anuvattantā māsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Evaṃ māsadvayaṃ piṭṭhadhītalikamūlakaṃ mahādānaṃ pavattesunti.</p>
  120. <p class="centered">Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  121. <p class="subhead">5. Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā</p>
  122. <p class="bodytext"><span class="bld">Tirokuṭṭesu</span> <a name="M0.0018"></a> <span class="bld">tiṭṭhantī</span>ti idaṃ satthā rājagahe viharanto sambahule pete ārabbha kathesi.</p>
  123. <p class="bodytext">Tatrāyaṃ vitthārakathā – ito dvānavutikappe kāsi nāma nagaraṃ ahosi. Tattha jayaseno nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa sirimā nāma devī. Tassā kucchiyaṃ phusso nāma bodhisatto <a name="V0.0017"></a> nibbattitvā anupubbena sammāsambodhiṃ abhisambujjhi. Jayaseno rājā ‘‘mama putto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā buddho jāto, mayhameva buddho, mayhaṃ dhammo, mayhaṃ saṅgho’’ti mamattaṃ uppādetvā sabbakālaṃ sayameva upaṭṭhahati, na aññesaṃ okāsaṃ deti.</p>
  124. <p class="bodytext">Bhagavato kaniṭṭhabhātaro vemātikā tayo bhātaro cintesuṃ – ‘‘buddhā <a name="P0.0020"></a> nāma sabbaloka hitatthāya uppajjanti, na ekasseva atthāya. Amhākañca pitā aññesaṃ okāsaṃ na deti. Kathaṃ nu kho mayaṃ labheyyāma bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ bhikkhusaṅghañcā’’ti? Tesaṃ etadahosi – ‘‘handa mayaṃ kiñci upāyaṃ karomā’’ti. Te paccantaṃ kupitaṃ viya kārāpesuṃ. Tato rājā ‘‘paccanto kupito’’ti sutvā tayopi putte paccantaṃ vūpasametuṃ pesesi. Te gantvā vūpasametvā āgatā. Rājā tuṭṭho varaṃ adāsi ‘‘yaṃ icchatha, taṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘mayaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ icchāmā’’ti āhaṃsu. Rājā ‘‘etaṃ ṭhapetvā aññaṃ gaṇhathā’’ti āha. Te ‘‘mayaṃ aññena anatthikā’’ti āhaṃsu. Tena hi paricchedaṃ katvā gaṇhathāti. Te satta vassāni yāciṃsu. Rājā na adāsi. Evaṃ ‘‘cha, pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ, satta māse, cha, pañca, cattāro’’ti vatvā yāva temāsaṃ yāciṃsu. Tadā rājā ‘‘gaṇhathā’’ti adāsi.</p>
  125. <p class="bodytext">Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ temāsaṃ upaṭṭhātuṃ, adhivāsetu no, bhante, bhagavā imaṃ temāsaṃ vassāvāsa’’nti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Te tayo attano janapade niyuttakapurisassa lekhaṃ pesesuṃ ‘‘imaṃ temāsaṃ amhehi bhagavā upaṭṭhātabbo, vihāraṃ ādiṃ katvā sabbaṃ bhagavato upaṭṭhānasambhāraṃ sampādehī’’ti. So sabbaṃ sampādetvā paṭipesesi. Te <a name="M0.0019"></a> kāsāyavatthanivatthā hutvā purisasahassehi veyyāvaccakarehi bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ upaṭṭhahamānā janapadaṃ netvā vihāraṃ niyyātetvā vassaṃ vasāpesuṃ.</p>
  126. <p class="bodytext">Tesaṃ bhaṇḍāgāriko eko gahapatiputto sapajāpatiko saddho ahosi pasanno. So buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānavattaṃ sakkaccaṃ adāsi. Janapade niyuttakapuriso taṃ gahetvā jānapadehi ekādasamattehi purisasahassehi saddhiṃ sakkaccameva dānaṃ pavattāpesi. Tattha keci jānapadā paṭihatacittā ahesuṃ. Te dānassa antarāyaṃ katvā deyyadhammaṃ attanā khādiṃsu, bhattasālañca agginā dahiṃsu. Pavāritā rājaputtā bhagavato sakkāraṃ katvā <a name="P0.0021"></a> bhagavantaṃ purakkhatvā pitu santikameva paccāgamiṃsu. Tattha gantvā bhagavā parinibbāyi. Rājaputtā ca janapade <a name="V0.0018"></a> niyuttakapuriso ca bhaṇḍāgāriko ca anupubbena kālaṃ katvā saddhiṃ parisāya sagge uppajjiṃsu, paṭihatacittā janā niraye uppajjiṃsu. Evaṃ tesaṃ ubhayesaṃ janānaṃ saggato saggaṃ nirayato nirayaṃ upapajjantānaṃ dvānavutikappā vītivattā.</p>
  127. <p class="bodytext">Atha imasmiṃ bhaddakappe kassapassa bhagavato kāle te paṭihatacittā janā petesu uppannā. Tadā manussā attano attano ñātakānaṃ petānaṃ atthāya dānaṃ datvā uddisanti ‘‘idaṃ no ñātīnaṃ hotū’’ti, te sampattiṃ labhanti. Atha imepi petā taṃ disvā kassapaṃ sammāsambuddhaṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, mayampi evarūpaṃ sampattiṃ labheyyāmā’’ti? Bhagavā āha – ‘‘idāni na labhatha, anāgate pana gotamo nāma sammāsambuddho bhavissati, tassa bhagavato kāle bimbisāro nāma rājā bhavissati, so tumhākaṃ ito dvānavutikappe ñāti ahosi, so buddhassa dānaṃ datvā tumhākaṃ uddisissati, tadā labhissathā’’ti. Evaṃ vutte kira tesaṃ petānaṃ taṃ vacanaṃ ‘‘sve labhissathā’’ti vuttaṃ viya ahosi.</p>
  128. <p class="bodytext">Tato <a name="M0.0020"></a> ekasmiṃ buddhantare vītivatte amhākaṃ bhagavā uppajji. Tepi tayo rājaputtā purisasahassena saddhiṃ devalokato cavitvā magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uppajjitvā anupubbena tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā gayāsīse tayo jaṭilā ahesuṃ, janapade niyuttakapuriso rājā bimbisāro ahosi, bhaṇḍāgāriko gahapatiputto visākho nāma seṭṭhi ahosi, tassa pajāpati dhammadinnā nāma seṭṭhidhītā ahosi, avasesā pana parisā rañño eva parivārā hutvā nibbattiṃsu.</p>
  129. <p class="bodytext">Amhākampi bhagavā loke uppajjitvā sattasattāhaṃ atikkamitvā anupubbena bārāṇasiṃ āgamma dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yāva sahassaparivāre tayo jaṭile vinetvā rājagahaṃ agamāsi. Tattha <a name="P0.0022"></a> ca tadahupasaṅkamantaṃyeva rājānaṃ bimbisāraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi saddhiṃ ekādasanahutehi aṅgamagadhavāsīhi brāhmaṇagahapatikehi. Atha raññā svātanāya bhattena nimantito adhivāsetvā dutiyadivase māṇavakavaṇṇena sakkena devānamindena purato gacchantena –</p>
  130. <p class="gatha1">‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi;</p>
  131. <p class="gathalast">Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –</p>
  132. <p class="unindented">Evamādīhi <a name="V0.0019"></a> gāthāhi abhitthaviyamāno rājagahaṃ pavisitvā rañño nivesane mahādānaṃ sampaṭicchi. Te pana petā ‘‘idāni rājā dānaṃ amhākaṃ uddisissati, idāni uddisissatī’’ti āsāya samparivāretvā aṭṭhaṃsu.</p>
  133. <p class="bodytext">Rājā dānaṃ datvā ‘‘kattha nu kho bhagavā vihareyyā’’ti bhagavato vihāraṭṭhānameva cintesi, na taṃ dānaṃ kassaci uddisi. Tathā taṃ dānaṃ alabhantā petā chinnāsā hutvā rattiyaṃ rañño nivesane ativiya bhiṃsanakaṃ vissaramakaṃsu. Rājā bhayasantāsasaṃvegaṃ āpajjitvā vibhātāya <a name="M0.0021"></a> rattiyā bhagavato ārocehi – ‘‘evarūpaṃ saddaṃ assosiṃ, kiṃ nu kho me, bhante, bhavissatī’’ti? Bhagavā ‘‘mā bhāyi, mahārāja, na te kiñci pāpakaṃ bhavissati, apica kho santi te purāṇañātakā petesu uppannā. Te ekaṃ buddhantaraṃ tameva paccāsīsantā ‘buddhassa dānaṃ datvā amhākaṃ uddisissatī’ti vicarantā tayā hiyyo dānaṃ datvā na uddisitattā chinnāsā hutvā tathārūpaṃ vissaramakaṃsū’’ti āha. ‘‘Kiṃ idānipi, bhante, dinne te labheyyu’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, adhivāsetu me bhagavā ajjatanāya dānaṃ, tesaṃ uddisissāmī’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.</p>
  134. <p class="bodytext">Rājā nivesanaṃ gantvā mahādānaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi<a name="P0.0023"></a>. Bhagavā rājantepuraṃ gantvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Te petā ‘‘api nāma ajja labheyyāmā’’ti gantvā tirokuṭṭādīsu aṭṭhaṃsu. Bhagavā tathā akāsi, yathā te sabbeva rañño āpāthaṃ gatā ahesuṃ. Rājā dakkhiṇodakaṃ dento ‘‘idaṃ me ñātīnaṃ hotū’’ti uddisi. Tāvadeva petānaṃ kamalakuvalayasañchannā pokkharaṇiyo nibbattiṃsu. Te tattha nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadarathakilamathapipāsā suvaṇṇavaṇṇā ahesuṃ. Rājā yāgukhajjabhojjāni datvā uddisi. Tesaṃ taṅkhaṇaññeva dibbayāgukhajjabhojjāni nibbattiṃsu. Te tāni paribhuñjitvā pīṇindriyā ahesuṃ. Atha vatthasenāsanāni datvā uddisi. Tesaṃ dibbavatthapāsādapaccattharaṇaseyyādialaṅkāravidhayo nibbattiṃsu. Sā ca tesaṃ sampatti sabbāpi yathā rañño pākaṭā hoti, tathā bhagavā adhiṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ativiya attamano ahosi. Tato bhagavā bhuttāvī pavārito rañño bimbisārassa anumodanatthaṃ tirokuṭṭapetavatthuṃ abhāsi –</p>
  135. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  136. <p class="gatha1"> ‘‘Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu ca;</p>
  137. <p class="gathalast">Dvārabāhāsu tiṭṭhanti, āgantvāna sakaṃ gharaṃ.</p>
  138. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  139. <p class="gatha1"> ‘‘Pahūte <a name="V0.0020"></a> annapānamhi, khajjabhojje upaṭṭhite;</p>
  140. <p class="gathalast">Na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā.</p>
  141. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  142. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ <a name="M0.0022"></a> dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;</p>
  143. <p class="gathalast">Suciṃ paṇītaṃ kālena, kappiyaṃ pānabhojanaṃ.</p>
  144. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  145. <p class="gatha1"> ‘‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo;</p>
  146. <p class="gatha2">Te ca tattha samāgantvā, ñātipetā samāgatā;</p>
  147. <p class="gathalast">Pahūte annapānamhi, sakkaccaṃ anumodare.</p>
  148. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  149. <p class="gatha1"> ‘‘Ciraṃ jīvantu no ñātī, yesaṃ hetu labhāmase;</p>
  150. <p class="gathalast">Amhākañca katā pūjā, dāyakā ca anipphalā.</p>
  151. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  152. <p class="gatha1"> ‘‘Na hi tattha kasi atthi, gorakkhettha na vijjati;</p>
  153. <p class="gatha2">Vaṇijjā tādisī natthi, hiraññena kayākayaṃ;</p>
  154. <p class="gathalast">Ito dinnena yāpenti, petā kālagatā tahiṃ.</p>
  155. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  156. <p class="gatha1"> ‘‘Unname udakaṃ vuṭṭhaṃ, yathā ninnaṃ pavattati;</p>
  157. <p class="gathalast">Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.</p>
  158. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  159. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā vārivahā pūrā, paripūrenti sāgaraṃ;</p>
  160. <p class="gathalast">Evameva <a name="P0.0024"></a> ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.</p>
  161. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  162. <p class="gatha1"> ‘‘Adāsi me akāsi me, ñātimittā sakhā ca me;</p>
  163. <p class="gathalast">Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā, pubbe katamanussaraṃ.</p>
  164. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  165. <p class="gatha1"> ‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;</p>
  166. <p class="gathalast">Na taṃ petānamatthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.</p>
  167. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  168. <p class="gatha1"> ‘‘Ayañca <a name="V0.0021"></a> kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;</p>
  169. <p class="gathalast">Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappati.</p>
  170. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  171. <p class="gatha1"> ‘‘So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito, petāna pūjā ca katā uḷārā;</p>
  172. <p class="gathalast">Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pahutaṃ anappaka’’nti.</p>
  173. <p class="bodytext"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>. Tattha <a name="M0.0023"></a> <span class="bld">tirokuṭṭesū</span>ti kuṭṭānaṃ parabhāgesu. <span class="bld">Tiṭṭhantī</span>ti nisajjādipaṭikkhepato ṭhānakappanavacanametaṃ, gehapākārakuṭṭānaṃ dvārato bahi eva tiṭṭhantīti attho. <span class="bld">Sandhisiṅghāṭakesu cā</span>ti sandhīsu ca siṅghāṭakesu ca. <span class="bld">Sandhī</span>ti catukkoṇaracchā, gharasandhibhittisandhiālokasandhiyopi vuccanti. <span class="bld">Siṅghāṭakā</span>ti tikoṇaracchā. <span class="bld">Dvārabāhāsu tiṭṭhantī</span>ti nagaradvāragharadvārānaṃ bāhā nissāya tiṭṭhanti. <span class="bld">Āgantvāna sakaṃ ghara</span>nti sakagharaṃ nāma pubbañātigharampi attanā sāmibhāvena ajjhāvutthagharampi, tadubhayampi te yasmā sakagharasaññāya āgacchanti, tasmā ‘‘āgantvāna sakaṃ ghara’’nti āha.</p>
  174. <p class="bodytext"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>. Evaṃ bhagavā pubbe anajjhāvutthapubbampi pubbañātigharattā bimbisāranivesanaṃ sakagharasaññāya āgantvā tirokuṭṭādīsu ṭhite issāmacchariyaphalaṃ anubhavante ativiya duddasikavirūpabhayānakadassane bahū pete rañño dassento ‘‘tirokuṭṭesu tiṭṭhantī’’ti gāthaṃ vatvā puna tehi katassa kammassa dāruṇabhāvaṃ dassento <span class="bld">‘‘pahūte annapānamhī’’</span>ti dutiyagāthamāha.</p>
  175. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">pahūte</span>ti anappake bahumhi, yāvadattheti attho<a name="P0.0025"></a>. Ba-kārassa hi pa-kāro labbhati ‘‘pahu santo na bharatī’’tiādīsu (su. ni. 98) viya. Keci pana ‘‘bahuke’’ti paṭhanti, so pana pamādapāṭho. <span class="bld">Annapānamhī</span>ti anne ca pāne ca. <span class="bld">Khajjabhojje</span>ti khajje ca bhojje ca. Etena asitapītakhāyitasāyitavasena catubbidhampi āhāraṃ dasseti. <span class="bld">Upaṭṭhite</span>ti upagamma ṭhite sajjite, paṭiyatteti attho. <span class="bld">Na tesaṃ koci sarati sattāna</span>nti tesaṃ pettivisaye uppannānaṃ sattānaṃ koci mātā vā pitā vā putto vā nattā vā na sarati. Kiṃ kāraṇā? <span class="bld">Kammapaccayā</span>ti, attanā katassa adānadānapaṭisedhanādibhedassa kadariyakammassa kāraṇabhāvato. Tañhi kammaṃ tesaṃ ñātīnaṃ sarituṃ na deti.</p>
  176. <p class="bodytext"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>. Evaṃ bhagavā anappakepi annapānādimhi vijjamāne ñātīnaṃ paccāsīsantānaṃ petānaṃ <a name="V0.0022"></a> kammaphalena ñātakānaṃ anussaraṇamattassāpi abhāvaṃ dassetvā <a name="M0.0024"></a> idāni pettivisayupapanne ñātake uddissa raññā dinnadānaṃ pasaṃsanto <span class="bld">‘‘evaṃ dadanti ñātīna’’</span>nti tatiyagāthamāha.</p>
  177. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">eva</span>nti upamāvacanaṃ. Tassa dvidhā sambandho – tesaṃ sattānaṃ kammapaccayā asarantesupi kesuci keci dadanti ñātīnaṃ, ye evaṃ anukampakā hontīti ca, mahārāja, yathā tayā dinnaṃ, evaṃ suciṃ paṇītaṃ kālena kappiyaṃ pānabhojanaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakāti ca. Tattha <span class="bld">dadantī</span>ti denti uddisanti niyyātenti. <span class="bld">Ñātīna</span>nti mātito ca pitito ca sambandhānaṃ. <span class="bld">Ye</span>ti ye keci puttādayo. <span class="bld">Hontī</span>ti bhavanti. <span class="bld">Anukampakā</span>ti atthakāmā hitesino. <span class="bld">Suci</span>nti suddhaṃ manoharaṃ dhammikañca. <span class="bld">Paṇīta</span>nti uḷāraṃ. <span class="bld">Kālenā</span>ti dakkhiṇeyyānaṃ paribhogayoggakālena, ñātipetānaṃ vā tirokuṭṭādīsu <a name="P0.0026"></a> āgantvā ṭhitakālena. <span class="bld">Kappiya</span>nti anucchavikaṃ patirūpaṃ ariyānaṃ paribhogārahaṃ. <span class="bld">Pānabhojana</span>nti pānañca bhojanañca, tadupadesena cettha sabbaṃ deyyadhammaṃ vadati.</p>
  178. <p class="bodytext"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>. Idāni yena pakārena tesaṃ petānaṃ dinnaṃ nāma hoti, taṃ dassento <span class="bld">‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’</span>ti catutthagāthāya pubbaḍḍhaṃ āha. Taṃ tatiyagāthāya pubbaḍḍhena sambandhitabbaṃ –</p>
  179. <p class="gatha1">‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;</p>
  180. <p class="gathalast">Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti.</p>
  181. <p class="bodytext">Tena ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotūti evaṃ pakārena dadanti, no aññathā’’ti ākāratthena evaṃsaddena dātabbākāranidassanaṃ kataṃ hoti.</p>
  182. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">ida</span>nti deyyadhammanidassanaṃ. <span class="bld">Vo</span>ti nipātamattaṃ ‘‘yehi vo ariyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.36) viya. <span class="bld">Ñātīnaṃ hotū</span>ti pettivisaye uppannānaṃ ñātakānaṃ hotu. ‘‘No ñātīna’’nti ca paṭhanti, amhākaṃ ñātīnanti attho. <span class="bld">Sukhitā hontu ñātayo</span>ti te pettivisayūpapannā ñātayo idaṃ phalaṃ paccanubhavantā sukhitā sukhappattā hontu.</p>
  183. <p class="bodytext">Yasmā ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti vuttepi aññena katakammaṃ na aññassa phaladaṃ hoti<a name="V0.0023"></a>, kevalaṃ pana tathā uddissa dīyamānaṃ taṃ vatthu ñātipetānaṃ <a name="M0.0025"></a> kusalakammassa paccayo hoti, tasmā yathā tesaṃ tasmiṃ vatthusmiṃ tasmiṃyeva khaṇe phalanibbattakaṃ kusalakammaṃ hoti, taṃ dassento <span class="bld">‘‘te ca tattho’’</span>tiādimāha.</p>
  184. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">te</span>ti ñātipetā. <span class="bld">Tatthā</span>ti yattha dānaṃ dīyati, tattha. <span class="bld">Samāgantvā</span>ti ‘‘ime no ñātayo amhākaṃ atthāya dānaṃ uddisantī’’ti anumodanatthaṃ tattha samāgatā hutvā. <span class="bld">Pahūte annapānamhī</span>ti attano uddissa dīyamāne tasmiṃ vatthusmiṃ. <span class="bld">Sakkaccaṃ anumodare</span>ti kammaphalaṃ abhisaddahantā cittīkāraṃ avijahantā avikkhittacittā hutvā ‘‘idaṃ no dānaṃ <a name="P0.0027"></a> hitāya sukhāya hotū’’ti modanti anumodanti pītisomanassajātā honti.</p>
  185. <p class="bodytext"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>. <span class="bld">Ciraṃ jīvantū</span>ti ciraṃ jīvino dīghāyukā hontu. <span class="bld">No ñātī</span>ti amhākaṃ ñātakā. <span class="bld">Yesaṃ hetū</span>ti yesaṃ kāraṇā ye nissāya. <span class="bld">Labhāmase</span>ti īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhāma. Idañhi uddisanena laddhasampattiṃ anubhavantānaṃ petānaṃ attano ñātīnaṃ thomanākāradassanaṃ. Petānañhi attano anumodanena, dāyakānaṃ uddisanena, ukkhiṇeyyasampattiyā cāti tīhi aṅgehi dakkhiṇā taṅkhaṇaññeva phalanibbattikā hoti. Tattha dāyakā visesahetu. Tenāha ‘‘yesaṃ hetu labhāmase’’ti. <span class="bld">Amhākañca katā pūjā</span>ti ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti evaṃ uddisantehi dāyakehi amhākañca pūjā katā, te <span class="bld">dāyakā ca anipphalā</span> yasmiṃ santāne pariccāgamayaṃ kammaṃ nibbattaṃ tassa tattheva phaladānato.</p>
  186. <p class="bodytext">Etthāha – ‘‘kiṃ pana pettivisayūpapannā eva ñātī hetusampattiyo labhanti, udāhu aññepī’’ti? Na cettha amhehi vattabbaṃ, atthi bhagavatā evaṃ byākatattā. Vuttañhetaṃ – -</p>
  187. <p class="indent">‘‘Mayamassu, bho gotama, brāhmaṇā nāma dānāni dema, puññāni karoma ‘idaṃ dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappatu, idaṃ dānaṃ petā ñātisālohitā paribhuñjantū’ti. Kacci taṃ, bho gotama, dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappati<a name="M0.0026"></a>, kacci te petā ñātisālohitā taṃ dānaṃ paribhuñjantīti? Ṭhāne kho, brāhmaṇa, upakappati, no aṭṭhāneti.</p>
  188. <p class="indent">‘‘Katamaṃ pana, bho gotama, ṭhānaṃ, katamaṃ aṭṭhānanti? Idha, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī <a name="V0.0024"></a> hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayaṃ upapajjati. Yo nerayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.</p>
  189. <p class="indent">‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ <a name="P0.0028"></a> upapajjati. Yo tiracchānayonikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.</p>
  190. <p class="indent">‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… sammādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussānaṃ sahabyataṃ upapajjati…pe… devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Yo devānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.</p>
  191. <p class="indent">‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati. Yo pettivisayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Yaṃ vā panassa ito anupavecchenti mittāmaccā vā ñātisālohitā vā, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti.</p>
  192. <p class="indent">‘‘Sace pana, bho gotama, so peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti<a name="M0.0027"></a>? ‘‘Aññepissa, brāhmaṇa, petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ upapannā honti, te taṃ dānaṃ paribhuñjantī’’ti.</p>
  193. <p class="indent">‘‘Sace pana, bho gotama, so ceva peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, aññepissa petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ anupapannā honti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti? ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, brāhmaṇa, anavakāso, yaṃ taṃ ṭhānaṃ vivittaṃ assa <a name="V0.0025"></a> iminā dīghena addhunā yadidaṃ petehi ñātisālohitehi, apica, brāhmaṇa, dāyakopi anipphalo’’ti (a. ni. 10.177).</p>
  194. <p class="bodytext"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>. Idāni pettivisayūpapannānaṃ tattha aññassa kasigorakkhādino sampattipaṭilābhakāraṇassa abhāvaṃ ito dinnena yāpanañca dassetuṃ <span class="bld">‘‘na hī’’</span>tiādi vuttaṃ.</p>
  195. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">na hi tattha kasi atthī</span>ti tasmiṃ pettivisaye kasi na hi atthi, yaṃ nissāya petā sukhena jīveyyuṃ. <span class="bld">Gorakkhettha na vijjatī</span>ti ettha pettivisaye na kevalaṃ kasiyeva natthi, atha kho gorakkhāpi na vijjati, yaṃ nissāya <a name="P0.0029"></a> te sukhena jīveyyuṃ. <span class="bld">Vaṇijjā tādisī natthī</span>ti vaṇijjāpi tādisī natthi, yā tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. <span class="bld">Hiraññena kayākaya</span>nti hiraññena kayavikkayampi tattha tādisaṃ natthi, yaṃ tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. <span class="bld">Ite dinnena yāpenti, petā kālagatā tahi</span>nti kevalaṃ pana ito ñātīhi vā mittāmaccehi vā dinnena yāpenti, attabhāvaṃ pavattenti. <span class="bld">Petā</span>ti pettivisayūpapannā sattā. <span class="bld">Kālagatā</span>ti attano maraṇakālena gatā. ‘‘Kālakatā’’ti vā pāṭho, katakālā katamaraṇā maraṇaṃ sampattā. <span class="bld">Tahi</span>nti tasmiṃ pettivisaye.</p>
  196. <p class="bodytext"><a name="para20-21"></a><span class="paranum">20-21</span>. Idāni yathāvuttamatthaṃ upamāhi pakāsetuṃ <span class="bld">‘‘unname udakaṃ vuṭṭha’’</span>nti gāthādvayamāha. Tassattho – yathā unname thale unnatappadese meghehi abhivuṭṭhaṃ udakaṃ yathā ninnaṃ pavattati, yo bhūmibhāgo ninno oṇato, taṃ upagacchati; evameva ito dinnaṃ dānaṃ petānaṃ upakappati<a name="M0.0028"></a>, phaluppattiyā viniyujjati. Ninnamiva hi udakappavattiyā ṭhānaṃ petaloko dānūpakappanāya. Yathāha – ‘‘idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti (a. ni. 10.177). Yathā ca kandarapadarasākhapasākhakusobbhamahāsobbhe hi ogalitena udakena vārivahā mahānajjo pūrā hutvā sāgaraṃ paripūrenti, evaṃ ito dinnadānaṃ pubbe vuttanayena petānaṃ upakappatīti.</p>
  197. <p class="bodytext"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>. Yasmā petā ‘‘ito kiñci labhāmā’’ti āsābhibhūtā ñātigharaṃ āgantvāpi ‘‘idaṃ nāma no dethā’’ti yācituṃ na sakkonti, tasmā tesaṃ imāni anussaraṇavatthūni anussaranto kulaputto dakkhiṇaṃ dajjāti dassento <span class="bld">‘‘adāsi me’’</span>ti gāthamāha.</p>
  198. <p class="bodytext">Tassattho <a name="V0.0026"></a> – idaṃ nāma me dhanaṃ vā dhaññaṃ vā adāsi, idaṃ nāma me kiccaṃ attanāyeva yogaṃ āpajjanto akāsi, ‘‘asuko me mātito vā pitito vā sambandhattā <span class="bld">ñāti,</span> sinehavasena <a name="P0.0030"></a> tāṇasamatthatāya <span class="bld">mitto,</span> asuko me sahapaṃsukīḷakasahāyo <span class="bld">sakhā’’</span>ti ca etaṃ sabbamanussaranto petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā dānaṃ niyyāteyya. ‘‘Dakkhiṇā dajjā’’ti vā pāṭho, petānaṃ dakkhiṇā dātabbā, tena ‘‘adāsi me’’tiādinā nayena pubbe katamanussaraṃ anussaratāti vuttaṃ hoti. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ.</p>
  199. <p class="bodytext"><a name="para23-24"></a><span class="paranum">23-24</span>. Ye pana sattā ñātimaraṇena ruṇṇasokādiparā eva hutvā tiṭṭhanti, na tesaṃ atthāya kiñci denti, tesaṃ taṃ ruṇṇasokādi kevalaṃ attaparitāpanamattameva hoti, taṃ na petānaṃ kañci atthaṃ sādhetīti dassento <span class="bld">‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’</span>ti gāthaṃ vatvā puna magadharājena dinnadakkhiṇāya sātthakabhāvaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘ayañca kho’’</span>ti gāthamāha. Tesaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.</p>
  200. <p class="bodytext"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>. Idāni yasmā imaṃ dakkhiṇaṃ dentena raññā ñātīnaṃ ñātīhi kattabbakiccakaraṇena ñātidhammo nidassito, bahujanassa pākaṭo kato, nidassanaṃ pākaṭaṃ kataṃ ‘‘tumhehipi evameva ñātīsu ñātidhammo paripūretabbo’’ti. Te ca pete dibbasampattiṃ adhigamentena petānaṃ pūjā katā uḷārā<a name="M0.0029"></a>, buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ annapānādīhi santappentena bhikkhūnaṃ balaṃ anuppadinnaṃ, anukampādiguṇaparivārañca cāgacetanaṃ nibbattentena anappakaṃ puññaṃ pasutaṃ, tasmā bhagavā imehi yathābhuccaguṇehi rājānaṃ sampahaṃsento <span class="bld">‘‘so ñātidhammo’’</span>ti osānagāthamāha.</p>
  201. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">ñātidhammo</span>ti ñātīhi ñātīnaṃ kattabbakaraṇaṃ. <span class="bld">Uḷārā</span>ti phītā samiddhā. <span class="bld">Bala</span>nti kāyabalaṃ. <span class="bld">Pasuta</span>nti upacitaṃ. Ettha ca <span class="bld">‘‘so ñātidhammo ca ayaṃ nidassito’’</span>ti etena bhagavā rājānaṃ dhammiyā kathāya sandassesi. Ñātidhammadassanañhettha sandassanaṃ. <span class="bld">‘‘Petāna pūjā ca katā uḷārā’’</span>ti iminā samādapesi. ‘‘Uḷārā’’ti pasaṃsanañhettha punappunaṃ pūjākaraṇe samādapanaṃ. <span class="bld">‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinna’’</span>nti iminā samuttejesi. Bhikkhūnaṃ balānuppadānañhettha evaṃvidhānaṃ balānuppadāne ussāhavaḍḍhanena <a name="P0.0031"></a> samuttejanaṃ. <span class="bld">‘‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka’’</span>nti iminā sampahaṃsesi. Puññapasavanakittanañhettha tassa yathābhuccaguṇasaṃvaṇṇanabhāvena sampahaṃsananti evamettha yojanā veditabbā.</p>
  202. <p class="bodytext">Desanāpariyosāne ca pettivisayūpapattiādīnavasaṃvaṇṇanena saṃviggahadayānaṃ yoniso padahataṃ <a name="V0.0027"></a> caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Dutiyadivasepi devamanussānaṃ idameva tirokuṭṭadesanaṃ desesi. Evaṃ yāva satta divasā tādisova dhammābhisamayo ahosīti.</p>
  203. <p class="centered">Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  204. <p class="subhead">6. Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā</p>
  205. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggā dubbaṇṇarūpāsī</span>ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante pañcaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre gāmake aññatarassa kuṭumbikassa bhariyā vañjhā ahosi. Tassa ñātakā etadavocuṃ – ‘‘tava pajāpati vañjhā, aññaṃ te kaññaṃ ānemā’’ti. So tasso bhariyāya sinehena na icchi. Athassa bhariyā taṃ pavattiṃ sutvā sāmikaṃ evamāha <a name="M0.0030"></a> – ‘‘sāmi, ahaṃ vañjhā, aññā kaññā ānetabbā, mā te kulavaṃso upacchijjī’’ti. So tāya nippīḷiyamāno aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā aparena samayena gabbhinī ahosi. Vañjhitthī – ‘‘ayaṃ puttaṃ labhitvā imassa gehassa issarā bhavissatī’’ti issāpakatā tassā gabbhapātanūpāyaṃ pariyesantī aññataraṃ paribbājikaṃ annapānādīhi saṅgaṇhitvā tāya tassā gabbhapātanaṃ dāpesi. Sā gabbhe patite attano mātuyā ārocesi, mātā attano ñātake samodhānetvā tamatthaṃ nivedesi. Te vañjhitthiṃ etadavocuṃ – ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti? ‘‘Nāhaṃ pātemī’’ti. ‘‘Sace tayā gabbho na pātito, sapathaṃ karohī’’ti<a name="P0.0032"></a>. ‘‘Sace mayā gabbho pātito, duggatiparāyaṇā khuppipāsābhibhūtā sāyaṃ pātaṃ pañca pañca putte vijāyitvā khāditvā tittiṃ na gaccheyyaṃ, niccaṃ duggandhā makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti musā vatvā sapathaṃ akāsi. Sā nacirasseva kālaṃ katvā tasseva gāmassa avidūre dubbaṇṇarūpā petī hutvā nibbatti.</p>
  206. <p class="bodytext">Tadā janapade vutthavassā aṭṭha therā satthu dassanatthaṃ sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre chāyūdakasampanne araññaṭṭhāne vāsaṃ upagacchiṃsu. Atha sā petī therānaṃ attānaṃ dassesi. Tesu saṅghatthero taṃ petiṃ –</p>
  207. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  208. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;</p>
  209. <p class="gathalast">Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –</p>
  210. <p class="unindented">Gāthāya paṭipucchi. Tattha <span class="bld">naggā</span>ti niccoḷā. <span class="bld">Dubbaṇṇarūpāsī</span>ti ṇavirūpā ativiya bībhaccharūpena <a name="V0.0028"></a> samannāgatā asi. <span class="bld">Duggandhā</span>ti aniṭṭhagandhā. <span class="bld">Pūti vāyasī</span>ti sarīrato kuṇapagandhaṃ vāyasi. <span class="bld">Makkhikāhi parikiṇṇā</span>ti nīlamakkhikāhi samantato ākiṇṇā. <span class="bld">Kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī</span>ti kā nāma evarūpā imasmiṃ ṭhāne tiṭṭhasi, ito cito ca vicarasīti attho.</p>
  211. <p class="bodytext">Atha sā petī mahātherena evaṃ puṭṭhā attānaṃ pakāsentī sattānaṃ saṃvegaṃ janentī –</p>
  212. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  213. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ <a name="M0.0031"></a> bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;</p>
  214. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  215. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  216. <p class="gatha1"> ‘‘Kālena pañca puttāni, sāyaṃ pañca punāpare;</p>
  217. <p class="gathalast">Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.</p>
  218. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  219. <p class="gatha1"> ‘‘Pariḍayhati <a name="P0.0033"></a> dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;</p>
  220. <p class="gathalast">Pānīyaṃ na labhe pātuṃ, passa maṃ byasanaṃ gata’’nti. –</p>
  221. <p class="unindented">Imā tisso gāthā abhāsi.</p>
  222. <p class="bodytext"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>. Tattha <span class="bld">bhadante</span>ti theraṃ gāravena ālapati. <span class="bld">Duggatā</span>ti duggatiṃ gatā. <span class="bld">Yamalokikā</span>ti ‘‘yamaloko’’ti laddhanāme petaloke tattha pariyāpannabhāvena viditā. <span class="bld">Ito gatā</span>ti ito manussalokato petalokaṃ upapajjanavasena gatā, upapannāti attho.</p>
  223. <p class="bodytext"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>. <span class="bld">Kālenā</span>ti rattiyā vibhātakāle. Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Pañca puttānī</span>ti pañca putte. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Sāyaṃ pañca punāpare</span>ti sāyanhakāle puna apare pañca putte khādāmīti yojanā. <span class="bld">Vijāyitvānā</span>ti divase divase dasa dasa putte vijāyitvā. <span class="bld">Tepi nā honti me ala</span>nti tepi dasaputtā ekadivasaṃ mayhaṃ khudāya paṭighātāya ahaṃ pariyattā na honti. Gāthāsukhatthañhettha nā-iti dīghaṃ katvā vuttaṃ.</p>
  224. <p class="bodytext"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>. <span class="bld">Pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mamā</span>ti khudāya jighacchāya bādhiyamānāya mama hadayapadeso udaragginā parisamantato jhāyati dhūmāyati santappati. <span class="bld">Pānīyaṃ na labhe pātu</span>nti pipāsābhibhūtā <a name="V0.0029"></a> tattha tattha vicarantī pānīyampi pātuṃ na labhāmi. <span class="bld">Passa maṃ byasanaṃ gata</span>nti petūpapattiyā sādhāraṇaṃ asādhāraṇañca imaṃ īdisaṃ byasanaṃ upagataṃ maṃ passa, bhanteti attanā anubhaviyamānaṃ dukkhaṃ therassa pavedesi.</p>
  225. <p class="bodytext">Taṃ <a name="M0.0032"></a> sutvā thero tāya katakammaṃ pucchanto –</p>
  226. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  227. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  228. <p class="gathalast">Kissa kammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. –</p>
  229. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">dukkaṭa</span>nti duccaritaṃ. <span class="bld">Kissa kammavipākenā</span>ti kīdisassa kammassa vipākena, kiṃ pāṇātipātassa, udāhu adinnādānādīsu aññatarassāti attho. ‘‘Kena kammavipākenā’’ti keci paṭhanti.</p>
  230. <p class="bodytext">Atha <a name="P0.0034"></a> sā petī attanā katakammaṃ therassa kathentī –</p>
  231. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  232. <p class="gatha1"> ‘‘Sapatī me gabbhinī āsi, tassā pāpaṃ acetayiṃ;</p>
  233. <p class="gathalast">Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ.</p>
  234. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  235. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa dvemāsiko gabbho, lohitaññeva pagghari;</p>
  236. <p class="gatha2">Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;</p>
  237. <p class="gathalast">Sapathañca maṃ akāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.</p>
  238. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  239. <p class="gatha1"> ‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;</p>
  240. <p class="gathalast">‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.</p>
  241. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  242. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;</p>
  243. <p class="gathalast">Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – gāthāyo abhāsi;</p>
  244. <p class="bodytext"><a name="para31-32"></a><span class="paranum">31-32</span>. Tattha <span class="bld">sapatī</span>ti samānapatikā itthī vuccati. <span class="bld">Tassā pāpaṃ acetayi</span>nti tassa sapatiyā pāpaṃ luddakaṃ kammaṃ acetayiṃ. <span class="bld">Paduṭṭhamanasā</span>ti paduṭṭhacittā, paduṭṭhena vā manasā. <span class="bld">Dvemāsiko</span>ti dvemāsajāto patiṭṭhito hutvā dvemāsikā. <span class="bld">Lohitaññeva paggharī</span>ti vipajjamāno ruhiraññeva hutvā vissandi. <span class="bld">Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayī</span>ti tadā assā sapatiyā <a name="V0.0030"></a> mātā mayhaṃ kupitā attano ñātake samodhānesi. ‘‘Tatassā’’ti vā pāṭho, tato assāti padavibhāgo.</p>
  245. <p class="bodytext"><a name="para33-34"></a><span class="paranum">33-34</span>. <span class="bld">Sapatha</span>nti <a name="M0.0033"></a> sapanaṃ. <span class="bld">Paribhāsāpayī</span>ti bhayena tajjāpesi. <span class="bld">Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsisa</span>nti ‘‘sace taṃ mayā kataṃ, īdisī bhaveyya’’nti katameva pāpaṃ akataṃ katvā dassentī musāvādaṃ abhūtaṃ sapathaṃ abhāsiṃ. <span class="bld">Muttamaṃsāni khādāmi, sacetaṃ pakataṃ mayā</span>ti <a name="P0.0035"></a> idaṃ tadā sapathassa katākāradassanaṃ. Yadi etaṃ gabbhapātanapāpaṃ mayā kataṃ, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyaṃ mayhaṃ puttamaṃsāniyeva khādeyyanti attho. <span class="bld">Tassa kammassā</span>ti tassa gabbhapātanavasena pakatassa pāṇātipātakammassa. <span class="bld">Musāvādassa cā</span>ti musāvādakammassa ca. <span class="bld">Ubhaya</span>nti ubhayassapi kammassa ubhayena vipākena. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. <span class="bld">Pubbalohitamakkhitā</span>ti pasavanavasena paribhijjanavasena ca pubbena ca lohitena ca makkhitā hutvā puttamaṃsāni khādāmīti yojanā.</p>
  246. <p class="bodytext">Evaṃ sā petī attano kammavipākaṃ pavedetvā puna there evamāha – ‘‘ahaṃ, bhante, imasmiṃyeva gāme asukassa kuṭumbikassa bhariyā issāpakatā hutvā pāpakammaṃ katvā evaṃ petayoniyaṃ nibbattā. Sādhu, bhante, tassa kuṭumbikassa gehaṃ gacchatha, so tumhākaṃ dānaṃ dassati, taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ uddisāpeyyātha, evaṃ me ito petalokato mutti bhavissatī’’ti. Therā taṃ sutvā taṃ anukampamānā ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa kuṭumbikassa gehaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Kuṭambiko there disvā sañjātappasādo paccuggantvā pattāni gahetvā there āsanesu nisīdāpetvā paṇītena āhārena bhojetuṃ ārabhi. Therā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocetvā taṃ dānaṃ tassā petiyā uddisāpesuṃ. Taṅkhaṇaññeva ca sā petī tato dukkhato apetā uḷārasampattiṃ paṭilabhitvā rattiyaṃ kuṭumbikassa attānaṃ dassesi. Atha therā anukkamena sāvatthiṃ gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā ca tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Desanāvasāne mahājano paṭiladdhasaṃvego issāmaccherato paṭivirami. Evaṃ sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  247. <p class="centered">Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  248. <p class="subhead">7. Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā</p>
  249. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggā</span> <a name="M0.0034"></a><a name="V0.0031"></a><a name="P0.0036"></a> <span class="bld">dubbaṇṇarūpāsī</span>ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante sattaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake aññatarassa upāsakassa dve puttā ahesuṃ – paṭhamavaye ṭhitā rūpasampannā sīlācārena samannāgatā. Tesaṃ mātā ‘‘puttavatī aha’’nti puttabalena bhattāraṃ atimaññati. So bhariyāya avamānito nibbinnamānaso aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā nacirasseva gabbhinī ahosi. Athassa jeṭṭhabhariyā issāpakatā aññataraṃ vejjaṃ āmisena upalāpetvā tena tassā temāsikaṃ gabbhaṃ pātesi. Atha sā ñātīhi ca bhattārā ca ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti puṭṭhā ‘‘nāhaṃ pātemī’’ti musā vatvā tehi asaddahantehi ‘‘sapathaṃ karohī’’ti vuttā ‘‘sāyaṃ pātaṃ satta satta putte vijāyitvā puttamaṃsāni khādāmi, niccaṃ duggandhā ca makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti sapathaṃ akāsi.</p>
  250. <p class="bodytext">Sā aparena samayena kālaṃ katvā tassa gabbhapātanassa musāvādassa ca phaleneva petayoniyaṃ nibbattitvā puttanayena puttamaṃsāni khādantī tasseva gāmassa avidūre vicarati. Tena ca samayena sambahulā therā gāmakāvāse vutthavassā bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre ekasmiṃ padese rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha sā petī tesaṃ therānaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ mahāthero gāthāya pucchi –</p>
  251. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  252. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;</p>
  253. <p class="gathalast">Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti.</p>
  254. <p class="bodytext">Sā therena puṭṭhā tīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi –</p>
  255. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  256. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;</p>
  257. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  258. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  259. <p class="gatha1"> ‘‘Kālena satta puttāni, sāyaṃ satta punāpare;</p>
  260. <p class="gathalast">Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.</p>
  261. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  262. <p class="gatha1"> ‘‘Pariḍayhati <a name="M0.0035"></a><a name="V0.0032"></a><a name="P0.0037"></a> dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;</p>
  263. <p class="gathalast">Nibbutiṃ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhāva ātape’’ti.</p>
  264. <p class="bodytext"><a name="para38"></a><span class="paranum">38</span>. Tattha <span class="bld">nibbuti</span>nti khuppipāsādukkhassa vūpasamaṃ. <span class="bld">Nādhigacchāmī</span>ti na labhāmi. <span class="bld">Aggidaḍḍhāva ātape</span>ti atiuṇhaātape agginā ḍayhamānā viya nibbutiṃ nādhigacchāmīti yojanā.</p>
  265. <p class="bodytext">Taṃ sutvā mahāthero tāya katakammaṃ pucchanto –</p>
  266. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  267. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  268. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. – gāthamāha;</p>
  269. <p class="bodytext">Atha sā petī attano petalokūpapattiñca puttamaṃsakhādanakāraṇañca kathentī –</p>
  270. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  271. <p class="gatha1"> ‘‘Ahū mayhaṃ duve puttā, ubho sampattayobbanā;</p>
  272. <p class="gathalast">Sāhaṃ puttabalūpetā, sāmikaṃ atimaññisaṃ.</p>
  273. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  274. <p class="gatha1"> ‘‘Tato me sāmiko kuddho, sapatiṃ mayhamānayi;</p>
  275. <p class="gathalast">Sā ca gabbhaṃ alabhittha, tassā pāpaṃ acetayiṃ.</p>
  276. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  277. <p class="gatha1"> ‘‘Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ;</p>
  278. <p class="gathalast">Tassa temāsiko gabbho, pūtilohitako pati.</p>
  279. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  280. <p class="gatha1"> ‘‘Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;</p>
  281. <p class="gathalast">Sapathañca maṃ kāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.</p>
  282. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  283. <p class="gatha1"> ‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;</p>
  284. <p class="gathalast">‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.</p>
  285. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  286. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa <a name="V0.0033"></a> kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;</p>
  287. <p class="gathalast">Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – imā gāthā abhāsi;</p>
  288. <p class="bodytext"><a name="para40-45"></a><span class="paranum">40-45</span>. Tattha <a name="M0.0036"></a> <span class="bld">puttabalūpetā</span>ti puttabalena upetā, puttānaṃ vasena laddhabalā. <span class="bld">Atimaññisa</span>nti atikkamitvā maññiṃ avamaññiṃ. <span class="bld">Pūtilohitako patī</span>ti kuṇapalohitaṃ hutvā gabbho paripati. Sesaṃ sabbaṃ anantarasadisameva. Tattha aṭṭha therā, idha sambahulā. Tattha pañca puttā, idha sattāti ayameva visesoti.</p>
  289. <p class="centered">Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.</p>
  290. <p class="subhead">8. Goṇapetavatthuvaṇṇanā</p>
  291. <p class="bodytext"><span class="bld">Kiṃ</span> <a name="P0.0038"></a> <span class="bld">nu ummattarūpo vā</span>ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ matapitikaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa kuṭumbikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokasantattahadayo rodamāno ummattako piya vicaranto yaṃ yaṃ passati, taṃ taṃ pucchati – ‘‘api me pitaraṃ passitthā’’ti? Na koci tassa sokaṃ vinodetuṃ asakkhi. Tassa pana hadaye ghaṭe padīpo viya sotāpattiphalassa upanissayo pajjalati.</p>
  292. <p class="bodytext">Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalassa upanissayaṃ disvā ‘‘imassa atītakāraṇaṃ āharitvā sokaṃ vūpasametvā sotāpattiphalaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā punadivase pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pacchāsamaṇaṃ anādāya tassa gharadvāraṃ agamāsi. So ‘‘satthā āgato’’ti sutvā paccuggantvā satthāraṃ gehaṃ pavesetvā satthari paññatte āsane nisinne sayaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kiṃ, bhante, mayhaṃ pitu gataṭṭhānaṃ jānāthā’’ti āha. Atha naṃ satthā, ‘‘upāsaka, kiṃ imasmiṃ attabhāve pitaraṃ pucchasi, udāhu atīte’’ti āha. So taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘bahū kira mayhaṃ pitaro’’ti tanubhūtasoko thokaṃ majjhattataṃ paṭilabhi. Athassa satthā sokavinodanaṃ dhammakathaṃ katvā apagatasokaṃ kallacittaṃ viditvā sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā vihāraṃ agamāsi.</p>
  293. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0037"></a> bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘passatha, āvuso, buddhānubhāvaṃ, tathā sokaparidevasamāpanno upāsako khaṇeneva bhagavatā sotāpattiphale vinīto’’ti. Satthā <a name="P0.0039"></a> tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva mayā imassa soko apanīto, pubbepi apanītoyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.</p>
  294. <p class="bodytext">Atīte bārāṇasiyaṃ aññatarassa gahapatikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokaparidevasamāpanno <a name="V0.0034"></a> assumukho rattakkho kandanto citakaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Tassa putto sujāto nāma kumāro paṇḍito byatto buddhisampanno pitusokavinayanūpāyaṃ cintento ekadivasaṃ bahinagare ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañca pānīyañca āharitvā tassa purato ṭhapetvā ‘‘khāda, khāda, piva, pivā’’ti vadanto aṭṭhāsi. Āgatāgatā taṃ disvā ‘‘samma sujāta, kiṃ ummattakosi, yo tvaṃ matassa goṇassa tiṇodakaṃ upanesī’’ti vadanti? So na kiñci paṭivadati. Manussā tassa pitu santikaṃ gantvā ‘‘putto te ummattako jāto, matagoṇassa tiṇodakaṃ detī’’ti āhaṃsu. Taṃ sutvā ca kuṭumbikassa pitaraṃ ārabbha ṭhito soko apagato. So ‘‘mayhaṃ kira putto ummattako jāto’’ti saṃvegappatto vegena gantvā ‘‘nanu tvaṃ, tāta sujāta, paṇḍito byatto buddhisampanno, kasmā matagoṇassa tiṇodakaṃ desī’’ti codento –</p>
  295. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  296. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ;</p>
  297. <p class="gathalast">Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ.</p>
  298. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  299. <p class="gatha1"> ‘‘Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe;</p>
  300. <p class="gathalast">Tvaṃsi bālo ca dummedho, yathā taññova dummatī’’ti. –</p>
  301. <p class="unindented">Gāthādvayamāha. Tattha <span class="bld">kiṃ nū</span>ti pucchāvacanaṃ. <span class="bld">Ummattarūpovā</span>ti ummattakasabhāvo viya cittakkhepaṃ patto viya. <span class="bld">Lāyitvā</span>ti <a name="P0.0040"></a> lavitvā. <span class="bld">Haritaṃ tiṇa</span>nti allatiṇaṃ. <span class="bld">Lapasi</span> vilapasi. <span class="bld">Gatasatta</span>nti vigatajīvitaṃ. <span class="bld">Jaraggava</span>nti balibaddaṃ <a name="M0.0038"></a> jiṇṇagoṇaṃ. <span class="bld">Annena pānenā</span>ti tayā dinnena haritatiṇena vā pānīyena vā. <span class="bld">Mato goṇo samuṭṭhahe</span>ti kālakato goṇo laddhajīvito hutvā na hi samuṭṭhaheyya. <span class="bld">Tvaṃsi bālo ca dummedho</span>ti tvaṃ bālyayogato bālo, medhāsaṅkhātāya paññāya abhāvato dummedho asi. <span class="bld">Yathā taññova dummatī</span>ti yathā taṃ aññopi nippañño vippalapeyya, evaṃ tvaṃ niratthakaṃ vippalapasīti attho. Yathā tanti nipātamattaṃ.</p>
  302. <p class="bodytext">Taṃ <a name="V0.0035"></a> sutvā sujāto pitaraṃ saññāpetuṃ attano adhippāyaṃ pakāsento –</p>
  303. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  304. <p class="gatha1"> ‘‘Ime pādā idaṃ sīsaṃ, ayaṃ kāyo savāladhi;</p>
  305. <p class="gathalast">Nettā tatheva tiṭṭhanti, ayaṃ goṇo samuṭṭhahe.</p>
  306. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  307. <p class="gatha1"> ‘‘Nāyyakassa hatthapādā, kāyo sīsañca dissati;</p>
  308. <p class="gathalast">Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummatī’’ti. –</p>
  309. <p class="unindented">Gāthādvayaṃ abhāsi. Tassattho – imassa goṇassa <span class="bld">ime</span> cattāro <span class="bld">pādā, idaṃ sīsaṃ,</span> saha vāladhinā vattatīti <span class="bld">savāladhi ayaṃ kāyo. Imāni ca nettā</span> nayanāni yathā maraṇato pubbe, <span class="bld">tatheva</span> abhinnasaṇṭhānāni <span class="bld">tiṭṭhanti. Ayaṃ goṇo samuṭṭhahe</span>ti imasmā kāraṇā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyya samuttiṭṭheyyāti mama cittaṃ bhaveyya. ‘‘Maññe goṇo samuṭṭhahe’’ti keci paṭhanti, tena kāraṇena ayaṃ goṇo sahasāpi kāyaṃ samuṭṭhaheyyāti ahaṃ maññeyyaṃ, evaṃ me maññanā sambhaveyyāti adhippāyo. <span class="bld">Ayyakassa</span> <a name="P0.0041"></a> pana mayhaṃ pitāmahassa <span class="bld">na hatthapādā kāyo sīsaṃ dissati,</span> kevalaṃ pana tassa aṭṭhikāni pakkhipitvā kate mattikāmaye thūpe rudanto sataguṇena sahassaguṇena, tāta, <span class="bld">tvaññeva dummati</span> nippañño, bhijjanadhammā saṅkhārā bhijjanti, tattha vijānataṃ kā paridevanāti pitu dhammaṃ kathesi.</p>
  310. <p class="bodytext">Taṃ <a name="M0.0039"></a> sutvā bodhisattassa pitā ‘‘mama mutto paṇḍito maṃ saññāpetuṃ imaṃ kammaṃ akāsī’’ti cintetvā ‘‘tāta sujāta, ‘sabbepi sattā maraṇadhammā’ti aññātametaṃ, ito paṭṭhāya na socissāmi, sokaharaṇasamatthena nāma medhāvinā tādiseneva bhavitabba’’nti puttaṃ pasaṃsanto –</p>
  311. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  312. <p class="gatha1"> ‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  313. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  314. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  315. <p class="gatha1"> ‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;</p>
  316. <p class="gathalast">Yo me sokaparetassa, pitusokaṃ apānudi.</p>
  317. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  318. <p class="gatha1"> ‘‘Svāhaṃ <a name="V0.0036"></a> abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;</p>
  319. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava.</p>
  320. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  321. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;</p>
  322. <p class="gathalast">Vinivattayanti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathā’’ti. –</p>
  323. <p class="unindented">Catasso gāthā abhāsi. Tattha <span class="bld">āditta</span>nti sokagginā ādittaṃ jalitaṃ. <span class="bld">Santa</span>nti samānaṃ. <span class="bld">Pāvaka</span>nti aggi. <span class="bld">Vārinā viya osiñca</span>nti udakena avasiñcanto viya. <span class="bld">Sabbaṃ nibbāpaye dara</span>nti sabbaṃ me cittadarathaṃ nibbāpesi. <span class="bld">Abbahī vatā</span>ti nīhari vata. <span class="bld">Salla</span>nti sokasallaṃ. <span class="bld">Hadayanissita</span>nti cittasannissitasallabhūtaṃ. <span class="bld">Sokaparetassā</span>ti sokena abhibhūtassa. <span class="bld">Pitusoka</span>nti pitaraṃ ārabbha uppannaṃ sokaṃ. <span class="bld">Apānudī</span>ti apanesi. <span class="bld">Tava sutvāna māṇavā</span>ti, kumāra, tava vacanaṃ sutvā idāni pana na socāmi na rodāmi. <span class="bld">Sujāto pitaraṃ yathā</span>ti yathā ayaṃ sujāto attano pitaraṃ sokato vinivattesi, evaṃ aññepi ye anukampakā anuggaṇhasīlā <a name="P0.0042"></a> honti, te sappaññā evaṃ karonti pitūnaṃ aññesañca upakāraṃ karontīti attho.</p>
  324. <p class="bodytext">Māṇavassa vacanaṃ sutvā pitā apagatasoko hutvā sīsaṃ nahāyitvā bhuñjitvā kammante pavattetvā kālaṃ katvā saggaparāyaṇo ahosi. Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhahiṃsu. Tadā sujāto lokanātho ahosīti.</p>
  325. <p class="centered">Goṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  326. <p class="subhead">9. Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā</p>
  327. <p class="bodytext"><span class="bld">Gūthañca</span> <a name="M0.0040"></a> <span class="bld">muttaṃ ruhirañca pubba</span>nti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ pesakārapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Dvādasamattā kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vasanayoggaṭṭhānaṃ vīmaṃsantā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya aññataraṃ chāyūdakasampannaṃ ramaṇīyaṃ araññāyatanaṃ tassa ca nātidūre nāccāsanne gocaragāmaṃ disvā tattha ekarattiṃ vasitvā dutiyadivase gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tattha ekādasa pesakārā paṭivasanti, te te bhikkhū disvā sañjātasomanassā <a name="V0.0037"></a> hutvā attano attano gehaṃ netvā paṇītena āhārena parivisitvā āhaṃsu ‘‘kuhiṃ, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Yattha amhākaṃ phāsukaṃ, tattha gamissāmā’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, bhante, idheva vasitabba’’nti vassūpagamanaṃ yāciṃsu. Bhikkhū sampaṭicchiṃsu. Upāsakā tesaṃ tattha araññakuṭikāyo kāretvā adaṃsu. Bhikkhū tattha vassaṃ upagacchiṃsu.</p>
  328. <p class="bodytext">Tattha jeṭṭhakapesakāro dve bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi, itare ekekaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhahiṃsu. Jeṭṭhakapesakārassa bhariyā assaddhā appasannā micchādiṭṭhikā maccharinī bhikkhū na sakkaccaṃ upaṭṭhāti. So taṃ disvā tassāyeva kaniṭṭhabhaginiṃ ānetvā attano gehe issariyaṃ niyyādesi. Sā saddhā <a name="P0.0043"></a> pasannā hutvā sakkaccaṃ bhikkhū paṭijaggi. Te sabbe pesakāro vassaṃ vutthānaṃ bhikkhūnaṃ ekekassa ekekaṃ sāṭakamadaṃsu. Tattha maccharinī jeṭṭhapesakārassa bhariyā paduṭṭhacittā attano sāmikaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tayā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ dānaṃ dinnaṃ annapānaṃ, taṃ te paraloke gūthamuttaṃ pubbalohitañca hutvā nibbattatu, sāṭakā ca jalitā ayomayapaṭṭā hontū’’ti.</p>
  329. <p class="bodytext">Tattha jeṭṭhapesakāro aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ ānubhāvasampannā rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tassa pana kadariyā bhariyā kālaṃ katvā tasseva vasanaṭṭhānassa avidūre petī hutvā nibbatti. Sā naggā dubbaṇṇarūpā jighacchāpipāsābhibhūtā tassa bhūmadevassa santikaṃ gantvā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, niccoḷā ativiya jighacchāpipāsābhibhūtā vicarāmi, dehi me vatthaṃ annapānañcā’’ti. So tassā dibbaṃ uḷāraṃ annapānaṃ upanesi. Taṃ tāya gahitamattameva gūthamuttaṃ pubbalohitañca sampajjati, sāṭakañca dinnaṃ tāya paridahitaṃ pajjalitaṃ ayomayapaṭṭaṃ hoti. Sā mahādukkhaṃ anubhavantī taṃ chaḍḍetvā kandantī vicarati.</p>
  330. <p class="bodytext">Tena <a name="M0.0041"></a> ca samayena aññataro bhikkhu vutthavasso satthāraṃ vandituṃ gacchanto mahatā satthena saddhiṃ viñjhāṭaviṃ paṭipajji. Satthikā rattiṃ maggaṃ gantvā divā vane sandacchāyūdakasampannaṃ padesaṃ disvā yānāni muñcitvā muhuttaṃ vissamiṃsu. Bhikkhu pana vivekakāmatāya thokaṃ apakkamitvā aññatarassa sandacchāyassa vanagahanapaṭicchannassa rukkhassa mūle saṅghāṭiṃ paññapetvā nipanno rattiyaṃ maggagamanaparissamena kilantakāyo niddaṃ upagañchi. Satthikā vissamitvā maggaṃ paṭipajjiṃsu, so bhikkhu na paṭibujjhi. Atha sāyanhasamaye uṭṭhahitvā te apassanto <a name="V0.0038"></a> aññataraṃ kummaggaṃ <a name="P0.0044"></a> paṭipajjitvā anukkamena tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Atha naṃ so devaputto disvā manussarūpena upagantvā paṭisanthāraṃ katvā attano vimānaṃ pavesetvā pādabbhañjanādīni datvā payirupāsanto nisīdi. Tasmiñca samaye sā petī āgantvā ‘‘dehi me, sāmi, annapānaṃ sāṭakañcā’’ti āha. So tassā tāni adāsi. Tāni ca tāya gahitamattāni gūthamuttapubbalohitapajjalitaayopaṭṭāyeva ahesuṃ. So bhikkhu taṃ disvā sañjātasaṃvego taṃ devaputtaṃ –</p>
  331. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  332. <p class="gatha1"> ‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñjati kissa ayaṃ vipāko;</p>
  333. <p class="gathalast">Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī, yā sabbadā lohitapubbabhakkhā.</p>
  334. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  335. <p class="gatha1"> ‘‘Navāni vatthāni subhāni ceva, mudūni suddhāni ca lomasāni;</p>
  336. <p class="gathalast">Dinnāni missā kitakā bhavanti, ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī’’ti. –</p>
  337. <p class="unindented">Dvīhi gāthāhi paṭipucchi. Tattha <span class="bld">kissa ayaṃ vipāko</span>ti kīdisassa kammassa ayaṃ vipāko, yaṃ esā idāni paccanubhavatīti. <span class="bld">Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī</span>ti ayaṃ itthī kiṃ nu kho kammaṃ pubbe akāsi. <span class="bld">Yā sabbadā lohitapubbabhakkhā</span>ti yā sabbakālaṃ ruhirapubbameva bhakkhati paribhuñjati. <span class="bld">Navānī</span>ti paccagghāni tāvadeva pātubhūtāni. <span class="bld">Subhānī</span>ti sundarāni dassanīyāni. <span class="bld">Mudūnī</span>ti sukhasamphassāni. <span class="bld">Suddhānī</span>ti parisuddhavaṇṇāni. <span class="bld">Lomasānī</span>ti salomakāni sukhasamphassāni<a name="M0.0042"></a>, sundarānīti attho. <span class="bld">Dinnāni missā kitakā bhavantī</span>ti kitakakaṇṭakasadisāni lohapaṭṭasadisāni bhavanti. ‘‘Kīṭakā bhavantī’’ti vā pāṭho, khādakapāṇakavaṇṇāni bhavantīti attho.</p>
  338. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="P0.0045"></a> so devaputto tena bhikkhunā puṭṭho tāya purimajātiyā katakammaṃ pakāsento –</p>
  339. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  340. <p class="gatha1"> ‘‘Bhariyā mamesā ahu bhadante, adāyikā maccharinī kadariyā;</p>
  341. <p class="gathalast">Sā maṃ dadantaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ, akkosati ca paribhāsati ca.</p>
  342. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  343. <p class="gatha1"> ‘‘Gūthañca <a name="V0.0039"></a> muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñja tvaṃ asuciṃ sabbakālaṃ;</p>
  344. <p class="gatha2">Etaṃ te paralokasmiṃ hotu, vatthā ca te kitakasamā bhavantu;</p>
  345. <p class="gathalast">Etādisaṃ duccaritaṃ caritvā, idhāgatā cirarattāya khādatī’’ti. –</p>
  346. <p class="unindented">Dve gāthā abhāsi. Tattha <span class="bld">adāyikā</span>ti kassaci kiñcipi adānasīlā. <span class="bld">Maccharinī kadariyā</span>ti paṭhamaṃ maccheramalassa sabhāvena maccharinī, tāya ca punappunaṃ āsevanatāya thaddhamaccharinī, tāya kadariyā ahūti yojanā. Idāni tassā tameva kadariyataṃ dassento <span class="bld">‘‘sā maṃ dadanta’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">etādisa</span>nti evarūpaṃ yathāvuttavacīduccaritādiṃ caritvā. <span class="bld">Idhāgatā</span>ti imaṃ petalokaṃ āgatā, petattabhāvaṃ upagatā. <span class="bld">Cirarattāya khādatī</span>ti cirakālaṃ gūthādimeva khādati. Tassā hi yenākārena akkuṭṭhaṃ, tenevākārena pavattamānampi phalaṃ. Yaṃ uddissa akkuṭṭhaṃ, tato aññattha pathaviyaṃ kamantakasaṅkhāte matthake asanipāto viya attano upari patati.</p>
  347. <p class="bodytext">Evaṃ so devaputto tāya pubbe katakammaṃ kathetvā puna taṃ bhikkhuṃ āha – ‘‘atthi pana, bhante, koci upāyo imaṃ petalokato mocetu’’nti<a name="M0.0043"></a>? ‘‘Atthī’’ti ca vutte ‘‘kathetha, bhante’’ti. Yadi <a name="P0.0046"></a> bhagavato ariyasaṅghassa ca ekasseva vā bhikkhuno dānaṃ datvā imissā uddisiyati, ayañca taṃ anumodati, evametissā ito dukkhato mutti bhavissatīti. Taṃ sutvā devaputto tassa bhikkhuno paṇītaṃ annapānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ tassā petiyā ādisi. Tāvadeva sā petī suhitā pīṇindriyā dibbāhārassa tittā ahosi. Puna tasseva bhikkhuno hatthe dibbasāṭakayugaṃ bhagavantaṃ uddissa datvā tañca dakkhiṇaṃ petiyā ādisi. Tāvadeva ca sā dibbavatthanivatthā dibbālaṅkāravibhūsitā sabbakāmasamiddhā devaccharāpaṭibhāgā ahosi. So ca bhikkhu tassa devaputtassa iddhiyā tadaheva sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā bhagavato santikaṃ upagantvā vanditvā taṃ sāṭakayugaṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Bhagavāpi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  348. <p class="centered">Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  349. <p class="subhead">10. Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā</p>
  350. <p class="bodytext"><span class="bld">Kā</span> <a name="V0.0040"></a> <span class="bld">nu antovimānasmi</span>nti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ khallāṭiyapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ aññatarā rūpūpajīvinī itthī abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā atimanoharakesakalāpī ahosi. Tassā hi kesā nīlā dīghā tanū mudū siniddhā vellitaggā dvihatthagayhā visaṭṭhā yāva mekhalā kalāpā olambanti. Taṃ tassā kesasobhaṃ disvā taruṇajano yebhuyyena tassaṃ paṭibaddhacitto ahosi. Athassā taṃ kesasobhaṃ asahamānā issāpakatā katipayā itthiyo mantetvā tassā eva paricārikadāsiṃ āmisena upalāpetvā tāya tassā kesūpapātanaṃ bhesajjaṃ dāpesuṃ. Sā kira dāsī taṃ bhesajjaṃ nhāniyacuṇṇena saddhiṃ payojetvā gaṅgāya nadiyā nhānakāle tassā adāsi<a name="M0.0044"></a>. Sā tena kesamūlesu temetvā udake nimujji<a name="P0.0047"></a>, nimujjanamatteyeva kesā samūlā paripatiṃsu, sīsaṃ cassā tittakalābusadisaṃ ahosi. Atha sā sabbaso vilūnakesā luñcitamatthakā kapotī viya virūpā hutvā lajjāya antonagaraṃ pavisituṃ asakkontī vatthena sīsaṃ veṭhetvā bahinagare aññatarasmiṃ padese vāsaṃ kappentī katipāhaccayena apagatalajjā tato nivattetvā tilāni pīḷetvā telavaṇijjaṃ surāvaṇijjañca karontī jīvikaṃ kappesi. Sā ekadivasaṃ dvīsu tīsu manussesu surāmattesu mahāniddaṃ okkamantesu sithilabhūtāni tesaṃ nivatthavatthāni avahari.</p>
  351. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ sā ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacittā attano gharaṃ netvā paññatte āsane nisīdāpetvā telasaṃsaṭṭhaṃ doṇinimmajjaniṃ piññākamadāsi. So tassā anukampāya taṃ paṭiggahetvā paribhuñji. Sā pasannamānasā upari chattaṃ dhārayamānā aṭṭhāsi. So ca thero tassā cittaṃ pahaṃsento anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā ca itthī anumodanakāleyeva ‘‘mayhaṃ kesā dīghā tanū siniddhā mudū vellitaggā hontū’’ti patthanamakāsi.</p>
  352. <p class="bodytext">Sā aparena samayena kālaṃ katvā missakakammassa phalena samuddamajjhe kanakavimāne ekikā hutvā nibbatti. Tassā kesā patthitākārāyeva sampajjiṃsu. Manussānaṃ sāṭakāvaharaṇena pana naggā ahosi. Sā tasmiṃ kanakavimāne punappunaṃ uppajjitvā ekaṃ buddhantaraṃ naggāva hutvā vītināmesi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke <a name="V0.0041"></a> anupubbena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino sattasatā vāṇijā suvaṇṇabhūmiṃ uddissa nāvāya mahāsamuddaṃ otariṃsu. Tehi āruḷhā nāvā visamavātavegukkhittā ito cito ca paribbhamantī taṃ padesaṃ agamāsi. Atha sā vimānapetī saha vimānena tesaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ disvā jeṭṭhavāṇijo pucchanto –</p>
  353. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  354. <p class="gatha1"> ‘‘Kā <a name="P0.0048"></a> nu antovimānasmiṃ, tiṭṭhantī nūpanikkhami;</p>
  355. <p class="gathalast">Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –</p>
  356. <p class="unindented">Gāthamāha<a name="M0.0045"></a>. Tattha <span class="bld">kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantī</span>ti vimānassa anto abbhantare tiṭṭhantī kā nu tvaṃ, kiṃ manussitthī, udāhu amanussitthīti pucchati. <span class="bld">Nūpanikkhamī</span>ti vimānato na nikkhami. <span class="bld">Upanikkhamassu, bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita</span>nti, bhadde, taṃ mayaṃ bahi ṭhitaṃ passāma daṭṭhukāmamhā, tasmā vimānato nikkhamassu. ‘‘Upanikkhamassu bhaddante’’ti vā pāṭho, bhaddaṃ te atthūti attho.</p>
  357. <p class="bodytext">Athassa sā attano bahi nikkhamisuṃ asakkuṇeyyataṃ pakāsentī –</p>
  358. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  359. <p class="gatha1"> ‘‘Aṭṭīyāmi harāyāmi, naggā nikkhamituṃ bahi;</p>
  360. <p class="gathalast">Kesehamhi paṭicchannā, puññaṃ me appakaṃ kata’’nti. –</p>
  361. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">aṭṭīyāmī</span>ti naggā hutvā bahi nikkhamituṃ aṭṭikā dukkhitā amhi. <span class="bld">Harāyāmī</span>ti lajjāmi. <span class="bld">Kesehamhi paṭicchannā</span>ti kesehi amhi ahaṃ paṭicchāditā pārutasarīrā. <span class="bld">Puññaṃ me appakaṃ kata</span>nti appakaṃ parittaṃ mayā kusalakammaṃ kataṃ, piññākadānamattanti adhippāyo.</p>
  362. <p class="bodytext">Athassā vāṇijo attano uttarisāṭakaṃ dātukāmo –-</p>
  363. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  364. <p class="gatha1"> ‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, idaṃ dussaṃ nivāsaya;</p>
  365. <p class="gatha2">Idaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nikkhama sobhane;</p>
  366. <p class="gathalast">Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –</p>
  367. <p class="unindented">Gāthamāha<a name="V0.0042"></a>. Tattha <a name="P0.0049"></a> <span class="bld">handā</span>ti gaṇha. <span class="bld">Uttarīya</span>nti upasaṃbyānaṃ uttarisāṭakanti attho. <span class="bld">Dadāmi te</span>ti tuyhaṃ dadāmi. <span class="bld">Idaṃ dussaṃ nivāsayā</span>ti idaṃ mama uttarisāṭakaṃ tvaṃ nivāsehi. <span class="bld">Sobhane</span>ti sundararūpe.</p>
  368. <p class="bodytext">Evañca pana vatvā attano uttarisāṭakaṃ tassā upanesi, sā tathā diyyamānassa attano anupakappanīyatañca, yathā diyyamānaṃ upakappati, tañca dassentī –</p>
  369. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  370. <p class="gatha1"> ‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;</p>
  371. <p class="gathalast">Esetthupāsako saddho, sammāsambuddhasāvako.</p>
  372. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  373. <p class="gatha1"> ‘‘Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisa;</p>
  374. <p class="gathalast">Tathāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –</p>
  375. <p class="unindented">Gāthādvayamāha<a name="M0.0046"></a>. Tattha <span class="bld">hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappatī</span>ti, mārisa, tava hatthena mama hatthe tayā dinnaṃ na mayhaṃ upakappati na viniyujjati, upabhogayoggaṃ na hotīti attho. <span class="bld">Esetthupāsako saddho</span>ti eso ratanattayaṃ uddissa saraṇagamanena upāsako kammaphalasaddhāya ca samannāgatattā saddho ettha etasmiṃ janasamūhe atthi. <span class="bld">Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisā</span>ti etaṃ upāsakaṃ mama diyyamānaṃ sāṭakaṃ paridahāpetvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa pattidānaṃ dehi. <span class="bld">Tathāhaṃ sukhitā hessa</span>nti tathā kate ahaṃ sukhitā dibbavatthanivatthā sukhappattā bhavissāmīti.</p>
  376. <p class="bodytext">Taṃ sutvā vāṇijā taṃ upāsakaṃ nhāpetvā vilimpetvā vatthayugena acchādesuṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –</p>
  377. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  378. <p class="gatha1"> ‘‘Tañca te nhāpayitvāna, vilimpetvāna vāṇijā;</p>
  379. <p class="gathalast">Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisuṃ.</p>
  380. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  381. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe<a name="P0.0050"></a>, vipāko udapajjatha;</p>
  382. <p class="gathalast">Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.</p>
  383. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  384. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="V0.0043"></a> suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;</p>
  385. <p class="gathalast">Hasantī vimānā nikkhami, dakkhiṇāya idaṃ phala’’nti. –</p>
  386. <p class="unindented">Tisso gāthāyo avocuṃ.</p>
  387. <p class="bodytext"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>. Tattha <span class="bld">ta</span>nti taṃ upāsakaṃ. Ca-saddo nipātamattaṃ. <span class="bld">Te</span>ti te vāṇijāti yojanā. <span class="bld">Vilimpetvānā</span>ti uttamena gandhena vilimpetvā. <span class="bld">Vatthehacchādayitvānā</span>ti vaṇṇagandharasasampannaṃ sabyañjanaṃ bhojanaṃ bhojetvā nivāsanaṃ uttarīyanti dvīhi vatthehi acchādesuṃ, dve vatthāni adaṃsūti attho. <span class="bld">Tassā dakkhiṇamādisu</span>nti tassā petiyā taṃ dakkhiṇaṃ ādisiṃsu.</p>
  388. <p class="bodytext"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>. <span class="bld">Samanantarānuddiṭṭhe</span>ti <span class="bld">anū</span>-ti nipātamattaṃ, tassā dakkhiṇāya uddiṭṭhasamanantarameva. <span class="bld">Vipāko udapajjathā</span>ti tassā petiyā vipāko dakkhiṇāya <a name="M0.0047"></a> phalaṃ uppajji. Kīdisoti petī āha <span class="bld">bhojanacchādanapānīya</span>nti. Nānappakāraṃ dibbabhojanasadisaṃ bhojanañca nānāvirāgavaṇṇasamujjalaṃ dibbavatthasadisaṃ vatthañca anekavidhaṃ pānakañca <span class="bld">dakkhiṇāya idaṃ</span> īdisaṃ <span class="bld">phalaṃ udapajjathā</span>ti yojanā.</p>
  389. <p class="bodytext"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>. <span class="bld">Tato</span>ti yathāvuttabhojanādipaṭilābhato pacchā. <span class="bld">Suddhā</span>ti nhānena suddhasarīrā. <span class="bld">Sucivasanā</span>ti suvisuddhavatthanivatthā. <span class="bld">Kāsikuttamadhārinī</span>ti kāsikavatthatopi uttamavatthadhārinī. <span class="bld">Hasantī</span>ti ‘‘passatha tāva tumhākaṃ dakkhiṇāya idaṃ phalavisesa’’nti pakāsanavasena hasamānā vimānato nikkhami.</p>
  390. <p class="bodytext">Atha te vāṇijā evaṃ paccakkhato puññaphalaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā tasmiṃ upāsake sañjātagāravabahumānā katañjalī taṃ payirupāsiṃsu. Sopi te dhammakathāya bhiyyosomattāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te tāya vimānapetiyā katakammaṃ –</p>
  391. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  392. <p class="gatha1"> ‘‘Sucittarūpaṃ <a name="P0.0051"></a> ruciraṃ, vimānaṃ te pabhāsati;</p>
  393. <p class="gathalast">Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –</p>
  394. <p class="unindented">Imāya <a name="V0.0044"></a> gāthāya pucchiṃsu. Tattha <span class="bld">sucittarūpa</span>nti hatthiassaitthipurisādivasena ceva mālākammalatākammādivasena ca suṭṭhu vihitacittarūpaṃ. <span class="bld">Rucira</span>nti ramaṇīyaṃ dassanīyaṃ. <span class="bld">Kissa kammassidaṃ phala</span>nti kīdisassa kammassa, kiṃ dānamayassa udāhu sīlamayassa idaṃ phalanti attho.</p>
  395. <p class="bodytext">Sā tehi evaṃ puṭṭhā ‘‘mayā katassa parittakassa kusalakammassa tāva idaṃ phalaṃ, akusalakammassa pana āyatiṃ niraye edisaṃ bhavissatī’’ti tadubhayaṃ ācikkhantī –</p>
  396. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  397. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhuno caramānassa, doṇinimmajjaniṃ ahaṃ;</p>
  398. <p class="gathalast">Adāsiṃ ujubhūtassa, vippasannena cetasā.</p>
  399. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  400. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa kammassa kusalassa, vipākaṃ dīghamantaraṃ;</p>
  401. <p class="gathalast">Anubhomi vimānasmiṃ, tañca dāni parittakaṃ.</p>
  402. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  403. <p class="gatha1"> ‘‘Uddhaṃ <a name="M0.0048"></a> catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissati;</p>
  404. <p class="gathalast">Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.</p>
  405. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  406. <p class="gatha1"> ‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;</p>
  407. <p class="gathalast">Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.</p>
  408. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  409. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;</p>
  410. <p class="gathalast">Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.</p>
  411. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  412. <p class="gatha1"> ‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;</p>
  413. <p class="gathalast">Phalañca pāpakammassa, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti. – gāthāyo abhāsi;</p>
  414. <p class="bodytext"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>. Tattha <span class="bld">bhikkhuno caramānassā</span>ti aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno bhikkhāya carantassa. <span class="bld">Doṇinimmajjani</span>nti vissandamānatelaṃ piññākaṃ. <span class="bld">Ujubhūtassā</span>ti cittajimhavaṅkakuṭilabhāvakarānaṃ <a name="V0.0045"></a> kilesānaṃ abhāvena <a name="P0.0052"></a> ujubhāvappattassa. <span class="bld">Vippasannena cetasā</span>ti kammaphalasaddhāya suṭṭhu pasannena cittena.</p>
  415. <p class="bodytext"><a name="para68-69"></a><span class="paranum">68-69</span>. <span class="bld">Dīghamantara</span>nti ma-kāro padasandhikaro, dīghaantaraṃ dīghakālanti attho. <span class="bld">Tañca dāni parittaka</span>nti tañca puññaphalaṃ vipakkavipākattā kammassa idāni parittakaṃ appāvasesaṃ, na cireneva ito cavissāmīti attho. Tenāha <span class="bld">‘‘uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissatī’’</span>ti catūhi māsehi uddhaṃ catunnaṃ māsānaṃ upari pañcame māse mama kālaṃkiriyā bhavissatīti dasseti. <span class="bld">Ekantakaṭuka</span>nti ekanteneva aniṭṭhachaphassāyatanikabhāvato ekantadukkhanti attho. <span class="bld">Ghora</span>nti dāruṇaṃ. <span class="bld">Niraya</span>nti natthi ettha ayo sukhanti katvā ‘‘niraya’’nti laddhanāmaṃ narakaṃ. <span class="bld">Papatissaha</span>nti papahissāmi ahaṃ.</p>
  416. <p class="bodytext"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>. ‘‘Niraya’’nti cettha avīcimahānirayassa adhippetattā taṃ sarūpato dassetuṃ <span class="bld">‘‘catukkaṇṇa’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">catukkaṇṇa</span>nti catukkoṇaṃ. <span class="bld">Catudvāra</span>nti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ. <span class="bld">Vibhatta</span>nti suṭṭhu vibhattaṃ.</p>
  417. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhāgaso</span>ti <a name="M0.0049"></a> bhāgato. <span class="bld">Mita</span>nti tulitaṃ. <span class="bld">Ayopākārapariyanta</span>nti ayomayena pākārena parikkhittaṃ. <span class="bld">Ayasā paṭikujjita</span>nti ayopaṭaleneva upari pihitaṃ.</p>
  418. <p class="bodytext"><a name="para71-72"></a><span class="paranum">71-72</span>. <span class="bld">Tejasā yutā</span>ti samantato samuṭṭhitajālena mahatā agginā nirantaraṃ samāyutajālā. <span class="bld">Samantā yojanasata</span>nti evaṃ pana samantā bahi sabbadisāsu yojanasataṃ yojanānaṃ sataṃ. <span class="bld">Sabbadā</span>ti sabbakālaṃ. <span class="bld">Pharitvā tiṭṭhatī</span>ti byāpetvā tiṭṭhati. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ mahāniraye. <span class="bld">Vedissa</span>nti vedissāmi anubhavissāmi. <span class="bld">Phalañca pāpakammassā</span>ti idaṃ īdisaṃ dukkhānubhavanaṃ mahā evaṃ katassa pāpassa kammassa phalanti attho.</p>
  419. <p class="bodytext">Evaṃ tāya attanā katakammaphale āyatiṃ nerayikabhaye ca pakāsite <a name="P0.0053"></a> so upāsako karuṇāsañcoditamānaso ‘‘handassāhaṃ patiṭṭhā bhaveyya’’nti cintetvā āha – ‘‘devate, tvaṃ mayhaṃ ekassa dānavasena sabbakāmasamiddhā uṭṭhārasampattiyuttā jātā, idāni pana imesaṃ upāsakānaṃ dānaṃ datvā satthu ca guṇe anussaritvā nirayūpapattito muccissasī’’ti. Sā petī haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sādhū’’ti vatvā te dibbena annapānena santappetvā dibbāni vatthāni nānāvidhāni <a name="V0.0046"></a> ratanāni ca adāsi, bhagavantañca uddissa dibbaṃ dussayugaṃ tesaṃ hatthe datvā ‘‘aññatarā, bhante, vimānapetī bhagavato pāde sirasā vandatīti sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ mama vacanena vandathā’’ti vandanañca pesesi, tañca nāvaṃ attano iddhānubhāvena tehi icchitapaṭṭanaṃ taṃ divasameva upanesi.</p>
  420. <p class="bodytext">Atha te vāṇijā tato paṭṭanato anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthu taṃ dussayugaṃ datvā vandanañca nivedetvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā jātā. Te pana upāsakā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tassā dakkhiṇamādisiṃsu. Sā ca tato petalokato cavitvā vividharatanavijjotite tāvatiṃsabhavane kanakavimāne accharāsahassaparivārā nibbattīti.</p>
  421. <p class="centered">Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  422. <p class="subhead">11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā</p>
  423. <p class="bodytext"><span class="bld">Puratova</span> <a name="M0.0050"></a> <span class="bld">setena paleti hatthinā</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ. Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhi <a name="P0.0054"></a> saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi. Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu. Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi, te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ.</p>
  424. <p class="bodytext">Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ. Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi. So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi. Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi. So muducitto ahosi. Atha naṃ so upāsako āha – ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī’’ti<a name="V0.0047"></a>. ‘‘Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ, tasmā nāhaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī’’ti? ‘‘Kathaṃ na dassāmī’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi, taṃ ekassa bhikkhussa dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi.</p>
  425. <p class="bodytext">Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ. Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ. Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhā <a name="M0.0051"></a> appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ. Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāya <a name="P0.0055"></a> ñātakā vāresuṃ. So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati. Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti. Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha – ‘‘uppabbajissāmahaṃ, bhante, anujānātha ma’’nti. Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha – ‘‘sāmaṇera, māsamattaṃ āgamehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi. Upajjhāyo puna ‘‘aḍḍhamāsaṃ āgamehī’’ti āha. Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘sattāhaṃ āgamehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu. Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu, dve puttā dhītā ca bhummadevesu. Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti, kaniṭṭhassa assatarīratho, dhītāya suvaṇṇasivikā. Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti, abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti. Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti, na ca tittiṃ paṭilabhanti.</p>
  426. <p class="bodytext">Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā paṭiññātadivasā vītivattā, gehaṃ gamissāmi, anujānātha ma’’nti. Atha naṃ upajjhāyo ‘‘atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī’’ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggena <a name="V0.0048"></a> yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti, tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācā <a name="P0.0056"></a> kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisā <a name="M0.0052"></a> vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti.</p>
  427. <p class="bodytext">Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati, tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha – ‘‘passasi tvaṃ, sāmaṇera, ime gacchante’’ti? ‘‘Āma, bhante, passāmī’’ti. ‘‘Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā’’ti. So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi. Te āhaṃsu – ‘‘ye pacchato petā āgacchanti, te paṭipucchā’’ti. Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –</p>
  428. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  429. <p class="gatha1"> ‘‘Puratova setena paleti hatthinā, majjhe pana assatarīrathena;</p>
  430. <p class="gathalast">Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati, obhāsayantī dasa sabbaso disā.</p>
  431. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  432. <p class="gatha1"> ‘‘Tumhe pana muggarahatthapāṇino, rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā;</p>
  433. <p class="gathalast">Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ, yenaññamaññassa pivātha lohita’’nti.</p>
  434. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">purato</span>ti sabbapaṭhamaṃ. <span class="bld">Setenā</span>ti paṇḍarena. <span class="bld">Paletī</span>ti gacchati. <span class="bld">Majjhe panā</span>ti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare. <span class="bld">Assatarīrathenā</span>ti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā. <span class="bld">Nīyatī</span>ti vahīyati. <span class="bld">Obhāsayantī dasa sabbaso disā</span>ti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā. <span class="bld">Muggarahatthapāṇino</span>ti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino, bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito. <span class="bld">Chinnapabhinnagattā</span>ti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā. <span class="bld">Pivāthā</span>ti pivatha.</p>
  435. <p class="centered">Evaṃ <a name="P0.0057"></a> sāmaṇerena puṭṭhā te petā sabbaṃ taṃ</p>
  436. <p class="bodytext">Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –</p>
  437. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  438. <p class="gatha1"> ‘‘Puratova <a name="M0.0053"></a> yo gacchati kuñjarena, setena nāgena catukkamena;</p>
  439. <p class="gathalast">Amhāka putto ahu jeṭṭhako so, dānāni datvāna sukhī pamodati.</p>
  440. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  441. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="V0.0049"></a> yo majjhe assatarīrathena, catubbhi yuttena suvaggitena;</p>
  442. <p class="gathalast">Amhāka putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocati.</p>
  443. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  444. <p class="gatha1"> ‘‘Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati, nārī sapaññā migamandalocanā;</p>
  445. <p class="gathalast">Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā, bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati.</p>
  446. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  447. <p class="gatha1"> ‘‘Ete ca dānāni adaṃsu pubbe, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ;</p>
  448. <p class="gatha2">Mayaṃ pana maccharīno ahumha, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ;</p>
  449. <p class="gathalast">Ete ca datvā paricārayanti, mayañca sussāma naḷova chinno’’ti.</p>
  450. <p class="bodytext"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>. Tattha <span class="bld">puratova yo gacchatī</span>ti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati. ‘‘Yoso purato gacchatī’’ti vā pāṭho, tassa yo eso purato gacchatīti attho. <span class="bld">Kuñjarenā</span>ti kuṃ pathaviṃ jīrayati, kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘kuñjaro’’ti laddhanāmena hatthinā. <span class="bld">Nāgenā</span>ti, nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā, tena nāgena. <span class="bld">Catukkamenā</span>ti catuppadena. <span class="bld">Jeṭṭhako</span>ti pubbajo.</p>
  451. <p class="bodytext"><a name="para76-77"></a><span class="paranum">76-77</span>. <span class="bld">Catubbhī</span>ti catūhi assatarīhi. <span class="bld">Suvaggitenā</span>ti sundaragamanena cāturagamanena. <span class="bld">Migamandalocanā</span>ti migī viya mandakkhikā. <span class="bld">Bhāgaḍḍhabhāgenā</span>ti <a name="P0.0058"></a> bhāgassa aḍḍhabhāgena, attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena. <span class="bld">Sukhī</span>ti sukhinī. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ.</p>
  452. <p class="bodytext"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>. <span class="bld">Paribhāsakā</span>ti <a name="M0.0054"></a> akkosakā. <span class="bld">Paricārayantī</span>ti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti, parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti. <span class="bld">Mayañca sussāma naḷova chinno</span>ti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma, khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti.</p>
  453. <p class="bodytext">Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī’’ti pucchanto –</p>
  454. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  455. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ <a name="V0.0050"></a> tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ, kathañca yāpetha supāpadhammino;</p>
  456. <p class="gathalast">Pahūtabhogesu anappakesu, sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā’’ti. –</p>
  457. <p class="unindented">Imaṃ gāthamāha. Tattha <span class="bld">kiṃ tumhākaṃ bhojana</span>nti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ? <span class="bld">Kiṃ sayāna</span>nti kīdisaṃ sayanaṃ? ‘‘Kiṃ sayānā’’ti keci paṭhanti, kīdisā sayanā, kīdise sayane sayathāti attho. <span class="bld">Kathañca yāpethā</span>ti kena pakārena yāpetha, ‘‘kathaṃ vo yāpethā’’tipi pāṭho, kathaṃ tumhe yāpethāti attho. <span class="bld">Supāpadhammino</span>ti suṭṭhu ativiya pāpadhammā. <span class="bld">Pahūtabhogesū</span>ti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu. <span class="bld">Anappakesū</span>ti na appakesu bahūsu. <span class="bld">Sukhaṃ virādhāyā</span>ti sukhahetuno puññassa akaraṇena <a name="P0.0059"></a> sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā. ‘‘Sukhassa virādhenā’’ti keci paṭhanti. <span class="bld">Dukkhajja pattā</span>ti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti.</p>
  458. <p class="bodytext">Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –</p>
  459. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  460. <p class="gatha1"> ‘‘Aññamaññaṃ vadhitvāna, pivāma pubbalohitaṃ;</p>
  461. <p class="gathalast">Bahuṃ vitvā na dhātā homa, nacchādimhase mayaṃ.</p>
  462. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  463. <p class="gatha1"> ‘‘Icceva <a name="M0.0055"></a> maccā paridevayanti, adāyakā pecca yamassa ṭhāyino;</p>
  464. <p class="gathalast">Ye te vidicca adhigamma bhoge, na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ.</p>
  465. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  466. <p class="gatha1"> ‘‘Te khuppipāsūpagatā parattha, pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā;</p>
  467. <p class="gathalast">Kammāni katvāna dukhudrāni, anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni.</p>
  468. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  469. <p class="gatha1"> ‘‘Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ, ittaraṃ idha jīvitaṃ;</p>
  470. <p class="gathalast">Ittaraṃ ittarato ñatvā, dīpaṃ kayirātha paṇḍito.</p>
  471. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  472. <p class="gatha1"> ‘‘Ye te evaṃ pajānanti, narā dhammassa kovidā;</p>
  473. <p class="gathalast">Te dāne nappamajjanti, sutvā arahataṃ vaco’’ti. –</p>
  474. <p class="unindented">Pañca gāthā abhāsiṃsu.</p>
  475. <p class="bodytext"><a name="para80-81"></a><span class="paranum">80-81</span>. Tattha <a name="V0.0051"></a> <span class="bld">na dhātā homā</span>ti dhātā suhitā tittā na homa. <span class="bld">Nacchādimhase</span>ti na ruccāma, na ruciṃ uppādema, na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho. <span class="bld">Iccevā</span>ti evameva. <span class="bld">Maccā paridevayantī</span>ti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti. <span class="bld">Adāyakā</span>ti adānasīlā maccharino. <span class="bld">Yamassa ṭhāyino</span>ti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlā<a name="P0.0060"></a>. <span class="bld">Ye te vidicca adhigammabhoge</span>ti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā. <span class="bld">Na bhuñjare nāpi karonti puñña</span>nti amhe viya sayampi na bhuñjanti, paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti.</p>
  476. <p class="bodytext"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>. <span class="bld">Te khuppipāsūpagatā paratthā</span>ti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā. <span class="bld">Ciraṃ jhāyare ḍayhamānā</span>ti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘akataṃ vata amhehi kusalaṃ, kataṃ pāpa’’ntiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti, anutthunantīti attho. <span class="bld">Dukhudrānī</span>ti dukkhavipākāni. <span class="bld">Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānī</span>ti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti.</p>
  477. <p class="bodytext"><a name="para83-84"></a><span class="paranum">83-84</span>. <span class="bld">Ittara</span>nti <a name="M0.0056"></a> na cirakālaṭṭhāyī, aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ. <span class="bld">Ittaraṃ idha jīvita</span>nti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 1.145; a. ni. 7.74). <span class="bld">Ittaraṃ ittarato ñatvā</span>ti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā. <span class="bld">Dīpaṃ kayirātha paṇḍito</span>ti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya. <span class="bld">Ye te evaṃ pajānantī</span>ti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti, te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti. <span class="bld">Sutvā arahataṃ vaco</span>ti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā, sutattāti attho. Sesaṃ pākaṭameva.</p>
  478. <p class="bodytext">Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti pavedesuṃ. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha – ‘‘yaṃ, bhante, anukampakena <a name="P0.0061"></a> karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya, taṃ me tumhehi kataṃ, mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito, na dāni me <a name="V0.0052"></a> gharāvāsena attho, abhiramissāmi brahmacariyavāse’’ti. Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  479. <p class="centered">Nāgapetavatthuvaṇaṇanā niṭṭhitā.</p>
  480. <p class="subhead">12. Uragapetavatthuvaṇṇanā</p>
  481. <p class="bodytext"><span class="bld">Uragova tacaṃ jiṇṇa</span>nti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So puttamaraṇahetu paridevasokasamāpanno bahi nikkhamitvā kiñci kammaṃ kātuṃ asakkonto geheyeva aṭṭhāsi. Atha <a name="M0.0057"></a> satthā paccūsavelāyaṃ mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ upāsakaṃ disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa gehaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi. Upāsako ca satthu āgatabhāvaṃ sutvā sīghaṃ uṭṭhāya gantvā paccuggamanaṃ katvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Upāsakopi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ bhagavā ‘‘kiṃ, upāsaka, sokapareto viya dissatī’’ti āha. ‘‘Āma, bhagavā, piyo me putto kālakato, tenāhaṃ socāmī’’ti. Athassa bhagavā sokavinodanaṃ karonto uragajātakaṃ (jā. 1.5.19 ādayo) kathesi.</p>
  482. <p class="bodytext">Atīte kira kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ dhammapālaṃ nāma brāhmaṇakulaṃ ahosi. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī putto dhītā suṇisā dāsīti ime sabbepi maraṇānussatibhāvanābhiratā <a name="P0.0062"></a> ahesuṃ. Tesu yo gehato nikkhamati, so sesajane ovaditvā nirapekkhova nikkhamati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo puttena saddhiṃ gharato nikkhamitvā khettaṃ gantvā kasati. Putto sukkhatiṇapaṇṇakaṭṭhāni ālimpeti. Tattheko kaṇhasappo ḍāhabhayena rukkhasusirato nikkhamitvā imaṃ brāhmaṇassa puttaṃ ḍaṃsi. So visavegena mucchito tattheva paripatitvā kālakato, sakko devarājā hutvā nibbatti. Brāhmaṇo puttaṃ mataṃ disvā kammantasamīpena gacchantaṃ ekaṃ purisaṃ evamāha – ‘‘samma, mama gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ evaṃ vadehi ‘nhāyitvā suddhavatthanivatthā ekassa bhattaṃ mālāgandhādīni ca gahetvā turitaṃ āgacchatū’ti’’. So tattha gantvā tathā ārocesi, gehajanopi tathā akāsi. Brāhmaṇo nhatvā bhuñjitvā vilimpitvā parijanaparivuto puttassa sarīraṃ citakaṃ āropetvā aggiṃ datvā dārukkhandhaṃ ḍahanto viya nissoko nissantāpo aniccasaññaṃ manasi karonto aṭṭhāsi.</p>
  483. <p class="bodytext">Atha <a name="V0.0053"></a> brāhmaṇassa putto sakko hutvā nibbatti, so ca amhākaṃ bodhisatto ahosi. So attano purimajātiṃ katapuññañca paccavekkhitvā pitaraṃ ñātake ca anukampamāno brāhmaṇavesena tattha āgantvā <a name="M0.0058"></a> ñātake asocante disvā ‘‘ambho, migaṃ jhāpetha, amhākaṃ maṃsaṃ detha, chātomhī’’ti āha. ‘‘Na migo, manusso brāhmaṇā’’ti āha. ‘‘Kiṃ tumhākaṃ paccatthiko eso’’ti? ‘‘Na paccatthiko, ure jāto oraso mahāguṇavanto taruṇaputto’’ti āha. ‘‘Kimatthaṃ tumhe tathārūpe guṇavati taruṇaputte mate na socathā’’ti? Taṃ sutvā brāhmaṇo asocanakāraṇaṃ kathento –</p>
  484. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  485. <p class="gatha1"> ‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ;</p>
  486. <p class="gathalast">Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.</p>
  487. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  488. <p class="gatha1"> ‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  489. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –</p>
  490. <p class="unindented">Dve gāthā abhāsi.</p>
  491. <p class="bodytext"><a name="para85-86"></a><span class="paranum">85-86</span>. Tattha <a name="P0.0063"></a> <span class="bld">urago</span>ti urena gacchatīti urago. Sappassetaṃ adhivacanaṃ. <span class="bld">Tacaṃ jiṇṇa</span>nti jajjarabhāvena jiṇṇaṃ purāṇaṃ attano tacaṃ nimmokaṃ. <span class="bld">Hitvā gacchati saṃ tanu</span>nti yathā urago attano jiṇṇatacaṃ rukkhantare vā kaṭṭhantare vā mūlantare vā pāsāṇantare vā kañcukaṃ omuñcanto viya sarīrato omuñcitvā pahāya chaḍḍetvā yathākāmaṃ gacchati, evameva saṃsāre paribbhamanto satto porāṇassa kammassa parikkhīṇattā jajjarībhūtaṃ saṃ tanuṃ attano sarīraṃ hitvā gacchati, yathākammaṃ gacchati, punabbhavavasena upapajjatīti attho. <span class="bld">Eva</span>nti ḍayhamānaṃ puttassa sarīraṃ dassento āha. <span class="bld">Sarīre nibbhoge</span>ti assa viya aññesampi kāye evaṃ bhogavirahite niratthake jāte. <span class="bld">Pete</span>ti āyuusmāviññāṇato apagate. <span class="bld">Kālakate satī</span>ti mate jāte. <span class="bld">Tasmā</span>ti yasmā ḍayhamāno kāyo apetaviññāṇattā ḍāhadukkhaṃ viya ñātīnaṃ ruditaṃ paridevitampi na jānāti, tasmā etaṃ mama puttaṃ nimittaṃ katvā na rodāmi. <span class="bld">Gato so</span> <a name="V0.0054"></a> <span class="bld">tassa yā gatī</span>ti yadi matasattā na ucchijjanti, matassa pana katokāsassa kammassa vasena yā gati pāṭikaṅkhā, taṃ <a name="M0.0059"></a> cutianantarameva gato, so na purimañātīnaṃ ruditaṃ paridevitaṃ vā paccāsīsati, nāpi yebhuyyena purimañātīnaṃ ruditena kāci atthasiddhīti adhippāyo.</p>
  492. <p class="bodytext">Evaṃ brāhmaṇena attano asocanakāraṇe kathite pariyāyamanasikārakosalle pakāsite brāhmaṇarūpo sakko brāhmaṇiṃ āha – ‘‘amma, tuyhaṃ so mato kiṃ hotī’’ti? ‘‘Dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā saṃvaḍḍhito putto me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ pitā tāva purisabhāvena mā rodatu, mātu nāma hadayaṃ mudukaṃ, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Taṃ sutvā sā arodanakāraṇaṃ kathentī –</p>
  493. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  494. <p class="gatha1"> ‘‘Anabbhito <a name="P0.0064"></a> tato āgā, nānuññāto ito gato;</p>
  495. <p class="gathalast">Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.</p>
  496. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  497. <p class="gatha1"> ‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  498. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –</p>
  499. <p class="unindented">Gāthādvayamāha. Tattha <span class="bld">anabbhito</span>ti anavhāto, ‘‘ehi mayhaṃ puttabhāvaṃ upagacchā’’ti evaṃ apakkosito. <span class="bld">Tato</span>ti yattha pubbe ṭhito, tato paralokato. <span class="bld">Āgā</span>ti āgañchi. <span class="bld">Nānuññāto</span>ti ananumato, ‘‘gaccha, tāta, paraloka’’nti evaṃ amhehi avissaṭṭho. <span class="bld">Ito</span>ti idhalokato. <span class="bld">Gato</span>ti apagato. <span class="bld">Yathāgato</span>ti yenākārena āgato, amhehi anabbhito eva āgatoti attho. <span class="bld">Tathā gato</span>ti tenevākārena gato. Yathā sakeneva kammunā āgato, tathā sakeneva kammunā gatoti. Etena kammassakataṃ dasseti. <span class="bld">Tattha kā paridevanā</span>ti evaṃ avasavattike saṃsārapavatte maraṇaṃ paṭicca kā nāma paridevanā, ayuttā sā paññavatā akaraṇīyāti dasseti.</p>
  500. <p class="bodytext">Evaṃ brāhmaṇiyā vacanaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhātā me, sāmī’’ti. ‘‘Amma, bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Sāpi arodanakāraṇaṃ kathentī –</p>
  501. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  502. <p class="gatha1"> ‘‘Sace <a name="M0.0060"></a><a name="V0.0055"></a> rode kissa assaṃ, tattha me kiṃ phalaṃ siyā;</p>
  503. <p class="gathalast">Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā.</p>
  504. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  505. <p class="gatha1"> ‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  506. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –</p>
  507. <p class="unindented">Gāthādvayamāha. Tattha <span class="bld">sace rode kisā assa</span>nti yadi ahaṃ rodeyyaṃ, kisā parisukkhasarīrā bhaveyyaṃ. <span class="bld">Tattha me kiṃ phalaṃ siyā</span>ti tasmiṃ mayhaṃ bhātu maraṇanimitte rodane kiṃ nāma phalaṃ, ko ānisaṃso bhaveyya? Na tena mayhaṃ bhātiko <a name="P0.0065"></a> āgaccheyya, nāpi so tena sugatiṃ gaccheyyāti adhippāyo. <span class="bld">Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā</span>ti amhākaṃ ñātīnaṃ mittānaṃ suhadayānañca mama socanena bhātumaraṇadukkhato bhiyyopi arati dukkhameva siyāti.</p>
  508. <p class="bodytext">Evaṃ bhaginiyā vacanaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi – ‘‘tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhattā me, sāmī’’ti. ‘‘Bhadde, itthiyo nāma bhattari sinehā honti, tasmiñca mate vidhavā anāthā honti, kasmā tvaṃ na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –</p>
  509. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  510. <p class="gatha1"> ‘‘Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati;</p>
  511. <p class="gathalast">Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.</p>
  512. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  513. <p class="gatha1"> ‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  514. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. – gāthādvayamāha;</p>
  515. <p class="unindented">Tattha <span class="bld">dārako</span>ti bāladārako. <span class="bld">Canda</span>nti candamaṇḍalaṃ. <span class="bld">Gacchanta</span>nti nabhaṃ abbhussukkamānaṃ. <span class="bld">Anurodatī</span>ti ‘‘mayhaṃ rathacakkaṃ gahetvā dehī’’ti anurodati. <span class="bld">Evaṃsampadameveta</span>nti yo petaṃ mataṃ anusocati, tassetaṃ anusocanaṃ evaṃsampadaṃ evarūpaṃ, ākāsena gacchantassa candassa gahetukāmatāsadisaṃ alabbhaneyyavatthusmiṃ icchābhāvatoti adhippāyo.</p>
  516. <p class="bodytext">Evaṃ tassa bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Ayyo me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ tena tvaṃ pothetvā veyyāvaccaṃ <a name="M0.0061"></a> kāritā bhavissasi, tasmā <a name="V0.0056"></a> maññe ‘sumuttāhaṃ tenā’ti na rodasī’’ti? ‘‘Sāmi, mā maṃ evaṃ avaca, na cetaṃ anucchavikaṃ<a name="P0.0066"></a>, ativiya khantimettānuddayāsampanno yuttavādī mayhaṃ ayyaputto ure saṃvaḍḍhaputto viya ahosī’’ti. Atha ‘‘kasmā na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –</p>
  517. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  518. <p class="gatha1"> ‘‘Yathāpi brahme udakumbho, bhinno appaṭisandhiyo;</p>
  519. <p class="gathalast">Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.</p>
  520. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  521. <p class="gatha1"> ‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;</p>
  522. <p class="gathalast">Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –</p>
  523. <p class="unindented">Gāthādvayamāha. Tattha <span class="bld">yathāpi brahme udakubbho, bhinno appaṭisandhiyo</span>ti brāhmaṇa seyyathāpi udakaghaṭo muggarappahārādinā bhinno appaṭisandhiyo puna pākatiko na hoti. Sesamettha vuttanayattā uttānatthameva.</p>
  524. <p class="bodytext">Sakko tesaṃ kathaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘sammadeva tumhehi maraṇassati bhāvitā, ito paṭṭhāya na tumhehi kasiādikaraṇakiccaṃ atthī’’ti tesaṃ gehaṃ sattaratanabharitaṃ katvā ‘‘appamattā dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karothā’’ti ovaditvā attānañca tesaṃ nivedetvā sakaṭṭhānameva gato. Tepi brāhmaṇādayo dānādīni puññāni karontā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke uppajjiṃsu.</p>
  525. <p class="bodytext">Satthā imaṃ jātakaṃ āharitvā tassa upāsakassa sokasallaṃ samuddharitvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.</p>
  526. <p class="centered">Uragapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  527. <p class="centered">Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ</p>
  528. <p class="bodytext">Dvādasavatthupaṭimaṇḍitassa</p>
  529. <p class="centered">Paṭhamassa uragavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  530. <p class="chapter">2. Ubbarivaggo</p>
  531. <p class="subhead">1. Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā</p>
  532. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggā</span> <a name="M0.0062"></a><a name="V0.0057"></a><a name="P0.0067"></a> <span class="bld">dubbaṇṇarūpāsī</span>ti idaṃ satthari veḷuvane viharante magadharaṭṭhe iṭṭhakavatīnāmake gāme aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Magadharaṭṭhe kira iṭṭhakavatī ca dīgharāji cāti dve gāmakā ahesuṃ, tattha bahū saṃsāramocakā micchādiṭṭhikā paṭivasanti. Atīte ca kāle pañcannaṃ vassasatānaṃ matthake aññatarā itthī tattheva iṭṭhakavatiyaṃ aññatarasmiṃ saṃsāramocakakule nibbattitvā micchādiṭṭhivasena bahū kīṭapaṭaṅge jīvitā voropetvā petesu nibbatti.</p>
  533. <p class="bodytext">Sā pañca vassasatāni khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante punapi iṭṭhakavatiyaṃyeva aññatarasmiṃ saṃsāramocakakuleyeva nibbattitvā yadā sattaṭṭhavassuddesikakāle aññāhi dārikāhi saddhiṃ rathikāya kīḷanasamatthā ahosi, tadā āyasmā sāriputtatthero tameva gāmaṃ upanissāya aruṇavatīvihāre viharanto ekadivasaṃ dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ tassa gāmassa dvārasamīpena maggena atikkamati. Tasmiṃ khaṇe bahū gāmadārikā gāmato nikkhamitvā dvārasamīpe kīḷantiyo pasannamānasā mātāpitūnaṃ paṭipattidassanena vegenāgantvā theraṃ aññe ca bhikkhū pañcapatiṭṭhitena vandiṃsu. Sā panesā assaddhakulassa dhītā cirakālaṃ aparicitakusalatāya sādhujanācāravirahitā anādarā alakkhikā viya aṭṭhāsi. Thero tassā pubbacaritaṃ idāni ca saṃsāramocakakule nibbattanaṃ āyatiñca niraye nibbattanārahataṃ disvā ‘‘sacāyaṃ maṃ vandissati, niraye na uppajjissati, petesu nibbattitvāpi mamaṃyeva nissāya sampattiṃ paṭilabhissatī’’ti ñatvā karuṇāsañcoditamānaso <a name="P0.0068"></a> tā dārikāyo āha – ‘‘tumhe bhikkhū vandatha, ayaṃ pana dārikā alakkhikā viya ṭhitā’’ti. Atha naṃ tā dārikā hatthesu pariggahetvā ākaḍḍhitvā balakkārena therassa pāde vandāpesuṃ.</p>
  534. <p class="bodytext">Sā <a name="M0.0063"></a> aparena samayena vayappattā dīgharājiyaṃ saṃsāramocakakule aññatarassa kumārassa dinnā paripuṇṇagabbhā hutvā kālakatā petesu uppajjitvā naggā dubbaṇṇarūpā khuppipāsābhibhūtā <a name="V0.0058"></a> ativiya bībhacchadassanā vicarantī rattiyaṃ āyasmato sāriputtattherassa attānaṃ dassetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā thero –</p>
  535. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  536. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;</p>
  537. <p class="gathalast">Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –</p>
  538. <p class="unindented">Gāthāya pucchi. Tattha <span class="bld">dhamanisanthatā</span>ti nimmaṃsalohitatāya sirājālehi patthatagattā. <span class="bld">Upphāsulike</span>ti uggataphāsulike. <span class="bld">Kisike</span>ti kisasarīre. Pubbepi ‘‘kisā’’ti vatvā puna ‘‘kisike’’ti vacanaṃ aṭṭhicammanhārumattasarīratāya ativiya kisabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Taṃ sutvā petī attānaṃ pavedentī –</p>
  539. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  540. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;</p>
  541. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. – gāthaṃ vatvā puna therena –</p>
  542. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  543. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  544. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  545. <p class="unindented">Katakammaṃ puṭṭhā ‘‘adānasīlā maccharinī hutvā petayoniyaṃ nibbattitvā evaṃ mahādukkhaṃ anubhavāmī’’ti dassentī tisso gāthā abhāsi –</p>
  546. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  547. <p class="gatha1"> ‘‘Anukampakā <a name="V0.0059"></a><a name="P0.0069"></a> mayhaṃ nāhesuṃ bhante, pitā ca mātā athavāpi ñātakā;</p>
  548. <p class="gathalast">Ye maṃ niyojeyyuṃ dadāhi dānaṃ, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ.</p>
  549. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  550. <p class="gatha1"> ‘‘Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggā;</p>
  551. <p class="gathalast">Khudāya taṇhāya ca khajjamānā, pāpassa kammassa phalaṃ mamedaṃ.</p>
  552. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  553. <p class="gatha1"> ‘‘Vandāmi <a name="M0.0064"></a> taṃ ayya pasannacittā, anukampa maṃ vīra mahānubhāva;</p>
  554. <p class="gathalast">Datvā ca me ādisa yañhi kiñci, mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’ti.</p>
  555. <p class="bodytext"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>. Tattha <span class="bld">anukampakā</span>ti samparāyikena atthena anuggaṇhakā. <span class="bld">Bhante</span>ti theraṃ ālapati. <span class="bld">Ye maṃ niyojeyyu</span>nti mātā vā pitā vā atha vā ñātakā edisā pasannacittā hutvā ‘‘samaṇabrāhmaṇānaṃ dadāhi dāna’’nti ye maṃ niyojeyyuṃ, tādisā anukampakā mayhaṃ nāhesunti yojanā.</p>
  556. <p class="bodytext"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>. <span class="bld">Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggā</span>ti idaṃ sā petī ito tatiyāya jātiyā attano petattabhāvaṃ anussaritvā idānipi tathā pañcavassasatāni vicarāmīti adhippāyenāha. Tattha <span class="bld">ya</span>nti yasmā, dānādīnaṃ puññānaṃ akatattā evarūpā naggā petī hutvā ito paṭṭhāya vassasatāni pañca vicarāmīti yojanā. <span class="bld">Taṇhāyā</span>ti pipāsāya. <span class="bld">Khajjamānā</span>ti khādiyamānā, bādhiyamānāti attho.</p>
  557. <p class="bodytext"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>. <span class="bld">Vandāmi taṃ ayya pasannacittā</span>ti ayya, tamahaṃ pasannacittā hutvā vandāmi, ettakameva puññaṃ idāni mayā kātuṃ sakkāti dasseti. <span class="bld">Anukampa ma</span>nti anuggaṇha <a name="P0.0070"></a> mamaṃ uddissa anuddayaṃ karohi. <span class="bld">Datvā ca me ādisa yañhi kiñcī</span>ti kiñcideva deyyadhammaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa, tena me ito petayonito mokkho bhavissatīti adhippāyena vadati. Tenevāha <span class="bld">‘‘mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’</span>ti.</p>
  558. <p class="bodytext">Evaṃ petiyā vutte yathā so thero paṭipajji, taṃ dassetuṃ saṅgītikārehi tisso gāthā vuttā –</p>
  559. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  560. <p class="gatha1"> ‘‘Sādhūti so paṭissutvā, sāriputtonukampako;</p>
  561. <p class="gatha2">Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;</p>
  562. <p class="gathalast">Thālakassa ca pānīyaṃ, tassā dakkhiṇamādisi.</p>
  563. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  564. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe<a name="M0.0065"></a>, vipāko udapajjatha;</p>
  565. <p class="gathalast">Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.</p>
  566. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  567. <p class="gatha1"> ‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;</p>
  568. <p class="gathalast">Vicittavatthābharaṇā, sāriputtaṃ upasaṅkamī’’ti.</p>
  569. <p class="bodytext"><a name="para101-103"></a><span class="paranum">101-103</span>. Tattha <a name="V0.0060"></a> <span class="bld">bhikkhūna</span>nti bhikkhuno, vacanavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. ‘‘Ālopaṃ bhikkhuno datvā’’ti keci paṭhanti. <span class="bld">Ālopa</span>nti kabaḷaṃ, ekālopamattaṃ bhojananti attho. <span class="bld">Pāṇimattañca coḷaka</span>nti ekahatthappamāṇaṃ coḷakhaṇḍanti attho. <span class="bld">Thālakassa ca pānīya</span>nti ekathālakapūraṇamattaṃ udakaṃ. Sesaṃ khallāṭiyapetavatthusmiṃ vuttanayameva.</p>
  570. <p class="bodytext">Athāyasmā sāriputto taṃ petiṃ pīṇindriyaṃ parisuddhachavivaṇṇaṃ dibbavatthābharaṇālaṅkāraṃ samantato attano pabhāya obhāsentiṃ attano santikaṃ upagantvā ṭhitaṃ disvā paccakkhato kammaphalaṃ tāya vibhāvetukāmo hutvā tisso gāthā abhāsi –</p>
  571. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  572. <p class="gatha1"> ‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;</p>
  573. <p class="gathalast">Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.</p>
  574. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  575. <p class="gatha1"> ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;</p>
  576. <p class="gathalast">Uppajjanti <a name="P0.0071"></a> ca te bhogā, ye keci manaso piyā.</p>
  577. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  578. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;</p>
  579. <p class="gathalast">Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.</p>
  580. <p class="bodytext"><a name="para104"></a><span class="paranum">104</span>. Tattha <span class="bld">abhikkantenā</span>ti atimanāpena, abhirūpenāti attho. <span class="bld">Vaṇṇenā</span>ti chavivaṇṇena. <span class="bld">Obhāsentī disā sabbā</span>ti sabbāpi dasa disā jotentī ekālokaṃ karontī. Yathā kinti āha <span class="bld">‘‘osadhī viya tārakā’’</span>ti. Ussannā pabhā etāya dhīyati, osadhānaṃ vā <a name="M0.0066"></a> anubalappadāyikāti katvā ‘‘osadhī’’ti laddhanāmā tārakā yathā samantato ālokaṃ kurumānā tiṭṭhati, evameva tvaṃ sabbadisā obhāsentīti attho.</p>
  581. <p class="bodytext"><a name="para105"></a><span class="paranum">105</span>. <span class="bld">Kenā</span>ti kiṃ-saddo pucchāyaṃ. Hetuatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ, kena hetunāti attho. <span class="bld">Te</span>ti tava. <span class="bld">Etādiso</span>ti ediso, etarahi yathādissamānoti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Kena te idha mijjhatī</span>ti kena puññavisesena idha imasmiṃ ṭhāne idāni tayā labbhamānaṃ sucaritaphalaṃ ijjhati nipphajjati. <span class="bld">Uppajjantī</span>ti nibbattanti. <span class="bld">Bhogā</span>ti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāmā vatthābharaṇādivittūpakaraṇavisesā. <span class="bld">Ye kecī</span>ti bhoge anavasesato byāpetvā saṅgaṇhāti<a name="V0.0061"></a>. Anavasesabyāpako hi ayaṃ niddeso yathā ‘‘ye keci saṅkhārā’’ti. <span class="bld">Manaso piyā</span>ti manasā piyāyitabbā, manāpiyāti attho.</p>
  582. <p class="bodytext"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>. <span class="bld">Pucchāmī</span>ti pucchaṃ karomi, ñātuṃ icchāmīti attho. <span class="bld">Ta</span>nti tvaṃ. <span class="bld">Devī</span>ti dibbānabhāvasamaṅgitāya, devi. Tenāha ‘‘mahānubhāve’’ti. <span class="bld">Manussabhūtā</span>ti manussesu jātā manussabhāvaṃ pattā. Idaṃ yebhuyyena sattā manussattabhāve ṭhitā puññāni karontīti katvā vuttaṃ. Ayametāyaṃ gāthānaṃ saṅkhepato attho, vitthārato pana paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbo.</p>
  583. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="P0.0072"></a> puna therena puṭṭhā petī tassā sampattiyā laddhakāraṇaṃ pakāsentī sesagāthā abhāsi –</p>
  584. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  585. <p class="gatha1"> ‘‘Uppaṇḍukiṃ kisaṃ chātaṃ, naggaṃ sampatitacchaviṃ;</p>
  586. <p class="gathalast">Muni kāruṇiko loke, taṃ maṃ addakkhi duggataṃ.</p>
  587. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  588. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;</p>
  589. <p class="gathalast">Thālakassa ca pānīyaṃ, mama dakkhiṇamādisi.</p>
  590. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  591. <p class="gatha1"> ‘‘Ālopassa phalaṃ passa, bhattaṃ vassasataṃ dasa;</p>
  592. <p class="gathalast">Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjanaṃ.</p>
  593. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  594. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇimattassa <a name="M0.0067"></a> coḷassa, vipākaṃ passa yādisaṃ;</p>
  595. <p class="gathalast">Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā.</p>
  596. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  597. <p class="gatha1"> ‘‘Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni me;</p>
  598. <p class="gathalast">Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca.</p>
  599. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  600. <p class="gatha1"> ‘‘Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare;</p>
  601. <p class="gathalast">Sāhaṃ taṃ paridahāmi, yaṃ yañhi manaso piyaṃ.</p>
  602. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  603. <p class="gatha1"> ‘‘Thālakassa <a name="V0.0062"></a> ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisaṃ;</p>
  604. <p class="gathalast">Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.</p>
  605. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  606. <p class="gatha1"> ‘‘Setodakā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;</p>
  607. <p class="gathalast">Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.</p>
  608. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  609. <p class="gatha1"> ‘‘Sāhaṃ ramāmi kīḷāmi, modāmi akutobhayā;</p>
  610. <p class="gathalast">Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti.</p>
  611. <p class="bodytext"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>. Tattha <span class="bld">uppaṇḍuki</span>nti uppaṇḍukajātaṃ. <span class="bld">Chāta</span>nti bubhukkhitaṃ khudāya abhibhūtaṃ. <span class="bld">Sampatitacchavi</span>nti chinnabhinnasarīracchaviṃ. <span class="bld">Loke</span>ti idaṃ ‘‘kāruṇiko’’ti ettha vuttakaruṇāya visayadassanaṃ. <span class="bld">Taṃ ma</span>nti tādisaṃ mamaṃ, vuttanayena ekantato karuṇaṭṭhāniyaṃ maṃ. <span class="bld">Duggata</span>nti duggatiṃ gataṃ.</p>
  612. <p class="bodytext"><a name="para108-109"></a><span class="paranum">108-109</span>. <span class="bld">Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā</span>tiādi therena attano karuṇāya katākāradassanaṃ. Tattha <a name="P0.0073"></a> <span class="bld">bhatta</span>nti odanaṃ, dibbabhojananti attho. <span class="bld">Vassasataṃ dasā</span>ti dasa vassasatāni, vassasahassanti vuttaṃ hoti. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. <span class="bld">Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjana</span>nti aññehipi kāmetabbakāmehi samannāgatā anekarasabyañjanaṃ bhattaṃ bhuñjāmīti yojanā.</p>
  613. <p class="bodytext"><a name="para110"></a><span class="paranum">110</span>. <span class="bld">Coḷassā</span>ti deyyadhammasīsena tabbisayaṃ dānamayaṃ puññameva dasseti. <span class="bld">Vipākaṃ passa yādisa</span>nti tassa coḷadānassa vipākasaṅkhātaṃ phalaṃ passa, bhante. Taṃ pana yādisaṃ yathārūpaṃ, kinti ceti āha <span class="bld">‘‘yāvatā nandarājassā’’</span>tiādi.</p>
  614. <p class="bodytext">Tattha <a name="M0.0068"></a> koyaṃ <span class="bld">nandarājā</span> nāma? Atīte kira dasavassasahassāyukesu manussesu bārāṇasivāsī eko kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ vicaranto araññaṭṭhāne aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvāva ṭhapetuṃ āraddho. So kuṭumbiko taṃ disvā, ‘‘bhante, kiṃ karothā’’ti vatvā tena appicchatāya kiñci avuttepi ‘‘cīvaradussaṃ nappahotī’’ti ñatvā attano uttarāsaṅgaṃ paccekabuddhassa <a name="V0.0063"></a> pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. So kuṭumbikā jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ gāme amaccakule nibbatti.</p>
  615. <p class="bodytext">Tassa vayappattakāle tasmiṃ gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ ahosi. So mātaraṃ āha – ‘‘amma, sāṭakaṃ me dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Sā sudhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. ‘‘Amma, thūlaṃ ida’’nti. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa vatthassa paṭilābhāya puñña’’nti. ‘‘Labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, putta, ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagare rajjapaṭilābhaṃ <a name="P0.0074"></a> icchāmī’’ti. So ‘‘sādhu, ammā’’ti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā āha – ‘‘gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, tātā’’ti. Evaṃ kirassā cittaṃ ahosi – ‘‘kahaṃ gamissati, idha vā ettha vā gehe nisīdissatī’’ti. So pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So ca bārāṇasirañño kālakatassa sattamo divaso hoti.</p>
  616. <p class="bodytext">Amaccā ca purohito ca rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītā atthi, putto natthi, arājakaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati, phussarathaṃ vissajjemā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattappamukhaṃ pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukkho ahosi. ‘‘Paricayena uyyānābhimukho gacchati<a name="M0.0069"></a>, nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi, purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kāretuṃ yutto’’ti vatvā ‘‘tūriyāni paggaṇhatha, punapi paggaṇhathā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpesi.</p>
  617. <p class="bodytext">Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā ‘‘kena kammena āgatattha, tātā’’ti āha. ‘‘Deva, tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā kaha’’nti? ‘‘Divaṅgato, sāmī’’ti. ‘‘Kati <a name="V0.0064"></a> divasā atikkantā’’ti? ‘‘Ajja sattamo divaso’’ti. ‘‘Putto vā dhītā vā natthī’’ti? ‘‘Dhītā atthi, deva, putto natthī’’ti. ‘‘Tena hi karissāmi rajja’’nti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ katvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu.</p>
  618. <p class="bodytext">Athassa katābhisekassa satasahassagghanikaṃ vatthaṃ upanesuṃ. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti āha. ‘‘Nivāsanavatthaṃ, devā’’ti. ‘‘Nanu, tātā, thūla’’nti? ‘‘Manussānaṃ <a name="P0.0075"></a> paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi, devā’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā (a. ni. aṭṭha. 1.1.191) suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāmi vattha’’nti. Suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu. So uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāyaṃ abbhukkiri. Tadā ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇāya pacchimāya uttarāyāti evaṃ catūsu disāsu abbhukkiri. Sabbadisāsu aṭṭha aṭṭha katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Ekekāya disāya soḷasa soḷasa katvā catusaṭṭhi kammarukkhāti keci vadanti. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantiṃsūti bheriṃ carāpethā’’ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ āruyha mahāsampattiṃ anubhavi.</p>
  619. <p class="bodytext">Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā ‘‘aho tapassī’’ti kāruññākāraṃ dassesi. ‘‘Kimidaṃ, devī’’ti ca puṭṭhā ‘‘atimahatī <a name="M0.0070"></a> te, deva, sampatti. Atīte addhani kalyāṇaṃ akattha, idāni anāgatassa atthāya kusalaṃ na karothā’’ti āha. ‘‘Kassa dema? Sīlavanto natthī’’ti. ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi, tumhe dānameva sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī ‘‘sace imissāya disāya arahanto atthi, idhāgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti adhiṭṭhahitvā uttaradisābhimukhā urena nipajji. Nipannamattāya eva deviyā himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi – ‘‘mārisā nandarājā tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenāgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā <a name="P0.0076"></a> ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā āgantvā vanditvā pattaṃ gahetvā <a name="V0.0065"></a> paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa, devī saṅghanavakassa pādamūle nipajjitvā ‘‘ayyā, paccayehi na kilamissanti, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānāni kāretvā yāvajīvaṃ paccekabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷitaṃ kāretvā gandhadāruādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā ‘‘evarūpānampi nāma mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisāna’’nti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Devīpi ‘‘raññe pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti pabbaji. Dvepi uyyāne vasantā jhānāni nibbattetvā jhānasukhena vītināmetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. So kira nandarājā amhākaṃ satthu mahāsāvako mahākassapatthero ahosī, tassa aggamahesī bhaddā kāpilānī nāma.</p>
  620. <p class="bodytext">Ayaṃ pana nandarājā dasa vassasahassāni sayaṃ dibbavatthāni paridahanto sabbameva attano vijitaṃ uttarakurusadisaṃ karonto āgatāgatānaṃ manussānaṃ <a name="M0.0071"></a> dibbadussāni adāsi. Tayidaṃ dibbavatthasamiddhiṃ sandhāya sā petī āha <span class="bld">‘‘yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā’’</span>ti. Tattha <span class="bld">vijitasmi</span>nti raṭṭhe. <span class="bld">Paṭicchadā</span>ti vatthāni. Tāni hi paṭicchādenti etehīti ‘‘paṭicchadā’’ti vuccanti.</p>
  621. <p class="bodytext"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>. Idāni sā petī ‘‘nandarājasamiddhitopi etarahi mayhaṃ samiddhi vipulatarā’’ti dassentī <span class="bld">‘‘tato bahutarā, bhante, vatthānacchādanāni me’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">tato</span>ti nandarājassa pariggahabhūtavatthatopi bahutarāni mayhaṃ vatthacchādanānīti attho. <span class="bld">Vatthānacchādanānī</span>ti nivāsanavatthāni ceva pārupanavatthāni ca<a name="P0.0077"></a>. <span class="bld">Koseyyakambalīyānī</span>ti koseyyāni ceva kambalāni ca. <span class="bld">Khomakappāsikānī</span>ti khomavatthāni ceva kappāsamayavatthāni ca.</p>
  622. <p class="bodytext"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>. <span class="bld">Vipulā</span>ti āyāmato ca vitthārato ca vipulā. <span class="bld">Mahagghā</span>ti mahagghavasena mahantā mahārahā. <span class="bld">Ākāsevalambare</span>ti ākāseyeva olambamānā tiṭṭhanti. <span class="bld">Yaṃ yañhi manaso piya</span>nti yaṃ yaṃ mayhaṃ manaso piyaṃ, taṃ taṃ gahetvā paridahāmi pārupāmi cāti yojanā.</p>
  623. <p class="bodytext"><a name="para113"></a><span class="paranum">113</span>. <span class="bld">Thālakassa ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisa</span>nti thālakapūraṇamattaṃ pānīyaṃ dinnaṃ anumoditaṃ<a name="V0.0066"></a>, tassa pana vipākaṃ yādisaṃ yāva mahantaṃ passāti dassentī <span class="bld">‘‘gambhīrā caturassā cā’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">gambhīrā</span>ti agādhā. <span class="bld">Caturassā</span>ti caturassasaṇṭhānā. <span class="bld">Pokkharañño</span>ti pokkharaṇiyo. <span class="bld">Sunimmitā</span>ti kammānubhāveneva suṭṭhu nimmitā.</p>
  624. <p class="bodytext"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>. <span class="bld">Setodakā</span>ti setaudakā setavālukasamparikiṇṇā. <span class="bld">Suppatitthā</span>ti sundaratitthā. <span class="bld">Sītā</span>ti sītalodakā. <span class="bld">Appaṭigandhiyā</span>ti paṭikūlagandharahitā surabhigandhā. <span class="bld">Vārikiñjakkhapūritā</span>ti kamalakuvalayādīnaṃ kesarasañchannena vārinā paripuṇṇā.</p>
  625. <p class="bodytext"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>. <span class="bld">Sāha</span>nti sā ahaṃ. <span class="bld">Ramāmī</span>ti ratiṃ vindāmi. <span class="bld">Kīḷāmī</span>ti indriyāni paricāremi. <span class="bld">Modāmī</span>ti bhogasampattiyā pamuditā homi. <span class="bld">Akutobhayā</span>ti kutocipi asañjātabhayā, serī sukhavihārinī homi<a name="M0.0072"></a>. <span class="bld">Bhante, vanditumāgatā</span>ti, bhante, imissā dibbasampattiyā paṭilābhassa kāraṇabhūtaṃ tvaṃ vandituṃ āgatā upagatāti attho. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ tattha tattha vuttameva.</p>
  626. <p class="bodytext">Evaṃ tāya petiyā vutte āyasmā sāriputto iṭṭhakavatiyaṃ dīgharājiyanti gāmadvayavāsikesu attano santikaṃ upagatesu manussesu imamatthaṃ vitthārato kathento saṃvejetvā saṃsāramocanapāpakammato mocetvā upāsakabhāve <a name="P0.0078"></a> patiṭṭhāpesi. Sā pavatti bhikkhūsu pākaṭā jātā. Taṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  627. <p class="centered">Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  628. <p class="subhead">2. Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā</p>
  629. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggā dubbaṇṇarūpāsī</span>ti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāriputtattherassa ito pañcamāya jātiyā mātubhūtaṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Ekadivasaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca anuruddho āyasmā ca kappino rājagahassa avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane viharanti. Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññataro brāhmaṇo aḍḍho mahaddhano mahābhogo samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ opānabhūto annapānavatthasayanādīni deti. Dento ca āgatāgatānaṃ yathākālaṃ yathārahañca pādodakapādabbhañjanādidānānupubbakaṃ <a name="V0.0067"></a> sabbābhideyyaṃ paṭipanno hoti, purebhattaṃ bhikkhū annapānādinā sakkaccaṃ parivisati. So desantaraṃ gacchanto bhariyaṃ āha – ‘‘bhoti, yathāpaññattaṃ imaṃ dānavidhiṃ aparihāpentī sakkaccaṃ anupatiṭṭhāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tasmiṃ pakkante eva tāva bhikkhūnaṃ paññattaṃ dānavidhiṃ pacchindi, addhikānaṃ pana nivāsatthāya upagatānaṃ gehapiṭṭhito chaḍḍitaṃ jarasālaṃ dassesi ‘‘ettha vasathā’’ti. Annapānādīnaṃ atthāya tattha addhikesu āgatesu ‘‘gūthaṃ khādatha, muttaṃ pivatha, lohitaṃ pivatha<a name="M0.0073"></a>, tumhākaṃ mātu matthaluṅgaṃ khādathā’’ti yaṃ yaṃ asuci jegucchaṃ, tassa tassa nāmaṃ gahetvā niṭṭhuraṃ vadati.</p>
  630. <p class="bodytext">Sā aparena samayena kālaṃ katvā kammānubhāvukkhittā petayoniyaṃ nibbattitvā attano vacīduccaritānurūpaṃ dukkhaṃ anubhavantī <a name="P0.0079"></a> purimajātisambandhaṃ anussaritvā āyasmato sāriputtassa santikaṃ upasaṅkamitukāmā tassa vihāradvāraṃ sampāpuṇi, tassa vihāradvāradevatāyo vihārappavesanaṃ nivāresuṃ. Sā kira ito pañcamāya jātiyā therassa mātubhūtapubbā, tasmā evamāha – ‘‘ahaṃ ayyassa sāriputtattherassa ito pañcamāya jātīyā mātā, detha me dvārappavesanaṃ theraṃ daṭṭhu’’nti. Taṃ sutvā devatā tassā pavesanaṃ anujāniṃsu. Sā pavisitvā caṅkamanakoṭiyaṃ ṭhatvā therassa attānaṃ dassesi. Thero taṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā –</p>
  631. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  632. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;</p>
  633. <p class="gathalast">Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –</p>
  634. <p class="unindented">Gāthāya pucchi. Sā therena puṭṭhā paṭivacanaṃ dentī –</p>
  635. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  636. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ te sakiyā mātā, pubbe aññāsu jātīsu;</p>
  637. <p class="gathalast">Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.</p>
  638. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  639. <p class="gatha1"> ‘‘Chaḍḍitaṃ khipitaṃ kheḷaṃ, siṅghāṇikaṃ silesumaṃ;</p>
  640. <p class="gathalast">Vasañca ḍayhamānānaṃ, vijātānañca lohitaṃ.</p>
  641. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  642. <p class="gatha1"> ‘‘Vaṇikānañca <a name="V0.0068"></a> yaṃ ghāna-sīsacchinnāna lohitaṃ;</p>
  643. <p class="gathalast">Khudāparetā bhuñjāmi, icchipurisanissitaṃ.</p>
  644. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  645. <p class="gatha1"> ‘‘Pubbalohitaṃ bhakkhāmi, pasūnaṃ mānusāna ca;</p>
  646. <p class="gathalast">Aleṇā anagārā ca, nīlamañcaparāyaṇā.</p>
  647. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  648. <p class="gatha1"> ‘‘Dehi puttaka me dānaṃ, datvā anvādisāhi me;</p>
  649. <p class="gathalast">Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanā’’ti. – pañcagāthā abhāsi;</p>
  650. <p class="bodytext"><a name="para117"></a><span class="paranum">117</span>. Tattha <a name="M0.0074"></a> <span class="bld">ahaṃ te sakiyā mātā</span>ti ahaṃ tuyhaṃ jananibhāvato sakiyā mātā. <span class="bld">Pubbe aññāsu jātīsū</span>ti mātā hontīpi na imissaṃ jātiyaṃ, atha kho pubbe aññāsu jātīsu, ito pañcamiyanti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Upapannā pettivisaya</span>nti paṭisandhivasena petalokaṃ upagatā. <span class="bld">Khuppipāsasamappitā</span>ti <a name="P0.0080"></a> khudāya ca pipāsāya ca abhibhūtā, nirantaraṃ jighacchāpipāsāhi abhibhuyyamānāti attho.</p>
  651. <p class="bodytext"><a name="para118-119"></a><span class="paranum">118-119</span>. <span class="bld">Chaḍḍita</span>nti ucchiṭṭhakaṃ, vantanti attho. <span class="bld">Khipita</span>nti khipitena saddhiṃ mukhato nikkhantamalaṃ. <span class="bld">Kheḷa</span>nti niṭṭhubhaṃ. <span class="bld">Siṅghāṇika</span>nti matthaluṅgato vissanditvā nāsikāya nikkhantamalaṃ. <span class="bld">Silesuma</span>nti semhaṃ. <span class="bld">Vasañca ḍayhamānāna</span>nti citakasmiṃ ḍayhamānānaṃ kaḷevarānaṃ vasātelañca. <span class="bld">Vijātānañca lohita</span>nti pasūtānaṃ itthīnaṃ lohitaṃ, gabbhamalaṃ ca-saddena saṅgaṇhāti. <span class="bld">Vaṇikāna</span>nti sañjātavaṇānaṃ. <span class="bld">Ya</span>nti yaṃ lohitanti sambandho. <span class="bld">Ghānasīsacchinnāna</span>nti ghānacchinnānaṃ sīsacchinnānañca yaṃ lohitaṃ, taṃ bhuñjāmīti yojanā. Desanāsīsametaṃ ‘‘ghānasīsacchinnāna’’nti, yasmā hatthapādādicchinnānampi lohitaṃ bhuñjāmiyeva. Tathā ‘‘vaṇikāna’’nti iminā tesampi lohitaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Khudāparetā</span>ti jighacchābhibhūtā hutvā. <span class="bld">Itthipurisanissita</span>nti itthipurisasarīranissitaṃ yathāvuttaṃ aññañca cammamaṃsanhārupubbādikaṃ paribhuñjāmīti dasseti.</p>
  652. <p class="bodytext"><a name="para120-121"></a><span class="paranum">120-121</span>. <span class="bld">Pasūna</span>nti ajagomahiṃsādīnaṃ. <span class="bld">Aleṇā</span>ti asaraṇā. <span class="bld">Anagārā</span>ti anāvāsā. <span class="bld">Nīlamañcaparāyaṇā</span>ti susāne chaḍḍitamalamañcasayanā. Atha vā <span class="bld">nīlā</span>ti chārikaṅgārabahulā susānabhūmi adhippetā, taṃyeva mañcaṃ viya adhisayanāti attho. <span class="bld">Anvādisāhi</span> <a name="V0.0069"></a> <span class="bld">me</span>ti yathā dinnaṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ upakappati, tathā uddisa pattidānaṃ dehi. <span class="bld">Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanā</span>ti tava uddisanena etasmā pubbalohitabhojanā petajīvikā api nāma mucceyyaṃ.</p>
  653. <p class="bodytext">Taṃ sutvā āyasmā sāriputtatthero dutiyadivase mahāmoggallānattherādike tayo there āmantetvā tehi saddhiṃ rājagahe <a name="M0.0075"></a><a name="P0.0081"></a> piṇḍāya caranto rañño bimbisārassa nivesanaṃ agamāsi. Rājā there disvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, āgatatthā’’ti āgamanakāraṇaṃ pucchi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā ‘‘aññātaṃ, bhante’’ti vatvā there vissajjetvā sabbakammikaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā āṇāpesi ‘‘nagarassa avidūre vivitte chāyūdakasampanne ṭhāne catasso kuṭiyo kārehī’’ti. Antepure ca pahonakavisesavasena tidhā vibhajitvā catasso kuṭiyo paṭicchāpesi, sayañca tattha gantvā kātabbayuttakaṃ akāsi. Niṭṭhitāsu kuṭikāsu sabbaṃ balikaraṇaṃ sajjāpetvā annapānavatthādīni buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa anucchavike sabbaparikkhāre ca upaṭṭhāpetvā āyasmato sāriputtattherassa taṃ sabbaṃ niyyādesi. Atha thero taṃ petiṃ uddissa taṃ sabbaṃ buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa adāsi. Sā petī taṃ anumoditvā devaloke nibbattitvā sabbakāmasamiddhā ca hutvā aparadivase āyasmato mahāmoggallānattherassa santikaṃ upagantvā vanditvā aṭṭhāsi. Taṃ thero paṭipucchi, sā attano petūpapattiṃ puna devūpapattiñca vitthārato kathesi. Tena vuttaṃ –</p>
  654. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  655. <p class="gatha1"> ‘‘Mātuyā vacanaṃ sutvā, upatissonukampako;</p>
  656. <p class="gathalast">Āmantayi moggallānaṃ, anuruddhañca kappinaṃ.</p>
  657. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  658. <p class="gatha1"> ‘‘Catasso kuṭiyo katvā, saṅghe cātuddise adā;</p>
  659. <p class="gathalast">Kuṭiyo annapānañca, mātu dakkhiṇamādisī.</p>
  660. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  661. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;</p>
  662. <p class="gathalast">Bhojanaṃ pānīyaṃ vatthaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.</p>
  663. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  664. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="V0.0070"></a> suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;</p>
  665. <p class="gathalast">Vicittavatthābharaṇā, kolikaṃ upasaṅkamī’’ti.</p>
  666. <p class="bodytext"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>. Tattha <span class="bld">saṅghe cātuddise adā</span>ti cātuddisassa saṅghassa adāsi, niyyādesīti attho. Sesaṃ <a name="P0.0082"></a> vuttatthameva.</p>
  667. <p class="bodytext">Athāyasmā <a name="M0.0076"></a> mahāmoggallāno taṃ petiṃ –</p>
  668. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  669. <p class="gatha1"> ‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;</p>
  670. <p class="gathalast">Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.</p>
  671. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  672. <p class="gatha1"> ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, tena te idha mijjhati;</p>
  673. <p class="gathalast">Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.</p>
  674. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  675. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;</p>
  676. <p class="gatha2">Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā,</p>
  677. <p class="gathalast">Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;</p>
  678. <p class="bodytext"><a name="para129-133"></a><span class="paranum">129-133</span>. Atha sā <span class="bld">‘‘sāriputtassāhaṃ mātā’’</span>tiādinā vissajjesi. Sesaṃ vuttatthameva. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  679. <p class="centered">Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  680. <p class="subhead">3. Mattāpetivatthuvaṇṇanā</p>
  681. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggā dubbaṇṇarūpāsī</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante mattaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro kuṭumbiko saddho pasanno ahosi. Tassa bhariyā assaddhā appasannā kodhanā vañjhā ca ahosi nāmena mattā nāma. Atha so kuṭumbiko kulavaṃsūpacchedanabhayena sadisakulato tissaṃ nāma aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā ahosi saddhā pasannā <a name="V0.0071"></a> sāmino ca piyā manāpā, sā nacirasseva gabbhinī hutvā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ‘‘bhūto’’tissa nāmaṃ ahosi. Sā gehassāminī hutvā cattāro bhikkhū sakkaccaṃ upaṭṭhahi, vañjhā pana taṃ usūyati.</p>
  682. <p class="bodytext">Tā ubhopi ekasmiṃ divase sīsaṃ nhatvā allakesā aṭṭhaṃsu, kuṭumbiko guṇavasena tissāya ābaddhasineho manuññena hadayena tāya <a name="M0.0077"></a> saddhiṃ bahuṃ sallapanto aṭṭhāsi. Taṃ asahamānā mattā issāpakatā gehe sammajjitvā ṭhapitaṃ saṅkāraṃ tissāya matthake okiri. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā attano kammabalena pañcavidhaṃ dukkhaṃ anubhavati. Taṃ pana <a name="P0.0083"></a> dukkhaṃ pāḷito eva viññāyati. Athekadivasaṃ sā petī sañjhāya vītivattāya gehassa piṭṭhipasse nhāyantiyā tissāya attānaṃ dassesi. Taṃ disvā tissā –</p>
  683. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  684. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;</p>
  685. <p class="gathalast">Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –</p>
  686. <p class="unindented">Gāthāya paṭipucchi. Itarā –</p>
  687. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  688. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;</p>
  689. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  690. <p class="unindented">Gāthāya paṭivacanaṃ adāsi. Tattha <span class="bld">ahaṃ mattā tuvaṃ tissā</span>ti ahaṃ mattā nāma, tuvaṃ tissā nāma. <span class="bld">Pure</span>ti purimattabhāve. <span class="bld">Te</span>ti tuyhaṃ sapattī ahuṃ, ahosinti attho. Puna tissā –</p>
  691. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  692. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  693. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  694. <p class="unindented">Gāthāya katakammaṃ pucchi. Puna itarā –</p>
  695. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  696. <p class="gatha1"> ‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, issukī maccharī saṭhā;</p>
  697. <p class="gathalast">Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  698. <p class="unindented">Gāthāya <a name="V0.0072"></a> attanā katakammaṃ ācikkhi. Tattha <span class="bld">caṇḍī</span>ti kodhanā. <span class="bld">Pharusā</span>ti pharusavacanā. <span class="bld">Āsi</span>nti ahosiṃ. <span class="bld">Tāha</span>nti taṃ ahaṃ. <span class="bld">Durutta</span>nti dubbhāsitaṃ niratthakavacanaṃ. Ito parampi tāsaṃ vacanapaṭivacanavaseneva gāthā pavattā –</p>
  699. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  700. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahu;</p>
  701. <p class="gathalast">Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi paṃsukunthitā.</p>
  702. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  703. <p class="gatha1"> ‘‘Sīsaṃnhātā <a name="M0.0078"></a> tuvaṃ āsi, sucivatthā alaṅkatā;</p>
  704. <p class="gathalast">Ahañca kho adhimattaṃ, samalaṅkatatarā tayā.</p>
  705. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  706. <p class="gatha1"> ‘‘Tassā me pekkhamānāya, sāmikena samantayi;</p>
  707. <p class="gathalast">Tato me issā vipulā, kodho me samajāyatha.</p>
  708. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  709. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="P0.0084"></a> paṃsuṃ gahetvāna, paṃsunā tañhi okiriṃ;</p>
  710. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, tenamhi paṃsukunthitā.</p>
  711. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  712. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, paṃsunā maṃ tvamokiri;</p>
  713. <p class="gathalast">Aññañca kho taṃ pucchāmi, kena khajjasi kacchuyā.</p>
  714. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  715. <p class="gatha1"> ‘‘Bhesajjahārī ubhayo, vanantaṃ agamimhase;</p>
  716. <p class="gathalast">Tvañca bhesajjamāhari, ahañca kapikacchuno.</p>
  717. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  718. <p class="gatha1"> ‘‘Tassā tyājānamānāya, seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ;</p>
  719. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, tena khajjāmi kacchuyā.</p>
  720. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  721. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, seyyaṃ me tvaṃ samokiri;</p>
  722. <p class="gathalast">Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi naggiyā tuvaṃ.</p>
  723. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  724. <p class="gatha1"> ‘‘Sahāyānaṃ <a name="V0.0073"></a> samayo āsi, ñātīnaṃ samitī ahu;</p>
  725. <p class="gathalast">Tvañca āmantitā āsi, sasāminī no ca khohaṃ.</p>
  726. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  727. <p class="gatha1"> ‘‘Tassā tyājānamānāya, dussaṃ tyāhaṃ apānudiṃ;</p>
  728. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, tenamhi naggiyā ahaṃ.</p>
  729. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  730. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, dussaṃ me tvaṃ apānudi;</p>
  731. <p class="gathalast">Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi gūthagandhinī.</p>
  732. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  733. <p class="gatha1"> ‘‘Tava gandhañca mālañca, paccagghañca vilepanaṃ;</p>
  734. <p class="gatha2">Gūthakūpe atāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;</p>
  735. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, tenamhi gūthagandhinī.</p>
  736. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  737. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaṃ <a name="M0.0079"></a> ahampi jānāmi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā;</p>
  738. <p class="gathalast">Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi duggatā tuvaṃ.</p>
  739. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  740. <p class="gatha1"> ‘‘Ubhinnaṃ samakaṃ āsi, yaṃ gehe vijjate dhanaṃ;</p>
  741. <p class="gatha2">Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;</p>
  742. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, tenamhi duggatā ahaṃ.</p>
  743. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  744. <p class="gatha1"> ‘‘Tadeva maṃ tvaṃ avaca, pāpakammaṃ nisevasi;</p>
  745. <p class="gathalast">Na hi pāpehi kammehi, sulabhā hoti suggati.</p>
  746. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  747. <p class="gatha1"> ‘‘Vāmato maṃ tvaṃ paccesi, athopi maṃ usūyasi;</p>
  748. <p class="gathalast">Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso.</p>
  749. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  750. <p class="gatha1"> ‘‘Te <a name="P0.0085"></a> gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇānime;</p>
  751. <p class="gathalast">Te aññe paricārenti, na bhogā honti sassatā.</p>
  752. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  753. <p class="gatha1"> ‘‘Idāni <a name="V0.0074"></a> bhūtassa pitā, āpaṇā gehamehiti;</p>
  754. <p class="gathalast">Appeva te dade kiñci, mā su tāva ito agā.</p>
  755. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  756. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāmhi, kisā dhamanisanthatā;</p>
  757. <p class="gathalast">Kopīnametaṃ itthīnaṃ, mā maṃ bhūtapitāddasa.</p>
  758. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  759. <p class="gatha1"> ‘‘Handa kiṃ vā tyāhaṃ dammi, kiṃ vā teca karomahaṃ;</p>
  760. <p class="gathalast">Yena tvaṃ sukhitā assa, sabbakāmasamiddhinī.</p>
  761. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  762. <p class="gatha1"> ‘‘Cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggale;</p>
  763. <p class="gatha2">Aṭṭha bhikkhū bhojayitvā, mama dakkhiṇamādisa;</p>
  764. <p class="gathalast">Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī.</p>
  765. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  766. <p class="gatha1"> ‘‘Sādhūti sā paṭissutvā, bhojayitvāṭṭha bhikkhavo;</p>
  767. <p class="gathalast">Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisī.</p>
  768. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  769. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;</p>
  770. <p class="gathalast">Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.</p>
  771. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  772. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="M0.0080"></a> suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;</p>
  773. <p class="gathalast">Vicittavatthābharaṇā, sapattiṃ upasaṅkami.</p>
  774. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  775. <p class="gatha1"> ‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;</p>
  776. <p class="gathalast">Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.</p>
  777. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  778. <p class="gatha1"> ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;</p>
  779. <p class="gathalast">Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.</p>
  780. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  781. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsī puññaṃ;</p>
  782. <p class="gathalast">Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.</p>
  783. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  784. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ <a name="V0.0075"></a> mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;</p>
  785. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  786. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  787. <p class="gatha1"> ‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;</p>
  788. <p class="gatha2">Ciraṃ jīvāhi bhagini, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  789. <p class="gathalast">Asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.</p>
  790. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  791. <p class="gatha1"> ‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvāna sobhane;</p>
  792. <p class="gathalast">Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupehi ṭhāna’’nti.</p>
  793. <p class="bodytext"><a name="para138"></a><span class="paranum">138</span>. Tattha <a name="P0.0086"></a> <span class="bld">sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahū</span>ti ‘‘caṇḍī ca pharusā cāsi’’nti yaṃ tayā vuttaṃ, taṃ sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā kodhanā pharusavacanā issukī maccharī saṭhā ca ahosi. <span class="bld">Aññañca kho taṃ pucchāmī</span>ti aññaṃ puna taṃ idāni pucchāmi. <span class="bld">Kenāsi paṃsukunthitā</span>ti kena kammena saṅkārapaṃsūti oguṇṭhitā sabbaso okiṇṇasarīrā ahūti attho.</p>
  794. <p class="bodytext"><a name="para139-40"></a><span class="paranum">139-40</span>. <span class="bld">Sīsaṃnhātā</span>ti sasīsaṃ nhātā. <span class="bld">Adhimatta</span>nti adhikataraṃ. <span class="bld">Samalaṅkatatarā</span>ti sammā atisayena alaṅkatā. ‘‘Adhimattā’’ti vā pāṭho, ativiya mattā mānamadamattā, mānanissitāti attho. <span class="bld">Tayā</span>ti bhotiyā<a name="M0.0081"></a>. <span class="bld">Sāmikena samantayī</span>ti sāmikena saddhiṃ allopasallāpavasena kathesi.</p>
  795. <p class="bodytext"><a name="para142-144"></a><span class="paranum">142-144</span>. <span class="bld">Khajjasi kacchuyā</span>ti kacchurogena khādīyasi, bādhīyasīti attho. <span class="bld">Bhesajjahārī</span>ti bhesajjahāriniyo osadhahārikāyo. <span class="bld">Ubhayo</span>ti duve, tvañca ahañcāti attho. <span class="bld">Vananta</span>nti vanaṃ. <span class="bld">Tvañca bhesajjamāharī</span>ti tvaṃ vejjehi vuttaṃ attano upakārāvahaṃ bhesajjaṃ āhari. <span class="bld">Ahañca kapikacchuno</span>ti ahaṃ pana kapikacchuphalāni duphassaphalāni āhariṃ. <span class="bld">Kapikacchū</span>ti vā sayaṃbhūtā vuccati, tasmā sayaṃbhūtāya pattaphalāni āharinti attho. <span class="bld">Seyyaṃ tyāhaṃ samokiri</span>nti tava seyyaṃ ahaṃ kapikacchuphalapattehi samantato avakiriṃ.</p>
  796. <p class="bodytext"><a name="para146-147"></a><span class="paranum">146-147</span>. <span class="bld">Sahāyāna</span>nti mittānaṃ. <span class="bld">Samayo</span>ti samāgamo. <span class="bld">Ñātīna</span>nti bandhūnaṃ. <span class="bld">Samitī</span>ti <a name="V0.0076"></a> sannipāto. <span class="bld">Āmantitā</span>ti maṅgalakiriyāvasena nimantitā. <span class="bld">Sasāminī</span>ti sabhattikā, saha bhattunāti attho. <span class="bld">No ca khoha</span>nti no ca kho ahaṃ āmantitā āsinti yojanā. <span class="bld">Dussaṃ tyāha</span>nti dussaṃ te ahaṃ. <span class="bld">Apānudi</span>nti corikāya avahariṃ aggahosiṃ.</p>
  797. <p class="bodytext"><a name="para149"></a><span class="paranum">149</span>. <span class="bld">Paccaggha</span>nti <a name="P0.0087"></a> abhinavaṃ, mahagghaṃ vā. <span class="bld">Atāresi</span>nti khipiṃ. <span class="bld">Gūthagandhinī</span>ti gūthagandhagandhinī karīsavāyinī.</p>
  798. <p class="bodytext"><a name="para151"></a><span class="paranum">151</span>. <span class="bld">Yaṃ gehe vijjate dhana</span>nti yaṃ gehe dhanaṃ upalabbhati, taṃ tuyhaṃ mayhañcāti amhākaṃ ubhinna samakaṃ tulyameva āsi. <span class="bld">Santesū</span>ti vijjamānesu. <span class="bld">Dīpa</span>nti patiṭṭhaṃ, puññakammaṃ sandhāya vadati.</p>
  799. <p class="bodytext"><a name="para152"></a><span class="paranum">152</span>. Evaṃ sā petī tissāya pucchitamatthaṃ katthetvā puna pubbe tassā vacanaṃ akatvā attanā kataṃ aparādhaṃ pakāsentī <span class="bld">‘‘tadeva maṃ tva’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">tadevā</span>ti tadā eva, mayhaṃ manussattabhāve ṭhitakāleyeva. Tathevāti vā pāṭho, yathā etarahi jātaṃ, taṃ tathā evāti attho. <span class="bld">Ma</span>nti attānaṃ niddisati, <span class="bld">tva</span>nti tissaṃ. <span class="bld">Avacā</span>ti abhaṇi. Yathā pana avaca, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pāpakamma’’</span>ntiādi vuttaṃ. ‘‘Pāpakammānī’’ti <a name="M0.0082"></a> pāḷi. ‘‘Tvaṃ pāpakammāniyeva karosi, pāpehi pana kammehi sugati sulabhā na hoti, atha kho duggati eva sulabhā’’ti yathā maṃ tvaṃ pubbe avaca ovadi, taṃ tathevāti vadati.</p>
  800. <p class="bodytext"><a name="para153"></a><span class="paranum">153</span>. Taṃ sutvā tissā <span class="bld">‘‘vāmato maṃ tvaṃ paccesī’’</span>tiādinā tisso gāthā āha. Tattha <span class="bld">vāmato maṃ tvaṃ paccesī</span>ti vilomato maṃ tvaṃ adhigacchasi, tuyhaṃ hitesimpi vipaccanīkakāriniṃ katvā maṃ gaṇhāsi. <span class="bld">Maṃ usūyasī</span>ti mayhaṃ usūyasi, mayi issaṃ karosi. <span class="bld">Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso</span>ti pāpakānaṃ nāma kammānaṃ vipāko yādiso yathā ghorataro, taṃ paccakkhato passāti vadati.</p>
  801. <p class="bodytext"><a name="para154"></a><span class="paranum">154</span>. <span class="bld">Te aññe paricārentī</span>ti te ghare dāsiyo ābharaṇāni ca imāni tayā pubbe pariggahitāni idāni aññe paricārenti paribhuñjanti. ‘‘Ime’’ti hi liṅgavipallāsena vuttaṃ. <span class="bld">Na bhogā honti sassatā</span>ti bhogā nāmete na sassatā anavaṭṭhitā tāvakālikā mahāyagamanīyā, tasmā tadatthaṃ issāmacchariyādīni na kattabbānīti adhippāyo.</p>
  802. <p class="bodytext"><a name="para155"></a><span class="paranum">155</span>. <span class="bld">Idāni</span> <a name="V0.0077"></a><a name="P0.0088"></a> <span class="bld">bhūtassa pitā</span>ti idāneva bhūtassa mayhaṃ puttassa pitā kuṭumbiko. <span class="bld">Āpaṇā</span>ti āpaṇato imaṃ <span class="bld">gehaṃ ehiti</span> āgamissati. <span class="bld">Appeva te dade kiñcī</span>ti gehaṃ āgato kuṭumbiko tuyhaṃ dātabbayuttakaṃ kiñci deyyadhammaṃ api nāma dadeyya. <span class="bld">Mā su tāva ito agā</span>ti ito gehassa pacchā vatthuto mā tāva agamāsīti taṃ anukampamānā āha.</p>
  803. <p class="bodytext"><a name="para156"></a><span class="paranum">156</span>. Taṃ sutvā petī attano ajjhāsayaṃ pakāsentī <span class="bld">‘‘naggā dubbaṇṇarūpāmhī’’</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">kopīnametaṃ itthīna</span>nti etaṃ naggadubbaṇṇatādikaṃ paṭicchādetabbatāya itthīnaṃ kopīnaṃ rundhanīyaṃ. <span class="bld">Mā maṃ bhūtapitāddasā</span>ti tasmā bhūtassa pitā kuṭumbiko maṃ mā addakkhīti lajjamānā vadati.</p>
  804. <p class="bodytext"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>. Taṃ <a name="M0.0083"></a> sutvā tissā sañjātanuddayā <span class="bld">‘‘handa kiṃ vā tyāhaṃ dammī’’</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">handā</span>ti codanatthe nipāto. <span class="bld">Kiṃ vā tyāhaṃ dammī</span>ti kiṃ te ahaṃ dammi, kiṃ vatthaṃ dassāmi, udāhu bhattanti. <span class="bld">Kiṃ vā tedha karomaha</span>nti kiṃ vā aññaṃ te idha imasmiṃ kāle upakāraṃ karissāmi.</p>
  805. <p class="bodytext"><a name="para158"></a><span class="paranum">158</span>. Taṃ sutvā petī <span class="bld">‘‘cattāro bhikkhū saṅghato’’</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggale</span>ti bhikkhusaṅghato saṅghavasena cattāro bhikkhū, puggalavasena cattāro bhikkhūti evaṃ aṭṭha bhikkhū yathāruciṃ bhojetvā taṃ dakkhiṇaṃ mama ādisa, mayhaṃ pattidānaṃ dehi. <span class="bld">Tadāhaṃ sukhitā hessa</span>nti yadā tvaṃ dakkhiṇaṃ mama uddisissasi, tadā ahaṃ sukhitā sukhappattā sabbakāmasamiddhinī bhavissāmīti attho.</p>
  806. <p class="bodytext"><a name="para159-161"></a><span class="paranum">159-161</span>. Taṃ sutvā tissā tamatthaṃ attano sāmikassa ārocetvā dutiyadivase aṭṭha bhikkhū bhojetvā tassā dakkhiṇamādisi, sā tāvadeva paṭiladdhadibbasampattikā puna tissāya santikaṃ upasaṅkami. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārehi <span class="bld">‘‘sādhūti sā paṭissutvā’’</span>tiādikā tisso gāthā ṭhapitā.</p>
  807. <p class="bodytext"><a name="para162-167"></a><span class="paranum">162-167</span>. Upasaṅkamitvā ṭhitaṃ pana naṃ tissā <span class="bld">‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’</span>tiādīhi <a name="P0.0089"></a> tīhi gāthāhi paṭipucchi. Itarā <span class="bld">‘‘ahaṃ mattā’’</span>ti gāthāya attānaṃ ācikkhitvā <span class="bld">‘‘ciraṃ jīvāhī’’</span>ti gāthāya tassā anumodanaṃ datvā <span class="bld">‘‘idha dhammaṃ caritvānā’’</span>ti gāthāya <a name="V0.0078"></a> ovādaṃ adāsi. Tattha <span class="bld">tava dinnenā</span>ti tayā dinnena. <span class="bld">Asokaṃ virajaṃ ṭhāna</span>nti sokābhāvena asokaṃ, sedajallikānaṃ pana abhāvena virajaṃ dibbaṭṭhānaṃ, sabbametaṃ devalokaṃ sandhāya vadati. <span class="bld">Āvāsa</span>nti ṭhānaṃ. <span class="bld">Vasavattina</span>nti dibbena ādhipateyyena attano vasaṃ vattentānaṃ. <span class="bld">Samūla</span>nti salobhadosaṃ. Lobhadosā hi macchariyassa mūlaṃ nāma. <span class="bld">Aninditā</span>ti agarahitā pāsaṃsā, <span class="bld">saggamupehi ṭhāna</span>nti rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ dibbaṭṭhānaṃ upehi, sugatiparāyaṇā hohīti attho. Sesaṃ uttānameva.</p>
  808. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0084"></a> tissā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocesi, kuṭumbiko bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, taṃ sutvā mahājano paṭiladdhasaṃvego vineyya maccherādimalaṃ dānasīlādirato sugatiparāyaṇo ahosīti.</p>
  809. <p class="centered">Mattāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  810. <p class="subhead">4. Nandāpetivatthuvaṇṇanā</p>
  811. <p class="bodytext"><span class="bld">Kāḷī dubbaṇṇarūpāsī</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante nandaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake nandiseno nāma upāsako ahosi saddho pasanno. Bhariyā panassa nandā nāma assaddhā appasannā maccharinī caṇḍī pharusavacanā sāmike agāravā aggatissā sassuṃ corivādena akkosati paribhāsati. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā tasseva gāmassa avidūre vicarantī ekadivasaṃ <a name="P0.0090"></a> nandisenassa upāsakassa gāmato nikkhamantassa avidūre attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –</p>
  812. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  813. <p class="gatha1"> ‘‘Kāḷī dubbaṇṇarūpāsi, pharusā bhīrudassanā;</p>
  814. <p class="gathalast">Piṅgalāsi kaḷārāsi, na taṃ maññāmi mānusi’’nti. –</p>
  815. <p class="unindented">Gāthāya ajjhabhāsi. Tattha <span class="bld">kāḷī</span>ti kāḷavaṇṇā, jhāmaṅgārasadiso hissā vaṇṇo ahosi. <span class="bld">Pharusā</span>ti kharagattā. <span class="bld">Bhīrudassanā</span>ti bhayānakadassanā sappaṭibhayākārā. ‘‘Bhārudassanā’’ti vā pāṭho, bhāriyadassanā, dubbaṇṇatādinā duddasikāti attho. <span class="bld">Piṅgalā</span>ti piṅgalalocanā. <span class="bld">Kaḷārā</span>ti kaḷāradantā. <span class="bld">Na taṃ maññāmi mānusi</span>nti ahaṃ taṃ mānusinti na maññāmi, petimeva ca taṃ maññāmīti adhippāyo. Taṃ sutvā petī attānaṃ pakāsentī –</p>
  816. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  817. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ <a name="V0.0079"></a> nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;</p>
  818. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  819. <p class="unindented">Gāthamāha<a name="M0.0085"></a>. Tattha <span class="bld">ahaṃ nandā nandisenā</span>ti sāmi nandisena ahaṃ nandā nāma. <span class="bld">Bhariyā te pure ahu</span>nti purimajātiyaṃ tuyhaṃ bhariyā ahosiṃ. Ito paraṃ –</p>
  820. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  821. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  822. <p class="gathalast">Kissa kammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  823. <p class="unindented">Tassa upāsakassa pucchā. Athassa sā –</p>
  824. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  825. <p class="gatha1"> ‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, tayi cāpi agāravā;</p>
  826. <p class="gathalast">Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  827. <p class="unindented">Vissajjesi. Puna so –</p>
  828. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  829. <p class="gatha1"> ‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, imaṃ dussaṃ nivāsaya;</p>
  830. <p class="gathalast">Imaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nessāmi taṃ gharaṃ.</p>
  831. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  832. <p class="gatha1"> ‘‘Vatthañca <a name="P0.0091"></a> annapānañca, lacchasi tvaṃ gharaṃ gatā;</p>
  833. <p class="gathalast">Putte ca te passissasi, suṇisāyo ca dakkhasī’’ti. – athassa sā –</p>
  834. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  835. <p class="gatha1"> ‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;</p>
  836. <p class="gathalast">Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute.</p>
  837. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  838. <p class="gatha1"> ‘‘Tappehi annapānena, mama dakkhiṇamādisa;</p>
  839. <p class="gathalast">Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –</p>
  840. <p class="unindented">Dve gāthā abhāsi. Tato –</p>
  841. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  842. <p class="gatha1"> ‘‘Sādhūti <a name="V0.0080"></a> so paṭissutvā, dānaṃ vipulamākiri;</p>
  843. <p class="gatha2">Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;</p>
  844. <p class="gathalast">Chattaṃ gandhañca mālañca, vividhā ca upāhanā.</p>
  845. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  846. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;</p>
  847. <p class="gathalast">Tappetvā annapānena, tassā dakkhiṇamādisī.</p>
  848. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  849. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe<a name="M0.0086"></a>, vipāko udapajjatha;</p>
  850. <p class="gathalast">Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.</p>
  851. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  852. <p class="gatha1"> ‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;</p>
  853. <p class="gathalast">Vicittavatthābharaṇā, sāmikaṃ upasaṅkamī’’ti. –</p>
  854. <p class="unindented">Catasso gāthā saṅgītikārehi vuttā. Tato paraṃ –</p>
  855. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  856. <p class="gatha1"> ‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;</p>
  857. <p class="gathalast">Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.</p>
  858. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  859. <p class="gatha1"> ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;</p>
  860. <p class="gathalast">Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.</p>
  861. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  862. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;</p>
  863. <p class="gathalast">Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.</p>
  864. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  865. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;</p>
  866. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  867. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  868. <p class="gatha1"> ‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;</p>
  869. <p class="gathalast">Ciraṃ jīva gahapati, saha sabbehi ñātibhi;</p>
  870. <p class="bodytext">Asokaṃ <a name="V0.0081"></a><a name="P0.0092"></a> virajaṃ khemaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.</p>
  871. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  872. <p class="gatha1"> ‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvā gahapati;</p>
  873. <p class="gathalast">Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, anindito saggamupehi ṭhāna’’nti. –</p>
  874. <p class="unindented">Upāsakassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.</p>
  875. <p class="bodytext"><a name="para176"></a><span class="paranum">176</span>. Tattha <span class="bld">dānaṃ vipulamākirī</span>ti ukkhiṇeyyakhette deyyadhammabījaṃ vippakiranto viya mahādānaṃ pavattesi. Sesaṃ anantaravatthusadisameva.</p>
  876. <p class="bodytext">Evaṃ sā attano dibbasampattiṃ tassā ca kāraṇaṃ nandisenassa vibhāvetvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Upāsako taṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi<a name="M0.0087"></a>, bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  877. <p class="centered">Nandāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  878. <p class="subhead">5. Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā</p>
  879. <p class="bodytext"><span class="bld">Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante maṭṭhakuṇḍalidevaputtaṃ ārabbha vuttaṃ. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ maṭṭhakuṇḍalīvimānavatthuvaṇṇanāya (vi. va. aṭṭha. 1206 maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.</p>
  880. <p class="bodytext">Ettha ca maṭṭhakuṇḍalīdevaputtassa vimānadevatābhāvato tassa vatthu yadipi vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitaṃ, yasmā pana so devaputto adinnapubbakabrāhmaṇassa puttasokena susānaṃ gantvā āḷāhanaṃ anupariyāyitvā rodantassa sokaharaṇatthaṃ attano devarūpaṃ paṭisaṃharitvā haricandanussado bāhā paggayha kandanto dukkhābhibhūtākārena peto viya attānaṃ dassesi. Manussattabhāvato apetattā petapariyāyopi labbhati evāti tassa vatthu petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
  881. <p class="centered">Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  882. <p class="subhead">6. Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā</p>
  883. <p class="bodytext"><span class="bld">Uṭṭhehi</span> <a name="V0.0082"></a><a name="P0.0093"></a> <span class="bld">kaṇha kiṃ sesī</span>ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mataputtaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So tena sokasallasamappito na nhāyati, na bhuñjati, na kammante vicāreti, na buddhupaṭṭhānaṃ gacchati, kevalaṃ, ‘‘tāta piyaputtaka, maṃ ohāya kahaṃ paṭhamataraṃ gatosī’’tiādīni vadanto vippalapati. Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa <a name="M0.0088"></a> sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco bhikkhū uyyojetvā ānandattherena pacchāsamaṇena tassa gharadvāraṃ agamāsi. Satthu āgatabhāvaṃ upāsakassa ārocesuṃ. Athassa gehajano gehadvāre āsanaṃ paññāpetvā satthāraṃ nisīdāpetvā upāsakaṃ pariggahetvā satthu santikaṃ upanesi. Ekamantaṃ nisinnaṃ taṃ disvā ‘‘kiṃ, upāsaka, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte, ‘‘upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā mataputtaṃ nānusociṃsū’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.</p>
  884. <p class="bodytext">Atīte dvāravatīnagare dasa bhātikarājāno ahesuṃ – vāsudevo baladevo candadevā sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti. Tesu vāsudevamahārājassa piyaputto kālamakāsi. Tena rājā sokapareto sabbakiccāni pahāya mañcassa aṭaniṃ pariggahetvā vippalapanto nipajji. Tasmiṃ kāle ghaṭapaṇḍito cintesi – ‘‘ṭhapetvā maṃ añño koci mama bhātu sokaṃ pariharituṃ samattho nāma natthi, upāyenassa sokaṃ harissāmī’’ti. So ummattakavesaṃ gahetvā ‘‘sasaṃ me detha, sasaṃ me dethā’’ti ākāsaṃ olokento sakalanagaraṃ vicari. ‘‘Ghaṭapaṇḍito ummattako jāto’’ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi.</p>
  885. <p class="bodytext">Tasmiṃ kāle rohiṇeyyo nāma amacco vāsudevarañño santikaṃ <a name="P0.0094"></a> gantvā tena saddhiṃ kathaṃ samuṭṭhāpento –</p>
  886. <p class="hangnum"><a name="para207"></a><span class="paranum">207</span>.</p>
  887. <p class="gatha1"> ‘‘Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te;</p>
  888. <p class="gatha2">Yo ca tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ;</p>
  889. <p class="gathalast">Tassa vātā balīyanti, sasaṃ jappati kesavā’’ti. – imaṃ gāthamāha;</p>
  890. <p class="bodytext"><a name="para207"></a><span class="paranum">207</span>. Tattha <span class="bld">kaṇhā</span>ti vāsudevaṃ gottenālapati. <span class="bld">Ko attho supanena te</span>ti supanena tuyhaṃ kā <a name="V0.0083"></a> nāma vaḍḍhi. <span class="bld">Sako bhātā</span>ti sodariyo bhātā. <span class="bld">Hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇa</span>nti hadayena ceva dakkhiṇacakkhunā ca sadisoti attho. <span class="bld">Tassa vātā balīyantī</span>ti tassa aparāparaṃ <a name="M0.0089"></a> uppajjamānā ummādavātā balavanto honti vaḍḍhanti abhibhavanti. <span class="bld">Sasaṃ jappatī</span>ti ‘‘sasaṃ me dethā’’ti vippalapati. <span class="bld">Kesavā</span>ti so kira kesānaṃ sobhanānaṃ atthitāya ‘‘kesavo’’ti voharīyati. Tena naṃ nāmena ālapati.</p>
  891. <p class="bodytext">Tassa vacanaṃ sutvā sayanato uṭṭhitabhāvaṃ dīpento satthā abhisambuddho hutvā –</p>
  892. <p class="hangnum"><a name="para208"></a><span class="paranum">208</span>.</p>
  893. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo;</p>
  894. <p class="gathalast">Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātu sokena aṭṭito’’ti. – imaṃ gāthamāha;</p>
  895. <p class="bodytext">Rājā uṭṭhāya sīghaṃ pāsādā otaritvā ghaṭapaṇḍitassa santikaṃ gantvā ubhosu hatthesu naṃ daḷhaṃ gahetvā tena saddhiṃ sallapanto –</p>
  896. <p class="hangnum"><a name="para209"></a><span class="paranum">209</span>.</p>
  897. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ;</p>
  898. <p class="gathalast">Saso sasoti lapasi, kīdisaṃ sasamicchasi.</p>
  899. <p class="hangnum"><a name="para210"></a><span class="paranum">210</span>.</p>
  900. <p class="gatha1"> ‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyamayaṃ;</p>
  901. <p class="gathalast">Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ.</p>
  902. <p class="hangnum"><a name="para211"></a><span class="paranum">211</span>.</p>
  903. <p class="gatha1"> ‘‘Santi aññepi sasakā, araññavanagocarā;</p>
  904. <p class="gathalast">Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasī’’ti. –</p>
  905. <p class="unindented">Tisso gāthāyo abhāsi.</p>
  906. <p class="bodytext"><a name="para209-211"></a><span class="paranum">209-211</span>. <span class="bld">Tattha</span> <a name="P0.0095"></a> <span class="bld">ummattarūpovā</span>ti ummattako viya. <span class="bld">Kevala</span>nti sakalaṃ. <span class="bld">Dvāraka</span>nti dvāravatīnagaraṃ vicaranto. <span class="bld">Saso sasoti lapasī</span>ti saso sasoti vilapasi. <span class="bld">Sovaṇṇamaya</span>nti suvaṇṇamayaṃ. <span class="bld">Lohamaya</span>nti tambalohamayaṃ. <span class="bld">Rūpiyamaya</span>nti rajatamayaṃ. Yaṃ icchasi taṃ vadehi, atha kena socasi. Aññepi araññe vanagocarā sasakā atthi, te te ānayissāmi, vada, bhadramukha<a name="V0.0084"></a>, kīdisaṃ sasamicchasīti ghaṭapaṇḍitaṃ ‘‘sasena atthiko’’ti adhippāyena sasena nimantesi. Taṃ sutvā ghaṭapaṇḍito –</p>
  907. <p class="hangnum"><a name="para212"></a><span class="paranum">212</span>.</p>
  908. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhamete <a name="M0.0090"></a> sase icche, ye sasā pathavissitā;</p>
  909. <p class="gathalast">Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesavā’’ti. –</p>
  910. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">oharā</span>ti ohārehi. Taṃ sutvā rājā ‘‘nissaṃsayaṃ me bhātā ummattako jāto’’ti domanassappatto –</p>
  911. <p class="hangnum"><a name="para213"></a><span class="paranum">213</span>.</p>
  912. <p class="gatha1"> ‘‘So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi;</p>
  913. <p class="gathalast">Apatthiyaṃ patthayasi, candato sasamicchasī’’ti. –</p>
  914. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">ñātī</span>ti kaniṭṭhaṃ ālapati. Ayamettha attho – mayhaṃ piya<span class="bld">ñāti</span> yaṃ ati<span class="bld">madhuraṃ</span> attano <span class="bld">jīvitaṃ,</span> taṃ <span class="bld">vijahissasi</span> maññe, yo apatthayitabbaṃ patthesīti.</p>
  915. <p class="bodytext">Ghaṭapaṇḍito rañño vacanaṃ sutvā niccalova ṭhatvā ‘‘bhātika, tvaṃ candato sasaṃ patthentassa taṃ alabhitvā jīvitakkhayo bhavissatīti jānanto kasmā mataṃ puttaṃ alabhitvā anusocasī’’ti imamatthaṃ dīpento –</p>
  916. <p class="hangnum"><a name="para214"></a><span class="paranum">214</span>.</p>
  917. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ <a name="P0.0096"></a> ce kaṇha jānāsi, yathaññamanusāsasi;</p>
  918. <p class="gathalast">Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasī’’ti. –</p>
  919. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">evaṃ ce, kaṇha, jānāsī</span>ti, bhātika, kaṇhanāmaka mahārāja, ‘‘alabbhaneyyavatthu nāma na patthetabba’’nti yadi evaṃ jānāsi. <span class="bld">Yathañña</span>nti evaṃ jānantova yathā aññaṃ anusāsasi, tathā akatvā. <span class="bld">Kasmā pure mataṃ putta</span>nti atha kasmā ito catumāsamatthake mataṃ puttaṃ ajjāpi anusocasīti.</p>
  920. <p class="bodytext">Evaṃ so antaravīthiyaṃ ṭhitakova ‘‘ahaṃ tāva evaṃ paññāyamānaṃ patthemi, tvaṃ pana apaññāyamānassatthāya socasī’’ti vatvā tassa dhammaṃ desento –</p>
  921. <p class="hangnum"><a name="para215"></a><span class="paranum">215</span>.</p>
  922. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="V0.0085"></a> yaṃ labbhā manussena, amanussena vā pana;</p>
  923. <p class="gathalast">Jāto me mā mari putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ.</p>
  924. <p class="hangnum"><a name="para216"></a><span class="paranum">216</span>.</p>
  925. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="M0.0091"></a> mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā;</p>
  926. <p class="gathalast">Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;</p>
  927. <p class="bodytext"><a name="para215"></a><span class="paranum">215</span>. Tattha <span class="bld">ya</span>nti, bhātika, yaṃ ‘‘evaṃ <span class="bld">jāto me putto mā marī’’</span>ti <span class="bld">manussena</span> vā devena <span class="bld">vā pana na labbhā</span> na sakkā laddhuṃ, taṃ tvaṃ patthesi, taṃ panetaṃ <span class="bld">kuto labbhā,</span> kena kāraṇena laddhuṃ sakkā. Yasmā <span class="bld">alabbhiyaṃ</span> alabbhaneyyavatthu nāmetanti attho.</p>
  928. <p class="bodytext"><a name="para216"></a><span class="paranum">216</span>. <span class="bld">Mantā</span>ti mantappayogena. <span class="bld">Mūlabhesajjā</span>ti mūlabhesajjena. <span class="bld">Osadhehī</span>ti nānāvidhehi osadhehi. <span class="bld">Dhanena vā</span>ti koṭisatasaṅkhena dhanena vāpi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ petamanusocasi, taṃ etehi mantappayogādīhipi ānetuṃ na sakkāti.</p>
  929. <p class="bodytext">Puna ghaṭapaṇḍito ‘‘bhātika, idaṃ maraṇaṃ nāma dhanena vā jātiyā vā vijjāya vā sīlena vā bhāvanāya vā na sakkā paṭibāhitu’’nti dassento –</p>
  930. <p class="hangnum"><a name="para217"></a><span class="paranum">217</span>.</p>
  931. <p class="gatha1"> ‘‘Mahaddhanā <a name="P0.0097"></a> mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā;</p>
  932. <p class="gathalast">Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.</p>
  933. <p class="hangnum"><a name="para218"></a><span class="paranum">218</span>.</p>
  934. <p class="gatha1"> ‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkussā;</p>
  935. <p class="gathalast">Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.</p>
  936. <p class="hangnum"><a name="para219"></a><span class="paranum">219</span>.</p>
  937. <p class="gatha1"> ‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ;</p>
  938. <p class="gathalast">Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.</p>
  939. <p class="hangnum"><a name="para220"></a><span class="paranum">220</span>.</p>
  940. <p class="gatha1"> ‘‘Isayo vāpi ye santā, saññatattā tapassino;</p>
  941. <p class="gathalast">Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.</p>
  942. <p class="hangnum"><a name="para221"></a><span class="paranum">221</span>.</p>
  943. <p class="gatha1"> ‘‘Bhāvitattā <a name="V0.0086"></a> arahanto, katakiccā anāsavā;</p>
  944. <p class="gathalast">Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti. –</p>
  945. <p class="unindented">Pañcahi gāthāhi rañño dhammaṃ desesi.</p>
  946. <p class="bodytext"><a name="para217"></a><span class="paranum">217</span>. Tattha <a name="M0.0092"></a> <span class="bld">mahaddhanā</span>ti nidhānagatasseva mahato dhanassa atthitāya bahudhanā. <span class="bld">Mahābhogā</span>ti devabhogasadisāya mahatiyā bhogasampattiyā samannāgatā. <span class="bld">Raṭṭhavanto</span>ti sakalaraṭṭhavanto. <span class="bld">Pahūtadhanadhaññāse</span>ti tiṇṇaṃ catunnaṃ vā saṃvaccharānaṃ atthāya nidahitvā ṭhapetabbassa niccaparibbayabhūtassa dhanadhaññassa vasena apariyantadhanadhaññā. <span class="bld">Tepi no ajarāmarā</span>ti tepi evaṃ mahāvibhavā mandhātumahāsudassanādayo khattiyā ajarāmarā nāhesuṃ, aññadatthu maraṇamukhameva anupaviṭṭhāti attho.</p>
  947. <p class="bodytext"><a name="para218"></a><span class="paranum">218</span>. <span class="bld">Ete</span>ti yathāvuttakhattiyādayo. <span class="bld">Aññe</span>ti aññatarā evaṃbhūtā ambaṭṭhādayo. <span class="bld">Jātiyā</span>ti attano jātinimittaṃ ajarāmarā nāhesunti attho.</p>
  948. <p class="bodytext"><a name="para219"></a><span class="paranum">219</span>. <span class="bld">Manta</span>nti vedaṃ. <span class="bld">Parivattentī</span>ti sajjhāyanti vācenti ca. Atha vā <span class="bld">parivattentī</span>ti vedaṃ anuparivattentā homaṃ karontā japanti. <span class="bld">Chaḷaṅga</span>nti sikkhākappaniruttibyākaraṇajotisatthachandovicitisaṅkhātehi chahi aṅgehi yuttaṃ. <span class="bld">Brahmacintita</span>nti brāhmaṇānamatthāya brahmanā <a name="P0.0098"></a> cintitaṃ kathitaṃ. <span class="bld">Vijjāyā</span>ti brahmasadisavijjāya samannāgatā, tepi no ajarāmarāti attho.</p>
  949. <p class="bodytext"><a name="para220-221"></a><span class="paranum">220-221</span>. <span class="bld">Isayo</span>ti yamaniyamādīnaṃ paṭikūlasaññādīnañca esanaṭṭhena isayo. <span class="bld">Santā</span>ti kāyavācāhi santasabhāvā. <span class="bld">Saññatattā</span>ti rāgādīnaṃ saṃyamena saṃyatacittā. Kāyatapanasaṅkhāto tapo etesaṃ atthīti <span class="bld">tapassino</span>. Puna <span class="bld">tapassino</span>ti saṃvarakā. Tena evaṃ tapanissitakā hutvā sarīrena ca vimokkhaṃ pattukāmāpi saṃvarakā sarīraṃ vijahanti evāti dasseti. Atha vā <span class="bld">isayo</span>ti adhisīlasikkhādīnaṃ esanaṭṭhena isayo, tadatthaṃ tappaṭipakkhānaṃ pāpadhammānaṃ vūpasamena santā, ekārammaṇe cittassa saṃyamena saññatattā, sammappadhānayogato vīriyatāpena tapassino, sappayogā rāgādīnaṃ santapanena tapassinoti <a name="M0.0093"></a> yojetabbaṃ. <span class="bld">Bhāvitattā</span>ti catusaccakammaṭṭhānabhāvanāya bhāvitacittā.</p>
  950. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0087"></a> ghaṭapaṇḍitena dhamme kathite taṃ sutvā rājā apagatasokasallo pasannamānaso ghaṭapaṇḍitaṃ pasaṃsanto –</p>
  951. <p class="hangnum"><a name="para222"></a><span class="paranum">222</span>.</p>
  952. <p class="gatha1"> ‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghaṭasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  953. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  954. <p class="hangnum"><a name="para223"></a><span class="paranum">223</span>.</p>
  955. <p class="gatha1"> ‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;</p>
  956. <p class="gathalast">Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.</p>
  957. <p class="hangnum"><a name="para224"></a><span class="paranum">224</span>.</p>
  958. <p class="gatha1"> ‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;</p>
  959. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna bhātika.</p>
  960. <p class="hangnum"><a name="para225"></a><span class="paranum">225</span>.</p>
  961. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;</p>
  962. <p class="gathalast">Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ.</p>
  963. <p class="hangnum"><a name="para226"></a><span class="paranum">226</span>.</p>
  964. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa <a name="P0.0099"></a> etādisā honti, amaccā paricārakā;</p>
  965. <p class="gathalast">Subhāsitena anventi, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātara’’nti. – sesagāthā abhāsi;</p>
  966. <p class="bodytext"><a name="para225"></a><span class="paranum">225</span>. Tattha <span class="bld">ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātara</span>nti yathā ghaṭapaṇḍito attano jeṭṭhabhātaraṃ mataputtasokābhibhūtaṃ attano upāyakosallena ceva dhammakathāya ca tato puttasokato vinivattayi, evaṃ aññepi sappaññā ye honti anukampakā, te ñātīnaṃ upakāraṃ karontīti attho.</p>
  967. <p class="bodytext"><a name="para226"></a><span class="paranum">226</span>. <span class="bld">Yassa etādisā hontī</span>ti ayaṃ abhisambuddhagāthā. Tassattho – yathā yena kāraṇena puttasokaparetaṃ rājānaṃ vāsudevaṃ ghaṭapaṇḍito sokaharaṇatthāya subhāsitena anvesi anuesi, <span class="bld">yassa</span> aññassāpi <span class="bld">etādisā</span> paṇḍitā <span class="bld">amaccā</span> paṭiladdhā assu, tassa kuto sokoti! Sesagāthā heṭṭhā vuttatthā evāti.</p>
  968. <p class="bodytext">Satthā <a name="M0.0094"></a> imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā <a name="V0.0088"></a> puttasokaṃ hariṃsū’’ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.</p>
  969. <p class="centered">Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  970. <p class="subhead">7. Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā</p>
  971. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggo dubbaṇṇarūposī</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante dhanapālapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Anuppanne kira buddhe paṇṇaraṭṭhe erakacchanagare dhanapālako nāma seṭṭhi ahosi assaddho appasanno kadariyo natthikadiṭṭhiko. Tassa kiriyā pāḷito eva viññāyati. So kālaṃ katvā marukantāre peto hutvā nibbatti. Tassa tālakkhandhappamāṇo kāyo ahosi, samuṭṭhitacchavi pharuso, virūpakeso, bhayānako, dubbaṇṇo ativiya virūpo bībhacchadassano. So pañcapaṇṇāsa vassāni bhattasitthaṃ vā udakabinduṃ vā alabhanto visukkhakaṇṭhoṭṭhajivho jighacchāpipāsābhibhūto ito cito ca <a name="P0.0100"></a> paribbhamati.</p>
  972. <p class="bodytext">Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino vāṇijā pañcamattāni sakaṭasatāni bhaṇḍassa pūretvā uttarāpathaṃ gantvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭiladdhabhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā paṭinivattamānā sāyanhasamaye aññataraṃ sukkhanadiṃ pāpuṇitvā tattha yānaṃ muñcitvā rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha so peto pipāsābhibhūto pānīyassatthāya āgantvā tattha bindumattampi pānīyaṃ alabhitvā vigatāso chinnamūlo viya tālo chinnapādo pati. Taṃ disvā vāṇijā –</p>
  973. <p class="hangnum"><a name="para227"></a><span class="paranum">227</span>.</p>
  974. <p class="gatha1"> ‘‘Naggo dubbaṇṇarūposi, kiso dhamanisanthato;</p>
  975. <p class="gathalast">Upphāsuliko kisiko, ko nu tvamasi mārisā’’ti. –</p>
  976. <p class="unindented">Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tato peto –</p>
  977. <p class="hangnum"><a name="para228"></a><span class="paranum">228</span>.</p>
  978. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ <a name="M0.0095"></a> bhadante petomhi, duggato yamalokiko;</p>
  979. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –</p>
  980. <p class="unindented">Attānaṃ <a name="V0.0089"></a> āvikatvā puna tehi –</p>
  981. <p class="hangnum"><a name="para229"></a><span class="paranum">229</span>.</p>
  982. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  983. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –</p>
  984. <p class="unindented">Katakammaṃ pucchito pubbe nibbattaṭṭhānato paṭṭhāya atītaṃ paccuppannaṃ anāgatañca attano pavattiṃ dassento tesañca ovādaṃ dento –</p>
  985. <p class="hangnum"><a name="para230"></a><span class="paranum">230</span>.</p>
  986. <p class="gatha1"> ‘‘Nagaraṃ atthi paṇṇānaṃ, erakacchanti vissutaṃ;</p>
  987. <p class="gathalast">Tattha seṭṭhi pure āsiṃ, dhanapāloti maṃ vidū.</p>
  988. <p class="hangnum"><a name="para231"></a><span class="paranum">231</span>.</p>
  989. <p class="gatha1"> ‘‘Asīti sakaṭavāhānaṃ, hiraññassa ahosi me;</p>
  990. <p class="gathalast">Pahūtaṃ me jātarūpaṃ, muttā veḷuriyā bahū.</p>
  991. <p class="hangnum"><a name="para232"></a><span class="paranum">232</span>.</p>
  992. <p class="gatha1"> ‘‘Tāva mahaddhanassāpi, na me dātuṃ piyaṃ ahu;</p>
  993. <p class="gathalast">Pidahitvā dvāraṃ bhuñjiṃ, mā maṃ yācanakāddasuṃ.</p>
  994. <p class="hangnum"><a name="para233"></a><span class="paranum">233</span>.</p>
  995. <p class="gatha1"> ‘‘Assaddho maccharī cāsiṃ, kadariyo paribhāsako;</p>
  996. <p class="gathalast">Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahū jane.</p>
  997. <p class="hangnum"><a name="para234"></a><span class="paranum">234</span>.</p>
  998. <p class="gatha1"> ‘‘Vipāko <a name="P0.0101"></a> natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;</p>
  999. <p class="gatha2">Pokkharaññodapānāni, ārāmāni ca ropite;</p>
  1000. <p class="gathalast">Papāyo ca vināsesiṃ, dugge saṅkamanāni ca.</p>
  1001. <p class="hangnum"><a name="para235"></a><span class="paranum">235</span>.</p>
  1002. <p class="gatha1"> ‘‘Svāhaṃ akatakalyāṇo, katapāpo tato cuto;</p>
  1003. <p class="gathalast">Upapanno pettivisayaṃ, khuppipāsasamappito.</p>
  1004. <p class="hangnum"><a name="para236"></a><span class="paranum">236</span>.</p>
  1005. <p class="gatha1"> ‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālaṅkato ahaṃ;</p>
  1006. <p class="gathalast">Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ.</p>
  1007. <p class="hangnum"><a name="para237"></a><span class="paranum">237</span>.</p>
  1008. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="V0.0090"></a> saṃyamo so vināso, yo vināso so saṃyamo;</p>
  1009. <p class="gathalast">Petā hi kira jānanti, yo saṃyamo so vināso.</p>
  1010. <p class="hangnum"><a name="para238"></a><span class="paranum">238</span>.</p>
  1011. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ <a name="M0.0096"></a> pure saṃyamissaṃ, nādāsiṃ bahuke dhane;</p>
  1012. <p class="gatha2">Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;</p>
  1013. <p class="gathalast">Svāhaṃ pacchānutappāmi, attakammaphalūpago.</p>
  1014. <p class="hangnum"><a name="para239"></a><span class="paranum">239</span>.</p>
  1015. <p class="gatha1"> ‘‘Uddhaṃ catūhi māsehi, kālakiriyā bhavissati;</p>
  1016. <p class="gathalast">Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.</p>
  1017. <p class="hangnum"><a name="para240"></a><span class="paranum">240</span>.</p>
  1018. <p class="gatha1"> ‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;</p>
  1019. <p class="gathalast">Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.</p>
  1020. <p class="hangnum"><a name="para241"></a><span class="paranum">241</span>.</p>
  1021. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;</p>
  1022. <p class="gathalast">Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.</p>
  1023. <p class="hangnum"><a name="para242"></a><span class="paranum">242</span>.</p>
  1024. <p class="gatha1"> ‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;</p>
  1025. <p class="gathalast">Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.</p>
  1026. <p class="hangnum"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>.</p>
  1027. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ vā vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā;</p>
  1028. <p class="gathalast">Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.</p>
  1029. <p class="hangnum"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>.</p>
  1030. <p class="gatha1"> ‘‘Sace taṃ pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā;</p>
  1031. <p class="gathalast">Na vo dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyataṃ.</p>
  1032. <p class="hangnum"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>.</p>
  1033. <p class="gatha1"> ‘‘Matteyyā hotha petteyyā, kule jeṭṭhāpacāyikā;</p>
  1034. <p class="gathalast">Sāmaññā hotha brahmaññā, evaṃ saggaṃ gamissathā’’ti. –</p>
  1035. <p class="unindented">Imā gāthā abhāsi.</p>
  1036. <p class="bodytext"><a name="para230-231"></a><span class="paranum">230-231</span>. Tattha <a name="V0.0091"></a> <span class="bld">paṇṇāna</span>nti paṇṇānāmaraṭṭhassa evaṃnāmakānaṃ rājūnaṃ. <span class="bld">Erakaccha</span>nti tassa nagarassa nāmaṃ. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ nagare. <span class="bld">Pure</span>ti pubbe atītattabhāve<a name="P0.0102"></a>. <span class="bld">Dhanapāloti maṃ vidū</span>ti ‘‘dhanapālaseṭṭhī’’ti maṃ jānanti. Tayidaṃ nāmaṃ tadā mayhaṃ atthānugatamevāti dassento <span class="bld">‘‘asītī’’</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">asīti sakaṭavāhāna</span>nti vīsatikhāriko vāho, yo sakaṭanti vuccati. Tesaṃ sakaṭavāhānaṃ asīti hiraññassa tathā kahāpaṇassa ca me ahosīti yojanā. <span class="bld">Pahūtaṃ me jātarūpa</span>nti suvaṇṇampi pahūtaṃ anekabhāraparimāṇaṃ ahosīti sambandho.</p>
  1037. <p class="bodytext"><a name="para232-233"></a><span class="paranum">232-233</span>. <span class="bld">Na</span> <a name="M0.0097"></a> <span class="bld">me dātuṃ piyaṃ ahū</span>ti dānaṃ dātuṃ mayhaṃ piyaṃ nāhosi. <span class="bld">Mā maṃ yācanakāddasu</span>nti ‘‘yācakā mā maṃ passiṃsū’’ti pidahitvā gehadvāraṃ bhuñjāmi. <span class="bld">Kadariyo</span>ti thaddhamaccharī. <span class="bld">Paribhāsako</span>ti dānaṃ dente disvā bhayena santajjako. <span class="bld">Dadantānaṃ karontāna</span>nti upayogatthe sāmivacanaṃ, dānāni dadante puññāni karonte. <span class="bld">Bahū jane</span>ti bahū satte. Dadantānaṃ vā karontānaṃ vā samudāyabhūtaṃ bahuṃ janaṃ puññakammato <span class="bld">vārayissaṃ</span> nivāresiṃ.</p>
  1038. <p class="bodytext"><a name="para234-236"></a><span class="paranum">234-236</span>. <span class="bld">Vipāko natthi dānassā</span>tiādi dānādīnaṃ nivāraṇe kāraṇadassanaṃ. Tattha <span class="bld">vipāko natthi dānassā</span>ti dānakammassa phalaṃ nāma natthi, kevalaṃ puññaṃ puññanti dhanavināso evāti dīpeti. <span class="bld">Saṃyamassā</span>ti sīlasaṃyamassa. <span class="bld">Kuto phala</span>nti kuto nāma phalaṃ labbhati, niratthakameva sīlarakkhaṇanti adhippāyo. <span class="bld">Ārāmānī</span>ti ārāmūpavanānīti attho. <span class="bld">Papāyo</span>ti pānīyasālā. <span class="bld">Dugge</span>ti udakacikkhallānaṃ vasena duggamaṭṭhānāni. <span class="bld">Saṅkamanānī</span>ti setuyo. <span class="bld"> Tato cuto</span>ti tato manussalokato cuto. <span class="bld">Pañcapaṇṇāsā</span>ti pañcapaññāsa. <span class="bld">Yato kālaṅkato aha</span>nti yadā kālakatā ahaṃ, tato paṭṭhāya. <span class="bld">Nābhijānāmī</span>ti ettakaṃ kālaṃ bhuttaṃ vā pītaṃ vā kiñci na jānāmi.</p>
  1039. <p class="bodytext"><a name="para237-38"></a><span class="paranum">237-38</span>. <span class="bld">Yo saṃyamo so vināso</span>ti lobhādivasena yaṃ saṃyamanaṃ kassaci adānaṃ, so imesaṃ sattānaṃ <a name="P0.0103"></a> vināso nāma petayoniyaṃ nibbattapetānaṃ mahābyasanassa hetubhāvato. ‘‘Yo vināso so saṃyamo’’ti iminā yathāvuttassa atthassa ekantikabhāvaṃ vadati. <span class="bld">Petā hi kira jānantī</span>ti ettha hi-saddo avadhāraṇe, kira-saddo arucisūcane. ‘‘Saṃyamo deyyadhammassa apariccāgo vināsahetū’’ti imamatthaṃ petā eva kira jānanti paccakkhato anubhuyyamānattā, na manussāti. Nayidaṃ yuttaṃ manussānampi petānaṃ viya khuppipāsādīhi abhibhuyyamānānaṃ dissamānattā. Petā pana purimattabhāve katakammassa pākaṭabhāvato tamatthaṃ suṭṭhutaraṃ jānanti. Tenāha <a name="V0.0092"></a> – <span class="bld">‘‘ahaṃ pure saṃyamissa’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">saṃyamissa</span>nti sayampi dānādipuññakiriyato saṃyamanaṃ saṅkocaṃ akāsiṃ. <span class="bld">Bahuke dhane</span>ti mahante dhane vijjamāne.</p>
  1040. <p class="bodytext"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>. <span class="bld">Ta</span>nti <a name="M0.0098"></a> tasmā. <span class="bld">Vo</span>ti tumhe. <span class="bld">Bhaddaṃ vo</span>ti bhaddaṃ kalyāṇaṃ sundaraṃ tumhākaṃ hotūti vacanaseso. <span class="bld">Yāvantettha samāgatā</span>ti yāvanto yāvatakā ettha samāgatā, te sabbe mama vacanaṃ suṇāthāti adhippāyo. <span class="bld">Āvī</span>ti pakāsanaṃ paresaṃ pākaṭavasena. <span class="bld">Raho</span>ti paṭicchannaṃ apākaṭavasena. <span class="bld">Āvi vā</span> pāṇātipātādimusāvādādikāyavacīpayogavasena, <span class="bld">yadi vā raho</span> abhijjhādivasena <span class="bld">pāpakaṃ</span> lāmakaṃ akusala<span class="bld">kammaṃ mākattha</span> mā karittha.</p>
  1041. <p class="bodytext"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>. <span class="bld">Sace taṃ pāpakaṃ kamma</span>nti atha pana taṃ pāpakammaṃ āyatiṃ <span class="bld">karissatha,</span> etarahi <span class="bld">vā karotha,</span> nirayādīsu catūsu apāyesu manussesu ca appāyukatādivasena tassa phalabhūtā dukkhato <span class="bld">pamutti</span> pamokkho nāma <span class="bld">natthi. Uppaccāpi palāyata</span>nti uppatitvā ākāsena gacchantānampi mokkho natthiyevāti attho. <span class="bld">‘‘Upeccā’’</span>tipi pāḷi, ito vā etto vā palāyante tumhe anubandhissatīti adhippāyena upecca sañcicca palāyantānampi <a name="P0.0104"></a> tumhākaṃ tato mokkho natthi, gatikālādipaccayantarasamavāye pana sati vipaccatiyevāti attho. Ayañca attho –</p>
  1042. <p class="gatha1">‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;</p>
  1043. <p class="gathalast">Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā’’ti. (dha. pa. 127; mi. pa. 4.2.4) –</p>
  1044. <p class="unindented">Imāya gāthāya dīpetabbo.</p>
  1045. <p class="bodytext"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>. <span class="bld">Matteyyā</span>ti mātuhitā. <span class="bld">Hothā</span>ti tesaṃ upaṭṭhānādīni karotha. Tathā <span class="bld">petteyyā</span>ti veditabbā. <span class="bld">Kule jeṭṭhāpacāyikā</span>ti kule jeṭṭhakānaṃ apacāyanakarā. <span class="bld">Sāmaññā</span>ti samaṇapūjakā. Tathā <span class="bld">brahmaññā</span>ti bāhitapāpapūjakāti attho. <span class="bld">Evaṃ saggaṃ gamissathā</span>ti iminā mayā vuttanayena puññāni katvā devalokaṃ upapajjissathāti attho. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ heṭṭhā khallāṭiyapetavatthuādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.</p>
  1046. <p class="bodytext">Te <a name="M0.0099"></a><a name="V0.0093"></a> vāṇijā tassa vacanaṃ sutvā saṃvegajātā taṃ anukampamānā bhājanehi pānīyaṃ gahetvā taṃ sayāpetvā mukhe āsiñciṃsu. Tato mahājanena bahuvelaṃ āsittaṃ udakaṃ tassa petassa pāpabalena adhogaḷaṃ na otiṇṇaṃ, kuto pipāsaṃ paṭivinessati. Te taṃ pucchiṃsu – ‘‘api te kāci assāsamattā laddhā’’ti. So āha – ‘‘yadi me ettakehi janehi ettakaṃ velaṃ āsiñcamānaṃ udakaṃ ekabindumattampi paragaḷaṃ paviṭṭhaṃ, ito petayonito mokkho mā hotū’’ti. Atha te vāṇijā taṃ sutvā ativiya saṃvegajātā ‘‘atthi pana koci upāyo pipāsāvūpasamāyā’’ti <a name="P0.0105"></a> āhaṃsu. So āha – ‘‘imasmiṃ pāpakamme khīṇe tathāgatassa vā tathāgatasāvakānaṃ vā dāne dinne mama dānamuddisissati, ahaṃ ito petattato muccissāmī’’ti. Taṃ sutvā vāṇijā sāvatthiṃ gantvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ārocetvā saraṇāni sīlāni ca gahetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ dānaṃ datvā tassa petassa dakkhiṇaṃ ādisiṃsu. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Mahājano ca lobhādimaccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.</p>
  1047. <p class="centered">Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1048. <p class="subhead">8. Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā</p>
  1049. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggo kiso pabbajitosi, bhante</span>ti idaṃ satthari veḷuvane viharante cūḷaseṭṭhipetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira eko gahapati assaddho appasanno maccharī kadariyo puññakiriyāya anādaro cūḷaseṭṭhi nāma ahosi. So kālaṃ katvā petesu nibbatti, tassa kāyo apagatamaṃsalohito aṭṭhinhārucammamatto muṇḍo apetavattho ahosi. Dhītā panassa anulā andhakavinde sāmikassa gehe vasantī pitaraṃ uddissa brāhmaṇe bhojetukāmā taṇḍulādīni dānūpakaraṇāni sajjesi. Taṃ ñatvā peto āsāya ākāsena tattha gacchanto rājagahaṃ sampāpuṇi. Tena ca samayena rājā ajātasattu devadattena <a name="M0.0100"></a> uyyojito pitaraṃ jīvitā voropetvā tena vippaṭisārena dussupinena ca niddaṃ anupagacchanto uparipāsādavaragato caṅkamanto taṃ petaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā imāya gāthāya pucchi –</p>
  1050. <p class="hangnum"><a name="para246"></a><span class="paranum">246</span>.</p>
  1051. <p class="gatha1"> ‘‘Naggo <a name="P0.0106"></a> kiso pabbajitosi bhante, rattiṃ kuhiṃ gacchasi kissahetu;</p>
  1052. <p class="gathalast">Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, sabbena vittaṃ paṭipādaye tuva’’nti.</p>
  1053. <p class="bodytext">Tattha <a name="V0.0094"></a> <span class="bld">pabbajito</span>ti samaṇo. Rājā kira taṃ naggattā muṇḍattā ca ‘‘naggo samaṇo aya’’nti saññāya ‘‘naggo kiso pabbajitosī’’tiādimāha. <span class="bld">Kissahetū</span>ti kinnimittaṃ. <span class="bld">Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuva</span>nti vittiyā upakaraṇabhūtaṃ vittaṃ sabbena bhogena tuyhaṃ ajjhāsayānurūpaṃ, sabbena vā ussāhena paṭipādeyyaṃ sampādeyyaṃ. Tathā kātuṃ mayaṃ appeva nāma sakkuṇeyyāma, tasmā <span class="bld">ācikkha me taṃ,</span> etaṃ tava āgamanakāraṇaṃ mayhaṃ kathehīti attho.</p>
  1054. <p class="bodytext">Evaṃ raññā puṭṭho peto attano pavattiṃ kathento tisso gāthā abhāsi –</p>
  1055. <p class="hangnum"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>.</p>
  1056. <p class="gatha1"> ‘‘Bārāṇasī nagaraṃ dūraghuṭṭhaṃ, tatthāhaṃ gahapati aḍḍhako ahu dīno;</p>
  1057. <p class="gathalast">Adātā gedhitamano āmisasmiṃ, dussīlyena yamavisayamhi patto.</p>
  1058. <p class="hangnum"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>.</p>
  1059. <p class="gatha1"> ‘‘So sūcikāya kilamito tehi,</p>
  1060. <p class="gatha2">Teneva ñātīsu yāmi āmisakiñcikkhahetu;</p>
  1061. <p class="gatha3">Adānasīlā na ca saddahanti,</p>
  1062. <p class="gathalast">‘Dānaphalaṃ hoti paramhi loke’.</p>
  1063. <p class="hangnum"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>.</p>
  1064. <p class="gatha1"> ‘‘Dhītā ca mayhaṃ lapate abhikkhaṇaṃ, dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ;</p>
  1065. <p class="gathalast">Tamupakkhaṭaṃ <a name="P0.0107"></a> parivisayanti brāhmaṇā, yāmi ahaṃ andhakavindaṃ bhuttu’’nti.</p>
  1066. <p class="bodytext"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>. Tattha <a name="M0.0101"></a> <span class="bld">dūraghuṭṭha</span>nti dūrato eva guṇakittanavasena ghositaṃ, sabbattha vissutaṃ pākaṭanti attho. <span class="bld">Aḍḍhako</span>ti aḍḍho mahāvibhavo. <span class="bld">Dīno</span>ti nihīnacitto adānajjhāsayo. Tenāha <span class="bld">‘‘adātā’’</span>ti. <span class="bld">Gedhitamano āmisasmi</span>nti kāmāmise laggacitto gedhaṃ āpanno. <span class="bld">Dussīlyena yamavisayamhi patto</span>ti attanā katena dussīlakammunā yamavisayaṃ petalokaṃ patto amhi.</p>
  1067. <p class="bodytext"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>. <span class="bld">So sūcikāya kilamito</span>ti so ahaṃ vijjhanaṭṭhena sūcisadisatāya ‘‘sūcikā’’ti laddhanāmāya jighacchāya kilamito nirantaraṃ vijjhamāno. ‘‘Kilamatho’’ti icceva vā pāṭho. <span class="bld">Tehī</span>ti ‘‘dīno’’tiādinā vuttehi pāpakammehi kāraṇabhūtehi. Tassa hi petassa <a name="V0.0095"></a> tāni pāpakammāni anussarantassa ativiya domanassaṃ uppajji, tasmā evamāha. <span class="bld">Tenevā</span>ti teneva jighacchādukkhena. <span class="bld">Ñātīsu yāmī</span>ti ñātīnaṃ samīpaṃ yāmi gacchāmi. <span class="bld">Āmisakiñcikkhahetū</span>ti āmisassa kiñcikkhanimittaṃ, kiñci āmisaṃ patthentoti attho. <span class="bld">Adānasīlā na ca saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke’</span>ti yathā ahaṃ, tathā evaṃ aññepi manussā adānasīlā ‘‘dānassa phalaṃ ekaṃsena paraloke hotī’’ti na ca saddahanti. Yato ahaṃ viya tepi petā hutvā mahādukkhaṃ paccanubhavantīti adhippāyo.</p>
  1068. <p class="bodytext"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>. <span class="bld">Lapate</span>ti katheti. <span class="bld">Abhikkhaṇa</span>nti abhiṇhaṃ bahuso. Kinti lapatīti āha <span class="bld">‘‘dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahāna’’</span>nti. Tattha <span class="bld">pitūna</span>nti mātāpitūnaṃ, cūḷapitumahāpitūnaṃ vā. <span class="bld">Pitāmahāna</span>nti ayyakapayyakānaṃ. <span class="bld">Upakkhaṭa</span>nti sajjitaṃ. <span class="bld">Parivisayantī</span>ti bhojayanti. <span class="bld">Andhakavinda</span>nti evaṃnāmakaṃ nagaraṃ. <span class="bld">Bhuttu</span>nti bhuñjituṃ. Tato <a name="P0.0108"></a> parā saṅgītikārakehi vuttā –</p>
  1069. <p class="hangnum"><a name="para250"></a><span class="paranum">250</span>.</p>
  1070. <p class="gatha1"> ‘‘Tamavoca rājā ‘anubhaviyāna tampi,</p>
  1071. <p class="gatha2">Eyyāsi khippaṃ ahamapi kassaṃ pūjaṃ;</p>
  1072. <p class="gatha3">Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu,</p>
  1073. <p class="gathalast">Saddhāyitaṃ hetuvaco suṇoma’.</p>
  1074. <p class="hangnum"><a name="para251"></a><span class="paranum">251</span>.</p>
  1075. <p class="gatha1"> ‘‘Tathāti <a name="M0.0102"></a> vatvā agamāsi tattha, bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā;</p>
  1076. <p class="gathalast">Paccāgami rājagahaṃ punāparaṃ, pāturahosi purato janādhipassa.</p>
  1077. <p class="hangnum"><a name="para252"></a><span class="paranum">252</span>.</p>
  1078. <p class="gatha1"> ‘‘Disvāna petaṃ punadeva āgataṃ, rājā avoca ‘ahamapi kiṃ dadāmi;</p>
  1079. <p class="gathalast">Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu, yena tuvaṃ cirataraṃ pīṇito siyā’.</p>
  1080. <p class="hangnum"><a name="para253"></a><span class="paranum">253</span>.</p>
  1081. <p class="gatha1"> ‘‘Buddhañca saṅghaṃ parivisiyāna rāja, annena pānena ca cīvarena;</p>
  1082. <p class="gathalast">Taṃ dakkhiṇaṃ ādisa me hitāya, evaṃ ahaṃ cirataraṃ pīṇito siyā.</p>
  1083. <p class="hangnum"><a name="para254"></a><span class="paranum">254</span>.</p>
  1084. <p class="gatha1"> ‘‘Tato ca rājā nipatitvā tāvade, dānaṃ sahatthā atulaṃ daditvā saṅghe;</p>
  1085. <p class="gathalast">Ārocesi pakataṃ tathāgatassa, tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha.</p>
  1086. <p class="hangnum"><a name="para255"></a><span class="paranum">255</span>.</p>
  1087. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="V0.0096"></a> pūjito ativiya sobhamāno, pāturahosi purato janādhipassa;</p>
  1088. <p class="gathalast">Yakkhohamasmi paramiddhipatto, na mayhamatthi samā sadisā mānusā.</p>
  1089. <p class="hangnum"><a name="para256"></a><span class="paranum">256</span>.</p>
  1090. <p class="gatha1"> ‘‘Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ, tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe;</p>
  1091. <p class="gathalast">Santappito <a name="P0.0109"></a> satataṃ sadā bahūhi, yāmi ahaṃ sukhito manussadevā’’ti.</p>
  1092. <p class="bodytext"><a name="para250"></a><span class="paranum">250</span>. Tattha <span class="bld">tamavoca rājā</span>ti taṃ petaṃ tathā vatvā ṭhitaṃ rājā ajātasattu avoca. <span class="bld">Anubhaviyāna tampī</span>ti taṃ tava dhītuyā upakkhaṭaṃ dānampi anubhavitvā. <span class="bld">Eyyāsī</span>ti āgaccheyyāsi. <span class="bld">Kassa</span>nti karissāmi. <span class="bld">Ācikkha</span> <a name="M0.0103"></a> <span class="bld">me taṃ yadi atthi hetū</span>ti sace kiñci kāraṇaṃ atthi, taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi. <span class="bld">Saddhāyita</span>nti saddhāyitabbaṃ. <span class="bld">Hetuvaco</span>ti hetuyuttavacanaṃ, ‘‘amukasmiṃ ṭhāne asukena pakārena dāne kate mayhaṃ upakappatī’’ti sakāraṇaṃ vacanaṃ vadāti attho.</p>
  1093. <p class="bodytext"><a name="para251"></a><span class="paranum">251</span>. <span class="bld">Tathāti vatvā</span>ti sādhūti vatvā. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne. <span class="bld">Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā</span>ti bhattaṃ bhuñjiṃsu dussīlabrāhmaṇā, na ca pana dakkhiṇārahā sīlavanto bhuñjiṃsūti attho. <span class="bld">Punāpara</span>nti puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami.</p>
  1094. <p class="bodytext"><a name="para252"></a><span class="paranum">252</span>. <span class="bld">Kiṃ dadāmī</span>ti ‘‘kīdisaṃ te dānaṃ dassāmī’’ti rājā petaṃ pucchi. <span class="bld">Yena tuva</span>nti yena kāraṇena tvaṃ. <span class="bld">Ciratara</span>nti cirakālaṃ. <span class="bld">Pīṇito</span>ti titto siyā, taṃ kathehīti attho.</p>
  1095. <p class="bodytext"><a name="para253"></a><span class="paranum">253</span>. <span class="bld">Parivisiyānā</span>ti bhojetvā. <span class="bld">Rājā</span>ti ajātasattuṃ ālapati. <span class="bld">Me hitāyā</span>ti mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā.</p>
  1096. <p class="bodytext"><a name="para254"></a><span class="paranum">254</span>. <span class="bld">Tato</span>ti tasmā tena vacanena, tato vā pāsādato. <span class="bld">Nipatitvā</span>ti nikkhamitvā. <span class="bld">Tāvade</span>ti tadā eva aruṇuggamanavelāya. Yamhi peto paccāgantvā rañño attānaṃ dassesi, tasmiṃ purebhatte eva dānaṃ adāsi<a name="P0.0110"></a>. <span class="bld">Sahatthā</span>ti sahatthena. <span class="bld">Atula</span>nti appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ. <span class="bld">Datvā saṅghe</span>ti saṅghassa datvā. <span class="bld">Ārocesi pakataṃ tathāgatassā</span>ti ‘‘idaṃ, bhante, dānaṃ aññataraṃ petaṃ sandhāya pakata’’nti taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Ārocetvā <a name="V0.0097"></a> ca yathā taṃ dānaṃ tassa upakappati, evaṃ tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha ādisi.</p>
  1097. <p class="bodytext"><a name="para255"></a><span class="paranum">255</span>. <span class="bld">So</span>ti so peto. <span class="bld">Pūjito</span>ti dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito. <span class="bld">Ativiya sobhamāno</span>ti dibbānubhāvena ativiya virocamāno. <span class="bld">Pāturahosī</span>ti pātubhavi, rañño purato attānaṃ dassesi. <span class="bld">Yakkhohamasmī</span>ti petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi. <span class="bld">Na mayhamatthi samā sadisā mānusā</span>ti mayhaṃ ānubhāvasampattiyā samā vā bhogasampattiyā sadisā vā manussā na santi.</p>
  1098. <p class="bodytext"><a name="para256"></a><span class="paranum">256</span>. <span class="bld">Passānubhāvaṃ</span> <a name="M0.0104"></a> <span class="bld">aparimitaṃ mamayida</span>nti ‘‘mama idaṃ aparimāṇaṃ dibbānubhāvaṃ passā’’ti attano sampattiṃ paccakkhato rañño dassento vadati. <span class="bld">Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe</span>ti ariyasaṅghassa atulaṃ uḷāraṃ dānaṃ datvā mayhaṃ anukampāya tayā anudiṭṭhaṃ. <span class="bld">Santappito satataṃ sadā bahūhī</span>ti annapānavatthādīhi bahūhi deyyadhammehi ariyasaṅghaṃ santappentena tayā sadā sabbakālaṃ yāvajīvaṃ tatthāpi satataṃ nirantaraṃ ahaṃ santappito pīṇito. <span class="bld">Yāmi ahaṃ sukhito manussadevā</span>ti ‘‘tasmā ahaṃ idāni sukhito manussadeva mahārāja yathicchitaṭṭhānaṃ yāmī’’ti rājānaṃ āpucchi.</p>
  1099. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="P0.0111"></a> pete āpucchitvā gate rājā ajātasattu tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato santikaṃ upasaṅkamitvā ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.</p>
  1100. <p class="centered">Cūḷāseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1101. <p class="subhead">9. Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā</p>
  1102. <p class="bodytext"><span class="bld">Yassa atthāya gacchāmā</span>ti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto aṅkurapetaṃ ārabbha kathesi. Kāmañcettha aṅkuro peto na hoti, tassa pana caritaṃ yasmā petasambandhaṃ, tasmā taṃ ‘‘aṅkurapetavatthū’’ti vuttaṃ.</p>
  1103. <p class="bodytext">Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ye te uttaramadhurādhipatino rañño mahāsāgarassa puttaṃ upasāgaraṃ paṭicca <a name="V0.0098"></a> uttarāpathe kaṃsabhoge asitañjananagare mahākaṃsassa dhītuyā devagabbhāya kucchiyaṃ uppannā añjanadevī vāsudevo baladevo candadevo sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti vāsudevādayo dasa bhātikāti ekādasa khattiyā ahesuṃ, tesu vāsudevādayo bhātaro asitañjananagaraṃ ādiṃ katvā dvāravatīpariyosānesu sakalajambudīpe tesaṭṭhiyā nagarasahassesu sabbe rājāno cakkena <a name="M0.0105"></a> jīvitakkhayaṃ pāpetvā dvāravatiyaṃ vasamānā rajjaṃ dasa koṭṭhāse katvā vibhajiṃsu. Bhaginiṃ pana añjanadeviṃ na sariṃsu. Puna saritvā ‘‘ekādasa koṭṭhāse karomā’’ti vutte tesaṃ sabbakaniṭṭho aṅkuro ‘‘mama koṭṭhāsaṃ tassā detha, ahaṃ vohāraṃ katvā jīvissāmi, tumhe attano attano janapadesu suṅkaṃ mayhaṃ vissajjethā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tassa koṭṭhāyaṃ bhaginiyā datvā nava rājāno dvāravatiyaṃ vasiṃsu.</p>
  1104. <p class="bodytext">Aṅkuro pana vaṇijjaṃ karonto niccakālaṃ mahādānaṃ deti. Tassa paneko dāso <a name="P0.0112"></a> bhaṇḍāgāriko atthakāmo ahosi. Aṅkuro pasannamānaso tassa ekaṃ kuladhītaraṃ gahetvā adāsi. So putte gabbhagateyeva kālamakāsi. Aṅkuro tasmiṃ jāte tassa pituno dinnaṃ bhattavetanaṃ tassa adāsi. Atha tasmiṃ dārake vayappatte ‘‘dāso na dāso’’ti rājakule vinicchayo uppajji. Taṃ sutvā añjanadevī dhenūpamaṃ vatvā ‘‘mātu bhujissāya puttopi bhujisso evā’’ti dāsabyato mocesi.</p>
  1105. <p class="bodytext">Dārako pana lajjāya tattha vasituṃ avisahanto roruvanagaraṃ gantvā tattha aññatarassa tunnavāyassa dhītaraṃ gahetvā tunnavāyasippena jīvikaṃ kappesi. Tena samayena roruvanagare asayhamahāseṭṭhi nāma ahosi. So samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ mahādānaṃ deti. So tunnavāyo seṭṭhino gharaṃ ajānantānaṃ pītisomanassajāto hutvā asayhaseṭṭhino nivesanaṃ dakkhiṇabāhuṃ pasāretvā dassesi ‘‘ettha gantvā laddhabbaṃ labhantū’’ti. Tassa kammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ.</p>
  1106. <p class="bodytext">So aparena samayena kālaṃ katvā marubhūmiyaṃ aññatarasmiṃ nigrodharukkhe bhummadevatā hutvā nibbatti, tassa dakkhiṇahattho sabbakāmadado ahosi. Tasmiṃyeva ca roruve aññataro puriso asayhaseṭṭhino dāne byāvaṭo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko puññakiriyāya anādaro kālaṃ katvā tassa devaputtassa vasanaṭṭhānassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tena ca <a name="V0.0099"></a> katakammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ. Asayhamahāseṭṭhi pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño sahabyataṃ upagato.</p>
  1107. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0106"></a> aparena samayena aṅkuro pañcahi sakaṭasatehi, aññataro ca brāhmaṇo pañcahi sakaṭasatehīti dvepi janā sakaṭasahassena bhaṇḍaṃ ādāya marukantāramaggaṃ paṭipannā maggamūḷhā hutvā bahuṃ divasaṃ tattheva vicarantā parikkhīṇatiṇodakāhārā ahesuṃ. Aṅkuro assadūtehi catūsu disāsu pāniyaṃ maggāpesi. Atha so kāmadadahattho yakkho taṃ tesaṃ byasanappattiṃ disvā aṅkurena pubbe <a name="P0.0113"></a> attano kataṃ upakāraṃ cintetvā ‘‘handa dāni imassa mayā avassayena bhavitabba’’nti attano vasanavaṭarukkhaṃ dassesi. So kira vaṭarukkho sākhāviṭapasampanno ghanapalāso sandacchāyo anekasahassapāroho āyāmena vitthārena ubbedhena ca yojanaparimāṇo ahosi. Taṃ disvā aṅkuro haṭṭhatuṭṭho tassa heṭṭhā khandhāvāraṃ bandhāpesi. Yakkho attano dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā paṭhamaṃ tāva pānīyena sabbaṃ janaṃ santappesi. Tato yo yo yaṃ yaṃ icchati, tassa tassa taṃ taṃ adāsi.</p>
  1108. <p class="bodytext">Evaṃ tasmiṃ mahājane nānāvidhena annapānādinā yathākāmaṃ santappite pacchā vūpasante maggaparissame so brāhmaṇavāṇijo ayoniso manasikaronto evaṃ cintesi – ‘‘dhanalābhāya ito kambojaṃ gantvā mayaṃ kiṃ karissāma, imameva pana yakkhaṃ yena kenaci upāyena gahetvā yānaṃ āropetvā amhākaṃ nagarameva gamissāmā’’ti. Evaṃ cintetvā tamatthaṃ aṅkurassa kathento –</p>
  1109. <p class="hangnum"><a name="para257"></a><span class="paranum">257</span>.</p>
  1110. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa atthāya gacchāma, kambojaṃ dhanahārakā;</p>
  1111. <p class="gathalast">Ayaṃ kāmadado yakkho, imaṃ yakkhaṃ nayāmase.</p>
  1112. <p class="hangnum"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>.</p>
  1113. <p class="gatha1"> ‘‘Imaṃ yakkhaṃ gahetvāna, sādhukena pasayha vā;</p>
  1114. <p class="gathalast">Yānaṃ āropayitvāna, khippaṃ gacchāma dvāraka’’nti. –</p>
  1115. <p class="unindented">Gāthādvayamāha. Tattha <span class="bld">yassa atthāyā</span>ti yassa kāraṇā. <span class="bld">Kamboja</span>nti kambojaraṭṭhaṃ. <span class="bld">Dhanahārakā</span>ti bhaṇḍavikkayena laddhadhanahārino. <span class="bld">Kāmadado</span>ti icchiticchitadāyako. <span class="bld">Yakkho</span>ti devaputto. <span class="bld">Nayāmase</span>ti nayissāma<a name="M0.0107"></a>. <span class="bld">Sādhukenā</span>ti yācanena. <span class="bld">Pasayhā</span>ti abhibhavitvā balakkārena, <span class="bld">yāna</span>nti sukhayānaṃ<a name="V0.0100"></a>. <span class="bld">Dvāraka</span>nti dvāravatīnagaraṃ. Ayaṃ hetthādhippāyo – yadatthaṃ mayaṃ ito kambojaṃ gantukāmā, tena gamanena sādhetabbo attho idheva sijjhati. Ayañhi yakkho kāmadado, tasmā <a name="P0.0114"></a> imaṃ yakkhaṃ yācitvā tassa anumatiyā vā, sace saññattiṃ na gacchati, balakkārena vā yānaṃ āropetvā yāne pacchābāhaṃ bandhitvā taṃ gahetvā itoyeva khippaṃ dvāravatīnagaraṃ gacchāmāti.</p>
  1116. <p class="bodytext">Evaṃ pana brāhmaṇena vutto aṅkuro sappurisadhamme ṭhatvā tassa vacanaṃ paṭikkhipanto –</p>
  1117. <p class="hangnum"><a name="para259"></a><span class="paranum">259</span>.</p>
  1118. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;</p>
  1119. <p class="gathalast">Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –</p>
  1120. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">na bhañjeyyā</span>ti na chindeyya. <span class="bld">Mittadubbho</span>ti mittesu dubbhanaṃ tesaṃ anatthuppādanaṃ. <span class="bld">Pāpako</span>ti abhaddako mittadubbho. Yo hi sītacchāyo rukkho ghammābhitattassa purisassa parissamavinodako, tassāpi nāma pāpakaṃ na cintetabbaṃ, kimaṅkaṃ pana sattabhūtesu. Ayaṃ devaputto sappuriso pubbakārī amhākaṃ dukkhapanūdako bahūpakāro, na tassa kiñci anatthaṃ cintetabbaṃ, aññadatthu so pūjetabbo evāti dasseti.</p>
  1121. <p class="bodytext">Taṃ sutvā brāhmaṇā ‘‘atthassa mūlaṃ nikativinayo’’ti nītimaggaṃ nissāya aṅkurassa paṭilomapakkhe ṭhatvā –</p>
  1122. <p class="hangnum"><a name="para260"></a><span class="paranum">260</span>.</p>
  1123. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;</p>
  1124. <p class="gathalast">Khandhampi tassa chindeyya, attho ce tādiso siyā’’ti. –</p>
  1125. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">attho ce tādiso siyā</span>ti tādisena dabbasambhārena sace attho bhaveyya, tassa rukkhassa khandhampi chindeyya, kimaṅgaṃ pana sākhādayoti adhippāyo.</p>
  1126. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0108"></a> brāhmaṇena vutte aṅkuro sappurisadhammaṃyeva paggaṇhanto –</p>
  1127. <p class="hangnum"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>.</p>
  1128. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa <a name="V0.0101"></a> rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;</p>
  1129. <p class="gathalast">Na tassa pattaṃ bhindeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –</p>
  1130. <p class="unindented">Imaṃ gāthamāha. Tattha <a name="P0.0115"></a> <span class="bld">na tassa pattaṃ bhindeyyā</span>ti tassa rukkhassa ekapaṇṇamattampi na pāteyya, pageva sākhādiketi adhippāyo.</p>
  1131. <p class="gathalast">Punapi brāhmaṇo attano vādaṃ paggaṇhanto –</p>
  1132. <p class="hangnum"><a name="para262"></a><span class="paranum">262</span>.</p>
  1133. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;</p>
  1134. <p class="gathalast">Samūlampi taṃ abbuhe, attho ce tādiso siyā’’ti. –</p>
  1135. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">samūlampi taṃ abbuhe</span>ti taṃ tattha samūlampi saha mūlenapi abbuheyya, uddhareyyāti attho.</p>
  1136. <p class="bodytext">Evaṃ brāhmaṇena vutte puna aṅkuro taṃ nītiṃ niratthakaṃ kātukāmo –</p>
  1137. <p class="hangnum"><a name="para263"></a><span class="paranum">263</span>.</p>
  1138. <p class="gatha1"> ‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, yatthannapānaṃ puriso labhetha;</p>
  1139. <p class="gathalast">Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, kataññutā sappurisehi vaṇṇitā.</p>
  1140. <p class="hangnum"><a name="para264"></a><span class="paranum">264</span>.</p>
  1141. <p class="gatha1"> ‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, annena pānena upaṭṭhito siyā;</p>
  1142. <p class="gathalast">Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, adubbhapāṇī dahate mittadubbhiṃ.</p>
  1143. <p class="hangnum"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>.</p>
  1144. <p class="gatha1"> ‘‘Yo pubbe katakalyāṇo, pacchā pāpena hiṃsati;</p>
  1145. <p class="gathalast">Allapāṇihato poso, na so bhadrāni passatī’’ti. –</p>
  1146. <p class="unindented">Imā tisso gāthā abhāsi.</p>
  1147. <p class="bodytext"><a name="para263"></a><span class="paranum">263</span>. Tattha <span class="bld">yassā</span>ti yassa puggalassa. <span class="bld">Ekarattimpī</span>ti ekarattimattampi kevalaṃ gehe vaseyya. <span class="bld">Yatthannapānaṃ puriso labhethā</span>ti yassa santike koci puriso annapānaṃ vā yaṃkiñci bhojanaṃ <a name="V0.0102"></a> vā labheyya. <span class="bld">Na tassa</span> <a name="P0.0116"></a> <span class="bld">pāpaṃ manasāpi cintaye</span>ti tassa puggalassa abhaddakaṃ anatthaṃ <a name="M0.0109"></a> manasāpi na cinteyya na piheyya, pageva kāyavācāhi. Kasmāti ce? <span class="bld">Kataññutā sappurisehi vaṇṇitā</span>ti kataññutā nāma buddhādīhi uttamapurisehi pasaṃsitā.</p>
  1148. <p class="bodytext"><a name="para264"></a><span class="paranum">264</span>. <span class="bld">Upaṭṭhito</span>ti payirupāsito ‘‘idaṃ gaṇha idaṃ bhuñjā’’ti annapānādinā upaṭṭhito. <span class="bld">Adubbhapāṇī</span>ti ahiṃsakahattho hatthasaṃyato. <span class="bld">Dahate mittadubbhi</span>nti taṃ mittadubbhiṃ puggalaṃ dahati vināseti, appaduṭṭhe hitajjhāsayasampanne puggale parena kato aparādho avisesena tasseva anatthāvaho, appaduṭṭho puggalo atthato taṃ dahati nāma. Tenāha bhagavā –</p>
  1149. <p class="gatha1">‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;</p>
  1150. <p class="gathalast">Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti. (dha. pa. 125; jā. 1.5.94; saṃ. ni. 1.22);</p>
  1151. <p class="bodytext"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>. <span class="bld">Yo pubbe katakalyāṇo</span>ti yo puggalo kenaci sādhunā katabhaddako katūpakāro. <span class="bld">Pacchā pāpena hiṃsatī</span>ti taṃ pubbakārinaṃ aparabhāge pāpena abhaddakena anatthakena bādhati. <span class="bld">Allapāṇihato poso</span>ti allapāṇinā upakārakiriyāya allapāṇinā dhotahatthena pubbakārinā heṭṭhā vuttanayena hato bādhito, tassa vā pubbakārino bādhanena hato allapāṇihato nāma, akataññupuggalo. <span class="bld">Na so bhadrāni passatī</span>ti so yathāvuttapuggalo idhaloke ca paraloke ca iṭṭhāni na passati, na vindati, na labhatīti attho.</p>
  1152. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="P0.0117"></a> sappurisadhammaṃ paggaṇhantena aṅkurena abhibhavitvā vutto so brāhmaṇo niruttaro tuṇhī ahosi. Yakkho pana tesaṃ dvinnaṃ vacanapaṭivacanāni sutvā brāhmaṇassa kujjhitvāpi ‘‘hotu imassa duṭṭhabrāhmaṇassa kattabbaṃ pacchā jānissāmī’’ti attano kenaci anabhibhavanīyatameva tāva dassento –</p>
  1153. <p class="hangnum"><a name="para266"></a><span class="paranum">266</span>.</p>
  1154. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ <a name="M0.0110"></a> devena vā manussena vā, issariyena vā haṃ suppasayho;</p>
  1155. <p class="gathalast">Yakkhohamasmi paramiddhipatto, dūraṅgamo vaṇṇabalūpapanno’’ti. –</p>
  1156. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">devena vā</span>ti yena kenaci devena vā. <span class="bld">Manussena vā</span>ti etthāpi eseva nayo. <span class="bld">Issariyena</span> <a name="V0.0103"></a> <span class="bld">vā</span>ti devissariyena vā manussissariyena vā. Tattha devissariyaṃ nāma catumahārājikasakkasuyāmādīnaṃ deviddhi, manussissariyaṃ nāma cakkavattiādīnaṃ puññiddhi. Tasmā issariyaggahaṇena mahānubhāve devamanusse saṅgaṇhāti. Mahānubhāvāpi hi devā attano puññaphalūpatthambhite manussepi asati payogavipattiyaṃ abhibhavituṃ na sakkonti, pageva itare. <span class="bld">Ha</span>nti asahane nipāto. <span class="bld">Na suppasayho</span>ti appadhaṃsiyo. <span class="bld">Yakkhohamasmi paramiddhipatto</span>ti attano puññaphalena ahaṃ yakkhattaṃ upagato asmi, yakkhova samāno na yo vā so vā, atha kho paramiddhipatto paramāya uttamāya yakkhiddhiyā samannāgato. <span class="bld">Dūraṅgamo</span>ti khaṇeneva dūrampi ṭhānaṃ gantuṃ samattho. <span class="bld">Vaṇṇabalūpapanno</span>ti rūpasampattiyā sarīrabalena ca upapanno samannāgatoti tīhipi padehi mantappayogādīhi attano anabhibhavanīyataṃyeva dasseti. Rūpasampanno hi paresaṃ bahumānito hoti, rūpasampadaṃ nissāya <a name="P0.0118"></a> visabhāgavatthunāpi anākaḍḍhaniyovāti vaṇṇasampadā anabhibhavanīyakāraṇanti vuttā.</p>
  1157. <p class="bodytext">Ito paraṃ aṅkurassa ca devaputtassa ca vacanapaṭivacanakathā hoti –</p>
  1158. <p class="hangnum"><a name="para267"></a><span class="paranum">267</span>.</p>
  1159. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇi te sabbasovaṇṇo, pañcadhāro madhussavo;</p>
  1160. <p class="gathalast">Nānārasā paggharanti, maññehaṃ taṃ purindadaṃ.</p>
  1161. <p class="hangnum"><a name="para268"></a><span class="paranum">268</span>.</p>
  1162. <p class="gatha1"> ‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;</p>
  1163. <p class="gathalast">Petaṃ maṃ aṅkura jānāhi, roruvamhā idhāgataṃ.</p>
  1164. <p class="hangnum"><a name="para269"></a><span class="paranum">269</span>.</p>
  1165. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvaṃ;</p>
  1166. <p class="gathalast">Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.</p>
  1167. <p class="hangnum"><a name="para270"></a><span class="paranum">270</span>.</p>
  1168. <p class="gatha1"> ‘‘Tunnavāyo <a name="M0.0111"></a> pure āsiṃ, roruvasmiṃ tadā ahaṃ;</p>
  1169. <p class="gathalast">Sukicchavutti kapaṇo, na me vijjati dātave.</p>
  1170. <p class="hangnum"><a name="para271"></a><span class="paranum">271</span>.</p>
  1171. <p class="gatha1"> ‘‘Nivesanañca me āsi, asayhassa upantike;</p>
  1172. <p class="gathalast">Saddhassa dānapatino, katapuññassa lajjino.</p>
  1173. <p class="hangnum"><a name="para272"></a><span class="paranum">272</span>.</p>
  1174. <p class="gatha1"> ‘‘Tattha <a name="V0.0104"></a> yācanakāyanti, nānāgottā vanibbakā;</p>
  1175. <p class="gathalast">Te ca maṃ tattha pucchanti, asayhassa nivesanaṃ.</p>
  1176. <p class="hangnum"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>.</p>
  1177. <p class="gatha1"> ‘‘Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyati;</p>
  1178. <p class="gathalast">Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi, asayhassa nivesanaṃ.</p>
  1179. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  1180. <p class="gatha1"> ‘‘Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ, ettha gacchatha bhaddaṃ vo;</p>
  1181. <p class="gathalast">Ettha dānaṃ padīyati, asayhassa nivesane.</p>
  1182. <p class="hangnum"><a name="para275"></a><span class="paranum">275</span>.</p>
  1183. <p class="gatha1"> ‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;</p>
  1184. <p class="gathalast">Tena me brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.</p>
  1185. <p class="hangnum"><a name="para276"></a><span class="paranum">276</span>.</p>
  1186. <p class="gatha1"> ‘‘Na kira tvaṃ adā dānaṃ, sakapāṇīhi kassaci;</p>
  1187. <p class="gathalast">Parassa dānaṃ anumodamāno, pāṇiṃ paggayha pāvadi.</p>
  1188. <p class="hangnum"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>.</p>
  1189. <p class="gatha1"> ‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;</p>
  1190. <p class="gathalast">Tena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.</p>
  1191. <p class="hangnum"><a name="para278"></a><span class="paranum">278</span>.</p>
  1192. <p class="gatha1"> ‘‘Yo so dānamadā bhante, pasanno sakapāṇibhi;</p>
  1193. <p class="gathalast">So hitvā mānusaṃ dehaṃ, kiṃ nu so disataṃ gato.</p>
  1194. <p class="hangnum"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>.</p>
  1195. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ pajānāmi asayhasāhino, aṅgīrasassa gatiṃ āgatiṃ vā;</p>
  1196. <p class="gathalast">Sutañca <a name="P0.0119"></a> me vessavaṇassa santike, sakkassa sahabyataṃ gato asayho.</p>
  1197. <p class="hangnum"><a name="para280"></a><span class="paranum">280</span>.</p>
  1198. <p class="gatha1"> ‘‘Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ, dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ;</p>
  1199. <p class="gathalast">Pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā, ko puññaṃ na karissati.</p>
  1200. <p class="hangnum"><a name="para281"></a><span class="paranum">281</span>.</p>
  1201. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="M0.0112"></a> hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;</p>
  1202. <p class="gathalast">Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.</p>
  1203. <p class="hangnum"><a name="para282"></a><span class="paranum">282</span>.</p>
  1204. <p class="gatha1"> ‘‘Dassāmannañca <a name="V0.0105"></a> pānañca, vatthasenāsanāni ca;</p>
  1205. <p class="gathalast">Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –</p>
  1206. <p class="unindented">Pannarasa vacanapaṭivacanagāthā honti.</p>
  1207. <p class="bodytext"><a name="para267"></a><span class="paranum">267</span>. Tattha <span class="bld">pāṇi te</span>ti tava dakkhiṇahattho. <span class="bld">Sabbasovaṇṇo</span>ti sabbaso suvaṇṇavaṇṇo. <span class="bld">Pañcadhāro</span>ti pañcahi aṅgulīhi parehi kāmitavatthūnaṃ dhārā etassa santīti pañcadhāro. <span class="bld">Madhussavo</span>ti madhurarasavissandako. Tenāha <span class="bld">‘‘nānārasā paggharantī’’</span>ti, madhurakaṭukakasāvādibhedā nānāvidhā rasā vissandantīti attho. Yakkhassa hi kāmadade madhurādirasasampannāni vividhāni khādanīyabhojanīyāni hatthe vissajjante madhurādirasā paggharantīti vuttaṃ. <span class="bld">Maññehaṃ taṃ purindada</span>nti maññe ahaṃ taṃ purindadaṃ sakkaṃ, ‘‘evaṃmahānubhāvo sakko devarājā’’ti taṃ ahaṃ maññāmīti attho.</p>
  1208. <p class="bodytext"><a name="para268"></a><span class="paranum">268</span>. <span class="bld">Nāmhi devo</span>ti vessavaṇādiko pākaṭadevo na homi. <span class="bld">Na gandhabbo</span>ti gandhabbakāyikadevopi na homi. <span class="bld">Nāpi sakko purindado</span>ti purimattabhāve pure dānassa paṭṭhapitattā ‘‘purindado’’ti laddhanāmo sakko devarājāpi na homi. Kataro pana ahosīti āha <span class="bld">‘‘petaṃ maṃ aṅkura jānāhī’’</span>tiādi. Aṅkurapetūpapattikaṃ maṃ jānāhi, ‘‘aññataro petamahiddhiko’’ti maṃ upadhārehi. <span class="bld">Roruvamhā idhāgata</span>nti roruvanagarato cavitvā marukantāre idha imasmiṃ nigrodharukkhe upapajjanavasena āgataṃ, ettha nibbattanti attho.</p>
  1209. <p class="bodytext"><a name="para269"></a><span class="paranum">269</span>. <span class="bld">Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuva</span>nti pubbe purimattabhāve roruvanagare vasanto tvaṃ kiṃsīlo <a name="P0.0120"></a> kiṃsamācāro ahosi, pāpato nivattanalakkhaṇaṃ kīdisaṃ sīlaṃ samādāya saṃvattitapuññakiriyālakkhaṇena samācārena kiṃsamācāro, dānādīsu kusalasamācāresu kīdiso samācāro ahosīti attho. <span class="bld">Kena te brahmacariyena</span><a name="M0.0113"></a>, <span class="bld">puññaṃ pāṇimhi ijjhatī</span>ti kīdisena seṭṭhacariyena idaṃ evarūpaṃ tava hatthesu puññaphalaṃ idāni samijjhati nipphajjati, taṃ kathehīti attho. Puññaphalañhi idha uttarapadalopena ‘‘puñña’’nti adhippetaṃ. Tatthā hi taṃ ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuttaṃ.</p>
  1210. <p class="bodytext"><a name="para270"></a><span class="paranum">270</span>. <span class="bld">Tunnavāyo</span>ti <a name="V0.0106"></a> tunnakāro. <span class="bld">Sukicchavuttī</span>ti suṭṭhu kicchaputtiko ativiya dukkhajīviko. <span class="bld">Kapaṇo</span>ti varāko, dīnoti attho. <span class="bld">Na me vijjati dātave</span>ti addhikānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dātuṃ kiñci dātabbayuttakaṃ mayhaṃ natthi, cittaṃ pana me dānaṃ dinnanti adhippāyo.</p>
  1211. <p class="bodytext"><a name="para271"></a><span class="paranum">271</span>. <span class="bld">Nivesana</span>nti gharaṃ, kammakaraṇasālā vā. <span class="bld">Asayhassa upantike</span>ti asayhassa mahāseṭṭhino gehassa samīpe. <span class="bld">Saddhassā</span>ti kammaphalasaddhāya samannāgatassa. <span class="bld">Dānapatino</span>ti dāne nirantarappavattāya pariccāgasampattiyā lobhassa ca abhibhavena patibhūtassa. <span class="bld">Katapuññassā</span>ti pubbe katasucaritakammassa. <span class="bld">Lajjino</span>ti pāpajigucchanasabhāvassa.</p>
  1212. <p class="bodytext"><a name="para272"></a><span class="paranum">272</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ mama nivesane. <span class="bld">Yācanakāyantī</span>ti yācanakā janā asayhaseṭṭhiṃ kiñci yācitukāmā āgacchanti. <span class="bld">Nānāgottā</span>ti nānāvidhagottāpadesā. <span class="bld">Vanibbakā</span>ti vaṇṇadīpakā, ye dāyakassa puññaphalādiñca guṇakittanādimukhena attano atthikabhāvaṃ pavedentā vicaranti. <span class="bld">Te ca maṃ tattha pucchantī</span>ti <span class="bld">tatthā</span>ti nipātamattaṃ, te yācakādayo maṃ asayhaseṭṭhino nivesanaṃ pucchanti. Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu kammadvayaṃ <a name="P0.0121"></a> icchanti.</p>
  1213. <p class="bodytext"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>. <span class="bld">Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyatī</span>ti tesaṃ pucchanākāradassanaṃ. Ayaṃ pettha attho – bhaddaṃ tumhākaṃ hotu, mayaṃ ‘‘asayhamahāseṭṭhinā dānaṃ padīyatī’’ti sutvā āgatā, kattha dānaṃ padīyati, kattha vā mayaṃ gacchāma, kattha gatena dānaṃ sakkā laddhunti. <span class="bld">Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmī</span>ti evaṃ tehi addhikajanehi labhanaṭṭhānaṃ puṭṭho <a name="M0.0114"></a> ‘‘ahaṃ pubbe akatapuññatāya idāni īdisānaṃ kiñci dātuṃ asamattho jāto, dānaggaṃ pana imesaṃ dassento lābhassa upāyācikkhaṇena pītiṃ uppādento ettakenapi bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti gāravaṃ uppādetvā dakkhiṇaṃ bāhuṃ pasāretvā tesaṃ asayhaseṭṭhissa nivesanaṃ akkhāmi. Tenāha <span class="bld">‘‘paggayha dakkhiṇaṃ bāhu’’</span>ntiādi.</p>
  1214. <p class="bodytext"><a name="para274"></a><span class="paranum">274</span>. <span class="bld">Tena pāṇi kāmadado</span>ti tena paradānapakāsanena parena katassa dānassa sakkaccaṃ anumodanamattena hetunā idāni mayhaṃ hattho kapparukkho viya santānakalatā viya ca kāmaduho icchiticchitadāyī kāmadado hoti. Kāmadado ca honto <span class="bld">tena pāṇi madhussavo</span> iṭṭhavatthuvissajjanako jāto.</p>
  1215. <p class="bodytext"><a name="para276"></a><span class="paranum">276</span>. <span class="bld">Na <a name="V0.0107"></a> kira tvaṃ adā dāna</span>nti <span class="bld">kirā</span>ti anussavanatthe nipāto, tvaṃ kira attano santakaṃ na pariccaji, <span class="bld">sakapāṇīhi</span> sahatthehi yassa kassaci samaṇassa vā brāhmaṇassa vā kiñci dānaṃ na adāsi. <span class="bld">Parassa dānaṃ anumodamāno</span>ti kevalaṃ pana parena kataṃ parassa dānaṃ ‘‘aho dānaṃ pavattesī’’ti anumodamānoyeva vihāsi.</p>
  1216. <p class="bodytext"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>. <span class="bld">Tena pāṇi kāmadado</span>ti tena tuyhaṃ pāṇi evaṃ kāmadado, aho acchariyā vata puññānaṃ gatīti adhippāyo.</p>
  1217. <p class="bodytext"><a name="para278"></a><span class="paranum">278</span>. <span class="bld">Yo so dānamadā, bhante, pasanno sakapāṇibhī</span>ti devaputtaṃ gāravena ālapati. Bhante, parena <a name="P0.0122"></a> katassa dānānumodakassa tāva tuyhaṃ īdisaṃ phalaṃ evarūpo ānubhāvo, yo pana so asayhamahāseṭṭhi mahādānaṃ adāsi, pasannacitto hutvā sahatthehi tadā mahādānaṃ pavattesi. <span class="bld">So hitvā mānusaṃ deha</span>nti so idha manussattabhāvaṃ pahāya. <span class="bld">Ki</span>nti kataraṃ. <span class="bld">Nu so</span>ti <span class="bld">nū</span>ti nipātamattaṃ. <span class="bld">Disataṃ gato</span>ti disaṃ ṭhānaṃ gato, kīdisī tassa gato nipphattīti asayhaseṭṭhino abhisamparāyaṃ pucchi.</p>
  1218. <p class="bodytext"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>. <span class="bld">Asayhasāhino</span>ti aññehi maccharīhi lobhābhibhūtehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyassa pariccāgādivibhāgassa sappurisadhurassa sahanato <a name="M0.0115"></a> asayhasāhino. <span class="bld">Aṅgīrasassā</span>ti aṅgato nikkhamanakajutissa. Rasoti hi jutiyā adhivacanaṃ. Tassa kira yācake āgacchante disvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ uppajjati, mukhavaṇṇo vippasīdati, taṃ attano paccakkhaṃ katvā evamāha. <span class="bld">Gatiṃ āgatiṃ vā</span>ti tassa ‘‘asukaṃ nāma gatiṃ, ito gato’’ti gatiṃ vā ‘‘tato vā pana asukasmiṃ kāle idhāgamissatī’’ti āgatiṃ vā nāhaṃ jānāmi, avisayo esa mayhaṃ. <span class="bld">Sutañca me vessavaṇassa santike</span>ti apica kho upaṭṭhānaṃ gatena vessavaṇassa mahārājassa santike sutametaṃ mayā. <span class="bld">Sakkassa sahabyataṃ gato asayho</span>ti asayhaseṭṭhi sakkassa devānamindassa sahabyataṃ gato ahosi, tāvatiṃsabhavane nibbattoti attho.</p>
  1219. <p class="bodytext"><a name="para280"></a><span class="paranum">280</span>. <span class="bld">Alameva kātuṃ kalyāṇa</span>nti yaṃkiñci kalyāṇaṃ kusalaṃ puññaṃ kātuṃ yuttameva patirūpameva. Tattha pana yaṃ sabbasādhāraṇaṃ sukatataraṃ, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘dānaṃ dātuṃ yathāraha’’</span>nti vuttaṃ, attano vibhavabalānurūpaṃ dānaṃ dātuṃ alameva. Tattha kāraṇamāha <span class="bld">‘‘pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā’’</span>ti. Yatra hi nāma parakatapuññānumodanapubbakena dānapatinivesanamaggācikkhaṇamattena ayaṃ <a name="V0.0108"></a> hattho kāmadado diṭṭho, imaṃ disvā. <span class="bld">Ko</span> <a name="P0.0123"></a> <span class="bld">puññaṃ na karissatī</span>ti mādiso ko nāma attano patiṭṭhānabhūtaṃ puññaṃ na karissatīti.</p>
  1220. <p class="bodytext"><a name="para281"></a><span class="paranum">281</span>. Evaṃ aniyamavasena puññakiriyāya ādaraṃ dassetvā idāni attani taṃ niyametvā dassento <span class="bld">‘‘so hi nūnā’’</span>tiādigāthādvayamāha. Tattha <span class="bld">so</span>ti so ahaṃ. <span class="bld">Hī</span>ti avadhāraṇe nipāto, <span class="bld">nūnā</span>ti parivitakke. <span class="bld">Ito gantvā</span>ti ito marubhūmito apagantvā. <span class="bld">Anuppatvāna dvāraka</span>nti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. <span class="bld">Paṭṭhapayissāmī</span>ti pavattayissāmi.</p>
  1221. <p class="bodytext">Evaṃ aṅkurena ‘‘dānaṃ dassāmī’’ti paṭiññāya katāya yakkho tuṭṭhamānaso ‘‘mārisa, tvaṃ vissattho dānaṃ dehi, ahaṃ pana te sahāyakiccaṃ karissāmi, yena te deyyadhammo na parikkhayaṃ gamissati, tena pakārena karissāmī’’ti taṃ dānakiriyāya samuttejetvā ‘‘brāhmaṇa vāṇija, tvaṃ kira mādise balakkārena netukāmo attano pamāṇaṃ na jānāsī’’ti tassa <a name="M0.0116"></a> bhaṇḍamantaradhāpetvā taṃ yakkhavibhiṃsakāya bhiṃsāpento santajjesi. Atha naṃ aṅkuro nānappakāraṃ yācitvā brāhmaṇena khamāpento pasādetvā sabbabhaṇḍaṃ pākatikaṃ kārāpetvā rattiyā upagatāya yakkhaṃ vissajjetvā gacchanto tassa avidūre aññataraṃ ativiya bībhacchadassanaṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –</p>
  1222. <p class="hangnum"><a name="para283"></a><span class="paranum">283</span>.</p>
  1223. <p class="gatha1"> ‘‘Kena te aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;</p>
  1224. <p class="gathalast">Akkhīni ca paggharanti, kiṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –</p>
  1225. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">kuṇā</span>ti kuṇikā paṭikuṇikā anujubhūtā. <span class="bld">Kuṇalīkata</span>nti mukhavikārena vikuṇitaṃ saṃkuṇitaṃ. <span class="bld">Paggharantī</span>ti asuciṃ vissandanti.</p>
  1226. <p class="bodytext">Athassa peto –</p>
  1227. <p class="hangnum"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>.</p>
  1228. <p class="gatha1"> ‘‘Aṅgīrasassa <a name="P0.0124"></a> gahapatino, saddhassa gharamesino;</p>
  1229. <p class="gathalast">Tassāhaṃ dānavissagge, dāne adhikato ahuṃ.</p>
  1230. <p class="hangnum"><a name="para285"></a><span class="paranum">285</span>.</p>
  1231. <p class="gatha1"> ‘‘Tattha <a name="V0.0109"></a> yācanake disvā, āgate bhojanatthike;</p>
  1232. <p class="gathalast">Ekamantaṃ apakkamma, akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ.</p>
  1233. <p class="hangnum"><a name="para286"></a><span class="paranum">286</span>.</p>
  1234. <p class="gatha1"> ‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;</p>
  1235. <p class="gathalast">Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti. –</p>
  1236. <p class="unindented">Tisso gāthā abhāsi.</p>
  1237. <p class="bodytext"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>. Tattha <span class="bld">‘‘aṅgīrasassā’’</span>tiādinā asayhaseṭṭhiṃ kitteti. <span class="bld">Gharamesino</span>ti gharamāvasantassa gahaṭṭhassa. <span class="bld">Dānavissagge</span>ti dānagge pariccāgaṭṭhāne. <span class="bld">Dāne adhikato ahu</span>nti deyyadhammassa pariccajane dānādhikāre adhikato ṭhapito ahosiṃ.</p>
  1238. <p class="bodytext"><a name="para285"></a><span class="paranum">285</span>. <span class="bld">Ekamantaṃ apakkammā</span>ti yācanake bhojanatthike āgate disvā dānabyāvaṭena dānaggato anapakkamma yathāṭhāneyeva ṭhatvā sañjātapītisomanassena <a name="M0.0117"></a> vippasannamukhavaṇṇena sahatthena dānaṃ dātabbaṃ, parehi vā patirūpehi dāpetabbaṃ, ahaṃ pana tathā akatvā yācanake āgacchante dūratova disvā attānaṃ adassento ekamantaṃ apakkamma apakkamitvā. <span class="bld">Akāsiṃ kuṇaliṃ mukha</span>nti vikuṇitaṃ saṅkucitaṃ mukhaṃ akāsiṃ.</p>
  1239. <p class="bodytext"><a name="para286"></a><span class="paranum">286</span>. <span class="bld">Tenā</span>ti yasmā tadāhaṃ sāminā dānādhikāre niyutto samāno dānakāle upaṭṭhite macchariyāpakato dānaggato apakkamanto pādehi saṅkocaṃ āpajjiṃ, sahatthehi dātabbe tathā akatvā hatthasaṅkocaṃ āpajjiṃ, pasannamukhena bhavitabbe mukhasaṅkocaṃ āpajjiṃ, piyacakkhūhi oloketabbe cakkhukālusiyaṃ uppādesiṃ, tasmā hatthaṅguliyo ca <a name="P0.0125"></a> pādaṅguliyo ca kuṇitā jātā, mukhañca kuṇalīkataṃ virūparūpaṃ saṅkucitaṃ, akkhīni asucīduggandhajegucchāni assūni paggharantīti attho. Tena vuttaṃ –</p>
  1240. <p class="gatha1">‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;</p>
  1241. <p class="gathalast">Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti.</p>
  1242. <p class="bodytext">Taṃ sutvā aṅkuro petaṃ garahanto –</p>
  1243. <p class="hangnum"><a name="para287"></a><span class="paranum">287</span>.</p>
  1244. <p class="gatha1"> ‘‘Dhammena <a name="V0.0110"></a> te kāpurisa, mukhañca kuṇalīkataṃ;</p>
  1245. <p class="gatha2">Akkhīni ca paggharanti, yaṃ taṃ parassa dānassa;</p>
  1246. <p class="gathalast">Akāsi kuṇaliṃ mukha’’nti. –</p>
  1247. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">dhammenā</span>ti yutteneva kāraṇena. <span class="bld">Te</span>ti tava. <span class="bld">Kāpurisā</span>ti lāmakapurisa. <span class="bld">Ya</span>nti yasmā. <span class="bld">Parassa dānassā</span>ti parassa dānasmiṃ. Ayameva vā pāṭho.</p>
  1248. <p class="bodytext">Puna aṅkuro taṃ dānapatiṃ seṭṭhiṃ garahanto –</p>
  1249. <p class="hangnum"><a name="para288"></a><span class="paranum">288</span>.</p>
  1250. <p class="gatha1"> ‘‘Kathañhi dānaṃ dadamāno, kareyya parapattiyaṃ;</p>
  1251. <p class="gathalast">Annapānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni cā’’ti. –</p>
  1252. <p class="unindented">Gāthamāha. Tassattho – <span class="bld">dānaṃ</span> dadanto puriso <span class="bld">kathañhi</span> nāma taṃ <span class="bld">parapattiyaṃ</span> parena pāpetabbaṃ sādhetabbaṃ <span class="bld">kareyya,</span> attapaccakkhameva katvā sahattheneva <a name="M0.0118"></a> dadeyya, sayaṃ vā tattha byāvaṭo bhaveyya, aññathā attano deyyadhammo aṭṭhāne viddhaṃsiyetha, dakkhiṇeyyā ca dānena parihāyeyyunti.</p>
  1253. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="P0.0126"></a> taṃ garahitvā idāni attanā paṭipajjitabbavidhiṃ dassento –</p>
  1254. <p class="hangnum"><a name="para289"></a><span class="paranum">289</span>.</p>
  1255. <p class="gatha1"> ‘‘So hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;</p>
  1256. <p class="gathalast">Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.</p>
  1257. <p class="hangnum"><a name="para290"></a><span class="paranum">290</span>.</p>
  1258. <p class="gatha1"> ‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;</p>
  1259. <p class="gathalast">Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –</p>
  1260. <p class="unindented">Gāthādvayamāha, taṃ vuttatthameva.</p>
  1261. <p class="hangnum"><a name="para291"></a><span class="paranum">291</span>.</p>
  1262. <p class="gatha1"> ‘‘Tato hi so nivattitvā, anuppatvāna dvārakaṃ;</p>
  1263. <p class="gathalast">Dānaṃ paṭṭhapayi aṅkuro, yaṃtumassa sukhāvahaṃ.</p>
  1264. <p class="hangnum"><a name="para292"></a><span class="paranum">292</span>.</p>
  1265. <p class="gatha1"> ‘‘Adā <a name="V0.0111"></a> annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;</p>
  1266. <p class="gathalast">Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.</p>
  1267. <p class="hangnum"><a name="para293"></a><span class="paranum">293</span>.</p>
  1268. <p class="gatha1"> ‘‘Ko chāto ko ca tasito, ko vatthaṃ paridahissati;</p>
  1269. <p class="gathalast">Kassa santāni yoggāni, ito yojentu vāhanaṃ.</p>
  1270. <p class="hangnum"><a name="para294"></a><span class="paranum">294</span>.</p>
  1271. <p class="gatha1"> ‘‘Ko chatticchati gandhañca, ko mālaṃ ko upāhanaṃ;</p>
  1272. <p class="gatha2">Itissu tattha ghosenti, kappakā sūdamāgadhā;</p>
  1273. <p class="gathalast">Sadā sāyañca pāto ca, aṅgurassa nivesane’’ti. –</p>
  1274. <p class="unindented">Catasso gāthā aṅgurassa paṭipattiṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ṭhapitā.</p>
  1275. <p class="bodytext"><a name="para291"></a><span class="paranum">291</span>. Tattha <span class="bld">tato</span>ti marukantārato. <span class="bld">Nivattitvā</span>ti paṭinivattitvā. <span class="bld">Anuppatvāna dvāraka</span>nti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. <span class="bld">Dānaṃ paṭṭhapayi aṅguro</span>ti yakkhena paripūritasakalakoṭṭhāgāro sabbapātheyyakaṃ mahādānaṃ so aṅguro paṭṭhapesi. <span class="bld">Yaṃtumassa sukhāvaha</span>nti yaṃ attano sampati āyatiñca sukhanibbattakaṃ.</p>
  1276. <p class="bodytext"><a name="para293"></a><span class="paranum">293</span>. <span class="bld">Ko</span> <a name="M0.0119"></a> <span class="bld">chāto</span>ti ko jighacchito, so āgantvā yathāruci bhuñjatūti adhippāyo. Eseva nayo sesesupi. <span class="bld">Tasito</span>ti <a name="P0.0127"></a> pipāsito. <span class="bld">Paridahissatī</span>ti nivāsessati pārupissati cāti attho. <span class="bld">Santānī</span>ti parissamappattāni. <span class="bld">Yoggānī</span>ti rathavāhanāni. <span class="bld">Ito yojentu vāhana</span>nti ito yoggasamūhato yathārucitaṃ gahetvā vāhanaṃ yojentu.</p>
  1277. <p class="bodytext"><a name="para294"></a><span class="paranum">294</span>. <span class="bld">Ko chatticchatī</span>ti ko kilañjachattādibhedaṃ chattaṃ icchati, so gaṇhātūti adhippāyo. Sesesupi eseva nayo. <span class="bld">Gandha</span>nti catujjātiyagandhādikaṃ gandhaṃ. <span class="bld">Māla</span>nti ganthitāganthitabhedaṃ pupphaṃ. <span class="bld">Upāhana</span>nti khallabaddhādibhedaṃ upāhanaṃ. <span class="bld">Itissū</span>ti ettha <span class="bld">sū</span>ti nipātamattaṃ, iti evaṃ ‘‘ko chāto, ko tasito’’tiādināti attho. <span class="bld">Kappakā</span>ti nhāpitakā. <span class="bld">Sūdā</span>ti bhattakārakā. <span class="bld">Māgadhā</span>ti gandhino. <span class="bld">Sadā</span>ti sabbakālaṃ divase divase sāyañca pāto ca tattha aṅgurassa nivesane ghosenti ugghosentīti yojanā.</p>
  1278. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0112"></a> mahādānaṃ pavattentassa gacchante kāle tittibhāvato atthikajanehi pavivittaṃ viraḷaṃ dānaggaṃ ahosi. Taṃ disvā aṅkuro dāne uḷārajjhāsayatāya atuṭṭhamānaso hutvā attano dāne niyuttaṃ sindhakaṃ nāma māṇavaṃ āmantetvā –</p>
  1279. <p class="hangnum"><a name="para295"></a><span class="paranum">295</span>.</p>
  1280. <p class="gatha1"> ‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;</p>
  1281. <p class="gathalast">Dukkhaṃ supāmi sindhaka, yaṃ na passāmi yācake.</p>
  1282. <p class="hangnum"><a name="para296"></a><span class="paranum">296</span>.</p>
  1283. <p class="gatha1"> ‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;</p>
  1284. <p class="gathalast">Dukkhaṃ supāmi sindhaka, appake su vanibbake’’ti. –</p>
  1285. <p class="unindented">Gāthādvayamāha. Tattha <span class="bld">sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano</span>ti ‘‘aṅkuro rājā yasabhogasamappito dānapati attano bhogasampattiyā dānasampattiyā ca sukhaṃ supati, sukheneva <a name="P0.0128"></a> niddaṃ upagacchati, sukhaṃ paṭibujjhatī’’ti evaṃ maṃ jano sambhāveti. <span class="bld">Dukkhaṃ supāmi sindhakā</span>ti ahaṃ pana sindhaka dukkhameva supāmi. Kasmā? <span class="bld">Yaṃ na passāmi yācake</span>ti, yasmā mama ajjhāsayānurūpaṃ <a name="M0.0120"></a> deyyadhammapaṭiggāhake bahū yācake na passāmi, tasmāti attho. <span class="bld">Appake su vanibbake</span>ti vanibbakajane appake katipaye jāte dukkhaṃ supāmīti yojanā. <span class="bld">Sū</span>ti ca nipātamattaṃ, appake vanibbakajane satīti attho.</p>
  1286. <p class="bodytext">Taṃ sutvā sindhako tassa uḷāraṃ dānādhimuttiṃ pākaṭataraṃ kātukāmo –</p>
  1287. <p class="hangnum"><a name="para297"></a><span class="paranum">297</span>.</p>
  1288. <p class="gatha1"> ‘‘Sakko ce te varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;</p>
  1289. <p class="gathalast">Kissa sabbassa lokassa, varamāno varaṃ vare’’ti. –</p>
  1290. <p class="unindented">Gāthamāha. Tassattho – <span class="bld">tāvatiṃsānaṃ</span> devānaṃ <span class="bld">sabbassa</span> ca <span class="bld">lokassa issaro sakko</span> ‘‘varaṃ varassu, aṅkura, yaṃkiñci manasicchita’’nti tuyhaṃ varaṃ <span class="bld">dajjā</span> dadeyya <span class="bld">ce, varamāno</span> patthayamāno <span class="bld">kissa</span> kīdisaṃ <span class="bld">varaṃ</span> vareyyāsīti attho.</p>
  1291. <p class="bodytext">Atha aṅkuro attano ajjhāsayaṃ yāthāvato pavedento –</p>
  1292. <p class="hangnum"><a name="para298"></a><span class="paranum">298</span>.</p>
  1293. <p class="gatha1"> ‘‘Sakko <a name="V0.0113"></a> ce me varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;</p>
  1294. <p class="gatha2">Kāluṭṭhitassa me sato, sūriyuggamanaṃ pati;</p>
  1295. <p class="gathalast">Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā.</p>
  1296. <p class="hangnum"><a name="para299"></a><span class="paranum">299</span>.</p>
  1297. <p class="gatha1"> ‘‘Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ;</p>
  1298. <p class="gathalast">Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakkaṃ varaṃ vare’’ti. – dve gāthā abhāsi;</p>
  1299. <p class="bodytext"><a name="para298"></a><span class="paranum">298</span>. Tattha <span class="bld">kāluṭṭhitassa me sato</span>ti kāle pāto vuṭṭhitassa atthikānaṃ dakkhiṇeyyānaṃ apacāyanapāricariyādivasena uṭṭhānavīriyasampannassa <a name="P0.0129"></a> me samānassa. <span class="bld">Sūriyuggamanaṃ patī</span>ti sūriyuggamanavelāyaṃ. <span class="bld">Dibbā bhakkhā pātubhaveyyu</span>nti devalokapariyāpannā āhārā uppajjeyyuṃ. <span class="bld">Sīlavanto ca yācakā</span>ti yācakā ca sīlavanto kalyāṇadhammā bhaveyyuṃ.</p>
  1300. <p class="bodytext"><a name="para299"></a><span class="paranum">299</span>. <span class="bld">Dadato</span> <a name="M0.0121"></a> <span class="bld">me na khīyethā</span>ti āgatāgatānaṃ dānaṃ dadato ca me deyyadhammo na khīyetha, na parikkhayaṃ gaccheyya. <span class="bld">Datvā nānutapeyyaha</span>nti tañca dānaṃ datvā kiñcideva appasādakaṃ disvā tena ahaṃ pacchā nānutapeyyaṃ. <span class="bld">Dadaṃ cittaṃ pasādeyya</span>nti dadamāno cittaṃ pasādeyyaṃ, pasannacittoyeva hutvā dadeyyaṃ. <span class="bld">Etaṃ sakkaṃ varaṃ vare</span>ti sakkaṃ devānamindaṃ ārogyasampadā, deyyadhammasampadā, dakkhiṇeyyasampadā, deyyadhammassa aparimitasampadā, dāyakasampadāti etaṃ pañcavidhaṃ varaṃ vareyyaṃ. Ettha ca ‘‘kāluṭṭhitassa me sato’’ti etena ārogyasampadā, ‘‘dibbā bhakkhā pātubhaveyyu’’nti etena deyyadhammasampadā, ‘‘sīlavanto ca yācakā’’ti etena dakkhiṇeyyasampadā, ‘‘dadato me na khīyethā’’ti etena deyyadhammassa aparimitasampadā, ‘‘datvā nānutapeyyahaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya’’nti etehi dāyakasampadāti ime pañca atthā varabhāvena icchitā. Te ca kho dānamayapuññassa yāvadeva uḷārabhāvāyāti veditabbā.</p>
  1301. <p class="bodytext">Evaṃ aṅkurena attano ajjhāsaye pavedite tattha nisinno nītisatthe kataparicayo sonako nāma eko puriso taṃ atidānato vicchinditukāmo –</p>
  1302. <p class="hangnum"><a name="para300"></a><span class="paranum">300</span>.</p>
  1303. <p class="gatha1"> ‘‘Na sabbavittāni pare pavecche, dadeyya dānañca dhanañca rakkhe;</p>
  1304. <p class="gathalast">Tasmā hi dānā dhanameva seyyo, atippadānena kulā na honti.</p>
  1305. <p class="hangnum"><a name="para301"></a><span class="paranum">301</span>.</p>
  1306. <p class="gatha1"> ‘‘Adānamatidānañca <a name="V0.0114"></a> nappasaṃsanti paṇḍitā,</p>
  1307. <p class="gatha2">Tasmā <a name="P0.0130"></a> hi dānā dhanameva seyyo,</p>
  1308. <p class="gathalast">Samena vatteyya sa dhīradhammo’’ti. –</p>
  1309. <p class="unindented">Dve gāthā abhāsi. Sindhako evaṃ punapi vīmaṃsitukāmo <span class="bld">‘‘na sabbavittānī’’</span>tiādimāhāti apare.</p>
  1310. <p class="bodytext"><a name="para300"></a><span class="paranum">300</span>. Tattha <span class="bld">sabbavittānī</span>ti saviññāṇakaaviññāṇakappabhedāni sabbāni vittūpakaraṇāni, dhanānīti attho. <span class="bld">Pare</span>ti paramhi, parassāti attho<a name="M0.0122"></a>. <span class="bld">Na pavecche</span>ti na dadeyya, ‘‘dakkhiṇeyyā laddhā’’ti katvā kiñci asesetvā sabbasāpateyyapariccāgo na kātabboti attho. <span class="bld">Dadeyya dānañcā</span>ti sabbena sabbaṃ dānadhammo na kātabbo, atha kho attano āyañca vayañca jānitvā vibhavānurūpaṃ dānañca dadeyya. <span class="bld">Dhanañca rakkhe</span>ti aladdhalābhaladdhaparirakkhaṇarakkhitasambandhavasena dhanaṃ paripāleyya.</p>
  1311. <p class="gatha1">‘‘Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye;</p>
  1312. <p class="gathalast">Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti. (dī. ni. 3.265) –</p>
  1313. <p class="unindented">Vuttavidhinā vā dhanaṃ rakkheyya tammūlakattā dānassa. Tayopi maggā aññamaññavisodhanena paṭisevitabbāti hi nīticintakā. <span class="bld">Tasmā hī</span>ti yasmā dhanañca rakkhanto dānañca karonto ubhayalokahitāya paṭipanno hoti dhanamūlakañca dānaṃ, tasmā dānato dhanameva seyyo sundarataroti atidānaṃ na kātabbanti adhippāyo. Tenāha <span class="bld">‘‘atippadānena kulā na hontī’’</span>ti, dhanassa pamāṇaṃ ajānitvā dānassa taṃ nissāya atippadānapasaṅgena kulāni na honti nappavattanti, ucchijjantīti attho.</p>
  1314. <p class="bodytext"><a name="para301"></a><span class="paranum">301</span>. Idāni viññūnaṃ pasaṃsitamevatthaṃ <a name="P0.0131"></a> patiṭṭhapento <span class="bld">‘‘adānamatidānañcā’’</span>ti gāthamāha. Tattha <span class="bld">adānamatidānañcā</span>ti sabbena sabbaṃ kaṭacchubhikkhāyapi taṇḍulamuṭṭhiyāpi adānaṃ, pamāṇaṃ atikkamitvā pariccāgasaṅkhātaṃ atidānañca <span class="bld">paṇḍitā</span> buddhimanto sapaññajātikā <span class="bld">nappasaṃsanti</span> na vaṇṇayanti. Sabbena sabbaṃ adānena hi samparāyikato atthato paribāhiro hoti. Atidānena diṭṭhadhammikapaveṇī na pavattati. <span class="bld">Samena vatteyyā</span>ti avisamena <a name="V0.0115"></a> lokiyasarikkhakena samāhitena majjhimena ñāyena pavatteyya. <span class="bld">Sa dhīradhammo</span>ti yā yathāvuttā dānādānappavatti, so dhīrānaṃ dhitisampannānaṃ nītinayakusalānaṃ dhammo, tehi gatamaggoti dīpeti.</p>
  1315. <p class="bodytext">Taṃ <a name="M0.0123"></a> sutvā aṅkuro tassa adhippāyaṃ parivattento –</p>
  1316. <p class="hangnum"><a name="para302"></a><span class="paranum">302</span>.</p>
  1317. <p class="gatha1"> ‘‘Aho vata re ahameva dajjaṃ, santo ca maṃ sappurisā bhajeyyuṃ;</p>
  1318. <p class="gathalast">Meghova ninnāni paripūrayanto, santappaye sabbavanibbakānaṃ.</p>
  1319. <p class="hangnum"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>.</p>
  1320. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;</p>
  1321. <p class="gathalast">Datvā attamano hoti, taṃ gharaṃ vasato sukhaṃ.</p>
  1322. <p class="hangnum"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>.</p>
  1323. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;</p>
  1324. <p class="gathalast">Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā.</p>
  1325. <p class="hangnum"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>.</p>
  1326. <p class="gatha1"> ‘‘Pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye;</p>
  1327. <p class="gathalast">Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā’’ti. –</p>
  1328. <p class="unindented">Catūhi gāthāhi attanā paṭipajjitabbavidhiṃ pakāsesi.</p>
  1329. <p class="bodytext"><a name="para302"></a><span class="paranum">302</span>. Tattha <span class="bld">aho vatā</span>ti sādhu vata. <span class="bld">Re</span>ti ālapanaṃ. <span class="bld">Ahameva dajja</span>nti ahaṃ dajjameva. Ayañhettha saṅkhepattho <a name="P0.0132"></a> – māṇava, ‘‘dānā dhanameva seyyo’’ti yadi ayaṃ nītikusalānaṃ vādo tava hotu, kāmaṃ ahaṃ dajjameva. <span class="bld">Santo ca maṃ sappurisā bhajeyyu</span>nti tasmiñca dāne santo upasantakāyavacīmanosamācārā sappurisā sādhavo maṃ bhajeyyuṃ upagaccheyyuṃ. <span class="bld">Meghova ninnāni paripūrayanto</span>ti ahaṃ abhippavassanto mahāmegho viya ninnāni ninnaṭṭhānāni sabbesaṃ vanibbakānaṃ adhippāye paripūrayanto aho vata te santappeyyanti.</p>
  1330. <p class="bodytext"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>. <span class="bld">Yassa yācanake disvā</span>ti yassa puggalassa gharamesino yācanake disvā ‘‘paṭhamaṃ tāva upaṭṭhitaṃ vata me puññakkhetta’’nti saddhājātassa <span class="bld">mukhavaṇṇo pasīdati,</span> yathāvibhavaṃ pana tesaṃ <a name="V0.0116"></a> dānaṃ datvā <span class="bld">attamano</span> pītisomanassehi gahitacitto hoti. <span class="bld">Ta</span>nti yadettha yācakānaṃ dassanaṃ<a name="M0.0124"></a>, tena ca disvā cittassa pasādanaṃ, yathārahaṃ dānaṃ datvā ca attamanatā.</p>
  1331. <p class="bodytext"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>. <span class="bld">Esā yaññassa sampadā</span>ti esā yaññassa sampatti pāripūri, nipphattīti attho.</p>
  1332. <p class="bodytext"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>. <span class="bld">Pubbeva dānā sumano</span>ti ‘‘sampattīnaṃ nidānaṃ anugāmikaṃ nidhānaṃ nidhessāmī’’ti muñcanacetanāya pubbe eva dānūpakaraṇassa sampādanato paṭṭhāya sumano somanassajāto bhaveyya. <span class="bld">Dadaṃ cittaṃ pasādaye</span>ti dadanto deyyadhammaṃ dakkhiṇeyyahatthe patiṭṭhāpento ‘‘asārato dhanato sārādānaṃ karomī’’ti attano cittaṃ pasādeyya. <span class="bld">Datvā attamano hotī</span>ti dakkhiṇeyyānaṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā ‘‘paṇḍitapaññattaṃ nāma mayā anuṭṭhitaṃ, aho sādhu suṭṭhū’’ti attamano pamuditamano pītisomanassajāto hoti. <span class="bld">Esā yaññassa sampadā</span>ti yā <a name="P0.0133"></a> ayaṃ pubbacetanā muñjacetanā aparacetanāti imesaṃ kammaphalasaddhānugatānaṃ somanassapariggahitānaṃ tissannaṃ cetanānaṃ pāripūri, esā yaññassa sampadā dānassa sampatti, na ito aññathāti adhippāyo.</p>
  1333. <p class="bodytext">Evaṃ aṅkuro attano paṭipajjanavidhiṃ pakāsetvā bhiyyosomattāya abhivaḍḍhamānadānajjhāsayo divase divase mahādānaṃ pavattesi. Tena tadā sabbarajjāni unnaṅgalāni katvā mahādāne diyyamāne paṭiladdhasabbūpakaraṇā manussā attano attano kammante pahāya yathāsukhaṃ vicariṃsu, tena rājūnaṃ koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ agamaṃsu. Tato rājāno aṅkurassa dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhoto dānaṃ nissāya amhākaṃ āyassa vināso ahosi, koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ gatāni, tattha yuttamattaṃ ñātabba’’nti.</p>
  1334. <p class="bodytext">Taṃ sutvā aṅkuro dakkhiṇāpathaṃ gantvā damiḷavisaye samuddassa avidūraṭṭhāne mahatiyo anekadānasālāyo kārāpetvā mahādānāni pavattento yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā paraṃ <a name="M0.0125"></a> maraṇā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa dānavibhūtiñca saggūpapattiñca dassento saṅgītikārā –</p>
  1335. <p class="hangnum"><a name="para306"></a><span class="paranum">306</span>.</p>
  1336. <p class="gatha1"> ‘‘Saṭṭhi vāhasahassāni, aṅkurassa nivesane;</p>
  1337. <p class="gathalast">Bhojanaṃ dīyate niccaṃ, puññapekkhassa jantuno.</p>
  1338. <p class="hangnum"><a name="para307"></a><span class="paranum">307</span>.</p>
  1339. <p class="gatha1"> ‘‘Tisahassāni <a name="V0.0117"></a> sūdā hi, āmuttamaṇikuṇḍalā;</p>
  1340. <p class="gathalast">Aṅkuraṃ upajīvanti, dāne yaññassa vāvaṭā.</p>
  1341. <p class="hangnum"><a name="para308"></a><span class="paranum">308</span>.</p>
  1342. <p class="gatha1"> ‘‘Saṭṭhi purisasahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā;</p>
  1343. <p class="gathalast">Aṅkurassa mahādāne, kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā.</p>
  1344. <p class="hangnum"><a name="para309"></a><span class="paranum">309</span>.</p>
  1345. <p class="gatha1"> ‘‘Soḷasitthisahassāni<a name="P0.0134"></a>, sabbālaṅkārabhūsitā;</p>
  1346. <p class="gathalast">Aṅkurassa mahādāne, vidhā piṇḍenti nāriyo.</p>
  1347. <p class="hangnum"><a name="para310"></a><span class="paranum">310</span>.</p>
  1348. <p class="gatha1"> ‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;</p>
  1349. <p class="gathalast">Aṅkurassa mahādāne, dabbigāhā upaṭṭhitā.</p>
  1350. <p class="hangnum"><a name="para311"></a><span class="paranum">311</span>.</p>
  1351. <p class="gatha1"> ‘‘Bahuṃ bahūnaṃ pādāsi, ciraṃ pādāsi khattiyo;</p>
  1352. <p class="gathalast">Sakkaccañca sahatthā ca, cittīkatvā punappunaṃ.</p>
  1353. <p class="hangnum"><a name="para312"></a><span class="paranum">312</span>.</p>
  1354. <p class="gatha1"> ‘‘Bahū māse ca pakkhe ca, utusaṃvaccharāni ca;</p>
  1355. <p class="gathalast">Mahādānaṃ pavattesi, aṅkuro dīghamantaraṃ.</p>
  1356. <p class="hangnum"><a name="para313"></a><span class="paranum">313</span>.</p>
  1357. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ datvā yajitvā ca, aṅkuro dīghamantaraṃ;</p>
  1358. <p class="gathalast">So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū’’ti. – gāthā āhaṃsu;</p>
  1359. <p class="bodytext"><a name="para306"></a><span class="paranum">306</span>. Tatha <span class="bld">saṭṭhi vāhasahassānī</span>ti vāhānaṃ saṭṭhisahassāni gandhasālitaṇḍulādipūritavāhānaṃ saṭṭhisahassāni. <span class="bld">Puññapekkhassa</span> dānajjhāsayassa dānādhimuttassa <span class="bld">aṅkurassa nivesane niccaṃ</span> divase divase <span class="bld">jantuno</span> sattakāyassa <span class="bld">bhojanaṃ dīyate</span>ti yojanā.</p>
  1360. <p class="bodytext"><a name="para307-8"></a><span class="paranum">307-8</span>. <span class="bld">Tisahassāni sūdā hī</span>ti tisahassamattā sūdā bhattakārakā. Te ca kho pana padhānabhūtā adhippetā, tesu ekamekassa pana <a name="M0.0126"></a> vacanakarā anekāti veditabbā. ‘‘Tisahassāni sūdāna’’nti ca paṭhanti. <span class="bld">Āmuttamaṇikuṇḍalā</span>ti nānāmaṇivicittakuṇḍaladharā. Nidassanamattañcetaṃ, āmuttakaṭakakaṭisuttādiābharaṇāpi te ahesuṃ. <span class="bld">Aṅkuraṃ upajīvantī</span>ti taṃ upanissāya <a name="V0.0118"></a> jīvanti, tappaṭibaddhajīvikā hontīti attho. <span class="bld">Dāne yaññassa vāvaṭā</span>ti <a name="P0.0135"></a> mahāyāgasaññitassa yaññassa dāne yajane vāvaṭā ussukkaṃ āpannā. <span class="bld">Kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā</span>ti nānappakārānaṃ khajjabhojjādiāhāravisesānaṃ pacanāya alaṅkatapaṭiyattā taruṇamanussā kaṭṭhāni phālenti vidālenti.</p>
  1361. <p class="bodytext"><a name="para309"></a><span class="paranum">309</span>. <span class="bld">Vidhā</span>ti vidhātabbāni bhojanayoggāni kaṭukabhaṇḍāni. <span class="bld">Piṇḍentī</span>ti pisanavasena payojenti.</p>
  1362. <p class="bodytext"><a name="para310"></a><span class="paranum">310</span>. <span class="bld">Dabbigāhā</span>ti kaṭacchugāhikā. <span class="bld">Upaṭṭhitā</span>ti parivesanaṭṭhānaṃ upagantvā ṭhitā honti.</p>
  1363. <p class="bodytext"><a name="para311"></a><span class="paranum">311</span>. <span class="bld">Bahu</span>nti mahantaṃ pahūtikaṃ. <span class="bld">Bahūna</span>nti anekesaṃ. <span class="bld">Pādāsī</span>ti pakārehi adāsi. <span class="bld">Cīra</span>nti cirakālaṃ. Vīsativassasahassāyukesu hi manussesu so uppanno. Bahuṃ bahūnaṃ cirakālañca dento yathā adāsi, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘sakkaccañcā’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">sakkacca</span>nti sādaraṃ, anapaviddhaṃ anavaññātaṃ katvā. <span class="bld">Sahatthā</span>ti sahatthena, na āṇāpanamattena. <span class="bld">Cittīkatvā</span>ti gāravabahumānayogena cittena karitvā pūjetvā. <span class="bld">Punappuna</span>nti bahuso na ekavāraṃ, katipayavāre vā akatvā anekavāraṃ pādāsīti yojanā.</p>
  1364. <p class="bodytext"><a name="para312"></a><span class="paranum">312</span>. Idāni tameva punappunaṃ karaṇaṃ vibhāvetuṃ <span class="bld">‘‘bahū māse cā’’</span>ti gāthamāhaṃsu. Tattha <span class="bld">bahū māse</span>ti cittamāsādike bahū aneke māse. <span class="bld">Pakkhe</span>ti kaṇhasukkabhede bahū pakkhe. <span class="bld">Utusaṃvaccharāni cā</span>ti vasantagimhādike bahū utū ca saṃvaccharāni ca, sabbattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. <span class="bld">Dīghamantara</span>nti dīghakālamantaraṃ. Ettha ca ‘‘ciraṃ pādāsī’’ti cirakālaṃ dānassa pavattitabhāvaṃ vatvā puna tassa nirantarameva <a name="P0.0136"></a> pavattitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘bahū māse’’tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ.</p>
  1365. <p class="bodytext"><a name="para313"></a><span class="paranum">313</span>. <span class="bld">Eva</span>nti <a name="M0.0127"></a> vuttappakārena. <span class="bld">Datvā yajitvā cā</span>ti atthato ekameva, kesañci dakkhiṇeyyānaṃ ekaccassa deyyadhammassa pariccajanavasena datvā, puna ‘‘bahuṃ bahūnaṃ pādāsī’’ti vuttanayena atthikānaṃ sabbesaṃ yathākāmaṃ dento mahāyāgavasena yajitvā. <span class="bld">So hitvā mānusaṃ dehaṃ</span><a name="V0.0119"></a>, <span class="bld">tāvatiṃsūpago ahū</span>ti so aṅkuro āyupariyosāne manussatthabhāvaṃ pahāya paṭisandhiggahaṇavasena tāvatiṃsadevanikāyūpago ahosi.</p>
  1366. <p class="bodytext">Evaṃ tasmiṃ tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavante amhākaṃ bhagavato kāle indako nāma māṇavo āyasmato anuruddhattherassa piṇḍāya carantassa pasannamānaso kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi. So aparena samayena kālaṃ katvā khettagatassa puññassa ānubhāvena tāvatiṃsesu mahiddhiko mahānubhāvo devaputto hutvā nibbatto dibbehi rūpādīhi dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ devaputtaṃ abhibhavitvā virocati. Tena vuttaṃ –</p>
  1367. <p class="hangnum"><a name="para314"></a><span class="paranum">314</span>.</p>
  1368. <p class="gatha1"> ‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, anuruddhassa indako;</p>
  1369. <p class="gathalast">So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahu.</p>
  1370. <p class="hangnum"><a name="para315"></a><span class="paranum">315</span>.</p>
  1371. <p class="gatha1"> ‘‘Dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ, indako atirocati;</p>
  1372. <p class="gathalast">Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.</p>
  1373. <p class="hangnum"><a name="para316"></a><span class="paranum">316</span>.</p>
  1374. <p class="gatha1"> ‘‘Āyunā yasasā ceva, vaṇṇena ca sukhena ca;</p>
  1375. <p class="gathalast">Ādhipaccena aṅkuraṃ, indako atirocatī’’ti.</p>
  1376. <p class="bodytext"><a name="para314-5"></a><span class="paranum">314-5</span>. Tattha <span class="bld">rūpe</span>ti rūpahetu, attano rūpasampattinimittanti attho. <span class="bld">Sadde</span>tiādīsupi eseva nayo. <span class="bld">Āyunā</span>ti jīvitena. Nanu ca devānaṃ jīvitaṃ paricchinnappamāṇaṃ vuttaṃ. Saccaṃ vuttaṃ, taṃ pana yebhuyyavasena. Tathā hi ekaccānaṃ devānaṃ yogavipattiādinā antarāmaraṇaṃ hotiyeva. Indako pana tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasahassāni paripūretiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘āyunā atirocatī’’ti. <span class="bld">Yasasā</span>ti mahatiyā parivārasampattiyā<a name="P0.0137"></a>. <span class="bld">Vaṇṇenā</span>ti saṇṭhānasampattiyā. Vaṇṇadhātusampadā pana ‘‘rūpe’’ti iminā vuttāyeva. <span class="bld">Ādhipaccenā</span>ti issariyena.</p>
  1377. <p class="bodytext">Evaṃ aṅkure ca indake ca tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavantesu amhākaṃ bhagavā abhisambodhito sattame saṃvacchare āsāḷhipuṇṇamāyaṃ <a name="M0.0128"></a> sāvatthinagaradvāre kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā anukkamena tipadavikkamena tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā pāricchattakamūle <a name="V0.0120"></a> paṇḍukambalasilāyaṃ yugandharapabbate bālasūriyo viya virocamāno dasahi lokadhātūhi sannipatitāya devabrahmaparisāya jutiṃ attano sarīrappabhāya abhibhavanto abhidhammaṃ desetuṃ nisinno avidūre nisinnaṃ indakaṃ, dvādasayojanantare nisinnaṃ aṅkurañca disvā dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ –</p>
  1378. <p class="gatha1">‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkura dīghamantaraṃ;</p>
  1379. <p class="gathalast">Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike’’ti. –</p>
  1380. <p class="unindented">Gāthamāha. Taṃ sutvā aṅkuro ‘‘bhagavā mayā cirakālaṃ bahuṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā pavattitampi mahādānaṃ dakkhiṇeyyasampattivirahena akhette vuttabījaṃ viya na uḷāraphalaṃ ahosi, indakassa pana kaṭacchubhikkhādānampi dakkhiṇeyyasampattiyā sukhette vuttabījaṃ viya ativiya uḷāraphalaṃ jāta’’nti āha. Tamatthaṃ dassente saṅgītikārā –</p>
  1381. <p class="hangnum"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>.</p>
  1382. <p class="gatha1"> ‘‘Tāvatiṃse yadā buddho, silāyaṃ paṇḍukambale;</p>
  1383. <p class="gathalast">Pāricchattayamūlamhi, vihāsi purisuttamo.</p>
  1384. <p class="hangnum"><a name="para318"></a><span class="paranum">318</span>.</p>
  1385. <p class="gatha1"> ‘‘Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā;</p>
  1386. <p class="gathalast">Payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhani.</p>
  1387. <p class="hangnum"><a name="para319"></a><span class="paranum">319</span>.</p>
  1388. <p class="gatha1"> ‘‘Na koci devo vaṇṇena, sambuddhaṃ atirocati;</p>
  1389. <p class="gathalast">Sabbe deve atikkamma, sambuddhova virocati.</p>
  1390. <p class="hangnum"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>.</p>
  1391. <p class="gatha1"> ‘‘Yojanāni <a name="P0.0138"></a> dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahu;</p>
  1392. <p class="gathalast">Avidūreva buddhassa, indako atirocati.</p>
  1393. <p class="hangnum"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>.</p>
  1394. <p class="gatha1"> ‘‘Oloketvāna sambuddho, aṅkurañcāpi indakaṃ;</p>
  1395. <p class="gathalast">Dakkhiṇeyyaṃ sambhāvento, idaṃ vacanamabravi.</p>
  1396. <p class="hangnum"><a name="para322"></a><span class="paranum">322</span>.</p>
  1397. <p class="gatha1"> ‘‘Mahādānaṃ <a name="V0.0121"></a> tayā dinnaṃ, aṅkuraṃ dīghamantaraṃ;</p>
  1398. <p class="gathalast">Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike.</p>
  1399. <p class="hangnum"><a name="para323"></a><span class="paranum">323</span>.</p>
  1400. <p class="gatha1"> ‘‘Codito <a name="M0.0129"></a> bhāvitattena, aṅkuro idamabravi;</p>
  1401. <p class="gathalast">Kiṃ mayhaṃ tena dānena, dakkhiṇeyyena suññataṃ.</p>
  1402. <p class="hangnum"><a name="para324"></a><span class="paranum">324</span>.</p>
  1403. <p class="gatha1"> ‘‘Ayaṃ so indako yakkho, dajjā dānaṃ parittakaṃ;</p>
  1404. <p class="gathalast">Atirocati amhehi, cando tāragaṇe yathā.</p>
  1405. <p class="hangnum"><a name="para325"></a><span class="paranum">325</span>.</p>
  1406. <p class="gatha1"> ‘‘Ujjaṅgale yathā khette, bījaṃ bahumpi ropitaṃ;</p>
  1407. <p class="gathalast">Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti kassakaṃ.</p>
  1408. <p class="hangnum"><a name="para326"></a><span class="paranum">326</span>.</p>
  1409. <p class="gatha1"> ‘‘Tatheva dānaṃ bahukaṃ, dussīlesu patiṭṭhitaṃ;</p>
  1410. <p class="gathalast">Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti dāyakaṃ.</p>
  1411. <p class="hangnum"><a name="para327"></a><span class="paranum">327</span>.</p>
  1412. <p class="gatha1"> ‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ;</p>
  1413. <p class="gathalast">Sammā dhāraṃ pavecchante, phalaṃ tosesi kassakaṃ.</p>
  1414. <p class="hangnum"><a name="para328"></a><span class="paranum">328</span>.</p>
  1415. <p class="gatha1"> ‘‘Tatheva sīlavantesu, guṇavantesu tādisu;</p>
  1416. <p class="gathalast">Appakampi kataṃ kāraṃ, puññaṃ hoti mahapphala’’nti. – gāthāyo avocuṃ;</p>
  1417. <p class="bodytext"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>. Tattha <span class="bld">tāvatiṃse</span>ti tāvatiṃsabhavane. <span class="bld">Silāyaṃ paṇḍukambale</span>ti paṇḍukambalanāmake silāsane purisuttamo buddho yadā vihāsīti yojanā.</p>
  1418. <p class="bodytext"><a name="para318"></a><span class="paranum">318</span>. <span class="bld">Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā</span>ti jātikhettasaññitesu dasasu cakkavāḷasahassesu kāmāvacaradevatā brahmadevatā ca buddhassa bhagavato payirupāsanāya dhammassavanatthañca ekato sannipatitvā. Tenāha <span class="bld">‘‘payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhanī’’</span>ti, sinerumuddhanīti attho.</p>
  1419. <p class="bodytext"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>. <span class="bld">Yojanāni</span> <a name="V0.0122"></a><a name="P0.0139"></a> <span class="bld">dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahū</span>ti ayaṃ yathāvuttacarito aṅkuro tadā satthu sammukhakāle dasa dve yojanāni antaraṃ katvā ahu. Satthu nisinnaṭṭhānato dvādasayojanantare ṭhāne nisinno ahosīti attho.</p>
  1420. <p class="bodytext"><a name="para323"></a><span class="paranum">323</span>. <span class="bld">Codito</span> <a name="M0.0130"></a> <span class="bld">bhāvitattenā</span>ti pāramiparibhāvitāya ariyamaggabhāvanāya bhāvitattena sammāsambuddhena codito. <span class="bld">Kiṃ mayhaṃ tenā</span>tiādikā satthu paṭivacanavasena aṅkurena vuttagāthā. <span class="bld">Dakkhiṇeyyena suññata</span>nti yaṃ dakkhiṇeyyena suññataṃ rittakaṃ virahitaṃ tadā mama dānaṃ, tasmā ‘‘kiṃ mayhaṃ tenā’’ti attano dānapuññaṃ hīḷento vadati.</p>
  1421. <p class="bodytext"><a name="para324"></a><span class="paranum">324</span>. <span class="bld">Yakkho</span>ti devaputto. <span class="bld">Dajjā</span>ti datvā. <span class="bld">Atirocati amhehī</span>ti attanā mādisehi ativiya virocati. <span class="bld">Hī</span>ti vā nipātamattaṃ, amhe atikkamitvā abhibhavitvā virocatīti attho. Yathā kinti āha <span class="bld">‘‘cando tāragaṇe yathā’’</span>ti.</p>
  1422. <p class="bodytext"><a name="para325-6"></a><span class="paranum">325-6</span>. <span class="bld">Ujjaṅgale</span>ti ativiya thaddhabhūmibhāge. ‘‘Ūsare’’ti keci vadanti. <span class="bld">Ropita</span>nti vuttaṃ, vapitvā vā uddharitvā vā puna ropitaṃ. <span class="bld">Napi tosetī</span>ti na nandayati, appaphalatāya vā tuṭṭhiṃ na janeti. <span class="bld">Tathevā</span>ti yathā ujjaṅgale khette bahumpi bījaṃ ropitaṃ vipulaphalaṃ uḷāraphalaṃ na hoti, tato eva kassakaṃ na toseti, tathā dussīlesu sīlavirahitesu bahukampi dānaṃ patiṭṭhāpitaṃ vipulaphalaṃ mahapphalaṃ na hoti, tato eva dāyakaṃ na tosetīti attho.</p>
  1423. <p class="bodytext"><a name="para327-8"></a><span class="paranum">327-8</span>. <span class="bld">Yathāpi bhaddake</span>ti gāthādvayassa vattavipariyāyena atthayojanā veditabbā. Tattha <span class="bld">sammā dhāraṃ pavecchante</span>ti vuṭṭhidhāraṃ sammadeva pavattente, anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ deve vassanteti attho. <span class="bld">Guṇavantesū</span>ti jhānādiguṇayuttesu. <span class="bld">Tādisū</span>ti iṭṭhādīsu <a name="P0.0140"></a> tādilakkhaṇappattesu. <span class="bld">Kāra</span>nti liṅgavipallāsena vuttaṃ, upakāroti attho. Kīdiso upakāroti āha <span class="bld">‘‘puñña’’</span>nti.</p>
  1424. <p class="hangnum"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>.</p>
  1425. <p class="gatha1"> ‘‘Viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ;</p>
  1426. <p class="gathalast">Viceyya dānaṃ datvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā.</p>
  1427. <p class="hangnum"><a name="para330"></a><span class="paranum">330</span>.</p>
  1428. <p class="gatha1"> ‘‘Viceyya <a name="V0.0123"></a> dānaṃ sugatappasaṭṭhaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke;</p>
  1429. <p class="gathalast">Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti. –</p>
  1430. <p class="unindented">Ayaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā gāthā.</p>
  1431. <p class="bodytext"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>. Tattha <a name="M0.0131"></a> <span class="bld">viceyyā</span>ti vicinitvā, puññakkhettaṃ paññāya upaparikkhitvā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  1432. <p class="bodytext">Tayidaṃ aṅkurapetavatthu satthārā tāvatiṃsabhavane dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ purato dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ ‘‘mahādānaṃ tayā dinna’’ntiādinā attanā samuṭṭhāpitaṃ, tattha tayo māse abhidhammaṃ desetvā mahāpavāraṇāya devagaṇaparivuto devadevo devalokato saṅkassanagaraṃ otaritvā anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavane viharanto catuparisamajjhe dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthameva ‘‘yassa atthāya gacchāmā’’tiādinā vitthārato desetvā catusaccakathāya desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Desanāvasāne tesaṃ anekakoṭipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.</p>
  1433. <p class="centered">Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1434. <p class="subhead">10. Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā</p>
  1435. <p class="bodytext"><span class="bld">Divāvihāragataṃ bhikkhu</span>nti idaṃ uttaramātupetivatthu. Tatrāyaṃ atthavibhāvanā – satthari parinibbute paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattitāya āyasmā mahākaccāyano dvādasahi <a name="P0.0141"></a> bhikkhūhi saddhiṃ kosambiyā avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane vihāsi. Tena ca samayena rañño udenassa aññataro amacco kālamakāsi, tena ca pubbe nagare kammantā adhiṭṭhitā ahesuṃ. Atha rājā tassa puttaṃ uttaraṃ nāma māṇavaṃ pakkosāpetvā ‘‘tvañca pitarā adhiṭṭhite kammante samanusāsā’’ti tena ṭhitaṭṭhāne ṭhapesi.</p>
  1436. <p class="bodytext">So ca sādhūti sampaṭicchitvā ekadivasaṃ nagarapaṭisaṅkharaṇiyānaṃ dārūnaṃ atthāya vaḍḍhakiyo gahetvā araññaṃ gato. Tattha āyasmato mahākaccāyanattherassa vasanaṭṭhānaṃ upagantvā theraṃ tattha paṃsukūlacīvaradharaṃ vivittaṃ nisinnaṃ disvā iriyāpatheyeva pasīditvā katapaṭisanthāro vanditvā <a name="V0.0124"></a> ekamantaṃ nisīdi. Thero tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ <a name="M0.0132"></a> sutvā ratanattaye sañjātappasādo saraṇesu patiṭṭhāya theraṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhūhi anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi thero tuṇhībhāvena. So tato nikkhamitvā nagaraṃ gantvā aññesaṃ upāsakānaṃ ācikkhi – ‘‘thero mayā svātanāya nimantito, tumhehipi mama dānaggaṃ āgantabba’’nti.</p>
  1437. <p class="bodytext">So dutiyadivase kālasseva paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā kālaṃ ārocāpetvā saddhiṃ bhikkhūhi āgacchantassa therassa paccuggamanaṃ katvā vanditvā purakkhatvā gehaṃ pavesesi. Atha mahārahakappiyapaccattharaṇaatthatesu āsanesu there ca bhikkhūsu ca nisinnesu gandhapupphadhūpehi pūjaṃ katvā paṇītena annapānena te santappetvā sañjātappasādo katañjalī anumodanaṃ suṇitvā katabhattānumodane there gacchante pattaṃ gahetvā anugacchanto nagarato nikkhamitvā paṭinivattanto ‘‘bhante, tumhehi niccaṃ mama gehaṃ pavisitabba’’nti yācitvā therassa adhivāsanaṃ ñatvā nivatti. Evaṃ so theraṃ upaṭṭhahanto tassa ovāde patiṭṭhāya <a name="P0.0142"></a> sotāpattiphalaṃ pāpuṇi, vihārañca kāresi, sabbe ca attano ñātake sāsane abhippasanne akāsi.</p>
  1438. <p class="bodytext">Mātā panassa maccheramalapariyuṭṭhitacittā hutvā evaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tvaṃ mama anicchantiyā eva samaṇānaṃ annapānaṃ desi, taṃ te paraloke lohitaṃ sampajjatū’’ti. Ekaṃ pana morapiñchakalāpaṃ vihāramahadivase diyyamānaṃ anujāni. Sā kālaṃ katvā petayoniyaṃ uppajji, morapiñchakalāpadānānumodanena panassā kesā nīlā siniddhā vellitaggā sukhumā dīghā ca ahesuṃ. Sā yadā gaṅgānadiṃ ‘‘pānīyaṃ pivissāmī’’ti otarati, tadā nadī lohitapūrā hoti. Sā pañcapaṇṇāsa vassāni khuppipāsābhibhūtā vicaritvā ekadivasaṃ kaṅkhārevatattheraṃ gaṅgāya tīre divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā attānaṃ attano kesehi paṭicchādetvā upasaṅkamitvā pānīyaṃ yāci. Taṃ sandhāya vuttaṃ –</p>
  1439. <p class="hangnum"><a name="para331"></a><span class="paranum">331</span>.</p>
  1440. <p class="gatha1"> ‘‘Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ, gaṅgātīre nisinnakaṃ;</p>
  1441. <p class="gathalast">Taṃ petī upasaṅkamma, dubbaṇṇā bhīrudassanā.</p>
  1442. <p class="hangnum"><a name="para332"></a><span class="paranum">332</span>.</p>
  1443. <p class="gatha1"> ‘‘Kesā <a name="M0.0133"></a><a name="V0.0125"></a> cassā atidīghā, yāvabhūmāvalambare;</p>
  1444. <p class="gathalast">Kesehi sā paṭicchannā, samaṇaṃ etadabravī’’ti. –</p>
  1445. <p class="unindented">Imā dve gāthā saṅgītikārakehi idha ādito ṭhapitā.</p>
  1446. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">bhīrudassanā</span>ti bhayānakadassanā. ‘‘Ruddadassanā’’ti vā pāṭho, bībhacchabhāriyadassanāti attho. <span class="bld">Yāvabhūmāvalambare</span>ti yāva bhūmi, tāva olambanti. Pubbe ‘‘bhikkhu’’nti ca pacchā ‘‘samaṇa’’nti ca kaṅkhārevatattherameva sandhāya vuttaṃ.</p>
  1447. <p class="bodytext">Sā pana petī theraṃ upasaṅkamitvā pānīyaṃ yācantī –</p>
  1448. <p class="hangnum"><a name="para333"></a><span class="paranum">333</span>.</p>
  1449. <p class="gatha1"> ‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālakatā ahaṃ;</p>
  1450. <p class="gatha2">Nābhijānāmi <a name="P0.0143"></a> bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ;</p>
  1451. <p class="gathalast">Dehi tvaṃ pāniyaṃ bhante, tasitā pāniyāya me’’ti. – imaṃ gāthamāha;</p>
  1452. <p class="bodytext"><a name="para333"></a><span class="paranum">333</span>. Tattha <span class="bld">nābhijānāmi bhuttaṃ vā</span>ti evaṃ dīghamantare kāle bhojanaṃ bhuttaṃ vā pānīyaṃ pītaṃ vā nābhijānāmi, na bhuttaṃ na pītanti attho. <span class="bld">Tasitā</span>ti pipāsitā. <span class="bld">Pāniyāyā</span>ti pānīyatthāya āhiṇḍantiyā me pānīyaṃ dehi, bhanteti yojanā.</p>
  1453. <p class="bodytext">Ito paraṃ –</p>
  1454. <p class="hangnum"><a name="para334"></a><span class="paranum">334</span>.</p>
  1455. <p class="gatha1"> ‘‘Ayaṃ sītodikā gaṅgā, himavantato sandati;</p>
  1456. <p class="gathalast">Piva etto gahetvāna, kiṃ maṃ yācasi pāniyaṃ.</p>
  1457. <p class="hangnum"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>.</p>
  1458. <p class="gatha1"> ‘‘Sacāhaṃ bhante gaṅgāya, sayaṃ gaṇhāmi pāniyaṃ;</p>
  1459. <p class="gathalast">Lohitaṃ me parivattati, tasmā yācāmi pāniyaṃ.</p>
  1460. <p class="hangnum"><a name="para336"></a><span class="paranum">336</span>.</p>
  1461. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  1462. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, gaṅgā te hoti lohitaṃ.</p>
  1463. <p class="hangnum"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>.</p>
  1464. <p class="gatha1"> ‘‘Putto <a name="V0.0126"></a> me uttaro nāma, saddho āsi upāsako;</p>
  1465. <p class="gathalast">So ca mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchati.</p>
  1466. <p class="hangnum"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>.</p>
  1467. <p class="gatha1"> ‘‘Cīvaraṃ <a name="M0.0134"></a> piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;</p>
  1468. <p class="gathalast">Tamahaṃ paribhāsāmi, maccherena upaddutā.</p>
  1469. <p class="hangnum"><a name="para339"></a><span class="paranum">339</span>.</p>
  1470. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ tvaṃ mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchasi;</p>
  1471. <p class="gathalast">Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ.</p>
  1472. <p class="hangnum"><a name="para340"></a><span class="paranum">340</span>.</p>
  1473. <p class="gatha1"> ‘‘Etaṃ te paralokasmiṃ, lohitaṃ hotu uttara;</p>
  1474. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, gaṅgā me hoti lohita’’nti. –</p>
  1475. <p class="unindented">Imā therassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.</p>
  1476. <p class="bodytext"><a name="para334"></a><span class="paranum">334</span>. Tattha <span class="bld">himavantato</span>ti mahato himassa atthitāya ‘‘himavā’’ti laddhanāmato pabbatarājato. <span class="bld">Sandatī</span>ti pavattati. <span class="bld">Etto</span>ti ito mahāgaṅgāto. <span class="bld">Ki</span>nti kasmā maṃ yācasi pānīyaṃ, gaṅgānadiṃ otaritvā yathāruci pivāti dasseti.</p>
  1477. <p class="bodytext"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>. <span class="bld">Lohitaṃ</span> <a name="P0.0144"></a> <span class="bld">me parivattatī</span>ti udakaṃ sandamānaṃ mayhaṃ pāpakammaphalena lohitaṃ hutvā parivattati pariṇamati, tāya gahitamattaṃ udakaṃ lohitaṃ jāyati.</p>
  1478. <p class="bodytext"><a name="para337-40"></a><span class="paranum">337-40</span>. <span class="bld">Mayhaṃ akāmāyā</span>ti mama anicchantiyā. <span class="bld">Pavecchatī</span>ti deti. <span class="bld">Paccaya</span>nti gilānapaccayaṃ. <span class="bld">Eta</span>nti yaṃ etaṃ cīvarādikaṃ paccayajātaṃ samaṇānaṃ pavecchasi desi, etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttarāti abhisapanavasena kataṃ pāpakammaṃ, tassa vipākenāti yojanā.</p>
  1479. <p class="bodytext">Athāyasmā revato taṃ petiṃ uddissa bhikkhusaṅghassa pānīyaṃ adāsi, piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā bhikkhūnamadāsi, saṅkārakūṭādito paṃsukūlaṃ gahetvā dhovitvā bhisiñca cimilikañca katvā bhikkhūnaṃ adāsi, tena cassā petiyā dibbasampattiyo ahesuṃ. Sā therassa <a name="V0.0127"></a> santikaṃ gantvā attanā laddhadibbasampattiṃ therassa dassesi. Thero taṃ pavattiṃ attano santikaṃ upagatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ pakāsetvā dhammakathaṃ <a name="M0.0135"></a> kathesi. Tena mahājano sañjātasaṃvego vigatamalamacchero hutvā dānasīlādikusaladhammābhirato ahosīti. Idaṃ pana petavatthu dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āruḷhanti daṭṭhabbaṃ.</p>
  1480. <p class="centered">Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1481. <p class="subhead">11. Suttapetavatthuvaṇṇanā</p>
  1482. <p class="bodytext"><span class="bld">Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno</span>ti idaṃ suttapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake amhākaṃ satthari anuppanneyeva sattannaṃ vassasatānaṃ upari aññataro dārako ekaṃ paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi. Tassa mātā tasmiṃ vayappatte tassatthāya samānakulato aññataraṃ kuladhītaraṃ ānesi. Vivāhadivaseyeva ca so kumāro sahāyehi saddhiṃ nhāyituṃ gato ahinā daṭṭho kālamakāsi, ‘‘yakkhagāhenā’’tipi <a name="P0.0145"></a> vadanti. So paccekabuddhassa upaṭṭhānena bahuṃ kusalakammaṃ katvā ṭhitopi tassā dārikāya paṭibaddhacittatāya vimānapeto hutvā nibbatti, mahiddhiko pana ahosi mahānubhāvo.</p>
  1483. <p class="bodytext">Atha so taṃ dārikaṃ attano vimānaṃ netukāmo ‘‘kena nu kho upāyena esā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ katvā mayā saddhiṃ idha abhirameyyā’’ti tassā dibbabhogasampattiyā anubhavanahetuṃ vīmaṃsanto paccekabuddhaṃ cīvarakammaṃ karontaṃ disvā manussarūpena gantvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, suttakena attho atthī’’ti āha. ‘‘Cīvarakammaṃ karomi, upāsakā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, asukasmiṃ ṭhāne suttabhikkhaṃ carathā’’ti tassā dārikāya gehaṃ dassesi. Paccekabuddho tattha gantvā gharadvāre aṭṭhāsi. Atha sā paccekabuddhaṃ tattha ṭhitaṃ disvā pasannamānasā ‘‘suttakena me ayyo atthiko’’ti ñatvā ekaṃ suttaguḷaṃ adāsi. Atha so amanusso manussarūpena tassa dārikāya gharaṃ gantvā tassā mātaraṃ yācitvā tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā mātuyā anuggahatthaṃ tasmiṃ gehe sabbabhājanāni hiraññasuvaṇṇassa pūretvā sabbattha upari nāmaṃ likhi ‘‘idaṃ devadattiyaṃ dhanaṃ na kenaci gahetabba’’nti, tañca dārikaṃ gahetvā attano <a name="M0.0136"></a> vimānaṃ agamāsi. Tassā mātā pahūtaṃ dhanaṃ labhitvā attano ñātakānaṃ kapaṇaddhikādinañca datvā attanā ca paribhuñjitvā kālaṃ karontī ‘‘mama dhītā āgacchati ce, idaṃ dhanaṃ dassethā’’ti ñātakānaṃ kathetvā kālamakāsi.</p>
  1484. <p class="bodytext">Tato <a name="V0.0128"></a> sattannaṃ vassasatānaṃ accayena amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante tassā itthiyā tena amanussena saddhiṃ vasantiyā ukkaṇṭhā uppajji. Sā taṃ ‘‘sādhu, ayyaputta, maṃ sakaññeva gehaṃ paṭinehī’’ti vadantī –</p>
  1485. <p class="hangnum"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>.</p>
  1486. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno,</p>
  1487. <p class="gatha2">Suttaṃ adāsiṃ upasaṅkamma yācitā;</p>
  1488. <p class="gatha3">Tassa vipāko <a name="P0.0146"></a> vipulaphalūpalabbhati,</p>
  1489. <p class="gathalast">Bahukā ca me uppajjare vatthakoṭiyo.</p>
  1490. <p class="hangnum"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>.</p>
  1491. <p class="gatha1"> ‘‘Pupphābhikiṇṇaṃ ramitaṃ vimānaṃ, anekacittaṃ naranārisevitaṃ;</p>
  1492. <p class="gathalast">Sāhaṃ bhuñjāmi ca pārupāmi ca, pahūtavittā na ca tāva khīyati.</p>
  1493. <p class="hangnum"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>.</p>
  1494. <p class="gatha1"> ‘‘Tasseva kammassa vipākamanvayā, sukhañca sātañca idhūpalabbhati;</p>
  1495. <p class="gathalast">Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –</p>
  1496. <p class="unindented">Imā gāthā abhāsi.</p>
  1497. <p class="bodytext"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>. Tattha <span class="bld">‘‘pabbajitassa bhikkhuno’’</span>ti idaṃ paccekabuddhaṃ saddhāya vuttaṃ. So hi kāmādimalānaṃ attano santānato anavasesato pabbājitattā pahīnattā paramatthato ‘‘pabbajito’’ti, bhinnakilesattā ‘‘bhikkhū’’ti ca vattabbataṃ arahati. <span class="bld">Sutta</span>nti kappāsiyasuttaṃ. <span class="bld">Upasaṅkammā</span>ti mayhaṃ gehaṃ upasaṅkamitvā. <span class="bld">Yācitā</span>ti ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti (jā. 1.7.59) evaṃ vuttāya kāyaviññattipayogasaṅkhātāya bhikkhācariyāya <a name="M0.0137"></a> yācitā. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa suttadānassa. <span class="bld">Vipāko vipulaphalūpalabbhatī</span>ti vipulaphalo uḷāraudayo mahāudayo vipāko etarahi upalabbhati paccanubhavīyati. <span class="bld">Bahukā</span>ti anekā. <span class="bld">Vatthakoṭiyo</span>ti vatthānaṃ koṭiyo, anekasatasahassapabhedāni vatthānīti attho.</p>
  1498. <p class="bodytext"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>. <span class="bld">Anekacitta</span>nti <a name="P0.0147"></a> nānāvidhacittakammaṃ, anekehi vā muttāmaṇiādīhi ratanehi vicittarūpaṃ. <span class="bld">Naranārisevita</span>nti paricārakabhūtehi narehi nārīhi ca upasevitaṃ. <span class="bld">Sāhaṃ bhuñjāmī</span>ti <a name="V0.0129"></a> sā ahaṃ taṃ vimānaṃ paribhuñjāmi. <span class="bld">Pārupāmī</span>ti anekāsu vatthakoṭīsu icchiticchitaṃ nivāsemi ceva paridahāmi ca. <span class="bld">Pahūtavittā</span>ti pahūtavittūpakaraṇā mahaddhanā mahābhogā. <span class="bld">Na ca tāva khīyatī</span>ti tañca vittaṃ na khīyati, na parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati.</p>
  1499. <p class="bodytext"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>. <span class="bld">Tasseva kammassa vipākamanvayā</span>ti tasseva suttadānamayapuññakammassa anvayā paccayā hetubhāvena vipākabhūtaṃ <span class="bld">sukhaṃ,</span> iṭṭhamadhurasaṅkhātaṃ <span class="bld">sātañca idha</span> imasmiṃ vimāne <span class="bld">upalabbhati. Gantvā punadeva mānusa</span>nti puna eva manussalokaṃ upagantvā. <span class="bld">Kāhāmi puññānī</span>ti mayhaṃ sukhavisesanipphādakāni puññāni karissāmi, yesaṃ vā mayā ayaṃ sampatti laddhāti adhippāyo. <span class="bld">Nayayyaputta ma</span>nti, ayyaputta, maṃ manussalokaṃ naya, nehīti attho.</p>
  1500. <p class="bodytext">Taṃ sutvā so amanusso tassā paṭibaddhacittatāya anukampāya gamanaṃ anicchanto –</p>
  1501. <p class="hangnum"><a name="para344"></a><span class="paranum">344</span>.</p>
  1502. <p class="gatha1"> ‘‘Satta tuvaṃ vassasatā idhāgatā,</p>
  1503. <p class="gatha2">Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasi;</p>
  1504. <p class="gatha3">Sabbeva te kālakatā ca ñātakā,</p>
  1505. <p class="gathalast">Kiṃ tattha gantvāna ito karissasī’’ti. –</p>
  1506. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">sattā</span>ti vibhattilopena niddeso, nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ. <span class="bld">Vassasatā</span>ti vassasatato, sattahi vassasatehi uddhaṃ tuvaṃ idhāgatā imaṃ vimānaṃ āgatā, idhāgatāya tuyhaṃ satta vassasatāni <a name="M0.0138"></a> hontīti attho. <span class="bld">Jiṇṇā ca</span> <a name="P0.0148"></a> <span class="bld">vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasī</span>ti idha dibbehi utuāhārehi upathambhitattabhāvā kammānubhāvena ettakaṃ kālaṃ daharākāreneva ṭhitā. Ito pana gatā kammassa ca parikkhīṇattā manussānañca utuāhāravasena jarājiṇṇā vayovuḍḍhā ca tahiṃ manussaloke bhavissasi. Kinti? <span class="bld">Sabbeva te kālakatā ca ñātakā</span>ti dīghassa addhuno gatattā tava ñātayopi sabbe eva matā, tasmā ito devalokato tattha manussalokaṃ gantvā kiṃ karissasi, avasesampi āyuñca idheva khepehi, idha vasāhīti adhippāyo.</p>
  1507. <p class="bodytext">Evaṃ tena vuttā sā tassa vacanaṃ asaddahantī punadeva –</p>
  1508. <p class="hangnum"><a name="para345"></a><span class="paranum">345</span>.</p>
  1509. <p class="gatha1"> ‘‘Satteva <a name="V0.0130"></a> vassāni idhāgatāya me, dibbañca sukhañca samappitāya;</p>
  1510. <p class="gathalast">Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –</p>
  1511. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">satteva vassāni idhāgatāya me</span>ti, ayyaputta, mayhaṃ idhāgatāya satteva vassāni maññe vītivattāni. Satta vassasatāni dibbasukhasamappitāya bahumpi kālaṃ gataṃ asallakkhentī evamāha.</p>
  1512. <p class="bodytext">Evaṃ pana tāya vutto so vimānapeto nānappakāraṃ taṃ anusāsitvā ‘‘tvaṃ idāni sattāhato uttari tattha na jīvissasi, mātuyā te nikkhittaṃ mayā dinnaṃ dhanaṃ atthi, taṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā idheva uppattiṃ patthehī’’ti vatvā taṃ bāhāyaṃ gahetvā gāmamajjhe ṭhapetvā ‘‘idhāgate aññepi jane ‘yathābalaṃ puññāni karothā’ti ovadeyyāsī’’ti vatvā gato. Tena vuttaṃ –</p>
  1513. <p class="hangnum"><a name="para346"></a><span class="paranum">346</span>.</p>
  1514. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="P0.0149"></a> taṃ gahetvāna pasayha bāhāyaṃ, paccānayitvāna theriṃ sudubbalaṃ;</p>
  1515. <p class="gathalast">Vajjesi ‘aññampi janaṃ idhāgataṃ, karotha puññāni sukhūpalabbhatī’’’ti.</p>
  1516. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">so</span>ti so vimānapeto. <span class="bld">Ta</span>nti taṃ itthiṃ. <span class="bld">Gahetvāna pasayha bāhāya</span>nti pasayha netā viya bāhāyaṃ taṃ gahetvā. <span class="bld">Paccānayitvānā</span>ti <a name="M0.0139"></a> tassā jātasaṃvuḍḍhagāmaṃ punadeva ānayitvā. <span class="bld">Theri</span>nti thāvariṃ, jiṇṇaṃ vuḍḍhanti attho. <span class="bld">Sudubbala</span>nti jarājiṇṇatāya eva suṭṭhu dubbalaṃ. Sā kira tato vimānato apagamanasamanantarameva jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā ahosi. <span class="bld">Vajjesī</span>ti vadeyyāsi. Vattabbavacanākārañca dassetuṃ <span class="bld">‘‘aññampi jana’’</span>ntiādi vuttaṃ. Tassattho – bhadde, tvampi puññaṃ kareyyāsi, aññampi janaṃ idha tava dassanatthāya āgataṃ ‘‘bhadramukhā, ādittaṃ sīsaṃ vā celaṃ vā ajjhupekkhitvāpi dānasīlādīni puññāni karothāti, kate ca puññe ekaṃseneva tassa phalabhūtaṃ sukhaṃ upalabbhati, na ettha saṃsayo kātabbo’’ti vadeyyāsi ovadeyyāsīti.</p>
  1517. <p class="bodytext">Evañca vatvā tasmiṃ gate sā itthī attano ñātakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ attānaṃ jānāpetvā tehi niyyāditadhanaṃ gahetvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dentī attano santikaṃ āgatāgatānaṃ –</p>
  1518. <p class="hangnum"><a name="para347"></a><span class="paranum">347</span>.</p>
  1519. <p class="gatha1"> ‘‘Diṭṭhā <a name="V0.0131"></a> mayā akatena sādhunā, petā vihaññanti tatheva manussā;</p>
  1520. <p class="gathalast">Kammañca <a name="P0.0150"></a> katvā sukhavedanīyaṃ, devā manussā ca sukhe ṭhitā pajā’’ti. –</p>
  1521. <p class="unindented">Gāthāya ovādamadāsi.</p>
  1522. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">akatenā</span>ti anibbattitena attanā anupacitena. <span class="bld">Sādhunā</span>ti kusalakammena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Vihaññantī</span>ti vighātaṃ āpajjanti. <span class="bld">Sukhavedanīya</span>nti sukhavipākaṃ puññakammaṃ. <span class="bld">Sukhe ṭhitā</span>ti sukhe patiṭṭhitā. ‘‘Sukhedhitā’’ti vā pāṭho, sukhena abhivuḍḍhā phītāti attho. Ayañhettha adhippāyo – yathā petā tatheva manussā akatena kusalena, katena ca akusalena vihaññamānā khuppipāsādinā vighātaṃ āpajjantā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā mayā. Sukhavedanīyaṃ pana kammaṃ katvā tena katena kusalakammena, akatena ca akusalakammena devamanussapariyāpannā pajā sukhe ṭhitā diṭṭhā mayā, attapaccakkhametaṃ, tasmā pāpaṃ dūratova parivajjentā puññakiriyāya yuttapayuttā hothāti.</p>
  1523. <p class="bodytext">Evaṃ pana ovādaṃ dentī samaṇabrāhmaṇādīnaṃ sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya <a name="M0.0140"></a> dhammaṃ desesi, visesato ca paccekabuddhesu pavattitadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano vigatamalamacchero dānādipuññābhirato ahosīti.</p>
  1524. <p class="centered">Suttapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1525. <p class="subhead">12. Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā</p>
  1526. <p class="bodytext"><span class="bld">Soṇṇasopānaphalakā</span>ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante kaṇṇamuṇḍapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira <a name="P0.0151"></a> kassapabuddhakāle kimilanagare aññataro upāsako sotāpanno pañcahi upāsakasatehi saddhiṃ samānacchando hutvā ārāmaropanasetubandhanacaṅkamanakaraṇādīsu puññakammesu pasuto hutvā viharanto saṅghassa vihāraṃ kāretvā tehi saddhiṃ kālena kālaṃ vihāraṃ gacchati. Tesaṃ bhariyāyopi upāsikā hutvā aññamaññaṃ samaggā mālāgandhavilepanādihatthā kālena kālaṃ vihāraṃ gacchantiyo antarāmagge ārāmasabhādīsu vissamitvā gacchanti.</p>
  1527. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ <a name="V0.0132"></a> katipayā dhuttā ekissā sabhāya sannisinnā tāsu tattha vissamitvā gatāsu tāsaṃ rūpasampattiṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā tāsaṃ sīlācāraguṇasampannataṃ ñatvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ko etāsu ekissāpi sīlabhedaṃ kātuṃ samattho’’ti. Tattha aññataro ‘‘ahaṃ samattho’’ti āha. Te tena ‘‘sahassena abbhutaṃ karomā’’ti abbhutaṃ akaṃsu. So anekehi upāyehi vāyamamāno tāsu sabhaṃ āgatāsu sumuñcitaṃ sattatantiṃ madhurassaraṃ vīṇaṃ vādento madhureneva sarena kāmapaṭisaṃyuttagītāni gāyanto gītasaddena tāsu aññataraṃ itthiṃ sīlabhedaṃ pāpento aticāriniṃ katvā te dhutte sahassaṃ parājesi. Te sahassaparājitā tassā sāmikassa ārocesuṃ. Sāmiko taṃ pucchi – ‘‘kiṃ tvaṃ evarūpā, yathā te <a name="M0.0141"></a> purisā avocu’’nti. Sā ‘‘nāhaṃ īdisaṃ jānāmī’’ti paṭikkhipitvā tasmiṃ asaddahante samīpe ṭhitaṃ sunakhaṃ dassetvā sapathaṃ akāsi ‘‘sace mayā tādisaṃ pāpakammaṃ kataṃ, ayaṃ chinnakaṇṇo kāḷasunakho tattha tattha bhave jātaṃ maṃ <a name="P0.0152"></a> khādatū’’ti. Itarāpi pañcasatā itthiyo taṃ itthiṃ aticāriniṃ jānantī kiṃ ayaṃ tathārūpaṃ pāpaṃ akāsi, udāhu nākāsī’’ti coditā ‘‘na mayaṃ evarūpaṃ jānāmā’’ti musā vatvā ‘‘sace mayaṃ jānāma, bhave bhave etissāyeva dāsiyo bhaveyyāmā’’ti sapathaṃ akaṃsu.</p>
  1528. <p class="bodytext">Atha sā aticārinī itthī teneva vippaṭisārena ḍayhamānahadayā sussitvā na cireneva kālaṃ katvā himavati pabbatarāje sattannaṃ mahāsarānaṃ aññatarassa kaṇṇamuṇḍadahassa tīre vimānapetī hutvā nibbatti. Vimānasāmantā cassā kammavipākānubhavanayoggā ekā pokkharaṇī nibbatti. Sesā ca pañcasatā itthiyo kālaṃ katvā sapathakammavasena tassāyeva dāsiyo hutvā nibbattiṃsu. Sā tattha pubbe katassa puññakammassa phalena divasabhāgaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aḍḍharatte pāpakammabalasañcoditā sayanato uṭṭhahitvā pokkharaṇitīraṃ gacchati. Tattha gataṃ gajapotakappamāṇo eko kāḷasunakho bheravarūpo chinnakaṇṇo tikhiṇāyatakathinadāṭho suvipphulitakhadiraṅgārapuñjasadisanayano nirantarappavattavijjulatāsaṅghātasadisajivho kathinatikhiṇanakho kharāyatadubbaṇṇalomo tato āgantvā taṃ bhūmiyaṃ nipātetvā atisayajighacchābhibhūto viya pasayha khādanto aṭṭhisaṅkhalikamattaṃ katvā dantehi gahetvā pokkharaṇiyaṃ khipitvā antaradhāyati. Sā ca tattha pakkhittasamanantarameva pakatirūpadhārinī hutvā vimānaṃ abhiruyha sayane nipajjati. Itarā pana tassā dāsabyameva dukkhaṃ anubhavanti. Evaṃ tāsaṃ tattha vasantīnaṃ paññāsādhikāni pañca vassasatāni vītivattāni.</p>
  1529. <p class="bodytext">Atha <a name="V0.0133"></a> tāsaṃ purisehi vinā dibbasampattiṃ anubhavantīnaṃ ukkaṇṭhā ahesuṃ. Tattha ca kaṇṇamuṇḍadahato niggatā pabbatavivarena āgantvā gaṅgaṃ nadiṃ anupaviṭṭhā ekā nadī atthi. Tāsañca vasanaṭṭhānasamīpe <a name="P0.0153"></a> eko dibbaphalehi ambarukkhehi panasalabujādīhi ca upasobhito ārāmasadiso araññappadeso atthi. Tā evaṃ samacintesuṃ – ‘‘handa, mayaṃ imāni ambaphalāni imissā nadiyā pakkhipissāma, appeva nāma imaṃ phalaṃ disvā phalalobhena <a name="M0.0142"></a> kocideva puriso idhāgaccheyya, tena saddhiṃ ramissāmāti. Tā tathā akaṃsu. Tāhi pana pakkhittāni ambaphalāni kānici tāpasā gaṇhiṃsu, kānici vanacarakā, kānici kākā vilujjiṃsu, kānici tīre laggiṃsu. Ekaṃ pana gaṅgāya sotaṃ patvā anukkamena bārāṇasiṃ sampāpuṇi.</p>
  1530. <p class="bodytext">Tena ca samayena bārāṇasirājā lohajālaparikkhitte gaṅgājale nhāyati. Atha taṃ phalaṃ nadisotena vuyhamānaṃ anukkamena āgantvā lohajāle laggi. Taṃ vaṇṇagandharasasampannaṃ mahantaṃ dibbaṃ ambaphalaṃ disvā rājapurisā rañño upanesuṃ. Rājā tassa ekadesaṃ gahetvā vīmaṃsanatthāya ekassa bandhanāgāre ṭhapitassa vajjhacorassa khādituṃ adāsi. So taṃ khāditvā ‘‘deva, mayā evarūpaṃ na khāditapubbaṃ, dibbamidaṃ maññe ambaphala’’nti āha. Rājā punapi tassa ekaṃ khaṇḍaṃ adāsi. So taṃ khāditvā vigatavalitapalito ativiya manohararūpo yobbane ṭhito viya ahosi. Taṃ disvā rājā acchariyabbhutajāto taṃ ambaphalaṃ paribhuñjitvā sarīre visesaṃ labhitvā manusse pucchi – ‘‘kattha evarūpāni dibbaambaphalāni saṃvijjantī’’ti? Manussā evamāhaṃsu – ‘‘himavante kira, deva, pabbatarāje’’ti. ‘‘Sakkā pana tāni ānetu’’nti? ‘‘Vanacarakā, deva, jānantī’’ti.</p>
  1531. <p class="bodytext">Rājā vanacarake pakkosāpetvā tesaṃ tamatthaṃ ācikkhitvā tehi sammantetvā dinnassa ekassa vanacarakassa sahassaṃ datvā taṃ vissajjesi – ‘‘gaccha<a name="P0.0154"></a>, sīghaṃ taṃ me ambaphalaṃ ānehī’’ti. So taṃ kahāpaṇasahassaṃ puttadārassa datvā pātheyyaṃ gahetvā paṭigaṅgaṃ kaṇṇamuṇḍadahābhimukho gantvā manussapathaṃ atikkamitvā kaṇṇamuṇḍadahato oraṃ saṭṭhiyojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā tena ācikkhitamaggena gacchanto puna tiṃsayojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā, tena ācikkhitamaggena gacchanto puna pannarasayojanappamāṇe ṭhāne aññaṃ tāpasaṃ disvā, tassa attano āgamanakāraṇaṃ kathesi. Tāpaso taṃ anusāsi – ‘‘ito paṭṭhāya imaṃ mahāgaṅgaṃ pahāya imaṃ khuddakanadiṃ nissāya paṭisotaṃ gacchanto yadā pabbatavivaraṃ passasi, tadā rattiyaṃ ukkaṃ gahetvā paviseyyāsi. Ayañca <a name="V0.0134"></a> nadī rattiyaṃ nappavattati, tena <a name="M0.0143"></a> te gamanayoggā hoti, katipayayojanātikkamena te ambe passissasī’’ti. So tathā katvā udayante sūriye vividharatanaraṃsijālapajjotitabhūmibhāgaṃ phalabhārāvanatasākhāvitānatarugaṇopasobhitaṃ nānāvidhavihaṅgagaṇūpakūjitaṃ ativiya manoharaṃ ambavanaṃ sampāpuṇi.</p>
  1532. <p class="bodytext">Atha naṃ tā amanussitthiyo dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘esa mama pariggaho, esa mama pariggaho’’ti upadhāviṃsu. So pana tāhi saddhiṃ tattha dibbasampattiṃ anubhavituṃ yoggassa puññakammassa akatattā tā disvāva bhīto viravanto palāyitvā anukkamena bārāṇasiṃ patvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā taṃ sutvā tā itthiyo daṭṭhuṃ ambaphalāni ca paribhuñjituṃ sañjātābhilāso rajjabhāraṃ amaccesu āropetvā migavāpadesena sannaddhadhanukalāpo khaggaṃ bandhitvā katipayamanussaparivāro teneva vanacarakena dassitamaggena gantvā katipayayojanantare ṭhāne manussepi ṭhapetvā vanacarakameva gahetvā anukkamena gantvā tampi tato nivattāpetvā udayante <a name="P0.0155"></a> divākare ambavanaṃ pāvisi. Atha naṃ tā itthiyo abhinavauppannamiva devaputtaṃ disvā paccuggantvā ‘‘rājā’’ti ñatvā sañjātasinehabahumānā sakkaccaṃ nhāpetvā dibbehi vatthālaṅkāramālāgandhavilepanehi sumaṇḍitapasādhitaṃ katvā vimānaṃ āropetvā nānaggarasaṃ dibbabhojanaṃ bhojetvā tassa icchānurūpaṃ payirupāsiṃsu.</p>
  1533. <p class="bodytext">Atha diyaḍḍhavassasate atikkante rājā aḍḍharattisamaye uṭṭhahitvā nisinno taṃ aticāriniṃ petiṃ pokkharaṇitīraṃ gacchantiṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho esā imāya velāya gacchatī’’ti vīmaṃsitukāmo anubandhi. Atha naṃ tattha gataṃ sunakhena khajjamānaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho ida’’nti ajānanto tayo ca divase vīmaṃsitvā ‘‘eso etissā paccāmitto bhavissatī’’ti nisitena usunā vijjhitvā jīvitā voropetvā tañca itthiṃ pothetvā pokkharaṇiṃ otāretvā paṭiladdhapurimarūpaṃ disvā –</p>
  1534. <p class="hangnum"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>.</p>
  1535. <p class="gatha1"> ‘‘Soṇṇasopānaphalakā<a name="M0.0144"></a>, soṇṇavālukasanthatā;</p>
  1536. <p class="gathalast">Tattha sogandhiyā vaggū, sucigandhā manoramā.</p>
  1537. <p class="hangnum"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>.</p>
  1538. <p class="gatha1"> ‘‘Nānārukkhehi sañchannā, nānāgandhasameritā;</p>
  1539. <p class="gathalast">Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā.</p>
  1540. <p class="hangnum"><a name="para350"></a><span class="paranum">350</span>.</p>
  1541. <p class="gatha1"> ‘‘Surabhiṃ <a name="V0.0135"></a> sampavāyanti, manuññā māluteritā;</p>
  1542. <p class="gathalast">Haṃsakoñcābhirudā ca, cakkavakkābhikūjitā.</p>
  1543. <p class="hangnum"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>.</p>
  1544. <p class="gatha1"> ‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānāsaragaṇāyutā;</p>
  1545. <p class="gathalast">Nānāphaladharā rukkhā, nānāpupphadharā vanā.</p>
  1546. <p class="hangnum"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>.</p>
  1547. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="P0.0156"></a> manussesu īdisaṃ, nagaraṃ yādisaṃ idaṃ;</p>
  1548. <p class="gatha2">Pāsādā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;</p>
  1549. <p class="gathalast">Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā.</p>
  1550. <p class="hangnum"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>.</p>
  1551. <p class="gatha1"> ‘‘Pañca dāsisatā tuyhaṃ, yā temā paricārikā;</p>
  1552. <p class="gathalast">Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.</p>
  1553. <p class="hangnum"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>.</p>
  1554. <p class="gatha1"> ‘‘Pallaṅkā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;</p>
  1555. <p class="gathalast">Kadalimigasañchannā, sajjā gonakasanthatā.</p>
  1556. <p class="hangnum"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>.</p>
  1557. <p class="gatha1"> ‘‘Yattha tuvaṃ vāsūpagatā, sabbakāmasamiddhinī;</p>
  1558. <p class="gathalast">Sampattāyaḍḍharattāya, tato uṭṭhāya gacchasi.</p>
  1559. <p class="hangnum"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>.</p>
  1560. <p class="gatha1"> ‘‘Uyyānabhūmiṃ gantvāna, pokkharaññā samantato;</p>
  1561. <p class="gathalast">Tassā tīre tuvaṃ ṭhāsi, harite saddale subhe.</p>
  1562. <p class="hangnum"><a name="para357"></a><span class="paranum">357</span>.</p>
  1563. <p class="gatha1"> ‘‘Tato te kaṇṇamuṇḍo sunakho, aṅgamaṅgāni khādati;</p>
  1564. <p class="gatha2">Yadā ca khāyitā āsi, aṭṭhisaṅkhalikā katā;</p>
  1565. <p class="gathalast">Ogāhasi pokkharaṇiṃ, hoti kāyo yathā pure.</p>
  1566. <p class="hangnum"><a name="para358"></a><span class="paranum">358</span>.</p>
  1567. <p class="gatha1"> ‘‘Tato tvaṃ aṅgapaccaṅgī, sucāru piyadassanā;</p>
  1568. <p class="gathalast">Vatthena pārupitvāna, āyāsi mama santikaṃ.</p>
  1569. <p class="hangnum"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>.</p>
  1570. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ <a name="M0.0145"></a><a name="V0.0136"></a> nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  1571. <p class="gatha2">Kissakammavipākena, kaṇṇamuṇḍo sunakho tava;</p>
  1572. <p class="gathalast">Aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. –</p>
  1573. <p class="unindented">Dvādasahi gāthāhi taṃ tassa pavattiṃ paṭipucchi.</p>
  1574. <p class="bodytext"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>. Tattha <span class="bld">soṇṇasopānaphalakā</span>ti suvaṇṇamayasopānaphalakā. <span class="bld">Soṇṇavālukasanthatā</span>ti samantato suvaṇṇamayāhi vālukāhi santhatā. <span class="bld">Tatthā</span>ti pokkharaṇiyaṃ. <span class="bld">Sogandhiyā</span>ti sogandhikā. <span class="bld">Vaggū</span>ti sundarā rucirā. <span class="bld">Sucigandhā</span>ti manuññagandhā.</p>
  1575. <p class="bodytext"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>. <span class="bld">Nānāgandhasameritā</span>ti nānāvidhasurabhigandhavasena gandhavāyunā samantato eritā. <span class="bld">Nānāpadumasañchannā</span>ti <a name="P0.0157"></a> nānāvidharattapadumasañchāditasalilatalā. <span class="bld">Puṇḍarīkasamotatā</span>ti setapadumehi ca samokiṇṇā.</p>
  1576. <p class="bodytext"><a name="para350"></a><span class="paranum">350</span>. <span class="bld">Surabhiṃ sampavāyantī</span>ti sammadeva sugandhaṃ vāyati pokkharaṇīti adhippāyo. <span class="bld">Haṃsakoñcābhirudā</span>ti haṃsehi ca koñcehi ca abhināditā.</p>
  1577. <p class="bodytext"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>. <span class="bld">Nānādijagaṇākiṇṇā</span>ti nānādijagaṇākiṇṇā. <span class="bld">Nānāsaragaṇāyutā</span>ti nānāvidhavihaṅgamābhirudasamūhayuttā. <span class="bld">Nānāphaladharā</span>ti nānāvidhaphaladhārino sabbakālaṃ vividhaphalabhāranamitasākhattā. <span class="bld">Nānāpupphadharā vanā</span>ti nānāvidhasurabhikusumadāyikāni vanānīti attho. Liṅgavipallāsena hi ‘‘vanā’’ti vuttaṃ.</p>
  1578. <p class="bodytext"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>. <span class="bld">Na manussesu īdisaṃ nagara</span>nti yādisaṃ tava idaṃ nagaraṃ, īdisaṃ manussesu natthi, manussaloke na upalabbhatīti attho. <span class="bld">Rūpiyamayā</span>ti rajatamayā. <span class="bld">Daddallamānā</span>ti ativiya virocamānā. <span class="bld">Ābhentī</span>ti sobhayanti. <span class="bld">Samantā caturo disā</span>ti samantato catassopi disāyo.</p>
  1579. <p class="bodytext"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>. <span class="bld">Yā temā</span>ti yā te imā. <span class="bld">Paricārikā</span>ti veyyāvaccakāriniyo. <span class="bld">Tā</span>ti tā paricārikāyo. <span class="bld">Kambukāyūradharā</span>ti saṅkhavalayakāyūravibhūsitā. <span class="bld">Kañcanāveḷabhūsitā</span>ti suvaṇṇavaṭaṃsakasamalaṅkatakesahatthā.</p>
  1580. <p class="bodytext"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>. <span class="bld">Kadalimigasañchannā</span>ti <a name="M0.0146"></a><a name="V0.0137"></a> kadalimigacammapaccattharaṇatthatā. <span class="bld">Sajjā</span>ti sajjitā sayituṃ yuttarūpā. <span class="bld">Gonakasanthatā</span>ti dīghalomakena kojavena santhatā.</p>
  1581. <p class="bodytext"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>. <span class="bld">Yatthā</span>ti yasmiṃ pallaṅke. <span class="bld">Vāsūpagatā</span>ti vāsaṃ upagatā, sayitāti attho. <span class="bld">Sampattāyaḍḍharattāyā</span>ti aḍḍharattiyā upagatāya. <span class="bld">Tato</span>ti pallaṅkato.</p>
  1582. <p class="bodytext"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>. <span class="bld">Pokkharaññā</span>ti pokkharaṇiyā. <span class="bld">Harite</span>ti <a name="P0.0158"></a> nīle. <span class="bld">Saddale</span>ti taruṇatiṇasañchanne. <span class="bld">Subhe</span>ti suddhe. Subheti vā tassā ālapanaṃ. Bhadde, samantato harite saddale tassā pokkharaṇiyā tīre tvaṃ gantvāna ṭhāsi tiṭṭhasīti yojanā.</p>
  1583. <p class="bodytext"><a name="para357"></a><span class="paranum">357</span>. <span class="bld">Kaṇṇamuṇḍo</span>ti khaṇḍitakaṇṇo chinnakaṇṇo. <span class="bld">Khāyitā āsī</span>ti khāditā ahosi. <span class="bld">Aṭṭhisaṅkhalikā katā</span>ti aṭṭhisaṅkhalikamattā katā. <span class="bld">Yathā pure</span>ti sunakhena khādanato pubbe viya.</p>
  1584. <p class="bodytext"><a name="para358"></a><span class="paranum">358</span>. <span class="bld">Tato</span>ti pokkharaṇiṃ ogāhanato pacchā. <span class="bld">Aṅgapaccaṅgī</span>ti paripuṇṇasabbaṅgapaccaṅgavatī. <span class="bld">Sucārū</span>ti suṭṭhu manoramā. <span class="bld">Piyadassanā</span>ti dassanīyā. <span class="bld">Āyāsī</span>ti āgacchasi.</p>
  1585. <p class="bodytext">Evaṃ tena raññā pucchitā sā petī ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ tassa kathentī –</p>
  1586. <p class="hangnum"><a name="para360"></a><span class="paranum">360</span>.</p>
  1587. <p class="gatha1"> ‘‘Kimilāyaṃ gahapati, saddho āsi upāsako;</p>
  1588. <p class="gathalast">Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ, dussīlā aticārinī.</p>
  1589. <p class="hangnum"><a name="para361"></a><span class="paranum">361</span>.</p>
  1590. <p class="gatha1"> ‘‘So maṃ aticaramānāya, sāmiko etadabravi;</p>
  1591. <p class="gathalast">‘Netaṃ taṃ channaṃ patirūpaṃ, yaṃ tvaṃ aticarāsi maṃ’.</p>
  1592. <p class="hangnum"><a name="para362"></a><span class="paranum">362</span>.</p>
  1593. <p class="gatha1"> ‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādañca bhāsisaṃ;</p>
  1594. <p class="gathalast">‘Nāhaṃ taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā.</p>
  1595. <p class="hangnum"><a name="para363"></a><span class="paranum">363</span>.</p>
  1596. <p class="gatha1"> ‘‘‘Sacāhaṃ <a name="M0.0147"></a><a name="V0.0138"></a> taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā;</p>
  1597. <p class="gathalast">Kaṇṇamuṇḍoyaṃ sunakho, aṅgamaṅgāni khādatu’.</p>
  1598. <p class="hangnum"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>.</p>
  1599. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa kammassa vipākaṃ, musāvādassa cūbhayaṃ;</p>
  1600. <p class="gatha2">Satteva vassasatāni, anubhūtaṃ yato hi me;</p>
  1601. <p class="gathalast">Kaṇṇamuṇḍo ca sunakho, aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. – pañca gāthā āha;</p>
  1602. <p class="bodytext"><a name="para360-1"></a><span class="paranum">360-1</span>. Tattha <a name="P0.0159"></a> <span class="bld">kimilāya</span>nti evaṃnāmake nagare. <span class="bld">Aticārinī</span>ti bhariyā hi patiṃ atikkamma caraṇato ‘‘aticārinī’’ti vuccati. Aticaramānāya mayi so sāmiko maṃ etadabravīti yojanā. <span class="bld">Netaṃ channa</span>ntiādi vuttākāradassanaṃ. Tattha <span class="bld">netaṃ channa</span>nti na etaṃ yuttaṃ. <span class="bld">Na patirūpa</span>nti tasseva vevacanaṃ. <span class="bld">Ya</span>nti kiriyāparāmasanaṃ. <span class="bld">Aticarāsī</span>ti aticarasi, ayameva vā pāṭho. Yaṃ maṃ tvaṃ aticarasi, tattha yaṃ aticaraṇaṃ, netaṃ channaṃ netaṃ patirūpanti attho.</p>
  1603. <p class="bodytext"><a name="para362-4"></a><span class="paranum">362-4</span>. <span class="bld">Ghora</span>nti dāruṇaṃ. <span class="bld">Sapatha</span>nti sapanaṃ. <span class="bld">Bhāsisa</span>nti abhāsiṃ. <span class="bld">Sacāha</span>nti sace ahaṃ. <span class="bld">Ta</span>nti tvaṃ. <span class="bld">Tassa kammassā</span>ti tassa pāpakammassa dussīlyakammassa. <span class="bld">Musāvādassa cā</span>ti ‘‘nāhaṃ taṃ aticarāmī’’ti vuttamusāvādassa ca. <span class="bld">Ubhaya</span>nti ubhayassa vipākaṃ. <span class="bld">Anubhūta</span>nti anubhūyamānaṃ mayāti attho. <span class="bld">Yato</span>ti yato pāpakammato.</p>
  1604. <p class="bodytext">Evañca pana vatvā tena attano kataṃ upakāraṃ kittentī –</p>
  1605. <p class="hangnum"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>.</p>
  1606. <p class="gatha1"> ‘‘Tvañca deva bahukāro, atthāya me idhāgato;</p>
  1607. <p class="gathalast">Sumuttāhaṃ kaṇṇamuṇḍassa, asokā akutobhayā.</p>
  1608. <p class="hangnum"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>.</p>
  1609. <p class="gatha1"> ‘‘Tāhaṃ deva namassāmi, yācāmi pañjalīkatā;</p>
  1610. <p class="gathalast">Bhuñja amānuse kāme, rama deva mayā sahā’’ti. –</p>
  1611. <p class="unindented">Dve gāthā āha. Tattha <span class="bld">devā</span>ti rājānaṃ ālapati. <span class="bld">Kaṇṇamuṇḍassā</span>ti kaṇṇamuṇḍato. Nissakke hi idaṃ sāmivacanaṃ. Atha rājā tattha vāsena nibbinnamānaso gamanajjhāsayaṃ pakāsesi. Taṃ sutvā <a name="V0.0139"></a> petī rañño paṭibaddhacittā tatthevassa <a name="P0.0160"></a> vāsaṃ yācantī <span class="bld">‘‘tāhaṃ, deva, namassāmī’’</span>ti gāthamāha.</p>
  1612. <p class="bodytext">Puna <a name="M0.0148"></a> rājā ekaṃsena nagaraṃ gantukāmova hutvā attano ajjhāsayaṃ pavedento –</p>
  1613. <p class="hangnum"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>.</p>
  1614. <p class="gatha1"> ‘‘Bhuttā amānusā kāmā, ramitomhi tayā saha;</p>
  1615. <p class="gathalast">Tāhaṃ subhage yācāmi, khippaṃ paṭinayāhi ma’’nti. –</p>
  1616. <p class="unindented">Osānagāthamāha. Tattha <span class="bld">tāha</span>nti taṃ ahaṃ. <span class="bld">Subhage</span>ti subhagayutte. <span class="bld">Paṭinayāhi ma</span>nti mayhaṃ nagarameva maṃ paṭinehi. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.</p>
  1617. <p class="bodytext">Atha sā vimānapetī rañño vacanaṃ sutvā viyogaṃ asahamānā sokāturatāya byākulahadayā vedhamānasarīrā nānāvidhehi upāyehi āyācitvāpi taṃ tattha vāsetuṃ asakkontī bahūhi mahārahehi ratanehi saddhiṃ rājānaṃ nagaraṃ netvā pāsādaṃ āropetvā kanditvā paridevitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Rājā pana taṃ disvā sañjātasaṃvego dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante ekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno pabbatacārikaṃ caramāno taṃ itthiṃ saparivāraṃ disvā tāya katakammaṃ pucchi. Sā ādito paṭṭhāya sabbaṃ therassa kathesi. Thero tāsaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ pavattiṃ thero bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Mahājano paṭiladdhasaṃvego pāpato oramitvā dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosīti.</p>
  1618. <p class="centered">Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1619. <p class="subhead">13. Ḍhubbaripetavatthuvaṇṇanā</p>
  1620. <p class="bodytext"><span class="bld">Ahu rājā brahmadatto</span>ti idaṃ ubbaripetavatthuṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi<a name="P0.0161"></a>. Sāvatthiyaṃ kira aññatarāya upāsikāya sāmiko kālamakāsi. Sā pativiyogadukkhāturā socantī āḷāhanaṃ gantvā rodati. Bhagavā tassā sotāpattiphalassa upanissayasampattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā <a name="M0.0149"></a> tassā gehaṃ gantvā paññatte āsane <a name="V0.0140"></a> nisīdi. Upāsikā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ, upāsike, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhagavā, piyavippayogena socāmī’’ti vutte tassā sokaṃ apanetukāmo atītaṃ āhari.</p>
  1621. <p class="bodytext">Atīte pañcālaraṭṭhe kapilanagare cūḷanībrahmadatto nāma rājā ahosi. So agatigamanaṃ pahāya attano vijite pajāya hitakaraṇanirato dasa rājadhamme akopetvā rajjaṃ anusāsamāno kadāci ‘‘attano rajje kiṃ vadantī’’ti sotukāmo tunnavāyavesaṃ gahetvā eko adutiyo nagarato nikkhamitvā gāmato gāmaṃ janapadato janapadaṃ vicaritvā sabbarajjaṃ akaṇṭakaṃ anupapīḷaṃ manusse sammodamāne apārutaghare maññe viharante disvā somanassajāto nivattitvā nagarābhimukho āgacchanto aññatarasmiṃ gāme ekissā vidhavāya duggatitthiyā gehaṃ pāvisi. Sā taṃ disvā āha – ‘‘ko nu tvaṃ, ayyo, kuto vā āgatosī’’ti? ‘‘Ahaṃ tunnavāyo, bhadde, bhatiyā tunnavāyakammaṃ karonto vicarāmi. Yadi tumhākaṃ tunnavāyakammaṃ atthi, bhattañca vetanañca detha, tumhākampi kammaṃ karomī’’ti. ‘‘Natthamhākaṃ kammaṃ bhattavetanaṃ vā, aññesaṃ karohi, ayyā’’ti. So tattha katipāhaṃ vasanto dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ tassā dhītaraṃ disvā mātaraṃ āha – ‘‘ayaṃ dārikā kiṃ kenaci katapariggahā, udāhu akatapariggahā. Sace pana kenaci akatapariggahā, imaṃ mayhaṃ detha, ahaṃ tumhākaṃ sukhena jīvanūpāyaṃ kātuṃ samattho’’ti. ‘‘Sādhu, ayyā’’ti sā tassa taṃ adāsi.</p>
  1622. <p class="bodytext">So tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā kahāpaṇasahassaṃ datvā ‘‘ahaṃ katipāheneva nivattissāmi. Bhadde<a name="P0.0162"></a>, tvaṃ mā ukkaṇṭhasī’’ti vatvā attano nagaraṃ gantvā, nagarassa ca tassa gāmassa ca antare maggaṃ samaṃ kārāpetvā alaṅkārāpetvā mahatā rājānubhāvena tattha gantvā taṃ dārikaṃ kahāpaṇarāsimhi ṭhapetvā suvaṇṇarajatakalasehi nhāpetvā ‘‘ubbarī’’ti nāmaṃ kārāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā tañca gāmaṃ tassā ñātīnaṃ datvā mahatā rājānubhāvena taṃ nagaraṃ ānetvā tāya saddhiṃ abhiramamāno yāvajīvaṃ rajjasukhaṃ anubhavitvā āyupariyosāne <a name="M0.0150"></a> kālamakāsi. Kālakate ca tasmiṃ, kate ca sarīrakicce ubbarī pativiyogena sokasallasamappitahadayā āḷāhanaṃ gantvā bahū divase gandhapupphādīhi pūjetvā rañño guṇe kittetvā ummādappattā viya kandantī paridevantī āḷāhanaṃ padakkhiṇaṃ karoti.</p>
  1623. <p class="bodytext">Tena <a name="V0.0141"></a> ca samayena amhākaṃ bhagavā bodhisattabhūto isipabbajjaṃ pabbajitvā adhigatajjhānābhiñño himavantassa sāmantā aññatarasmiṃ araññāyatane viharanto sokasallasamappitaṃ ubbariṃ dibbena cakkhunā disvā ākāsena āgantvā dissamānarūpo ākāse ṭhatvā tattha ṭhite manusse pucchi – ‘‘kassidaṃ āḷāhanaṃ, kassatthāya cāyaṃ itthī ‘brahmadatta, brahmadattā’ti kandantī paridevatī’’ti. Taṃ sutvā manussā ‘‘brahmadatto nāma pañcālānaṃ rājā, so āyupariyosāne kālamakāsi, tassidaṃ āḷāhanaṃ, tassa ayaṃ aggamahesī ubbarī nāma ‘brahmadatta, brahmadattā’ti tassa nāmaṃ gahetvā kandantī paridevatī’’ti āhaṃsu. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –</p>
  1624. <p class="hangnum"><a name="para368"></a><span class="paranum">368</span>.</p>
  1625. <p class="gatha1"> ‘‘Ahu rājā brahmadatto, pañcālānaṃ rathesabho;</p>
  1626. <p class="gathalast">Ahorattānamaccayā, rājā kālamakrubbatha.</p>
  1627. <p class="hangnum"><a name="para369"></a><span class="paranum">369</span>.</p>
  1628. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa āḷāhanaṃ gantvā, bhariyā kandati ubbari;</p>
  1629. <p class="gathalast">Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati.</p>
  1630. <p class="hangnum"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>.</p>
  1631. <p class="gatha1"> ‘‘Isi <a name="P0.0163"></a> ca tattha āgacchi, sampannacaraṇo muni;</p>
  1632. <p class="gathalast">So ca tattha apucchittha, ye tattha su samāgatā.</p>
  1633. <p class="hangnum"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>.</p>
  1634. <p class="gatha1"> ‘‘‘Kassa idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;</p>
  1635. <p class="gatha2">Kassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;</p>
  1636. <p class="gathalast">Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati’.</p>
  1637. <p class="hangnum"><a name="para372"></a><span class="paranum">372</span>.</p>
  1638. <p class="gatha1"> ‘‘Te ca tattha viyākaṃsu, ye tattha su samāgatā;</p>
  1639. <p class="gathalast">Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisa.</p>
  1640. <p class="hangnum"><a name="para373"></a><span class="paranum">373</span>.</p>
  1641. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa <a name="M0.0151"></a> idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;</p>
  1642. <p class="gatha2">Tassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;</p>
  1643. <p class="gathalast">Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandatī’’ti. – cha gāthā ṭhapesuṃ;</p>
  1644. <p class="bodytext"><a name="para368-9"></a><span class="paranum">368-9</span>. Tattha <a name="V0.0142"></a> <span class="bld">ahū</span>ti ahosi. <span class="bld">Pañcālāna</span>nti pañcālaraṭṭhavāsīnaṃ, pañcālaraṭṭhasseva vā. Ekopi hi janapado janapadikānaṃ rājakumārānaṃ vasena ruḷhiyā ‘‘pañcālāna’’nti bahuvacanena niddisīyati. <span class="bld">Rathesabho</span>ti rathesu usabhasadiso, mahārathoti attho. <span class="bld">Tassa āḷāhana</span>nti tassa rañño sarīrassa daḍḍhaṭṭhānaṃ.</p>
  1645. <p class="bodytext"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>. <span class="bld">Isī</span>ti jhānādīnaṃ guṇānaṃ esanaṭṭhena isi. <span class="bld">Tatthā</span>ti tasmiṃ ubbariyā ṭhitaṭṭhāne, susāneti attho. <span class="bld">Āgacchī</span>ti agamāsi. <span class="bld">Sampannacaraṇo</span>ti sīlasampadā, indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, jāgariyānuyogo, saddhādayo satta saddhammā, cattāri rūpāvacarajhānānīti imehi pannarasahi caraṇasaṅkhātehi guṇehi sampanno samannāgato, caraṇasampannoti attho. <span class="bld">Munī</span>ti attahitañca parahitañca munāti jānātīti muni. <span class="bld">So ca tattha apucchitthā</span>ti so tasmiṃ ṭhāne ṭhite jane paṭipucchi. <span class="bld">Ye tattha su samāgatā</span>ti ye manussā tattha susāne samāgatā. <span class="bld">Sū</span>ti nipātamattaṃ. ‘‘Ye tatthāsuṃ samāgatā’’ti vā pāṭho. <span class="bld">Āsu</span>nti ahesunti attho.</p>
  1646. <p class="bodytext"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>. <span class="bld">Nānāgandhasamerita</span>nti <a name="P0.0164"></a> nānāvidhehi gandhehi samantato eritaṃ upavāsitaṃ. <span class="bld">Ito</span>ti manussalokato. <span class="bld">Dūragata</span>nti paralokaṃ gatattā vadati. <span class="bld">Brahmadattāti kandatī</span>ti brahmadattāti evaṃ nāmasaṃkittanaṃ katvā paridevanavasena avhāyati.</p>
  1647. <p class="bodytext"><a name="para372-3"></a><span class="paranum">372-3</span>. <span class="bld">Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisā</span>ti mārisa, nirāmayakāyacitta mahāmuni brahmadattassa rañño idaṃ āḷāhanaṃ, tasseva brahmadattassa rañño ayaṃ bhariyā, bhaddaṃ te tassa ca brahmadattassa bhaddaṃ hotu, tādisānaṃ mahesīnaṃ hitānucintanena paraloke ṭhitānampi hitasukhaṃ hotiyevāti adhippāyo.</p>
  1648. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0152"></a> so tāpaso tesaṃ vacanaṃ sutvā anukampaṃ upādāya ubbariyā santikaṃ gantvā tassā sokavinodanatthaṃ –</p>
  1649. <p class="hangnum"><a name="para374"></a><span class="paranum">374</span>.</p>
  1650. <p class="gatha1"> ‘‘Chaḷāsītisahassāni, brahmadattassanāmakā;</p>
  1651. <p class="gathalast">Imasmiṃ āḷāhane daḍḍhā, tesaṃ kamanusocasī’’ti. –</p>
  1652. <p class="unindented">Gāthamāha<a name="V0.0143"></a>. Tattha <span class="bld">chaḷāsītisahassānī</span>ti chasahassādhikaasītisahassasaṅkhā. <span class="bld">Brahmadattassanāmakā</span>ti brahmadattoti evaṃnāmakā. <span class="bld">Tesaṃ kamanusocasī</span>ti tesaṃ chaḷāsītisahassasaṅkhātānaṃ brahmadattānaṃ katamaṃ brahmadattaṃ tvaṃ anusocasi, katamaṃ paṭicca te soko uppannoti pucchi.</p>
  1653. <p class="bodytext">Evaṃ pana tena isinā pucchitā ubbarī attanā adhippetaṃ brahmadattaṃ ācikkhantī –</p>
  1654. <p class="hangnum"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>.</p>
  1655. <p class="gatha1"> ‘‘Yo rājā cūḷanīputto, pañcālānaṃ rathesabho;</p>
  1656. <p class="gathalast">Taṃ bhante anusocāmi, bhattāraṃ sabbakāmada’’nti. –</p>
  1657. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">cūḷanīputto</span>ti evaṃnāmassa rañño putto. <span class="bld">Sabbakāmada</span>nti <a name="P0.0165"></a> mayhaṃ sabbassa icchiticchitassa dātāraṃ, sabbesaṃ vā sattānaṃ icchitadāyakaṃ.</p>
  1658. <p class="bodytext">Evaṃ ubbariyā vutte puna tāpaso –</p>
  1659. <p class="hangnum"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>.</p>
  1660. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbevāhesuṃ rājāno, brahmadattassanāmakā;</p>
  1661. <p class="gathalast">Sabbeva cūḷanīputtā, pañcālānaṃ rathesabhā.</p>
  1662. <p class="hangnum"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>.</p>
  1663. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbesaṃ anupubbena, mahesittamakārayi;</p>
  1664. <p class="gathalast">Kasmā purimake hitvā, pacchimaṃ anusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;</p>
  1665. <p class="bodytext"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>. Tattha <span class="bld">sabbevāhesu</span>nti sabbeva te chaḷāsītisahassasaṅkhā rājāno brahmadattassa nāmakā cūḷanīputtā pañcālānaṃ rathesabhāva ahesuṃ. Ime rājabhāvādayo visesā tesu ekassāpi nāhesuṃ.</p>
  1666. <p class="bodytext"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>. <span class="bld">Mahesittamakārayī</span>ti tvañca tesaṃ sabbesampi anupubbena aggamahesibhāvaṃ akāsi, anuppattāti attho. <span class="bld">Kasmā</span>ti guṇato ca sāmikabhāvato <a name="M0.0153"></a> ca avisiṭṭhesu ettakesu janesu purimake rājāno pahāya pacchimaṃ ekaṃmeva kasmā kena kāraṇena anusocasīti pucchi.</p>
  1667. <p class="bodytext">Taṃ <a name="V0.0144"></a> sutvā ubbarī saṃvegajātā puna tāpasaṃ –</p>
  1668. <p class="hangnum"><a name="para378"></a><span class="paranum">378</span>.</p>
  1669. <p class="gatha1"> ‘‘Ātume itthibhūtāya, dīgharattāya mārisa;</p>
  1670. <p class="gathalast">Yassā me itthibhūtāya, saṃsāre bahubhāsasī’’ti. –</p>
  1671. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">ātume</span>ti attani. <span class="bld">Itthibhūtāyā</span>ti itthibhāvaṃ upagatāya. <span class="bld">Dīgharattāyā</span>ti dīgharattaṃ. Ayañhettha adhippāyo – itthibhūtāya attani sabbakālaṃ itthīyeva hoti, udāhu purisabhāvampi upagacchatīti. <span class="bld">Yassā me itthibhūtāyā</span>ti yassā mayhaṃ itthibhūtāya evaṃ tāva bahusaṃsāre mahesibhāvaṃ mahāmuni tvaṃ bhāsasi kathesīti attho. ‘‘Āhu me itthibhūtāyā’’ti vā pāṭho. Tattha <span class="bld">ā</span>ti anussaraṇatthe nipāto. <span class="bld">Āhu me</span>ti sayaṃ anussaritaṃ aññātamidaṃ mayā, itthibhūtāya itthibhāvaṃ upagatāya evaṃ mayhaṃ <a name="P0.0166"></a> ettakaṃ kālaṃ aparāparuppatti ahosi. Kasmā? Yasmā yassā me itthibhūtāya sabbesaṃ anupubbena mahesittamakārayi, kiṃ tvaṃ, mahāmuni, saṃsāre bahuṃ bhāsasīti yojanā.</p>
  1672. <p class="bodytext">Taṃ sutvā tāpaso ayaṃ niyamo saṃsāre natthi ‘‘itthī itthīyeva hoti, puriso puriso evā’’ti dassento –</p>
  1673. <p class="hangnum"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>.</p>
  1674. <p class="gatha1"> ‘‘Ahu itthī ahu puriso, pasuyonimpi āgamā;</p>
  1675. <p class="gathalast">Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatī’’ti. –</p>
  1676. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">ahu itthī ahu puriso</span>ti tvaṃ kadāci itthīpi ahosi, kadāci purisopi ahosi. Na kevalaṃ itthipurisabhāvameva, atha kho pasu yonimpi agamāsi, kadāci pasubhāvampi agamāsi, tiracchānayonimpi upagatā ahosi. <span class="bld">Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatī</span>ti evaṃ yathāvuttaṃ etaṃ itthibhāvaṃ purisabhāvaṃ tiracchānādibhāvañca upagatānaṃ atītānaṃ attabhāvānaṃ pariyanto ñāṇacakkhunā mahatā ussāhena passantānampi na dissati. Na kevalaṃ taveva, atha kho sabbesampi <a name="M0.0154"></a> saṃsāre paribbhamantānaṃ sattānaṃ attabhāvassa pariyanto na dissateva na paññāyateva. Tenāha bhagavā –</p>
  1677. <p class="indent">‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro, pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ <a name="V0.0145"></a> sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarata’’nti (saṃ. ni. 2.124).</p>
  1678. <p class="bodytext">Evaṃ tena tāpasena saṃsārassa apariyantataṃ kammassakatañca vibhāventena desitaṃ dhammaṃ sutvā saṃsāre saṃviggahadayā dhamme ca pasannamānasā vigatasokasallā hutvā attano pasādaṃ sokavigamanañca pakāsentī –</p>
  1679. <p class="hangnum"><a name="para380"></a><span class="paranum">380</span>.</p>
  1680. <p class="gatha1"> ‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;</p>
  1681. <p class="gathalast">Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.</p>
  1682. <p class="hangnum"><a name="para381"></a><span class="paranum">381</span>.</p>
  1683. <p class="gatha1"> ‘‘Abbahī <a name="P0.0167"></a> vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;</p>
  1684. <p class="gathalast">Yo me sokaparetāya, patisokaṃ apānudi.</p>
  1685. <p class="hangnum"><a name="para382"></a><span class="paranum">382</span>.</p>
  1686. <p class="gatha1"> ‘‘Sāhaṃ abbūḷhasallāsmi, sītibhūtāsmi nibbutā;</p>
  1687. <p class="gathalast">Na socāmi na rodāmi, tava sutvā mahāmunī’’ti. –</p>
  1688. <p class="unindented">Tisso gāthā abhāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.</p>
  1689. <p class="bodytext">Idāni saṃviggahadayāya ubbariyā paṭipattiṃ dassento satthā –</p>
  1690. <p class="hangnum"><a name="para383"></a><span class="paranum">383</span>.</p>
  1691. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, samaṇassa subhāsitaṃ;</p>
  1692. <p class="gathalast">Pattacīvaramādāya, pabbaji anagāriyaṃ.</p>
  1693. <p class="hangnum"><a name="para384"></a><span class="paranum">384</span>.</p>
  1694. <p class="gatha1"> ‘‘Sā ca pabbajitā santā, agārasmā anagāriyaṃ;</p>
  1695. <p class="gathalast">Mettacittaṃ ābhāvesi, brahmalokūpapattiyā.</p>
  1696. <p class="hangnum"><a name="para385"></a><span class="paranum">385</span>.</p>
  1697. <p class="gatha1"> ‘‘Gāmā gāmaṃ vicarantī, nigame rājadhāniyo;</p>
  1698. <p class="gathalast">Uruveḷā nāma so gāmo, yattha kālamakrubbatha.</p>
  1699. <p class="hangnum"><a name="para386"></a><span class="paranum">386</span>.</p>
  1700. <p class="gatha1"> ‘‘Mettacittaṃ <a name="V0.0146"></a> ābhāvetvā, brahmalokūpapattiyā;</p>
  1701. <p class="gathalast">Itthicittaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahū’’ti. – catasso gāthā abhāsi;</p>
  1702. <p class="bodytext"><a name="para383-4"></a><span class="paranum">383-4</span>. Tattha <a name="M0.0155"></a> <span class="bld">tassā</span>ti tassa tāpasassa. <span class="bld">Subhāsita</span>nti suṭṭhu bhāsitaṃ, dhammanti attho. <span class="bld">Pabbajitā santā</span>ti pabbajjaṃ upagatā samānā, pabbajitvā vā hutvā santakāyavācā. <span class="bld">Mettacitta</span>nti mettāsahagataṃ cittaṃ. Cittasīsena mettajjhānaṃ vadati. <span class="bld">Brahmalokūpapattiyā</span>ti tañca sā mettacittaṃ bhāventī brahmalokūpapattiyā abhāvesi, na vipassanāpādakādiatthaṃ. Anuppanne hi buddhe brahmavihārādike bhāventā tāpasaparibbājakā yāvadeva bhavasampattiatthameva bhāvesuṃ.</p>
  1703. <p class="bodytext"><a name="para385-6"></a><span class="paranum">385-6</span>. <span class="bld">Gāmā</span> <a name="P0.0168"></a> <span class="bld">gāma</span>nti gāmato aññaṃ gāmaṃ. <span class="bld">Ābhāvetvā</span>ti vaḍḍhetvā brūhetvā. <span class="bld">‘‘Abhāvetvā’’</span>ti keci paṭhanti, tesaṃ a-kāro nipātamattaṃ. <span class="bld">Itthicittaṃ virājetvā</span>ti itthibhāve cittaṃ ajjhāsayaṃ abhiruciṃ virājetvā itthibhāve virattacittā hutvā. <span class="bld">Brahmalokūpagā</span>ti paṭisandhiggahaṇavasena brahmalokaṃ upagamanakā ahosi. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.</p>
  1704. <p class="bodytext">Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tassā upāsikāya sokaṃ vinodetvā upari catusaccadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne sā upāsikā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Sampattaparisāya ca desanā sātthikā ahosīti.</p>
  1705. <p class="centered">Ubbaripetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1706. <p class="centered">Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ</p>
  1707. <p class="bodytext">Terasavatthupaṭimaṇḍitassa</p>
  1708. <p class="centered">Dutiyassa ubbarivaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1709. <p class="chapter">3. Cūḷavaggo</p>
  1710. <p class="subhead">1. Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā</p>
  1711. <p class="bodytext"><span class="bld">Abhijjamāne</span> <a name="M0.0156"></a><a name="V0.0147"></a> <span class="bld">vārimhī</span>ti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ luddapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira aparadisābhāge pāragaṅgāya vāsabhagāmaṃ atikkamitvā cundaṭṭhilanāmake gāme eko luddako ahosi. So araññe mige vadhitvā varamaṃsaṃ aṅgāre pacitvā khāditvā avasesaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā kājena gahetvā gāmaṃ āgacchati. Taṃ bāladārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāvanti. So tesaṃ thokaṃ thokaṃ maṃsaṃ deti. Athekadivasaṃ maṃsaṃ alabhitvā <a name="P0.0169"></a> uddālakapupphaṃ piḷandhitvā bahuñca hatthena gahetvā gāmaṃ gacchantaṃ taṃ dārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāviṃsu. So tesaṃ ekekaṃ pupphamañjariṃ adāsi.</p>
  1712. <p class="bodytext">Atha aparena samayena kālaṃ katvā petesu nibbatto naggo virūparūpo bhayānakadassano supinepi annapānaṃ ajānanto sīse ābandhitauddālakakusumamālākalāpo ‘‘cundaṭṭhilāyaṃ ñātakānaṃ santike kiñci labhissāmī’’ti gaṅgāya udake abhijjamāne paṭisotaṃ padasā gacchati. Tena ca samayena koliyo nāma rañño bimbisārassa mahāmatto kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā paṭinivattento hatthiassādiparivārabalaṃ thalapathena pesetvā sayaṃ gaṅgāya nadiyā anusotaṃ nāvāya āgacchanto taṃ petaṃ tathā gacchantaṃ disvā pucchanto –</p>
  1713. <p class="hangnum"><a name="para387"></a><span class="paranum">387</span>.</p>
  1714. <p class="gatha1"> ‘‘Abhijjamāne vārimhi, gaṅgāya idha gacchasi;</p>
  1715. <p class="gatha2">Naggo pubbaddhapetova, māladhārī alaṅkato;</p>
  1716. <p class="gathalast">Kuhiṃ gamissasi peta, kattha vāso bhavissatī’’ti. –</p>
  1717. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">abhijjamāne</span>ti padanikkhepena abhijjamāne saṅghāte, <span class="bld">vārimhi gaṅgāyā</span>ti gaṅgāya nadiyā udake. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ ṭhāne. <span class="bld">Pubbaddhapetovā</span>ti kāyassa purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto <a name="M0.0157"></a> viya. Kathaṃ? <span class="bld">Māladhārī alaṅkato</span>ti, mālāhi piḷandhitvā alaṅkatasīsaggoti <a name="V0.0148"></a> attho. <span class="bld">Kattha vāso bhavissatī</span>ti katarasmiṃ gāme dese vā tuyhaṃ nivāso bhavissati, taṃ kathehīti attho.</p>
  1718. <p class="bodytext">Idāni yaṃ tadā tena petena koliyena ca vuttaṃ, taṃ dassetuṃ saṅgītikārā –</p>
  1719. <p class="hangnum"><a name="para388"></a><span class="paranum">388</span>.</p>
  1720. <p class="gatha1"> ‘‘Cundaṭṭhilaṃ <a name="P0.0170"></a> gamissāmi, peto so iti bhāsati;</p>
  1721. <p class="gathalast">Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike.</p>
  1722. <p class="hangnum"><a name="para389"></a><span class="paranum">389</span>.</p>
  1723. <p class="gatha1"> ‘‘Tañca disvā mahāmatto, koliyo iti vissuto;</p>
  1724. <p class="gathalast">Sattuṃ bhattañca petassa, pītakañca yugaṃ adā.</p>
  1725. <p class="hangnum"><a name="para390"></a><span class="paranum">390</span>.</p>
  1726. <p class="gatha1"> ‘‘Nāvāya tiṭṭhamānāya, kappakassa adāpayi;</p>
  1727. <p class="gathalast">Kappakassa padinnamhi, ṭhāne petassa dissatha.</p>
  1728. <p class="hangnum"><a name="para391"></a><span class="paranum">391</span>.</p>
  1729. <p class="gatha1"> ‘‘Tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato;</p>
  1730. <p class="gatha2">Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha;</p>
  1731. <p class="gathalast">Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna’’nti. – gāthāyo avocuṃ;</p>
  1732. <p class="bodytext"><a name="para388"></a><span class="paranum">388</span>. Tattha <span class="bld">cundaṭṭhila</span>nti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. <span class="bld">Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike</span>ti vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca vemajjhe. Antarā-saddayogena hetaṃ sāmyatthe upayogavacanaṃ. Bārāṇasiyā santike hi so gāmoti. Ayañhettha attho – antare vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca yo cundaṭṭhilanāmako gāmo bārāṇasiyā avidūre, taṃ gāmaṃ gamissāmīti.</p>
  1733. <p class="bodytext"><a name="para389"></a><span class="paranum">389</span>. <span class="bld">Koliyo iti vissuto</span>ti koliyoti evaṃpakāsitanāmo. <span class="bld">Sattuṃ bhattañcā</span>ti sattuñceva bhattañca. <span class="bld">Pītakañca yugaṃ adā</span>ti pītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ vatthayugañca adāsi.</p>
  1734. <p class="bodytext"><a name="para390"></a><span class="paranum">390</span>. Kadā adāsīti ce āha <span class="bld">nāvāya tiṭṭhamānāya. Kappakassa adāpayī</span>ti gacchantiṃ nāvaṃ ṭhapetvā tattha ekassa nhāpitassa upāsakassa dāpesi<a name="M0.0158"></a>, dinnamhi vatthayugeti yojanā. <span class="bld">Ṭhāne</span>ti ṭhānaso taṅkhaṇaññeva. <span class="bld">Petassa dissathā</span>ti petassa sarīre paññāyittha, tassa nivāsanapārupanavatthaṃ <a name="V0.0149"></a> sampajji. Tenāha <span class="bld">‘‘tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato’’</span>ti, suvatthavasano <a name="P0.0171"></a> mālābharaṇehi sumaṇḍitapasādhito. <span class="bld">Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappathā</span>ti dakkhiṇeyyaṭṭhāne ṭhitā panesā dakkhiṇā tassa petassa yasmā upakappati, viniyogaṃ agamāsi. <span class="bld">Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna</span>nti petānaṃ anukampāya pete uddissa punappunaṃ dakkhiṇaṃ dadeyyāti attho.</p>
  1735. <p class="bodytext">Atha so koliyamahāmatto taṃ petaṃ anukampamāno dānavidhiṃ sampādetvā anusotaṃ āgantvā sūriye uggacchante bārāṇasiṃ sampāpuṇi. Bhagavā ca tesaṃ anuggahatthaṃ ākāsena āgantvā gaṅgātīre aṭṭhāsi. Koliyamahāmattopi nāvāto otaritvā haṭṭhapahaṭṭho bhagavantaṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, bhagavā ajjatanāya bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāvadeva ramaṇīye bhūmibhāge mahantaṃ sākhāmaṇḍapaṃ upari catūsu ca passesu nānāvirāgavaṇṇavicittavividhavasanasamalaṅkataṃ kāretvā tattha bhagavato āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.</p>
  1736. <p class="bodytext">Atha so mahāmatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno heṭṭhā attano vuttavacanaṃ petassa ca paṭivacanaṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Cintitasamanantarameva buddhānubhāvasañcodito suvaṇṇahaṃsagaṇo viya dhataraṭṭhahaṃsarājaṃ bhikkhusaṅgho dhammarājaṃ samparivāresi. Tāvadeva mahājano sannipati ‘‘uḷārā dhammadesanā bhavissatī’’ti. Taṃ disvā pasannamānaso mahāmatto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena santappesi. Bhagavā katabhattakicco mahājanassa anukampāya ‘‘bārāṇasisamīpagāmavāsino sannipatantū’’ti adhiṭṭhāsi. Sabbe ca te iddhibalena mahājanā sannipatiṃsu, uḷāre cassa pete pākaṭe akāsi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhaṇḍadharā, keci <a name="P0.0172"></a> attano keseheva <a name="M0.0159"></a> paṭicchāditakopinā, keci naggā yathājātarūpā khuppipāsābhibhūtā tacapariyonaddhā aṭṭhimattasarīrā ito cito ca paribbhamantā mahājanassa paccakkhato paññāyiṃsu.</p>
  1737. <p class="bodytext">Atha bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā te ekajjhaṃ sannipatitvā attanā kataṃ pāpakammaṃ mahājanassa pavedesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –</p>
  1738. <p class="hangnum"><a name="para392"></a><span class="paranum">392</span>.</p>
  1739. <p class="gatha1"> ‘‘Sātunnavasanā <a name="V0.0150"></a> eke, aññe kesanivāsanā;</p>
  1740. <p class="gathalast">Petā bhattāya gacchanti, pakkamanti disodisaṃ.</p>
  1741. <p class="hangnum"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>.</p>
  1742. <p class="gatha1"> ‘‘Dūre eke padhāvitvā, aladdhāva nivattare;</p>
  1743. <p class="gathalast">Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā.</p>
  1744. <p class="hangnum"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>.</p>
  1745. <p class="gatha1"> ‘‘Keci tattha papatitvā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;</p>
  1746. <p class="gathalast">Pubbe akatakalyāṇā, aggidaḍḍhāva ātape.</p>
  1747. <p class="hangnum"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>.</p>
  1748. <p class="gatha1"> ‘‘Mayaṃ pubbe pāpadhammā, gharaṇī kulamātaro;</p>
  1749. <p class="gathalast">Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.</p>
  1750. <p class="hangnum"><a name="para396"></a><span class="paranum">396</span>.</p>
  1751. <p class="gatha1"> ‘‘Pahūtaṃ annapānampi, apissu avakirīyati;</p>
  1752. <p class="gathalast">Sammaggate pabbajite, na ca kiñci adamhase.</p>
  1753. <p class="hangnum"><a name="para397"></a><span class="paranum">397</span>.</p>
  1754. <p class="gatha1"> ‘‘Akammakāmā alasā, sādukāmā mahagghasā;</p>
  1755. <p class="gathalast">Ālopapiṇḍadātāro, paṭiggahe paribhāsimhase.</p>
  1756. <p class="hangnum"><a name="para398"></a><span class="paranum">398</span>.</p>
  1757. <p class="gatha1"> ‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇāni no;</p>
  1758. <p class="gathalast">Te aññe paricārenti, mayaṃ dukkhassa bhāgino.</p>
  1759. <p class="hangnum"><a name="para399"></a><span class="paranum">399</span>.</p>
  1760. <p class="gatha1"> ‘‘Veṇī vā avaññā honti, rathakārī ca dubbhikā;</p>
  1761. <p class="gathalast">Caṇḍālī kapaṇā honti, kappakā ca punappunaṃ.</p>
  1762. <p class="hangnum"><a name="para400"></a><span class="paranum">400</span>.</p>
  1763. <p class="gatha1"> ‘‘Yāni <a name="P0.0173"></a> yāni nihīnāni, kulāni kapaṇāni ca;</p>
  1764. <p class="gathalast">Tesu tesveva jāyanti, esā maccharino gati.</p>
  1765. <p class="hangnum"><a name="para401"></a><span class="paranum">401</span>.</p>
  1766. <p class="gatha1"> ‘‘Pubbe <a name="M0.0160"></a> ca katakalyāṇā, dāyakā vītamaccharā;</p>
  1767. <p class="gathalast">Saggaṃ te paripūrenti, obhāsenti ca nandanaṃ.</p>
  1768. <p class="hangnum"><a name="para402"></a><span class="paranum">402</span>.</p>
  1769. <p class="gatha1"> ‘‘Vejayante <a name="V0.0151"></a> ca pāsāde, ramitvā kāmakāmino;</p>
  1770. <p class="gathalast">Uccākulesu jāyanti, sabhogesu tato cutā.</p>
  1771. <p class="hangnum"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>.</p>
  1772. <p class="gatha1"> ‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke ponakatthate;</p>
  1773. <p class="gathalast">Bījitaṅgā morahatthehi, kule jātā yasassino.</p>
  1774. <p class="hangnum"><a name="para404"></a><span class="paranum">404</span>.</p>
  1775. <p class="gatha1"> ‘‘Aṅkato aṅkaṃ gacchanti, māladhārī alaṅkatā;</p>
  1776. <p class="gathalast">Dhātiyo upatiṭṭhanti, sāyaṃ pātaṃ sukhesino.</p>
  1777. <p class="hangnum"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>.</p>
  1778. <p class="gatha1"> ‘‘Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ;</p>
  1779. <p class="gathalast">Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ.</p>
  1780. <p class="hangnum"><a name="para406"></a><span class="paranum">406</span>.</p>
  1781. <p class="gatha1"> ‘‘Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca;</p>
  1782. <p class="gathalast">Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca.</p>
  1783. <p class="hangnum"><a name="para407"></a><span class="paranum">407</span>.</p>
  1784. <p class="gatha1"> ‘‘Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ;</p>
  1785. <p class="gathalast">Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino’’ti. – gāthāyo avocuṃ;</p>
  1786. <p class="bodytext"><a name="para392"></a><span class="paranum">392</span>. Tattha <span class="bld">sātunnavasanā</span>ti chinnabhinnapilotikakhaṇḍanivāsanā. <span class="bld">Eke</span>ti ekacce. <span class="bld">Kesanivāsanā</span>ti keseheva paṭicchāditakopinā. <span class="bld">Bhattāya gacchantī</span>ti ‘‘appeva nāma ito gatā yattha vā tattha vā kiñci ucchiṭṭhabhattaṃ vā vamitabhattaṃ vā gabbhamalādikaṃ vā labheyyāmā’’ti katthacideva aṭṭhatvā ghāsatthāya gacchanti. <span class="bld">Pakkamanti disodisa</span>nti disato disaṃ anekayojanantarikaṃ ṭhānaṃ pakkamanti.</p>
  1787. <p class="bodytext"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>. <span class="bld">Dūre</span>ti dūreva ṭhāne. <span class="bld">Eke</span>ti ekacce petā. <span class="bld">Padhāvitvā</span>ti ghāsatthāya upadhāvitvā. <span class="bld">Aladdhāva nivattare</span>ti <a name="P0.0174"></a> kiñci ghāsaṃ vā pānīyaṃ vā alabhitvā eva nivattanti. <span class="bld">Pamucchitā</span>ti khuppipāsādidukkhena sañjātamucchā. <span class="bld">Bhantā</span>ti <a name="M0.0161"></a> paribbhamantā. <span class="bld">Bhūmiyaṃ paṭisumbhitā</span>ti tāya eva mucchāya uppattiyā ṭhatvā avakkhittamattikāpiṇḍā viya vissussitvā pathaviyaṃ patitā.</p>
  1788. <p class="bodytext"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>. <span class="bld">Tatthā</span>ti <a name="V0.0152"></a> gataṭṭhāne. <span class="bld">Bhūmiyaṃ paṭisumbhitā</span>ti papāte patitā viya jighacchādidukkhena ṭhātuṃ asamatthabhāvena bhūmiyaṃ patitā, tattha vā gataṭṭhāne ghāsādīnaṃ alābhena chinnāsā hutvā kenaci paṭimukhaṃ sumbhitā pothitā viya bhūmiyaṃ patitā hontīti attho. <span class="bld">Pubbe akatakalyāṇā</span>ti purimabhave akatakusalā. <span class="bld">Aggidaḍḍhāva ātape</span>ti nidāghakāle ātapaṭṭhāne agginā daḍḍhā viya, khuppipāsagginā ḍayhamānā mahādukkhaṃ anubhavantīti attho.</p>
  1789. <p class="bodytext"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>. <span class="bld">Pubbe</span>ti atītabhave. <span class="bld">Pāpadhammā</span>ti issukīmaccharīādibhāvena lāmakasabhāvā. <span class="bld">Gharaṇī</span>ti gharasāminiyo. <span class="bld">Kulamātaro</span>ti kuladārakānaṃ mātaro, kulapurisānaṃ vā mātaro. <span class="bld">Dīpa</span>nti patiṭṭhaṃ, puññanti attho. Tañhi sattānaṃ sugatīsu patiṭṭhābhāvato ‘‘patiṭṭhā’’ti vuccati. <span class="bld">Nākamhā</span>ti na karimha.</p>
  1790. <p class="bodytext"><a name="para396"></a><span class="paranum">396</span>. <span class="bld">Pahūta</span>nti bahuṃ. <span class="bld">Annapānampī</span>ti annañca pānañca. <span class="bld">Apissu avakirīyatī</span>ti <span class="bld">sū</span>ti nipātamattaṃ, api avakirīyati chaṭṭīyati. <span class="bld">Sammaggate</span>ti sammā gate sammā paṭipanne sammā paṭipannāya. <span class="bld">Pabbajite</span>ti pabbajitāya. Sampadāne hi idaṃ bhummavacanaṃ. Sammaggate vā pabbajite sati labbhamāneti attho. <span class="bld">Na ca kiñci adamhase</span>ti ‘‘kiñcimattampi deyyadhammaṃ nādamhā’’ti vippaṭisārābhibhūtā vadanti.</p>
  1791. <p class="bodytext"><a name="para397"></a><span class="paranum">397</span>. <span class="bld">Akammakāmā</span>ti sādhūti akattabbaṃ kammaṃ akusalaṃ kāmentīti akammakāmā, sādhūhi vā kattabbaṃ kusalaṃ kāmentīti kammakāmā, na kammakāmāti akammakāmā<a name="P0.0175"></a>, kusaladhammesu acchandikāti attho. <span class="bld">Alasā</span>ti kusītā kusalakammakaraṇe nibbīriyā. <span class="bld">Sādukāmā</span>ti sātamadhuravatthupiyā. <span class="bld">Mahagghasā</span>ti mahābhojanā, ubhayenāpi sundarañca madhurañca bhojanaṃ labhitvā atthikānaṃ kiñci adatvā sayameva bhuñjitāroti <a name="M0.0162"></a> dasseti. <span class="bld">Ālopapiṇḍadātāro</span>ti ālopamattassapi bhojanapiṇḍassa dāyakā. <span class="bld">Paṭiggahe</span>ti tassa paṭiggaṇhanake. <span class="bld">Paribhāsimhase</span>ti paribhavaṃ karontā bhāsimha, avamaññimha uppaṇḍimhā cāti attho.</p>
  1792. <p class="bodytext"><a name="para398"></a><span class="paranum">398</span>. <span class="bld">Te gharā</span>ti yattha mayaṃ pubbe ‘‘amhākaṃ ghara’’nti mamattaṃ akarimhā, tāni gharāni yathāṭhitāni, idāni no na kiñci upakappatīti adhippāyo. <span class="bld">Tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni no</span>ti etthāpi eseva nayo. Tattha <span class="bld">no</span>ti amhākaṃ. <span class="bld">Te</span>ti te gharādike. <span class="bld">Aññe paricārenti</span><a name="V0.0153"></a>, paribhogādivasena viniyogaṃ karontīti attho. <span class="bld">Mayaṃ dukkhassa bhāgino</span>ti mayaṃ pana pubbe kevalaṃ kīḷanappasutā hutvā sāpateyyaṃ pahāya gamanīyaṃ anugāmikaṃ kātuṃ ajānantā idāni khuppipāsādidukkhassa bhāgino bhavāmāti attānaṃ garahantā vadanti.</p>
  1793. <p class="bodytext"><a name="para399"></a><span class="paranum">399</span>. Idāni yasmā petayonito cavitvā manussesu uppajjantāpi sattā yebhuyyena tasseva kammassa vipākāvasesena hīnajātikā kapaṇavuttinova honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘veṇivā’’</span>tiādinā dve gāthā vuttā. Tattha <span class="bld">veṇivā</span>ti venajātikā, vilīvakārā naḷakārā hontīti attho. <span class="bld">Vā</span>-saddo aniyamattho. <span class="bld">Avaññā</span>ti avaññeyyā, avajānitabbāti vuttaṃ hoti. ‘‘Vambhanā’’ti vā pāṭho, parehi bādhanīyāti attho. <span class="bld">Rathakārī</span>ti cammakārino. <span class="bld">Dubbhikā</span>ti mittadubbhikā mittānaṃ bādhikā. <span class="bld">Caṇḍālī</span>ti caṇḍālajātikā. <span class="bld">Kapaṇā</span>ti vanibbakā ativiya kāruññappattā<a name="P0.0176"></a>. <span class="bld">Kappakā</span>ti kappakajātikā, sabbattha ‘‘honti punappuna’’nti yojanā, aparāparampi imesu nihīnakulesu uppajjantīti vuttaṃ hoti.</p>
  1794. <p class="bodytext"><a name="para400"></a><span class="paranum">400</span>. <span class="bld">Tesu tesveva jāyantī</span>ti yāni yāni aññānipi nesādapukkusakulādīni kapaṇāni ativiya vambhaniyāni paramaduggatāni ca, tesu tesu eva nihīnakulesu macchariyamalena petesu nibbattitvā tato cutā nibbattanti. Tenāha <span class="bld">‘‘esā maccharino gatī’’</span>ti.</p>
  1795. <p class="bodytext"><a name="para401"></a><span class="paranum">401</span>. Evaṃ <a name="M0.0163"></a> akatapuññānaṃ sattānaṃ gatiṃ dassetvā idāni katapuññānaṃ gatiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘pubbe ca katakalyāṇā’’</span>ti satta gāthā vuttā. Tattha <span class="bld">saggaṃ te paripūrentī</span>ti ye pubbe purimajātiyaṃ katakalyāṇā dāyakā dānapuññābhiratā vigatamalamaccherā, te attano rūpasampattiyā ceva parivārasampattiyā ca saggaṃ devalokaṃ paripūrenti paripuṇṇaṃ karonti. <span class="bld">Obhāsenti ca nandana</span>nti na kevalaṃ paripūrentiyeva, atha kho kapparukkhādīnaṃ pabhāhi sabhāveneva obhāsamānampi nandanavanaṃ attano vatthābharaṇajutīhi sarīrappabhāya ca abhibhavitvā ceva obhāsetvā ca jotenti.</p>
  1796. <p class="bodytext"><a name="para402"></a><span class="paranum">402</span>. <span class="bld">Kāmakāmino</span>ti yathicchitesu kāmaguṇesu yathākāmaṃ paribhogavanto. <span class="bld">Uccākulesū</span>ti uccesu khattiyakulādīsu kulesu. <span class="bld">Sabhogesū</span>ti mahāvibhavesu. <span class="bld">Tato cutā</span>ti tato devalokato cutā.</p>
  1797. <p class="bodytext"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>. <span class="bld">Kūṭāgāre</span> <a name="V0.0154"></a> <span class="bld">ca pāsāde</span>ti kūṭāgāre ca pāsāde ca. <span class="bld">Bījitaṅgā</span>ti bījiyamānadehā. <span class="bld">Morahatthehī</span>ti morapiñchapaṭimaṇḍitabījanīhatthehi. <span class="bld">Yasassino</span>ti parivāravanto ramantīti adhippāyo.</p>
  1798. <p class="bodytext"><a name="para404"></a><span class="paranum">404</span>. <span class="bld">Aṅkato aṅkaṃ gacchantī</span>ti dārakakālepi ñātīnaṃ dhātīnañca aṅkaṭṭhānato aṅkaṭṭhānameva gacchanti, na bhūmitalanti adhippāyo. <span class="bld">Upatiṭṭhantī</span>ti upaṭṭhānaṃ karonti. <span class="bld">Sukhesino</span>ti sukhamicchantā, ‘‘mā sītaṃ <a name="P0.0177"></a> vā uṇhaṃ vā’’ti appakampi dukkhaṃ pariharantā upatiṭṭhantīti adhippāyo.</p>
  1799. <p class="bodytext"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>. <span class="bld">Nayidaṃ akatapuññāna</span>nti idaṃ sokavatthuabhāvato asokaṃ rammaṃ ramaṇīyaṃ tidasānaṃ tāvatiṃsadevānaṃ <span class="bld">mahāvanaṃ</span> mahāupavanabhūtaṃ <span class="bld">nandanaṃ</span> nandanavanaṃ akatapuññānaṃ na hoti, tehi laddhuṃ na sakkāti attho.</p>
  1800. <p class="bodytext"><a name="para406"></a><span class="paranum">406</span>. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ manussaloke visesato puññaṃ karīyati, taṃ sandhāyāha. <span class="bld">Idhā</span>ti vā diṭṭhadhamme. <span class="bld">Paratthā</span>ti samparāye.</p>
  1801. <p class="bodytext"><a name="para407"></a><span class="paranum">407</span>. <span class="bld">Tesa</span>nti tehi yathāvuttehi devehi. <span class="bld">Sahabyakāmāna</span>nti sahabhāvaṃ icchantehi. <span class="bld">Bhogasamaṅgino</span>ti bhogehi samannāgatā, dibbehi <a name="M0.0164"></a> pañcakāmaguṇehi samappitā modantīti attho. Sesaṃ uttānatthameva.</p>
  1802. <p class="bodytext">Evaṃ tehi petehi sādhāraṇato attanā katakammassa ca gatiyā puññakammassa ca gatiyā paveditāya saṃviggamanassa koḷiyāmaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahājanassa ajjhāsayānurūpaṃ bhagavā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.</p>
  1803. <p class="centered">Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1804. <p class="subhead">2. Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā</p>
  1805. <p class="bodytext"><span class="bld">Kuṇḍināgariyo thero</span>ti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāṇavāsittherassa ñātipete <a name="V0.0155"></a> ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ kitavassa nāma rañño putto uyyānakīḷaṃ kīḷitvā nivattanto sunettaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya caritvā nagarato nikkhamantaṃ disvā issariyamadamatto hutvā ‘‘kathañhi nāma mayhaṃ añjaliṃ <a name="P0.0178"></a> akatvā ayaṃ muṇḍako gacchatī’’ti paduṭṭhacitto hatthikkhandhato otaritvā ‘‘kacci te piṇḍapāto laddho’’ti ālapanto hatthato pattaṃ gahetvā pathaviyaṃ pātetvā bhindi. Atha naṃ sabbattha tādibhāvappattiyā nibbikāraṃ karuṇāvipphārasomanassanipātapasannacittameva olokentaṃ aṭṭhānāghātena dūsitacitto ‘‘kiṃ maṃ kitavassa rañño puttaṃ na jānāsi, tvaṃ olokayanto mayhaṃ kiṃ karissasī’’ti vatvā avahasanto pakkāmi. Pakkantamattasseva cassa narakaggidāhapaṭibhāgo balavasarīradāho uppajji. So tena mahāsantāpenābhibhūtakāyo atibāḷhaṃ dukkhavedanābhitunno kālaṃ katvā avīcīmahāniraye nibbatti.</p>
  1806. <p class="bodytext">So tattha dakkhiṇapassena vāmapassena uttāno avakujjoti bahūhi pakārehi parivattitvā caturāsīti vassasahassāni paccitvā tato <a name="M0.0165"></a> cuto petesu apirimitakālaṃ khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde kuṇḍinagarassa samīpe kevaṭṭagāme nibbatti. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji, tena so pubbe attanā anubhūtapubbaṃ dukkhaṃ anussaranto vayappattopi pāpabhayena ñātakehipi saddhiṃ macchabandhanatthaṃ na gacchati. Tesu gacchantesu macche ghātetuṃ anicchanto nilīyati, gato ca jālaṃ bhindati, jīvante vā macche gahetvā udake vissajjeti, tassa taṃ kiriyaṃ arocantā ñātakā gehato taṃ nīhariṃsu. Eko panassa bhātā sinehabaddhahadayo ahosi.</p>
  1807. <p class="bodytext">Tena ca samayena āyasmā ānando kuṇḍinagaraṃ upanissāya sāṇapabbate viharati. Atha so kevaṭṭaputto ñātakehi pariccatto hutvā ito cito ca paribbhamanto taṃ padesaṃ patto bhojanavelāya therassa santikaṃ upasaṅkami. Thero taṃ pucchitvā bhojanena atthikabhāvaṃ ñatvā tassa bhattaṃ datvā katabhattakicco sabbaṃ taṃ <a name="P0.0179"></a> pavattiṃ ñatvā dhammakathāya pasannamānasaṃ ñatvā ‘‘pabbajissasi, āvuso’’ti? ‘‘Āma, bhante, pabbajissāmī’’ti. Thero taṃ pabbājetvā tena saddhiṃ bhagavato santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘ānanda, imaṃ sāmaṇeraṃ anukampeyyāsī’’ti. So ca akatakusalattā appalābho ahosi. Atha naṃ satthā anuggaṇhanto bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pānīyaghaṭānaṃ paripūraṇe niyojesi. Taṃ disvā upāsakā tassa bahūni niccabhattāni paṭṭhapesuṃ.</p>
  1808. <p class="bodytext">So <a name="V0.0156"></a> aparena samayena laddhūpasampado arahattaṃ patvā thero hutvā dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ sāṇapabbate vasi. Tassa pana ñātakā pañcasatamattā anupacitakusalakammā upacitamaccherādipāpadhammā kālaṃ katvā petesu nibbattiṃsu. Tassa pana mātāpitaro ‘‘esa amhehi pubbe gehato nikkaḍḍhito’’ti sārajjamānā taṃ anupasaṅkamitvā tasmiṃ baddhasinehaṃ bhātikaṃ pesesuṃ. So therassa gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhasamaye dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāpetvā katañjalī attānaṃ dassetvā <a name="M0.0166"></a> <span class="bld">‘‘mātā pitā ca te, bhante’’</span>tiādigāthā avoca. <span class="bld">Kuṇḍināgariyo thero</span>tiādayo pana ādito pañca gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā.</p>
  1809. <p class="hangnum"><a name="para408"></a><span class="paranum">408</span>.</p>
  1810. <p class="gatha1"> ‘‘Kuṇḍināgariyo thero, sāṇavāsinivāsiko;</p>
  1811. <p class="gathalast">Poṭṭhapādoti nāmena, samaṇo bhāvitindriyo.</p>
  1812. <p class="hangnum"><a name="para409"></a><span class="paranum">409</span>.</p>
  1813. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa mātā pitā bhātā, duggatā yamalokikā;</p>
  1814. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  1815. <p class="hangnum"><a name="para410"></a><span class="paranum">410</span>.</p>
  1816. <p class="gatha1"> ‘‘Te duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;</p>
  1817. <p class="gathalast">Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.</p>
  1818. <p class="hangnum"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>.</p>
  1819. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa <a name="P0.0180"></a> bhātā vitaritvā, naggo ekapathekako;</p>
  1820. <p class="gathalast">Catukuṇḍiko bhavitvāna, therassa dassayītumaṃ.</p>
  1821. <p class="hangnum"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>.</p>
  1822. <p class="gatha1"> ‘‘Thero cāmanasikatvā, tuṇhībhūto atikkami;</p>
  1823. <p class="gathalast">So ca viññāpayī theraṃ, ‘bhātā petagato ahaṃ’.</p>
  1824. <p class="hangnum"><a name="para413"></a><span class="paranum">413</span>.</p>
  1825. <p class="gatha1"> ‘‘Mātā pitā ca te bhante, duggatā yamalokikā;</p>
  1826. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  1827. <p class="hangnum"><a name="para414"></a><span class="paranum">414</span>.</p>
  1828. <p class="gatha1"> ‘‘Tena duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;</p>
  1829. <p class="gathalast">Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.</p>
  1830. <p class="hangnum"><a name="para415"></a><span class="paranum">415</span>.</p>
  1831. <p class="gatha1"> ‘‘Anukampassu <a name="V0.0157"></a> kāruṇiko, datvā anvādisāhi no;</p>
  1832. <p class="gathalast">Tava dinnena dānena, yāpessanti kurūrino’’ti.</p>
  1833. <p class="bodytext"><a name="para408-9"></a><span class="paranum">408-9</span>. Tattha <span class="bld">kuṇḍināgariyo thero</span>ti evaṃnāmake nagare jātasaṃvaḍḍhatthero, ‘‘kuṇḍikanagaro thero’’tipi pāṭho, so evattho. <span class="bld">Sāṇavāsinivāsiko</span>ti sāṇapabbatavāsī. <span class="bld">Poṭṭhapādoti nāmenā</span>ti nāmena poṭṭhapādo nāma. <span class="bld">Samaṇo</span>ti samitapāpo. <span class="bld">Bhāvitindriyo</span>ti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyo, arahāti attho. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa sāṇavāsittherassa. <span class="bld">Duggatā</span>ti duggatigatā.</p>
  1834. <p class="bodytext"><a name="para410"></a><span class="paranum">410</span>. <span class="bld">Sūcikaṭṭā</span>ti <a name="M0.0167"></a> pūtinā lūkhagattā aṭṭakā, sūcikāti laddhanāmāya khuppipāsāya aṭṭā pīḷitā. ‘‘Sūcikaṇṭhā’’ti keci paṭhanti, sūcichiddasadisamukhadvārāti attho. <span class="bld">Kilantā</span>ti kilantakāyacittā. <span class="bld">Naggino</span>ti naggarūpā niccoḷā. <span class="bld">Kisā</span>ti aṭṭhittacamattasarīratāya kisadehā. <span class="bld">Uttasantā</span>ti ‘‘ayaṃ samaṇo amhākaṃ putto’’ti ottappena utrāsaṃ āpajjantā<a name="P0.0181"></a>. <span class="bld">Mahattāsā</span>ti attanā pubbe katakammaṃ paṭicca sañjātamahābhayā. <span class="bld">Na dassentī</span>ti attānaṃ na dassenti, sammukhībhāvaṃ na gacchanti. <span class="bld">Kurūrino</span>ti dāruṇakammantā.</p>
  1835. <p class="bodytext"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>. <span class="bld">Tassa bhātā</span>ti sāṇavāsittherassa bhātā. <span class="bld">Vitaritvā</span>ti vitiṇṇo hutvā, ottappasantāsabhayāti attho. Vituritvāti vā pāṭho, turito hutvā, taramānarūpo hutvāti vuttaṃ hoti. <span class="bld">Ekapathe</span>ti ekapadikamagge. <span class="bld">Ekako</span>ti ekiko adutiyo. <span class="bld">Catukuṇḍiko bhavitvānā</span>ti catūhi aṅgehi kuṇḍeti attabhāvaṃ pavattetīti catukuṇḍiko, dvīhi jāṇūhi dvīhi hatthehi gacchanto tiṭṭhanto ca, evaṃbhūto hutvāti attho. So hi evaṃ purato kopīnapaṭicchādanā hotīti tathā akāsi. <span class="bld">Therassa dassayītuma</span>nti therassa attānaṃ uddisayi dassesi.</p>
  1836. <p class="bodytext"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>. <span class="bld">Amanasikatvā</span>ti ‘‘ayaṃ nāma eso’’ti evaṃ manasi akaritvā anāvajjetvā. <span class="bld">So cā</span>ti so peto. <span class="bld">Bhātā petagato aha</span>nti ‘‘ahaṃ atītattabhāve bhātā, idāni petabhūto idhāgato’’ti vatvā viññāpayi theranti yojanā.</p>
  1837. <p class="bodytext"><a name="para413-5"></a><span class="paranum">413-5</span>. Yathā pana viññāpayi, taṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘mātā pitā cā’’</span>tiādinā tisso gāthā vuttā. Tattha <span class="bld">mātā pitā ca te</span>ti tava mātā ca pitā ca. <span class="bld">Anukampassū</span>ti anuggaṇha anudayaṃ <a name="V0.0158"></a> karohi. <span class="bld">Anvādisāhī</span>ti ādisa. <span class="bld">No</span>ti amhākaṃ. <span class="bld">Tava dinnenā</span>ti tayā dinnena.</p>
  1838. <p class="bodytext">Taṃ <a name="M0.0168"></a> sutvā thero yathā paṭipajji, taṃ dassetuṃ –</p>
  1839. <p class="hangnum"><a name="para416"></a><span class="paranum">416</span>.</p>
  1840. <p class="gatha1"> ‘‘Thero caritvā piṇḍāya, bhikkhū aññe ca dvādasa;</p>
  1841. <p class="gathalast">Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, bhattavissaggakāraṇā.</p>
  1842. <p class="hangnum"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>.</p>
  1843. <p class="gatha1"> ‘‘Thero sabbeva te āha, yathāladdhaṃ dadātha me;</p>
  1844. <p class="gathalast">Saṅghabhattaṃ karissāmi, anukampāya ñātinaṃ.</p>
  1845. <p class="hangnum"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>.</p>
  1846. <p class="gatha1"> ‘‘Niyyādayiṃsu <a name="P0.0182"></a> therassa, thero saṅghaṃ nimantayi;</p>
  1847. <p class="gatha2">Datvā anvādisi thero, mātu pitu ca bhātuno;</p>
  1848. <p class="gathalast">‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.</p>
  1849. <p class="hangnum"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>.</p>
  1850. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, bhojanaṃ udapajjatha;</p>
  1851. <p class="gathalast">Suciṃ paṇītaṃ sampannaṃ, anekarasabyañjanaṃ.</p>
  1852. <p class="hangnum"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>.</p>
  1853. <p class="gatha1"> ‘‘Tato uddassayī bhātā, vaṇṇavā balavā sukhī;</p>
  1854. <p class="gatha2">Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante, passa naggāmhase mayaṃ;</p>
  1855. <p class="gathalast">Tathā bhante parakkama, yathā vatthaṃ labhāmase.</p>
  1856. <p class="hangnum"><a name="para421"></a><span class="paranum">421</span>.</p>
  1857. <p class="gatha1"> ‘‘Thero saṅkārakūṭamhā, uccinitvāna nantake;</p>
  1858. <p class="gathalast">Pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā.</p>
  1859. <p class="hangnum"><a name="para422"></a><span class="paranum">422</span>.</p>
  1860. <p class="gatha1"> ‘‘Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;</p>
  1861. <p class="gathalast">‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.</p>
  1862. <p class="hangnum"><a name="para423"></a><span class="paranum">423</span>.</p>
  1863. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vatthāni udapajjisuṃ;</p>
  1864. <p class="gathalast">Tato suvatthavasano, therassa dassayītumaṃ.</p>
  1865. <p class="hangnum"><a name="para424"></a><span class="paranum">424</span>.</p>
  1866. <p class="gatha1"> ‘‘Yāvatā <a name="V0.0159"></a> nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā;</p>
  1867. <p class="gathalast">Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni no.</p>
  1868. <p class="hangnum"><a name="para425"></a><span class="paranum">425</span>.</p>
  1869. <p class="gatha1"> ‘‘Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca;</p>
  1870. <p class="gathalast">Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare.</p>
  1871. <p class="hangnum"><a name="para426"></a><span class="paranum">426</span>.</p>
  1872. <p class="gatha1"> ‘‘Te <a name="M0.0169"></a> mayaṃ paridahāma, yaṃ yañhi manaso piyaṃ;</p>
  1873. <p class="gathalast">Tathā bhante parakkama, yathā gehaṃ labhāmase.</p>
  1874. <p class="hangnum"><a name="para427"></a><span class="paranum">427</span>.</p>
  1875. <p class="gatha1"> ‘‘Thero <a name="P0.0183"></a> paṇṇakuṭiṃ katvā, saṅghe cātuddise adā;</p>
  1876. <p class="gatha2">Datvā ca anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;</p>
  1877. <p class="gathalast">‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.</p>
  1878. <p class="hangnum"><a name="para428"></a><span class="paranum">428</span>.</p>
  1879. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, gharāni udapajjisuṃ;</p>
  1880. <p class="gathalast">Kūṭāgāranivesanā, vibhattā bhāgaso mitā.</p>
  1881. <p class="hangnum"><a name="para429"></a><span class="paranum">429</span>.</p>
  1882. <p class="gatha1"> ‘‘Na manussesu īdisā, yādisā no gharā idha;</p>
  1883. <p class="gathalast">Api dibbesu yādisā, tādisā no gharā idha.</p>
  1884. <p class="hangnum"><a name="para430"></a><span class="paranum">430</span>.</p>
  1885. <p class="gatha1"> ‘‘Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā;</p>
  1886. <p class="gathalast">Tathā bhante parakkama, yathā pānīyaṃ labhāmase.</p>
  1887. <p class="hangnum"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>.</p>
  1888. <p class="gatha1"> ‘‘Thero karaṇaṃ pūretvā, saṅghe cātuddise adā;</p>
  1889. <p class="gatha2">Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;</p>
  1890. <p class="gathalast">‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.</p>
  1891. <p class="hangnum"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>.</p>
  1892. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, pānīyaṃ udapajjatha;</p>
  1893. <p class="gathalast">Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.</p>
  1894. <p class="hangnum"><a name="para433"></a><span class="paranum">433</span>.</p>
  1895. <p class="gatha1"> ‘‘Sītodikā <a name="V0.0160"></a> suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;</p>
  1896. <p class="gathalast">Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.</p>
  1897. <p class="hangnum"><a name="para434"></a><span class="paranum">434</span>.</p>
  1898. <p class="gatha1"> ‘‘Tattha nhatvā pivitvā ca, therassa paṭidassayuṃ;</p>
  1899. <p class="gathalast">Pahūtaṃ pānīyaṃ bhante, pādā dukkhā phalanti no.</p>
  1900. <p class="hangnum"><a name="para435"></a><span class="paranum">435</span>.</p>
  1901. <p class="gatha1"> ‘‘Āhiṇḍamānā khañjāma, sakkhare kusakaṇṭake;</p>
  1902. <p class="gathalast">Tathā bhante parakkama, yathā yānaṃ labhāmase.</p>
  1903. <p class="hangnum"><a name="para436"></a><span class="paranum">436</span>.</p>
  1904. <p class="gatha1"> ‘‘Thero sipāṭikaṃ laddhā, saṅghe cātuddise adā;</p>
  1905. <p class="gatha2">Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;</p>
  1906. <p class="gathalast">‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.</p>
  1907. <p class="hangnum"><a name="para437"></a><span class="paranum">437</span>.</p>
  1908. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe<a name="M0.0170"></a>, petā rathena māgamuṃ;</p>
  1909. <p class="gathalast">Anukampitamha bhadante, bhattenacchādanena ca.</p>
  1910. <p class="hangnum"><a name="para438"></a><span class="paranum">438</span>.</p>
  1911. <p class="gatha1"> ‘‘Gharena <a name="P0.0184"></a> pānīyadānena, yānadānena cūbhayaṃ;</p>
  1912. <p class="gathalast">Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti. – gāthāyo āhaṃsu;</p>
  1913. <p class="bodytext"><a name="para416-7"></a><span class="paranum">416-7</span>. Tattha <span class="bld">thero caritvā piṇḍāyā</span>ti thero piṇḍāpātacārikāya caritvā. <span class="bld">Bhikkhū aññe ca dvādasā</span>ti therena saha vasantā aññe ca dvādasa bhikkhū <span class="bld">ekajjhaṃ</span> ekato <span class="bld">sannipatiṃsu</span>. Kasmāti ce? <span class="bld">Bhattavissaggakāraṇā</span>ti bhattakiccakāraṇā bhuñjananimittaṃ. <span class="bld">Te</span>ti te bhikkhū. <span class="bld">Yathāladdha</span>nti yaṃ yaṃ laddhaṃ. <span class="bld">Dadāthā</span>ti detha.</p>
  1914. <p class="bodytext"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>. <span class="bld">Niyyādayiṃsū</span>ti adaṃsu. <span class="bld">Saṅghaṃ nimantayī</span>ti te eva dvādasa bhikkhū saṅghuddesavasena taṃ bhattaṃ dātuṃ nimantesi. <span class="bld">Anvādisī</span>ti ādisi. Tattha yesaṃ anvādisi, te dassetuṃ <span class="bld">‘‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  1915. <p class="bodytext"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>. <span class="bld">Samanantarānuddiṭṭhe</span>ti uddiṭṭhasamanantarameva. <span class="bld">Bhojanaṃ udapajjathā</span>ti tesaṃ petānaṃ bhojanaṃ <a name="V0.0161"></a> uppajji. Kīdisanti āha <span class="bld">‘‘suci’’</span>ntiādi. Tattha <span class="bld">anekarasabyañjana</span>nti nānārasehi byañjanehi yuttaṃ, atha vā anekarasaṃ anekabyañjanañca. <span class="bld">Tato</span>ti bhojanalābhato pacchā.</p>
  1916. <p class="bodytext"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>. <span class="bld">Uddassayī bhātā</span>ti bhātikabhūto peto therassa attānaṃ dassesi. <span class="bld">Vaṇṇavā balavā sukhī</span>ti tena bhojanalābhena tāvadeva rūpasampanno balasampanno sukhitova hutvā. <span class="bld">Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhante</span>ti, bhante, tava dānānubhāvena pahūtaṃ anappakaṃ bhojanaṃ amhehi laddhaṃ. <span class="bld">Passa naggāmhase</span>ti olokehi, naggikā pana amha, tasmā tathā, bhante, <span class="bld">parakkama</span> payogaṃ karohi. <span class="bld">Yathā vatthaṃ labhāmase</span>ti yena pakārena yādisena payogena <a name="P0.0185"></a> sabbeva mayaṃ vatthāni labheyyāma, tathā vāyamathāti attho.</p>
  1917. <p class="bodytext"><a name="para421"></a><span class="paranum">421</span>. <span class="bld">Saṅkārakūṭamhā</span>ti tattha tattha saṅkāraṭṭhānato. <span class="bld">Uccinitvānā</span>ti gavesanavasena gahetvā. <span class="bld">Nantake</span>ti chinnapariyante chaḍḍitadussakhaṇḍe<a name="M0.0171"></a>. Te pana yasmā khaṇḍabhūtā pilotikā nāma honti, tāhi ca thero cīvaraṃ katvā saṅghassa adāsi, tasmā āha <span class="bld">‘‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’’</span>ti. Tattha <span class="bld">saṅghe cātuddise adā</span>ti catūhipi disāhi āgatabhikkhusaṅghassa adāsi. Sampadānatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ.</p>
  1918. <p class="bodytext"><a name="para423-4"></a><span class="paranum">423-4</span>. <span class="bld">Suvatthavasano</span>ti sundaravatthavasano. <span class="bld">Therassa dassayītuma</span>nti therassa attānaṃ dassayi dassesi, pākaṭo ahosi. Paṭicchādayati etthāti <span class="bld">paṭicchadā</span>.</p>
  1919. <p class="bodytext"><a name="para428-9"></a><span class="paranum">428-9</span>. <span class="bld">Kūṭāgāranivesanā</span>ti kūṭāgārabhūtā tadaññanivesanasaṅkhātā ca gharā. Liṅgavipallāsavasena hetaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Vibhattā</span>ti samacaturassaāyatavaṭṭasaṇṭhānādivasena vibhattā. <span class="bld">Bhāgaso mitā</span>ti bhāgena paricchinnā. <span class="bld">No</span>ti amhākaṃ. <span class="bld">Idhā</span>ti imasmiṃ petaloke. <span class="bld">Api dibbesū</span>ti <span class="bld">apī</span>ti nipātamattaṃ, devalokesūti attho.</p>
  1920. <p class="bodytext"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>. <span class="bld">Karaṇa</span>nti dhamakaraṇaṃ. <span class="bld">Pūretvā</span>ti udakassa pūretvā. <span class="bld">Vārikiñjakkhapūritā</span>ti tattha tattha vārimatthake padumuppalādīnaṃ kesarabhārehi sañchāditavasena pūritā. <span class="bld">Phalantī</span>ti pupphanti, paṇhikapariyantādīsu vidālentīti attho.</p>
  1921. <p class="bodytext"><a name="para435-6"></a><span class="paranum">435-6</span>. <span class="bld">Āhiṇḍamānā</span>ti vicaramānā. <span class="bld">Khañjāmā</span>ti khañjanavasena <a name="P0.0186"></a> gacchāma. <span class="bld">Sakkhare kusakaṇṭake</span>ti <a name="V0.0162"></a> sakkharavati kusakaṇṭakavati ca bhūmibhāge, sakkhare kusakaṇṭake ca akkamantāti attho. <span class="bld">Yāna</span>nti rathavayhādikaṃ yaṃkiñci yānaṃ. <span class="bld">Sipāṭika</span>nti ekapaṭalaupāhanaṃ.</p>
  1922. <p class="bodytext"><a name="para437-8"></a><span class="paranum">437-8</span>. <span class="bld">Rathena māgamu</span>nti makāro padasandhikaro, rathena āgamaṃsu. <span class="bld">Ubhaya</span>nti ubhayena dānena, yānadānena ceva bhattādicatupaccayadānena ca. Pānīyadānena hettha bhesajjadānampi saṅgahitaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.</p>
  1923. <p class="bodytext">Thero <a name="M0.0172"></a> taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘yathā ime etarahi, evaṃ tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā therena yācito suttapetavatthuṃ kathetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano sañjātasaṃvego dānasīlādipuññakammanirato ahosīti.</p>
  1924. <p class="centered">Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1925. <p class="subhead">3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā</p>
  1926. <p class="bodytext"><span class="bld">Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassara</span>nti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti. Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃ <a name="P0.0187"></a> nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti, sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi.</p>
  1927. <p class="bodytext">Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati. Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā. Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘attheso upāyo’’ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati. Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ. Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvā <a name="V0.0163"></a> tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato. Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃ <a name="M0.0173"></a> netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi. So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –</p>
  1928. <p class="hangnum"><a name="para439"></a><span class="paranum">439</span>.</p>
  1929. <p class="gatha1"> ‘‘Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ;</p>
  1930. <p class="gathalast">Tatthacchasi devi mahānubhāve, pathaddhani pannaraseva cando.</p>
  1931. <p class="hangnum"><a name="para440"></a><span class="paranum">440</span>.</p>
  1932. <p class="gatha1"> ‘‘Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho, uttattarūpo bhusa dassaneyyo;</p>
  1933. <p class="gathalast">Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā, ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko.</p>
  1934. <p class="hangnum"><a name="para441"></a><span class="paranum">441</span>.</p>
  1935. <p class="gatha1"> ‘‘Imā ca te pokkharaṇī samantā, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā;</p>
  1936. <p class="gathalast">Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā, na tattha paṅko paṇako ca vijjati.</p>
  1937. <p class="hangnum"><a name="para442"></a><span class="paranum">442</span>.</p>
  1938. <p class="gatha1"> ‘‘Haṃsā cime dassanīyā manoramā, udakasmimanupariyanti <a name="P0.0188"></a> sabbadā;</p>
  1939. <p class="gathalast">Samayya vaggūpanadanti sabbe, bindussarā dundubhīnaṃva ghoso.</p>
  1940. <p class="hangnum"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>.</p>
  1941. <p class="gatha1"> ‘‘Daddallamānā yasasā yasassinī, nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi;</p>
  1942. <p class="gathalast">Āḷārapamhe hasite piyaṃvade, sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi.</p>
  1943. <p class="hangnum"><a name="para444"></a><span class="paranum">444</span>.</p>
  1944. <p class="gatha1"> ‘‘Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ, uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ;</p>
  1945. <p class="gathalast">Icchāmahaṃ nāri anomadassane, tayā saha nandane idha moditu’’nti. –</p>
  1946. <p class="unindented">Imā gāthā abhāsi.</p>
  1947. <p class="bodytext"><a name="para439"></a><span class="paranum">439</span>. Tattha <a name="M0.0174"></a> <span class="bld">tatthā</span>ti tasmiṃ vimāne. <span class="bld">Acchasī</span>ti icchiticchitakāle nisīdasi. <span class="bld">Devī</span>ti taṃ ālapati. <span class="bld">Mahānubhāve</span>ti mahatā dibbānubhāvena samannāgate. <span class="bld">Pathaddhanī</span>ti attano pathabhūte addhani, gaganatalamaggeti attho. <span class="bld">Pannaraseva cando</span>ti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho.</p>
  1948. <p class="bodytext"><a name="para440"></a><span class="paranum">440</span>. <span class="bld">Vaṇṇo</span> <a name="V0.0164"></a> <span class="bld">ca te kanakassa sannibho</span>ti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo. Tenāha <span class="bld">‘‘uttattarūpo bhusa dassaneyyo’’</span>ti. <span class="bld">Atule</span>ti mahārahe. <span class="bld">Atule</span>ti vā devatāya ālapanaṃ, asadisarūpeti attho. <span class="bld">Natthi ca tuyha sāmiko</span>ti tuyhaṃ sāmiko ca natthi.</p>
  1949. <p class="bodytext"><a name="para441"></a><span class="paranum">441</span>. <span class="bld">Pahūtamalyā</span>ti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyo<a name="P0.0189"></a>. <span class="bld">Suvaṇṇacuṇṇehī</span>ti suvaṇṇavālukāhi. <span class="bld">Samantamotthatā</span>ti samantato okiṇṇā. <span class="bld">Tatthā</span>ti tāsu pokkharaṇīsu. <span class="bld">Paṅko paṇako cā</span>ti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati.</p>
  1950. <p class="bodytext"><a name="para442"></a><span class="paranum">442</span>. <span class="bld">Haṃsā cime dassanīyā manoramā</span>ti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca. <span class="bld">Anupariyantī</span>ti anuvicaranti. <span class="bld">Sabbadā</span>ti sabbesu utūsu. <span class="bld">Samayyā</span>ti saṅgamma. <span class="bld">Vaggū</span>ti madhuraṃ. <span class="bld">Upanadantī</span>ti vikūjanti. <span class="bld">Bindussarā</span>ti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā. <span class="bld">Dundubhīnaṃva ghoso</span>ti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho.</p>
  1951. <p class="bodytext"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>. <span class="bld">Daddallamānā</span>ti ativiya abhijalantī. <span class="bld">Yasasā</span>ti deviddhiyā. <span class="bld">Nāvāyā</span>ti doṇiyaṃ. Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha. <span class="bld">Avalambā</span>ti avalambitvā apassenaṃ apassāya. <span class="bld">Tiṭṭhasī</span>ti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ. ‘‘Nisajjasī’’ti vā pāṭho, nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo. <span class="bld">Āḷārapamhe</span>ti vellitadīghanīlapakhume. <span class="bld">Hasite</span>ti hasitamahāhasitamukhe. <span class="bld">Piyaṃvade</span>ti piyabhāṇinī. <span class="bld">Sabbaṅgakalyāṇī</span>ti sabbehi aṅgehi sundare, sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho. <span class="bld">Virocasī</span>ti virājesi.</p>
  1952. <p class="bodytext"><a name="para444"></a><span class="paranum">444</span>. <span class="bld">Viraja</span>nti <a name="M0.0175"></a> vigatarajaṃ niddosaṃ. <span class="bld">Same ṭhita</span>nti same bhūmibhāge ṭhitaṃ, caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ, samantabhaddakanti attho. <span class="bld">Uyyānavanta</span>nti nandanavanasahitaṃ. <span class="bld">Ratinandivaḍḍhana</span>nti ratiñca <a name="P0.0190"></a> nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ, sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho. <span class="bld">Nārī</span>ti tassā ālapanaṃ. <span class="bld">Anomadassane</span>ti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane. <span class="bld">Nandane</span>ti nandanakare. <span class="bld">Idhā</span>ti nandanavane, vimāne vā. <span class="bld">Moditu</span>nti abhiramituṃ icchāmīti yojanā.</p>
  1953. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0165"></a> tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī –</p>
  1954. <p class="hangnum"><a name="para445"></a><span class="paranum">445</span>.</p>
  1955. <p class="gatha1"> ‘‘Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ, cittañca te idha nihitaṃ bhavatu;</p>
  1956. <p class="gathalast">Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāmini’’nti. –</p>
  1957. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">karohi kammaṃ idha vedanīya</span>nti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi. <span class="bld">Idha nihita</span>nti idhūpanītaṃ, ‘‘idha ninna’’nti vā pāṭho, imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu. <span class="bld">Mama</span>nti maṃ. <span class="bld">Lacchasī</span>ti labhissasi.</p>
  1958. <p class="bodytext">So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –</p>
  1959. <p class="hangnum"><a name="para446"></a><span class="paranum">446</span>.</p>
  1960. <p class="gatha1"> ‘‘Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā,</p>
  1961. <p class="gatha2">Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ;</p>
  1962. <p class="gatha3">Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ,</p>
  1963. <p class="gathalast">Upapajji so māṇavo tassā sahabyata’’nti. –</p>
  1964. <p class="unindented">Osānagāthamāhaṃsu. Tattha <a name="P0.0191"></a> <span class="bld">sādhū</span>ti sampaṭicchane nipāto. <span class="bld">Tassā</span>ti tassā vimānapetiyā. <span class="bld">Paṭissuṇitvā</span>ti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā. <span class="bld">Tahiṃ vedanīya</span>nti <a name="M0.0176"></a> tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ. <span class="bld">Sahabyata</span>nti sahabhāvaṃ. So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā. Sesaṃ uttānameva.</p>
  1965. <p class="bodytext">Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi, itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassara’’ntiādikāhi gāthāhi pucchi. Sā cassa <a name="V0.0166"></a> ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi. Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti.</p>
  1966. <p class="centered">Rathakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1967. <p class="subhead">4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā</p>
  1968. <p class="bodytext"><span class="bld">Bhusāni eko sāliṃ punāparo</span>ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi. So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi. Tassa putto ‘‘gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī’’ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi. Tassa suṇisā <a name="P0.0192"></a> sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ, bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyya’’nti sapathamakāsi. Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘natthī’’ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘sace santaṃ natthīti vadāmi, jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyya’’nti musāvādena sapathamakāsi.</p>
  1969. <p class="bodytext">Te <a name="M0.0177"></a> cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu. Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati, tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati, tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati, taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti.</p>
  1970. <p class="bodytext">Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato. Te pete disvā –</p>
  1971. <p class="hangnum"><a name="para447"></a><span class="paranum">447</span>.</p>
  1972. <p class="gatha1"> ‘‘Bhusāni <a name="V0.0167"></a> eko sāliṃ punāparo, ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ;</p>
  1973. <p class="gathalast">Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ, paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko’’ti. –</p>
  1974. <p class="unindented">Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi. Tattha <span class="bld">bhusānī</span>ti palāpāni. <span class="bld">Eko</span>ti ekako. <span class="bld">Sāli</span>nti sālino. Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ, sālino palāpāni <a name="P0.0193"></a> pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo. <span class="bld">Punāparo</span>ti puna aparo. Yo hi so mātusīsaṃ pahari, so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti, taṃ sandhāya vadati. <span class="bld">Sakamaṃsalohita</span>nti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā. <span class="bld">Akanta</span>nti amanāpaṃ jegucchaṃ. <span class="bld">Kissa ayaṃ vipāko</span>ti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ, yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho.</p>
  1975. <p class="bodytext">Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –</p>
  1976. <p class="hangnum"><a name="para448"></a><span class="paranum">448</span>.</p>
  1977. <p class="gatha1"> ‘‘Ayaṃ <a name="M0.0178"></a> pure mātaraṃ hiṃsati, ayaṃ pana kūṭavāṇijo;</p>
  1978. <p class="gathalast">Ayaṃ maṃsāni khāditvā, musāvādena vañceti.</p>
  1979. <p class="hangnum"><a name="para449"></a><span class="paranum">449</span>.</p>
  1980. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, agārinī sabbakulassa issarā;</p>
  1981. <p class="gathalast">Santesu pariguhāmi, mā ca kiñci ito adaṃ.</p>
  1982. <p class="hangnum"><a name="para450"></a><span class="paranum">450</span>.</p>
  1983. <p class="gatha1"> ‘‘Musāvādena chādemi, natthi etaṃ mama gehe;</p>
  1984. <p class="gathalast">Sace santaṃ niguhāmi, gūtho me hotu bhojanaṃ.</p>
  1985. <p class="hangnum"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>.</p>
  1986. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;</p>
  1987. <p class="gathalast">Sugandhaṃ sālino bhattaṃ, gūthaṃ me parivattati.</p>
  1988. <p class="hangnum"><a name="para452"></a><span class="paranum">452</span>.</p>
  1989. <p class="gatha1"> ‘‘Avañjhāni ca kammāni, na hi kammaṃ vinassati;</p>
  1990. <p class="gathalast">Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ, bhuñjāmi ca pivāmi cā’’ti. – gāthā abhāsi;</p>
  1991. <p class="bodytext"><a name="para448"></a><span class="paranum">448</span>. Tattha <a name="V0.0168"></a> <span class="bld">aya</span>nti puttaṃ dassenti vadati. <span class="bld">Hiṃsatī</span>ti thāmena paribādheti, muggarena paharatīti attho. <span class="bld">Kūṭavāṇijo</span>ti khalavāṇijo, vañcanāya vaṇijjakārakoti attho<a name="P0.0194"></a>. <span class="bld">Maṃsāni khāditvā</span>ti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘na khādāmī’’ti musāvādena te vañceti.</p>
  1992. <p class="bodytext"><a name="para449-50"></a><span class="paranum">449-50</span>. <span class="bld">Agārinī</span>ti gehasāminī. <span class="bld">Santesū</span>ti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu. <span class="bld">Pariguhāmī</span>ti paṭicchādesiṃ. Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Mā ca kiñci ito ada</span>nti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ. <span class="bld">Chādemi</span>ti ‘‘natthi etaṃ mama gehe’’ti musāvādena chādesiṃ.</p>
  1993. <p class="bodytext"><a name="para451-2"></a><span class="paranum">451-2</span>. <span class="bld">Gūthaṃ me parivattatī</span>ti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati. <span class="bld">Avañjhānī</span>ti amoghāni anipphalāni. <span class="bld">Na hi kammaṃ vinassatī</span>ti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati. <span class="bld">Kimina</span>nti <a name="M0.0179"></a> kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ. <span class="bld">Mīḷha</span>nti gūthaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.</p>
  1994. <p class="bodytext">Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  1995. <p class="centered">Bhusapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  1996. <p class="subhead">5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā</p>
  1997. <p class="bodytext"><span class="bld">Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇa</span>nti idaṃ kumārapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā <a name="P0.0195"></a> mahādānaṃ pavattenti. Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha – ‘‘varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ, na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinna’’nti. Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ, yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddha’’nti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘gaccha, tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī’’ti āhaṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca <a name="V0.0169"></a> upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi. Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti. Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘dārako’’ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi. So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi. Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti.</p>
  1998. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0180"></a> bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi. ‘‘Satthā idhāgato, kāraṇenettha bhavitabba’’nti mahājano sannipati. Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘nāyaṃ dārako oññātabbo, yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito, āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī’’ti vatvā tehi manussehi ‘‘kiṃ nu kho, bhante, iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamma’’nti puṭṭho –</p>
  1999. <p class="gatha1">‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;</p>
  2000. <p class="gathalast">Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbha’’nti. –</p>
  2001. <p class="unindented">Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne caturāsītiyā <a name="P0.0196"></a> pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘mayhaṃ putto’’ti aggahesi. Bhagavā ‘‘ettakena ayaṃ dārako rakkhito, mahājanassa ca anuggaho kato’’ti vihāraṃ agamāsi.</p>
  2002. <p class="bodytext">So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho nūna satthā sattesu anukampako, sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati, uḷārāni ca puññāni karotī’’ti. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, tassa ettakāva sampatti, atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati, mahatiṃ dibbasampattiñca <a name="V0.0170"></a> paṭilabhissatī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano <a name="M0.0181"></a> ca ‘‘idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī’’ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –</p>
  2003. <p class="hangnum"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>.</p>
  2004. <p class="gatha1"> ‘‘Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ, satthā yathā puggalaṃ byākāsi;</p>
  2005. <p class="gathalast">Ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke.</p>
  2006. <p class="hangnum"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>.</p>
  2007. <p class="gatha1"> ‘‘Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito, aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ;</p>
  2008. <p class="gathalast">Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā, viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ.</p>
  2009. <p class="hangnum"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>.</p>
  2010. <p class="gatha1"> ‘‘Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde, dhaṅkā siṅgālā parivattayanti;</p>
  2011. <p class="gathalast">Gabbhāsayaṃ <a name="P0.0197"></a> pakkhigaṇā haranti, kākā pana akkhimalaṃ haranti.</p>
  2012. <p class="hangnum"><a name="para456"></a><span class="paranum">456</span>.</p>
  2013. <p class="gatha1"> ‘‘Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci, na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā;</p>
  2014. <p class="gathalast">Nakkhattayogampi na aggahesuṃ, na sabbadhaññānipi ākiriṃsu.</p>
  2015. <p class="hangnum"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>.</p>
  2016. <p class="gatha1"> ‘‘Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ, rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ;</p>
  2017. <p class="gathalast">Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ, sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ.</p>
  2018. <p class="hangnum"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>.</p>
  2019. <p class="gatha1"> ‘‘Tamaddasā devamanussapūjito, disvā ca taṃ byākari bhūripañño;</p>
  2020. <p class="gathalast">‘Ayaṃ kumāro nagarassimassa, aggakuliko bhavissati bhogato ca’.</p>
  2021. <p class="hangnum"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>.</p>
  2022. <p class="gatha1"> ‘‘Kissa <a name="M0.0182"></a> vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;</p>
  2023. <p class="gathalast">Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhi’’nti. –</p>
  2024. <p class="unindented">Cha gāthā avocuṃ.</p>
  2025. <p class="bodytext"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>. Tattha <span class="bld">accherarūpa</span>nti acchariyasabhāvaṃ. <span class="bld">Sugatassa ñāṇa</span>nti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa <a name="V0.0171"></a> ñāṇaṃ, āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ. Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha <span class="bld">‘‘satthā yathā puggalaṃ byākāsī’’</span>ti. Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti.</p>
  2026. <p class="bodytext">Idāni byākaraṇaṃ dassento <span class="bld">‘‘ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke’’</span>ti āha. Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa <a name="P0.0198"></a> apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti, parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti.</p>
  2027. <p class="bodytext"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>. <span class="bld">Sīvathikāyā</span>ti susāne. <span class="bld">Aṅguṭṭhasnehenā</span>ti aṅguṭṭhato pavattasnehena, devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho. <span class="bld">Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā</span>ti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā <span class="bld">na viheṭhayeyyuṃ</span> na bādheyyuṃ.</p>
  2028. <p class="bodytext"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>. <span class="bld">Palihiṃsu pāde</span>ti attano jivhāya pāde lihisuṃ. <span class="bld">Dhaṅkā</span>ti kākā. <span class="bld">Parivattayantī</span>ti ‘‘mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyu’’nti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti. <span class="bld">Gabbhāsaya</span>nti gabbhamalaṃ. <span class="bld">Pakkhigaṇā</span>ti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā. <span class="bld">Harantī</span>ti apanenti. <span class="bld">Akkhimala</span>nti akkhigūthaṃ.</p>
  2029. <p class="bodytext"><a name="para456"></a><span class="paranum">456</span>. <span class="bld">Kecī</span>ti <a name="M0.0183"></a> keci manussā, amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu. <span class="bld">Osadha</span>nti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ. <span class="bld">Sāsapadhūpanaṃ vā</span>ti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti, tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti. <span class="bld">Nakkhattayogampi na aggahesu</span>nti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu. ‘‘Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto’’ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho. <span class="bld">Na sabbadhaññānipi ākiriṃsū</span>ti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti, tampissa nākaṃsūti attho.</p>
  2030. <p class="bodytext"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>. <span class="bld">Etādisa</span>nti evarūpaṃ<a name="P0.0199"></a>. <span class="bld">Uttamakicchapatta</span>nti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ. <span class="bld">Rattābhata</span>nti rattiyaṃ ābhataṃ. <span class="bld">Nonītapiṇḍaṃ viyā</span>ti navanītapiṇḍasadisaṃ, maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Pavedhamāna</span>nti dubbalabhāvena pakampamānaṃ. <span class="bld">Sasaṃsaya</span>nti ‘‘jīvati nu kho na nu kho jīvatī’’ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ. <span class="bld">Jīvitasāvasesa</span>nti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ <a name="V0.0172"></a> sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ.</p>
  2031. <p class="bodytext"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>. <span class="bld">Aggakuliko bhavissati bhogato cā</span>ti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho.</p>
  2032. <p class="bodytext"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>. ‘‘Kissa vata’’nti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā. Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā. Tattha <span class="bld">kissā</span>ti kiṃ assa. <span class="bld">Vata</span>nti vatasamādānaṃ. Puna <span class="bld">kissā</span>ti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā. <span class="bld">Etādisa</span>nti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ, susāne chaḍḍananti evarūpaṃ. <span class="bld">Byasana</span>nti anatthaṃ. <span class="bld">Tādisa</span>nti tathārūpaṃ, ‘‘aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti’’ntiādinā, ‘‘ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī’’tiādinā ca vuttappakāranti attho. <span class="bld">Iddhi</span>nti deviddhiṃ, dibbasampattinti vuttaṃ hoti.</p>
  2033. <p class="bodytext">Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi, taṃ dassentā saṅgītikārā –</p>
  2034. <p class="hangnum"><a name="para460"></a><span class="paranum">460</span>.</p>
  2035. <p class="gatha1"> ‘‘Buddhapamukhassa <a name="M0.0184"></a> bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;</p>
  2036. <p class="gathalast">Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ.</p>
  2037. <p class="hangnum"><a name="para461"></a><span class="paranum">461</span>.</p>
  2038. <p class="gatha1"> ‘‘So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā, pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā;</p>
  2039. <p class="gathalast">Tathāgataṃ <a name="P0.0200"></a> jetavane vasantaṃ, yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ.</p>
  2040. <p class="hangnum"><a name="para462"></a><span class="paranum">462</span>.</p>
  2041. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;</p>
  2042. <p class="gathalast">Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ.</p>
  2043. <p class="hangnum"><a name="para463"></a><span class="paranum">463</span>.</p>
  2044. <p class="gatha1"> ‘‘Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto;</p>
  2045. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassā’’ti. –</p>
  2046. <p class="unindented">Catasso gāthā avocuṃ.</p>
  2047. <p class="bodytext"><a name="para460"></a><span class="paranum">460</span>. Tattha <a name="V0.0173"></a> <span class="bld">janatā</span>ti janasamūho, upāsakagaṇoti adhippāyo. <span class="bld">Tatrā</span>ti tassaṃ pūjāyaṃ. <span class="bld">Assā</span>ti tassa dārakassa. <span class="bld">Cittassahu aññathatta</span>nti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi. <span class="bld">Asabbha</span>nti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi.</p>
  2048. <p class="bodytext"><a name="para461"></a><span class="paranum">461</span>. <span class="bld">So</span>ti so ayaṃ. <span class="bld">Taṃ vitakka</span>nti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ. <span class="bld">Pavinodayitvā</span>ti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā. <span class="bld">Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā</span>ti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā. <span class="bld">Yāguyā upaṭṭhāsī</span>ti yāgudānena upaṭṭhahi. <span class="bld">Sattaratta</span>nti sattadivasaṃ.</p>
  2049. <p class="bodytext"><a name="para462"></a><span class="paranum">462</span>. <span class="bld">Tassa</span> <a name="M0.0185"></a> <span class="bld">vataṃ taṃ pana brahmacariya</span>nti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca, aññaṃ kiñci natthīti attho.</p>
  2050. <p class="bodytext"><a name="para463"></a><span class="paranum">463</span>. <span class="bld">Ṭhatvānā</span>ti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā. <span class="bld">Abhisamparāya</span>nti punabbhave. <span class="bld">Sahabyataṃ gacchati vāsavassā</span>ti sakkassa devānamindassa <a name="P0.0201"></a> puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati. Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.</p>
  2051. <p class="centered">Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2052. <p class="subhead">6. Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā</p>
  2053. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggā dubbaṇṇarūpāsī</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante seriṇīpetiṃ ārabbha vuttaṃ. Kururaṭṭhe kira hatthinipure seriṇī nāma ekā rūpūpajīvinī ahosi. Tattha ca uposathakaraṇatthāya tato tato bhikkhū sannipatiṃsu. Puna mahābhikkhusannipāto ahosi. Taṃ disvā manussā tilataṇḍulādiṃ sappinavanītamadhuādiñca bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā mahādānaṃ pavattesuṃ. Tena ca samayena sā gaṇikā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā tehi manussehi ‘‘ehi tāva idaṃ dānaṃ anumodāhī’’ti ussāhitāpi ‘‘kiṃ tena muṇḍakānaṃ samaṇānaṃ dinnenā’’ti appasādameva nesaṃ sampavedesi, kuto appamattakassa pariccāgo.</p>
  2054. <p class="bodytext">Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññatarassa paccantanagarassa parikhāpiṭṭhe petī hutvā nibbatti. Atha hatthinipuravāsī aññataro upāsako vaṇijjāya taṃ nagaraṃ gantvā rattiyā paccūsasamaye <a name="V0.0174"></a> parikhāpiṭṭhaṃ gato tādisena payojanena. Sā tattha taṃ disvā sañjānitvā naggā aṭṭhittacamattāvasesasarīrā ativiya bībhacchadassanā avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –</p>
  2055. <p class="hangnum"><a name="para464"></a><span class="paranum">464</span>.</p>
  2056. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā <a name="M0.0186"></a> dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;</p>
  2057. <p class="gathalast">Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –</p>
  2058. <p class="unindented">Gāthāya pucchi. Sāpissa –</p>
  2059. <p class="hangnum"><a name="para465"></a><span class="paranum">465</span>.</p>
  2060. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;</p>
  2061. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  2062. <p class="unindented">Gāthāya attānaṃ pakāsesi. Puna tena –</p>
  2063. <p class="hangnum"><a name="para466"></a><span class="paranum">466</span>.</p>
  2064. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  2065. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  2066. <p class="unindented">Gāthāya katakammaṃ pucchitā –</p>
  2067. <p class="hangnum"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>.</p>
  2068. <p class="gatha1"> ‘‘Anāvaṭesu <a name="P0.0202"></a> titthesu, viciniṃ aḍḍhamāsakaṃ;</p>
  2069. <p class="gathalast">Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano.</p>
  2070. <p class="hangnum"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>.</p>
  2071. <p class="gatha1"> ‘‘Nadiṃ upemi tasitā, rittakā parivattati;</p>
  2072. <p class="gathalast">Chāyaṃ upemi uṇhesu, ātapo parivattati.</p>
  2073. <p class="hangnum"><a name="para469"></a><span class="paranum">469</span>.</p>
  2074. <p class="gatha1"> ‘‘Aggivaṇṇo ca me vāto, ḍahanto upavāyati;</p>
  2075. <p class="gathalast">Etañca bhante arahāmi, aññañca pāpakaṃ tato.</p>
  2076. <p class="hangnum"><a name="para470"></a><span class="paranum">470</span>.</p>
  2077. <p class="gatha1"> ‘‘Gantvāna <a name="V0.0175"></a> hatthiniṃ puraṃ, vajjesi mayha mātaraṃ;</p>
  2078. <p class="gatha2">‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;</p>
  2079. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’.</p>
  2080. <p class="hangnum"><a name="para471"></a><span class="paranum">471</span>.</p>
  2081. <p class="gatha1"> ‘‘Atthi me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;</p>
  2082. <p class="gathalast">Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.</p>
  2083. <p class="hangnum"><a name="para472"></a><span class="paranum">472</span>.</p>
  2084. <p class="gatha1"> ‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;</p>
  2085. <p class="gatha2">Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;</p>
  2086. <p class="gathalast">Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –</p>
  2087. <p class="unindented">Imāhi <a name="M0.0187"></a> chahi gāthāhi attanā katakammañceva puna tena attano kātabbaṃ atthañca ācikkhi.</p>
  2088. <p class="bodytext"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>. Tattha <span class="bld">anāvaṭesu titthesū</span>ti kenaci anivāritesu nadītaḷākādīnaṃ titthapadesesu, yattha manussā nhāyanti, udakakiccaṃ karonti, tādisesu ṭhānesu. <span class="bld">Viciniṃ aḍḍhamāsaka</span>nti ‘‘manussehi ṭhapetvā vissaritaṃ apināmettha kiñci labheyya’’nti lobhābhibhūtā aḍḍhamāsakamattampi viciniṃ gavesiṃ. Atha vā <span class="bld">anāvaṭesu titthesū</span>ti upasaṅkamanena kenaci anivāritesu sattānaṃ payogāsayasuddhiyā kāraṇabhāvena titthabhūtesu samaṇabrāhmaṇesu vijjamānesu. <span class="bld">Viciniṃ aḍḍhamāsaka</span>nti maccheramalapariyuṭṭhitacittā kassaci kiñci adentī aḍḍhamāsakampi visesena ciniṃ, na sañciniṃ puññaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano’’</span>ti.</p>
  2089. <p class="bodytext"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>. <span class="bld">Tasitā</span>ti pipāsitā. <span class="bld">Rittakā</span>ti kākapeyyā sandamānāpi nadī mama pāpakammena udakena rittā tucchā vālikamattā <a name="P0.0203"></a> hutvā parivattati. <span class="bld">Uṇhesū</span>ti uṇhasamayesu. <span class="bld">Ātapo parivattatī</span>ti chāyāṭṭhānaṃ mayi upagatāya ātapo sampajjati.</p>
  2090. <p class="bodytext"><a name="para469-70"></a><span class="paranum">469-70</span>. <span class="bld">Aggivaṇṇo</span>ti samphassena aggisadiso. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘ḍahanto upavāyatī’’</span>ti. <span class="bld">Etañca, bhante, arahāmī</span>ti, <span class="bld">bhante</span>ti taṃ upāsakaṃ garukārena vadati. Bhante, etañca yathāvuttaṃ pipāsādidukkhaṃ, aññañca tato pāpakaṃ dāruṇaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ arahāmi tajjassa <a name="V0.0176"></a> pāpassa katattāti adhippāyo. <span class="bld">Vajjesī</span>ti vadeyyāsi.</p>
  2091. <p class="bodytext"><a name="para471-72"></a><span class="paranum">471-72</span>. <span class="bld">Ettha nikkhittaṃ, anakkhāta</span>nti ‘‘ettakaṃ ettha nikkhitta’’nti anācikkhitaṃ. Idāni tassa parimāṇaṃ ṭhapitaṭṭhānañca dassentī <span class="bld">‘‘cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato’’</span>ti āha. Tattha <span class="bld">pallaṅkassā</span>ti pubbe attano sayanapallaṅkassa. <span class="bld">Tato</span>ti nihitadhanato ekadesaṃ gahetvā mamaṃ uddissa dānaṃ detu. <span class="bld">Tassā</span>ti mayhaṃ mātuyā.</p>
  2092. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0188"></a> tāya petiyā vutte so upāsako tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā tattha attano karaṇīyaṃ tīretvā hatthinipuraṃ gantvā tassā mātuyā tamatthaṃ ārocesi. Tamatthaṃ dassetuṃ –</p>
  2093. <p class="hangnum"><a name="para473"></a><span class="paranum">473</span>.</p>
  2094. <p class="gatha1"> Sādhūti so paṭissutvā, gantvāna hatthiniṃ puraṃ;</p>
  2095. <p class="bodytext">Avoca tassā mātaraṃ –</p>
  2096. <p class="gatha1">‘‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;</p>
  2097. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  2098. <p class="hangnum"><a name="para474"></a><span class="paranum">474</span>.</p>
  2099. <p class="gatha1"> ‘‘Sā maṃ tattha samādapesi, vajjesi mayha mātaraṃ;</p>
  2100. <p class="gatha2">‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;</p>
  2101. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.</p>
  2102. <p class="hangnum"><a name="para475"></a><span class="paranum">475</span>.</p>
  2103. <p class="gatha1"> ‘‘‘Atthi ca me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;</p>
  2104. <p class="gathalast">Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.</p>
  2105. <p class="hangnum"><a name="para476"></a><span class="paranum">476</span>.</p>
  2106. <p class="gatha1"> ‘‘‘Tato <a name="P0.0204"></a> me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;</p>
  2107. <p class="gatha2">Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;</p>
  2108. <p class="gathalast">Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’.</p>
  2109. <p class="hangnum"><a name="para477"></a><span class="paranum">477</span>.</p>
  2110. <p class="gatha1"> ‘‘Tato hi sā dānamadā, tassā dakkhiṇamādisī;</p>
  2111. <p class="gathalast">Petī ca sukhitā āsi, tassā cāsi sujīvikā’’ti. –</p>
  2112. <p class="unindented">Saṅgītikārā <a name="V0.0177"></a> āhaṃsu. Tā suviññeyyāva.</p>
  2113. <p class="bodytext">Taṃ sutvā tassā mātā bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tassā ādisi. Tena sā paṭiladdhūpakaraṇasampattiyaṃ ṭhitā mātu attānaṃ dassetvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi, mātā bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  2114. <p class="centered">Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2115. <p class="subhead">7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2116. <p class="bodytext"><span class="bld">Naranāripurakkhato</span> <a name="M0.0189"></a> <span class="bld">yuvā</span>ti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.</p>
  2117. <p class="bodytext">So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –</p>
  2118. <p class="hangnum"><a name="para478"></a><span class="paranum">478</span>.</p>
  2119. <p class="gatha1"> ‘‘Naranāripurakkhato <a name="P0.0205"></a> yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi;</p>
  2120. <p class="gathalast">Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –</p>
  2121. <p class="unindented">Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha <span class="bld">naranāripurakkhato</span>ti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. <span class="bld">Yuvā</span>ti taruṇo. <span class="bld">Rajanīyehī</span>ti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. <span class="bld">Kāmaguṇehī</span>ti kāmakoṭṭhāsehi. <span class="bld">Sobhasī</span>ti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha <span class="bld">‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’</span>nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. <span class="bld">Rajanī</span>ti vā rattīsu. <span class="bld">Yehī</span>ti nipātamattaṃ. <span class="bld">Kimakāsi purimāya jātiyā</span>ti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho<a name="V0.0178"></a>.</p>
  2122. <p class="bodytext">Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –</p>
  2123. <p class="hangnum"><a name="para479"></a><span class="paranum">479</span>.</p>
  2124. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;</p>
  2125. <p class="gathalast">Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.</p>
  2126. <p class="hangnum"><a name="para480"></a><span class="paranum">480</span>.</p>
  2127. <p class="gatha1"> ‘‘Avirodhakaresu <a name="M0.0190"></a> pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso;</p>
  2128. <p class="gathalast">Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.</p>
  2129. <p class="hangnum"><a name="para481"></a><span class="paranum">481</span>.</p>
  2130. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;</p>
  2131. <p class="gathalast">Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.</p>
  2132. <p class="hangnum"><a name="para482"></a><span class="paranum">482</span>.</p>
  2133. <p class="gatha1"> ‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;</p>
  2134. <p class="gathalast">Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.</p>
  2135. <p class="hangnum"><a name="para483"></a><span class="paranum">483</span>.</p>
  2136. <p class="gatha1"> ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;</p>
  2137. <p class="gathalast">Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.</p>
  2138. <p class="hangnum"><a name="para484"></a><span class="paranum">484</span>.</p>
  2139. <p class="gatha1"> ‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;</p>
  2140. <p class="gathalast">Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.</p>
  2141. <p class="hangnum"><a name="para485"></a><span class="paranum">485</span>.</p>
  2142. <p class="gatha1"> ‘‘Svāhaṃ <a name="P0.0206"></a> divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;</p>
  2143. <p class="gathalast">Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.</p>
  2144. <p class="hangnum"><a name="para486"></a><span class="paranum">486</span>.</p>
  2145. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;</p>
  2146. <p class="gathalast">Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.</p>
  2147. <p class="hangnum"><a name="para487"></a><span class="paranum">487</span>.</p>
  2148. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="V0.0179"></a> ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;</p>
  2149. <p class="gathalast">Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –</p>
  2150. <p class="unindented">Imā gāthā abhāsi.</p>
  2151. <p class="bodytext"><a name="para479-80"></a><span class="paranum">479-80</span>. Tattha <a name="M0.0191"></a> <span class="bld">luddo</span>ti dāruṇo. <span class="bld">Lohitapāṇī</span>ti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. <span class="bld">Dāruṇo</span>ti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. <span class="bld">Avirodhakaresū</span>ti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.</p>
  2152. <p class="bodytext"><a name="para482-83"></a><span class="paranum">482-83</span>. <span class="bld">Asaṃyamā</span>ti asaṃvarā dussīlyā. <span class="bld">Sakalānusāsani</span>nti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. <span class="bld">Cirapāpābhirato</span>ti cirakālaṃ pāpe abhirato.</p>
  2153. <p class="bodytext"><a name="para484"></a><span class="paranum">484</span>. <span class="bld">Saṃyame</span>ti sucarite. <span class="bld">Nivesayī</span>hi nivesesi. <span class="bld">Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo</span>ti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.</p>
  2154. <p class="bodytext"><a name="para485"></a><span class="paranum">485</span>. <span class="bld">Divā khajjāmi duggato</span>ti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –</p>
  2155. <p class="hangnum"><a name="para486"></a><span class="paranum">486</span>.</p>
  2156. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa <a name="P0.0207"></a> kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;</p>
  2157. <p class="gathalast">Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.</p>
  2158. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">paṭihatā</span>ti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. <span class="bld">Samantā khāditu</span>nti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.</p>
  2159. <p class="bodytext"><a name="para487"></a><span class="paranum">487</span>. <span class="bld">Ye ca te satatānuyogino</span>ti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ <a name="V0.0180"></a> pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ <a name="M0.0192"></a> anubhavāmi. <span class="bld">Ye</span> pana <span class="bld">te</span> purisā <span class="bld">sugatassa</span> buddhassa bhagavato <span class="bld">sāsane</span> adhisīlādike <span class="bld">dhuvaṃ payuttā</span> daḷhaṃ payuttā <span class="bld">satataṃ</span> sabbakālaṃ anuyogavantā, <span class="bld">te</span> puññavanto <span class="bld">kevalaṃ</span> lokiyasukhena asammissaṃ <span class="bld">‘‘asaṅkhataṃ pada’’</span>nti laddhanāmaṃ <span class="bld">amatameva adhigacchanti</span> maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.</p>
  2160. <p class="bodytext">Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.</p>
  2161. <p class="centered">Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2162. <p class="subhead">8. Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2163. <p class="bodytext"><span class="bld">Kūṭāgāre ca pāsāde</span>ti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante aparaṃ migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro māgaviko māṇavo vibhavasampannopi samāno bhogasukhaṃ pahāya rattindivaṃ mige hananto vicarati. Tassa sahāyabhūto eko upāsako anuddayaṃ paṭicca – ‘‘sādhu, samma, pāṇātipātato viramāhi, mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti ovādaṃ adāsi. So <a name="P0.0208"></a> taṃ anādiyi. Atha so upāsako aññataraṃ attano manobhāvanīyaṃ khīṇāsavattheraṃ yāci – ‘‘sādhu, bhante, asukapurisassa tathā dhammaṃ desetha, yathā so pāṇātipātato virameyyā’’ti.</p>
  2164. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ so thero rājagahe piṇḍāya caranto tassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā so māgaviko sañjātabahumāno paccuggantvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane, sopi theraṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Tassa thero pāṇātipāte ādīnavaṃ, tato viratiyā ānisaṃsañca pakāsesi. So taṃ sutvāpi tato viramituṃ na icchi. Atha naṃ thero āha – ‘‘sace, tvaṃ āvuso, sabbena sabbaṃ viramituṃ na sakkosi, rattimpi tāva viramassū’’ti, so ‘‘sādhu, bhante, viramāmi ratti’’nti tato virami. Sesaṃ anantaravatthusadisaṃ. Gāthāsu pana –</p>
  2165. <p class="hangnum"><a name="para488"></a><span class="paranum">488</span>.</p>
  2166. <p class="gatha1"> ‘‘Kūṭāgāre <a name="M0.0193"></a> ca pāsāde, pallaṅke gonakatthate;</p>
  2167. <p class="gathalast">Pañcaṅgikena turiyena, ramasi suppavādite.</p>
  2168. <p class="hangnum"><a name="para489"></a><span class="paranum">489</span>.</p>
  2169. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="V0.0181"></a> ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati;</p>
  2170. <p class="gathalast">Apaviddho susānasmiṃ, bahudukkhaṃ nigacchasi.</p>
  2171. <p class="hangnum"><a name="para490"></a><span class="paranum">490</span>.</p>
  2172. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  2173. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –</p>
  2174. <p class="unindented">Tīhi gāthāhi nāradatthero naṃ paṭipucchi. Athassa peto –</p>
  2175. <p class="hangnum"><a name="para491"></a><span class="paranum">491</span>.</p>
  2176. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;</p>
  2177. <p class="gathalast">Migaluddo pure āsiṃ, luddo cāsimasaññato.</p>
  2178. <p class="hangnum"><a name="para492"></a><span class="paranum">492</span>.</p>
  2179. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;</p>
  2180. <p class="gatha2">Tassa <a name="P0.0209"></a> kulūpako bhikkhu, āsi gotamasāvako;</p>
  2181. <p class="gathalast">Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.</p>
  2182. <p class="hangnum"><a name="para493"></a><span class="paranum">493</span>.</p>
  2183. <p class="gatha1"> ‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;</p>
  2184. <p class="gathalast">Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā’.</p>
  2185. <p class="hangnum"><a name="para494"></a><span class="paranum">494</span>.</p>
  2186. <p class="gatha1"> ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;</p>
  2187. <p class="gathalast">Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.</p>
  2188. <p class="hangnum"><a name="para495"></a><span class="paranum">495</span>.</p>
  2189. <p class="gatha1"> ‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;</p>
  2190. <p class="gathalast">‘Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo’.</p>
  2191. <p class="hangnum"><a name="para496"></a><span class="paranum">496</span>.</p>
  2192. <p class="gatha1"> ‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;</p>
  2193. <p class="gathalast">Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.</p>
  2194. <p class="hangnum"><a name="para497"></a><span class="paranum">497</span>.</p>
  2195. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa <a name="M0.0194"></a> kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;</p>
  2196. <p class="gathalast">Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.</p>
  2197. <p class="hangnum"><a name="para498"></a><span class="paranum">498</span>.</p>
  2198. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="V0.0182"></a> ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;</p>
  2199. <p class="gathalast">Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –</p>
  2200. <p class="unindented">Tamatthaṃ ācikkhi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayova.</p>
  2201. <p class="centered">Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2202. <p class="subhead">9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2203. <p class="bodytext"><span class="bld">Mālī kiriṭī kāyūrī</span>ti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Tadā bimbisāro rājā māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati – ‘‘kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho’’ti? Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako ‘‘na upavutthomhī’’ti vattuṃ asahanto ‘‘upavutthomhi, devā’’ti āha. Atha naṃ rājasamīpato nikkhantaṃ sahāyo āha – ‘‘kiṃ, samma, ajja tayā upavuttho’’ti? ‘‘Bhayenāhaṃ, samma, rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathiko’’ti.</p>
  2204. <p class="bodytext">Atha naṃ sahāyo āha – ‘‘yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī’’ti. So tassa vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena <a name="P0.0210"></a> balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto <a name="M0.0195"></a> hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjakūṭato otaranto disvā –</p>
  2205. <p class="hangnum"><a name="para499"></a><span class="paranum">499</span>.</p>
  2206. <p class="gatha1"> ‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, gattā te candanussadā;</p>
  2207. <p class="gathalast">Pasannamukhavaṇṇosi, sūriyavaṇṇova sobhasi.</p>
  2208. <p class="hangnum"><a name="para500"></a><span class="paranum">500</span>.</p>
  2209. <p class="gatha1"> ‘‘Amānusā <a name="V0.0183"></a> pārisajjā, ye teme paricārakā;</p>
  2210. <p class="gatha2">Dasa kaññāsahassāni, yā temā paricārikā;</p>
  2211. <p class="gathalast">Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.</p>
  2212. <p class="hangnum"><a name="para501"></a><span class="paranum">501</span>.</p>
  2213. <p class="gatha1"> ‘‘Mahānubhāvosi tuvaṃ, lomahaṃsanarūpavā;</p>
  2214. <p class="gathalast">Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi.</p>
  2215. <p class="hangnum"><a name="para502"></a><span class="paranum">502</span>.</p>
  2216. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  2217. <p class="gatha2">Kissakammavipākena, piṭṭhimaṃsāni attano;</p>
  2218. <p class="gathalast">Sāmaṃ ukkacca khādasīti.</p>
  2219. <p class="hangnum"><a name="para503"></a><span class="paranum">503</span>.</p>
  2220. <p class="gatha1"> ‘‘Attanohaṃ anatthāya, jīvaloke acārisaṃ;</p>
  2221. <p class="gathalast">Pesuññamusāvādena, nikativañcanāya ca.</p>
  2222. <p class="hangnum"><a name="para504"></a><span class="paranum">504</span>.</p>
  2223. <p class="gatha1"> ‘‘Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā, saccakāle upaṭṭhite;</p>
  2224. <p class="gathalast">Atthaṃ dhammaṃ nirākatvā, adhammamanuvattisaṃ.</p>
  2225. <p class="hangnum"><a name="para505"></a><span class="paranum">505</span>.</p>
  2226. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ so khādatattānaṃ, yo hoti piṭṭhimaṃsiko;</p>
  2227. <p class="gathalast">Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano.</p>
  2228. <p class="hangnum"><a name="para506"></a><span class="paranum">506</span>.</p>
  2229. <p class="gatha1"> ‘‘Tayidaṃ <a name="P0.0211"></a> tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;</p>
  2230. <p class="gathalast">Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuva’’nti. –</p>
  2231. <p class="unindented">Thero <a name="M0.0196"></a> catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.</p>
  2232. <p class="bodytext"><a name="para499"></a><span class="paranum">499</span>. Tattha <span class="bld">mālī</span>ti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. <span class="bld">Kiriṭī</span>ti veṭhitasīso. <span class="bld">Kāyūrī</span>ti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. <span class="bld">Gattā</span>ti sarīrāvayavā. <span class="bld">Candanussadā</span>ti candanasārānulittā. <span class="bld">Sūriyavaṇṇova sobhasī</span>ti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. ‘‘Araṇavaṇṇī pabhāsasī’’tipi pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti <a name="V0.0184"></a> attho.</p>
  2233. <p class="bodytext"><a name="para500"></a><span class="paranum">500</span>. <span class="bld">Pārisajjā</span>ti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. <span class="bld">Tuva</span>nti tvaṃ. <span class="bld">Lomahaṃsanarūpavā</span>ti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya hetaṃ vuttaṃ. <span class="bld">Ukkaccā</span>ti ukkantitvā, chinditvāti attho.</p>
  2234. <p class="bodytext"><a name="para503"></a><span class="paranum">503</span>. <span class="bld">Acārisa</span>nti acariṃ paṭipajjiṃ. <span class="bld">Pesuññamusāvādenā</span>ti pesuññena ceva musāvādena ca. <span class="bld">Nikativañcanāya cā</span>ti nikatiyā vañcanāya ca patirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.</p>
  2235. <p class="bodytext"><a name="para504"></a><span class="paranum">504</span>. <span class="bld">Saccakāle</span>ti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. <span class="bld">Attha</span>nti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. <span class="bld">Dhamma</span>nti kāraṇaṃ ñāyaṃ. <span class="bld">Nirākatvā</span>ti chaḍḍetvā pahāya. <span class="bld">So</span>ti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.</p>
  2236. <p class="centered">Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2237. <p class="subhead">10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2238. <p class="bodytext"><span class="bld">Antalikkhasmiṃ</span> <a name="P0.0212"></a> <span class="bld">tiṭṭhanto</span>ti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā <a name="M0.0197"></a> saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.</p>
  2239. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ <a name="V0.0185"></a> āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –</p>
  2240. <p class="hangnum"><a name="para507"></a><span class="paranum">507</span>.</p>
  2241. <p class="gatha1"> ‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi;</p>
  2242. <p class="gathalast">Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.</p>
  2243. <p class="hangnum"><a name="para508"></a><span class="paranum">508</span>.</p>
  2244. <p class="gatha1"> ‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ;</p>
  2245. <p class="gathalast">Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.</p>
  2246. <p class="hangnum"><a name="para509"></a><span class="paranum">509</span>.</p>
  2247. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  2248. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.</p>
  2249. <p class="hangnum"><a name="para510"></a><span class="paranum">510</span>.</p>
  2250. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ <a name="P0.0213"></a> rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;</p>
  2251. <p class="gathalast">Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.</p>
  2252. <p class="hangnum"><a name="para511"></a><span class="paranum">511</span>.</p>
  2253. <p class="gatha1"> ‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me;</p>
  2254. <p class="gatha2">Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ;</p>
  2255. <p class="gathalast">Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.</p>
  2256. <p class="hangnum"><a name="para512"></a><span class="paranum">512</span>.</p>
  2257. <p class="gatha1"> ‘‘Chaḷāsītisahassāni<a name="M0.0198"></a>, mayaṃ paccattavedanā;</p>
  2258. <p class="gathalast">Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.</p>
  2259. <p class="hangnum"><a name="para513"></a><span class="paranum">513</span>.</p>
  2260. <p class="gatha1"> ‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe;</p>
  2261. <p class="gathalast">Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.</p>
  2262. <p class="hangnum"><a name="para514"></a><span class="paranum">514</span>.</p>
  2263. <p class="gatha1"> ‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā;</p>
  2264. <p class="gathalast">Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.</p>
  2265. <p class="hangnum"><a name="para515"></a><span class="paranum">515</span>.</p>
  2266. <p class="gatha1"> ‘‘Tañca <a name="V0.0186"></a> disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;</p>
  2267. <p class="gathalast">Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.</p>
  2268. <p class="hangnum"><a name="para516"></a><span class="paranum">516</span>.</p>
  2269. <p class="gatha1"> ‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;</p>
  2270. <p class="gathalast">Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.</p>
  2271. <p class="bodytext"><a name="para507-8"></a><span class="paranum">507-8</span>. Tattha <span class="bld">duggandho</span>ti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha <span class="bld">‘‘pūti vāyasī’’</span>ti. <span class="bld">Tato</span>ti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. <span class="bld">Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappuna</span>nti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. <span class="bld">Khārena paripphositvā, okkantanti punappuna</span>nti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.</p>
  2272. <p class="bodytext"><a name="para510"></a><span class="paranum">510</span>. <span class="bld">Issaro dhanadhaññassa, supahūtassā</span>ti ativiya pahūtassa <a name="P0.0214"></a> dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.</p>
  2273. <p class="bodytext"><a name="para511"></a><span class="paranum">511</span>. <span class="bld">Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cā</span>ti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. <span class="bld">Paccaggha</span>nti abhinavaṃ. <span class="bld">Thūpaṃ harantiyo vāresi</span>nti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. <span class="bld">Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā</span>ti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.</p>
  2274. <p class="bodytext"><a name="para512"></a><span class="paranum">512</span>. <span class="bld">Chaḷāsītisahassānī</span>ti <a name="M0.0199"></a> chasahassādhikā asītisahassamattā. <span class="bld">Maya</span>nti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. <span class="bld">Paccattavedanā</span>ti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. <span class="bld">Niraye</span>ti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.</p>
  2275. <p class="bodytext"><a name="para513"></a><span class="paranum">513</span>. <span class="bld">Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe</span>ti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.</p>
  2276. <p class="bodytext"><a name="para514"></a><span class="paranum">514</span>. <span class="bld">Āyantiyo</span>ti <a name="V0.0187"></a> ākāsena āgacchantiyo. <span class="bld">Mālāvipāka</span>nti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. <span class="bld">Samiddhā</span>ti dibbasampattiyā samiddhā. <span class="bld">Tā yasassiniyo</span>ti tā parivāravantiyo.</p>
  2277. <p class="bodytext"><a name="para515"></a><span class="paranum">515</span>. <span class="bld">Tañca disvānā</span>ti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. <span class="bld">Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuni</span>nti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.</p>
  2278. <p class="bodytext"><a name="para516"></a><span class="paranum">516</span>. Atha <a name="P0.0215"></a> so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento <span class="bld">‘‘sohaṃ nūnā’’</span>ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.</p>
  2279. <p class="bodytext">Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.</p>
  2280. <p class="centered">Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2281. <p class="centered">Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ</p>
  2282. <p class="bodytext">Dasavatthupaṭimaṇḍitassa</p>
  2283. <p class="centered">Tatiyassa cūḷavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2284. <p class="chapter">4. Mahāvaggo</p>
  2285. <p class="subhead">1. Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2286. <p class="bodytext"><span class="bld">Vesālī</span> <a name="M0.0200"></a><a name="V0.0188"></a> <span class="bld">nāma nagaratthi vajjīna</span>nti idaṃ ambasakkarapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati jetavane viharante ambasakkaro nāma licchavirājā micchādiṭṭhiko natthikavādo vesāliyaṃ rajjaṃ kāresi. Tena ca samayena vesālinagare aññatarassa vāṇijassa āpaṇasamīpe cikkhallaṃ hoti, tattha bahū janā uppatitvā atikkamantā kilamanti, keci kaddamena limpanti. Taṃ disvā so vāṇijo ‘‘mā ime manussā kalalaṃ akkamiṃsū’’ti apagataduggandhaṃ saṅkhavaṇṇapaṭibhāgaṃ gosīsaṭṭhiṃ āharāpetvā nikkhipāpesi. Pakatiyā ca sīlavā ahosi akkodhano saṇhavāco, paresañca yathābhūtaṃ guṇaṃ kitteti.</p>
  2287. <p class="bodytext">So ekasmiṃ divase attano sahāyassa nhāyantassa pamādena anolokentassa nivāsanavatthaṃ kīḷādhippāyena apanidhāya taṃ dukkhāpetvā adāsi. Bhāgineyyo panassa corikāya paragehato bhaṇḍaṃ āharitvā tasseva āpaṇe nikkhipi. Bhaṇḍasāmikā vīmaṃsantā bhaṇḍena saddhiṃ tassa bhāgineyyaṃ tañca rañño dassesuṃ. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindatha, bhāgineyyaṃ panassa sūle āropethā’’ti āṇāpesi. Rājapurisā tathā akaṃsu. So kālaṃ katvā bhummadevesu uppajji. So gosīsena setuno katattā setavaṇṇaṃ <a name="P0.0216"></a> dibbaṃ manojavaṃ assājānīyaṃ paṭilabhi, guṇavantānaṃ vaṇṇakathanena tassa gattato dibbagandho vāyati, sāṭakassa pana apanihitattā naggo ahosi. So attanā pubbe katakammaṃ olokento tadanusārena attano bhāgineyyaṃ sūle āropitaṃ disvā karuṇāya codiyamāno manojavaṃ assaṃ abhiruhitvā aḍḍharattisamaye tassa sūlā ropitaṭṭhānaṃ gantvā avidūre ṭhito ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti divase divase vadati.</p>
  2288. <p class="bodytext">Tena ca samayena ambasakkaro rājā hatthikkhandhavaragato nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto aññatarasmiṃ gehe vātapānaṃ vivaritvā rājavibhūtiṃ passantiṃ <a name="M0.0201"></a> ekaṃ itthiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ gharaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā anukkamena <a name="V0.0189"></a> attano rājagehaṃ paviṭṭho taṃ purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, bhaṇe, tassā itthiyā sasāmikabhāvaṃ vā asāmikabhāvaṃ vā jānāhī’’ti. So gantvā tassā sasāmikabhāvaṃ ñatvā rañño ārocesi. Rājā tassā itthiyā pariggahaṇūpāyaṃ cintento tassā sāmikaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi, bhaṇe, maṃ upaṭṭhāhī’’ti āha. So anicchantopi ‘‘rājā attano vacanaṃ akaronte mayi rājadaṇḍaṃ kareyyā’’ti bhayena rājupaṭṭhānaṃ sampaṭicchitvā divase divase rājupaṭṭhānaṃ gacchati. Rājāpi tassa bhattavetanaṃ dāpetvā katipayadivasātikkamena pātova upaṭṭhānaṃ āgataṃ evamāha – ‘‘gaccha, bhaṇe, amumhi ṭhāne ekā pokkharaṇī atthi, tato aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca ānehi, sace ajjeva nāgaccheyyāsi, jīvitaṃ te natthī’’ti. Tasmiñca gate dvārapālaṃ āha – ‘‘ajja anatthaṅgate eva sūriye sabbadvārāni thaketabbānī’’ti.</p>
  2289. <p class="bodytext">Sā ca pokkharaṇī vesāliyā tiyojanamatthake hoti, tathāpi so puriso maraṇabhayatajjito vātavegena pubbaṇheyeva taṃ pokkharaṇiṃ sampāpuṇi. ‘‘Sā ca pokkharaṇī amanussapariggahitā’’ti pageva sutattā bhayena so ‘‘atthi nu kho ettha koci parissayo’’ti samantato <a name="P0.0217"></a> anupariyāyati. Taṃ disvā pokkharaṇipālako amanusso karuṇāyamānarūpo manussarūpena upasaṅkamitvā ‘‘kimatthaṃ, bho purisa, idhāgatosī’’ti āha. So tassa taṃ pavattiṃ kathesi. So ‘‘yadi evaṃ yāvadatthaṃ gaṇhāhī’’ti attano dibbarūpaṃ dassetvā antaradhāyi.</p>
  2290. <p class="bodytext">So tattha aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca gahetvā anatthaṅgateyeva sūriye nagaradvāraṃ sampāpuṇi. Taṃ disvā dvārapālo tassa viravantasseva dvāraṃ thakesi. So thakite dvāre pavesanaṃ alabhanto dvārasamīpe sūle āropitaṃ purisaṃ disvā ‘‘ete mayi anatthaṅgate eva sūriye āgate viravante evaṃ dvāraṃ thakesuṃ. ‘Ahaṃ kāleyeva āgato, mama dāso natthī’ti tayāpi ñātaṃ hotū’’ti <a name="M0.0202"></a> sakkhimakāsi. Taṃ sutvā so āha ‘‘ahaṃ sūle āvuto vajjho maraṇābhimukho, kathaṃ tava sakkhi homi. Eko panettha peto mahiddhiko mama samīpaṃ āgamissati, taṃ sakkhiṃ karohī’’ti. ‘‘Kathaṃ pana so mayā daṭṭhabbo’’ti? Idheva tvaṃ tiṭṭha, ‘‘sayameva dakkhissasī’’ti. So tattha ṭhito majjhimayāme taṃ petaṃ āgataṃ disvā sakkhiṃ akāsi. Vibhātāya ca rattiyā raññā ‘‘mama āṇā tayā atikkantā, tasmā rājadaṇḍaṃ te karissāmī’’ti vutte, deva, mayā tava āṇā nātikkantā, anatthaṅgate eva sūriye ahaṃ idhāgatoti. Tattha ko te sakkhīti? So <a name="V0.0190"></a> tassa sūlāvutassa purisassa santike āgacchantaṃ naggapetaṃ ‘‘sakkhī’’ti niddisitvā ‘‘kathametaṃ amhehi saddhātabba’’nti raññā vutte ‘‘ajja rattiyaṃ tumhehi saddhātabbaṃ purisaṃ mayā saddhiṃ pesethā’’ti āha. Taṃ sutvā rājā sayameva tena saddhiṃ tattha gantvā ṭhito petena ca tatthāgantvā ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vutte taṃ <span class="bld">‘‘seyyā nisajjā nayimassa atthī’’</span>tiādinā pañcahi gāthāhi paṭipucchi. Idāni ādito pana <span class="bld">‘‘vesāli nāma nagaratthi vajjīna’’</span>nti gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā –</p>
  2291. <p class="hangnum"><a name="para517"></a><span class="paranum">517</span>.</p>
  2292. <p class="gatha1"> ‘‘Vesālī <a name="P0.0218"></a> nāma nagaratthi vajjīnaṃ, tattha ahu licchavi ambasakkaro;</p>
  2293. <p class="gathalast">Disvāna petaṃ nagarassa bāhiraṃ, tattheva pucchittha taṃ kāraṇatthiko.</p>
  2294. <p class="hangnum"><a name="para518"></a><span class="paranum">518</span>.</p>
  2295. <p class="gatha1"> ‘‘Seyyā nisajjā nayimassa atthi, abhikkamo natthi paṭikkamo ca;</p>
  2296. <p class="gathalast">Asitapītakhāyitavatthabhogā, paricāraṇā sāpi imassa natthi.</p>
  2297. <p class="hangnum"><a name="para519"></a><span class="paranum">519</span>.</p>
  2298. <p class="gatha1"> ‘‘Ye ñātakā diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbe;</p>
  2299. <p class="gathalast">Daṭṭhumpi te dāni na taṃ labhanti, virājitato hi janena tena.</p>
  2300. <p class="hangnum"><a name="para520"></a><span class="paranum">520</span>.</p>
  2301. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="M0.0203"></a> oggatattassa bhavanti mittā, jahanti mittā vikalaṃ viditvā;</p>
  2302. <p class="gathalast">Atthañca disvā parivārayanti, bahū mittā uggatattassa honti.</p>
  2303. <p class="hangnum"><a name="para521"></a><span class="paranum">521</span>.</p>
  2304. <p class="gatha1"> ‘‘Nihīnatto sabbabhogehi kiccho, sammakkhito samparibhinnagatto;</p>
  2305. <p class="gathalast">Ussāvabindūva palimpamānā, ajja suve jīvitassūparodho.</p>
  2306. <p class="hangnum"><a name="para522"></a><span class="paranum">522</span>.</p>
  2307. <p class="gatha1"> ‘‘Etādisaṃ uttamakicchappattaṃ,</p>
  2308. <p class="gatha2">Uttāsitaṃ pucimandassa sūle;</p>
  2309. <p class="gatha3">Atha tvaṃ kena vaṇṇena vadesi yakkha,</p>
  2310. <p class="gathalast">‘Jīva bho jīvitameva seyyo’’’ti.</p>
  2311. <p class="bodytext"><a name="para517"></a><span class="paranum">517</span>. Tattha <span class="bld">tatthā</span>ti tassaṃ vesāliyaṃ. <span class="bld">Nagarassa bāhira</span>nti nagarassa bahi bhavaṃ, vesālinagarassa bahi eva <a name="P0.0219"></a> jātaṃ pavattaṃ sambandhaṃ. <span class="bld">Tatthevā</span>ti yattha taṃ passi, tattheva ṭhāne. <span class="bld">Ta</span>nti <a name="V0.0191"></a> taṃ petaṃ. <span class="bld">Kāraṇatthiko</span>ti ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vuttaatthassa kāraṇena atthiko hutvā.</p>
  2312. <p class="bodytext"><a name="para518"></a><span class="paranum">518</span>. <span class="bld">Seyyā nisajjā nayimassa atthī</span>ti piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā seyyā, pallaṅkābhujanalakkhaṇā nisajjā ca imassa sūle āropitapuggalassa natthi. <span class="bld">Abhikkamo natthi paṭikkamo cā</span>ti abhikkamādilakkhaṇaṃ appamattakampi gamanaṃ imassa natthi. <span class="bld">Paricārikā sāpī</span>ti yā asitapītakhāyitavatthaparibhogādilakkhaṇā indriyānaṃ paricāraṇā, sāpi imassa natthi. ‘‘Pariharaṇā sāpī’’ti vā pāṭho, asitādiparibhogavasena indriyānaṃ pariharaṇā, sāpi imassa natthi vigatajīvitattāti attho. ‘‘Paricāraṇā sāpī’’ti keci paṭhanti.</p>
  2313. <p class="bodytext"><a name="para519"></a><span class="paranum">519</span>. <span class="bld">Diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbe</span>ti sandiṭṭhasahāyā ceva adiṭṭhasahāyā ca yassa mittā anuddayāvanto ye <a name="M0.0204"></a> assa imassa pubbe ahesuṃ. <span class="bld">Daṭṭhumpī</span>ti passitumpi na labhanti, kuto saha vasitunti attho. <span class="bld">Virājitatto</span>ti pariccattasabhāvo. <span class="bld">Janena tenā</span>ti tena ñātiādijanena.</p>
  2314. <p class="bodytext"><a name="para520"></a><span class="paranum">520</span>. <span class="bld">Na oggatattassa bhavanti mittā</span>ti apagataviññāṇassa matassa mittā nāma na honti tassa mittehi kātabbakiccassa atikkantattā. <span class="bld">Jahanti mittā vikalaṃ viditvā</span>ti mato tāva tiṭṭhatu, jīvantampi bhogavikalaṃ purisaṃ viditvā ‘‘na ito kiñci gayhūpaga’’nti mittā pajahanti. <span class="bld">Atthañca disvā parivārayantī</span>ti tassa pana santakaṃ atthaṃ dhanaṃ disvā piyavādino mukhullokikā hutvā taṃ parivārenti. <span class="bld">Bahū mittā uggatattassa hontī</span>ti vibhavasampattiyā <a name="P0.0220"></a> uggatasabhāvassa samiddhassa bahū anekā mittā honti, ayaṃ lokiyasabhāvoti attho.</p>
  2315. <p class="bodytext"><a name="para521"></a><span class="paranum">521</span>. <span class="bld">Nihīnatto sabbabhogehī</span>ti sabbehi upabhogaparibhogavatthūhi parihīnatto. <span class="bld">Kiccho</span>ti dukkhito. <span class="bld">Sammakkhito</span>ti ruhirehi sammakkhitasarīro. <span class="bld">Samparibhinnagatto</span>ti sūlena abbhantare vidālitagatto. <span class="bld">Ussāvabindūva palimpamāno</span>ti tiṇagge limpamānaussāvabindusadiso. <span class="bld">Ajja suve</span>ti ajja vā suve vā imassa nāma purisassa jīvitassa uparodho nirodho, tato uddhaṃ nappavattatīti attho.</p>
  2316. <p class="bodytext"><a name="para522"></a><span class="paranum">522</span>. <span class="bld">Uttāsita</span>nti āvutaṃ āropitaṃ. <span class="bld">Pucimandassa sūle</span>ti nimbarukkhassa daṇḍena katasūle<a name="V0.0192"></a>. <span class="bld">Kena vaṇṇenā</span>ti kena kāraṇena. <span class="bld">Jīva, bho, jīvitameva seyyo</span>ti, bho purisa, jīva. Kasmā? Sūlaṃ āropitassāpi hi te idha jīvitameva ito cutassa jīvitato satabhāgena sahassabhāgena seyyo sundarataroti.</p>
  2317. <p class="bodytext">Evaṃ tena raññā pucchito so peto attano adhippāyaṃ pakāsento –</p>
  2318. <p class="hangnum"><a name="para523"></a><span class="paranum">523</span>.</p>
  2319. <p class="gatha1"> ‘‘Sālohito esa ahosi mayhaṃ, ahaṃ sarāmi purimāya jātiyā;</p>
  2320. <p class="gathalast">Disvā ca me kāruññamahosi rāja, mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ.</p>
  2321. <p class="hangnum"><a name="para524"></a><span class="paranum">524</span>.</p>
  2322. <p class="gatha1"> ‘‘Ito <a name="M0.0205"></a> cuto licchavi esa poso, satthussadaṃ nirayaṃ ghorarūpaṃ;</p>
  2323. <p class="gathalast">Upapajjati dukkaṭakammakārī, mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ.</p>
  2324. <p class="hangnum"><a name="para525"></a><span class="paranum">525</span>.</p>
  2325. <p class="gatha1"> ‘‘Anekabhāgena guṇena seyyo, ayameva sūlo nirayena tena;</p>
  2326. <p class="gathalast">Ekantadukkhaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ, ekantatibbaṃ nirayaṃ patāyaṃ.</p>
  2327. <p class="hangnum"><a name="para526"></a><span class="paranum">526</span>.</p>
  2328. <p class="gatha1"> ‘‘Idañca <a name="P0.0221"></a> sutvā vacanaṃ mameso, dukkhūpanīto vijaheyya pāṇaṃ;</p>
  2329. <p class="gathalast">Tasmā ahaṃ santike na bhaṇāmi, mā mekato jīvitassūparodho’’ti. –</p>
  2330. <p class="unindented">Catasso gāthā abhāsi.</p>
  2331. <p class="bodytext"><a name="para523"></a><span class="paranum">523</span>. Tattha <span class="bld">sālohito</span> samānalohito yonisambandhena sambandho, ñātakoti attho. <span class="bld">Purimāya jātiyā</span>ti purimattabhāve. <span class="bld">Mā pāpadhammo nirayaṃ patāya</span>nti ayaṃ pāpadhammo puriso nirayaṃ mā pati, mā nirayaṃ upapajjīti imaṃ disvā me kāruññaṃ ahosīti yojanā.</p>
  2332. <p class="bodytext"><a name="para524"></a><span class="paranum">524</span>. <span class="bld">Sattussada</span>nti pāpakārīhi sattehi ussannaṃ, atha vā pañcavidhabandhanaṃ, mukhe tattalohasecanaṃ, aṅgārapabbatāropanaṃ, lohakumbhipakkhepanaṃ, asipattavanappavesanaṃ, vettaraṇiyaṃ samotaraṇaṃ, mahāniraye pakkhepoti. Imehi sattahi pañcavidhabandhanādīhi dāruṇakāraṇehi ussannaṃ, uparūpari nicitanti attho. <span class="bld">Mahābhitāpa</span>nti mahādukkhaṃ, mahāaggisantāpaṃ vā. <span class="bld">Kaṭuka</span>nti aniṭṭhaṃ. <span class="bld">Bhayānaka</span>nti bhayajanakaṃ.</p>
  2333. <p class="bodytext"><a name="para525"></a><span class="paranum">525</span>. <span class="bld">Anekabhāgena</span> <a name="V0.0193"></a> <span class="bld">guṇenā</span>ti anekakoṭṭhāsena ānisaṃsena. <span class="bld">Ayameva sūlo nirayena tenā</span>ti tato imassa uppattiṭṭhānabhūtato nirayato ayameva sūlo seyyoti. Nissakke hi <a name="M0.0206"></a> idaṃ karaṇavacanaṃ. <span class="bld">Ekanta tibba</span>nti ekanteneva tikhiṇadukkhaṃ, niyatamahādukkhanti attho.</p>
  2334. <p class="bodytext"><a name="para526"></a><span class="paranum">526</span>. <span class="bld">Idañca sutvā vacanaṃ mameso</span>ti ‘‘ito cuto’’tiādinā vuttaṃ mama vacanaṃ sutvā eso puriso dukkhūpanīto mama vacanena nirayadukkhaṃ upanīto viya hutvā. <span class="bld">Vijaheyya pāṇa</span>nti attano jīvitaṃ pariccajeyya. <span class="bld">Tasmā</span>ti tena kāraṇena. <span class="bld">Mā mekato</span>ti ‘‘mayā ekato imassa purisassa jīvitassa uparodho mā hotū’’ti imassa santike idaṃ vacanaṃ ahaṃ na bhaṇāmi, atha kho <a name="P0.0222"></a> ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti idameva bhaṇāmīti adhippāyo.</p>
  2335. <p class="bodytext">Evaṃ petena attano adhippāye pakāsite puna rājā petassa pavattiṃ pucchituṃ okāsaṃ karonto imaṃ gāthamāha –</p>
  2336. <p class="hangnum"><a name="para527"></a><span class="paranum">527</span>.</p>
  2337. <p class="gatha1"> ‘‘Aññāto eso purisassa attho, aññampi icchāmase pucchituṃ tuvaṃ;</p>
  2338. <p class="gathalast">Okāsakammaṃ sace no karosi, pucchāma taṃ no na ca kujjhitabba’’nti.</p>
  2339. <p class="hangnum"><a name="para528"></a><span class="paranum">528</span>.</p>
  2340. <p class="gatha1"> ‘‘Addhā paṭiññā me tadā ahu, nācikkhaṇā appasannassa hoti;</p>
  2341. <p class="gathalast">Akāmā saddheyyavacoti katvā, pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayha’’nti. –</p>
  2342. <p class="unindented">Imā rañño petassa ca vacanapaṭivacanagāthā.</p>
  2343. <p class="bodytext"><a name="para527"></a><span class="paranum">527</span>. Tattha <span class="bld">aññāto</span>ti avagato. <span class="bld">Icchāmase</span>ti icchāma. <span class="bld">No</span>ti amhākaṃ. <span class="bld">Na ca kujjhitabba</span>nti ‘‘ime manussā yaṃkiñci pucchantī’’ti kodho na kātabbo.</p>
  2344. <p class="bodytext"><a name="para528"></a><span class="paranum">528</span>. <span class="bld">Addhā</span>ti ekaṃsena. <span class="bld">Paṭiññā me</span>ti ñāṇavasena mayhaṃ ‘‘pucchassū’’ti paṭiññā, okāsadānanti attho. <span class="bld">Tadā ahū</span>ti tasmiṃ kāle <a name="M0.0207"></a> paṭhamadassane ahosi. <span class="bld">Nācikkhaṇā appasannassa hotī</span>ti akathanā appasannassa hoti. Pasanno eva hi pasannassa kiñci katheti. Tvaṃ pana tadā mayi appasanno, ahañca tayi, tena paṭijānitvā kathetukāmo nāhosi. Idāni panāhaṃ tuyhaṃ <span class="bld">akāmā saddheyyavaco</span> akāmo eva saddhātabbavacano <span class="bld">iti katvā</span> iminā kāraṇena<a name="V0.0194"></a>. <span class="bld">Pucchassu</span> <a name="P0.0223"></a> <span class="bld">maṃ kāmaṃ yathā visayha</span>nti tvaṃ yathā icchasi, tamatthaṃ maṃ pucchassu. Ahaṃ pana yathā visayhaṃ yathā mayhaṃ sahituṃ sakkā, tathā attano ñāṇabalānurūpaṃ kathessāmīti adhippāyo.</p>
  2345. <p class="bodytext">Evaṃ petena pucchanāya okāse kate rājā –</p>
  2346. <p class="hangnum"><a name="para529"></a><span class="paranum">529</span>.</p>
  2347. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passisāmi,</p>
  2348. <p class="gatha2">Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ;</p>
  2349. <p class="gatha3">Disvāva taṃ nopi ce saddaheyyaṃ,</p>
  2350. <p class="gathalast">Kareyyāsi me yakkha niyassakamma’’nti. –</p>
  2351. <p class="unindented">Gāthamāha. Tassattho – ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi, taṃ sabbampi tatheva ahaṃ abhisaddaheyyaṃ, taṃ pana disvāva taṃ vacanaṃ nopi ce saddaheyyaṃ. Yakkha, mayhaṃ niyassakammaṃ niggahakammaṃ kareyyāsīti. Atha vā <span class="bld">yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmī</span>ti ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi acakkhugocarassa adassanato. <span class="bld">Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyya</span>nti sabbampi te ahaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ aññaṃ vā abhisaddaheyyaṃ. Tādiso hi mayhaṃ tayi abhippasādoti adhippāyo. Pacchimapadassa pana yathāvuttova attho.</p>
  2352. <p class="bodytext">Taṃ sutvā peto –</p>
  2353. <p class="hangnum"><a name="para530"></a><span class="paranum">530</span>.</p>
  2354. <p class="gatha1"> ‘‘Saccappaṭiññā tava mesā hotu, sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ;</p>
  2355. <p class="gatha2">Aññatthiko no ca paduṭṭhacitto, yaṃ te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ;</p>
  2356. <p class="gathalast">Sabbampi akkhissaṃ yathā pajāna’’nti. – gāthamāha<a name="M0.0208"></a>; Ito paraṃ –</p>
  2357. <p class="hangnum"><a name="para531"></a><span class="paranum">531</span>.</p>
  2358. <p class="gatha1"> ‘‘Setena <a name="P0.0224"></a> assena alaṅkatena, upayāsi sūlāvutakassa santike;</p>
  2359. <p class="gathalast">Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti.</p>
  2360. <p class="hangnum"><a name="para532"></a><span class="paranum">532</span>.</p>
  2361. <p class="gatha1"> ‘‘Vesāliyā nagarassa majjhe, cikkhallamagge narakaṃ ahosi;</p>
  2362. <p class="gathalast">Gosīsamekāhaṃ pasannacitto, setaṃ gahetvā narakasmiṃ nikkhipiṃ.</p>
  2363. <p class="hangnum"><a name="para533"></a><span class="paranum">533</span>.</p>
  2364. <p class="gatha1"> ‘‘Etasmiṃ <a name="V0.0195"></a> pādāni patiṭṭhapetvā, mayañca aññe ca atikkamimhā;</p>
  2365. <p class="gathalast">Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, tasseva kammassa ayaṃ vipākoti.</p>
  2366. <p class="hangnum"><a name="para534"></a><span class="paranum">534</span>.</p>
  2367. <p class="gatha1"> ‘‘Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsati, gandho ca te sabbadisā pavāyati;</p>
  2368. <p class="gathalast">Yakkhiddhipattosi mahānubhāvo, naggo cāsi kissa ayaṃ vipākoti.</p>
  2369. <p class="hangnum"><a name="para535"></a><span class="paranum">535</span>.</p>
  2370. <p class="gatha1"> ‘‘Akkodhano niccapasannacitto, saṇhāhi vācāhi janaṃ upemi;</p>
  2371. <p class="gathalast">Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me vaṇṇo satataṃ pabhāsati.</p>
  2372. <p class="hangnum"><a name="para536"></a><span class="paranum">536</span>.</p>
  2373. <p class="gatha1"> ‘‘Yasañca kittiñca dhamme ṭhitānaṃ, disvāna mantemi pasannacitto;</p>
  2374. <p class="gathalast">Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me gandho satataṃ pavāyati.</p>
  2375. <p class="hangnum"><a name="para537"></a><span class="paranum">537</span>.</p>
  2376. <p class="gatha1"> ‘‘Sahāyānaṃ <a name="M0.0209"></a> titthasmiṃ nhāyantānaṃ, thale gahetvā nidahissa dussaṃ;</p>
  2377. <p class="gathalast">Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, tenamhi naggo kasirā ca vuttīti.</p>
  2378. <p class="hangnum"><a name="para538"></a><span class="paranum">538</span>.</p>
  2379. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="P0.0225"></a> kīḷamāno pakaroti pāpaṃ, tassedisaṃ kammavipākamāhu;</p>
  2380. <p class="gathalast">Akīḷamāno pana yo karoti, kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti.</p>
  2381. <p class="hangnum"><a name="para539"></a><span class="paranum">539</span>.</p>
  2382. <p class="gatha1"> ‘‘Ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā;</p>
  2383. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te nirayaṃ upenti.</p>
  2384. <p class="hangnum"><a name="para540"></a><span class="paranum">540</span>.</p>
  2385. <p class="gatha1"> ‘‘Apare pana sugatimāsamānā, dāne ratā saṅgahitattabhāvā;</p>
  2386. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te sugatiṃ upentī’’ti. –</p>
  2387. <p class="unindented">Tesaṃ ubhinnaṃ vacanapaṭivacanagāthā honti.</p>
  2388. <p class="bodytext"><a name="para530"></a><span class="paranum">530</span>. Tattha <span class="bld">saccappaṭiññā tava mesā hotū</span>ti ‘‘sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyya’’nti tava esā paṭiññā mayhaṃ saccaṃ hotu. <span class="bld">Sutvāna dhammaṃ labha suppasāda</span>nti mayā vuccamānaṃ dhammaṃ sutvā sundaraṃ pasādaṃ labhassu. <span class="bld">Aññatthiko</span>ti ājānanatthiko. <span class="bld">Yathā pajāna</span>nti yathā aññopi <a name="V0.0196"></a> pajānanto, ‘‘yathāpi ñāta’’nti vā mayā yathā ñātanti attho.</p>
  2389. <p class="bodytext"><a name="para531"></a><span class="paranum">531</span>. <span class="bld">Kissetaṃ kammassa ayaṃ vipāko</span>ti kissetaṃ kissa nāma etaṃ, kissa kammassa ayaṃ vipāko. <span class="bld">Eta</span>nti vā nipātamattaṃ, kissa kammassāti yojanā. ‘‘Kissa te’’ti ca keci paṭhanti.</p>
  2390. <p class="bodytext"><a name="para532-33"></a><span class="paranum">532-33</span>. <span class="bld">Cikkhallamagge</span>ti <a name="M0.0210"></a> cikkhallavati pathamhi. <span class="bld">Naraka</span>nti āvāṭaṃ. <span class="bld">Ekāha</span>nti ekaṃ ahaṃ. <span class="bld">Narakasmiṃ nikkhipi</span>nti yathā kaddamo na akkamīyati, evaṃ tasmiṃ cikkhallāvāṭe ṭhapesiṃ. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa gosīsena setukaraṇassa.</p>
  2391. <p class="bodytext"><a name="para536-7"></a><span class="paranum">536-7</span>. <span class="bld">Dhamme ṭhitāna</span>nti dhammacārīnaṃ samacārīnaṃ. <span class="bld">Mantemī</span>ti kathemi kittayāmi. <span class="bld">Khiḍḍatthiko</span>ti <a name="P0.0226"></a> hasādhippāyo. <span class="bld">No ca paduṭṭhacitto</span>ti dussasāmike na dūsitacitto, na avaharaṇādhippāyo nāpi vināsādhippāyoti attho.</p>
  2392. <p class="bodytext"><a name="para538"></a><span class="paranum">538</span>. <span class="bld">Akīḷamāno</span>ti akhiḍḍādhippāyo, lobhādīhi dūsitacitto. <span class="bld">Kiṃ tassa kammassa vipākamāhū</span>ti tassa tathā katassa pāpakammassa kīva kaṭukaṃ dukkhavipākaṃ paṇḍitā āhu.</p>
  2393. <p class="bodytext"><a name="para539-40"></a><span class="paranum">539-40</span>. <span class="bld">Duṭṭhasaṅkappamanā</span>ti kāmasaṅkappādivasena dūsitamanovitakkā, etena manoduccaritamāha. <span class="bld">Kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā</span>ti pāṇātipātādivasena kāyavācāhi malinā. <span class="bld">Āsamānā</span>ti āsīsamānā patthayamānā.</p>
  2394. <p class="bodytext">Evaṃ petena saṅkhepeneva kammaphalesu vibhajitvā dassitesu taṃ asaddahanto rājā –</p>
  2395. <p class="hangnum"><a name="para541"></a><span class="paranum">541</span>.</p>
  2396. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;</p>
  2397. <p class="gathalast">Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ, ko vāpi maṃ saddahāpeyya eta’’nti. –</p>
  2398. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">taṃ kinti jāneyyamahaṃ aveccā</span>ti yoyaṃ tayā ‘‘ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā’’tiādinā. ‘‘Apare pana sugatimāsamānā’’tiādinā ca kalyāṇassa pāpassa ca kammassa vipāko vibhajitvā vutto, taṃ kinti kena kāraṇena ahaṃ avecca <a name="M0.0211"></a><a name="V0.0197"></a> aparapaccayabhāvena saddaheyyaṃ. <span class="bld">Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyya</span>nti kīdisaṃ vā panāhaṃ paccakkhabhūtaṃ nidassanaṃ disvā paṭisaddaheyyaṃ. <span class="bld">Ko vāpi maṃ saddahāpeyya eta</span>nti ko vā viññū puriso paṇḍito etamatthaṃ maṃ saddahāpeyya, taṃ kathehīti <a name="P0.0227"></a> attho.</p>
  2399. <p class="bodytext">Taṃ sutvā peto kāraṇena tamatthaṃ tassa pakāsento –</p>
  2400. <p class="hangnum"><a name="para542"></a><span class="paranum">542</span>.</p>
  2401. <p class="gatha1"> ‘‘Disvā ca sutvā abhisaddahassu, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;</p>
  2402. <p class="gathalast">Kalyāṇapāpe ubhaye asante, siyā nu sattā sugatā duggatā vā.</p>
  2403. <p class="hangnum"><a name="para543"></a><span class="paranum">543</span>.</p>
  2404. <p class="gatha1"> ‘‘No cettha kammāni kareyyuṃ maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;</p>
  2405. <p class="gathalast">Nāhesuṃ sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.</p>
  2406. <p class="hangnum"><a name="para544"></a><span class="paranum">544</span>.</p>
  2407. <p class="gatha1"> ‘‘Yasmā ca kammāni karonti maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;</p>
  2408. <p class="gathalast">Tasmā hi sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.</p>
  2409. <p class="hangnum"><a name="para545"></a><span class="paranum">545</span>.</p>
  2410. <p class="gatha1"> ‘‘Dvayajja kammānaṃ vipākamāhu, sukhassa dukkhassa ca vedanīyaṃ;</p>
  2411. <p class="gathalast">Tā devatāyo paricārayanti, paccenti bālā dvayataṃ apassino’’ti. –</p>
  2412. <p class="unindented">Gāthā abhāsi.</p>
  2413. <p class="bodytext"><a name="para542"></a><span class="paranum">542</span>. Tattha <span class="bld">disvā cā</span>ti paccakkhato disvāpi. <span class="bld">Sutvā</span>ti dhammaṃ sutvā tadanusārena nayaṃ nento anuminanto. <span class="bld">Kalyāṇapāpassā</span>ti kusalassa akusalassa ca kammassa ayaṃ sukho ayaṃ dukkho ca vipākoti abhisaddahassu. <span class="bld">Ubhaye asante</span>ti kalyāṇe pāpe cāti duvidhe kamme avijjamāne. <span class="bld">Siyā nu sattā sugatā duggatā vā</span>ti ‘‘ime sattā <a name="M0.0212"></a> sugatiṃ gatā duggatiṃ gatā vā, sugatiyaṃ vā aḍḍhā duggatiyaṃ daliddā vā’’ti ayamattho kiṃ nu siyā kathaṃ sambhaveyyāti attho.</p>
  2414. <p class="bodytext"><a name="para543-4"></a><span class="paranum">543-4</span>. Idāni yathāvuttamatthaṃ <span class="bld">‘‘no</span> <a name="P0.0228"></a> <span class="bld">cettha kammānī’’</span>ti ca <span class="bld">‘‘yasmā ca kammānī’’</span>ti ca gāthādvayena byatirekato anvayato ca vibhāveti. Tattha <span class="bld">hīnā paṇītā</span>ti kularūpārogyaparivārādīhi <a name="V0.0198"></a> hīnā uḷārā ca.</p>
  2415. <p class="bodytext"><a name="para545"></a><span class="paranum">545</span>. <span class="bld">Dvayajja kammānaṃ vipākamāhū</span>ti dvayaṃ duvidhaṃ ajja idāni kammānaṃ sucaritaduccaritānaṃ vipākaṃ vadanti kathenti. Kiṃ tanti āha <span class="bld">‘‘sukhassa dukkhassa ca vedanīya’’</span>nti, iṭṭhassa ca aniṭṭhassa ca anubhavanayoggaṃ. <span class="bld">Tā devatāyo paricārayantī</span>ti ye ukkaṃsavasena sukhavedanīyaṃ vipākaṃ paṭilabhanti, te devaloke tā devatā hutvā dibbasukhasamappitā indriyāni paricārenti. <span class="bld">Paccenti bālā dvayataṃ apassino</span>ti ye bālā kammañca kammaphalañcāti dvayaṃ apassantā asaddahantā, te pāpappasutā dukkhavedanīyaṃ vipākaṃ anubhavantā nirayādīsu kammunā paccenti dukkhaṃ pāpuṇanti.</p>
  2416. <p class="bodytext">Evaṃ kammaphalaṃ saddahanto pana tvaṃ kasmā evarūpaṃ dukkhaṃ paccanubhavasīti anuyogaṃ sandhāya –</p>
  2417. <p class="hangnum"><a name="para546"></a><span class="paranum">546</span>.</p>
  2418. <p class="gatha1"> ‘‘Na matthi kammāni sayaṃkatāni, datvāpi me natthi yo ādiseyya;</p>
  2419. <p class="gathalast">Acchādanaṃ sayanamathannapānaṃ, tenamhi naggo kasirā ca vuttī’’ti. –</p>
  2420. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">na matthi kammāni sayaṃkatānī</span>ti yasmā sayaṃ attanā pubbe katāni puññakammāni mama natthi na vijjanti, yehi idāni acchādanādīni labheyyaṃ. <span class="bld">Datvāpi me natthi yo ādiseyyā</span>ti yo samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ datvā ‘‘asukassa petassa hotū’’ti me ādiseyya uddiseyya, so natthi. <span class="bld">Tenamhi naggo kasirā ca vuttī</span>ti tena duvidhenāpi kāraṇena idāni naggo <a name="P0.0229"></a> niccoḷo amhi, kasirā dukkhā ca vutti jīvikā hotīti.</p>
  2421. <p class="bodytext">Taṃ <a name="M0.0213"></a> sutvā rājā tassa acchādanādilābhaṃ ākaṅkhanto –</p>
  2422. <p class="hangnum"><a name="para547"></a><span class="paranum">547</span>.</p>
  2423. <p class="gatha1"> ‘‘Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñci yakkha, acchādanaṃ yena tuvaṃ labhetha;</p>
  2424. <p class="gathalast">Ācikkha me tvaṃ yadatthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇomā’’ti. –</p>
  2425. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">yenā</span>ti yena kāraṇena tvaṃ <span class="bld">acchādanaṃ labhetha</span> labheyyāsi, <span class="bld">kiñci</span> taṃ <span class="bld">kāraṇaṃ siyā nu kho</span> bhaveyya nu khoti attho. <span class="bld">Yadatthī</span>ti yadi atthi.</p>
  2426. <p class="bodytext">Athassa <a name="V0.0199"></a> peto taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto –</p>
  2427. <p class="hangnum"><a name="para548"></a><span class="paranum">548</span>.</p>
  2428. <p class="gatha1"> ‘‘Kappitako nāma idhatthi bhikkhu, jhāyī susīlo arahā vimutto;</p>
  2429. <p class="gathalast">Guttindriyo saṃvutapātimokkho, sītibhūto uttamadiṭṭhipatto.</p>
  2430. <p class="hangnum"><a name="para549"></a><span class="paranum">549</span>.</p>
  2431. <p class="gatha1"> ‘‘Sakhilo vadaññū suvaco sumukho, svāgamo suppaṭimuttako ca;</p>
  2432. <p class="gathalast">Puññassa khettaṃ araṇavihārī, devamanussānañca dakkhiṇeyyo.</p>
  2433. <p class="hangnum"><a name="para550"></a><span class="paranum">550</span>.</p>
  2434. <p class="gatha1"> ‘‘Santo vidhūmo anīgho nirāso, mutto visallo amamo avaṅko;</p>
  2435. <p class="gathalast">Nirūpadhī sabbapapañcakhīṇo, tisso vijjā anuppatto jutimā.</p>
  2436. <p class="hangnum"><a name="para551"></a><span class="paranum">551</span>.</p>
  2437. <p class="gatha1"> ‘‘Appaññāto disvāpi na ca sujāno, munīti naṃ vajjisu voharanti;</p>
  2438. <p class="gathalast">Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejaṃ, kalyāṇadhammaṃ vicarantaṃ loke.</p>
  2439. <p class="hangnum"><a name="para552"></a><span class="paranum">552</span>.</p>
  2440. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa <a name="M0.0214"></a><a name="P0.0230"></a> tuvaṃ ekayugaṃ duve vā, mamuddisitvāna sace dadetha;</p>
  2441. <p class="gathalast">Paṭiggahītāni ca tāni assu, mamañca passetha sannaddhadussa’’nti. –</p>
  2442. <p class="unindented">Gāthā abhāsi.</p>
  2443. <p class="bodytext"><a name="para548"></a><span class="paranum">548</span>. Tattha <span class="bld">kappitato nāmā</span>ti jaṭilasahassassa abbhantare āyasmato upālittherassa upajjhāyaṃ sandhāya vadati. <span class="bld">Idhā</span>ti imissā vesāliyā samīpe. <span class="bld">Jhāyī</span>ti aggaphalajhānena jhāyī. <span class="bld">Sītibhūto</span>ti sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamena sītibhāvappatto. <span class="bld">Uttamadiṭṭhipatto</span>ti uttamaṃ aggaphalaṃ sammādiṭṭhiṃ patto.</p>
  2444. <p class="bodytext"><a name="para549"></a><span class="paranum">549</span>. <span class="bld">Sakhilo</span>ti mudu. <span class="bld">Suvaco</span>ti subbaco. <span class="bld">Svāgamo</span>ti suṭṭhu āgatāgamo. <span class="bld">Suppaṭimuttako</span>ti suṭṭhu paṭimuttakavāco, muttabhāṇīti attho. <span class="bld">Araṇavihārī</span>ti mettāvihārī.</p>
  2445. <p class="bodytext"><a name="para550"></a><span class="paranum">550</span>. <span class="bld">Santo</span>ti upasantakileso. <span class="bld">Vidhūmo</span>ti vigatamicchāvitakkadhūmo. <span class="bld">Anīgho</span>ti niddukkho. <span class="bld">Nirāso</span>ti nittaṇho. <span class="bld">Mutto</span>ti sabbabhavehi vimutto. <span class="bld">Visallo</span>ti vītarāgādisallo. <span class="bld">Amamo</span>ti <a name="V0.0200"></a> mamaṃkāravirahito. <span class="bld">Avaṅko</span>ti kāyavaṅkādivaṅkavirahito. <span class="bld">Nirūpadhī</span>ti kilesābhisaṅkhārādiupadhippahāyī. <span class="bld">Sabbapapañcakhīṇo</span>ti parikkhīṇataṇhādipapañco. <span class="bld">Jutimā</span>ti anuttarāya ñāṇajutiyā jutimā. <span class="bld">Appaññāto</span>ti paramappicchatāya paṭicchannaguṇatāya ca na pākaṭo.</p>
  2446. <p class="bodytext"><a name="para551"></a><span class="paranum">551</span>. <span class="bld">Disvāpi na ca sujāno</span>ti gambhīrabhāvena disvāpi ‘‘evaṃsīlo, evaṃdhammo, evaṃpañño’’ti na suviññeyyo. <span class="bld">Jānanti taṃ yakkhabhūtā aneja</span>nti yakkhabhūtā ca anejaṃ nittaṇhaṃ ‘‘arahā’’ti taṃ jānanti. <span class="bld">Kalyāṇadhamma</span>nti sundarasīlādiguṇaṃ.</p>
  2447. <p class="bodytext"><a name="para552"></a><span class="paranum">552</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa kappitakamahātherassa. <span class="bld">Ekayuga</span>nti ekaṃ vatthayugaṃ. <span class="bld">Duve vā</span>ti dve vā vatthayugāni. <span class="bld">Mamuddisitvānā</span>ti mamaṃ uddisitvā. <span class="bld">Paṭiggahītāni</span> <span class="bld">ca</span> <a name="P0.0231"></a> <span class="bld">tāni assū</span>ti tāni vatthayugāni tena paṭiggahitāni ca assu <a name="M0.0215"></a> bhaveyyuṃ. <span class="bld">Sannaddhadussa</span>nti dussena katasannāhaṃ, laddhavatthaṃ nivatthapārutadussanti attho.</p>
  2448. <p class="bodytext">Tato rājā –</p>
  2449. <p class="hangnum"><a name="para553"></a><span class="paranum">553</span>.</p>
  2450. <p class="gatha1"> ‘‘Kasmiṃ padese samaṇaṃ vasantaṃ, gantvāna passemu mayaṃ idāni;</p>
  2451. <p class="gathalast">Yo majja kaṅkhaṃ vicikicchitañca, diṭṭhīvisūkāni vinodayeyyā’’ti. –</p>
  2452. <p class="unindented">Therassa vasanaṭṭhānaṃ pucchi. Tattha <span class="bld">kasmiṃ padese</span>ti katarasmiṃ padese. <span class="bld">Yo majjā</span>ti yo ajja, ma-kāro padasandhikaro.</p>
  2453. <p class="bodytext">Tato peto –</p>
  2454. <p class="hangnum"><a name="para554"></a><span class="paranum">554</span>.</p>
  2455. <p class="gatha1"> ‘‘Eso nisinno kapinaccanāyaṃ, parivārito devatāhi bahūhi;</p>
  2456. <p class="gathalast">Dhammiṃ kathaṃ bhāsati saccanāmo, sakasmimācerake appamatto’’ti. –</p>
  2457. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">kapinaccanāya</span>nti kapīnaṃ vānarānaṃ naccanena ‘‘kapinaccanā’’ti laddhavohāre padese. <span class="bld">Saccanāmo</span>ti jhāyī susīlo arahā vimuttotiādīhi guṇanāmehi yāthāvanāmo aviparītanāmo<a name="V0.0201"></a>.</p>
  2458. <p class="bodytext">Evaṃ petena vutte rājā tāvadeva therassa santikaṃ gantukāmo –</p>
  2459. <p class="hangnum"><a name="para555"></a><span class="paranum">555</span>.</p>
  2460. <p class="gatha1"> ‘‘Tathāhaṃ kassāmi gantvā idāni, acchādayissaṃ samaṇaṃ yugena;</p>
  2461. <p class="gathalast">Paṭiggahītāni ca tāni assu, tuvañca passemu sannaddhadussa’’nti. –</p>
  2462. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <a name="P0.0232"></a> <span class="bld">kassāmī</span>ti karissāmi.</p>
  2463. <p class="bodytext">Atha peto ‘‘devatānaṃ thero dhammaṃ deseti, tasmā nāyaṃ upasaṅkamanakālo’’ti dassento –</p>
  2464. <p class="hangnum"><a name="para556"></a><span class="paranum">556</span>.</p>
  2465. <p class="gatha1"> ‘‘Mā <a name="M0.0216"></a> akkhaṇe pabbajitaṃ upāgami, sādhu vo licchavi nesa dhammo;</p>
  2466. <p class="gathalast">Tato ca kāle upasaṅkamitvā, tattheva passāhi raho nisinna’’nti. –</p>
  2467. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">sādhū</span>ti āyācane nipāto. <span class="bld">Vo licchavi nesa dhammo</span>ti, licchavirāja, tumhākaṃ rājūnaṃ esa dhammo na hoti, yaṃ akāle upasaṅkamanaṃ. <span class="bld">Tatthevā</span>ti tasmiṃyeva ṭhāne.</p>
  2468. <p class="bodytext">Evaṃ petena vutte rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā attano nivesanameva gantvā puna yuttapattakāle aṭṭha vatthuyugāni gāhāpetvā theraṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinno paṭisanthāraṃ katvā ‘‘imāni, bhante, aṭṭha vatthayugāni paṭiggaṇhā’’ti āha. Taṃ sutvā thero kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ ‘‘mahārāja, pubbe tvaṃ adānasīlo samaṇabrāhmaṇānaṃ viheṭhanajātikova kathaṃ paṇītāni vatthāni dātukāmo jāto’’ti āha. Taṃ sutvā rājā tassa kāraṇaṃ ācikkhanto petena samāgamaṃ, tena ca attanā ca kathitaṃ sabbaṃ therassa ārocetvā vatthāni datvā petassa uddisi. Tena peto dibbavatthadharo alaṅkatapaṭiyatto assāruḷho therassa ca rañño ca purato pātubhavi. Taṃ disvā rājā attamano pamudito pītisomanassajāto ‘‘paccakkhato vata mayā kammaphalaṃ diṭṭhaṃ, na dānāhaṃ pāpaṃ karissāmi, puññameva karissāmī’’ti vatvā tena petena sakkhiṃ akāsi. So ca peto ‘‘sace, tvaṃ licchavirāja, ito paṭṭhāya adhammaṃ pahāya dhammaṃ carasi, evāhaṃ tava sakkhiṃ karissāmi, santikañca te āgamissāmi, sūlāvutañca purisaṃ sīghaṃ sūlato mocehi, evaṃ so jīvitaṃ labhitvā dhammaṃ caranto dukkhato muccissati, therañca kālena kālaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto <a name="V0.0202"></a> puññāni <a name="P0.0233"></a> karohī’’ti vatvā gato.</p>
  2469. <p class="bodytext">Atha rājā theraṃ vanditvā nagaraṃ pavisitvā sīghaṃ sīghaṃ licchaviparisaṃ sannipātetvā te anujānāpetvā taṃ purisaṃ sūlato mocetvā ‘‘imaṃ arogaṃ karothā’’ti tikicchake āṇāpesi. Therañca upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘siyā nu kho, bhante, nirayagāmikammaṃ katvā ṭhitassa nirayato muttī’’ti. Siyā, mahārāja, sace uḷāraṃ puññaṃ karoti, muccatīti <a name="M0.0217"></a> vatvā thero rājānaṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. So tattha patiṭṭhito therassa ovāde ṭhatvā sotāpanno ahosi, sūlāvuto pana puriso arogo hutvā saṃvegajāto bhikkhūsu pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tamatthaṃ dassentā saṅgītikārā –</p>
  2470. <p class="hangnum"><a name="para557"></a><span class="paranum">557</span>.</p>
  2471. <p class="gatha1"> ‘‘Tathāti vatvā agamāsi tattha, parivārito dāsagaṇena licchavi;</p>
  2472. <p class="gathalast">So taṃ nagaraṃ upasaṅkamitvā, vāsūpagacchittha sake nivesane.</p>
  2473. <p class="hangnum"><a name="para558"></a><span class="paranum">558</span>.</p>
  2474. <p class="gatha1"> ‘‘Tato ca kāle gihikiccāni katvā,</p>
  2475. <p class="gatha2">Nhatvā pivitvā ca khaṇaṃ labhitvā;</p>
  2476. <p class="gatha3">Viceyya peḷāto ca yugāni aṭṭha,</p>
  2477. <p class="gathalast">Gāhāpayī dāsagaṇena licchavi.</p>
  2478. <p class="hangnum"><a name="para559"></a><span class="paranum">559</span>.</p>
  2479. <p class="gatha1"> ‘‘So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, taṃ addasa samaṇaṃ santacittaṃ;</p>
  2480. <p class="gathalast">Paṭikkantaṃ gocarato nivattaṃ, sītibhūtaṃ rukkhamūle nisinnaṃ.</p>
  2481. <p class="hangnum"><a name="para560"></a><span class="paranum">560</span>.</p>
  2482. <p class="gatha1"> ‘‘Tamenamavoca upasaṅkamitvā, appābādhaṃ phāsuvihārañca pucchi;</p>
  2483. <p class="gathalast">Vesāliyaṃ licchavihaṃ bhadante, jānanti maṃ licchavi ambasakkaro.</p>
  2484. <p class="hangnum"><a name="para561"></a><span class="paranum">561</span>.</p>
  2485. <p class="gatha1"> ‘‘Imāni <a name="P0.0234"></a> me aṭṭha yugā subhāni, paṭiggaṇha bhante padadāmi tuyhaṃ;</p>
  2486. <p class="gathalast">Teneva atthena idhāgatosmi, yathā ahaṃ attamano bhaveyyanti.</p>
  2487. <p class="hangnum"><a name="para562"></a><span class="paranum">562</span>.</p>
  2488. <p class="gatha1"> ‘‘Dūratova samaṇā brāhmaṇā ca, nivesanaṃ te parivajjayanti;</p>
  2489. <p class="gathalast">Pattāni bhijjanti ca te nivesane, saṅghāṭiyo cāpi vidālayanti.</p>
  2490. <p class="hangnum"><a name="para563"></a><span class="paranum">563</span>.</p>
  2491. <p class="gatha1"> ‘‘Athāpare <a name="M0.0218"></a><a name="V0.0203"></a> pādakuṭhārikāhi, avaṃsirā samaṇā pātayanti;</p>
  2492. <p class="gathalast">Etādisaṃ pabbajitā vihesaṃ, tayā kataṃ samaṇā pāpuṇanti.</p>
  2493. <p class="hangnum"><a name="para564"></a><span class="paranum">564</span>.</p>
  2494. <p class="gatha1"> ‘‘Tiṇena telampi na tvaṃ adāsi, mūḷhassa maggampi na pāvadāsi;</p>
  2495. <p class="gatha2">Andhassa daṇḍaṃ sayamādiyāsi, etādiso kadariyo asaṃvuto tuvaṃ;</p>
  2496. <p class="gathalast">Atha tvaṃ kena vaṇṇena kimeva disvā, amhehi saha saṃvibhāgaṃ karosīti.</p>
  2497. <p class="hangnum"><a name="para565"></a><span class="paranum">565</span>.</p>
  2498. <p class="gatha1"> ‘‘Paccemi bhante yaṃ tvaṃ vadesi, vihesayiṃ samaṇe brāhmaṇe ca;</p>
  2499. <p class="gathalast">Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, etampi me dukkaṭameva bhante.</p>
  2500. <p class="hangnum"><a name="para566"></a><span class="paranum">566</span>.</p>
  2501. <p class="gatha1"> Khiḍḍāya yakkho pasavitvā pāpaṃ, vedeti dukkhaṃ asamattabhogī;</p>
  2502. <p class="gathalast">Daharo <a name="P0.0235"></a> yuvā nagganiyassa bhāgī, kiṃ su tato dukkhatarassa hoti.</p>
  2503. <p class="hangnum"><a name="para567"></a><span class="paranum">567</span>.</p>
  2504. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ disvā saṃvegamalatthaṃ bhante, tappaccayā vāpi dadāmi dānaṃ;</p>
  2505. <p class="gathalast">Paṭiggaṇha bhante vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.</p>
  2506. <p class="hangnum"><a name="para568"></a><span class="paranum">568</span>.</p>
  2507. <p class="gatha1"> ‘‘Addhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, dadato ca te akkhayadhammamatthu;</p>
  2508. <p class="gathalast">Paṭigaṇhāmi te vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.</p>
  2509. <p class="hangnum"><a name="para569"></a><span class="paranum">569</span>.</p>
  2510. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="M0.0219"></a> hi so ācamayitvā licchavi, therassa datvāna yugāni aṭṭha;</p>
  2511. <p class="gathalast">Paṭiggahītāni ca tāni assu, yakkhañca passetha sannaddhadussaṃ.</p>
  2512. <p class="hangnum"><a name="para570"></a><span class="paranum">570</span>.</p>
  2513. <p class="gatha1"> ‘‘Tamaddasā candanasāralittaṃ, ājaññamārūḷhamuḷāravaṇṇaṃ;</p>
  2514. <p class="gathalast">Alaṅkataṃ sādhunivatthadussaṃ, parivāritaṃ yakkhamahiddhipattaṃ.</p>
  2515. <p class="hangnum"><a name="para571"></a><span class="paranum">571</span>.</p>
  2516. <p class="gatha1"> ‘‘So taṃ disvā attamano udaggo, pahaṭṭhacitto ca subhaggarūpo;</p>
  2517. <p class="gathalast">Kammañca disvāna mahāvipākaṃ, sandiṭṭhikaṃ cakkhunā sacchikatvā.</p>
  2518. <p class="hangnum"><a name="para572"></a><span class="paranum">572</span>.</p>
  2519. <p class="gatha1"> ‘‘Tamenamavoca <a name="V0.0204"></a> upasaṅkamitvā, dassāmi dānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ;</p>
  2520. <p class="gathalast">Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, tuvañca me yakkha bahūpakāroti.</p>
  2521. <p class="hangnum"><a name="para573"></a><span class="paranum">573</span>.</p>
  2522. <p class="gatha1"> ‘‘Tuvañca me licchavi ekadesaṃ, adāsi dānāni amoghametaṃ;</p>
  2523. <p class="gathalast">Svāhaṃ <a name="P0.0236"></a> karissāmi tayāva sakkhiṃ, amānuso mānusakena saddhinti.</p>
  2524. <p class="hangnum"><a name="para574"></a><span class="paranum">574</span>.</p>
  2525. <p class="gatha1"> ‘‘Gatī ca bandhū ca parāyaṇañca, mitto mamāsi atha devatā me;</p>
  2526. <p class="gathalast">Yācāmi taṃ pañjaliko bhavitvā, icchāmi taṃ yakkha punapi daṭṭhunti.</p>
  2527. <p class="hangnum"><a name="para575"></a><span class="paranum">575</span>.</p>
  2528. <p class="gatha1"> ‘‘Sace tuvaṃ assaddho bhavissasi, kadariyarūpo vippaṭipannacitto;</p>
  2529. <p class="gathalast">Tvaṃ neva maṃ lacchasi dassanāya, disvā ca taṃ nopi ca ālapissaṃ.</p>
  2530. <p class="hangnum"><a name="para576"></a><span class="paranum">576</span>.</p>
  2531. <p class="gatha1"> ‘‘Sace <a name="M0.0220"></a> pana tvaṃ bhavissasi dhammagāravo, dāne rato saṅgahitattabhāvo;</p>
  2532. <p class="gathalast">Opānabhūto samaṇabrāhmaṇānaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi dassanāya.</p>
  2533. <p class="hangnum"><a name="para577"></a><span class="paranum">577</span>.</p>
  2534. <p class="gatha1"> ‘‘Disvā ca taṃ ālapissaṃ bhadante, imañca sūlato lahuṃ pamuñca;</p>
  2535. <p class="gathalast">Yatonidānaṃ akarimha sakkhiṃ, maññāmi sūlāvutakassa kāraṇā.</p>
  2536. <p class="hangnum"><a name="para578"></a><span class="paranum">578</span>.</p>
  2537. <p class="gatha1"> ‘‘Te aññamaññaṃ akarimha sakkhiṃ, ayañca sūlato lahuṃ pamutto;</p>
  2538. <p class="gatha2">Sakkacca dhammāni samācaranto, mucceyya so nirayā ca tamhā;</p>
  2539. <p class="gathalast">Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ.</p>
  2540. <p class="hangnum"><a name="para579"></a><span class="paranum">579</span>.</p>
  2541. <p class="gatha1"> ‘‘Kappitakañca <a name="P0.0237"></a> upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;</p>
  2542. <p class="gathalast">Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha, so te akkhissati etamatthaṃ.</p>
  2543. <p class="hangnum"><a name="para580"></a><span class="paranum">580</span>.</p>
  2544. <p class="gatha1"> ‘‘Tameva bhikkhuṃ upasaṅkamitvā, pucchassu aññatthiko no ca paduṭṭhacitto;</p>
  2545. <p class="gathalast">So te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ, sabbampi akkhissati yathā pajānanti.</p>
  2546. <p class="hangnum"><a name="para581"></a><span class="paranum">581</span>.</p>
  2547. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="V0.0205"></a> tattha rahassaṃ samullapitvā, sakkhiṃ karitvāna amānusena;</p>
  2548. <p class="gathalast">Pakkāmi so licchavinaṃ sakāsaṃ, atha bravi parisaṃ sannisinnaṃ.</p>
  2549. <p class="hangnum"><a name="para582"></a><span class="paranum">582</span>.</p>
  2550. <p class="gatha1"> ‘‘‘Suṇantu <a name="M0.0221"></a> bhonto mama ekavākyaṃ, varaṃ varissaṃ labhissāmi atthaṃ;</p>
  2551. <p class="gathalast">Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇihitadaṇḍo anusattarūpo.</p>
  2552. <p class="hangnum"><a name="para583"></a><span class="paranum">583</span>.</p>
  2553. <p class="gatha1"> ‘‘‘Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato;</p>
  2554. <p class="gathalast">Tāhaṃ mocayissāmi dāni, yathāmatiṃ anujānātu saṅgho’ti.</p>
  2555. <p class="hangnum"><a name="para584"></a><span class="paranum">584</span>.</p>
  2556. <p class="gatha1"> ‘‘‘Etañca aññañca lahuṃ pamuñca, ko taṃ vadetha tathā karontaṃ;</p>
  2557. <p class="gathalast">Yathā pajānāsi tathā karohi, yathāmatiṃ anujānāti saṅgho’ti.</p>
  2558. <p class="hangnum"><a name="para585"></a><span class="paranum">585</span>.</p>
  2559. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="P0.0238"></a> taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, sūlāvutaṃ mocayi khippameva;</p>
  2560. <p class="gathalast">Mā bhāyi sammāti ca taṃ avoca, tikicchakānañca upaṭṭhapesi.</p>
  2561. <p class="hangnum"><a name="para586"></a><span class="paranum">586</span>.</p>
  2562. <p class="gatha1"> ‘‘Kappitakañca upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;</p>
  2563. <p class="gathalast">Sayaṃ mukhenūpanisajja licchavi, tatheva pucchittha naṃ kāraṇatthiko.</p>
  2564. <p class="hangnum"><a name="para587"></a><span class="paranum">587</span>.</p>
  2565. <p class="gatha1"> ‘‘Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇītadaṇḍo anusattarūpo;</p>
  2566. <p class="gathalast">Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato.</p>
  2567. <p class="hangnum"><a name="para588"></a><span class="paranum">588</span>.</p>
  2568. <p class="gatha1"> ‘‘So mocito gantvā mayā idāni, etassa yakkhassa vaco hi bhante;</p>
  2569. <p class="gathalast">Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñcideva, yena so nirayaṃ no vajeyya.</p>
  2570. <p class="hangnum"><a name="para589"></a><span class="paranum">589</span>.</p>
  2571. <p class="gatha1"> ‘‘Ācikkha <a name="M0.0222"></a> bhante yadi atthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇoma;</p>
  2572. <p class="gathalast">Na tesaṃ kammānaṃ vināsamatthi, avedayitvā idha byantibhāvoti.</p>
  2573. <p class="hangnum"><a name="para590"></a><span class="paranum">590</span>.</p>
  2574. <p class="gatha1"> ‘‘Sace sa dhammāni samācareyya, sakkacca rattindivamappamatto;</p>
  2575. <p class="gathalast">Mucceyya so nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.</p>
  2576. <p class="hangnum"><a name="para591"></a><span class="paranum">591</span>.</p>
  2577. <p class="gatha1"> ‘‘Aññāto <a name="V0.0206"></a> eso purisassa attho, mamampi dāni anukampa bhante;</p>
  2578. <p class="gathalast">Anusāsa maṃ ovada bhūripañña, yathā ahaṃ no nirayaṃ vajeyyanti.</p>
  2579. <p class="hangnum"><a name="para592"></a><span class="paranum">592</span>.</p>
  2580. <p class="gatha1"> ‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upehi, dhammañca <a name="P0.0239"></a> saṅghañca pasannacitto;</p>
  2581. <p class="gathalast">Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.</p>
  2582. <p class="hangnum"><a name="para593"></a><span class="paranum">593</span>.</p>
  2583. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;</p>
  2584. <p class="gatha2">Amajjapo mā ca musā abhāṇī, sakena dārena ca hoti tuṭṭho;</p>
  2585. <p class="gathalast">Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāhi kusalaṃ sukhudrayaṃ.</p>
  2586. <p class="hangnum"><a name="para594"></a><span class="paranum">594</span>.</p>
  2587. <p class="gatha1"> ‘‘Cīvaraṃ <a name="P0.0240"></a> piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;</p>
  2588. <p class="gatha2">Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;</p>
  2589. <p class="gathalast">Dadāhi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.</p>
  2590. <p class="hangnum"><a name="para595"></a><span class="paranum">595</span>.</p>
  2591. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhūpi sīlasampanne, vītarāge bahussute;</p>
  2592. <p class="gathalast">Tappehi annapānena, sadā puññaṃ pavaḍḍhati.</p>
  2593. <p class="hangnum"><a name="para596"></a><span class="paranum">596</span>.</p>
  2594. <p class="gatha1"> ‘‘Evañca <a name="M0.0223"></a> dhammāni samācaranto, sakkacca rattindivamappamatto;</p>
  2595. <p class="gathalast">Muñca tuvaṃ nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.</p>
  2596. <p class="hangnum"><a name="para597"></a><span class="paranum">597</span>.</p>
  2597. <p class="gatha1"> ‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemi, dhammañca saṅghañca pasannacitto;</p>
  2598. <p class="gathalast">Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyāmi.</p>
  2599. <p class="hangnum"><a name="para598"></a><span class="paranum">598</span>.</p>
  2600. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;</p>
  2601. <p class="gatha2">Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho;</p>
  2602. <p class="gathalast">Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāmi kusalaṃ sukhudrayaṃ.</p>
  2603. <p class="hangnum"><a name="para599"></a><span class="paranum">599</span>.</p>
  2604. <p class="gatha1"> ‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;</p>
  2605. <p class="gathalast">Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca.</p>
  2606. <p class="hangnum"><a name="para600"></a><span class="paranum">600</span>.</p>
  2607. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhū <a name="V0.0207"></a> ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;</p>
  2608. <p class="gathalast">Dadāmi na vikampāmi, buddhānaṃ sāsane ratoti.</p>
  2609. <p class="hangnum"><a name="para601"></a><span class="paranum">601</span>.</p>
  2610. <p class="gatha1"> ‘‘Etādiso licchavi ambasakkaro, vesāliyaṃ aññataro upāsako;</p>
  2611. <p class="gathalast">Saddho mudū kārakaro ca bhikkhu, saṅghañca sakkacca tadā upaṭṭhahi.</p>
  2612. <p class="hangnum"><a name="para602"></a><span class="paranum">602</span>.</p>
  2613. <p class="gatha1"> ‘‘Sūlāvuto ca arogo hutvā, serī sukhī pabbajjaṃ upāgami;</p>
  2614. <p class="gathalast">Bhikkhuñca āgamma kappitakuttamaṃ, ubhopi sāmaññaphalāni ajjhaguṃ.</p>
  2615. <p class="hangnum"><a name="para603"></a><span class="paranum">603</span>.</p>
  2616. <p class="gatha1"> ‘‘Etādisā <a name="M0.0224"></a> sappurisāna sevanā, mahapphalā hoti sataṃ vijānataṃ;</p>
  2617. <p class="gathalast">Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’ti. –</p>
  2618. <p class="unindented">Gāthāyo avocuṃ.</p>
  2619. <p class="bodytext"><a name="para557-560"></a><span class="paranum">557-560</span>. Tattha <span class="bld">vāsūpagacchitthā</span>ti vāsaṃ upagacchi. <span class="bld">Gihikiccānī</span>ti gehaṃ āvasantena kātabbakuṭumbakiccāni. <span class="bld">Viceyyā</span>ti sundaravatthagahaṇatthaṃ vicinitvā. <span class="bld">Paṭikkanta</span>nti piṇḍapātato paṭikkantaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘gocarato nivatta’’</span>nti. <span class="bld">Avocā</span>ti ‘‘vesāliyaṃ licchavihaṃ, bhadante’’tiādikaṃ avoca.</p>
  2620. <p class="bodytext"><a name="para562-3"></a><span class="paranum">562-3</span>. <span class="bld">Vidālayantī</span>ti viphālayanti. <span class="bld">Pādakuṭhārikāhī</span>ti pādasaṅkhātāhi kuṭhārīhi. <span class="bld">Pātayantī</span>ti paripātayanti.</p>
  2621. <p class="bodytext"><a name="para564"></a><span class="paranum">564</span>. <span class="bld">Tiṇenā</span>ti <a name="P0.0241"></a> tiṇaggenāpi. <span class="bld">Mūḷhassa maggampi na pāvadāsī</span>ti maggamūḷhassa maggampi tvaṃ na kathayasi ‘‘evāyaṃ purisā ito cito ca paribbhamatū’’ti. Keḷīsīlo hi ayaṃ rājā. <span class="bld">Sayamādiyāsī</span>ti andhassa hatthato yaṭṭhiṃ sayameva acchinditvā gaṇhasi. <span class="bld">Saṃvibhāgaṃ karosī</span>ti attanā paribhuñjitabbavatthuto ekaccāni datvā saṃvibhajasi.</p>
  2622. <p class="bodytext"><a name="para565"></a><span class="paranum">565</span>. <span class="bld">Paccemi, bhante, yaṃ tvaṃ vadesī</span>ti ‘‘bhante, tvaṃ pattāni bhijjantī’’tiādinā yaṃ vadesi, taṃ paṭijānāmi, sabbamevetaṃ mayā kataṃ kārāpitañcāti dasseti. <span class="bld">Etampī</span>ti etaṃ khiḍḍādhippāyena <a name="V0.0208"></a> katampi.</p>
  2623. <p class="bodytext"><a name="para566-7"></a><span class="paranum">566-7</span>. <span class="bld">Khiḍḍā</span>ti khiḍḍāya. <span class="bld">Pasavitvā</span>ti upacinitvā. <span class="bld">Vedetī</span>ti anubhavati. <span class="bld">Asamattabhogī</span>ti aparipuṇṇabhogo. Tameva aparipuṇṇabhogataṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘daharo yuvā’’</span>tiādi vuttaṃ. <span class="bld">Nagganiyassā</span>ti naggabhāvassa. <span class="bld">Kiṃ su tato dukkhatarassa hotī</span>ti kiṃ su nāma tato naggabhāvato dukkhataraṃ assa petassa hoti. <span class="bld">Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyo</span>ti imā mayā diyyamānavatthadakkhiṇāyo petassa upakappantu.</p>
  2624. <p class="bodytext"><a name="para568-72"></a><span class="paranum">568-72</span>. <span class="bld">Bahudhā</span> <a name="M0.0225"></a> <span class="bld">pasattha</span>nti bahūhi pakārehi buddhādīhi vaṇṇitaṃ. <span class="bld">Akkhayadhammamatthū</span>ti aparikkhayadhammaṃ hotu. <span class="bld">Ācamayitvā</span>ti hatthapādadhovanapubbakaṃ mukhaṃ vikkhāletvā. <span class="bld">Candanasāralitta</span>nti sārabhūtacandanalittaṃ. <span class="bld">Uḷāravaṇṇa</span>nti seṭṭharūpaṃ. <span class="bld">Parivārita</span>nti anukulavuttinā parijanena parivāritaṃ. <span class="bld">Yakkhamahiddhipatta</span>nti mahatiṃ yakkhiddhiṃ, deviddhiṃ patvā ṭhitaṃ. <span class="bld">Tamenamavocā</span>ti tamenaṃ avoca.</p>
  2625. <p class="bodytext"><a name="para573"></a><span class="paranum">573</span>. <span class="bld">Ekadesaṃ adāsī</span>ti catūsu paccayesu ekadesabhūtaṃ vatthadānaṃ sandhāya vadati. <span class="bld">Sakkhi</span>nti sakkhibhāvaṃ.</p>
  2626. <p class="bodytext"><a name="para574"></a><span class="paranum">574</span>. <span class="bld">Mamāsī</span>ti <a name="P0.0242"></a> me āsi. <span class="bld">Devatā me</span>ti mayhaṃ devatā āsīti yojanā.</p>
  2627. <p class="bodytext"><a name="para575-7"></a><span class="paranum">575-7</span>. <span class="bld">Vippaṭipannacitto</span>ti micchādiṭṭhiṃ paṭipannamānaso, dhammiyaṃ paṭipadaṃ pahāya adhammiyaṃ paṭipadaṃ paṭipannoti attho. <span class="bld">Yatonidāna</span>nti yannimittaṃ yassa santikaṃ āgamanahetu.</p>
  2628. <p class="bodytext"><a name="para579"></a><span class="paranum">579</span>. <span class="bld">Saṃvibhajitvā</span>ti dānasaṃvibhāgaṃ katvā. <span class="bld">Sayaṃ mukhenūpanisajja pucchā</span>ti aññe purise apesetvā upinisīditvā sammukheneva puccha.</p>
  2629. <p class="bodytext"><a name="para581-3"></a><span class="paranum">581-3</span>. <span class="bld">Sannisinna</span>nti sannipatitavasena nisinnaṃ. <span class="bld">Labhissāmi attha</span>nti mayā icchitampi atthaṃ labhissāmi. <span class="bld">Paṇihitadaṇḍo</span>ti ṭhapitasarīradaṇḍo. <span class="bld">Anusattarūpo</span>ti rājini anusattasabhāvo. <span class="bld">Vīsatirattimattā</span>ti vīsatimattā rattiyo ativattāti attho. <span class="bld">Tāha</span>nti taṃ ahaṃ. <span class="bld">Yathāmati</span>nti mayhaṃ yathāruci.</p>
  2630. <p class="bodytext"><a name="para584"></a><span class="paranum">584</span>. <span class="bld">Etañca</span> <a name="V0.0209"></a> <span class="bld">aññañcā</span>ti etaṃ sūle āvutaṃ purisaṃ aññañca yassa rājāṇā paṇihitā, tañca. <span class="bld">Lahuṃ pamuñcā</span>ti sīghaṃ mocehi. <span class="bld">Ko taṃ vadetha tathā karonta</span>nti tathā dhammiyakammaṃ karontaṃ taṃ imasmiṃ vajjiraṭṭhe ko nāma ‘‘na pamocehī’’ti vadeyya, evaṃ vattuṃ kocipi na labhatīti attho.</p>
  2631. <p class="bodytext"><a name="para585"></a><span class="paranum">585</span>. <span class="bld">Tikicchakānañcā</span>ti <a name="M0.0226"></a> tikicchake ca.</p>
  2632. <p class="bodytext"><a name="para588"></a><span class="paranum">588</span>. <span class="bld">Yakkhassa vaco</span>ti petassa vacanaṃ, tassa, bhante, petassa vacanena evamakāsinti dasseti.</p>
  2633. <p class="bodytext"><a name="para590"></a><span class="paranum">590</span>. <span class="bld">Dhammānī</span>ti pubbe kataṃ pāpakammaṃ abhibhavituṃ samatthe puññadhamme. <span class="bld">Kammaṃ siyā aññatra vedanīya</span>nti yaṃ tasmiṃ pāpakamme upapajjavedanīyaṃ, taṃ ahosikammaṃ nāma hoti. Yaṃ pana aparapariyāyavedanīyaṃ, taṃ aññatra aparapariyāye vedayitabbaphalaṃ hoti sati saṃsārappavattiyanti attho.</p>
  2634. <p class="bodytext"><a name="para593"></a><span class="paranum">593</span>. <span class="bld">Imañcā</span>ti <a name="P0.0243"></a> attanā vuccamānaṃ tāya āsannaṃ paccakkhaṃ vāti katvā vuttaṃ. <span class="bld">Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupeta</span>nti parisuddhaṭṭhena ariyaṃ, pāṇātipātāveramaṇiādīhi aṭṭhahi aṅgehi upetaṃ yuttaṃ uttamaṃ uposathasīlaṃ. <span class="bld">Kusala</span>nti anavajjaṃ. <span class="bld">Sukhudraya</span>nti sukhavipākaṃ.</p>
  2635. <p class="bodytext"><a name="para595"></a><span class="paranum">595</span>. <span class="bld">Sadā puññaṃ pavaḍḍhatī</span>ti sakideva puññaṃ katvā ‘‘alamettāvatā’’ti aparituṭṭho hutvā aparāparaṃ sucaritaṃ pūrentassa sabbakālaṃ puññaṃ abhivaḍḍhati, aparāparaṃ vā sucaritaṃ pūrentassa puññasaṅkhātaṃ puññaphalaṃ uparūpari vaḍḍhati paripūretīti attho.</p>
  2636. <p class="bodytext"><a name="para597"></a><span class="paranum">597</span>. Evaṃ therena vutte rājā apāyadukkhato utrastacitto ratanattaye puññadhamme ca abhivaḍḍhamānapasādo tato paṭṭhāya saraṇāni sīlāni ca samādiyanto <span class="bld">‘‘ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemī’’</span>tiādimāha.</p>
  2637. <p class="bodytext"><a name="para601"></a><span class="paranum">601</span>. Tattha <span class="bld">etādiso</span>ti ediso yathāvuttarūpo. <span class="bld">Vesāliyaṃ aññataro upāsako</span>ti vesāliyaṃ anekasahassesu upāsakesu aññataro upāsako hutvā. <span class="bld">Saddho</span>tiādi kalyāṇamittasannissayena <a name="V0.0210"></a> tassa purimabhāvato aññādisataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Pubbe hi so assaddho kakkhaḷo bhikkhūnaṃ akkosakārako saṅghassa ca anupaṭṭhāko ahosi. Idāni pana saddho muduko hutvā bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ tadā upaṭṭhahīti. Tatta <span class="bld">kārakaro</span>ti upakārakārī.</p>
  2638. <p class="bodytext"><a name="para602"></a><span class="paranum">602</span>. <span class="bld">Ubhopī</span>ti <a name="M0.0227"></a> dvepi sūlāvuto rājā ca. <span class="bld">Sāmaññaphalāni ajjhagu</span>nti yathārahaṃ sāmaññaphalāni adhigacchiṃsu. Tayidaṃ yathārahaṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’</span>ti vuttaṃ. Tattha <span class="bld">phalaṃ kaniṭṭha</span>nti sotāpattiphalaṃ sandhāyāha. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.</p>
  2639. <p class="bodytext">Evaṃ raññā petena attanā ca vuttamatthaṃ āyasmā kappitako satthāraṃ vandituṃ sāvatthiṃ gato bhagavato ārocesi<a name="P0.0244"></a>. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  2640. <p class="centered">Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2641. <p class="subhead">2. Serīsakapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2642. <p class="bodytext"><a name="para604-57"></a><span class="paranum">604-57</span>. <span class="bld">Suṇotha yakkhassa vāṇijānañcā</span>ti idaṃ serīsakapetavatthu. Taṃ yasmā serīsakavimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā tattha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 1227 serīsakavimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayena veditabbanti.</p>
  2643. <p class="centered">Serīsakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2644. <p class="subhead">3. Nandakapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2645. <p class="bodytext"><span class="bld">Rājā piṅgalako nāmā</span>ti idaṃ nandakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Satthu parinibbānato vassasatadvayassa accayena suraṭṭhavisaye piṅgalo nāma rājā ahosi. Tassa senāpati nandako nāma micchādiṭṭhī viparītadassano ‘‘natthi dinna’’ntiādinā micchāgāhaṃ paggayha vicari. Tassa dhītā uttarā nāma upāsikā patirūpe kule dinnā ahosi. Nandako pana kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ mahati nigrodharukkhe vemānikapeto hutvā nibbatti. Tasmiṃ kālakate uttarā sucisītalagandhodakapūritaṃ <a name="V0.0211"></a> pānīyaghaṭaṃ kummāsābhisaṅkhatehi <a name="M0.0228"></a> vaṇṇagandharasasampannehi pūvehi paripuṇṇasarāvakañca aññatarassa khīṇāsavattherassa datvā ‘‘ayaṃ dakkhiṇā mayhaṃ pitu upakappatū’’ti uddisi, tassa tena dānena dibbapānīyaṃ aparimitā ca pūvā pātubhaviṃsu. Taṃ disvā so evaṃ cintesi – ‘‘pāpakaṃ vata mayā kataṃ, yaṃ mahājano ‘natthi dinna’ntiādinā micchāgāhaṃ gāhito. Idāni pana piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ dātuṃ gato, so taṃ tassa datvā āgamissati, handāhaṃ natthikadiṭṭhiṃ vinodessāmī’’ti. Na cireneva ca piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ datvā paṭinivattanto <a name="P0.0245"></a> maggaṃ paṭipajji.</p>
  2646. <p class="bodytext">Atha so peto attano vasanaṭṭhānābhimukhaṃ taṃ maggaṃ nimmini. Rājā ṭhitamajjhanhike samaye tena maggena gacchati. Tassa gachantassa purato maggo dissati, piṭṭhito panassa antaradhāyati. Sabbapacchato gacchanto puriso maggaṃ antarahitaṃ disvā bhīto vissaraṃ viravanto dhāvitvā rañño ārocesi, taṃ sutvā rājā bhīto saṃviggamānaso hatthikkhandhe ṭhatvā catasso disā olokento petassa vasananigrodharukkhaṃ disvā tadabhimukho agamāsi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Athānukkamena raññe taṃ ṭhānaṃ patte peto sabbābharaṇavibhūsito rājānaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā pūve ca pānīyañca dāpesi. Rājā saparijano nhatvā pūve khāditvā pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhamaggakilamatho <span class="bld">‘‘devatā nusi gandhabbo’’</span>tiādinā petaṃ pucchi. Peto ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ ācikkhitvā rājānaṃ micchādassanato vimocetvā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārā –</p>
  2647. <p class="hangnum"><a name="para658"></a><span class="paranum">658</span>.</p>
  2648. <p class="gatha1"> ‘‘Rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahu;</p>
  2649. <p class="gathalast">Moriyānaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā, suraṭṭhaṃ punarāgamā.</p>
  2650. <p class="hangnum"><a name="para659"></a><span class="paranum">659</span>.</p>
  2651. <p class="gatha1"> ‘‘Uṇhe majjhanhike kāle, rājā paṅkaṃ upāgami;</p>
  2652. <p class="gathalast">Addasa maggaṃ ramaṇīyaṃ, petānaṃ taṃ vaṇṇupathaṃ.</p>
  2653. <p class="bodytext"><a name="para660"></a><span class="paranum">660</span>. Sārathiṃ <a name="M0.0229"></a> āmantayī rājā –</p>
  2654. <p class="gatha1">‘‘‘Ayaṃ maggo ramaṇīyo, khemo sovatthiko sivo;</p>
  2655. <p class="gathalast">Iminā sārathi yāma, suraṭṭhānaṃ santike ito’.</p>
  2656. <p class="hangnum"><a name="para661"></a><span class="paranum">661</span>.</p>
  2657. <p class="gatha1"> ‘‘Tena <a name="V0.0212"></a> pāyāsi soraṭṭho, senāya caturaṅginiyā;</p>
  2658. <p class="gathalast">Ubbiggarūpo puriso, soraṭṭhaṃ etadabravi.</p>
  2659. <p class="hangnum"><a name="para662"></a><span class="paranum">662</span>.</p>
  2660. <p class="gatha1"> ‘‘‘Kummaggaṃ <a name="P0.0246"></a> paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;</p>
  2661. <p class="gathalast">Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.</p>
  2662. <p class="hangnum"><a name="para663"></a><span class="paranum">663</span>.</p>
  2663. <p class="gatha1"> ‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;</p>
  2664. <p class="gathalast">Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.</p>
  2665. <p class="hangnum"><a name="para664"></a><span class="paranum">664</span>.</p>
  2666. <p class="gatha1"> ‘‘Saṃviggo rājā soraṭṭho, sārathiṃ etadabravi;</p>
  2667. <p class="gatha2">‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;</p>
  2668. <p class="gathalast">Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.</p>
  2669. <p class="hangnum"><a name="para665"></a><span class="paranum">665</span>.</p>
  2670. <p class="gatha1"> ‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;</p>
  2671. <p class="gathalast">Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.</p>
  2672. <p class="hangnum"><a name="para666"></a><span class="paranum">666</span>.</p>
  2673. <p class="gatha1"> ‘‘Hatthikkhandhaṃ samāruyha, olokento catuddisā;</p>
  2674. <p class="gatha2">Addasa nigrodhaṃ ramaṇīyaṃ, pādapaṃ chāyāsampannaṃ;</p>
  2675. <p class="gathalast">Nīlabbhavaṇṇasadisaṃ, meghavaṇṇasirīnibhaṃ.</p>
  2676. <p class="hangnum"><a name="para667"></a><span class="paranum">667</span>.</p>
  2677. <p class="gatha1"> ‘‘Sārathiṃ āmantayī rājā, ‘kiṃ eso dissati brahā;</p>
  2678. <p class="gathalast">Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho’.</p>
  2679. <p class="hangnum"><a name="para668"></a><span class="paranum">668</span>.</p>
  2680. <p class="gatha1"> ‘‘Nigrodho so mahārāja, pādapo chāyāsampanno;</p>
  2681. <p class="gathalast">Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.</p>
  2682. <p class="hangnum"><a name="para669"></a><span class="paranum">669</span>.</p>
  2683. <p class="gatha1"> ‘‘Tena pāyāsi soraṭṭho, yena so dissate brahā;</p>
  2684. <p class="gathalast">Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.</p>
  2685. <p class="hangnum"><a name="para670"></a><span class="paranum">670</span>.</p>
  2686. <p class="gatha1"> ‘‘Hatthikkhandhato <a name="M0.0230"></a><a name="V0.0213"></a> oruyha, rājā rukkhaṃ upāgami;</p>
  2687. <p class="gatha2">Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, sāmacco saparijjano;</p>
  2688. <p class="gathalast">Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca addasa.</p>
  2689. <p class="hangnum"><a name="para671"></a><span class="paranum">671</span>.</p>
  2690. <p class="gatha1"> ‘‘Puriso ca devavaṇṇī, sabbābharaṇabhūsito;</p>
  2691. <p class="gathalast">Upasaṅkamitvā rājānaṃ, soraṭṭhaṃ etadabravi.</p>
  2692. <p class="hangnum"><a name="para672"></a><span class="paranum">672</span>.</p>
  2693. <p class="gatha1"> ‘‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;</p>
  2694. <p class="gathalast">Pivatu devo pānīyaṃ, pūve khāda arindama’.</p>
  2695. <p class="hangnum"><a name="para673"></a><span class="paranum">673</span>.</p>
  2696. <p class="gatha1"> ‘‘Pivitvā rājā pānīyaṃ, sāmacco saparijjano;</p>
  2697. <p class="gathalast">Pūve khāditvā pitvā ca, soraṭṭho etadabravi.</p>
  2698. <p class="hangnum"><a name="para674"></a><span class="paranum">674</span>.</p>
  2699. <p class="gatha1"> ‘‘Devatā <a name="P0.0247"></a> nusi gandhabbo, adu sakko purindado;</p>
  2700. <p class="gathalast">Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.</p>
  2701. <p class="hangnum"><a name="para675"></a><span class="paranum">675</span>.</p>
  2702. <p class="gatha1"> ‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;</p>
  2703. <p class="gathalast">Peto ahaṃ mahārāja, suraṭṭhā idha māgatoti.</p>
  2704. <p class="hangnum"><a name="para676"></a><span class="paranum">676</span>.</p>
  2705. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, suraṭṭhasmiṃ pure tuvaṃ;</p>
  2706. <p class="gathalast">Kena te brahmacariyena, ānubhāvo ayaṃ tavāti.</p>
  2707. <p class="hangnum"><a name="para677"></a><span class="paranum">677</span>.</p>
  2708. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  2709. <p class="gathalast">Amaccā pārisajjā ca, brāhmaṇo ca purohito.</p>
  2710. <p class="hangnum"><a name="para678"></a><span class="paranum">678</span>.</p>
  2711. <p class="gatha1"> ‘‘Suraṭṭhasmiṃ ahaṃ deva, puriso pāpacetaso;</p>
  2712. <p class="gathalast">Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.</p>
  2713. <p class="hangnum"><a name="para679"></a><span class="paranum">679</span>.</p>
  2714. <p class="gatha1"> ‘‘Dadantānaṃ <a name="V0.0214"></a> karontānaṃ, vārayissaṃ bahujjanaṃ;</p>
  2715. <p class="gathalast">Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakaro ahaṃ.</p>
  2716. <p class="hangnum"><a name="para680"></a><span class="paranum">680</span>.</p>
  2717. <p class="gatha1"> ‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;</p>
  2718. <p class="gathalast">Natthi ācariyo nāma, adantaṃ ko damessati.</p>
  2719. <p class="hangnum"><a name="para681"></a><span class="paranum">681</span>.</p>
  2720. <p class="gatha1"> ‘‘Samatulyāni <a name="M0.0231"></a> bhūtāni, kuto jeṭṭhāpacāyiko;</p>
  2721. <p class="gathalast">Natthi balaṃ vīriyaṃ vā, kuto uṭṭhānaporisaṃ.</p>
  2722. <p class="hangnum"><a name="para682"></a><span class="paranum">682</span>.</p>
  2723. <p class="gatha1"> ‘‘Natthi dānaphalaṃ nāma, na visodheti verinaṃ;</p>
  2724. <p class="gathalast">Laddheyyaṃ labhate macco, niyatipariṇāmajaṃ.</p>
  2725. <p class="hangnum"><a name="para683"></a><span class="paranum">683</span>.</p>
  2726. <p class="gatha1"> ‘‘Natthi mātā pitā bhātā, loko natthi ito paraṃ;</p>
  2727. <p class="gathalast">Natthi dinnaṃ natthi hutaṃ, sunihitaṃ na vijjati.</p>
  2728. <p class="hangnum"><a name="para684"></a><span class="paranum">684</span>.</p>
  2729. <p class="gatha1"> ‘‘Yopi haneyya purisaṃ, parassa chindate siraṃ;</p>
  2730. <p class="gathalast">Na koci kañci hanati, sattannaṃ vivaramantare.</p>
  2731. <p class="hangnum"><a name="para685"></a><span class="paranum">685</span>.</p>
  2732. <p class="gatha1"> ‘‘Acchejjābhejjo hi jīvo, aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍalo;</p>
  2733. <p class="gathalast">Yojanānaṃ sataṃ pañca, ko jīvaṃ chettumarahati.</p>
  2734. <p class="hangnum"><a name="para686"></a><span class="paranum">686</span>.</p>
  2735. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā <a name="P0.0248"></a> suttaguḷe khitte, nibbeṭhentaṃ palāyati;</p>
  2736. <p class="gathalast">Evameva ca so jīvo, nibbeṭhento palāyati.</p>
  2737. <p class="hangnum"><a name="para687"></a><span class="paranum">687</span>.</p>
  2738. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā gāmato nikkhamma, aññaṃ gāmaṃ pavisati;</p>
  2739. <p class="gathalast">Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.</p>
  2740. <p class="hangnum"><a name="para688"></a><span class="paranum">688</span>.</p>
  2741. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā gehato nikkhamma, aññaṃ gehaṃ pavisati;</p>
  2742. <p class="gathalast">Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.</p>
  2743. <p class="hangnum"><a name="para689"></a><span class="paranum">689</span>.</p>
  2744. <p class="gatha1"> ‘‘Cullāsīti <a name="V0.0215"></a> mahākappino, satasahassāni hi;</p>
  2745. <p class="gatha2">Ye bālā ye ca paṇḍitā, saṃsāraṃ khepayitvāna;</p>
  2746. <p class="gathalast">Dukkhassantaṃ karissare.</p>
  2747. <p class="hangnum"><a name="para690"></a><span class="paranum">690</span>.</p>
  2748. <p class="gatha1"> ‘‘Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi ca;</p>
  2749. <p class="gathalast">Jino sabbaṃ pajānāti, sammūḷhā itarā pajā.</p>
  2750. <p class="hangnum"><a name="para691"></a><span class="paranum">691</span>.</p>
  2751. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃdiṭṭhi pure āsiṃ, sammūḷho mohapāruto;</p>
  2752. <p class="gathalast">Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.</p>
  2753. <p class="hangnum"><a name="para692"></a><span class="paranum">692</span>.</p>
  2754. <p class="gatha1"> ‘‘Oraṃ <a name="M0.0232"></a> me chahi māsehi, kālakiriyā bhavissati;</p>
  2755. <p class="gathalast">Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.</p>
  2756. <p class="hangnum"><a name="para693"></a><span class="paranum">693</span>.</p>
  2757. <p class="gatha1"> ‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;</p>
  2758. <p class="gathalast">Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.</p>
  2759. <p class="hangnum"><a name="para694"></a><span class="paranum">694</span>.</p>
  2760. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;</p>
  2761. <p class="gathalast">Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.</p>
  2762. <p class="hangnum"><a name="para695"></a><span class="paranum">695</span>.</p>
  2763. <p class="gatha1"> ‘‘Vassāni satasahassāni, ghoso suyyati tāvade;</p>
  2764. <p class="gathalast">Lakkho eso mahārāja, satabhāgavassakoṭiyo.</p>
  2765. <p class="hangnum"><a name="para696"></a><span class="paranum">696</span>.</p>
  2766. <p class="gatha1"> ‘‘Koṭisatasahassāni, niraye paccare janā;</p>
  2767. <p class="gathalast">Micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino.</p>
  2768. <p class="hangnum"><a name="para697"></a><span class="paranum">697</span>.</p>
  2769. <p class="gatha1"> ‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;</p>
  2770. <p class="gathalast">Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.</p>
  2771. <p class="hangnum"><a name="para698"></a><span class="paranum">698</span>.</p>
  2772. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ <a name="V0.0216"></a><a name="P0.0249"></a> suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  2773. <p class="gathalast">Dhītā mayhaṃ mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.</p>
  2774. <p class="hangnum"><a name="para699"></a><span class="paranum">699</span>.</p>
  2775. <p class="gatha1"> ‘‘Karoti bhaddakaṃ kammaṃ, sīlesuposathe ratā;</p>
  2776. <p class="gathalast">Saññatā saṃvibhāgī ca, vadaññū vītamaccharā.</p>
  2777. <p class="hangnum"><a name="para700"></a><span class="paranum">700</span>.</p>
  2778. <p class="gatha1"> ‘‘Akhaṇḍakārī sikkhāya, suṇhā parakulesu ca;</p>
  2779. <p class="gathalast">Upāsikā sakyamunino, sambuddhassa sirīmato.</p>
  2780. <p class="hangnum"><a name="para701"></a><span class="paranum">701</span>.</p>
  2781. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhu ca sīlasampanno, gāmaṃ piṇḍāya pāvisi;</p>
  2782. <p class="gathalast">Okkhittacakkhu satimā, guttadvāro susaṃvuto.</p>
  2783. <p class="hangnum"><a name="para702"></a><span class="paranum">702</span>.</p>
  2784. <p class="gatha1"> ‘‘Sapadānaṃ caramāno, agamā taṃ nivesanaṃ;</p>
  2785. <p class="gathalast">Tamaddasa mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.</p>
  2786. <p class="hangnum"><a name="para703"></a><span class="paranum">703</span>.</p>
  2787. <p class="gatha1"> ‘‘Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca sā adā;</p>
  2788. <p class="gathalast">Pitā me kālakato bhante, tassetaṃ upakappatu.</p>
  2789. <p class="hangnum"><a name="para704"></a><span class="paranum">704</span>.</p>
  2790. <p class="gatha1"> ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe<a name="M0.0233"></a>, vipāko udapajjatha;</p>
  2791. <p class="gathalast">Bhuñjāmi kāmakāmīhaṃ, rājā vessavaṇo yathā.</p>
  2792. <p class="hangnum"><a name="para705"></a><span class="paranum">705</span>.</p>
  2793. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;</p>
  2794. <p class="gatha2">Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccati;</p>
  2795. <p class="gathalast">Taṃ buddhaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.</p>
  2796. <p class="hangnum"><a name="para706"></a><span class="paranum">706</span>.</p>
  2797. <p class="gatha1"> ‘‘Aṭṭhaṅgikena maggena, phusanti amataṃ padaṃ;</p>
  2798. <p class="gathalast">Taṃ dhammaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.</p>
  2799. <p class="hangnum"><a name="para707"></a><span class="paranum">707</span>.</p>
  2800. <p class="gatha1"> ‘‘Cattāro <a name="V0.0217"></a> ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā;</p>
  2801. <p class="gatha2">Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito;</p>
  2802. <p class="gathalast">Taṃ saṅghaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.</p>
  2803. <p class="hangnum"><a name="para708"></a><span class="paranum">708</span>.</p>
  2804. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;</p>
  2805. <p class="gathalast">Amajjapo <a name="P0.0250"></a> mā ca musā abhāṇi, sakena dārena ca hohi tuṭṭhoti.</p>
  2806. <p class="hangnum"><a name="para709"></a><span class="paranum">709</span>.</p>
  2807. <p class="gatha1"> ‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;</p>
  2808. <p class="gathalast">Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.</p>
  2809. <p class="hangnum"><a name="para710"></a><span class="paranum">710</span>.</p>
  2810. <p class="gatha1"> ‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ;</p>
  2811. <p class="gathalast">Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.</p>
  2812. <p class="hangnum"><a name="para711"></a><span class="paranum">711</span>.</p>
  2813. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;</p>
  2814. <p class="gathalast">Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho.</p>
  2815. <p class="hangnum"><a name="para712"></a><span class="paranum">712</span>.</p>
  2816. <p class="gatha1"> ‘‘Ophuṇāmi mahāvāte, nadiyā sīghagāmiyā;</p>
  2817. <p class="gathalast">Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhiṃ, buddhānaṃ sāsane rato.</p>
  2818. <p class="hangnum"><a name="para713"></a><span class="paranum">713</span>.</p>
  2819. <p class="gatha1"> ‘‘Idaṃ <a name="M0.0234"></a> vatvāna soraṭṭho, viramitvā pāpadassanā;</p>
  2820. <p class="gathalast">Namo bhagavato katvā, pāmokkho rathamāruhī’’ti. – gāthāyo avocuṃ;</p>
  2821. <p class="bodytext"><a name="para658-9"></a><span class="paranum">658-9</span>. Tattha <span class="bld">rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahū</span>ti piṅgalacakkhutāya ‘‘piṅgalo’’ti pākaṭanāmo suraṭṭhadesassa issaro rājā ahosi. <span class="bld">Moriyāna</span>nti moriyarājūnaṃ, dhammāsokaṃ sandhāya vadati. <span class="bld">Suraṭṭhaṃ punarāgamā</span>ti suraṭṭhassa visayaṃ uddissa suraṭṭhagāmimaggaṃ paccāgañchi. <span class="bld">Paṅka</span>nti mudubhūmiṃ. <span class="bld">Vaṇṇupatha</span>nti petena nimmitaṃ marūbhūmimaggaṃ.</p>
  2822. <p class="bodytext"><a name="para660"></a><span class="paranum">660</span>. <span class="bld">Khemo</span>ti nibbhayo. <span class="bld">Sovatthiko</span>ti sotthibhāvāvaho. <span class="bld">Sivo</span>ti anupaddavo. <span class="bld">Suraṭṭhānaṃ santike ito</span>ti iminā maggena gacchantā mayaṃ suraṭṭhavisayassa samīpeyeva.</p>
  2823. <p class="bodytext"><a name="para661-2"></a><span class="paranum">661-2</span>. <span class="bld">Soraṭṭho</span>ti <a name="V0.0218"></a> suraṭṭhādhipati. <span class="bld">Ubbiggarūpo</span>ti utrastasabhāvo. <span class="bld">Bhiṃsana</span>nti bhayajananaṃ<a name="P0.0251"></a>. <span class="bld">Lomahaṃsana</span>nti bhiṃsanakabhāvena lomānaṃ haṃsāpanaṃ.</p>
  2824. <p class="bodytext"><a name="para663"></a><span class="paranum">663</span>. <span class="bld">Yamapurisāna santike</span>ti petānaṃ samīpe vattāma. <span class="bld">Amānuso vāyati gandho</span>ti petānaṃ sarīragandho vāyati. <span class="bld">Ghoso suyyati dāruṇo</span>ti paccekanirayesu kāraṇaṃ kāriyamānānaṃ sattānaṃ ghorataro saddo suyyati.</p>
  2825. <p class="bodytext"><a name="para666"></a><span class="paranum">666</span>. <span class="bld">Pādapa</span>nti pādasadisehi mūlāvayavehi udakassa pivanato ‘‘pādapo’’ti laddhanāmaṃ taruṃ. <span class="bld">Chāyāsampanna</span>nti sampannacchāyaṃ. <span class="bld">Nīlabbhavaṇṇasadisa</span>nti vaṇṇena nīlameghasadisaṃ. <span class="bld">Meghavaṇṇasirīnibha</span>nti meghavaṇṇasaṇṭhānaṃ hutvā khāyamānaṃ.</p>
  2826. <p class="bodytext"><a name="para670"></a><span class="paranum">670</span>. <span class="bld">Pūraṃ pānīyasaraka</span>nti pānīyena puṇṇaṃ pānīyabhājanaṃ. <span class="bld">Pūve</span>ti khajjake. <span class="bld">Vitte</span>ti vittijanane madhure manuññe tahiṃ tahiṃ sarāve pūretvā ṭhapitapūve addasa.</p>
  2827. <p class="bodytext"><a name="para672"></a><span class="paranum">672</span>. <span class="bld">Atho</span> <a name="M0.0235"></a> <span class="bld">te adurāgata</span>nti ettha <span class="bld">atho</span>ti nipātamattaṃ, avadhāraṇatthe vā, mahārāja, te āgataṃ durāgataṃ na hoti, atha kho svāgatamevāti mayaṃ sampaṭicchāmāti attho. <span class="bld">Arindamā</span>ti arīnaṃ damanasīla.</p>
  2828. <p class="bodytext"><a name="para677"></a><span class="paranum">677</span>. <span class="bld">Amaccā pārisajjā</span>ti amaccā pārisajjā ca vacanaṃ suṇantu, brāhmaṇo ca tuyhaṃ purohito taṃ suṇātūti yojanā.</p>
  2829. <p class="bodytext"><a name="para678"></a><span class="paranum">678</span>. <span class="bld">Suraṭṭhasmiṃ aha</span>nti suraṭṭhadese ahaṃ. <span class="bld">Devā</span>ti rājānaṃ ālapati. <span class="bld">Micchādiṭṭhī</span>ti natthikadiṭṭhiyā viparītadassano. <span class="bld">Dussīlo</span>ti nissīlo. <span class="bld">Kadariyo</span>ti thaddhamaccharī. <span class="bld">Paribhāsako</span>ti samaṇabrāhmaṇānaṃ akkosako.</p>
  2830. <p class="bodytext"><a name="para679"></a><span class="paranum">679</span>. <span class="bld">Vārayissa</span>nti vāresiṃ. <span class="bld">Antarāyakaro aha</span>nti dānaṃ dadantānaṃ upakāraṃ karontānaṃ antarāyakaro hutvā aññesañca paresaṃ dānaṃ dadamānānaṃ dānamayapuññato ahaṃ bahujanaṃ vārayissaṃ vāresinti yojanā.</p>
  2831. <p class="bodytext"><a name="para680"></a><span class="paranum">680</span>. <span class="bld">Vipāko</span> <a name="V0.0219"></a> <span class="bld">natthi dānassā</span>tiādi vāritākāradassanaṃ. Tattha <span class="bld">vipāko natthi dānassā</span>ti dānaṃ dadato tassa vipāko <a name="P0.0252"></a> āyatiṃ pattabbaphalaṃ natthīti vipākaṃ paṭibāhati. <span class="bld">Saṃyamassa kuto phala</span>nti sīlassa pana kuto nāma phalaṃ, sabbena sabbaṃ taṃ natthīti adhippāyo. <span class="bld">Natthi ācariyo nāmā</span>ti ācārasamācārasikkhāpako ācariyo nāma koci natthi. Sabhāvato eva hi sattā dantā vā adantā vā hontīti adhippāyo. Tenāha <span class="bld">‘‘adantaṃ ko damessatī’’</span>ti.</p>
  2832. <p class="bodytext"><a name="para681"></a><span class="paranum">681</span>. <span class="bld">Samatulyāni bhūtānī</span>ti ime sattā sabbepi aññamaññaṃ samasamā, tasmā jeṭṭho eva natthi, kuto jeṭṭhāpacāyiko, jeṭṭhāpacāyanapuññaṃ nāma natthīti attho. <span class="bld">Natthi bala</span>nti yamhi attano bale patiṭṭhitā sattā vīriyaṃ katvā manussasobhagyataṃ ādiṃ katvā yāvaarahattaṃ sampattiyo pāpuṇanti, taṃ vīriyabalaṃ paṭikkhipati. <span class="bld">Vīriyaṃ vā natthi kuto uṭṭhānaporisa</span>nti idaṃ no purisavīriyena purisakārena pavattanti evaṃ pavattavādapaṭikkhepavasena vuttaṃ.</p>
  2833. <p class="bodytext"><a name="para682"></a><span class="paranum">682</span>. <span class="bld">Natthi</span> <a name="M0.0236"></a> <span class="bld">dānaphalaṃ nāmā</span>ti dānassa phalaṃ nāma kiñci natthi, deyyadhammapariccāgo bhasmanihitaṃ viya nipphalo evāti attho. <span class="bld">Na visodheti verina</span>nti ettha <span class="bld">verina</span>nti veravantaṃ verānaṃ vasena pāṇātipātādīnaṃ vasena ca katapāpaṃ puggalaṃ dānasīlādivatato na visodheti, kadācipi suddhaṃ na karoti. Pubbe ‘‘vipāko natthi dānassā’’tiādi dānādito attano paresaṃ nivāritākāradassanaṃ, ‘‘natthi dānaphalaṃ nāmā’’tiādi pana atthano micchābhinivesadassananti daṭṭhabbaṃ. <span class="bld">Laddheyya</span>nti laddhabbaṃ. Kathaṃ pana laddhabbanti āha <span class="bld">‘‘niyatipariṇāmaja’’</span>nti. Ayaṃ satto sukhaṃ vā dukkhaṃ vā labhanto niyativipariṇāmavaseneva labhati, na kammassa katattā, na issarādinā cāti adhippāyo.</p>
  2834. <p class="bodytext"><a name="para683"></a><span class="paranum">683</span>. <span class="bld">Natthi</span> <a name="P0.0253"></a> <span class="bld">mātā pitā bhātā</span>ti mātādīsu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalābhāvaṃ sandhāya vadati. <span class="bld">Loko natthi ito para</span>nti ito idhalokato paraloko nāma koci natthi, tattha tattheva sattā ucchijjantīti adhippāyo. <span class="bld">Dinna</span>nti mahādānaṃ. <span class="bld">Huta</span>nti pahenakasakkāro, tadubhayampi phalābhāvaṃ sandhāya ‘‘natthī’’ti paṭikkhipati. <span class="bld">Sunihita</span>nti suṭṭhu nihitaṃ. <span class="bld">Na vijjatī</span>ti yaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ nāma ‘‘anugāmikanidhī’’ti vadanti, taṃ na vijjati. Tesaṃ taṃ vācāvatthumattamevāti adhippāyo.</p>
  2835. <p class="bodytext"><a name="para684"></a><span class="paranum">684</span>. <span class="bld">Na koci kañci hanatī</span>ti yo puriso paraṃ purisaṃ haneyya, parassa purisassa sīsaṃ <a name="V0.0220"></a> chindeyya, tattha paramatthato na koci kañci hanati, sattannaṃ kāyānaṃ chiddabhāvato hananto viya hoti. Kathaṃ satthapahāroti āha <span class="bld">‘‘sattannaṃ vivaramantare’’</span>ti. Pathavīādīnaṃ sattannaṃ kāyānaṃ vivarabhūte antare chidde satthaṃ pavisati, tena sattā asiādīhi pahatā viya honti, jīvo viya pana sesakāyāpi niccasabhāvattā na chijjantīti adhippāyo.</p>
  2836. <p class="bodytext"><a name="para685"></a><span class="paranum">685</span>. <span class="bld">Acchejjābhejjo hi jīvo</span>ti ayaṃ sattānaṃ jīvo satthādīhi na chinditabbo na bhinditabbo niccasabhāvattā. <span class="bld">Aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍalo</span>ti so pana jīvo kadāci aṭṭhaṃso hoti kadāci guḷaparimaṇḍalo<a name="M0.0237"></a>. <span class="bld">Yojanānaṃ sataṃ pañcā</span>ti kevalībhāvaṃ patto pañcayojanasatubbedho hoti. <span class="bld">Ko jīvaṃ chettumarahatī</span>ti niccaṃ nibbikāraṃ jīvaṃ ko nāma satthādīhi chindituṃ arahati, na so kenaci vikopaneyyoti vadati.</p>
  2837. <p class="bodytext"><a name="para686"></a><span class="paranum">686</span>. <span class="bld">Suttaguḷe</span>ti veṭhetvā katasuttaguḷe. <span class="bld">Khitte</span>ti nibbeṭhanavasena khitte. <span class="bld">Nibbeṭhentaṃ palāyatī</span>ti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā nibbeṭhiyamānaṃ khittaṃ suttaguḷaṃ <a name="P0.0254"></a> nibbeṭhentameva gacchati, sutte khīṇe na gacchati. <span class="bld">Evameva</span>nti yathā taṃ suttaguḷaṃ nibbeṭhiyamānaṃ gacchati, sutte khīṇe na gacchati, evameva so jīvo ‘‘cullāsīti mahākappino satasahassānī’’ti vuttakālameva attabhāvaguḷaṃ nibbeṭhento palāyati pavattati, tato uddhaṃ na pavattati.</p>
  2838. <p class="bodytext"><a name="para687"></a><span class="paranum">687</span>. <span class="bld">Evameva ca so jīvo</span>ti yathā koci puriso attano nivāsagāmato nikkhamitvā tato aññaṃ gāmaṃ pavisati kenacideva karaṇīyena, evameva so jīvo ito sarīrato nikkhamitvā aññaṃ aparaṃ sarīraṃ niyatavasena pavisatīti adhippāyo. <span class="bld">Bondi</span>nti kāyaṃ.</p>
  2839. <p class="bodytext"><a name="para689"></a><span class="paranum">689</span>. <span class="bld">Cullāsītī</span>ti caturāsīti. <span class="bld">Mahākappino</span>ti mahākappānaṃ. Tattha ‘‘ekamhā mahāsarā anotattādito vassasate vassasate kusaggena ekekaṃ udakabinduṃ nīharante iminā upakkamena sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake jāte eko mahākappo nāma hotī’’ti vatvā ‘‘evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni saṃsārassa parimāṇa’’nti vadanti. <span class="bld">Ye bālā ye ca paṇḍitā</span>ti ye andhabālā, ye ca sappaññā, sabbepi te. <span class="bld">Saṃsāraṃ khepayitvānā</span>ti yathāvuttakālaparicchedaṃ saṃsāraṃ aparāparuppattivasena khepetvā. <span class="bld">Dukkhassantaṃ karissare</span>ti vaṭṭadukkhassa pariyantaṃ pariyosānaṃ karissanti. Paṇḍitāpi antarā sujjhituṃ na sakkonti, bālāpi tato uddhaṃ nappavattantīti tassa laddhi.</p>
  2840. <p class="bodytext"><a name="para690"></a><span class="paranum">690</span>. <span class="bld">Mitāni <a name="V0.0221"></a> sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi cā</span>ti sattānaṃ sukhadukkhāni nāma doṇehi piṭakehi mānabhājanehi mitāni viya yathāvuttakālaparicchedeneva <a name="M0.0238"></a> parimitattā paccekañca tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tāni niyatipariṇāmajāni parimitāni. Tayidaṃ <span class="bld">jino sabbaṃ pajānāti</span> jinabhūmiyaṃ ṭhito kevalaṃ pajānāti saṃsārassa samatikkantattā. Saṃsāre <a name="P0.0255"></a> pana paribbhamati sammūḷhāyaṃ <span class="bld">itarā pajā</span>.</p>
  2841. <p class="bodytext"><a name="para691"></a><span class="paranum">691</span>. <span class="bld">Evaṃdiṭṭhi pure āsi</span>nti yathāvuttanatthikadiṭṭhiko pubbeva ahaṃ ahosiṃ. <span class="bld">Sammūḷho mohapāruto</span>ti yathāvuttāya diṭṭhiyā hetubhūtena sammohena sammūḷho, taṃsahajātena pana mohena pāruto, paṭicchāditakusalabījoti adhippāyo.</p>
  2842. <p class="bodytext"><a name="para692"></a><span class="paranum">692</span>. Evaṃ pubbe yā attano uppannā pāpadiṭṭhi, tassā vasena kataṃ pāpakammaṃ dassetvā idāni attanā āyatiṃ anubhavitabbaṃ tassa phalaṃ dassento <span class="bld">‘‘oraṃ me chahi māsehī’’</span>tiādimāha.</p>
  2843. <p class="bodytext"><a name="para695-7"></a><span class="paranum">695-7</span>. Tattha <span class="bld">vassāni satasahassānī</span>ti vassānaṃ satasahassāni, atikkamitvāti vacanaseso. Bhummatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ, vassesu satasahassesu vītivattesūti attho. <span class="bld">Ghoso suyyati tāvade</span>ti yadā ettako kālo atikkanto hoti, tāvadeva tasmiṃ kāle ‘‘idha paccantānaṃ vo mārisā vassasatasahassaparimāṇo kālo atīto’’ti evaṃ tasmiṃ niraye saddo suyyati. <span class="bld">Lakkho eso, mahārāja, satabhāgavassakoṭiyo</span>ti satabhāgā satakoṭṭhāsā vassakoṭiyo, mahārāja, niraye paccantānaṃ sattānaṃ āyuno eso lakkho eso paricchedoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – dasadasakaṃ sataṃ nāma, dasa satāni sahassaṃ nāma, dasadasasahassāni satasahassaṃ nāma, satasatasahassāni koṭi nāma, tāsaṃ koṭīnaṃ vasena satasahassavassakoṭiyo satabhāgā vassakoṭiyo. Sā ca kho nerayikānaṃyeva vassagaṇanāvasena veditabbā, na manussānaṃ, devānaṃ vā. Īdisāni anekāni vassakoṭisatasahassāni nerayikānaṃ āyu. Tenāha <span class="bld">‘‘koṭisatasahassāni, niraye paccare janā’’</span>ti. Yādisena pana pāpena sattā evaṃ nirayesu paccanti<a name="M0.0239"></a>, taṃ nigamanavasena dassetuṃ <span class="bld">‘‘micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino’’</span>ti vuttaṃ. <span class="bld">Vedissa</span>nti anubhavissaṃ.</p>
  2844. <p class="bodytext"><a name="para698-706"></a><span class="paranum">698-706</span>. Evaṃ āyatiṃ attanā anubhavitabbaṃ pāpaphalaṃ dassetvā idāni ‘‘kena te <a name="V0.0222"></a> brahmacariyena<a name="P0.0256"></a>, ānubhāvo ayaṃ tavā’’ti raññā pucchitamatthaṃ ācikkhitvā taṃ saraṇesu ceva sīlesu ca patiṭṭhāpetukāmo <span class="bld">‘‘taṃ suṇohi mahārājā’’</span>tiādimāha. Tattha <span class="bld">sīlesuposathe ratā</span>ti niccasīlesu ca uposathasīlesu ca abhiratā. <span class="bld">Adā</span>ti adāsi. <span class="bld">Taṃ dhamma</span>nti taṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ amatapadañca.</p>
  2845. <p class="bodytext"><a name="para709-12"></a><span class="paranum">709-12</span>. Evaṃ petena saraṇesu sīlesu ca samādapito rājā pasannamānaso tena attano kataṃ upakāraṃ tāva kittetvā saraṇādīsu patiṭṭhahanto <span class="bld">‘‘atthakāmo’’</span>tiādikā tisso gāthā vatvā pubbe attanā gahitāya pāpikāya diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhabhāvaṃ pakāsento <span class="bld">‘‘ophuṇāmī’’</span>ti gāthamāha.</p>
  2846. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">ophuṇāmi mahāvāte</span>ti mahante vāte vāyante bhusaṃ viya taṃ pāpakaṃ diṭṭhiṃ, yakkha, tava dhammadesanāvāte ophuṇāmi niddhunāmi. <span class="bld">Nadiyā vā sīghagāmiyā</span>ti sīghasotāya mahānadiyā vā tiṇakaṭṭhapaṇṇakasaṭaṃ viya pāpikaṃ diṭṭhiṃ pavāhemīti adhippāyo. <span class="bld">Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhi</span>nti mama manomukhagataṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ ucchaḍḍayāmi. Tattha kāraṇamāha <span class="bld">‘‘buddhānaṃ sāsane rato’’ti.</span> Yasmā ekaṃsena amatāvahe buddhānaṃ bhagavantānaṃ sāsane rato abhirato, tasmā taṃ diṭṭhisaṅkhātaṃ visaṃ vamāmīti yojanā.</p>
  2847. <p class="bodytext"><a name="para713"></a><span class="paranum">713</span>. Ti osānagāthā saṅgītikārehi ṭhapitā. Tattha <span class="bld">pāmokkho</span>ti<span class="bld"></span>pācīnadisābhimukho hutvā. <span class="bld"> Rathamāruhī</span>ti rājā gamanasajjaṃ attano rājarathaṃ abhiruhi, āruyha yakkhānubhāvena taṃ divasameva attano nagaraṃ patvā rājabhavanaṃ pāvisi. So aparena samayena imaṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū <a name="P0.0257"></a> taṃ therānaṃ ārocesuṃ, therā tatiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ.</p>
  2848. <p class="centered">Nandakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2849. <p class="subhead">4. Revatīpetavatthuvaṇṇanā</p>
  2850. <p class="bodytext"><a name="para714-36"></a><span class="paranum">714-36</span>. <span class="bld">Uṭṭhehi</span><a name="M0.0240"></a>, <span class="bld">revate, supāpadhamme</span>ti idaṃ revatīpetavatthu. Taṃ yasmā revatīvimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā yadettha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 860 revatīvimānavaṇṇanā) vuttanayeneva <a name="V0.0223"></a> veditabbaṃ. Idañhi nandiyassa devaputtassa vasena vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitampi revatīpaṭibaddhāya gāthāya vasena ‘‘revatīpetavatthu’’nti petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.</p>
  2851. <p class="centered">Revatīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2852. <p class="subhead">5. Ucchupetavatthuvaṇṇanā</p>
  2853. <p class="bodytext"><span class="bld">Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahanta</span>nti idaṃ ucchupetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante aññataro puriso ucchukalāpaṃ khandhe katvā ekaṃ ucchuṃ khādanto gacchati. Atha aññataro upāsako sīlavā kalyāṇadhammo bāladārakena saddhiṃ tassa piṭṭhito piṭṭhito gacchati. Dārako ucchuṃ passitvā ‘‘dehī’’ti parodati. Upāsako dārakaṃ parodantaṃ disvā taṃ purisaṃ saṅgaṇhanto tena saddhiṃ sallāpamakāsi. So pana puriso tena saddhiṃ na kiñci ālapi, dārakassa ucchukhaṇḍampi nādāsi. Upāsako taṃ dārakaṃ dassetvā ‘‘ayaṃ dārako ativiya rodati, imassa ekaṃ ucchukhaṇḍaṃ dehī’’ti āha. Taṃ sutvā so puriso asahanto paṭihatacittaṃ upaṭṭhapetvā anādaravasena ekaṃ ucchulaṭṭhiṃ piṭṭhito khipi.</p>
  2854. <p class="bodytext">So aparena samayena kālaṃ katvā ciraṃ paribhāvitassa lobhassa vasena petesu nibbatti, tassa phalaṃ nāma <a name="P0.0258"></a> sakakammasarikkhakaṃ hotīti aṭṭhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ avattharantaṃ añjanavaṇṇaṃ musaladaṇḍaparimāṇehi ucchūhi ghanasañchannaṃ mahantaṃ ucchuvanaṃ nibbatti. Tasmiṃ khāditukāmatāya ‘‘ucchuṃ gahessāmī’’ti upagatamatte taṃ ucchū abhihananti, so tena pucchito patati.</p>
  2855. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ <a name="M0.0241"></a> āyasmā mahāmoggallāno rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ addasa. So theraṃ disvā attanā katakammaṃ pucchi –</p>
  2856. <p class="hangnum"><a name="para737"></a><span class="paranum">737</span>.</p>
  2857. <p class="gatha1"> ‘‘Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ, nibbattati puññaphalaṃ anappakaṃ;</p>
  2858. <p class="gathalast">Taṃ dāni me na paribhogameti, ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.</p>
  2859. <p class="hangnum"><a name="para738"></a><span class="paranum">738</span>.</p>
  2860. <p class="gatha1"> ‘‘Haññāmi <a name="V0.0224"></a> khajjāmi ca vāyamāmi, parisakkāmi paribhuñjituṃ kiñci;</p>
  2861. <p class="gathalast">Svāhaṃ chinnathāmo kapaṇo lālapāmi, kissa kammassa ayaṃ vipāko.</p>
  2862. <p class="hangnum"><a name="para739"></a><span class="paranum">739</span>.</p>
  2863. <p class="gatha1"> ‘‘Vighāto cāhaṃ paripatāmi chamāyaṃ,</p>
  2864. <p class="gatha2">Parivattāmi vāricarova ghamme;</p>
  2865. <p class="gatha3">Rudato ca me assukā niggalanti,</p>
  2866. <p class="gathalast">Ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.</p>
  2867. <p class="hangnum"><a name="para740"></a><span class="paranum">740</span>.</p>
  2868. <p class="gatha1"> ‘‘Chāto kilanto ca pipāsito ca, santassito sātasukhaṃ na vinde;</p>
  2869. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ etamatthaṃ bhadante, kathaṃ nu ucchuparibhogaṃ labheyya’’nti.</p>
  2870. <p class="hangnum"><a name="para741"></a><span class="paranum">741</span>.</p>
  2871. <p class="gatha1"> ‘‘Pure <a name="P0.0259"></a> tuvaṃ kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā;</p>
  2872. <p class="gathalast">Ahañca taṃ etamatthaṃ vadāmi, sutvāna tvaṃ etamatthaṃ vijāna.</p>
  2873. <p class="hangnum"><a name="para742"></a><span class="paranum">742</span>.</p>
  2874. <p class="gatha1"> ‘‘Ucchuṃ tuvaṃ khādamāno payāto, puriso ca te piṭṭhito anvagacchi;</p>
  2875. <p class="gathalast">So ca taṃ paccāsanto kathesi, tassa tuvaṃ na kiñci ālapittha.</p>
  2876. <p class="hangnum"><a name="para743"></a><span class="paranum">743</span>.</p>
  2877. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="M0.0242"></a> ca taṃ abhaṇantaṃ ayāci, dehayya ucchunti ca taṃ avoca;</p>
  2878. <p class="gathalast">Tassa tuvaṃ piṭṭhito ucchuṃ adāsi, tassetaṃ kammassa ayaṃ vipāko.</p>
  2879. <p class="hangnum"><a name="para744"></a><span class="paranum">744</span>.</p>
  2880. <p class="gatha1"> ‘‘Iṅgha tvaṃ gantvāna piṭṭhito gaṇheyyāsi, gahetvāna taṃ khādassu yāvadatthaṃ;</p>
  2881. <p class="gathalast">Teneva tvaṃ attamano bhavissasi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cāti.</p>
  2882. <p class="hangnum"><a name="para745"></a><span class="paranum">745</span>.</p>
  2883. <p class="gatha1"> ‘‘Gantvāna so piṭṭhito aggahesi, gahetvāna taṃ khādi yāvadatthaṃ;</p>
  2884. <p class="gathalast">Teneva so attamano ahosi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cā’’ti. –</p>
  2885. <p class="unindented">Vacanapaṭivacanagāthā petena therena ca vuttā.</p>
  2886. <p class="bodytext"><a name="para737-8"></a><span class="paranum">737-8</span>. Tattha <span class="bld">kissā</span>ti kīdisassa, kammassāti adhippāyo. <span class="bld">Haññāmī</span>ti vihaññāmi <a name="V0.0225"></a> vighātaṃ āpajjāmi. <span class="bld">Vihaññāmī</span>ti vā vibādhiyāmi, visesato pīḷiyāmīti attho. <span class="bld">Khajjāmī</span>ti khādiyāmi, asipattasadisehi nisitehi khādantehi viya ucchupattehi kantiyāmīti attho. <span class="bld">Vāyamāmī</span>ti ucchuṃ khādituṃ vāyāmaṃ karomi. <span class="bld">Parisakkāmī</span>ti payogaṃ karomi. <span class="bld">Paribhuñjitu</span>nti ucchurasaṃ paribhuñjituṃ, ucchuṃ khāditunti attho. <span class="bld">Chinnathāmo</span>ti chinnasaho upacchinnathāmo, parikkhīṇabaloti attho. <span class="bld">Kapaṇo</span>ti <a name="P0.0260"></a> dīno. <span class="bld">Lālapāmī</span>ti dukkhena aṭṭito ativiya vilapāmi.</p>
  2887. <p class="bodytext"><a name="para739"></a><span class="paranum">739</span>. <span class="bld">Vighāto</span>ti vighātavā, vihatabalo vā. <span class="bld">Paripatāmi chamāya</span>nti ṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ papatāmi. <span class="bld">Parivattāmī</span>ti paribbhamāmi. <span class="bld">Vāricarovā</span>ti maccho viya. <span class="bld">Ghamme</span>ti ghammasantatte thale.</p>
  2888. <p class="bodytext"><a name="para740-4"></a><span class="paranum">740-4</span>. <span class="bld">Santassito</span>ti oṭṭhakaṇṭhatālūnaṃ sosappattiyā suṭṭhu tasito. <span class="bld">Sātasukha</span>nti sātabhūtaṃ sukhaṃ. <span class="bld">Na vinde</span>ti na labhāmi. <span class="bld">Ta</span>nti <a name="M0.0243"></a> tuvaṃ. <span class="bld">Vijānā</span>ti vijānāhi. <span class="bld">Payāto</span>ti gantuṃ āraddho. <span class="bld">Anvagacchī</span>ti anubandhi. <span class="bld">Paccāsanto</span>ti paccāsīsamāno. <span class="bld">Tassetaṃ kammassā</span>ti ettha <span class="bld">eta</span>nti nipātamattaṃ, tassa kammassāti attho. <span class="bld">Piṭṭhito gaṇheyyāsī</span>ti attano piṭṭhipasseneva ucchuṃ gaṇheyyāsi. <span class="bld">Pamodito</span>ti pamudito.</p>
  2889. <p class="bodytext"><a name="para745"></a><span class="paranum">745</span>. <span class="bld">Gahetvāna taṃ khādi yāvadattha</span>nti therena āṇattiniyāmena ucchuṃ gahetvā yathāruci khāditvā mahantaṃ ucchukalāpaṃ gahetvā therassa upanesi, thero taṃ anuggaṇhanto teneva taṃ ucchukalāpaṃ gāhāpetvā veḷuvanaṃ gantvā bhagavato adāsi, bhagavā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi, peto pasannacitto vanditvā gato, tato paṭṭhāya yathāsukhaṃ ucchuṃ paribhuñji.</p>
  2890. <p class="bodytext">So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Sā panesā petassa pavatti manussaloke pākaṭā ahosi. Atha manussā satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ pucchiṃsu. Satthā tesaṃ tamatthaṃ vitthārato kathetvā dhammaṃ desesi, taṃ sutvā manussā maccheramalato paṭiviratā ahesunti.</p>
  2891. <p class="centered">Ucchupetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2892. <p class="subhead">6. Kumārapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2893. <p class="bodytext"><span class="bld">Sāvatthi</span> <a name="V0.0226"></a><a name="P0.0261"></a> <span class="bld">nāma nagara</span>nti idaṃ satthā jetavane viharanto dve pete ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira kosalarañño dve puttā pāsādikā paṭhamavaye ṭhitā yobbanamadamattā paradārakammaṃ katvā kālaṃ katvā parikhāpiṭṭhe petā hutvā nibbattiṃsu. Te rattiyaṃ bheravena saddena parideviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā ‘‘evaṃ kate idaṃ avamaṅgalaṃ vūpasammatī’’ti buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tassa saddassa savanena tumhākaṃ na koci antarāyo’’ti vatvā tassa kāraṇaṃ ācikkhitvā tesaṃ dhammaṃ desetuṃ –</p>
  2894. <p class="hangnum"><a name="para746"></a><span class="paranum">746</span>.</p>
  2895. <p class="gatha1"> ‘‘Sāvatthi <a name="M0.0244"></a> nāma nagaraṃ, himavantassa passato;</p>
  2896. <p class="gathalast">Tattha āsuṃ dve kumārā, rājaputtāti me sutaṃ.</p>
  2897. <p class="hangnum"><a name="para747"></a><span class="paranum">747</span>.</p>
  2898. <p class="gatha1"> ‘‘Sammattā rajanīyesu, kāmassādābhinandino;</p>
  2899. <p class="gathalast">Paccuppannasukhe giddhā, na te passiṃsunāgataṃ.</p>
  2900. <p class="hangnum"><a name="para748"></a><span class="paranum">748</span>.</p>
  2901. <p class="gatha1"> ‘‘Te cutā ca manussattā, paralokaṃ ito gatā;</p>
  2902. <p class="gathalast">Tedha ghosentyadissantā, pubbe dukkaṭamattano.</p>
  2903. <p class="hangnum"><a name="para749"></a><span class="paranum">749</span>.</p>
  2904. <p class="gatha1"> ‘‘Bahūsu vata santesu, deyyadhamme upaṭṭhite;</p>
  2905. <p class="gathalast">Nāsakkhimhā ca attānaṃ, parittaṃ kātuṃ sukhāvahaṃ.</p>
  2906. <p class="hangnum"><a name="para750"></a><span class="paranum">750</span>.</p>
  2907. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ tato pāpakaṃ assa, yaṃ no rājakulā cutā;</p>
  2908. <p class="gathalast">Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.</p>
  2909. <p class="hangnum"><a name="para751"></a><span class="paranum">751</span>.</p>
  2910. <p class="gatha1"> ‘‘Sāmino idha hutvāna, honti asāmino tahiṃ;</p>
  2911. <p class="gathalast">Bhamanti khuppipāsāya, manussā unnatonatā.</p>
  2912. <p class="hangnum"><a name="para752"></a><span class="paranum">752</span>.</p>
  2913. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ <a name="V0.0227"></a> ñatvā, issaramadasambhavaṃ;</p>
  2914. <p class="gatha2">Pahāya <a name="P0.0262"></a> issaramadaṃ, bhave saggagato naro;</p>
  2915. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti – gāthā abhāsi;</p>
  2916. <p class="bodytext"><a name="para746"></a><span class="paranum">746</span>. Tattha <span class="bld">iti me suta</span>nti na kevalaṃ attano ñāṇena diṭṭhameva, atha kho loke pākaṭabhāvena evaṃ mayā sutanti attho.</p>
  2917. <p class="bodytext"><a name="para747"></a><span class="paranum">747</span>. <span class="bld">Kāmassādābhinandino</span>ti kāmaguṇesu assādavasena abhinandanasīlā. <span class="bld">Paccuppannasukhe giddhā</span>ti vattamānasukhamatte giddhā gathitā hutvā. <span class="bld">Na te passiṃsunāgata</span>nti duccaritaṃ pahāya sucaritaṃ caritvā anāgataṃ āyatiṃ devamanussesu laddhabbaṃ sukhaṃ te na cintesuṃ.</p>
  2918. <p class="bodytext"><a name="para748"></a><span class="paranum">748</span>. <span class="bld">Tedha ghosentyadissantā</span>ti te pubbe rājaputtabhūtā petā idha sāvatthiyā samīpe adissamānarūpā ghosenti kandanti. Kiṃ kandantīti āha <span class="bld">‘‘pubbe dukkaṭamattano’’</span>ti.</p>
  2919. <p class="bodytext"><a name="para749"></a><span class="paranum">749</span>. Idāni <a name="M0.0245"></a> tesaṃ kandanassa kāraṇaṃ hetuto ca phalato ca vibhajitvā dassetuṃ <span class="bld">‘‘bahūsu vata santesū’’</span>tiādi vuttaṃ.</p>
  2920. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">bahūsu vata santesū</span>ti anekesu dakkhiṇeyyesu vijjamānesu. <span class="bld">Deyyadhamme upaṭṭhite</span>ti attano santake dātabbadeyyadhammepi samīpe ṭhite, labbhamāneti attho. <span class="bld">Parittaṃ sukhāvaha</span>nti appamattakampi āyatiṃ sukhāvahaṃ puññaṃ katvā attānaṃ sotthiṃ nirupaddavaṃ kātuṃ nāsakkhimhā vatāti yojanā.</p>
  2921. <p class="bodytext"><a name="para750"></a><span class="paranum">750</span>. <span class="bld">Kiṃ tato pāpakaṃ assā</span>ti tato pāpakaṃ lāmakaṃ nāma kiṃ aññaṃ assa siyā. <span class="bld">Yaṃ no rājakulā cutā</span>ti yena pāpakammena mayaṃ rājakulato cutā idha pettivisayaṃ upapannā petesu nibbattā khuppipāsasamappitā vicarāmāti attho.</p>
  2922. <p class="bodytext"><a name="para751"></a><span class="paranum">751</span>. <span class="bld">Sāmino idha hutvānā</span>ti idha imasmiṃ loke yasmiṃyeva ṭhāne pubbe sāmino hutvā vicaranti, tahiṃ tasmiṃyeva ṭhāne honti assāmino. <span class="bld">Manussā unnatonatā</span>ti manussakāle sāmino <a name="V0.0228"></a> hutvā kālakatā kammavasena onatā <a name="P0.0263"></a> bhamanti khuppipāsāya, passa saṃsārapakatinti dasseti.</p>
  2923. <p class="bodytext"><a name="para752"></a><span class="paranum">752</span>. <span class="bld">Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhava</span>nti etaṃ issariyamadavasena sambhūtaṃ apāyūpapattisaṅkhātaṃ ādīnavaṃ dosaṃ ñatvā pahāya issariyamadaṃ puññappasuto hutvā. <span class="bld">Bhave saggagato naro</span>ti saggaṃ devalokaṃ gatoyeva bhaveyya.</p>
  2924. <p class="bodytext">Iti satthā tesaṃ petānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi manussehi kataṃ dānaṃ tesaṃ petānaṃ uddisāpetvā sampattaparisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  2925. <p class="centered">Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2926. <p class="subhead">7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2927. <p class="bodytext"><span class="bld">Pubbe</span> <a name="M0.0246"></a> <span class="bld">katānaṃ kammāna</span>nti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi. Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno. So idha ‘‘rājaputtapeto’’ti adhippeto. Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva, tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya ‘‘na kevalaṃ tava ñātakāyeva, atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā tena yācito –</p>
  2928. <p class="hangnum"><a name="para753"></a><span class="paranum">753</span>.</p>
  2929. <p class="gatha1"> ‘‘Pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye manaṃ;</p>
  2930. <p class="gathalast">Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.</p>
  2931. <p class="hangnum"><a name="para754"></a><span class="paranum">754</span>.</p>
  2932. <p class="gatha1"> ‘‘Iccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ, anubhutvā anappakaṃ;</p>
  2933. <p class="gathalast">Uyyāne paricaritvā, pavisanto giribbajaṃ.</p>
  2934. <p class="hangnum"><a name="para755"></a><span class="paranum">755</span>.</p>
  2935. <p class="gatha1"> ‘‘Isiṃ <a name="V0.0229"></a><a name="P0.0264"></a> sunettamaddakkhi, attadantaṃ samāhitaṃ;</p>
  2936. <p class="gathalast">Appicchaṃ hirisampannaṃ, uñche pattagate rataṃ.</p>
  2937. <p class="hangnum"><a name="para756"></a><span class="paranum">756</span>.</p>
  2938. <p class="gatha1"> ‘‘Hatthikkhandhato oruyha, laddhā bhanteti cābravi;</p>
  2939. <p class="gathalast">Tassa pattaṃ gahetvāna, uccaṃ paggayha khattiyo.</p>
  2940. <p class="hangnum"><a name="para757"></a><span class="paranum">757</span>.</p>
  2941. <p class="gatha1"> ‘‘Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā, hasamāno apakkami;</p>
  2942. <p class="gathalast">Rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasi.</p>
  2943. <p class="hangnum"><a name="para758"></a><span class="paranum">758</span>.</p>
  2944. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa kammassa pharusassa, vipāko kaṭuko ahu;</p>
  2945. <p class="gathalast">Yaṃ rājaputto vedesi, nirayamhi samappito.</p>
  2946. <p class="hangnum"><a name="para759"></a><span class="paranum">759</span>.</p>
  2947. <p class="gatha1"> ‘‘Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni ca;</p>
  2948. <p class="gathalast">Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.</p>
  2949. <p class="hangnum"><a name="para760"></a><span class="paranum">760</span>.</p>
  2950. <p class="gatha1"> ‘‘Uttānopi <a name="M0.0247"></a> ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;</p>
  2951. <p class="gathalast">Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccatha.</p>
  2952. <p class="hangnum"><a name="para761"></a><span class="paranum">761</span>.</p>
  2953. <p class="gatha1"> ‘‘Bahūni vassasahassāni, pūgāni nahutāni ca;</p>
  2954. <p class="gathalast">Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.</p>
  2955. <p class="hangnum"><a name="para762"></a><span class="paranum">762</span>.</p>
  2956. <p class="gatha1"> ‘‘Etādisaṃ kho kaṭukaṃ, appaduṭṭhappadosinaṃ;</p>
  2957. <p class="bodytext">Paccanti pāpakammantā, isimāsajja subbataṃ.</p>
  2958. <p class="hangnum"><a name="para763"></a><span class="paranum">763</span>.</p>
  2959. <p class="gatha1"> ‘‘So tattha bahuvassāni, vedayitvā bahuṃ dukhaṃ;</p>
  2960. <p class="gathalast">Khuppipāsahato nāma, peto āsi tato cuto.</p>
  2961. <p class="hangnum"><a name="para764"></a><span class="paranum">764</span>.</p>
  2962. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;</p>
  2963. <p class="gathalast">Pahāya issaramadaṃ, nivātamanuvattaye.</p>
  2964. <p class="hangnum"><a name="para765"></a><span class="paranum">765</span>.</p>
  2965. <p class="gatha1"> ‘‘Diṭṭheva <a name="V0.0230"></a> dhamme pāsaṃso, yo buddhesu sagāravo;</p>
  2966. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. –</p>
  2967. <p class="unindented">Idaṃ petavatthuṃ kathesi.</p>
  2968. <p class="bodytext"><a name="para753"></a><span class="paranum">753</span>. Tattha <span class="bld">pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye mana</span>nti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ andhabālānaṃ cittaṃ mathayeyya abhibhaveyya, paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ uppādeyyāti adhippāyo.</p>
  2969. <p class="bodytext">Idāni <a name="P0.0265"></a> taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ <span class="bld">‘‘rūpe sadde’’</span>tiādi vuttaṃ. Tattha <span class="bld">rūpe</span>ti rūpahetu, yathicchitassa manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho. <span class="bld">Sadde</span>tiādīsupi eseva nayo.</p>
  2970. <p class="bodytext"><a name="para754"></a><span class="paranum">754</span>. Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento <span class="bld">‘‘naccaṃ gīta’’</span>ntiādimāha. Tattha <span class="bld">rati</span>nti kāmaratiṃ. <span class="bld">Khiḍḍa</span>nti sahāyakādīhi keḷiṃ. <span class="bld">Giribbaja</span>nti rājagahaṃ.</p>
  2971. <p class="bodytext"><a name="para755"></a><span class="paranum">755</span>. <span class="bld">Isi</span>nti <a name="M0.0248"></a> asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ. <span class="bld">Sunetta</span>nti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ. <span class="bld">Attadanta</span>nti uttamena damathena damitacittaṃ. <span class="bld">Samāhita</span>nti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ. <span class="bld">Uñche pattagate rata</span>nti uñchena bhikkhācārena laddhe pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ.</p>
  2972. <p class="bodytext"><a name="para756"></a><span class="paranum">756</span>. <span class="bld">Laddhā, bhanteti cābravī</span>ti ‘‘api, bhante, bhikkhā laddhā’’ti vissāsajananatthaṃ kathesi. <span class="bld">Uccaṃ paggayhā</span>ti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā.</p>
  2973. <p class="bodytext"><a name="para757"></a><span class="paranum">757</span>. <span class="bld">Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā</span>ti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā. <span class="bld">Apakkamī</span>ti thokaṃ apasakki. Apasakkanto ca ‘‘akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī’’ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha <span class="bld">‘‘rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasī’’</span>ti.</p>
  2974. <p class="bodytext"><a name="para758"></a><span class="paranum">758</span>. <span class="bld">Pharusassā</span>ti <a name="V0.0231"></a> dāruṇassa. <span class="bld">Kaṭuko</span>ti aniṭṭho. <span class="bld">Ya</span>nti yaṃ vipākaṃ. <span class="bld">Samappito</span>ti allīno.</p>
  2975. <p class="bodytext"><a name="para759"></a><span class="paranum">759</span>. <span class="bld">Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni cā</span>ti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni, nikujjo, vāmapassena, dakkhiṇapassena, uddhaṃpādo, olambiko, yathāṭhito cāti evaṃ cha caturāsītisahassāni vassāni honti. Tenāha –</p>
  2976. <p class="hangnum"><a name="para760"></a><span class="paranum">760</span>.</p>
  2977. <p class="gatha1"> ‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;</p>
  2978. <p class="gathalast">Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccathā’’ti.</p>
  2979. <p class="bodytext">Tāni <a name="P0.0266"></a> pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti, tasmā vuttaṃ <span class="bld">‘‘nahutānī’’</span>ti. <span class="bld">Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho</span>ti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi.</p>
  2980. <p class="bodytext"><a name="para761"></a><span class="paranum">761</span>. <span class="bld">Pūgānī</span>ti vassasamūhe, idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.</p>
  2981. <p class="bodytext"><a name="para762"></a><span class="paranum">762</span>. <span class="bld">Etādisa</span>nti evarūpaṃ. <span class="bld">Kaṭuka</span>nti atidukkhaṃ, bhāvanapaṃsakaniddesoyaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā.</p>
  2982. <p class="bodytext"><a name="para763"></a><span class="paranum">763</span>. <span class="bld">So</span>ti <a name="M0.0249"></a> so rājaputtapeto. <span class="bld">Tatthā</span>ti niraye. <span class="bld">Vedayitvā</span>ti anubhavitvā. <span class="bld">Nāmā</span>ti byattapākaṭabhāvena. <span class="bld">Tato cuto</span>ti nirayato cuto. Sesaṃ vuttanayameva.</p>
  2983. <p class="bodytext">Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti.</p>
  2984. <p class="centered">Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  2985. <p class="subhead">8. Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā</p>
  2986. <p class="bodytext"><span class="bld">Gūthakūpato</span> <a name="V0.0232"></a><a name="P0.0267"></a> <span class="bld">uggantvā</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante ekaṃ gūthakhādakapetaṃ ārambha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kuṭumbiko attano kulūpakaṃ bhikkhuṃ uddissa vihāraṃ kāresi. Tattha nānājanapadato bhikkhū āgantvā paṭivasiṃsu. Te disvā manussā pasannacittā paṇītena paccayena upaṭṭhahiṃsu. Kulūpako bhikkhu taṃ asahamāno issāpakato hutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ dosaṃ vadanto kuṭumbikaṃ ujjhāpesi. Kuṭumbiko te bhikkhū kulūpakañca paribhavanto paribhāsi. Atha kulūpako kālaṃ katvā tasmiṃyeva vihāre vaccakuṭiyaṃ peto hutvā nibbatti, kuṭumbiko pana kālaṃ katvā tasseva upari peto hutvā nibbatti. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ disvā pucchanto –</p>
  2987. <p class="hangnum"><a name="para766"></a><span class="paranum">766</span>.</p>
  2988. <p class="gatha1"> ‘‘Gūthakūpato uggantvā, ko na dīno patiṭṭhasi;</p>
  2989. <p class="gathalast">Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddahase tuva’’nti. –</p>
  2990. <p class="unindented">Gāthamāha. Taṃ sutvā peto –</p>
  2991. <p class="hangnum"><a name="para767"></a><span class="paranum">767</span>.</p>
  2992. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;</p>
  2993. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –</p>
  2994. <p class="unindented">Gāthāya <a name="M0.0250"></a> attānaṃ ācikkhi. Atha naṃ thero –</p>
  2995. <p class="hangnum"><a name="para768"></a><span class="paranum">768</span>.</p>
  2996. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  2997. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –</p>
  2998. <p class="unindented">Gāthāya tena katakammaṃ pucchi. So peto –</p>
  2999. <p class="hangnum"><a name="para769"></a><span class="paranum">769</span>.</p>
  3000. <p class="gatha1"> ‘‘Ahu āvāsiko mayhaṃ, issukī kulamaccharī;</p>
  3001. <p class="gathalast">Ajjhāsito mayhaṃ ghare, kadariyo paribhāsako.</p>
  3002. <p class="hangnum"><a name="para770"></a><span class="paranum">770</span>.</p>
  3003. <p class="gatha1"> ‘‘Tassāhaṃ <a name="V0.0233"></a> vacanaṃ sutvā, bhikkhavo paribhāsisaṃ;</p>
  3004. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –</p>
  3005. <p class="unindented">Dvīhi gāthāhi attanā katakammaṃ kathesi.</p>
  3006. <p class="bodytext"><a name="para769"></a><span class="paranum">769</span>. Tattha <span class="bld">ahu āvāsiko mayha</span>nti mayhaṃ āvāse mayā katavihāre eko bhikkhu āvāsiko nibaddhavasanako ahosi. <span class="bld">Ajjhāsito mayhaṃ ghare</span>ti kulūpakabhāvena mama gehe taṇhābhinivesavasena abhiniviṭṭho.</p>
  3007. <p class="bodytext"><a name="para770"></a><span class="paranum">770</span>. <span class="bld">Tassā</span>ti tassa kulūpakabhikkhussa. <span class="bld">Bhikkhavo</span>ti bhikkhū. <span class="bld">Paribhāsisa</span>nti akkosiṃ. <span class="bld">Petalokaṃ ito gato</span>ti iminā ākārena petayoniṃ upagato petabhūto.</p>
  3008. <p class="bodytext">Taṃ sutvā thero itarassa gatiṃ pucchanto –</p>
  3009. <p class="hangnum"><a name="para771"></a><span class="paranum">771</span>.</p>
  3010. <p class="gatha1"> ‘‘Amitto mittavaṇṇena, yo te āsi kulūpako;</p>
  3011. <p class="gathalast">Kāyassa bhedā duppañño, kiṃ nu pecca gatiṃ gato’’ti. –</p>
  3012. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <a name="P0.0268"></a> <span class="bld">mittavaṇṇenā</span>ti mittapaṭirūpena mittapaṭirūpatāya.</p>
  3013. <p class="bodytext">Puna peto therassa tamatthaṃ ācikkhanto –</p>
  3014. <p class="hangnum"><a name="para772"></a><span class="paranum">772</span>.</p>
  3015. <p class="gatha1"> ‘‘Tassevāhaṃ pāpakammassa, sīse tiṭṭhāmi matthake;</p>
  3016. <p class="gathalast">So ca paravisayaṃ patto, mameva paricārako.</p>
  3017. <p class="hangnum"><a name="para773"></a><span class="paranum">773</span>.</p>
  3018. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="M0.0251"></a> bhadante hadantaññe, etaṃ me hoti bhojanaṃ;</p>
  3019. <p class="gathalast">Ahañca kho yaṃ hadāmi, etaṃ so upajīvatī’’ti. – gāthādvayamāha;</p>
  3020. <p class="bodytext"><a name="para772"></a><span class="paranum">772</span>. Tattha <span class="bld">tassevā</span>ti tasseva mayhaṃ pubbe kulūpakabhikkhubhūtassa petassa. <span class="bld">Pāpakammassā</span>ti pāpasamācārassa. <span class="bld">Sīse tiṭṭhāmi matthake</span>ti sīse tiṭṭhāmi, tiṭṭhanto ca matthake eva <a name="V0.0234"></a> tiṭṭhāmi, na sīsappamāṇe ākāseti attho. <span class="bld">Paravisayaṃ patto</span>ti manussalokaṃ upādāya paravisayabhūtaṃ pettivisayaṃ patto. <span class="bld">Mamevā</span>ti mayhaṃ eva paricārako ahosīti vacanaseso.</p>
  3021. <p class="bodytext"><a name="para773"></a><span class="paranum">773</span>. <span class="bld">Yaṃ bhadante hadantaññe</span>ti bhadante, ayya mahāmoggalāna, tassaṃ vaccakuṭiyaṃ yaṃ aññe uhadanti vaccaṃ ossajanti. <span class="bld">Etaṃ me hoti bhojana</span>nti etaṃ vaccaṃ mayhaṃ divase divase bhojanaṃ hoti. <span class="bld">Yaṃ hadāmī</span>ti taṃ pana vaccaṃ khāditvā yampahaṃ vaccaṃ karomi. <span class="bld">Etaṃ so upajīvatī</span>ti etaṃ mama vaccaṃ so kulūpakapeto divase divase khādanavasena upajīvati, attabhāvaṃ yāpetīti attho.</p>
  3022. <p class="bodytext">Tesu kuṭumbiko pesale bhikkhū ‘‘evaṃ āhāraparibhogato varaṃ tumhākaṃ gūthakhādana’’nti akkosi. Kulūpako pana kuṭumbikampi tathāvacane samādapetvā sayaṃ tathā akkosi, tenassa tatopi paṭikuṭṭhatarā jīvikā ahosi. Āyasmā <a name="P0.0269"></a> mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā upavāde ādīnavaṃ dassetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  3023. <p class="centered">Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3024. <p class="subhead">9. Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇanā</p>
  3025. <p class="bodytext"><a name="para774-81"></a><span class="paranum">774-81</span>. <span class="bld">Gūthakūpato</span> <a name="M0.0252"></a> <span class="bld">uggantvā</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ gūthakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Tassā vatthu anantaravatthusadisaṃ. Tattha upāsakena vihāro kāritoti upāsakassa vasena āgataṃ, idha pana upāsikāyāti ayameva viseso. Sesaṃ vatthusmiṃ gāthāsu ca apubbaṃ natthi.</p>
  3026. <p class="centered">Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.</p>
  3027. <p class="subhead">10. Gaṇapetavatthuvaṇṇanā</p>
  3028. <p class="bodytext"><span class="bld">Naggā dubbaṇṇarūpātthā</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante sambahule pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira sambahulā manussā gaṇabhūtā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā dānādisucaritavimukhā hutvā ciraṃ jīvitvā kāyassa bhedā nagarassa samīpe petayoniyaṃ nibbattiṃsu<a name="V0.0235"></a>. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno sāvatthiyaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge pete disvā –</p>
  3029. <p class="hangnum"><a name="para782"></a><span class="paranum">782</span>.</p>
  3030. <p class="gatha1"> ‘‘Naggā dubbaṇarūpāttha, kisā dhamanisanthatā;</p>
  3031. <p class="gathalast">Upphāsulikā kisikā, ke nu tumhettha mārisā’’ti. –</p>
  3032. <p class="unindented">Gāthāya pucchi. Tattha <span class="bld">dubbaṇṇarūpātthā</span>ti dubbaṇṇasarīrā hotha. <span class="bld">Ke nu tumhetthā</span>ti tumhe ke nu nāma bhavatha. <span class="bld">Mārisā</span>ti te attano sāruppavasena ālapati.</p>
  3033. <p class="bodytext">Taṃ sutvā petā –</p>
  3034. <p class="hangnum"><a name="para783"></a><span class="paranum">783</span>.</p>
  3035. <p class="gatha1"> ‘‘Mayaṃ <a name="P0.0270"></a> bhadante petamhā, duggatā yamalokikā;</p>
  3036. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  3037. <p class="unindented">Gāthāya attano petabhāvaṃ pakāsetvā puna therena –</p>
  3038. <p class="hangnum"><a name="para784"></a><span class="paranum">784</span>.</p>
  3039. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  3040. <p class="gathalast">Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –</p>
  3041. <p class="unindented">Gāthāya katakammaṃ pucchitā –</p>
  3042. <p class="hangnum"><a name="para785"></a><span class="paranum">785</span>.</p>
  3043. <p class="gatha1"> ‘‘Anāvaṭesu <a name="M0.0253"></a> titthesu, vicinimhaddhamāsakaṃ;</p>
  3044. <p class="gathalast">Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.</p>
  3045. <p class="hangnum"><a name="para786"></a><span class="paranum">786</span>.</p>
  3046. <p class="gatha1"> ‘‘Nadiṃ upema tasitā, rittakā parivattati;</p>
  3047. <p class="gathalast">Chāyaṃ upema uṇhesu, ātapo parivattati.</p>
  3048. <p class="hangnum"><a name="para787"></a><span class="paranum">787</span>.</p>
  3049. <p class="gatha1"> ‘‘Aggivaṇṇo ca no vāto, ḍahanto upavāyati;</p>
  3050. <p class="gathalast">Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato.</p>
  3051. <p class="hangnum"><a name="para788"></a><span class="paranum">788</span>.</p>
  3052. <p class="gatha1"> ‘‘Api <a name="V0.0236"></a> yojanāni gacchāma, chātā āhāragedhino;</p>
  3053. <p class="gathalast">Aladdhāva nivattāma, aho no appapuññatā.</p>
  3054. <p class="hangnum"><a name="para789"></a><span class="paranum">789</span>.</p>
  3055. <p class="gatha1"> ‘‘Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;</p>
  3056. <p class="gathalast">Uttānā paṭikirāma, avakujjā patāmase.</p>
  3057. <p class="hangnum"><a name="para790"></a><span class="paranum">790</span>.</p>
  3058. <p class="gatha1"> ‘‘Te ca tattheva patitā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;</p>
  3059. <p class="gathalast">Uraṃ sīsañca ghaṭṭema, aho no appapuññatā.</p>
  3060. <p class="hangnum"><a name="para791"></a><span class="paranum">791</span>.</p>
  3061. <p class="gatha1"> ‘‘Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato;</p>
  3062. <p class="gathalast">Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.</p>
  3063. <p class="hangnum"><a name="para792"></a><span class="paranum">792</span>.</p>
  3064. <p class="gatha1"> ‘‘Te hi nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;</p>
  3065. <p class="gathalast">Vadaññū sīlasampannā, kāhāma kusalaṃ bahu’’nti. –</p>
  3066. <p class="unindented">Attanā katakammaṃ kathesuṃ.</p>
  3067. <p class="bodytext"><a name="para788"></a><span class="paranum">788</span>. Tattha <span class="bld">api yojanāni gacchāmā</span>ti anekānipi yojanāni gacchāma. Kathaṃ? <span class="bld">Chātā āhāragedhino</span>ti<a name="P0.0271"></a>, cirakālaṃ jighacchāya jighacchitā āhāre giddhā abhigijjhantā hutvā, evaṃ gantvāpi kiñci āhāraṃ aladdhāyeva nivattāma. <span class="bld">Appapuññatā</span>ti apuññatā akatakalyāṇatā.</p>
  3068. <p class="bodytext"><a name="para789"></a><span class="paranum">789</span>. <span class="bld">Uttānā</span> <a name="M0.0254"></a> <span class="bld">paṭikirāmā</span>ti kadāci uttānā hutvā vikiriyamānaṅgapaccaṅgā viya vattāma. <span class="bld">Avakujjā patāmase</span>ti kadāci avakujjā hutvā patāma.</p>
  3069. <p class="bodytext"><a name="para790"></a><span class="paranum">790</span>. <span class="bld">Te cā</span>ti te mayaṃ. <span class="bld">Uraṃ sīsañca ghaṭṭemā</span>ti avakujjā hutvā patitā uṭṭhātuṃ asakkontā vedhantā vedanāppattā attano attano uraṃ sīsañca paṭighaṃsāma. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.</p>
  3070. <p class="bodytext">Thero <a name="V0.0237"></a> taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādisucaritanirato ahosīti.</p>
  3071. <p class="centered">Gaṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3072. <p class="subhead">11. Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā</p>
  3073. <p class="bodytext"><span class="bld">Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayonī</span>ti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ vimānapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthivāsino kira pāṭaliputtavāsino ca bahū vāṇijā nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ agamiṃsu. Tattheko upāsako ābādhiko mātugāme paṭibaddhacitto kālamakāsi. So katakusalopi devalokaṃ anupapajjitvā itthiyā paṭibaddhacittatāya samuddamajjhe vimānapeto hutvā nibbatti. Yassaṃ pana so paṭibaddhacitto, sā itthī suvaṇṇabhūmigāminiṃ nāvaṃ abhiruyha gacchati. Atha kho so peto taṃ itthiṃ gahetukāmo nāvāya gamanaṃ uparundhi. Atha vāṇijā ‘‘kena nu kho kāraṇena ayaṃ nāvā na <a name="P0.0272"></a> gacchatī’’ti vīmaṃsantā kāḷakaṇṇisalākaṃ vicāresuṃ. Amanussiddhiyā yāvatatiyaṃ tassā eva itthiyā pāpuṇi, yassaṃ so paṭibaddhacitto. Taṃ disvā vāṇijā veḷukalāpaṃ samudde otāretvā tassa upari taṃ itthiṃ otāresuṃ. Itthiyā otāritamattāya nāvā vegena suvaṇṇabhūmiṃ abhimukhā pāyāsi. Amanusso taṃ itthiṃ attano vimānaṃ āropetvā tāya saddhiṃ abhirami.</p>
  3074. <p class="bodytext">Sā <a name="M0.0255"></a> ekaṃ saṃvaccharaṃ atikkamitvā nibbinnarūpā taṃ petaṃ yācantī āha – ‘‘ahaṃ idha vasantī mayhaṃ samparāyikaṃ atthaṃ kātuṃ na labhāmi, sādhu, mārisa, maṃ pāṭaliputtameva nehī’’ti. So tāya yācito –</p>
  3075. <p class="hangnum"><a name="para793"></a><span class="paranum">793</span>.</p>
  3076. <p class="gatha1"> ‘‘Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;</p>
  3077. <p class="gatha2">Sayamaddasa kammavipākamattano, nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhataṃ;</p>
  3078. <p class="gathalast">Tattha gantvā kusalaṃ karohi kamma’’nti. –</p>
  3079. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">diṭṭhā tayā nirayā</span>ti ekacce paccekanirayāpi tayā diṭṭhā. <span class="bld">Tiracchānayonī</span>ti mahānubhāvā nāgasupaṇṇāditiracchānāpi diṭṭhā tayāti yojanā. <span class="bld">Petā</span>ti khuppipāsādibhedā petā. <span class="bld">Asurā</span>ti kālakañcikādibhedā asurā. <span class="bld">Devā</span>ti ekacce cātumahārājikā devā. So kira <a name="V0.0238"></a> attano ānubhāvena antarantarā taṃ gahetvā paccekanirayādike dassento vicarati, tena evamāha. <span class="bld">Sayamaddasa kammavipākamattano</span>ti nirayādike visesato gantvā passantī sayameva attanā katakammānaṃ vipākaṃ paccakkhato addasa adakkhi. <span class="bld">Nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhata</span>nti idānāhaṃ taṃ akkhataṃ kenaci aparikkhataṃ manussarūpeneva pāṭaliputtaṃ nayissāmi. Tvaṃ pana <span class="bld">tattha gantvā kusalaṃ karohi kammaṃ,</span> kammavipākassa paccakkhato diṭṭhattā yuttapayuttā puññaniratā hohīti attho.</p>
  3080. <p class="bodytext">Atha <a name="P0.0273"></a> sā itthī tassa vacanaṃ sutvā attamanā –</p>
  3081. <p class="hangnum"><a name="para794"></a><span class="paranum">794</span>.</p>
  3082. <p class="gatha1"> ‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;</p>
  3083. <p class="gathalast">Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.</p>
  3084. <p class="hangnum"><a name="para795"></a><span class="paranum">795</span>.</p>
  3085. <p class="gatha1"> ‘‘Diṭṭhā mayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;</p>
  3086. <p class="gathalast">Sayamaddasaṃ kammavipākamattano, kāhāmi puññāni anappakānī’’ti. –</p>
  3087. <p class="unindented">Gāthamāha.</p>
  3088. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0256"></a> so peto taṃ itthiṃ gahetvā ākāsena gantvā pāṭaliputtanagarassa majjhe ṭhapetvā pakkāmi. Athassā ñātimittādayo taṃ disvā ‘‘mayaṃ pubbe samudde pakkhittā matāti assumha. Sā ayaṃ diṭṭhā vata, bho, sotthinā āgatā’’ti abhinandamānā samāgantvā tassā pavattiṃ pucchiṃsu. Sā tesaṃ ādito paṭṭhāya attanā diṭṭhaṃ anubhūtañca sabbaṃ kathesi. Sāvatthivāsinopi kho te vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ upagatakāle satthu santikaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto dānādikusaladhammanirato ahosīti.</p>
  3089. <p class="centered">Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3090. <p class="subhead">12. Ambavanapetavatthuvaṇṇanā</p>
  3091. <p class="bodytext"><span class="bld">Ayañca te pokkharaṇī surammā</span>ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante ambapetaṃ ārabbha vuttaṃ<a name="V0.0239"></a>. Sāvatthiyaṃ kira aññataro gahapati parikkhīṇabhogo ahosi. Tassa bhariyā kālamakāsi, ekā dhītāyeva hoti. So taṃ attano mittassa gehe ṭhapetvā iṇavasena gahitena kahāpaṇasatena bhaṇḍaṃ gahetvā satthena saddhiṃ vaṇijjāya gato, na cireneva mūlena saha udayabhūtāni pañca kahāpaṇasatāni labhitvā satthena saha paṭinivatti. Antarāmagge <a name="P0.0274"></a> corā pariyuṭṭhāya satthaṃ pāpuṇiṃsu, satthikā ito cito ca palāyiṃsu. So pana gahapati aññatarasmiṃ gacche kahāpaṇe nikkhipitvā avidūre nilīyi. Corā taṃ gahetvā jīvitā voropesuṃ. So dhanalobhena tattheva peto hutvā nibbatti.</p>
  3092. <p class="bodytext">Vāṇijā sāvatthiṃ gantvā tassa dhītuyā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Sā pitu maraṇena ājīvikābhayena ca ativiya sañjātadomanassā bāḷhaṃ paridevi. Atha naṃ so pitu sahāyo kuṭumbiko ‘‘yathā nāma kulālabhājanaṃ sabbaṃ bhedanapariyantaṃ, evameva sattānaṃ jīvitaṃ bhedanapariyantaṃ. Maraṇaṃ <a name="M0.0257"></a> nāma sabbasādhāraṇaṃ appaṭikārañca, tasmā mā tvaṃ pitari atibāḷhaṃ soci, mā paridevi, ahaṃ te pitā, tvaṃ mayhaṃ dhītā, ahaṃ tava pitu kiccaṃ karomi, tvaṃ pituno gehe viya imasmiṃ gehe avimanā abhiramassū’’ti vatvā samassāsesi. Sā tassa vacanena paṭippassaddhasokā pitari viya tasmiṃ sañjātagāravabahumānā attano kapaṇabhāvena tassa veyyāvaccakārinī hutvā vattamānā pitaraṃ uddissa matakiccaṃ kātukāmā yāguṃ pacitvā manosilāvaṇṇāni suparipakkāni madhurāni ambaphalāni kaṃsapātiyaṃ ṭhapetvā yāguṃ ambaphalāni ca dāsiyā gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā evamāha – ‘‘bhagavā mayhaṃ dakkhiṇāya paṭiggahaṇena anuggahaṃ karothā’’ti. Satthā mahākaruṇāya sañcoditamānaso tassā manorathaṃ pūrento nisajjākāraṃ dassesi. Sā haṭṭhatuṭṭhā paññattavarabuddhāsane attanā upanītaṃ suvisuddhavatthaṃ attharitvā adāsi, nisīdi bhagavā paññatte āsane.</p>
  3093. <p class="bodytext">Atha <a name="V0.0240"></a> sā bhagavato yāguṃ upanāmesi, paṭiggahesi bhagavā yāguṃ. Atha saṅghaṃ uddissa bhikkhūnampi yāguṃ datvā puna dhotahatthā ambaphalāni bhagavato upanāmesi, bhagavā tāni paribhuñji. Sā bhagavantaṃ vanditvā evamāha <a name="P0.0275"></a> – ‘‘yā me, bhante, paccattharaṇayāguambaphaladānavasena pavattā dakkhiṇā, sā me pitaraṃ pāpuṇātū’’ti. Bhagavā ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā anumodanaṃ akāsi. Sā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Tāya dakkhiṇāya samuddiṭṭhamattāya so peto ambavanauyyānavimānakapparukkhapokkharaṇiyo mahatiñca dibbasampattiṃ paṭilabhi.</p>
  3094. <p class="bodytext">Atha te vāṇijā aparena samayena vaṇijjāya gacchantā tameva maggaṃ paṭipannā pubbe vasitaṭṭhāne ekarattiṃ vāsaṃ kappesuṃ. Te disvā so vimānapeto uyyānavimānādīhi saddhiṃ tesaṃ attānaṃ dassesi. Te vāṇijā taṃ disvā tena laddhasampattiṃ pucchantā –</p>
  3095. <p class="hangnum"><a name="para796"></a><span class="paranum">796</span>.</p>
  3096. <p class="gatha1"> ‘‘Ayañca te pokkharaṇī surammā, samā sutitthā ca mahodakā ca;</p>
  3097. <p class="gathalast">Supupphitā bhamaragaṇānukiṇṇā, kathaṃ tayā laddhā ayaṃ manuññā.</p>
  3098. <p class="hangnum"><a name="para797"></a><span class="paranum">797</span>.</p>
  3099. <p class="gatha1"> ‘‘Idañca <a name="M0.0258"></a> te ambavanaṃ surammaṃ, sabbotukaṃ dhārayate phalāni;</p>
  3100. <p class="gathalast">Supupphitaṃ bhamaragaṇānukiṇṇaṃ, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti. –</p>
  3101. <p class="unindented">Imā dve gāthā avocuṃ.</p>
  3102. <p class="bodytext"><a name="para796"></a><span class="paranum">796</span>. Tattha <span class="bld">surammā</span>ti suṭṭhu ramaṇīyā. <span class="bld">Samā</span>ti samatalā. <span class="bld">Sutitthā</span>ti ratanamayasopānatāya sundaratitthā. <span class="bld">Mahodakā</span>ti bahujalā.</p>
  3103. <p class="bodytext"><a name="para797"></a><span class="paranum">797</span>. <span class="bld">Sabbotuka</span>nti pupphūpagaphalūpagarukkhādīhi sabbesu utūsu sukhāvahaṃ. Tenāha <span class="bld">‘‘dhārayate phalānī’’</span>ti. <span class="bld">Supupphita</span>nti niccaṃ supupphitaṃ.</p>
  3104. <p class="bodytext">Taṃ sutvā peto pokkharaṇiādīnaṃ paṭilābhakāraṇaṃ ācikkhanto –</p>
  3105. <p class="hangnum"><a name="para798"></a><span class="paranum">798</span>.</p>
  3106. <p class="gatha1"> ‘‘Ambapakkaṃ dakaṃ yāgu, sītacchāyā manoramā;</p>
  3107. <p class="gathalast">Dhītāya dinnadānena, tena me idha labbhatī’’ti. –</p>
  3108. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <a name="P0.0276"></a> <span class="bld">tena me idha labbhatī</span>ti yaṃ taṃ bhagavato bhikkhūnañca ambapakkaṃ udakaṃ yāguñca mamaṃ uddissa dentiyā mayhaṃ dhītāya dinnaṃ dānaṃ, tena me dhītāya dinnadānena idha imasmiṃ dibbe ambavane sabbotukaṃ ambapakkaṃ, imissā dibbāya manuññāya pokkharaṇiyā dibbaṃ udakaṃ, yāguyā attharaṇassa ca dānena uyyānavimānakapparukkhādīsu sītacchāyā manoramā idha labbhati, samijjhatīti attho.</p>
  3109. <p class="bodytext">Evañca <a name="V0.0241"></a> pana vatvā so peto te vāṇije netvā tāni pañca kahāpaṇasatāni dassetvā ‘‘ito upaḍḍhaṃ tumhe gaṇhatha, upaḍḍhaṃ mayā gahitaṃ iṇaṃ sodhetvā sukhena jīvatūti mayhaṃ dhītāya dethā’’ti āha. Vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ patvā tassa dhītāya kathetvā tena attano dinnabhāgampi tassā eva adaṃsu. Sā kahāpaṇasataṃ dhanikānaṃ datvā itaraṃ attano pitu sahāyassa tassa kuṭumbikassa datvā sayaṃ veyyāvaccaṃ karonti nivasati. So ‘‘idaṃ sabbaṃ tuyhaṃyeva hotū’’ti <a name="M0.0259"></a> tassāyeva paṭidatvā taṃ attano jeṭṭhaputtassa gharasāminiṃ akāsi.</p>
  3110. <p class="bodytext">Sā gacchante kāle ekaṃ puttaṃ labhitvā taṃ upalālentī –</p>
  3111. <p class="hangnum"><a name="para799"></a><span class="paranum">799</span>.</p>
  3112. <p class="gatha1"> ‘‘Sandiṭṭhikaṃ kammaṃ evaṃ passatha, dānassa damassa saṃyamassa vipākaṃ;</p>
  3113. <p class="gathalast">Dāsī ahaṃ ayyakulesu hutvā, suṇisā homi agārassa issarā’’ti. –</p>
  3114. <p class="unindented">Imaṃ gāthaṃ vadati.</p>
  3115. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ satthā tassā ñāṇaparipākaṃ oloketvā obhāsaṃ pharitvā sammukhe ṭhito viya attānaṃ dassetvā –</p>
  3116. <p class="gatha1">‘‘Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ;</p>
  3117. <p class="gathalast">Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattaṃ ativattatī’’ti. (udā. 18; jā. 1.1.100) –</p>
  3118. <p class="unindented">Imaṃ gāthamāha. Sā gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhitā. Sā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa <a name="P0.0277"></a> dānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  3119. <p class="centered">Ambavanapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3120. <p class="subhead">13. Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā</p>
  3121. <p class="bodytext"><span class="bld">Yaṃ dadāti na taṃ hotī</span>ti idaṃ akkhadāyakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ <a name="V0.0242"></a> viharante aññataro sāvatthivāsī upāsako sakaṭehi bhaṇḍassa pūretvā vaṇijjāya videsaṃ gantvā tattha attano bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā sāvatthiṃ uddissa maggaṃ paṭipajji. Tassa maggaṃ gacchantassa aṭaviyaṃ ekassa sakaṭassa akkho bhijji. Atha aññataro puriso rukkhagahaṇatthaṃ kuṭhāripharasuṃ gāhāpetvā attano gāmato nikkhamitvā araññe vicaranto taṃ ṭhānaṃ patvā <a name="M0.0260"></a> taṃ upāsakaṃ akkhabhañjanena domanassappattaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāṇijo akkhabhañjanena aṭaviyaṃ kilamatī’’ti anukampaṃ upādāya rukkhadaṇḍaṃ chinditvā daḷhaṃ akkhaṃ katvā sakaṭe yojetvā adāsi.</p>
  3122. <p class="bodytext">So aparena samayena kālaṃ katvā tasmiṃyeva aṭavipadese bhummadevatā hutvā nibbatto. Attano kammaṃ paccavekkhitvā rattiyaṃ tassa upāsakassa gehaṃ gantvā gehadvāre ṭhatvā –</p>
  3123. <p class="hangnum"><a name="para800"></a><span class="paranum">800</span>.</p>
  3124. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, detheva dānaṃ datvā ubhayaṃ tarati;</p>
  3125. <p class="gathalast">Ubhayaṃ tena dānena gacchati, jāgaratha mā pamajjathā’’ti. –</p>
  3126. <p class="unindented">Gāthamāha. Tattha <span class="bld">yaṃ dadāti na taṃ hotī</span>ti yaṃ deyyadhammaṃ dāyako deti, na tadeva paraloke tassa dānassa phalabhāvena hoti, atha kho aññaṃ bahuṃ iṭṭhaṃ kantaṃ phalaṃ hotiyeva. Tasmā <span class="bld">detheva dāna</span>nti yathā tathā dānaṃ detha eva. Tattha kāraṇamāha <span class="bld">‘‘datvā ubhayaṃ taratī’’</span>ti<a name="P0.0278"></a>, dānaṃ datvā diṭṭhadhammikampi samparāyikampi dukkhaṃ anatthañca atikkamati. <span class="bld">Ubhayaṃ tena dānena gacchatī</span>ti diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañcāti ubhayampi sukhaṃ tena dānena upagacchati pāpuṇāti, attano paresañca hitasukhavasenāpi ayamattho yojetabbo. <span class="bld">Jāgaratha mā pamajjathā</span>ti evaṃ ubhayānatthanivāraṇaṃ ubhayahitasādhanaṃ dānaṃ sampādetuṃ jāgaratha, dānūpakaraṇāni sajjetvā tattha ca appamattā hothāti attho. Ādaradassanatthaṃ cettha āmeḍitavasena vuttaṃ.</p>
  3127. <p class="bodytext">Vāṇijo attano kiccaṃ tīretvā paṭinivattitvā anukkamena sāvatthiṃ patvā dutiyadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.</p>
  3128. <p class="centered">Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3129. <p class="subhead">14. Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā</p>
  3130. <p class="bodytext"><span class="bld">Mayaṃ</span> <a name="M0.0261"></a><a name="V0.0243"></a> <span class="bld">bhoge saṃharimhā</span>ti idaṃ bhogasaṃharaṇapetivatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante rājagahe kira catasso itthiyo mānakūṭādivasena sappimadhuteladhaññādīhi vohāraṃ katvā ayoniso bhoge saṃharitvā jīvanti. Tā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā bahinagare parikhāpiṭṭhe petiyo hutvā nibbattiṃsu. Tā rattiyaṃ dukkhābhibhūtā –</p>
  3131. <p class="hangnum"><a name="para801"></a><span class="paranum">801</span>.</p>
  3132. <p class="gatha1"> ‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;</p>
  3133. <p class="gathalast">Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –</p>
  3134. <p class="unindented">Vippalapantiyo bheravena mahāsaddena viraviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā vibhātāya rattiyā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ sajjetvā satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ upanisīditvā taṃ pavattiṃ nivedesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tena <a name="P0.0279"></a> vo saddena koci antarāyo natthi, catasso pana petiyo dukkhābhibhūtā attanā dukkaṭaṃ kammaṃ kathetvā paridevanavasena vissarena viravantiyo –</p>
  3135. <p class="gatha1">‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;</p>
  3136. <p class="gathalast">Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –</p>
  3137. <p class="unindented">Imaṃ gāthamāhaṃsūti avoca.</p>
  3138. <p class="bodytext">Tattha <span class="bld">bhoge</span>ti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāme vatthābharaṇādike vittūpakaraṇavisese. <span class="bld">Saṃharimhā</span>ti maccheramalena pariyādinnacittā kassaci kiñci adatvā sañcinimha. <span class="bld">Samena visamena cā</span>ti ñāyena ca aññāyena ca, ñāyapatirūpakena vā aññāyena te bhoge amhehi saṃharite idāni aññe paribhuñjanti. <span class="bld">Mayaṃ dukkhassa bhāginī</span>ti mayaṃ pana kassacipi sucaritassa akatattā duccaritassa ca katattā etarahi petayonipariyāpannassa mahato dukkhassa bhāginiyo bhavāma, mahādukkhaṃ anubhavāmāti attho.</p>
  3139. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0262"></a><a name="V0.0244"></a> bhagavā tāhi petīhi vuttaṃ gāthaṃ vatvā tāsaṃ pavattiṃ kathetvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.</p>
  3140. <p class="centered">Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3141. <p class="subhead">15. Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā</p>
  3142. <p class="bodytext"><span class="bld">Saṭṭhivassasahassānī</span>ti idaṃ seṭṭhiputtapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo alaṅkatappaṭiyatto hatthikkhandhavaragato mahatiyā rājiddhiyā mahantena rājānubhāvena nagaraṃ anusañcaranto aññatarasmiṃ gehe uparipāsāde vātapānaṃ vivaritvā taṃ rājavibhūtiṃ olokentiṃ rūpasampattiyā devaccharāpaṭibhāgaṃ ekaṃ itthiṃ disvā adiṭṭhapubbe ārammaṇe sahasā samuppannena kilesasamudācārena pariyuṭṭhitacitto satipi kularūpācārādiguṇavisesasampanne <a name="P0.0280"></a> antepurajane sabhāvalahukassa pana duddamassa cittassa vasena tassaṃ itthiyaṃ paṭibaddhamānaso hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ pāsādaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā rājagehaṃ paviṭṭho. Aññaṃ sabbaṃ ambasakkarapetavatthumhi āgatanayeneva veditabbaṃ.</p>
  3143. <p class="bodytext">Ayaṃ pana viseso – idha puriso sūriye anatthaṅgateyeva āgantvā nagaradvāre thakite attanā ānītaṃ aruṇavaṇṇamattikaṃ uppalāni ca nagaradvārakavāṭe laggetvā nipajjituṃ jetavanaṃ agamāsi. Rājā pana sirisayane vāsūpagato majjhimayāme sa-iti na-iti du-iti so-iti ca imāni cattāri akkharāni mahatā kaṇṭhena uccāritāni viya vissaravasena assosi. Tāni kira atīte kāle sāvatthivāsīhi catūhi seṭṭhiputtehi bhogamadamattehi yobbanakāle pāradārikakammavasena bahuṃ apuññaṃ pasavetvā aparabhāge kālaṃ katvā tasseva nagarassa samīpe lohakumbhiyaṃ nibbattitvā paccamānehi lohakumbhiyā mukhavaṭṭiṃ patvā ekekaṃ gāthaṃ vatthukāmehi uccāritānaṃ tāsaṃ gāthānaṃ ādiakkharāni<a name="M0.0263"></a>, te paṭhamakkharameva vatvā vedanāppattā hutvā lohakumbhiṃ otariṃsu.</p>
  3144. <p class="bodytext">Rājā pana taṃ saddaṃ sutvā bhītatasito saṃviggo lomahaṭṭhajāto taṃ rattāvasesaṃ dukkhena vītināmetvā vibhātāya rattiyā purohitaṃ pakkosāpetvā taṃ pavattiṃ kathesi. Purohito rājānaṃ <a name="V0.0245"></a> bhītatasitaṃ ñatvā lābhagiddho ‘‘uppanno kho ayaṃ mayhaṃ brāhmaṇānañca lābhuppādanupāyo’’ti cintetvā ‘‘mahārāja, mahā vatāyaṃ upaddavo uppanno, sabbacatukkaṃ yaññaṃ yajāhī’’ti āha. Rājā tassa vacanaṃ sutvā amacce āṇāpesi ‘‘sabbacatukkayaññassa upakaraṇāni sajjethā’’ti. Taṃ sutvā mallikā devī rājānaṃ evamāha – ‘‘kasmā, mahārāja, brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā anekapāṇavadhahiṃsanakakiccaṃ kātukāmosi, nanu sabbattha appaṭihatañāṇacāro bhagavā pucchitabbo? Yathā <a name="P0.0281"></a> ca te bhagavā byākarissati, tathā paṭipajjitabba’’nti. Rājā tassā vacanaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘na, mahārāja, tatonidānaṃ tuyhaṃ koci antarāyo’’ti vatvā ādito paṭṭhāya tesaṃ lohakumbhiniraye nibbattasattānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi paccekaṃ uccāretuṃ āraddhagāthāyo –</p>
  3145. <p class="hangnum"><a name="para802"></a><span class="paranum">802</span>.</p>
  3146. <p class="gatha1"> ‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;</p>
  3147. <p class="gathalast">Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati.</p>
  3148. <p class="hangnum"><a name="para803"></a><span class="paranum">803</span>.</p>
  3149. <p class="gatha1"> ‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;</p>
  3150. <p class="gathalast">Tathā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā.</p>
  3151. <p class="hangnum"><a name="para804"></a><span class="paranum">804</span>.</p>
  3152. <p class="gatha1"> ‘‘Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase;</p>
  3153. <p class="gathalast">Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.</p>
  3154. <p class="hangnum"><a name="para805"></a><span class="paranum">805</span>.</p>
  3155. <p class="gatha1"> ‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;</p>
  3156. <p class="gathalast">Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti. –</p>
  3157. <p class="unindented">Paripuṇṇaṃ katvā kathesi.</p>
  3158. <p class="bodytext"><a name="para802"></a><span class="paranum">802</span>. Tattha <a name="M0.0264"></a> <span class="bld">saṭṭhivassasahassānī</span>ti vassānaṃ saṭṭhisahassāni. Tasmiṃ kira lohakumbhiniraye nibbattasatto adho ogacchanto tiṃsāya vassasahassehi heṭṭhimatalaṃ pāpuṇāti, tato uddhaṃ uggacchantopi tiṃsāya eva vassasahassehi mukhavaṭṭipadesaṃ pāpuṇāti, tāya saññāya so ‘‘saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso’’ti gāthaṃ vattukāmo sa-iti vatvā adhimattavedanāppatto <a name="V0.0246"></a> hutvā adhomukho pati. Bhagavā pana taṃ rañño paripuṇṇaṃ katvā kathesi. Esa nayo sesagāthāsupi. Tattha <span class="bld">kadā anto bhavissatī</span>ti lohakumbhiniraye paccamānānaṃ amhākaṃ kadā nu kho imassa dukkhassa anto pariyosānaṃ bhavissati.</p>
  3159. <p class="bodytext"><a name="para803"></a><span class="paranum">803</span>. <span class="bld">Tathā hī</span>ti yathā tuyhaṃ mayhañca imassa dukkhassa natthi anto, na anto paṭidissati, tathā tena pakārena pāpakaṃ kammaṃ pakataṃ tayā mayā cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā vattabbaṃ.</p>
  3160. <p class="bodytext"><a name="para804"></a><span class="paranum">804</span>. <span class="bld">Dujjīvita</span>nti viññūhi garahitabbaṃ jīvitaṃ. <span class="bld">Ye sante</span>ti ye mayaṃ sante vijjamāne deyyadhamme. <span class="bld">Na dadamhase</span>ti <a name="P0.0282"></a> na adamha. Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ <span class="bld">‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano’’</span>ti vuttaṃ.</p>
  3161. <p class="bodytext"><a name="para805"></a><span class="paranum">805</span>. <span class="bld">Soha</span>nti so ahaṃ. <span class="bld">Nūnā</span>ti parivitakke nipāto. <span class="bld">Ito</span>ti imasmā lohakumbhinirayā. <span class="bld">Gantvā</span>ti apagantvā. <span class="bld">Yoniṃ laddhāna mānusi</span>nti manussayoniṃ manussattabhāvaṃ labhitvā. <span class="bld">Vadaññū</span>ti pariccāgasīlo, yācakānaṃ vā vacanaññū. <span class="bld">Sīlasampanno</span>ti sīlācārasampanno. <span class="bld">Kāhāmi kusalaṃ bahu</span>nti pubbe viya pamādaṃ anāpajjitvā bahuṃ pahūtaṃ kusalaṃ puññakammaṃ karissāmi, upacinissāmīti attho.</p>
  3162. <p class="bodytext">Satthā imā gāthāyo vatvā vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne mattikārattuppalahārako puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi. Rājā sañjātasaṃvego parapariggahe abhijjhaṃ pahāya sadārasantuṭṭho ahosīti.</p>
  3163. <p class="centered">Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3164. <p class="subhead">16. Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā</p>
  3165. <p class="bodytext"><span class="bld">Kiṃ</span> <a name="M0.0265"></a> <span class="bld">nu ummattarūpovā</span>ti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ petaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasinagare aññataro pīṭhasappī sālittakapayoge kusalo, tahiṃ sakkharakhipanasippe nipphattiṃ gato nagaradvāre nigrodharukkhamūle nisīditvā sakkharapahārehi hatthiassamanussarathakūṭāgāradhajapuṇṇaghaṭādirūpāni nigrodhapattesu dasseti. Nagaradārakā attano kīḷanatthāya <a name="V0.0247"></a> māyakaḍḍhamāsakādīni datvā yathāruci tāni sippāni kārāpenti.</p>
  3166. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ bārāṇasirājā nagarato nikkhamitvā taṃ nigrodhamūlaṃ upagato nigrodhapattesu hatthirūpādivasena nānāvidharūpavibhattiyo appitā disvā manusse pucchi – ‘‘kena nu kho imesu nigrodhapattesu evaṃ nānāvidharūpavibhattiyo katā’’ti? Manussā taṃ pīṭhasappiṃ dassesuṃ ‘‘deva, iminā katā’’ti<a name="P0.0283"></a>. Rājā taṃ pakkosāpetvā evamāha – ‘‘sakkā nu kho, bhaṇe, mayā dassitassa ekassa purisassa kathentassa ajānantasseva kucchiyaṃ ajalaṇḍikāhi pūretu’’nti? ‘‘Sakkā, devā’’ti. Rājā taṃ attano rājabhavanaṃ netvā bahubhāṇike purohite nibbinnarūpo purohitaṃ pakkosāpetvā tena saha vivitte okāse sāṇipākāraparikkhitte nisīditvā mantayamāno pīṭhasappiṃ pakkosāpesi. Pīṭhasappī nāḷimattā ajalaṇḍikā ādāyāgantvā rañño ākāraṃ ñatvā purohitābhimukho nisinno tena mukhe vivaṭe sāṇipākāravivarena ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ tassa galamūle patiṭṭhāpesi. So lajjāya uggilituṃ asakkonto sabbā ajjhohari. Atha naṃ rājā ajalaṇḍikāhi pūritodaraṃ vissajji – ‘‘gaccha, brāhmaṇa, laddhaṃ tayā bahubhāṇitāya phalaṃ, maddanaphalapiyaṅgutacādīhi abhisaṅkhataṃ pānakaṃ pivitvā ucchaḍḍehi, evaṃ te sotthi bhavissatī’’ti. Tassa ca pīṭhasappissa tena kammena attamano hutvā cuddasa gāme adāsi. So gāme labhitvā attānaṃ sukhento pīṇento parijanampi sukhento pīṇento samaṇabrāhmaṇādīnaṃ yathārahaṃ kiñci dento diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca atthaṃ ahāpento sukheneva jīvati, attano santikaṃ upagatānaṃ sippaṃ sikkhantānaṃ bhattavetanaṃ deti.</p>
  3167. <p class="bodytext">Atheko <a name="M0.0266"></a> puriso tassa santikaṃ upagantvā evamāha – ‘‘sādhu, ācariya, mampi etaṃ sippaṃ sikkhāpehi, mayhaṃ pana alaṃ bhattavetanenā’’ti. So taṃ purisaṃ taṃ sippaṃ sikkhāpesi. So sikkhitasippo sippaṃ vīmaṃsitukāmo gantvā gaṅgātīre nisinnassa sunettassa nāma paccekabuddhassa sakkharābhighātena sīsaṃ bhindi. Paccekabuddho tattheva gaṅgātīre parinibbāyi. Manussā <a name="P0.0284"></a> taṃ pavattiṃ sutvā taṃ purisaṃ tattheva leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā jīvitā voropesuṃ. So kālakato avīcimahāniraye nibbattitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagarassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tassa kammassa sarikkhakena vipākena bhavitabbanti kammavegukkhittāni pubbaṇhasamayaṃ majjhanhikasamayaṃ sāyanhasamayañca saṭṭhi ayokūṭasahassāni matthake nipatanti. So chinnabhinnasīso <a name="V0.0248"></a> adhimattavedanāppatto bhūmiyaṃ nipatati, ayokūṭesu pana apagatamattesu paṭipākatikasiro tiṭṭhati.</p>
  3168. <p class="bodytext">Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno gijjhakūṭapabbatā otaranto taṃ disvā –</p>
  3169. <p class="hangnum"><a name="para806"></a><span class="paranum">806</span>.</p>
  3170. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, migo bhantova dhāvasi;</p>
  3171. <p class="gathalast">Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddāyase tuva’’nti. –</p>
  3172. <p class="unindented">Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha <span class="bld">ummattarūpovā</span>ti ummattakasabhāvo viya ummādappatto viya. <span class="bld">Migo bhantova dhāvasī</span>ti bhantamigo viya ito cito ca dhāvasi. So hi tesu ayokūṭesu nipatantesu parittāṇaṃ apassanto ‘‘na siyā nu kho evaṃ pahāro’’ti itopi ettopi palāyati. Te pana kammavegukkhittā yattha katthaci ṭhitassa matthakeyeva nipatanti. <span class="bld">Kiṃ nu saddāyase tuva</span>nti kiṃ nu kho tuvaṃ saddaṃ karosi, ativiya vissaraṃ karonto vicarasi.</p>
  3173. <p class="bodytext">Taṃ sutvā peto –</p>
  3174. <p class="hangnum"><a name="para807"></a><span class="paranum">807</span>.</p>
  3175. <p class="gatha1"> ‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;</p>
  3176. <p class="gathalast">Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato.</p>
  3177. <p class="hangnum"><a name="para808"></a><span class="paranum">808</span>.</p>
  3178. <p class="gatha1"> ‘‘Saṭṭhi <a name="M0.0267"></a><a name="P0.0285"></a> kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;</p>
  3179. <p class="gathalast">Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –</p>
  3180. <p class="unindented">Dvīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi. Tattha <span class="bld">saṭṭhi kūṭasahassānī</span>ti saṭṭhimattāni ayokūṭasahassāni. <span class="bld">Paripuṇṇānī</span>ti anūnāni. <span class="bld">Sabbaso</span>ti sabbabhāgato. Tassa kira saṭṭhiyā ayokūṭasahassānaṃ patanappahonakaṃ mahantaṃ pabbatakūṭappamāṇaṃ sīsaṃ nibbatti. Taṃ tassa vālaggakoṭinitudanamattampi ṭhānaṃ asesetvā tāni kūṭāni patantāni matthakaṃ bhindanti, tena so aṭṭassaraṃ karoti. Tena vuttaṃ <span class="bld">‘‘sabbaso sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’</span>nti.</p>
  3181. <p class="bodytext">Atha <a name="V0.0249"></a> naṃ thero katakammaṃ pucchanto –</p>
  3182. <p class="hangnum"><a name="para809"></a><span class="paranum">809</span>.</p>
  3183. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;</p>
  3184. <p class="gathalast">Kissa kammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasi.</p>
  3185. <p class="hangnum"><a name="para810"></a><span class="paranum">810</span>.</p>
  3186. <p class="gatha1"> ‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;</p>
  3187. <p class="gathalast">Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –</p>
  3188. <p class="unindented">Dve gāthā abhāsi.</p>
  3189. <p class="bodytext">Tassa peto attanā katakammaṃ ācikkhanto –</p>
  3190. <p class="hangnum"><a name="para811"></a><span class="paranum">811</span>.</p>
  3191. <p class="gatha1"> ‘‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, sunettaṃ bhāvitindriyaṃ;</p>
  3192. <p class="gathalast">Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, jhāyantaṃ akutobhayaṃ.</p>
  3193. <p class="hangnum"><a name="para812"></a><span class="paranum">812</span>.</p>
  3194. <p class="gatha1"> ‘‘Sālittakappahārena, bhindissaṃ tassa matthakaṃ;</p>
  3195. <p class="gathalast">Tassakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchisaṃ.</p>
  3196. <p class="hangnum"><a name="para813"></a><span class="paranum">813</span>.</p>
  3197. <p class="gatha1"> ‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;</p>
  3198. <p class="gathalast">Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –</p>
  3199. <p class="unindented">Tisso gāthāyo abhāsi.</p>
  3200. <p class="bodytext"><a name="para811"></a><span class="paranum">811</span>. Tattha <span class="bld">sambuddha</span>nti paccekasambuddhaṃ. <span class="bld">Sunetta</span>nti evaṃnāmakaṃ. <span class="bld">Bhāvitindriya</span>nti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyaṃ.</p>
  3201. <p class="bodytext"><a name="para812-13"></a><span class="paranum">812-13</span>. <span class="bld">Sālittakappahārenā</span>ti <a name="M0.0268"></a> sālittakaṃ vuccati dhanukena, aṅgulīhi eva vā sakkharakhipanapayogo. Tathā hi sakkharāya pahārenāti vā pāṭho. <span class="bld">Bhindissa</span>nti bhindiṃ.</p>
  3202. <p class="bodytext">Taṃ <a name="V0.0250"></a><a name="P0.0286"></a> sutvā thero ‘‘attano katakammānurūpameva idāni purāṇakammassa idaṃ phalaṃ paṭilabhatī’’ti dassento –</p>
  3203. <p class="hangnum"><a name="para814"></a><span class="paranum">814</span>.</p>
  3204. <p class="gatha1"> ‘‘Dhammena te kāpurisa;</p>
  3205. <p class="gatha2">Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;</p>
  3206. <p class="gathalast">Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –</p>
  3207. <p class="unindented">Osānagāthamāha. Tattha <span class="bld">dhammenā</span>ti anurūpakāraṇena. <span class="bld">Te</span>ti tava, tasmiṃ paccekabuddhe aparajjhantena tayā katassa pāpakammassa anucchavikamevetaṃ phalaṃ tuyhaṃ upanītaṃ. Tasmā kenaci devena vā mārena vā brahmunā vā api sammāsambuddhenapi appaṭibāhanīyametanti dasseti.</p>
  3208. <p class="bodytext">Evañca pana vatvā tato nagare piṇḍāya caritvā katabhattakicco sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desento paccekabuddhānaṃ guṇānubhāvaṃ kammānañca avañjhataṃ pakāsesi, mahājano saṃvegajāto hutvā pāpaṃ pahāya dānādipuññanirato ahosīti.</p>
  3209. <p class="centered">Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3210. <p class="centered">Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ</p>
  3211. <p class="bodytext">Soḷasavatthupaṭimaṇḍitassa</p>
  3212. <p class="centered">Catutthassa mahāvaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3213. <p class="subhead">Nigamanakathā</p>
  3214. <p class="bodytext">Ettāvatā <a name="M0.0269"></a><a name="V0.0251"></a> ca –</p>
  3215. <p class="gatha1">Ye te petesu nibbattā, sattā dukkaṭakārino;</p>
  3216. <p class="gathalast">Yehi kammehi tesaṃ taṃ, pāpakaṃ kaṭukapphalaṃ.</p>
  3217. <p class="gatha1">Paccakkhato vibhāventī, pucchāvissajjanehi ca;</p>
  3218. <p class="gathalast">Yā <a name="P0.0287"></a> desanāniyāmena, sataṃ saṃvegavaḍḍhanī.</p>
  3219. <p class="gatha1">Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā;</p>
  3220. <p class="gathalast"><span class="bld">Petavatthū</span>ti nāmena, saṅgāyiṃsu mahesayo.</p>
  3221. <p class="gatha1">Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;</p>
  3222. <p class="gathalast">Nissāya yā samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā.</p>
  3223. <p class="gatha1">Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ;</p>
  3224. <p class="gathalast">Pakāsanā <span class="bld">paramattha-dīpanī</span> nāma nāmato.</p>
  3225. <p class="gatha1">Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā;</p>
  3226. <p class="gathalast">Sā pannarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato.</p>
  3227. <p class="gatha1">Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā;</p>
  3228. <p class="gathalast">Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ.</p>
  3229. <p class="gatha1">Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā;</p>
  3230. <p class="gathalast">Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino.</p>
  3231. <p class="gatha1">Ciraṃ <a name="V0.0252"></a> tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ;</p>
  3232. <p class="gathalast">Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino.</p>
  3233. <p class="gatha1">Sammā <a name="M0.0270"></a> vassatu kālena, devopi jagatīpati;</p>
  3234. <p class="gathalast">Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.</p>
  3235. <p class="centered">Iti <span class="bld">badaratitthavihāravāsinā</span> munivarayatinā</p>
  3236. <p class="bodytext">Bhadantena <span class="bld">ācariyadhammapālena</span> katā petavatthuatthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.</p>
  3237. <p class="centered">Petavatthu-aṭṭhakathā samattā.</p>
  3238. </body>