2
0

e0809n.nrf.htm 334 KB

12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576777879808182838485868788899091929394959697989910010110210310410510610710810911011111211311411511611711811912012112212312412512612712812913013113213313413513613713813914014114214314414514614714814915015115215315415515615715815916016116216316416516616716816917017117217317417517617717817918018118218318418518618718818919019119219319419519619719819920020120220320420520620720820921021121221321421521621721821922022122222322422522622722822923023123223323423523623723823924024124224324424524624724824925025125225325425525625725825926026126226326426526626726826927027127227327427527627727827928028128228328428528628728828929029129229329429529629729829930030130230330430530630730830931031131231331431531631731831932032132232332432532632732832933033133233333433533633733833934034134234334434534634734834935035135235335435535635735835936036136236336436536636736836937037137237337437537637737837938038138238338438538638738838939039139239339439539639739839940040140240340440540640740840941041141241341441541641741841942042142242342442542642742842943043143243343443543643743843944044144244344444544644744844945045145245345445545645745845946046146246346446546646746846947047147247347447547647747847948048148248348448548648748848949049149249349449549649749849950050150250350450550650750850951051151251351451551651751851952052152252352452552652752852953053153253353453553653753853954054154254354454554654754854955055155255355455555655755855956056156256356456556656756856957057157257357457557657757857958058158258358458558658758858959059159259359459559659759859960060160260360460560660760860961061161261361461561661761861962062162262362462562662762862963063163263363463563663763863964064164264364464564664764864965065165265365465565665765865966066166266366466566666766866967067167267367467567667767867968068168268368468568668768868969069169269369469569669769869970070170270370470570670770870971071171271371471571671771871972072172272372472572672772872973073173273373473573673773873974074174274374474574674774874975075175275375475575675775875976076176276376476576676776876977077177277377477577677777877978078178278378478578678778878979079179279379479579679779879980080180280380480580680780880981081181281381481581681781881982082182282382482582682782882983083183283383483583683783883984084184284384484584684784884985085185285385485585685785885986086186286386486586686786886987087187287387487587687787887988088188288388488588688788888989089189289389489589689789889990090190290390490590690790890991091191291391491591691791891992092192292392492592692792892993093193293393493593693793893994094194294394494594694794894995095195295395495595695795895996096196296396496596696796896997097197297397497597697797897998098198298398498598698798898999099199299399499599699799899910001001100210031004100510061007100810091010101110121013101410151016101710181019102010211022102310241025102610271028102910301031103210331034103510361037103810391040104110421043104410451046104710481049105010511052105310541055105610571058105910601061106210631064106510661067106810691070107110721073107410751076107710781079108010811082108310841085108610871088108910901091109210931094109510961097109810991100110111021103110411051106110711081109111011111112111311141115111611171118111911201121112211231124112511261127112811291130113111321133113411351136113711381139114011411142114311441145114611471148114911501151115211531154115511561157115811591160116111621163116411651166116711681169117011711172117311741175117611771178117911801181118211831184118511861187118811891190119111921193119411951196119711981199120012011202120312041205120612071208120912101211121212131214121512161217121812191220122112221223122412251226122712281229123012311232123312341235123612371238123912401241124212431244124512461247124812491250125112521253125412551256125712581259126012611262126312641265126612671268126912701271127212731274127512761277127812791280128112821283128412851286128712881289129012911292129312941295129612971298129913001301130213031304130513061307130813091310131113121313131413151316131713181319132013211322132313241325132613271328132913301331133213331334133513361337133813391340134113421343134413451346134713481349135013511352135313541355135613571358135913601361136213631364136513661367136813691370137113721373137413751376137713781379138013811382138313841385138613871388138913901391139213931394139513961397139813991400140114021403140414051406140714081409141014111412141314141415141614171418141914201421142214231424142514261427142814291430143114321433143414351436143714381439144014411442144314441445144614471448144914501451145214531454145514561457145814591460146114621463146414651466146714681469147014711472147314741475147614771478147914801481148214831484148514861487148814891490149114921493149414951496149714981499150015011502150315041505150615071508150915101511151215131514151515161517151815191520152115221523152415251526152715281529153015311532153315341535153615371538153915401541154215431544154515461547154815491550155115521553155415551556155715581559156015611562156315641565156615671568156915701571157215731574157515761577157815791580158115821583158415851586158715881589159015911592159315941595159615971598159916001601160216031604160516061607160816091610161116121613161416151616161716181619162016211622162316241625162616271628162916301631163216331634163516361637163816391640164116421643164416451646164716481649165016511652165316541655165616571658165916601661166216631664166516661667166816691670167116721673167416751676167716781679168016811682168316841685168616871688168916901691169216931694169516961697169816991700170117021703170417051706170717081709171017111712171317141715171617171718171917201721172217231724172517261727172817291730173117321733173417351736173717381739174017411742174317441745174617471748174917501751175217531754175517561757175817591760176117621763176417651766176717681769177017711772177317741775177617771778177917801781178217831784178517861787178817891790179117921793179417951796179717981799180018011802180318041805180618071808180918101811181218131814181518161817181818191820182118221823182418251826182718281829183018311832183318341835183618371838183918401841184218431844184518461847184818491850185118521853185418551856185718581859186018611862186318641865186618671868186918701871187218731874187518761877187818791880188118821883188418851886188718881889189018911892189318941895189618971898189919001901190219031904190519061907190819091910191119121913191419151916191719181919192019211922192319241925192619271928192919301931193219331934193519361937193819391940194119421943194419451946194719481949195019511952195319541955195619571958195919601961196219631964196519661967196819691970197119721973197419751976197719781979198019811982198319841985198619871988198919901991199219931994199519961997199819992000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039204020412042204320442045204620472048204920502051205220532054205520562057205820592060206120622063206420652066206720682069207020712072207320742075207620772078207920802081208220832084208520862087208820892090209120922093209420952096209720982099210021012102210321042105210621072108210921102111211221132114211521162117211821192120212121222123212421252126212721282129213021312132213321342135213621372138213921402141214221432144214521462147214821492150215121522153215421552156215721582159216021612162216321642165216621672168216921702171217221732174217521762177217821792180218121822183218421852186218721882189219021912192219321942195219621972198219922002201220222032204220522062207220822092210221122122213221422152216221722182219222022212222222322242225222622272228222922302231223222332234223522362237223822392240224122422243224422452246224722482249225022512252225322542255225622572258225922602261226222632264226522662267226822692270227122722273227422752276227722782279228022812282228322842285228622872288228922902291229222932294229522962297229822992300230123022303230423052306230723082309231023112312231323142315231623172318231923202321232223232324232523262327232823292330233123322333233423352336233723382339234023412342234323442345234623472348234923502351235223532354235523562357235823592360236123622363236423652366236723682369237023712372237323742375237623772378237923802381238223832384238523862387238823892390239123922393239423952396239723982399240024012402240324042405240624072408240924102411241224132414241524162417241824192420242124222423242424252426242724282429243024312432243324342435243624372438243924402441244224432444244524462447244824492450245124522453245424552456245724582459246024612462246324642465246624672468246924702471247224732474247524762477247824792480248124822483248424852486248724882489249024912492249324942495249624972498249925002501250225032504250525062507250825092510251125122513251425152516251725182519252025212522252325242525252625272528252925302531253225332534253525362537253825392540254125422543254425452546254725482549255025512552255325542555255625572558255925602561256225632564256525662567256825692570257125722573257425752576257725782579258025812582258325842585258625872588258925902591259225932594259525962597259825992600260126022603260426052606260726082609261026112612261326142615261626172618261926202621262226232624262526262627262826292630263126322633263426352636263726382639264026412642264326442645264626472648264926502651265226532654265526562657265826592660266126622663266426652666266726682669267026712672267326742675267626772678267926802681268226832684268526862687268826892690269126922693269426952696269726982699270027012702270327042705270627072708270927102711271227132714271527162717271827192720272127222723272427252726272727282729273027312732273327342735273627372738273927402741274227432744274527462747274827492750275127522753275427552756275727582759276027612762276327642765276627672768276927702771277227732774277527762777277827792780278127822783278427852786278727882789279027912792279327942795279627972798279928002801280228032804280528062807280828092810281128122813281428152816281728182819282028212822282328242825282628272828282928302831283228332834283528362837283828392840284128422843284428452846284728482849285028512852285328542855285628572858285928602861286228632864286528662867286828692870287128722873287428752876287728782879288028812882288328842885288628872888288928902891289228932894289528962897289828992900290129022903290429052906290729082909291029112912291329142915291629172918291929202921292229232924292529262927292829292930293129322933293429352936293729382939294029412942294329442945294629472948294929502951295229532954295529562957295829592960296129622963296429652966296729682969297029712972297329742975297629772978297929802981298229832984298529862987298829892990299129922993299429952996299729982999300030013002300330043005300630073008300930103011301230133014301530163017301830193020302130223023302430253026302730283029303030313032303330343035303630373038303930403041304230433044304530463047304830493050305130523053305430553056305730583059306030613062306330643065306630673068306930703071307230733074307530763077307830793080308130823083308430853086308730883089309030913092309330943095309630973098309931003101310231033104310531063107310831093110311131123113311431153116311731183119312031213122312331243125312631273128312931303131313231333134313531363137313831393140314131423143314431453146314731483149315031513152315331543155315631573158315931603161316231633164316531663167316831693170317131723173317431753176317731783179318031813182318331843185318631873188318931903191319231933194319531963197319831993200320132023203320432053206320732083209321032113212321332143215321632173218321932203221322232233224322532263227322832293230323132323233323432353236323732383239324032413242324332443245324632473248324932503251325232533254325532563257325832593260326132623263326432653266326732683269327032713272327332743275327632773278327932803281328232833284328532863287328832893290329132923293329432953296329732983299330033013302330333043305330633073308330933103311331233133314331533163317331833193320332133223323332433253326332733283329333033313332333333343335333633373338333933403341334233433344334533463347334833493350335133523353335433553356335733583359336033613362336333643365336633673368336933703371337233733374337533763377337833793380338133823383338433853386338733883389339033913392339333943395339633973398339934003401340234033404340534063407340834093410341134123413341434153416341734183419342034213422342334243425342634273428342934303431343234333434343534363437343834393440344134423443344434453446344734483449345034513452345334543455345634573458345934603461346234633464346534663467346834693470347134723473347434753476347734783479348034813482348334843485348634873488348934903491349234933494349534963497349834993500350135023503350435053506350735083509351035113512351335143515351635173518351935203521352235233524352535263527352835293530353135323533353435353536353735383539354035413542354335443545354635473548354935503551355235533554355535563557355835593560356135623563356435653566356735683569357035713572357335743575357635773578357935803581358235833584358535863587358835893590359135923593359435953596359735983599360036013602360336043605360636073608360936103611361236133614361536163617361836193620362136223623362436253626362736283629363036313632363336343635363636373638363936403641364236433644364536463647364836493650365136523653365436553656365736583659366036613662366336643665366636673668366936703671367236733674367536763677367836793680368136823683368436853686368736883689369036913692369336943695369636973698369937003701370237033704370537063707370837093710371137123713371437153716371737183719372037213722372337243725372637273728372937303731373237333734373537363737373837393740374137423743374437453746374737483749375037513752375337543755375637573758375937603761376237633764376537663767376837693770377137723773377437753776377737783779378037813782378337843785378637873788378937903791379237933794379537963797379837993800380138023803380438053806380738083809381038113812381338143815381638173818381938203821382238233824382538263827382838293830383138323833383438353836383738383839384038413842384338443845384638473848384938503851385238533854385538563857385838593860386138623863386438653866386738683869387038713872387338743875387638773878387938803881388238833884388538863887388838893890389138923893389438953896389738983899390039013902390339043905390639073908390939103911391239133914391539163917391839193920392139223923392439253926392739283929393039313932393339343935393639373938393939403941394239433944394539463947394839493950395139523953395439553956395739583959396039613962396339643965
  1. <body>
  2. <p class="centered">Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3. <p class="book">Abhidhānappadīpikā</p>
  4. <p class="subhead">Buddhappaṇāmo</p>
  5. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  6. <p class="gatha1"> Tathāgato <a name="M0.0001"></a> yo karuṇākaro karo,</p>
  7. <p class="gatha2">Payāta’mosajja sukhappadaṃ padaṃ;</p>
  8. <p class="gatha3">Akā paratthaṃ kalisambhave bhave,</p>
  9. <p class="gathalast">Namāmi taṃ kevaladukkaraṃ karaṃ.</p>
  10. <p class="subhead">Dhammappaṇāmo</p>
  11. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  12. <p class="gatha1"> Apūjayuṃ yaṃ munikuñjarā jarā,</p>
  13. <p class="gatha2">Rujādimuttā yahimuttare tare;</p>
  14. <p class="gatha3">Ṭhitā tivaṭṭambunidhiṃ narānarā,</p>
  15. <p class="gathalast">Tariṃsu taṃ dhammamaghappahaṃ pahaṃ.</p>
  16. <p class="subhead">Saṅghappaṇāmo</p>
  17. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  18. <p class="gatha1"> Gataṃ munindo’rasasūnutaṃ nutaṃ,</p>
  19. <p class="gatha2">Supuññakhettaṃ bhuvane sutaṃ sutaṃ;</p>
  20. <p class="gatha3">Gaṇampi pāṇīkatasaṃvaraṃ varaṃ,</p>
  21. <p class="gathalast">Sadā guṇoghena nirantara’ntaraṃ.</p>
  22. <p class="subhead">Paṭiññā</p>
  23. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  24. <p class="gatha1"> Nāmaliṅgesu kosalla, matthanicchayakāraṇaṃ;</p>
  25. <p class="gathalast">Yato mahabbalaṃ buddha, vacane pāṭavatthinaṃ.</p>
  26. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  27. <p class="gatha1"> Nāmaliṅgānya’to <a name="M0.0002"></a> buddha, bhāsitassā’rahānya’haṃ;</p>
  28. <p class="gathalast">Dassayanto pakāsessa, <span class="bld">mabhidhānappadīpikaṃ.</span></p>
  29. <p class="subhead">Paribhāsā</p>
  30. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  31. <p class="gatha1"> Bhiyyo <span class="bld">rūpantarā sāha, cariyena</span> ca katthaci;</p>
  32. <p class="gathalast">Kvacā’ <span class="bld">haccavidhānena</span> ñeyyaṃ thīpunnapuṃsakaṃ.</p>
  33. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  34. <p class="gatha1"> Abhinnaliṅgānaṃyeva, dvando ca, liṅgavācakā;</p>
  35. <p class="gathalast">Gāthāpādantamajjhaṭṭhā, pubbaṃ yantyapare paraṃ.</p>
  36. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  37. <p class="gatha1"> Pumitthiyaṃ padaṃ <span class="bld">dvīsu,</span> sabbaliṅge ca <span class="bld">tīsvi</span>ti;</p>
  38. <p class="gathalast">Abhidhānantarārambhe, ñeyyaṃ <span class="bld">tva’</span>nta <span class="bld">mathā</span>di ca.</p>
  39. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  40. <p class="gatha1"> Bhiyyo payoga māgamma, sogate <span class="bld">āgame</span> kvaci;</p>
  41. <p class="gathalast"><span class="bld">Nighaṇḍu</span> yutti ñcānīya, nāmaliṅgaṃ kathīyatīti.</p>
  42. <p class="chapter">1. Saggakaṇḍa</p>
  43. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  44. <p class="gatha1"> Buddho dasabalo satthā, sabbaññū dvipaduttamo;</p>
  45. <p class="gathalast">Munindo bhagavā nātho, cakkhuma’ṅgīraso muni.</p>
  46. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  47. <p class="gatha1"> Lokanātho’ nadhivaro, mahesi ca vināyako;</p>
  48. <p class="gathalast">Samantacakkhu sugato, bhūripañño ca māraji.</p>
  49. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  50. <p class="gatha1"> Narasīho naravaro, dhammarājā mahāmuni;</p>
  51. <p class="gathalast">Devadevo lokagaru, dhammassāmī tathāgato.</p>
  52. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  53. <p class="gatha1"> Sayambhū sammāsambuddho, varapañño ca nāyako;</p>
  54. <p class="gathalast">Jino, sakko tu siddhattho, suddhodani ca gotamo.</p>
  55. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  56. <p class="gatha1"> Sakyasīho tathā sakya, muni cādiccabandhu ca;</p>
  57. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  58. <p class="gatha1"> Mokkho nirodho nibbānaṃ, dīpo taṇhakkhayo paraṃ;</p>
  59. <p class="gathalast">Tāṇaṃ leṇa marūpañca, santaṃ sacca manālayaṃ.</p>
  60. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  61. <p class="gatha1"> Asaṅkhataṃ siva mamataṃ sududdasaṃ,</p>
  62. <p class="gatha2">Parāyaṇaṃ saraṇa manītikaṃ tathā;</p>
  63. <p class="gatha3">Anāsavaṃ dhuva manidassanā’ katā,</p>
  64. <p class="gathalast">Palokitaṃ nipuṇa mananta makkharaṃ.</p>
  65. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  66. <p class="gatha1"> Dukkhakkhayo <a name="M0.0003"></a> byābajjhañca <span class="note">[byāpajjaṃ (ṭīkā)]</span>, vivaṭṭaṃ khema kevalaṃ;</p>
  67. <p class="gathalast">Apavaggo virāgo ca, paṇīta maccutaṃ padaṃ.</p>
  68. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  69. <p class="gatha1"> Yogakkhemo pāra mapi, mutti santi visuddhiyo;</p>
  70. <p class="gathalast">Vimutya’ saṅkhatadhātu, suddhi nibbutiyo siyuṃ.</p>
  71. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  72. <p class="gatha1"> Khīṇāsavo tva’sekkho ca, vītarāgo tathā’ rahā;</p>
  73. <p class="gatha2">Devaloko divo saggo <span class="note">[nāko (sī.)]</span>,</p>
  74. <p class="gathalast">Tidivo tidasālayo.</p>
  75. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  76. <p class="gatha1"> Tidasā tva’marā devā, vibudhā ca sudhāsino;</p>
  77. <p class="gathalast">Surā marū divokā cā, matapā saggavāsino.</p>
  78. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  79. <p class="gatha1"> Nijjarā’ nimisā dibbā, apume devatāni ca <span class="note">[devatā eva devatāni, sakatthe nipaccayo (ṭīkā)]</span>;</p>
  80. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  81. <p class="gatha1"> Siddho bhūto ca gandhabbo, guyhako yakkha rakkhasā;</p>
  82. <p class="gathalast">Kumbhaṇḍo ca pisācā’dī, niddiṭṭhā <span class="bld">devayoniyo.</span></p>
  83. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  84. <p class="gatha1"> Pubbadevā suraripū, asurā dānavā pume;</p>
  85. <p class="gathalast">Tabbisesā pahārādo, sambaro baliādayo.</p>
  86. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  87. <p class="gatha1"> Pitāmaho pitā brahmā, lokeso kamalāsano;</p>
  88. <p class="gathalast">Tathā hiraññagabbho ca, surajeṭṭho pajāpati.</p>
  89. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  90. <p class="gatha1"> Vāsudevo hari <span class="note">[harī (ṭīkā)]</span> kaṇho, kesavo cakkapāṇya’tha;</p>
  91. <p class="gathalast">Mahissaro sivo sūlī, issaro pasupatya’pi.</p>
  92. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  93. <p class="gatha1"> Haro vutto kumāro tu, khandho sattidharo bhave;</p>
  94. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  95. <p class="gatha1"> Sakko purindado deva, rājā vajirapāṇi ca;</p>
  96. <p class="gathalast">Sujampati sahassakkho, mahindo vajirāvudho.</p>
  97. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  98. <p class="gatha1"> Vāsavo ca dasasata, nayano tidivādhibhū;</p>
  99. <p class="gathalast">Suranātho ca vajira, hattho ca bhūtapatya’pi.</p>
  100. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  101. <p class="gatha1"> Maghavā kosiyo indo, vatrabhū pākasāsano;</p>
  102. <p class="gathalast">Viḍojo tha <span class="bld">sujā</span> tassa <span class="note">[sujātā’ssa (ṭīkā)]</span>, bhariyā tha puraṃ bhave.</p>
  103. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  104. <p class="gatha1"> Masakkasārā <a name="M0.0004"></a> <span class="note">[masakkasāro (sī.)]</span> vassoka, sārā cevā’ marāvatī;</p>
  105. <p class="gatha2"><span class="bld">Vejayanto</span> tu pāsādo,</p>
  106. <p class="gathalast"><span class="bld">Sudhammā</span> tu sabhā matā.</p>
  107. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  108. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vejayanto</span> ratho tassa,</p>
  109. <p class="gatha2">Vutto <span class="bld">mātali</span> sārathi;</p>
  110. <p class="gathalast"><span class="bld">Erāvaṇo</span> gajo <span class="bld">paṇḍu, kambalo</span> tu silāsanaṃ.</p>
  111. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  112. <p class="gatha1"> <span class="bld">Suvīro</span>ccādayo puttā, <span class="bld">nandā</span> pokkharaṇī bhave;</p>
  113. <p class="gathalast">Nandanaṃ missakaṃ citta, latā phārusakaṃ <span class="bld">vanā.</span></p>
  114. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  115. <p class="gatha1"> Asani dvīsu kulisaṃ, vajiraṃ punnapuṃsake;</p>
  116. <p class="gatha2">Accharāyotthiyaṃ vuttā, rambhā alambusādayo;</p>
  117. <p class="gathalast">Devitthiyo tha gandhabbā, <span class="bld">pañcasikho</span>ti ādayo.</p>
  118. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  119. <p class="gatha1"> Vimāno nitthiyaṃ byamhaṃ, pīyūsaṃ tvamataṃ sudhā;</p>
  120. <p class="gathalast">Sineru meru tidivā, dhāro neru sumeru ca.</p>
  121. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  122. <p class="gatha1"> Yugandharo īsadharo, karavīko sudassano;</p>
  123. <p class="gathalast">Nemindharo vinatako, assakaṇṇo <span class="bld">kulācalā.</span></p>
  124. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  125. <p class="gatha1"> Mandākinī tathā’kāsa, gaṅgā suranadī pyatha;</p>
  126. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  127. <p class="gatha1"> Koviḷāro tathā pāri, cchattako pārijātako;</p>
  128. <p class="gathalast">Kapparukkho tu santānā, dayo <span class="bld">devaddumā</span> siyuṃ.</p>
  129. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  130. <p class="gatha1"> Pācī patījhu’ dīci’tthī, pubba pacchima uttarā;</p>
  131. <p class="gathalast">Disātha dakkhiṇā’ pācī, vidisā’nudisā bhave.</p>
  132. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  133. <p class="gatha1"> Erāvato <span class="note">[erāvaṇo (sī.), amarakose pana erāvato eva atthi]</span> puṇḍarīko, vāmano kumudo’ ñjano;</p>
  134. <p class="gathalast">Pupphadanto sabbabhummo, suppatīko <span class="bld">disāgajā.</span></p>
  135. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  136. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dhataraṭṭho</span> ca gandhabbā, dhipo, kumbhaṇḍasāmi tu;</p>
  137. <p class="gathalast"><span class="bld">Viruḷhako, virūpakkho,</span> tu nāgādhipatīrito.</p>
  138. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  139. <p class="gatha1"> Yakkhādhipo vessavaṇo, <span class="bld">kuvero</span> naravāhano;</p>
  140. <p class="gatha2"><span class="bld">Aḷakā</span> <span class="note">[alakā (amarakosa)]</span> <span class="bld">ḷakamandā</span>ssa, purī, paharaṇaṃ <span class="bld">gadā;</span></p>
  141. <p class="gathalast">Catuddisāna madhipā, pubbādīnaṃ kamā ime.</p>
  142. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  143. <p class="gatha1"> Jātavedo <a name="M0.0005"></a> sikhī joti, pāvako dahano’ nalo;</p>
  144. <p class="gathalast">Hutāvaho’ ccimā dhūma, ketva’ggi gini bhānumā.</p>
  145. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  146. <p class="gatha1"> Tejo dhūmasikho vāyu, sakho ca kaṇhavattanī;</p>
  147. <p class="gathalast">Vessānaro hutāso tha, sikhājāla’cci cāpume.</p>
  148. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  149. <p class="gatha1"> Vipphuliṅgaṃ phuliṅgañca, bhasmā <span class="note">[‘bhasmā’ tipadaṃ rājādigaṇe pariyāpannaṃ (rūpasiddhi-uṇādi), bhasmaṃ (sī.)]</span> tu seṭṭhi chārikā;</p>
  150. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  151. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kukkuḷo</span> tu’ṇhabhasmasmi, maṅgāro’lāta mummukaṃ <span class="note">[tikaṃ dittakaṭṭhādindhane (ṭīkā)]</span>;</p>
  152. <p class="gathalast">Samidhā idhumaṃ ce’dho, upādānaṃ tathindhanaṃ.</p>
  153. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  154. <p class="gatha1"> Atho’bhāso pakāso cā,</p>
  155. <p class="gatha2">Loko‘jjotā‘tapā samā;</p>
  156. <p class="gatha3">Māluto pavano vāyu, vāto’nila samīraṇā;</p>
  157. <p class="gathalast">Gandhavāho tathā vāyo, samīro ca sadāgati.</p>
  158. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  159. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vāyubhedā</span> ime chu’ddha, ṅgamo cādhogamo tathā;</p>
  160. <p class="gathalast">Kucchiṭṭho ca koṭṭhāsayo, assāsaṅgānusārino.</p>
  161. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  162. <p class="gatha1"> Atho apānaṃ passāso,</p>
  163. <p class="gathalast">Assāso āna muccate.</p>
  164. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  165. <p class="gatha1"> Vego javo rayo khippaṃ, tu sīghaṃ turitaṃ lahu;</p>
  166. <p class="gathalast">Āsu tuṇṇa maraṃ cāvi, lambitaṃ tuvaṭaṃpi ca.</p>
  167. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  168. <p class="gatha1"> Satataṃ nicca maviratā, nārata santata manavaratañca dhuvaṃ;</p>
  169. <p class="gatha2">Bhusa matisayo ca daḷhaṃ, tibbe’kantā’timatta, bāḷhāni;</p>
  170. <p class="gathalast">Khippādī paṇḍake dabbe, dabbagā tesu ye tisu.</p>
  171. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  172. <p class="gatha1"> Aviggaho tu kāmo ca, manobhū madano bhave;</p>
  173. <p class="gathalast">Antako vasavattī ca, pāpimā ca pajāpati.</p>
  174. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  175. <p class="gatha1"> Pamattabandhu kaṇho ca, māro namuci, tassa tu;</p>
  176. <p class="gathalast">Taṇhā’ratī ragā <span class="bld">dhītū,</span> hatthī tu <span class="bld">girimekhalo.</span></p>
  177. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  178. <p class="gatha1"> Yamarājā ca vesāyī, yamo’ssa <span class="bld">nayanā</span>vudhaṃ;</p>
  179. <p class="gathalast">Vepacitti pulomo ca, kimpuriso tu kinnaro.</p>
  180. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  181. <p class="gatha1"> Antalikkhaṃ kha’mādicca, patho’bbhaṃ gagana’mbaraṃ;</p>
  182. <p class="gathalast">Vehāso cānilapatho, ākāso nitthiyaṃ nabhaṃ.</p>
  183. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  184. <p class="gatha1"> Devo <a name="M0.0006"></a> vehāyaso tārā,</p>
  185. <p class="gathalast">Patho surapatho aghaṃ.</p>
  186. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  187. <p class="gatha1"> Megho valāhako devo, pajjunno’mbudharo ghano;</p>
  188. <p class="gathalast">Dhārādharo ca jīmūto, vārivāho tathā’mbudo.</p>
  189. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  190. <p class="gatha1"> Abbhaṃ tīsvatha vassañca, vassanaṃ vuṭṭhi nāriyaṃ;</p>
  191. <p class="gathalast">Sateratā’kkhaṇā vijju, vijjutā cācirappabhā.</p>
  192. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  193. <p class="gatha1"> Meghanāde tu dhanitaṃ, gajjitaṃ rasitādi ca;</p>
  194. <p class="gathalast">Indāvudhaṃ indadhanu, vātakkhittambu sīkaro.</p>
  195. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  196. <p class="gatha1"> Āsāro dhārā sampāto,</p>
  197. <p class="gatha2">Karakā tu ghanopalaṃ;</p>
  198. <p class="gathalast"><span class="bld">Duddinaṃ</span> meghacchannāhe, pidhānaṃ tvapadhāraṇaṃ.</p>
  199. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  200. <p class="gatha1"> Tirodhāna’ntaradhānā, pidhāna chādanāni ca;</p>
  201. <p class="gathalast">Indu cando ca nakkhatta, rājā somo nisākaro.</p>
  202. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  203. <p class="gatha1"> Osadhīso himaraṃsi, sasaṅko candimā sasī;</p>
  204. <p class="gathalast">Sītaraṃsi nisānātho, uḷurājā ca mā pume.</p>
  205. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  206. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kalā</span> soḷasamo bhāgo, bimbaṃ tu maṇḍalaṃ bhave;</p>
  207. <p class="gathalast">Aḍḍho tvaddho upaḍḍho ca, vā khaṇḍaṃ sakalaṃ pume.</p>
  208. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  209. <p class="gatha1"> <span class="bld">Addhaṃ</span> vuttaṃ same bhāge, pasādo tu pasannatā;</p>
  210. <p class="gathalast">Komudī candikā juṇhā, kanti sobhā juti cchavi.</p>
  211. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  212. <p class="gatha1"> Kalaṅko lañchanaṃ lakkhaṃ, aṅko’bhiññāṇa lakkhaṇaṃ;</p>
  213. <p class="gathalast">Cihanaṃ cāpi sobhā tu, paramā <span class="bld">susamā</span> tha ca.</p>
  214. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  215. <p class="gatha1"> Sītaṃ guṇe, guṇiliṅgā, sīta sisira sītalā;</p>
  216. <p class="gathalast">Himaṃ tuhina mussāvo, nīhāro mahikā pyatha.</p>
  217. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  218. <p class="gatha1"> Nakkhattaṃ joti bhaṃ tārā, apume tārako’ḷu ca;</p>
  219. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  220. <p class="gatha1"> Assayujo bharaṇitthī, sakattikā rohiṇī pica;</p>
  221. <p class="gathalast">Migasira <span class="note">[magasira (sī.)]</span> maddā ca punabbasu, phusso <span class="note">[pusso (ṭī.)]</span> cāsilesa’pi.</p>
  222. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  223. <p class="gatha1"> Māghā <span class="note">[magha (sī.)]</span> ca phaggunī dve ca, hatthā cittā ca svātipi;</p>
  224. <p class="gathalast">Visākhā’ nurādhā jeṭṭhā, mūlā’ sāḷhā duve tathā.</p>
  225. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  226. <p class="gatha1"> Savaṇo <a name="M0.0007"></a> ca dhaniṭṭhā ca, satabhisajo pubbu’ttarabhaddapadā;</p>
  227. <p class="gathalast">Revatyapīti kamato, <span class="bld">sattādhikavīsanakkhattā.</span></p>
  228. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  229. <p class="gatha1"> Sobbhānu kathito rāhu, <span class="bld">sūrā</span>dī tu navaggahā;</p>
  230. <p class="gathalast">Rāsi <span class="bld">mesā</span>diko bhadda, padā poṭṭhapadā samā.</p>
  231. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  232. <p class="gatha1"> Ādicco sūriyo sūro, sataraṃsi divākaro;</p>
  233. <p class="gathalast">Verocano dinakaro, uṇharaṃsi pabhaṅkaro.</p>
  234. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  235. <p class="gatha1"> Aṃsumālī dinapati, tapano ravi bhānumā;</p>
  236. <p class="gathalast">Raṃsimā bhākaro bhānu, akko sahassaraṃsi ca.</p>
  237. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  238. <p class="gatha1"> Raṃsi ābhā pabhā ditti, ruci bhā juti dīdhiti;</p>
  239. <p class="gathalast">Marīci dvīsu bhānvaṃ’su, mayūkho kiraṇo karo.</p>
  240. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  241. <p class="gatha1"> Paridhi pariveso tha, marīci migataṇhikā;</p>
  242. <p class="gathalast">Sūrassodayato pubbu’, ṭṭhitaraṃsi siyā’ <span class="bld">ruṇo.</span></p>
  243. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  244. <p class="gatha1"> Kālo’ddhā samayo velā,</p>
  245. <p class="gatha2">Tabbisesā khaṇādayo;</p>
  246. <p class="gatha3"><span class="bld">Khaṇo</span> dasaccharākālo,</p>
  247. <p class="gathalast">Khaṇā dasa <span class="bld">layo</span> bhave.</p>
  248. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  249. <p class="gatha1"> Layā dasa <span class="bld">khaṇalayo,</span></p>
  250. <p class="gatha2"><span class="bld">Muhutto</span> te siyā dasa;</p>
  251. <p class="gathalast">Dasa <span class="bld">khaṇamuhutto</span> te, divaso tu ahaṃ dinaṃ.</p>
  252. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  253. <p class="gatha1"> Pabhātañca vibhātañca, paccūso kalla mapyatha;</p>
  254. <p class="gatha2">Abhidoso padoso tha,</p>
  255. <p class="gathalast">Sāyo sañjhā dinaccayo.</p>
  256. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  257. <p class="gatha1"> Nisā ca rajanī ratti, tiyāmā saṃvarī bhave;</p>
  258. <p class="gathalast"><span class="bld">Juṇhā</span> tu candikāyuttā, tamussannā <span class="bld">timisikā.</span></p>
  259. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  260. <p class="gatha1"> Nisītho majjhimā ratti, aḍḍharatto mahānisā;</p>
  261. <p class="gathalast">Andhakāro tamo nitthī, timisaṃ timiraṃ mataṃ.</p>
  262. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  263. <p class="gatha1"> <span class="bld">Caturaṅgatamaṃ</span> evaṃ, kāḷapakkhacatuddasī;</p>
  264. <p class="gathalast">Vanasaṇḍo ghano megha, paṭalaṃ cā’ḍḍharatti ca.</p>
  265. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  266. <p class="gatha1"> <span class="bld">Andhatamaṃ</span> <a name="M0.0008"></a> ghanatame, pahāro yāma, saññito;</p>
  267. <p class="gathalast"><span class="bld">Pāṭipado</span> tu dutiyā, tatiyādī <span class="bld">tithī</span> <span class="note">[tithi]</span>, tāyati pāletīti tithi, tā+iti (ṇvādi) dvisu.</p>
  268. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  269. <p class="gatha1"> Pannarasī pañcadasī, puṇṇamāsī tu puṇṇamā;</p>
  270. <p class="gathalast">Amāvasī pyamāvāsī, thiyaṃ pannarasī’ parā.</p>
  271. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  272. <p class="gatha1"> Ghaṭikā saṭṭhya’ <span class="bld">horatto, pakkho</span> te dasa pañca ca;</p>
  273. <p class="gatha2">Te tu pubbāparā <span class="bld">sukka,</span></p>
  274. <p class="gathalast"><span class="bld">Kāḷā, māso</span> tu te duve.</p>
  275. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  276. <p class="gatha1"> Citto vesākha, jeṭṭho cā, sāḷho dvīsu ca sāvaṇo;</p>
  277. <p class="gathalast">Poṭṭhapāda’ssayujā ca, māsā dvādasa kattiko.</p>
  278. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  279. <p class="gatha1"> Māgasiro tathā phusso, kamena māgha phagguṇā;</p>
  280. <p class="gathalast">Kattika’ssayujā māsā, pacchima pubbakattikā.</p>
  281. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  282. <p class="gatha1"> Sāvaṇo <span class="bld">nikkhamanīyo,</span></p>
  283. <p class="gathalast">Cittamāso tu <span class="bld">rammako.</span></p>
  284. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  285. <p class="gatha1"> Caturo caturo māsā, kattikakāḷapakkhato;</p>
  286. <p class="gathalast">Kamā <span class="bld">hemanta gimhāna, vassānā</span> utuyo dvisu.</p>
  287. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  288. <p class="gatha1"> <span class="bld">Hemanto sisira</span> mutū,</p>
  289. <p class="gatha2">Cha vā <span class="bld">vasanto</span> ca <span class="bld">gimha vassānā;</span></p>
  290. <p class="gathalast"><span class="bld">Sarado</span>ti kamā māsā, dve dve vuttānusārena.</p>
  291. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  292. <p class="gatha1"> Uṇho nidāgho gimhotha,</p>
  293. <p class="gatha2">Vasso vassāna pāvusā;</p>
  294. <p class="gathalast">Utūhi tīhi vassānā, dikehi <span class="bld">dakkhiṇāyanaṃ.</span></p>
  295. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  296. <p class="gatha1"> <span class="bld">Uttarāyana</span> maññehi, tīhi vassāyanadvayaṃ;</p>
  297. <p class="gathalast">Vassa saṃvaccharā nitthī, sarado hāyano samā.</p>
  298. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  299. <p class="gatha1"> Kappakkhayo tu saṃvaṭṭo, yuganta palayā api;</p>
  300. <p class="gathalast">Alakkhī kālakaṇṇitthī, atha lakkhī siri’tthiyaṃ.</p>
  301. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  302. <p class="gatha1"> Danu dānavamātā tha, devamātā panā’diti;</p>
  303. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  304. <p class="gatha1"> Pāpañca kibbisaṃ verā, ghaṃ duccarita dukkaṭaṃ;</p>
  305. <p class="gathalast">Apuññā’kusalaṃ kaṇhaṃ, kalusaṃ duritā’gu ca.</p>
  306. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  307. <p class="gatha1"> Kusalaṃ <a name="M0.0009"></a> sukataṃ sukkaṃ, puññaṃ dhamma manitthiyaṃ;</p>
  308. <p class="gathalast">Sucarita matho diṭṭha, dhammikaṃ ihalokikaṃ.</p>
  309. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  310. <p class="gatha1"> Sandiṭṭhika matho pāra, lokikaṃ samparāyikaṃ;</p>
  311. <p class="gatha2">Takkālaṃ tu tadātvaṃ co,</p>
  312. <p class="gathalast">Ttarakālo tu āyati.</p>
  313. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  314. <p class="gatha1"> Hāso’ ttamanatā pīti, vitti tuṭṭhi ca nāriyaṃ;</p>
  315. <p class="gathalast">Ānando pamudā’modo, santoso nandi sammado.</p>
  316. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  317. <p class="gatha1"> Pāmojjañca pamodo tha, sukhaṃ sātañca phāsva’tha;</p>
  318. <p class="gathalast">Bhaddaṃ seyyo subhaṃ khemaṃ, kalyāṇaṃ maṅgalaṃ sivaṃ.</p>
  319. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  320. <p class="gatha1"> Dukkhañca kasiraṃ kicchaṃ, nīgho ca byasanaṃ aghaṃ;</p>
  321. <p class="gathalast">Dabbe tu pāpapuññāni, tīsvākicchaṃ sukhādi ca.</p>
  322. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  323. <p class="gatha1"> Bhāgyaṃ niyati bhāgo ca, bhāgadheyyaṃ vidhī’rito;</p>
  324. <p class="gathalast">Atho uppatti nibbatti, jāti janana mubbhavo.</p>
  325. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  326. <p class="gatha1"> Nimittaṃ kāraṇaṃ ṭhānaṃ, padaṃ bījaṃ nibandhanaṃ;</p>
  327. <p class="gathalast">Nidānaṃ pabhavo hetu, sambhavo setu paccayo.</p>
  328. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  329. <p class="gatha1"> Kāraṇaṃ yaṃ samāsannaṃ, <span class="bld">padaṭṭhāna</span>nti taṃ mataṃ;</p>
  330. <p class="gathalast">Jīvo tu puriso’ttā tha, padhānaṃ pakatitthiyaṃ.</p>
  331. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  332. <p class="gatha1"> Pāṇo sarīrī bhūtaṃ vā, satto dehī ca puggalo;</p>
  333. <p class="gatha2">Jīvo pāṇī pajā jantu,</p>
  334. <p class="gathalast">Jano loko tathāgato.</p>
  335. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  336. <p class="gatha1"> Rūpaṃ saddo gandha rasā, phasso dhammo ca gocarā;</p>
  337. <p class="gathalast">Ālambā visayā te chā, rammaṇā lambaṇāni ca.</p>
  338. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  339. <p class="gatha1"> Sukko goro sito’dātā,</p>
  340. <p class="gatha2">Dhavalo seta, paṇḍarā;</p>
  341. <p class="gatha3">Soṇo tu lohito ratto,</p>
  342. <p class="gathalast">Tamba mañjiṭṭha rohitā.</p>
  343. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  344. <p class="gatha1"> Nīlo kaṇhā’sitā kāḷo,</p>
  345. <p class="gatha2">Mecako sāma sāmalā;</p>
  346. <p class="gathalast">Sitapītetu <span class="bld">paṇḍu</span>’tto, īsaṃpaṇḍutu <span class="bld">dhūsaro.</span></p>
  347. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  348. <p class="gatha1"> <span class="bld">Aruṇo</span> <a name="M0.0010"></a> kiñciratto tha,</p>
  349. <p class="gatha2"><span class="bld">Pāṭalo</span> setalohito;</p>
  350. <p class="gatha3">Atho pīto halidyābho,</p>
  351. <p class="gathalast">Palāso harito hari.</p>
  352. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  353. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kaḷāro kapilo</span> nīla, pīte tha rocanappabhe;</p>
  354. <p class="gathalast"><span class="bld">Piṅgo pisaṅgo</span> pyathavā, kaḷārādī tu piṅgale.</p>
  355. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  356. <p class="gatha1"> Kammāso sabalo citto,</p>
  357. <p class="gatha2"><span class="bld">Sāvo</span> tu kaṇhapītake;</p>
  358. <p class="gathalast">Vāccaliṅgā guṇinyete, guṇe sukkādayo pume.</p>
  359. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  360. <p class="gatha1"> Naccaṃ naṭṭañca naṭanaṃ, nattanaṃ lāsanaṃ bhave;</p>
  361. <p class="gathalast">Naccaṃ tu vāditaṃ gīta, miti <span class="bld">nāṭu</span>midaṃ tayaṃ.</p>
  362. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  363. <p class="gatha1"> Naccaṭṭhānaṃ siyā <span class="bld">raṅgo, bhinayo</span> sūcyasūcanaṃ;</p>
  364. <p class="gathalast">Aṅgahāro’ṅgavikkhepo, naṭṭako naṭako naṭo.</p>
  365. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  366. <p class="gatha1"> Siṅgāro karuṇo vīra, bbhuta hassa bhayānakā;</p>
  367. <p class="gathalast">Santo bībhaccha ruddāni, nava <span class="bld">nāṭyarasā</span> ime.</p>
  368. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  369. <p class="gatha1"> Posassa nāriyaṃ pose, itthiyā saṅgamaṃ pati;</p>
  370. <p class="gathalast">Yā pihā esa <span class="bld">siṅgāro,</span> ratikīḷādikāraṇo.</p>
  371. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  372. <p class="gatha1"> Uttama ppakatippāyo, itthipurisahetuko;</p>
  373. <p class="gatha2">So <span class="bld">sambhogo viyogo</span>ti,</p>
  374. <p class="gathalast">Siṅgāro duvidho mato.</p>
  375. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  376. <p class="gatha1"> Bhāsitaṃ <a name="M0.0011"></a> lapitaṃ bhāsā, vohāro vacanaṃ vaco;</p>
  377. <p class="gathalast">Utti vācā girā vāṇī, bhāratī kathitā <span class="note">[kathā (katthaci)]</span> vacī.</p>
  378. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  379. <p class="gatha1"> Ekākhyāto padacayo, siyā <span class="bld">vākyaṃ</span>sakārako;</p>
  380. <p class="gathalast"><span class="bld">Āmeḍita</span>nti viññeyyaṃ, dvattikkhattu mudīraṇaṃ.</p>
  381. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  382. <p class="gatha1"> Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ, turite kotūhale’cchare;</p>
  383. <p class="gathalast">Hāse soke pasāde ca, kare āmeḍitaṃ budho.</p>
  384. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  385. <p class="gatha1"> <span class="bld">Iru</span> nārī <span class="bld">yaju sāma,</span> miti vedā tayo siyuṃ;</p>
  386. <p class="gathalast">Ete eva tayī nārī, vedo manto sutitthiyaṃ.</p>
  387. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  388. <p class="gatha1"> Aṭṭhako vāmako vāma, devo caṅgīraso bhagu;</p>
  389. <p class="gatha2">Yamadaggi ca vāsiṭṭho, bhāradvājo ca kassapo;</p>
  390. <p class="gathalast">Vessāmittoti mantānaṃ, kattāro isayo ime.</p>
  391. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  392. <p class="gatha1"> Kappo byākaraṇaṃ joti, satthaṃ sikkhā nirutti ca;</p>
  393. <p class="gathalast">Chandoviciti cetāni, <span class="bld">vedaṅgāni</span> vadanti cha.</p>
  394. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  395. <p class="gatha1"> <span class="bld">Itihāso</span> purāvutta, ppabandho bhāratādiko;</p>
  396. <p class="gathalast">Nāmappakāsakaṃ satthaṃ, rukkhādīnaṃ <span class="bld">nighaṇḍu</span> so.</p>
  397. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  398. <p class="gatha1"> Vitaṇḍasatthaṃ viññeyyaṃ, yaṃ taṃ <span class="bld">lokāyataṃ</span> iti;</p>
  399. <p class="gathalast"><span class="bld">Keṭubhaṃ</span> tu kriyākappa, vikappo kavinaṃ hito.</p>
  400. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  401. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ākhyāyiko</span>paladdhatthā, pabandhakappanā <span class="bld">kathā;</span></p>
  402. <p class="gathalast"><span class="bld">Daṇḍanītya’</span>tthasatthasmiṃ, vuttanto tu pavatti ca.</p>
  403. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  404. <p class="gatha1"> Saññā, khyā, vhā samaññā cā, bhidhānaṃ nāma mavhayo;</p>
  405. <p class="gathalast">Nāmadheyyā’ dhivacanaṃ, paṭivākyaṃ tu uttaraṃ.</p>
  406. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  407. <p class="gatha1"> Pañho tīsva nuyogo ca, pucchā pyatha nidassanaṃ;</p>
  408. <p class="gathalast">Upogghāto ca diṭṭhanto, tatho’dāharaṇaṃ bhave.</p>
  409. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  410. <p class="gatha1"> Samā saṅkhepa saṃhārā, samāso saṅgaho pyatha;</p>
  411. <p class="gathalast">Sataṃ dhārayasī tyādya, <span class="bld">bbhakkhānaṃ</span> tucchabhāsanaṃ.</p>
  412. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  413. <p class="gatha1"> Vohāro tu vivādo tha, sapanaṃ sapathopi ca;</p>
  414. <p class="gatha2">Yaso siloko kittitthī,</p>
  415. <p class="gathalast">Ghosanā tu’ccasaddanaṃ.</p>
  416. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  417. <p class="gatha1"> Paṭighoso paṭiravo, tho’ paññāso vacīmukhaṃ;</p>
  418. <p class="gathalast">Katthanā ca silāghā ca, vaṇṇanā ca nuti tthuti.</p>
  419. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  420. <p class="gatha1"> Thomanañca <span class="note">[thomanaṃ vā (katthaci thomanaṃ thomanā dviliṅge)]</span> pasaṃsātha, <span class="bld">kekā</span> nādo sikhaṇḍinaṃ;</p>
  421. <p class="gatha2">Gajānaṃ <span class="bld">koñca</span>nādo tha,</p>
  422. <p class="gathalast">Matā <span class="bld">hesā</span> hayaddhani.</p>
  423. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  424. <p class="gatha1"> Pariyāyo vevacanaṃ, sākacchā tu ca saṃkathā;</p>
  425. <p class="gatha2">Upavādo cu’pakkosā, vaṇṇavādā’nuvādo ca;</p>
  426. <p class="gathalast">Janavādā’pavādāpi, parivādo ca tulyatthā.</p>
  427. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  428. <p class="gatha1"> Khepo <a name="M0.0012"></a> nindā tathā kucchā, jigucchā garahā bhave;</p>
  429. <p class="gathalast">Nindāpubbo upārambho, <span class="bld">paribhāsana</span> muccate.</p>
  430. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  431. <p class="gatha1"> Aṭṭhānariyavohāra, vasena yā pavattitā;</p>
  432. <p class="gathalast"><span class="bld">Abhivākyaṃ</span> siyā vācā, sā vītikkamadīpanī.</p>
  433. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  434. <p class="gatha1"> Muhuṃbhāsā <span class="bld">nulāpo</span>tha, <span class="bld">palāpo</span> natthikā girā;</p>
  435. <p class="gatha2">Ādobhāsana <span class="bld">mālāpo,</span></p>
  436. <p class="gathalast"><span class="bld">Vilāpo</span> tu pariddavo.</p>
  437. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  438. <p class="gatha1"> Vippalāpo virodhotti, sandesotti tu vācikaṃ;</p>
  439. <p class="gathalast">Sambhāsanaṃ tu <span class="bld">sallāpo,</span> virodharahitaṃ mithu.</p>
  440. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  441. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pharusaṃ</span> niṭṭhuraṃ vākyaṃ, manuññaṃ <span class="bld">hadayaṅgamaṃ;</span></p>
  442. <p class="gathalast"><span class="bld">Saṃkulaṃ</span> tu <span class="bld">kiliṭṭha</span>ñca, pubbāparavirodhinī.</p>
  443. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  444. <p class="gatha1"> Samudāyattharahitaṃ, <span class="bld">abaddha</span>miti <span class="note">[abandha (ka.)]</span> kittitaṃ;</p>
  445. <p class="gathalast"><span class="bld">Vitathaṃ</span> tu musā cātha <span class="note">[āhataṃ tu musātthakaṃ (katthaci, amarakose)]</span>, pharusādī tiliṅgikā.</p>
  446. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  447. <p class="gatha1"> Sammā byayañcā vitathaṃ, saccaṃ tacchaṃ yathātathaṃ;</p>
  448. <p class="gathalast">Tabbantā tīsva līkaṃ tva, saccaṃ micchā musā byayaṃ.</p>
  449. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  450. <p class="gatha1"> Ravo ninādo ninado ca saddo,</p>
  451. <p class="gatha2">Nigghosa nāda ddhanayo ca rāvo;</p>
  452. <p class="gatha3">Ārāva saṃrāva virāva ghosā,</p>
  453. <p class="gathalast">Ravā sutitthī sara nissanā ca.</p>
  454. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  455. <p class="gatha1"> Vissaṭṭha mañju viññeyyā, savanīyā visārino;</p>
  456. <p class="gathalast">Bindu gambhīra ninnādī, tyeva <span class="bld">maṭṭhaṅgiko saro.</span></p>
  457. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  458. <p class="gatha1"> Tiracchānagatānañhi, rutaṃ <span class="bld">vassita</span> muccate;</p>
  459. <p class="gatha2">Kolāhalo kalahalo,</p>
  460. <p class="gathalast">Gītaṃ gānañca gītikā.</p>
  461. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  462. <p class="gatha1"> Sarā satta tayo gāmā, cekavīsati mucchanā;</p>
  463. <p class="gathalast">Tānā <span class="note">[ṭhānāni (bahūsu)]</span> cekūnapaññāsa, iccetaṃ <span class="bld">saramaṇḍalaṃ.</span></p>
  464. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  465. <p class="gatha1"> Usabho dhevato ceva, chajja gandhāra majjhimā;</p>
  466. <p class="gathalast">Pañcamo ca nisādoti, <span class="bld">satte’</span>te gaditā sarā.</p>
  467. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  468. <p class="gatha1"> Nadanti <a name="M0.0013"></a> <span class="bld">usabhaṃ</span> gāvo, turagā <span class="bld">dhevataṃ</span> tathā;</p>
  469. <p class="gathalast"><span class="bld">Chajjaṃ</span> mayūrā <span class="bld">gandhāra,</span> majā koñcā ca <span class="bld">majjhimaṃ.</span></p>
  470. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  471. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pañcamaṃ</span> parapuṭṭhādī, <span class="bld">nisāda</span>mpi ca vāraṇā;</p>
  472. <p class="gatha2"><span class="bld">Chajjo</span> ca <span class="bld">majjhimo</span> gāmā,</p>
  473. <p class="gathalast">Tayo <span class="bld">sādhāraṇo</span>ti ca.</p>
  474. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  475. <p class="gatha1"> Saresu tesu pacceke, tisso tisso hi mucchanā;</p>
  476. <p class="gathalast">Siyuṃ tatheva tānāni <span class="note">[ṭhānāni (bahūsu)]</span>, satta satteva labbhare.</p>
  477. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  478. <p class="gatha1"> Tisso duve catasso ca, catasso kamato sare;</p>
  479. <p class="gathalast">Tisso duve catassoti, <span class="bld">dvāvīsati</span> sutī siyuṃ.</p>
  480. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  481. <p class="gatha1"> Uccatare rave <span class="bld">tāro,</span> thābyatte madhure <span class="bld">kalo;</span></p>
  482. <p class="gatha2">Gambhīre tu rave <span class="bld">mando,</span> tārādī tīsvatho kale;</p>
  483. <p class="gatha3"><span class="bld">Kākalī</span> sukhume vutto,</p>
  484. <p class="gathalast">Kriyādisamatā <span class="bld">layo.</span></p>
  485. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  486. <p class="gatha1"> Vīṇā ca vallakī satta, tantī sā <span class="bld">parivādinī;</span></p>
  487. <p class="gatha2"><span class="bld">Pokkharo</span> doṇi vīṇāya,</p>
  488. <p class="gathalast">Upavīṇo tu veṭhako.</p>
  489. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  490. <p class="gatha1"> Ātatañceva vitata, mātatavitataṃ ghanaṃ;</p>
  491. <p class="gathalast">Susiraṃ ceti <span class="bld">tūriyaṃ, pañcaṅgika</span> mudīritaṃ.</p>
  492. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  493. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ātataṃ</span> nāma cammāva, naddhesu bheriyādisu;</p>
  494. <p class="gathalast">Tale’kekayutaṃ kumbha, thuṇa daddarikādikaṃ.</p>
  495. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  496. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vitataṃ</span> co’bhayatalaṃ, tūriyaṃ murajādikaṃ;</p>
  497. <p class="gathalast"><span class="bld">Ātatavitataṃ</span> sabba, vinaddhaṃ paṇavādikaṃ.</p>
  498. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  499. <p class="gatha1"> <span class="bld">Susiraṃ</span> vaṃsasaṅkhādi, sammatālādikaṃ <span class="bld">ghanaṃ;</span></p>
  500. <p class="gathalast">Ātojjaṃ tu ca vādittaṃ, vāditaṃ vajja muccate.</p>
  501. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  502. <p class="gatha1"> Bherī (bheri) dundubhi vutto tha,</p>
  503. <p class="gatha2">Mudiṅgo murajossa tu;</p>
  504. <p class="gatha3">Āliṅga, ṅkyo, ddhakā bhedā,</p>
  505. <p class="gathalast">Tiṇavo tu ca ḍiṇḍimo.</p>
  506. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  507. <p class="gatha1"> Ālambaro <a name="M0.0014"></a> tu paṇavo, <span class="bld">koṇo</span> vīṇādivādanaṃ;</p>
  508. <p class="gathalast"><span class="bld">Daddarī paṭaho</span> bheri, ppabhedā <span class="bld">maddalā</span>dayo.</p>
  509. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  510. <p class="gatha1"> Janappiye vimadduṭṭhe, gandhe <span class="bld">parimalo</span> bhave;</p>
  511. <p class="gathalast">So tvā <span class="bld">modo</span> dūragāmī, vissantā tīsvito paraṃ.</p>
  512. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  513. <p class="gatha1"> Iṭṭhagandho ca surabhi, sugandho ca sugandhi ca;</p>
  514. <p class="gathalast">Pūtigandhi tu duggandho, tha vissaṃ āmagandhi yaṃ.</p>
  515. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  516. <p class="gatha1"> Kuṅkumañceva yavana, pupphañca tagaraṃ tathā;</p>
  517. <p class="gathalast">Turukkhoti <span class="bld">catujjāti, gandhā</span> ete pakāsitā.</p>
  518. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  519. <p class="gatha1"> Kasāvo nitthiyaṃ titto, madhuro lavaṇo ime;</p>
  520. <p class="gathalast">Ambilo kaṭuko ceti, <span class="bld">cha rasā</span> tabbatī tisu.</p>
  521. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  522. <p class="gatha1"> Siyā phasso ca phoṭṭhabbo,</p>
  523. <p class="gatha2">Visayī tvakkha mindriyaṃ;</p>
  524. <p class="gathalast">Nayanaṃ tvakkhi nettañca, locanaṃ ca’cchi cakkhu ca.</p>
  525. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  526. <p class="gatha1"> Sotaṃ saddaggaho kaṇṇo, savanaṃ suti natthu tu;</p>
  527. <p class="gathalast">Nāsā ca nāsikā ghānaṃ, jivhātu rasanā bhave.</p>
  528. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  529. <p class="gatha1"> Sarīraṃ vapu gattañcā, ttabhāvo bondi viggaho;</p>
  530. <p class="gathalast">Dehaṃ vā purise kāyo, thiyaṃ tanu kaḷevaraṃ.</p>
  531. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  532. <p class="gatha1"> Cittaṃ ceto mano nitthī, viññāṇaṃ hadayaṃ tathā;</p>
  533. <p class="gathalast">Mānasaṃ dhī tu paññā ca, buddhi medhā mati muti.</p>
  534. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  535. <p class="gatha1"> Bhūrī mantā ca paññāṇaṃ, ñāṇaṃ vijjā ca yoni ca;</p>
  536. <p class="gathalast">Paṭibhāna mamoho tha, paññābhedā <span class="bld">vipassanā.</span></p>
  537. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  538. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sammādiṭṭhi</span> pabhutikā, vīmaṃsā tu vicāraṇā;</p>
  539. <p class="gathalast">Sampajaññaṃ tu nepakkaṃ, vedayitaṃ tu vedanā.</p>
  540. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  541. <p class="gatha1"> Takko vitakko saṅkappo,</p>
  542. <p class="gatha2">Ppano’ hā’ yu tu jīvitaṃ;</p>
  543. <p class="gathalast">Ekaggatā tu samatho, avikkhepo samādhi ca.</p>
  544. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  545. <p class="gatha1"> Ussāhā’ tappa paggāhā, vāyāmo ca parakkamo;</p>
  546. <p class="gathalast">Padhānaṃ vīriyaṃ cehā, uyyāmo ca dhiti tthiyaṃ.</p>
  547. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  548. <p class="gatha1"> Cattāri <span class="bld">vīriyaṅgāni,</span> tacassa ca nahāruno;</p>
  549. <p class="gathalast">Avasissana maṭṭhissa, maṃsalohitasussanaṃ.</p>
  550. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  551. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ussoḷhī</span> <a name="M0.0015"></a> tva dhimattehā, sati tva nussati tthiya;</p>
  552. <p class="gathalast">Lajjā hirī samānā tha, ottappaṃ pāpabhīrutā.</p>
  553. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  554. <p class="gatha1"> Majjhattatā tu’pekkhā ca, adukkhamasukhā siyā;</p>
  555. <p class="gatha2">Cittābhogo manakkāro,</p>
  556. <p class="gathalast">Adhimokkho tu nicchayo.</p>
  557. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  558. <p class="gatha1"> Dayā’ nukampā kāruññaṃ, karuṇā ca anuddayā;</p>
  559. <p class="gathalast">Thiyaṃ veramaṇī ceva, viratyā’ rati cāpyatha.</p>
  560. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  561. <p class="gatha1"> Titikkhā khanti khamanaṃ, khamā mettā tu metya’tha;</p>
  562. <p class="gathalast">Dassanaṃ diṭṭhi laddhitthī, siddhanto samayo bhave.</p>
  563. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  564. <p class="gatha1"> Taṇhā ca tasiṇā ejā, jālinī ca visattikā;</p>
  565. <p class="gathalast">Chando jaṭā nikantyā’sā, sibbinī bhavanetti ca.</p>
  566. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  567. <p class="gatha1"> Abhijjhā vanatho vānaṃ, lobho rāgo ca ālayo;</p>
  568. <p class="gatha2">Pihā manoratho icchā, bhilāso kāma dohaḷā;</p>
  569. <p class="gathalast">Ākaṅkhā ruci vuttā sā, tvadhikā <span class="bld">lālasā</span> dvisu.</p>
  570. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  571. <p class="gatha1"> Veraṃ virodho viddeso, doso ca paṭighañca vā;</p>
  572. <p class="gatha2">Kodhā’ ghātā kopa rosā,</p>
  573. <p class="gathalast">Byāpādo’ nabhiraddhi ca.</p>
  574. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  575. <p class="gatha1"> Baddhavera mupanāho, siyā soko tu socanaṃ;</p>
  576. <p class="gathalast">Roditaṃ kanditaṃ ruṇṇaṃ, paridevo pariddavo.</p>
  577. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  578. <p class="gatha1"> Bhītitthi bhaya muttāso, bheravaṃ tu mahabbhayaṃ;</p>
  579. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  580. <p class="gatha1"> Bheravaṃ bhīsanaṃ bhīmaṃ, dāruṇañca bhayānakaṃ;</p>
  581. <p class="gathalast">Ghoraṃ paṭibhayaṃ bhesmaṃ, bhayaṅkara mime tīsu.</p>
  582. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  583. <p class="gatha1"> Issā usūyā maccheraṃ, tu macchariya maccharaṃ;</p>
  584. <p class="gathalast">Moho’vijjā tathā’ñāṇaṃ, māno vidhā ca unnati.</p>
  585. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  586. <p class="gatha1"> Uddhacca muddhaṭaṃ cātha <span class="note">[uddhavaṃuddhaṃ dhāvati citta metenāti uddhavaṃ (ṭīkā)]</span>, tāpo kukkuccameva ca;</p>
  587. <p class="gathalast">Pacchātāpo nutāpo ca, vippaṭisāro pakāsito.</p>
  588. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  589. <p class="gatha1"> Manovilekha sandehā, saṃsayo ca kathaṃkathā;</p>
  590. <p class="gathalast">Dveḷhakaṃ vicikicchā ca, kaṅkhā saṅkā vimatyapi.</p>
  591. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  592. <p class="gatha1"> Gabbo <a name="M0.0016"></a> bhimāno’haṃkāro, cintātu jhāna muccate;</p>
  593. <p class="gathalast">Nicchayo niṇṇayo vutto, paṭiññā tu paṭissavo.</p>
  594. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  595. <p class="gatha1"> Avamānaṃ tirakkāro, paribhavo pya’ nādaro;</p>
  596. <p class="gathalast">Parābhavo pya’ vaññā tha, ummādo cittavibbhamo.</p>
  597. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  598. <p class="gatha1"> Pemaṃ sineho sneho tha, cittapīḷā visaññitā;</p>
  599. <p class="gathalast">Pamādo sativossaggo, kotūhalaṃ kutūhalaṃ.</p>
  600. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  601. <p class="gatha1"> Vilāso lalitaṃ līlā, hāvo heḷā ca vibbhamo;</p>
  602. <p class="gathalast">Iccādikā siyuṃ nāri, siṅgārabhāvajā kiriyā.</p>
  603. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  604. <p class="gatha1"> Hasanaṃ hasitaṃ hāso, mando so mihitaṃ sitaṃ;</p>
  605. <p class="gatha2">Aṭṭahāso mahāhāso,</p>
  606. <p class="gathalast">Romañco lomahaṃsanaṃ.</p>
  607. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  608. <p class="gatha1"> Parihāso davo khiḍḍā, keḷi kīḷā ca kīḷitaṃ;</p>
  609. <p class="gathalast">Niddā tu supinaṃ soppaṃ, middhañca pacalāyikā.</p>
  610. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  611. <p class="gatha1"> Thiyaṃ nikati kūṭañca, dambho sāṭhyañca ketavaṃ;</p>
  612. <p class="gathalast">Sabhāvo tu nissaggo ca, sarūpaṃ pakatitthiyaṃ.</p>
  613. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  614. <p class="gatha1"> Sīlañca lakkhaṇaṃ bhāvo,</p>
  615. <p class="gathalast">Ussavo tu chaṇo maho <span class="note">[mato (ṭī.)]</span>.</p>
  616. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  617. <p class="gatha1"> Dhārento jantu sasneha, mabhidhānappadīpikaṃ;</p>
  618. <p class="gathalast">Khuddakādyatthajātāni <span class="note">[khuddakānyatthajātāni (ka.)]</span>, sampassati yathāsukhaṃ.</p>
  619. <p class="centered">Saggakaṇḍo niṭṭhito.</p>
  620. <p class="chapter">2. Bhūkaṇḍa</p>
  621. <p class="title">1. Bhūmivagga</p>
  622. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  623. <p class="gatha1"> Vaggā bhūmi, purī, macca, catubbaṇṇa, vanādihi;</p>
  624. <p class="gathalast">Pātālena ca vuccante, saṅgo’paṅgehi’dha’kkamā.</p>
  625. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  626. <p class="gatha1"> Vasundharā chamā bhūmi, pathavī medanī mahī;</p>
  627. <p class="gatha2">Ubbī vasumatī go ku, vasudhā dharaṇī dharā;</p>
  628. <p class="gathalast">Puthavī jagatī bhūrī, bhū ca bhūtadharā’ vanī.</p>
  629. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  630. <p class="gatha1"> Khārā <a name="M0.0017"></a> tu mattikā <span class="bld">ūso,</span> ūsavā tūsaro tisu;</p>
  631. <p class="gathalast">Thalaṃ thalītthī bhūbhāge, thaddhalūkhamhi <span class="bld">jaṅgalo.</span></p>
  632. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  633. <p class="gatha1"> Pubbavideho cāpara, goyānaṃ jambudīpo ca;</p>
  634. <p class="gathalast">Uttarakuru ceti siyuṃ, cattārome <span class="bld">mahādīpā.</span></p>
  635. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  636. <p class="gatha1"> Pumbahutte kurū sakkā, kosalā magadhā sivī;</p>
  637. <p class="gathalast">Kaliṅgā’vanti pañcālā, vajjī gandhāra cetayo.</p>
  638. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  639. <p class="gatha1"> Vaṅgā videhā kambojā, maddā bhagga’ṅga sīhaḷā;</p>
  640. <p class="gathalast">Kasmīrā kāsi paṇḍavādī, siyuṃ <span class="bld">janapadantarā.</span></p>
  641. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  642. <p class="gatha1"> Loko ca bhuvanaṃ vuttaṃ, deso tu visayo pyatha;</p>
  643. <p class="gathalast">Milakkhadeso paccanto, majjhadeso tu majjhimo.</p>
  644. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  645. <p class="gatha1"> Anūpo salilappāyo, kacchaṃ puma napuṃsake;</p>
  646. <p class="gathalast"><span class="bld">Saddalo</span> harite dese, tiṇenā, bhinavena hi.</p>
  647. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  648. <p class="gatha1"> Nadyambujīvano deso, vuṭṭhinippajjasassako;</p>
  649. <p class="gatha2">Yo <span class="bld">nadīmātiko deva,</span></p>
  650. <p class="gathalast"><span class="bld">Mātiko</span> ca kamena so.</p>
  651. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  652. <p class="gatha1"> Tīsvanūpādyatho canda, sūrādo <span class="bld">sassatī</span>rito;</p>
  653. <p class="gathalast">Raṭṭhaṃ tu vijitañcātha, purise setu āliyaṃ.</p>
  654. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  655. <p class="gatha1"> Upāntabhū <span class="bld">parisaro,</span> goṭṭhaṃ tu gokulaṃ vajo;</p>
  656. <p class="gathalast">Maggo pantho patho addhā, añjasaṃ vaṭumaṃ tathā.</p>
  657. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  658. <p class="gatha1"> Pajjo <span class="note">[pajjā…. (ka.)]</span>, yanañca padavī, vattanī paddhatitthiyaṃ;</p>
  659. <p class="gathalast">Tabbhedā jaṅgha, sakaṭa, maggā te ca <span class="bld">mahaddhani.</span></p>
  660. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  661. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ekapadye</span>kapadike, kantāro tu ca duggame;</p>
  662. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  663. <p class="gatha1"> Paṭimaggo paṭipatho, <span class="bld">addhānaṃ</span> dīgha mañjasaṃ;</p>
  664. <p class="gathalast">Suppatho tu supantho ca, uppathaṃ tvapathaṃ bhave.</p>
  665. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  666. <p class="gatha1"> Chattiṃsaparamāṇūna, meko <span class="bld">ṇu</span> ca chattiṃsa te;</p>
  667. <p class="gathalast"><span class="bld">Tajjārī</span> tāpi chattiṃsa, <span class="bld">rathareṇu</span> chattiṃsa te.</p>
  668. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  669. <p class="gatha1"> <span class="bld">Likkhā</span>tā satta <span class="bld">ūkā</span> tā, <span class="bld">dhaññamāso</span>ti satta te;</p>
  670. <p class="gathalast">Satta <span class="bld">ṅgula’</span> mamu dviccha, <span class="bld">vidatthi</span> tā duve siyuṃ.</p>
  671. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  672. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ratanaṃ</span> <a name="M0.0018"></a> tāni satteva, yaṭṭhi tā vīsatū <span class="bld">sabhaṃ;</span></p>
  673. <p class="gathalast"><span class="bld">Gāvuta</span> musabhāsīti, <span class="bld">yojanaṃ</span> catugāvutaṃ.</p>
  674. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  675. <p class="gatha1"> Dhanupañcasataṃ <span class="bld">koso, karīsaṃ</span> caturambaṇaṃ;</p>
  676. <p class="gathalast"><span class="bld">Abbhantaraṃ</span> tu hatthāna, maṭṭhavīsa pamāṇato.</p>
  677. <p class="centered">Bhūmivaggo niṭṭhito.</p>
  678. <p class="chapter">2. Bhūkaṇḍa</p>
  679. <p class="title">2. Puravagga</p>
  680. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  681. <p class="gatha1"> Puraṃ nagara mitthī vā, ṭhānīyaṃ puṭabhedanaṃ;</p>
  682. <p class="gathalast">Thiyaṃ tu rājadhānī <span class="note">[rājaṭhānī (ṭī.)]</span> ca, khandhāvāro bhave tha ca.</p>
  683. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  684. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sākhānagara</span> maññatra, yaṃ taṃ mūlapurā puraṃ;</p>
  685. <p class="gathalast">Bārāṇasī ca sāvatthi, vesālī mithilā, ḷavī.</p>
  686. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  687. <p class="gatha1"> Kosambu, jjeniyo takka, silā campā ca sāgalaṃ;</p>
  688. <p class="gathalast">Susumāragiraṃ <span class="note">[saṃsumāra (ṭīkā)]</span> rāja, gahaṃ kapilavatthu ca.</p>
  689. <p class="hangnum"><a name="para201"></a><span class="paranum">201</span>.</p>
  690. <p class="gatha1"> Sāketa, mindapatthañco, kkaṭṭhā pāṭaliputtakaṃ;</p>
  691. <p class="gathalast">Jetuttarañca saṅkassaṃ, kusinārādayo purī.</p>
  692. <p class="hangnum"><a name="para202"></a><span class="paranum">202</span>.</p>
  693. <p class="gatha1"> Racchā ca visikhā vuttā, rathikā vīthi cāpyatha;</p>
  694. <p class="gathalast"><span class="bld">Byūho</span> racchā anibbiddhā, nibbiddhā tu <span class="bld">pathaddhi</span> ca.</p>
  695. <p class="hangnum"><a name="para203"></a><span class="paranum">203</span>.</p>
  696. <p class="gatha1"> Catukkaṃ caccare magga, sandhi siṅghāṭakaṃ bhave;</p>
  697. <p class="gathalast">Pākāro varaṇo cātha, udāpo <span class="note">[uddāpa, uddāpa]</span> upakārikā.</p>
  698. <p class="hangnum"><a name="para204"></a><span class="paranum">204</span>.</p>
  699. <p class="gatha1"> Kuṭṭaṃ tu bhitti nārī tha, gopuraṃ dvārakoṭṭhako;</p>
  700. <p class="gathalast">Esikā indakhīlo ca, aṭṭo tvaṭṭālako bhave.</p>
  701. <p class="hangnum"><a name="para205"></a><span class="paranum">205</span>.</p>
  702. <p class="gatha1"> Toraṇaṃ tu bahidvāraṃ, parikhātu ca dīghikā;</p>
  703. <p class="gathalast">Mandiraṃ sadanā, gāraṃ, nikāyo nilayā, layo.</p>
  704. <p class="hangnum"><a name="para206"></a><span class="paranum">206</span>.</p>
  705. <p class="gatha1"> Āvāso bhavanaṃ vesmaṃ, niketanaṃ nivesanaṃ;</p>
  706. <p class="gathalast">Gharaṃ gahañcā, vasatho, saraṇañca patissayo.</p>
  707. <p class="hangnum"><a name="para207"></a><span class="paranum">207</span>.</p>
  708. <p class="gatha1"> Okaṃ sālā khayo vāso, thiyaṃ kuṭi vasatya’pi;</p>
  709. <p class="gathalast">Gehañcā, nitthi sadumaṃ, cetiyā, yatanāni tu.</p>
  710. <p class="hangnum"><a name="para208"></a><span class="paranum">208</span>.</p>
  711. <p class="gatha1"> Pāsādo <a name="M0.0019"></a> ceva yūpo tha, muṇḍacchado ca hammiyaṃ;</p>
  712. <p class="gathalast">Yūpotu gajakumbhamhi, <span class="bld">hatthinakho</span> patiṭṭhito.</p>
  713. <p class="hangnum"><a name="para209"></a><span class="paranum">209</span>.</p>
  714. <p class="gatha1"> Supaṇṇavaṅkacchadana, <span class="bld">maḍḍhayogo</span> siyā tha ca;</p>
  715. <p class="gatha2">Ekakūṭayuto <span class="bld">māḷo,</span></p>
  716. <p class="gathalast"><span class="bld">Pāsādo</span> caturassako.</p>
  717. <p class="hangnum"><a name="para210"></a><span class="paranum">210</span>.</p>
  718. <p class="gatha1"> Sabhāyañca sabhā cātha, maṇḍapaṃ vā janālayo;</p>
  719. <p class="gathalast">Atho āsanasālāyaṃ, <span class="bld">paṭikkamana</span> mīritaṃ.</p>
  720. <p class="hangnum"><a name="para211"></a><span class="paranum">211</span>.</p>
  721. <p class="gatha1"> Jinassa vāsabhavana, mitthī <span class="bld">gandhakuṭi</span> pyatha;</p>
  722. <p class="gathalast">Thiyaṃ rasavatī pāka, ṭṭhānañceva mahānasaṃ.</p>
  723. <p class="hangnum"><a name="para212"></a><span class="paranum">212</span>.</p>
  724. <p class="gatha1"> Āvesanaṃ sippasālā, <span class="bld">soṇḍā</span> tu pānamandiraṃ;</p>
  725. <p class="gathalast">Vaccaṭṭhānaṃ <span class="bld">vaccakuṭi,</span> munīnaṃ ṭhāna <span class="bld">massamo.</span></p>
  726. <p class="hangnum"><a name="para213"></a><span class="paranum">213</span>.</p>
  727. <p class="gatha1"> Paṇyavikkayasālā ku, āpaṇo paṇyavīthikā;</p>
  728. <p class="gathalast">Udosito bhaṇḍasālā, caṅkamanaṃ tu caṅkamo.</p>
  729. <p class="hangnum"><a name="para214"></a><span class="paranum">214</span>.</p>
  730. <p class="gatha1"> Jantāgharaṃ tvaggisālā, papā pānīyasālikā;</p>
  731. <p class="gathalast">Gabbho ovarako vāsā, gāraṃ tu sayaniggahaṃ.</p>
  732. <p class="hangnum"><a name="para215"></a><span class="paranum">215</span>.</p>
  733. <p class="gatha1"> Itthāgāraṃ tu orodho, suddhanto’ ntepurampi ca;</p>
  734. <p class="gathalast">Asabbavisayaṭṭhānaṃ, raññaṃ <span class="bld">kacchantaraṃ</span> mataṃ.</p>
  735. <p class="hangnum"><a name="para216"></a><span class="paranum">216</span>.</p>
  736. <p class="gatha1"> Sopāno vā’rohaṇañca,</p>
  737. <p class="gatha2">Nisseṇī sā, dhirohiṇī;</p>
  738. <p class="gathalast">Vātapānaṃ gavakkho ca, jālañca sīhapañjaraṃ.</p>
  739. <p class="hangnum"><a name="para217"></a><span class="paranum">217</span>.</p>
  740. <p class="gatha1"> Ālokasandhi vutto tha, laṅgī’tthī paligho bhave;</p>
  741. <p class="gathalast">Kapisīso, ggalatthambho, <span class="bld">nibbaṃ</span> tu chaddakoṭiyaṃ.</p>
  742. <p class="hangnum"><a name="para218"></a><span class="paranum">218</span>.</p>
  743. <p class="gatha1"> Chadanaṃ paṭalaṃ chadda, majiraṃ caccaro, ṅgaṇaṃ;</p>
  744. <p class="gathalast">Paghāno paghanā, lindo, pamukhaṃ dvārabandhanaṃ.</p>
  745. <p class="hangnum"><a name="para219"></a><span class="paranum">219</span>.</p>
  746. <p class="gatha1"> Piṭṭhasaṅghāṭakaṃ dvāra, bāhā kūṭaṃ tu kaṇṇikā;</p>
  747. <p class="gathalast">Dvārañca paṭihāro tha, ummāro dehanī, tthiyaṃ.</p>
  748. <p class="hangnum"><a name="para220"></a><span class="paranum">220</span>.</p>
  749. <p class="gatha1"> Eḷako indakhīlo tha, thambho thūṇo pumitthiyaṃ;</p>
  750. <p class="gathalast"><span class="bld">Pāṭikā,</span> ḍḍhendupāsāṇe, giñjakā tu ca iṭṭhakā.</p>
  751. <p class="hangnum"><a name="para221"></a><span class="paranum">221</span>.</p>
  752. <p class="gatha1"> Valabhicchādidārumhi, vaṅke <span class="bld">gopānasī,</span> tthiyaṃ;</p>
  753. <p class="gathalast">Kapotapālikāyaṃ tu, <span class="bld">viṭaṅko</span> nitthiyaṃ bhave.</p>
  754. <p class="hangnum"><a name="para222"></a><span class="paranum">222</span>.</p>
  755. <p class="gatha1"> Kuñcikāvivaraṃ <a name="M0.0020"></a> tāḷa, cchiggalo pyatha kuñcikā;</p>
  756. <p class="gathalast">Tāḷo’vāpuraṇaṃ cātha, vedikā vedi kathyate.</p>
  757. <p class="hangnum"><a name="para223"></a><span class="paranum">223</span>.</p>
  758. <p class="gatha1"> <span class="bld">Saṅghāto pakkhapāso</span> ca, mandiraṅgā <span class="bld">tulā</span> api;</p>
  759. <p class="gathalast">Thiyaṃ sammujjanī ceva, sammajjanī ca sodhanī.</p>
  760. <p class="hangnum"><a name="para224"></a><span class="paranum">224</span>.</p>
  761. <p class="gatha1"> Saṅkaṭīraṃ tu saṅkāra, ṭṭhānaṃ saṅkārakūṭakaṃ;</p>
  762. <p class="gathalast">Atho kacavaro, klāpo, saṅkāro ca kasambupi.</p>
  763. <p class="hangnum"><a name="para225"></a><span class="paranum">225</span>.</p>
  764. <p class="gatha1"> Gharādibhūmi taṃ <span class="bld">vatthu,</span> gāmo saṃvasatho tha so;</p>
  765. <p class="gathalast">Pākaṭo <span class="bld">nigamo</span> bhoga, maccādibhyo dhi tūdito <span class="note">[‘adhibhū’ti īrito kathito (ṭī.)]</span>.</p>
  766. <p class="hangnum"><a name="para226"></a><span class="paranum">226</span>.</p>
  767. <p class="gatha1"> Sīmā ca mariyādā tha,</p>
  768. <p class="gathalast">Ghoso gopālagāmakoti.</p>
  769. <p class="centered">Puravaggo niṭṭhito.</p>
  770. <p class="title">3. Naravagga</p>
  771. <p class="hangnum"><a name="para227"></a><span class="paranum">227</span>.</p>
  772. <p class="gatha1"> Manusso mānuso macco, mānavo manujo naro;</p>
  773. <p class="gatha2">Poso pumā ca puriso,</p>
  774. <p class="gathalast">Poriso pyatha paṇḍito.</p>
  775. <p class="hangnum"><a name="para228"></a><span class="paranum">228</span>.</p>
  776. <p class="gatha1"> Budho vidvā vibhāvī ca, santo sappañña kovidā;</p>
  777. <p class="gathalast">Dhīmā sudhī kavi byatto, vicakkhaṇo visārado.</p>
  778. <p class="hangnum"><a name="para229"></a><span class="paranum">229</span>.</p>
  779. <p class="gatha1"> Medhāvī matimā pañño, viññū ca vidūro vidū;</p>
  780. <p class="gathalast">Dhīro vipassī dosaññū, buddho ca dabba viddasu.</p>
  781. <p class="hangnum"><a name="para230"></a><span class="paranum">230</span>.</p>
  782. <p class="gatha1"> Itthī sīmantinī nārī, thī vadhū vanitā, ṅganā;</p>
  783. <p class="gathalast">Pamadā sundarī kantā, ramaṇī dayitā, balā.</p>
  784. <p class="hangnum"><a name="para231"></a><span class="paranum">231</span>.</p>
  785. <p class="gatha1"> Mātugāmo ca mahilā, lalanā bhīru kāminī;</p>
  786. <p class="gathalast">Kumārikā tu kaññā tha, yuvatī taruṇī bhave.</p>
  787. <p class="hangnum"><a name="para232"></a><span class="paranum">232</span>.</p>
  788. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mahesī</span> sābhisekāññā,</p>
  789. <p class="gatha2"><span class="bld">Bhoginī</span> rājanāriyo;</p>
  790. <p class="gathalast">Dhavatthinī tu saṅketaṃ, yāti yā sā, <span class="bld">bhisārikā.</span></p>
  791. <p class="hangnum"><a name="para233"></a><span class="paranum">233</span>.</p>
  792. <p class="gatha1"> Gaṇikā <a name="M0.0021"></a> vesiyā vaṇṇa, dāsī nagarasobhinī;</p>
  793. <p class="gathalast">Rūpūpajīvinī vesī, kulaṭā tu ca bandhakī.</p>
  794. <p class="hangnum"><a name="para234"></a><span class="paranum">234</span>.</p>
  795. <p class="gatha1"> Varāroho, ttamā matta, kāsinī varavaṇṇinī;</p>
  796. <p class="gathalast">Patibbatā tvapi satī, kulitthī kulapālikā.</p>
  797. <p class="hangnum"><a name="para235"></a><span class="paranum">235</span>.</p>
  798. <p class="gatha1"> Vidhavā patisuññā tha, patimbarā sayambarā;</p>
  799. <p class="gathalast">Vijātā tu pasūtā ca, jātāpaccā pasūtikā.</p>
  800. <p class="hangnum"><a name="para236"></a><span class="paranum">236</span>.</p>
  801. <p class="gatha1"> Dūtī sañcārikā dāsī, tu ceṭī kuṭadhārikā;</p>
  802. <p class="gathalast">Vāruṇī, kkhaṇikā tulyā, khattiyānī tu khattiyā.</p>
  803. <p class="hangnum"><a name="para237"></a><span class="paranum">237</span>.</p>
  804. <p class="gatha1"> Dāro jāyā kalattañca, gharaṇī bhariyā piyā,</p>
  805. <p class="gathalast">Pajāpatī ca dutiyā, sā pādaparicārikā.</p>
  806. <p class="hangnum"><a name="para238"></a><span class="paranum">238</span>.</p>
  807. <p class="gatha1"> Sakhī tvā’lī vayassā tha, jārī cevā’ticārinī;</p>
  808. <p class="gathalast">Pume tū’tu rajo pupphaṃ, utunī tu rajassalā.</p>
  809. <p class="hangnum"><a name="para239"></a><span class="paranum">239</span>.</p>
  810. <p class="gatha1"> Pupphavatī garugabbhā, pannasattā ca gabbhinī;</p>
  811. <p class="gathalast">Gabbhāsayo jalābupi, kalalaṃ punnapuṃsake.</p>
  812. <p class="hangnum"><a name="para240"></a><span class="paranum">240</span>.</p>
  813. <p class="gatha1"> Dhavotu sāmiko bhattā, kanto pati varo piyo;</p>
  814. <p class="gatha2">Atho papati jāro thā,</p>
  815. <p class="gathalast">Paccaṃ putto’trajo suto.</p>
  816. <p class="hangnum"><a name="para241"></a><span class="paranum">241</span>.</p>
  817. <p class="gatha1"> Tanujo tanayo sūnu, puttādī dhītari’tthiyaṃ;</p>
  818. <p class="gatha2">Nāriyaṃ duhitā dhītā,</p>
  819. <p class="gathalast">Sajāto tvo’<span class="bld">raso</span> suto.</p>
  820. <p class="hangnum"><a name="para242"></a><span class="paranum">242</span>.</p>
  821. <p class="gatha1"> Jāyāpatī janipatī, jayampatī tu dampatī <span class="note">[dampatīti padaṃ pulliṅga bahuvacanantaṃ ikārantaṃ, tudampati (ṭī.)]</span>;</p>
  822. <p class="gathalast">Atha vassavaro vutto, paṇḍako ca napuṃsakaṃ.</p>
  823. <p class="hangnum"><a name="para243"></a><span class="paranum">243</span>.</p>
  824. <p class="gatha1"> Bandhavo bandhu sajano, sagotto ñāti ñātako;</p>
  825. <p class="gatha2">Sālohito sapiṇḍo ca,</p>
  826. <p class="gathalast">Tāto tu janako pitā.</p>
  827. <p class="hangnum"><a name="para244"></a><span class="paranum">244</span>.</p>
  828. <p class="gatha1"> Amma, mbā jananī mātā, janetti janikā bhave;</p>
  829. <p class="gatha2">Upamātā tu dhāti’tthī,</p>
  830. <p class="gathalast"><span class="bld">Sālo</span> jāyāya bhātiko.</p>
  831. <p class="hangnum"><a name="para245"></a><span class="paranum">245</span>.</p>
  832. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nanandā</span> <a name="M0.0022"></a> sāmibhaginī, mātāmahī tu ayyikā;</p>
  833. <p class="gathalast"><span class="bld">Mātulo</span> mātubhātā,ssa, <span class="bld">mātulānī</span> pajāpati.</p>
  834. <p class="hangnum"><a name="para246"></a><span class="paranum">246</span>.</p>
  835. <p class="gatha1"> Jāyāpatīnaṃ jananī, <span class="bld">sassu</span> vuttātha tappitā;</p>
  836. <p class="gathalast"><span class="bld">Sasuro bhāgineyyo</span>tu, putto bhaginiyā bhave.</p>
  837. <p class="hangnum"><a name="para247"></a><span class="paranum">247</span>.</p>
  838. <p class="gatha1"> Nattā vutto paputto tha, sāmibhātā tu <span class="bld">devaro;</span></p>
  839. <p class="gatha2">Dhītupati tu <span class="bld">jāmātā,</span></p>
  840. <p class="gathalast">Ayyako tu pitāmaho.</p>
  841. <p class="hangnum"><a name="para248"></a><span class="paranum">248</span>.</p>
  842. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mātucchā</span> mātubhaginī, <span class="bld">pitucchā</span> bhaginī pitu;</p>
  843. <p class="gatha2">Papitāmaho payyako,</p>
  844. <p class="gathalast">Suṇhā tu suṇisā husā.</p>
  845. <p class="hangnum"><a name="para249"></a><span class="paranum">249</span>.</p>
  846. <p class="gatha1"> Sodariyo sagabbho ca, sodaro sahajo pyatha;</p>
  847. <p class="gathalast">Mātāpitū te <span class="bld">pitaro, puttā</span> tu puttadhītaro.</p>
  848. <p class="hangnum"><a name="para250"></a><span class="paranum">250</span>.</p>
  849. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sasurā</span> sassusasurā, bhātubhaginī <span class="bld">bhātaro;</span></p>
  850. <p class="gathalast">Bālattaṃ bālatā bālyaṃ, yobbaññaṃtu ca yobbanaṃ.</p>
  851. <p class="hangnum"><a name="para251"></a><span class="paranum">251</span>.</p>
  852. <p class="gatha1"> Sukkā tu <span class="bld">palitaṃ</span> kesā, dayo tha jaratā jarā;</p>
  853. <p class="gathalast">Puthuko pillako chāpo, kumāro bāla potakā.</p>
  854. <p class="hangnum"><a name="para252"></a><span class="paranum">252</span>.</p>
  855. <p class="gatha1"> Athu’ ttānasayu’ttāna, seyyakā thanapopi ca;</p>
  856. <p class="hangnum"><a name="para253"></a><span class="paranum">253</span>.</p>
  857. <p class="gatha1"> Taruṇo ca vayaṭṭho ca, daharo ca yuvā susu;</p>
  858. <p class="gathalast">Māṇavodārakocātha, sukumāro sukhedhito.</p>
  859. <p class="hangnum"><a name="para254"></a><span class="paranum">254</span>.</p>
  860. <p class="gatha1"> Mahallako ca vuddho ca, thero jiṇṇo ca jiṇṇako;</p>
  861. <p class="gathalast">Aggajo pubbajo jeṭṭho, kaniyo kaniṭṭho nujo.</p>
  862. <p class="hangnum"><a name="para255"></a><span class="paranum">255</span>.</p>
  863. <p class="gatha1"> Valittaco tu valino; Tīsu’ttānasayādayo;</p>
  864. <p class="hangnum"><a name="para256"></a><span class="paranum">256</span>.</p>
  865. <p class="gatha1"> Sīso’ttamaṅgāni siro, muddhā ca matthako bhave;</p>
  866. <p class="gathalast">Keso tu kuntalo vālo, ttamaṅgaruha muddhajā.</p>
  867. <p class="hangnum"><a name="para257"></a><span class="paranum">257</span>.</p>
  868. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dhammillo</span> saṃyatā kesā,</p>
  869. <p class="gatha2">Kākapakkho sikhaṇḍako;</p>
  870. <p class="gatha3">Pāso hattho kesacaye;</p>
  871. <p class="gathalast">Tāpasānaṃ tahiṃ <span class="bld">jaṭā.</span></p>
  872. <p class="hangnum"><a name="para258"></a><span class="paranum">258</span>.</p>
  873. <p class="gatha1"> Thiyaṃ veṇī paveṇī ca;</p>
  874. <p class="gatha2">Atho cūḷā sikhā siyā;</p>
  875. <p class="gathalast"><span class="bld">Sīmanto</span> tu mato nāri, kesamajjhamhi paddhati.</p>
  876. <p class="hangnum"><a name="para259"></a><span class="paranum">259</span>.</p>
  877. <p class="gatha1"> Lomaṃ <a name="M0.0023"></a> tanuruhaṃ romaṃ, pamhaṃ pakhuma makkhigaṃ;</p>
  878. <p class="gathalast"><span class="bld">Massu</span> vuttaṃ pumamukhe, bhū tvitthī bhamuko bhamu.</p>
  879. <p class="hangnum"><a name="para260"></a><span class="paranum">260</span>.</p>
  880. <p class="gatha1"> Bappo <span class="note">[khappo (ṭī.)]</span> nettajala’ssūni, nettatārā kanīnikā;</p>
  881. <p class="gathalast">Vadanaṃ tu mukhaṃ tuṇḍaṃ, vattaṃ lapana mānanaṃ.</p>
  882. <p class="hangnum"><a name="para261"></a><span class="paranum">261</span>.</p>
  883. <p class="gatha1"> Dvijo lapanajo danto, dasano radano rado;</p>
  884. <p class="gathalast"><span class="bld">Dāṭhā</span> tudantabhedasmiṃ, <span class="bld">apāṅgo</span> tvakkhikoṭisu.</p>
  885. <p class="hangnum"><a name="para262"></a><span class="paranum">262</span>.</p>
  886. <p class="gatha1"> Dantāvaraṇa moṭṭho cā, pya’dharo dasanacchado;</p>
  887. <p class="gatha2">Gaṇḍo kapolo hanvitthī <span class="note">[gaṇḍatthī (ṭī.) hanvatthī=hanu+itthī; hana+u (ṇvādi)]</span>,</p>
  888. <p class="gathalast"><span class="bld">Cubukaṃ</span> tva’ dharā adho.</p>
  889. <p class="hangnum"><a name="para263"></a><span class="paranum">263</span>.</p>
  890. <p class="gatha1"> Galo ca kaṇṭho gīvā ca, kandharā ca sirodharā;</p>
  891. <p class="gatha2"><span class="bld">Kambugīvā</span> tu yā gīvā, suvaṇṇāliṅgasannibhā;</p>
  892. <p class="gathalast">Aṅkitā tīhi lekhāhi, <span class="bld">kambugīvā</span> thavā matā.</p>
  893. <p class="hangnum"><a name="para264"></a><span class="paranum">264</span>.</p>
  894. <p class="gatha1"> Aṃso nitthī bhujasiro, khandho tassandhi <span class="bld">jattu</span> taṃ;</p>
  895. <p class="gathalast">Bāhumūlaṃ tu kaccho, dho, tva’ssa <span class="bld">passa</span> manitthiyaṃ.</p>
  896. <p class="hangnum"><a name="para265"></a><span class="paranum">265</span>.</p>
  897. <p class="gatha1"> Bāhu bhujādvīsu bāhā, hattho tu kara pāṇayo;</p>
  898. <p class="gathalast"><span class="bld">Maṇibandho</span> pakoṭṭhanto, kapparo tu kapoṇya’tha.</p>
  899. <p class="hangnum"><a name="para266"></a><span class="paranum">266</span>.</p>
  900. <p class="gatha1"> Maṇibandha kaniṭṭhānaṃ, pāṇissa <span class="bld">karabho</span>,ntaraṃ;</p>
  901. <p class="gatha2">Karasākhā, ṅgulī tā tu, <span class="bld">pañca,</span> ṅguṭṭho ca tajjanī;</p>
  902. <p class="gathalast">Majjhimā nāmikā cāpi, kaniṭṭhā’ti kamā siyuṃ.</p>
  903. <p class="hangnum"><a name="para267"></a><span class="paranum">267</span>.</p>
  904. <p class="gatha1"> Padeso tālagokaṇṇā, vidatthi,tthī kamā tate;</p>
  905. <p class="gathalast">Tajjanyādiyute’ṅguṭṭhe, <span class="bld">pasato</span> pāṇi kuñcito.</p>
  906. <p class="hangnum"><a name="para268"></a><span class="paranum">268</span>.</p>
  907. <p class="gatha1"> Ratanaṃ kukku hattho tha, pume karapuṭo,ñjali;</p>
  908. <p class="gathalast">Karajo tu nakho nitthī, khaṭako muṭṭhi ca dvīsu.</p>
  909. <p class="hangnum"><a name="para269"></a><span class="paranum">269</span>.</p>
  910. <p class="gatha1"> <span class="bld">Byāmo</span> sahakarā bāhu, dve passadvayavitthatā;</p>
  911. <p class="gathalast">Uddhantata bhujaposa, ppamāṇe <span class="bld">porisaṃ</span> tisu.</p>
  912. <p class="hangnum"><a name="para270"></a><span class="paranum">270</span>.</p>
  913. <p class="gatha1"> Uro ca hadayaṃ cātha, thano kuca payodharā;</p>
  914. <p class="gathalast"><span class="bld">Cūcukaṃ</span> tu thanaggasmiṃ, piṭṭhaṃ tu piṭṭhi nāriyaṃ.</p>
  915. <p class="hangnum"><a name="para271"></a><span class="paranum">271</span>.</p>
  916. <p class="gatha1"> Majjho’nitthī <a name="M0.0024"></a> vilaggo ca, majjhimaṃ kucchi <span class="note">[catukkaṃ udare; 944-gāthāpi passitabbā]</span> tu dvisu;</p>
  917. <p class="gathalast">Gahaṇītthyudaraṃ gabbho, koṭṭhonto kucchisambhave.</p>
  918. <p class="hangnum"><a name="para272"></a><span class="paranum">272</span>.</p>
  919. <p class="gatha1"> Jaghanaṃ tu nitambo ca, soṇī ca kaṭi nāriyaṃ;</p>
  920. <p class="gathalast">Aṅgajātaṃ rahassaṅgaṃ, vatthaguyhañca mehanaṃ.</p>
  921. <p class="hangnum"><a name="para273"></a><span class="paranum">273</span>.</p>
  922. <p class="gatha1"> Nimittañca varaṅgañca, bījañca phalameva ca;</p>
  923. <p class="gatha2">Liṅgaṃ aṇḍaṃ tu koso ca,</p>
  924. <p class="gathalast">Yoni tvitthīpumebhagaṃ.</p>
  925. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  926. <p class="gatha1"> Asuci sambhavo sukkaṃ, pāyu tu purise gudaṃ;</p>
  927. <p class="gathalast">Vā pume gūtha karīsa, vaccāni ca malaṃ chakaṃ.</p>
  928. <p class="hangnum"><a name="para275"></a><span class="paranum">275</span>.</p>
  929. <p class="gatha1"> Uccāro mīḷha mukkāro, passāvo mutta muccate;</p>
  930. <p class="gathalast"><span class="bld">Pūtimutta</span>ñca gomutte, ssādīnaṃ <span class="bld">chakaṇaṃ</span> male.</p>
  931. <p class="hangnum"><a name="para276"></a><span class="paranum">276</span>.</p>
  932. <p class="gatha1"> Dvīsvadho nābhiyā <span class="bld">vatthi,</span> ucchaṅga’ṅkā tu’bho pume;</p>
  933. <p class="gathalast">Ūru satthi pume ūru, pabbaṃ tu jāṇu jaṇṇu ca.</p>
  934. <p class="hangnum"><a name="para277"></a><span class="paranum">277</span>.</p>
  935. <p class="gatha1"> Gopphako pādagaṇṭhipi, pume tu paṇhi pāsaṇi;</p>
  936. <p class="gathalast">Pādaggaṃ papado pādo, tu pado caraṇañca vā.</p>
  937. <p class="hangnum"><a name="para278"></a><span class="paranum">278</span>.</p>
  938. <p class="gatha1"> Aṅgaṃtva’vayavo vutto, phāsulikā tu phāsukā;</p>
  939. <p class="gathalast">Paṇḍake aṭṭhi dhātvitthī, galantaṭṭhi tu <span class="bld">akkhako.</span></p>
  940. <p class="hangnum"><a name="para279"></a><span class="paranum">279</span>.</p>
  941. <p class="gatha1"> Kapparo tu kapālaṃ vā, kaṇḍarā tu mahāsirā;</p>
  942. <p class="gathalast">Pume nhāru citthī sirā, dhamanī tha rasaggasā.</p>
  943. <p class="hangnum"><a name="para280"></a><span class="paranum">280</span>.</p>
  944. <p class="gatha1"> Rasaharaṇya’tho maṃsa, māmisaṃ pisitaṃ bhave;</p>
  945. <p class="gathalast">Tiliṅgikaṃ tu vallūra, muttattaṃ atha lohitaṃ.</p>
  946. <p class="hangnum"><a name="para281"></a><span class="paranum">281</span>.</p>
  947. <p class="gatha1"> Rudhiraṃ soṇitaṃ rattaṃ, lālā kheḷo elā bhave;</p>
  948. <p class="gathalast">Purise māyu pittañca, semho nitthī silesumo.</p>
  949. <p class="hangnum"><a name="para282"></a><span class="paranum">282</span>.</p>
  950. <p class="gatha1"> Vasā vilīnasneho tha, medo ceva vapā bhave;</p>
  951. <p class="gathalast">Ākappo veso nepacchaṃ, maṇḍanaṃ tu pasādhanaṃ.</p>
  952. <p class="hangnum"><a name="para283"></a><span class="paranum">283</span>.</p>
  953. <p class="gatha1"> Vibhūsanaṃ cābharaṇaṃ, alaṅkāro pilandhanaṃ;</p>
  954. <p class="gathalast">Kirīṭa makuṭā’nitthī, cūḷāmaṇi siromaṇi.</p>
  955. <p class="hangnum"><a name="para284"></a><span class="paranum">284</span>.</p>
  956. <p class="gatha1"> Siroveṭhana <a name="M0.0025"></a> muṇhīsaṃ, kuṇḍalaṃ kaṇṇaveṭhanaṃ;</p>
  957. <p class="gathalast">Kaṇṇikā kaṇṇapūro ca, siyā kaṇṇavibhūsanaṃ.</p>
  958. <p class="hangnum"><a name="para285"></a><span class="paranum">285</span>.</p>
  959. <p class="gatha1"> Kaṇṭhabhūsā tu gīveyyaṃ, hāro muttāvali’tthiyaṃ;</p>
  960. <p class="gathalast">Niyuro valayo nitthī, kaṭakaṃ parihārakaṃ.</p>
  961. <p class="hangnum"><a name="para286"></a><span class="paranum">286</span>.</p>
  962. <p class="gatha1"> Kaṅkaṇaṃ karabhūsā tha, kiṅkiṇī <span class="note">[kiṃkaṇī kiṃ kaṇikā (ka.)]</span> khuddaghaṇṭikā;</p>
  963. <p class="gathalast">Aṅgulīyaka maṅgulyā, bharaṇaṃ, <span class="bld">sākkharaṃ</span> tu taṃ.</p>
  964. <p class="hangnum"><a name="para287"></a><span class="paranum">287</span>.</p>
  965. <p class="gatha1"> Muddikā’ṅgulimuddā tha, rasanā mekhalā bhave;</p>
  966. <p class="gathalast">Keyūra maṅgadañceva, bāhumūlavibhūsanaṃ.</p>
  967. <p class="hangnum"><a name="para288"></a><span class="paranum">288</span>.</p>
  968. <p class="gatha1"> Pādaṅgadaṃ tu mañjīro, pādakaṭaka nūpurā;</p>
  969. <p class="hangnum"><a name="para289"></a><span class="paranum">289</span>.</p>
  970. <p class="gatha1"> Alaṅkārappabhedā tu, <span class="bld">mukhaphullaṃ</span> tatho’<span class="bld">ṇṇataṃ;</span></p>
  971. <p class="gathalast"><span class="bld">Uggatthanaṃ giṅgamaka,</span> miccevamādayo siyuṃ.</p>
  972. <p class="hangnum"><a name="para290"></a><span class="paranum">290</span>.</p>
  973. <p class="gatha1"> Cela macchādanaṃ vatthaṃ, vāso vasana maṃsukaṃ;</p>
  974. <p class="gathalast">Ambarañca paṭo nitthī, dussaṃ colo ca sāṭako.</p>
  975. <p class="hangnum"><a name="para291"></a><span class="paranum">291</span>.</p>
  976. <p class="gatha1"> Khomaṃ dukūlaṃ koseyyaṃ, pattuṇṇaṃ kambalo ca vā;</p>
  977. <p class="gathalast">Sāṇaṃ koṭamburaṃ bhaṅga, ntyādi <span class="bld">vatthantaraṃ</span> mataṃ.</p>
  978. <p class="hangnum"><a name="para292"></a><span class="paranum">292</span>.</p>
  979. <p class="gatha1"> Nivāsana ntarīyānya, ntaramantaravāsako;</p>
  980. <p class="gathalast">Pāvāro tu’ttarāsaṅgo, upasaṃbyāna muttaraṃ.</p>
  981. <p class="hangnum"><a name="para293"></a><span class="paranum">293</span>.</p>
  982. <p class="gatha1"> Uttarīya matho vattha, <span class="bld">mahata</span>nti mataṃ navaṃ;</p>
  983. <p class="gathalast">Nantakaṃ kappaṭo jiṇṇa, vasanaṃ tu paṭaccaraṃ.</p>
  984. <p class="hangnum"><a name="para294"></a><span class="paranum">294</span>.</p>
  985. <p class="gatha1"> Kañcuko vāravāṇaṃ vā, tha vatthāvayave <span class="bld">dasā;</span></p>
  986. <p class="gathalast"><span class="bld">Nālipaṭṭo</span>ti kathito, uttamaṅgamhi kañcuko.</p>
  987. <p class="hangnum"><a name="para295"></a><span class="paranum">295</span>.</p>
  988. <p class="gatha1"> Āyāmo dīghatā roho,</p>
  989. <p class="gathalast">Pariṇāho visālatā.</p>
  990. <p class="hangnum"><a name="para296"></a><span class="paranum">296</span>.</p>
  991. <p class="gatha1"> Arahaddhajo ca kāsāya, kāsāvāni ca cīvaraṃ;</p>
  992. <p class="gathalast"><span class="bld">Maṇḍalaṃ</span> tu tadaṅgāni, <span class="bld">vivaṭṭa kusi</span>ādayo.</p>
  993. <p class="hangnum"><a name="para297"></a><span class="paranum">297</span>.</p>
  994. <p class="gatha1"> Phala,ttaca, kimi, romā, nyetā vatthassa yoniyo;</p>
  995. <p class="gathalast">Phālaṃ <span class="bld">kappāsikaṃ</span> tīsu, <span class="bld">khomā</span>dī tu tacabbhavā.</p>
  996. <p class="hangnum"><a name="para298"></a><span class="paranum">298</span>.</p>
  997. <p class="gatha1"> <span class="bld">Koseyyaṃ</span> <a name="M0.0026"></a> kimijaṃ, roma, mayaṃ tu <span class="bld">kambalaṃ</span> bhave;</p>
  998. <p class="gathalast">Samānatthā javanikā, sā tirokaraṇī pyatha.</p>
  999. <p class="hangnum"><a name="para299"></a><span class="paranum">299</span>.</p>
  1000. <p class="gatha1"> Punnapuṃsaka mullocaṃ, vitānaṃ dvaya mīritaṃ;</p>
  1001. <p class="gathalast">Nahānañca sināne tho, bbaṭṭanu’mmajjanaṃ samaṃ.</p>
  1002. <p class="hangnum"><a name="para300"></a><span class="paranum">300</span>.</p>
  1003. <p class="gatha1"> Visesako tu tilako, tyūbho nitthī ca cittakaṃ;</p>
  1004. <p class="gathalast">Candano nitthiyaṃ gandha, sāro malayajo pyatha.</p>
  1005. <p class="hangnum"><a name="para301"></a><span class="paranum">301</span>.</p>
  1006. <p class="gatha1"> Gosīsaṃ telapaṇṇikaṃ, pume vā haricandanaṃ;</p>
  1007. <p class="gathalast">Tilapaṇṇī tu pattaṅga, rañjanaṃ rattacandanaṃ.</p>
  1008. <p class="hangnum"><a name="para302"></a><span class="paranum">302</span>.</p>
  1009. <p class="gatha1"> Kāḷānusārī kāḷiyaṃ, lohaṃ tvā’garu cā’gaḷu;</p>
  1010. <p class="gathalast"><span class="bld">Kāḷāgaru</span>tu kāḷe’smiṃ, turukkhotu ca piṇḍako.</p>
  1011. <p class="hangnum"><a name="para303"></a><span class="paranum">303</span>.</p>
  1012. <p class="gatha1"> Katthūrikā migamado, kuṭṭhaṃ tu ajapālakaṃ;</p>
  1013. <p class="gathalast">Lavaṅgaṃ devakusumaṃ, kasmīrajaṃ tu kuṅkumaṃ.</p>
  1014. <p class="hangnum"><a name="para304"></a><span class="paranum">304</span>.</p>
  1015. <p class="gatha1"> Yakkhadhūpo sajjulaso, takkolaṃ tu ca kolakaṃ;</p>
  1016. <p class="gathalast">Kosaphala matho jāti, kosaṃ jātiphalaṃ bhave.</p>
  1017. <p class="hangnum"><a name="para305"></a><span class="paranum">305</span>.</p>
  1018. <p class="gatha1"> Ghanasāro sitabbho ca, kappūraṃ punnapuṃsake;</p>
  1019. <p class="gathalast">Alattako yāvako ca, lākhā jatu napuṃsake.</p>
  1020. <p class="hangnum"><a name="para306"></a><span class="paranum">306</span>.</p>
  1021. <p class="gatha1"> Sirivāso tu sarala, ddavo’ ñjanaṃ tu kajjalaṃ;</p>
  1022. <p class="gathalast">Vāsacuṇṇaṃ vāsayogo, vaṇṇakaṃ tu vilepanaṃ.</p>
  1023. <p class="hangnum"><a name="para307"></a><span class="paranum">307</span>.</p>
  1024. <p class="gatha1"> Gandhamālyādisaṅkhāro, yo taṃ <span class="bld">vāsana</span> muccate;</p>
  1025. <p class="gathalast">Mālā mālyaṃ pupphadāme <span class="note">[pupphaṃ dāmaṃ (ka.)]</span>, bhāvitaṃ vāsitaṃ tisu.</p>
  1026. <p class="hangnum"><a name="para308"></a><span class="paranum">308</span>.</p>
  1027. <p class="gatha1"> Uttaṃso sekharā’ veḷā, muddhamālye vaṭaṃsako;</p>
  1028. <p class="gathalast">Seyyā ca sayanaṃ senaṃ, pallaṅko tu ca mañcako.</p>
  1029. <p class="hangnum"><a name="para309"></a><span class="paranum">309</span>.</p>
  1030. <p class="gatha1"> Mañcādhāro paṭipādo, mañcaṅge <span class="bld">tvaṭanī</span> tthiyaṃ,</p>
  1031. <p class="hangnum"><a name="para310"></a><span class="paranum">310</span>.</p>
  1032. <p class="gatha1"> Kuḷīrapādo āhacca, pādo ceva masārako;</p>
  1033. <p class="gathalast">Cattāro bundikābaddho, time <span class="bld">mañcantarā</span> siyuṃ.</p>
  1034. <p class="hangnum"><a name="para311"></a><span class="paranum">311</span>.</p>
  1035. <p class="gatha1"> Bibbohanaṃ co’ padhānaṃ, pīṭhikā pīṭha māsanaṃ;</p>
  1036. <p class="gathalast"><span class="bld">Kocchaṃ</span> tu bhaddapīṭhe thā, <span class="bld">sandī</span> pīṭhantare matā.</p>
  1037. <p class="hangnum"><a name="para312"></a><span class="paranum">312</span>.</p>
  1038. <p class="gatha1"> Mahanto <a name="M0.0027"></a> kojavo dīgha,</p>
  1039. <p class="gatha2">Lomako <span class="bld">gonako</span> mato;</p>
  1040. <p class="gathalast">Uṇṇāmayaṃ tvattharaṇaṃ, <span class="bld">cittakaṃ</span> vānacittakaṃ.</p>
  1041. <p class="hangnum"><a name="para313"></a><span class="paranum">313</span>.</p>
  1042. <p class="gatha1"> Ghanapupphaṃ <span class="bld">paṭalikā,</span> setaṃ tu <span class="bld">paṭikā</span> pyatha;</p>
  1043. <p class="gathalast">Dvidasekadasānyu’ <span class="bld">dda,lomi ekantalomi</span>no.</p>
  1044. <p class="hangnum"><a name="para314"></a><span class="paranum">314</span>.</p>
  1045. <p class="gatha1"> Tadeva soḷasitthīnaṃ, naccayoggañhi <span class="bld">kuttakaṃ;</span></p>
  1046. <p class="gathalast">Sīhabyagghādirūpehi, cittaṃ <span class="bld">vikatikā</span> bhave.</p>
  1047. <p class="hangnum"><a name="para315"></a><span class="paranum">315</span>.</p>
  1048. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kaṭṭissaṃ koseyyaṃ</span> ratana, parisibbita mattharaṇaṃ kamā;</p>
  1049. <p class="gathalast">Kosiyakaṭṭissamayaṃ, kosiyasuttena pakatañca.</p>
  1050. <p class="hangnum"><a name="para316"></a><span class="paranum">316</span>.</p>
  1051. <p class="gatha1"> Dīpo padīpo pajjoto, pume tvādāsa dappaṇā;</p>
  1052. <p class="gathalast">Geṇḍuko kaṇḍuko tāla, vaṇṭaṃ tu bījanītthiyaṃ.</p>
  1053. <p class="hangnum"><a name="para317"></a><span class="paranum">317</span>.</p>
  1054. <p class="gatha1"> Caṅkoṭako karaṇḍo ca, samuggo sampuṭo bhave;</p>
  1055. <p class="gathalast">Gāmadhammo asaddhammo, byavāyo methunaṃ rati.</p>
  1056. <p class="hangnum"><a name="para318"></a><span class="paranum">318</span>.</p>
  1057. <p class="gatha1"> Vivāho payamā pāṇi, ggaho pariṇayo pyatha;</p>
  1058. <p class="gathalast"><span class="bld">Tivaggo</span> dhamma, kāma,tthā, <span class="bld">catuvaggo</span> samokkhakā.</p>
  1059. <p class="hangnum"><a name="para319"></a><span class="paranum">319</span>.</p>
  1060. <p class="gatha1"> Khujjo ca gaṇḍulo rassa, vāmanā tu lakuṇḍako;</p>
  1061. <p class="gathalast">Paṅgulo pīṭhasappī ca, paṅgu chinniriyāpatho.</p>
  1062. <p class="hangnum"><a name="para320"></a><span class="paranum">320</span>.</p>
  1063. <p class="gatha1"> Pakkho khañjo tu khoṇḍo tha,</p>
  1064. <p class="gatha2">Mūgo suññavaco bhave;</p>
  1065. <p class="gathalast"><span class="bld">Kuṇī</span> hatthādivaṅko ca, valiro tu ca kekaro.</p>
  1066. <p class="hangnum"><a name="para321"></a><span class="paranum">321</span>.</p>
  1067. <p class="gatha1"> Nikkesasīso khallāṭo,</p>
  1068. <p class="gatha2">Muṇḍo tu bhaṇḍu muṇḍiko;</p>
  1069. <p class="gatha3"><span class="bld">Kāṇo</span> akkhīna mekena,</p>
  1070. <p class="gathalast">Suñño <span class="bld">andho</span> dvayena tha.</p>
  1071. <p class="hangnum"><a name="para322"></a><span class="paranum">322</span>.</p>
  1072. <p class="gatha1"> Badhiro sutihīno tha, gilāno byādhitā’turā;</p>
  1073. <p class="gathalast">Ummādavati ummatto, khujjādī vāccaliṅgikā.</p>
  1074. <p class="hangnum"><a name="para323"></a><span class="paranum">323</span>.</p>
  1075. <p class="gatha1"> Ātaṅko āmayo byādhi, gado rogo rujāpi ca;</p>
  1076. <p class="gatha2">Gelaññākalla mābādho,</p>
  1077. <p class="gathalast">Soso tu ca khayo siyā.</p>
  1078. <p class="hangnum"><a name="para324"></a><span class="paranum">324</span>.</p>
  1079. <p class="gatha1"> Pīnaso <span class="note">[pīnāsotipi pāṭho]</span> <a name="M0.0028"></a> nāsikārogo,</p>
  1080. <p class="gatha2">Ghāne <span class="bld">siṅghānikā</span> ssavo;</p>
  1081. <p class="gathalast">Ñeyyaṃ tva’ru vaṇo nitthī, phoṭo tu piḷakā bhave.</p>
  1082. <p class="hangnum"><a name="para325"></a><span class="paranum">325</span>.</p>
  1083. <p class="gatha1"> Pubbo pūyo tha rattāti, sāro pakkhandikā pyatha;</p>
  1084. <p class="gathalast">Apamāro apasmāro, pādaphoṭo vipādikā.</p>
  1085. <p class="hangnum"><a name="para326"></a><span class="paranum">326</span>.</p>
  1086. <p class="gatha1"> Vuḍḍhirogo tu vātaṇḍaṃ, sīpadaṃ bhārapādatā;</p>
  1087. <p class="gathalast">Kaṇḍū kaṇḍūti kaṇḍūyā, khajju kaṇḍūvanaṃ pyatha.</p>
  1088. <p class="hangnum"><a name="para327"></a><span class="paranum">327</span>.</p>
  1089. <p class="gatha1"> Pāmaṃ vitacchikā kacchu, sotho tu sayathū’dito;</p>
  1090. <p class="gathalast">Dunnāmakañca arisaṃ, chaddikā vamathū’dito.</p>
  1091. <p class="hangnum"><a name="para328"></a><span class="paranum">328</span>.</p>
  1092. <p class="gatha1"> Davathu paritāpo tha, tilako tilakāḷako;</p>
  1093. <p class="gathalast">Visūcikā iti mahā, vireko tha bhagandalo <span class="note">[bhagandaro (ka.)]</span>.</p>
  1094. <p class="hangnum"><a name="para329"></a><span class="paranum">329</span>.</p>
  1095. <p class="gatha1"> Meho jaro kāsa sāsā, kuṭṭhaṃ sūlā<span class="bld">mayantarā;</span></p>
  1096. <p class="gathalast">Vutto vejjo bhisakko ca, rogahārī tikicchako.</p>
  1097. <p class="hangnum"><a name="para330"></a><span class="paranum">330</span>.</p>
  1098. <p class="gatha1"> Sallavejjo sallakatto, tikicchā tu patikriyā;</p>
  1099. <p class="gathalast">Bhesajja magado ceva, bhesajaṃ mo’sadhaṃ pyatha.</p>
  1100. <p class="hangnum"><a name="para331"></a><span class="paranum">331</span>.</p>
  1101. <p class="gatha1"> Kusalā nāmayā rogyaṃ,</p>
  1102. <p class="gathalast">Atha kallo nirāmayoti,</p>
  1103. <p class="centered">Naravaggo niṭṭhito.</p>
  1104. <p class="title">4. Catubbaṇṇavagga</p>
  1105. <p class="bodytext"><span class="bld">Khattiyavagga</span></p>
  1106. <p class="hangnum"><a name="para332"></a><span class="paranum">332</span>.</p>
  1107. <p class="gatha1"> Kulaṃ vaṃso ca santānā, bhijanā gotta manvayo;</p>
  1108. <p class="gathalast">Thiyaṃ santatya tho <span class="bld">vaṇṇā,</span> cattāro khattiyādayo.</p>
  1109. <p class="hangnum"><a name="para333"></a><span class="paranum">333</span>.</p>
  1110. <p class="gatha1"> Kulīno sajjano sādhu,</p>
  1111. <p class="gatha2">Sabhyo cāyyo mahākulo;</p>
  1112. <p class="gathalast">Rājā bhūpati bhūpālo, patthivo ca narādhipo.</p>
  1113. <p class="hangnum"><a name="para334"></a><span class="paranum">334</span>.</p>
  1114. <p class="gatha1"> Bhūnātho <a name="M0.0029"></a> jagatipālo, disampati janādhipo;</p>
  1115. <p class="gathalast">Raṭṭhādhipo naradevo, bhūmipo bhūbhujo pyatha.</p>
  1116. <p class="hangnum"><a name="para335"></a><span class="paranum">335</span>.</p>
  1117. <p class="gatha1"> Rājañño khattiyo khattaṃ, muddhābhisitta bāhujā;</p>
  1118. <p class="gathalast">Sabbabhummo cakkavattī, bhūpoñño <span class="bld">maṇḍalissaro.</span></p>
  1119. <p class="hangnum"><a name="para336"></a><span class="paranum">336</span>.</p>
  1120. <p class="gatha1"> Pume licchavi vajjī ca, sakyo tu sākiyo tha ca;</p>
  1121. <p class="gathalast">Bhaddakaccānā <span class="note">[bhaddā kaccānā (ṭī.)]</span> rāhula, mātā bimbā yasodharā.</p>
  1122. <p class="hangnum"><a name="para337"></a><span class="paranum">337</span>.</p>
  1123. <p class="gatha1"> Koṭīnaṃ heṭṭhimantena, sataṃ yesaṃ nidhānagaṃ;</p>
  1124. <p class="gathalast">Kahāpaṇānaṃ divasa, vaḷañjo vīsatambaṇaṃ.</p>
  1125. <p class="hangnum"><a name="para338"></a><span class="paranum">338</span>.</p>
  1126. <p class="gatha1"> Te <span class="bld">khattiyamahāsālā,</span> sīti koṭidhanāni tu;</p>
  1127. <p class="gathalast">Nidhānagāni divasa, vaḷañjo ca dasambaṇaṃ.</p>
  1128. <p class="hangnum"><a name="para339"></a><span class="paranum">339</span>.</p>
  1129. <p class="gatha1"> Yesaṃ <span class="bld">dvijamahāsālā,</span> tadupaḍḍhe nidhānage;</p>
  1130. <p class="gathalast">Vaḷañje ca <span class="bld">gahapati, mahāsālā</span> dhane siyuṃ.</p>
  1131. <p class="hangnum"><a name="para340"></a><span class="paranum">340</span>.</p>
  1132. <p class="gatha1"> Mahāmatto padhānañca, matisajīvo mantinī;</p>
  1133. <p class="gathalast">Sajīvo sacivā, macco, senānī tu camūpati.</p>
  1134. <p class="hangnum"><a name="para341"></a><span class="paranum">341</span>.</p>
  1135. <p class="gatha1"> Nyāsādīnaṃ vivādānaṃ, <span class="bld">akkhadasso</span> padaṭṭhari;</p>
  1136. <p class="gathalast">Dovāriko patīhāro, dvāraṭṭho dvārapālako.</p>
  1137. <p class="hangnum"><a name="para342"></a><span class="paranum">342</span>.</p>
  1138. <p class="gatha1"> <span class="bld">Anīkaṭṭho</span>ti rājūnaṃ, aṅgarakkhagaṇo mato;</p>
  1139. <p class="gathalast">Kañcukī sovidallo ca, anujīvī tu sevako.</p>
  1140. <p class="hangnum"><a name="para343"></a><span class="paranum">343</span>.</p>
  1141. <p class="gatha1"> Ajjhakkho dhikato ceva,</p>
  1142. <p class="gatha2">Heraññiko tu nikkhiko;</p>
  1143. <p class="gathalast">Sadesānantaro <span class="bld">sattu, mitto</span>rājā tato paraṃ.</p>
  1144. <p class="hangnum"><a name="para344"></a><span class="paranum">344</span>.</p>
  1145. <p class="gatha1"> Amitto ripu verī ca, sapattā rāti satva’ri; (Sattu+ari)</p>
  1146. <p class="gathalast">Paccatthiko paripanthī, paṭipakkhā hitāparo.</p>
  1147. <p class="hangnum"><a name="para345"></a><span class="paranum">345</span>.</p>
  1148. <p class="gatha1"> Paccāmitto vipakkho ca, paccanīka virodhino;</p>
  1149. <p class="gathalast">Viddesī ca diso diṭṭho,thā nurodho nuvattanaṃ.</p>
  1150. <p class="hangnum"><a name="para346"></a><span class="paranum">346</span>.</p>
  1151. <p class="gatha1"> Mitto nitthī vayasso ca, sahāyo <span class="note">[suhajjo (ṭī.)]</span> suhado sakhā;</p>
  1152. <p class="gathalast"><span class="bld">Sambhatto</span> daḷhamitto tha, <span class="bld">sandiṭṭho</span> diṭṭhamattako.</p>
  1153. <p class="hangnum"><a name="para347"></a><span class="paranum">347</span>.</p>
  1154. <p class="gatha1"> Caro ca guḷhapuriso, pathāvī pathiko’ddhagū;</p>
  1155. <p class="gathalast">Dūto tu sandesaharo, gaṇako tu muhuttiko.</p>
  1156. <p class="hangnum"><a name="para348"></a><span class="paranum">348</span>.</p>
  1157. <p class="gatha1"> Lekhako <a name="M0.0030"></a> lipikāro ca, vaṇṇo tu akkharo pyatha;</p>
  1158. <p class="gathalast">Bhedo daṇḍo sāma dānā, <span class="bld">nyupāyā</span> caturo ime.</p>
  1159. <p class="hangnum"><a name="para349"></a><span class="paranum">349</span>.</p>
  1160. <p class="gatha1"> Upajāpotu bhedo ca, daṇḍo tu sāhasaṃ damo;</p>
  1161. <p class="hangnum"><a name="para350"></a><span class="paranum">350</span>.</p>
  1162. <p class="gatha1"> Sāmya’ macco sakhā koso, duggañca vijitaṃ balaṃ;</p>
  1163. <p class="gathalast"><span class="bld">Rajjaṅgānī</span>ti sattete, siyuṃ pakatiyo pica.</p>
  1164. <p class="hangnum"><a name="para351"></a><span class="paranum">351</span>.</p>
  1165. <p class="gatha1"> Pabhāvu’ssāha, mantānaṃ, vasā tisso hi sattiyo;</p>
  1166. <p class="gatha2"><span class="bld">Pabhāvo</span> daṇḍajo tejo,</p>
  1167. <p class="gathalast"><span class="bld">Patāpo</span> tu ca kosajo.</p>
  1168. <p class="hangnum"><a name="para352"></a><span class="paranum">352</span>.</p>
  1169. <p class="gatha1"> Manto ca mantanaṃ so tu, <span class="bld">catukkaṇṇo</span> dvigocaro;</p>
  1170. <p class="gathalast">Tigocaro tu <span class="bld">chakkaṇṇo,</span> rahassaṃ guyha muccate.</p>
  1171. <p class="hangnum"><a name="para353"></a><span class="paranum">353</span>.</p>
  1172. <p class="gatha1"> Tīsu vivitta vijana, channā, raho raho byayaṃ;</p>
  1173. <p class="gatha2">Vissāso tu ca vissambho,</p>
  1174. <p class="gathalast">Yuttaṃ tvo’pāyikaṃ tisu.</p>
  1175. <p class="hangnum"><a name="para354"></a><span class="paranum">354</span>.</p>
  1176. <p class="gatha1"> Ovādo cānusiṭṭhitthī, pumavajje nusāsanaṃ;</p>
  1177. <p class="gathalast">Āṇā ca sāsanaṃ ñeyyaṃ, uddānaṃ tu ca bandhanaṃ.</p>
  1178. <p class="hangnum"><a name="para355"></a><span class="paranum">355</span>.</p>
  1179. <p class="gatha1"> Āgu vutta <span class="note">[mantu (ka.)]</span> maparādho, karo tu bali muccate;</p>
  1180. <p class="gathalast">Puṇṇapatto tuṭṭhidāyo, upadā tu ca pābhataṃ.</p>
  1181. <p class="hangnum"><a name="para356"></a><span class="paranum">356</span>.</p>
  1182. <p class="gatha1"> Tatho’pāyana mukkoco, paṇṇākāro paheṇakaṃ;</p>
  1183. <p class="gathalast"><span class="bld">Suṅkaṃ</span> tvanitthī gumbādi, deyye thā’yo dhanāgamo.</p>
  1184. <p class="hangnum"><a name="para357"></a><span class="paranum">357</span>.</p>
  1185. <p class="gatha1"> Ātapattaṃ tathā chattaṃ, raññaṃ tu hemamāsanaṃ;</p>
  1186. <p class="gathalast"><span class="bld">Sīhāsanaṃ</span> atho vāḷa, bījanītthī ca cāmaraṃ.</p>
  1187. <p class="hangnum"><a name="para358"></a><span class="paranum">358</span>.</p>
  1188. <p class="gatha1"> Khaggo ca chatta muṇhīsaṃ, pādukā vālabījanī;</p>
  1189. <p class="gathalast">Ime <span class="bld">kakudhabhaṇḍāni,</span> bhavanti pañca rājunaṃ.</p>
  1190. <p class="hangnum"><a name="para359"></a><span class="paranum">359</span>.</p>
  1191. <p class="gatha1"> Bhaddakumbho puṇṇakumbho, bhiṅkāro jaladāyako;</p>
  1192. <p class="gathalast">Hatthi,ssa,ratha,pattī tu, <span class="bld">senā</span> hi caturaṅginī.</p>
  1193. <p class="hangnum"><a name="para360"></a><span class="paranum">360</span>.</p>
  1194. <p class="gatha1"> Kuñjaro vāraṇo hatthī, mātaṅgo dvirado gajo;</p>
  1195. <p class="gatha2">Nāgo dvipo ibho dantī,</p>
  1196. <p class="gathalast">Yūthajeṭṭho tu yūthapo.</p>
  1197. <p class="hangnum"><a name="para361"></a><span class="paranum">361</span>.</p>
  1198. <p class="gatha1"> Kāḷāvaka <a name="M0.0031"></a> gaṅgeyyā, paṇḍara tambā ca piṅgalo gandho;</p>
  1199. <p class="gatha2">Maṅgala hemo’posatha,</p>
  1200. <p class="gathalast">Chaddantā <span class="bld">gajakulāni</span> etāni.</p>
  1201. <p class="hangnum"><a name="para362"></a><span class="paranum">362</span>.</p>
  1202. <p class="gatha1"> Kalabho ceva bhiṅkotha, pabhinno matta gajjitā;</p>
  1203. <p class="gathalast">Hatthighaṭā tu gajatā, hatthīnī tu kareṇukā.</p>
  1204. <p class="hangnum"><a name="para363"></a><span class="paranum">363</span>.</p>
  1205. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kumbho</span> hatthisiropiṇḍā, kaṇṇamūlaṃ tu <span class="bld">cūlikā;</span></p>
  1206. <p class="gathalast"><span class="bld">Āsanaṃ</span> khandhadesamhi, pucchamūlaṃ tu <span class="bld">mecako.</span></p>
  1207. <p class="hangnum"><a name="para364"></a><span class="paranum">364</span>.</p>
  1208. <p class="gatha1"> Ālāna māḷhako thambho, nitthītu nigaḷo’nduko;</p>
  1209. <p class="gatha2">Saṅkhalaṃ tīsvatho gaṇḍo,</p>
  1210. <p class="gathalast">Kaṭo dānaṃ tu so mado.</p>
  1211. <p class="hangnum"><a name="para365"></a><span class="paranum">365</span>.</p>
  1212. <p class="gatha1"> Soṇḍo tu dvīsu hattho tha,</p>
  1213. <p class="gatha2">Karaggaṃ pokkharaṃ bhave;</p>
  1214. <p class="gathalast">Majjhamhi bandhanaṃ <span class="bld">kacchā, kappano</span> tu kuthādayo.</p>
  1215. <p class="hangnum"><a name="para366"></a><span class="paranum">366</span>.</p>
  1216. <p class="gatha1"> Opavayho rājavayho, sajjito tu ca kappito;</p>
  1217. <p class="gathalast"><span class="bld">Tomaro</span> nitthiyaṃ pāde, siyā vijjhanakaṇṭako.</p>
  1218. <p class="hangnum"><a name="para367"></a><span class="paranum">367</span>.</p>
  1219. <p class="gatha1"> <span class="bld">Tuttaṃ</span> tu kaṇṇamūlamhi, matthakamhi tu <span class="bld">aṅkuso;</span></p>
  1220. <p class="gatha2">Hatthāroho hatthimeṇḍo,</p>
  1221. <p class="gathalast">Hatthipo hatthigopako.</p>
  1222. <p class="hangnum"><a name="para368"></a><span class="paranum">368</span>.</p>
  1223. <p class="gatha1"> <span class="bld">Gāmaṇīyo</span> tu mātaṅga, hayādyācariyo bhave;</p>
  1224. <p class="gatha2">Hayo turaṅgo turago,</p>
  1225. <p class="gathalast">Vāho asso ca sindhavo.</p>
  1226. <p class="hangnum"><a name="para369"></a><span class="paranum">369</span>.</p>
  1227. <p class="gatha1"> Bhedo <span class="bld">assataro</span> tassā,</p>
  1228. <p class="gatha2"><span class="bld">Jāniyo</span> tu kulīnako;</p>
  1229. <p class="gatha3">Sukhavāhī <span class="bld">vinīto</span> tha,</p>
  1230. <p class="gathalast"><span class="bld">Kisoro</span> hayapotako.</p>
  1231. <p class="hangnum"><a name="para370"></a><span class="paranum">370</span>.</p>
  1232. <p class="gatha1"> Ghoṭako tu khaḷuṅko tha, javano ca javādhiko;</p>
  1233. <p class="gathalast">Mukhādhānaṃ khalīno vā, <span class="bld">kasā</span> tva ssābhitāḷinī.</p>
  1234. <p class="hangnum"><a name="para371"></a><span class="paranum">371</span>.</p>
  1235. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kusā</span> tu nāsarajjumhi, vaḷavā’ssā khuro saphaṃ;</p>
  1236. <p class="gathalast">Puccha manitthī naṅguṭṭhaṃ, vālahattho ca vāladhi.</p>
  1237. <p class="hangnum"><a name="para372"></a><span class="paranum">372</span>.</p>
  1238. <p class="gatha1"> Sandano <a name="M0.0032"></a> ca ratho <span class="bld">phussa, ratho</span> tu naraṇāya so;</p>
  1239. <p class="gatha2">Cammāvuto ca <span class="bld">veyaggho,</span></p>
  1240. <p class="gathalast"><span class="bld">Deppo</span> byagghassa dīpino.</p>
  1241. <p class="hangnum"><a name="para373"></a><span class="paranum">373</span>.</p>
  1242. <p class="gatha1"> Sivikā yāpyayānañcā, nitthī tu sakaṭo pya’naṃ <span class="note">[(sakaṭo pi+anaṃ)]</span>;</p>
  1243. <p class="gathalast">Cakkaṃ rathaṅga mākhyātaṃ, tassanto <span class="bld">nemi</span> nāriyaṃ.</p>
  1244. <p class="hangnum"><a name="para374"></a><span class="paranum">374</span>.</p>
  1245. <p class="gatha1"> Tammajjhe piṇḍikā <span class="bld">nābhi,</span> kubbaro tu yugandharo;</p>
  1246. <p class="gathalast">Akkhaggakīle <span class="bld">āṇī</span>tthī, varutho rathagutya’tha.</p>
  1247. <p class="hangnum"><a name="para375"></a><span class="paranum">375</span>.</p>
  1248. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dhuro</span> mukhe <span class="bld">rathassaṅgā,</span> tva kkho pakkharaādayo;</p>
  1249. <p class="gathalast">Yānañca vāhanaṃ yoggaṃ, sabbahatthyādivāhane.</p>
  1250. <p class="hangnum"><a name="para376"></a><span class="paranum">376</span>.</p>
  1251. <p class="gatha1"> Rathacārī tu sūto ca, pājitā ceva sārathī;</p>
  1252. <p class="gatha2">Rathāroho ca rathiko,</p>
  1253. <p class="gathalast">Rathī yodho tu yo bhaṭo.</p>
  1254. <p class="hangnum"><a name="para377"></a><span class="paranum">377</span>.</p>
  1255. <p class="gatha1"> Padāti pattī tu pume, padago padiko mato;</p>
  1256. <p class="gathalast">Sannāho kaṅkaṭo vammaṃ, kavaco vā uracchado.</p>
  1257. <p class="hangnum"><a name="para378"></a><span class="paranum">378</span>.</p>
  1258. <p class="gatha1"> Jālikā tha ca sannaddho, sajjo ca vammiko bhave;</p>
  1259. <p class="gathalast">Āmukko paṭimukko tha, purecārī purecaro.</p>
  1260. <p class="hangnum"><a name="para379"></a><span class="paranum">379</span>.</p>
  1261. <p class="gatha1"> Pubbaṅgamo puregāmī, mandagāmī tu mantharo;</p>
  1262. <p class="gathalast">Javano turito vegī, jetabbaṃ <span class="bld">jeyya</span> muccate.</p>
  1263. <p class="hangnum"><a name="para380"></a><span class="paranum">380</span>.</p>
  1264. <p class="gatha1"> Sūra vīrā tu vikkanto, sahāyo nucaro samā;</p>
  1265. <p class="gathalast">Sannaddhappabhutī tīsu, pātheyyaṃ tu ca sambalaṃ.</p>
  1266. <p class="hangnum"><a name="para381"></a><span class="paranum">381</span>.</p>
  1267. <p class="gatha1"> Vāhinī dhajinī senā, camū cakkaṃ balaṃ tathā;</p>
  1268. <p class="gatha2">Anīko vā tha vinyāso,</p>
  1269. <p class="gathalast"><span class="bld">Byūho</span> senāya kathyate.</p>
  1270. <p class="hangnum"><a name="para382"></a><span class="paranum">382</span>.</p>
  1271. <p class="gatha1"> <span class="bld">Hatthī</span> dvādasaposo,ti,</p>
  1272. <p class="gatha2">Puriso <span class="bld">turago, ratho;</span></p>
  1273. <p class="gathalast">Catuposoti etena, lakkhaṇenā dhamantato.</p>
  1274. <p class="hangnum"><a name="para383"></a><span class="paranum">383</span>.</p>
  1275. <p class="gatha1"> <span class="bld">Hatthānīkaṃ hayānīkaṃ, rathānīkaṃ</span> tayo tayo;</p>
  1276. <p class="gathalast">Gajādayo sasatthā tu, <span class="bld">pattānīkaṃ</span> catujjanā.</p>
  1277. <p class="hangnum"><a name="para384"></a><span class="paranum">384</span>.</p>
  1278. <p class="gatha1"> Saṭṭhivaṃsakalāpesu, <a name="M0.0033"></a> paccekaṃ saṭṭhidaṇḍisu;</p>
  1279. <p class="gathalast">Dhūlīkatesu senāya, yantiyā <span class="bld">kkhobhanī</span> <span class="note">[akkhobhiṇī (ka.)]</span> tthiyaṃ.</p>
  1280. <p class="hangnum"><a name="para385"></a><span class="paranum">385</span>.</p>
  1281. <p class="gatha1"> Sampatti sampadā lakkhī, sirī vipatti āpadā;</p>
  1282. <p class="gathalast">Athā vudhañca <span class="note">[āyudhantipi pāṭho]</span> heti’tthī, satthaṃ paharaṇaṃ bhave.</p>
  1283. <p class="hangnum"><a name="para386"></a><span class="paranum">386</span>.</p>
  1284. <p class="gatha1"> Muttāmutta mamuttañca, pāṇito muttameva ca;</p>
  1285. <p class="gathalast">Yantamuttanti sakalaṃ, <span class="bld">āyudhaṃ</span> taṃ <span class="bld">catubbidhaṃ.</span></p>
  1286. <p class="hangnum"><a name="para387"></a><span class="paranum">387</span>.</p>
  1287. <p class="gatha1"> <span class="bld">Muttāmutta</span>ñca yaṭṭhyādi, <span class="bld">amuttaṃ</span> churikādikaṃ;</p>
  1288. <p class="gathalast"><span class="bld">Pāṇimuttaṃ</span> tu satyādi, <span class="bld">yantamuttaṃ</span> sarādikaṃ.</p>
  1289. <p class="hangnum"><a name="para388"></a><span class="paranum">388</span>.</p>
  1290. <p class="gatha1"> Issāso dhanu kodaṇḍaṃ, cāpo nitthī sarāsanaṃ;</p>
  1291. <p class="gatha2">Atho guṇo jiyā jyā tha,</p>
  1292. <p class="gathalast">Saro patti ca sāyako.</p>
  1293. <p class="hangnum"><a name="para389"></a><span class="paranum">389</span>.</p>
  1294. <p class="gatha1"> Vāṇo kaṇḍa musu dvīsu, khurappo <span class="note">[urappo (ka.)]</span> tejanā’sanaṃ;</p>
  1295. <p class="gathalast">Tūṇītthiyaṃ kalāpo ca, tūṇo tūṇīra vāṇadhi.</p>
  1296. <p class="hangnum"><a name="para390"></a><span class="paranum">390</span>.</p>
  1297. <p class="gatha1"> Pakkho tu vājo <span class="bld">diddho</span> tu, visappito saro bhave;</p>
  1298. <p class="gathalast">Lakkhaṃ vejjhaṃ sarabyañca, sarābhyāso tu’<span class="bld">pāsanaṃ.</span></p>
  1299. <p class="hangnum"><a name="para391"></a><span class="paranum">391</span>.</p>
  1300. <p class="gatha1"> Maṇḍalaggo tu nettiṃso, asi khaggo ca sāyako;</p>
  1301. <p class="gathalast"><span class="bld">Kosi</span>tthī tabbidhāne tho, <span class="bld">tharu</span> khaggādimuṭṭhiyaṃ.</p>
  1302. <p class="hangnum"><a name="para392"></a><span class="paranum">392</span>.</p>
  1303. <p class="gatha1"> Kheṭakaṃ phalakaṃ cammaṃ, illī tu karapālikā;</p>
  1304. <p class="gathalast">Churikā satya’siputtī, laguḷo tu ca muggaro.</p>
  1305. <p class="hangnum"><a name="para393"></a><span class="paranum">393</span>.</p>
  1306. <p class="gatha1"> Sallo nitthi saṅku pume, vāsī tu tacchanītthiyaṃ;</p>
  1307. <p class="gathalast">Kuṭhārī <span class="note">[kudhārī (ṭī.)]</span> tthīpharasuso, ṭaṅko pāsāṇadāraṇo.</p>
  1308. <p class="hangnum"><a name="para394"></a><span class="paranum">394</span>.</p>
  1309. <p class="gatha1"> Kaṇayo bhindivāḷo ca, cakkaṃ kunto gadā tathā;</p>
  1310. <p class="gatha2">Satyā’dī <span class="bld">satthabhedā</span> tha,</p>
  1311. <p class="gathalast">Koṇo’sso koṭi nāriyaṃ.</p>
  1312. <p class="hangnum"><a name="para395"></a><span class="paranum">395</span>.</p>
  1313. <p class="gatha1"> Niyyānaṃ gamanaṃ yātrā, paṭṭhānañca gamo gati;</p>
  1314. <p class="gathalast">Cuṇṇo paṃsu rajo ceva, dhūlī’tthī reṇu ca dvisu.</p>
  1315. <p class="hangnum"><a name="para396"></a><span class="paranum">396</span>.</p>
  1316. <p class="gatha1"> Māgadho <a name="M0.0034"></a> madhuko vutto, vandī tu thutipāṭhako;</p>
  1317. <p class="gatha2">Vetāḷiko bodhakaro,</p>
  1318. <p class="gathalast">Cakkiko tu ca ghaṇṭiko.</p>
  1319. <p class="hangnum"><a name="para397"></a><span class="paranum">397</span>.</p>
  1320. <p class="gatha1"> Ketu dhajo paṭākā ca, kadalī ketanaṃ pyatha;</p>
  1321. <p class="gathalast">Yo’haṃkāro’ññamaññassa, sā’ <span class="bld">hamahamikā</span> bhave.</p>
  1322. <p class="hangnum"><a name="para398"></a><span class="paranum">398</span>.</p>
  1323. <p class="gatha1"> Balaṃ thāmo sahaṃ satti, <span class="bld">vikkamo</span> tvatisūratā;</p>
  1324. <p class="gathalast">Raṇe jitassa yaṃ pānaṃ, <span class="bld">jayapāna</span>nti taṃ mataṃ.</p>
  1325. <p class="hangnum"><a name="para399"></a><span class="paranum">399</span>.</p>
  1326. <p class="gatha1"> Saṅgāmo sampahāro cā, nitthiyaṃ samaraṃ raṇaṃ;</p>
  1327. <p class="gathalast">Ājitthī āhavo yuddha, māyodhanañca saṃyugaṃ.</p>
  1328. <p class="hangnum"><a name="para400"></a><span class="paranum">400</span>.</p>
  1329. <p class="gatha1"> Bhaṇḍanaṃ tu vivādo ca, viggaho kalaha medhagā;</p>
  1330. <p class="gatha2">Mucchā moho tha pasayho,</p>
  1331. <p class="gathalast">Balakkāro haṭho bhave.</p>
  1332. <p class="hangnum"><a name="para401"></a><span class="paranum">401</span>.</p>
  1333. <p class="gatha1"> <span class="bld">Uppādo</span> <span class="note">[uppāto (ka.)1027-gāthā passitabbā]</span> bhūtavikati, yā subhāsubhasūcikā;</p>
  1334. <p class="gathalast">Īti tvitthī ajaññañca, upasaggo upaddavo.</p>
  1335. <p class="hangnum"><a name="para402"></a><span class="paranum">402</span>.</p>
  1336. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nibbuddhaṃ</span> <span class="note">[niyuddhaṃ (ka.)]</span> mallayuddhamhi, jayo tu vijayo bhave;</p>
  1337. <p class="gathalast"><span class="bld">Parājayo</span> raṇe bhaṅgo, palāyana mapakkamo.</p>
  1338. <p class="hangnum"><a name="para403"></a><span class="paranum">403</span>.</p>
  1339. <p class="gatha1"> Māraṇaṃ hananaṃ ghāto, nāsanañca nisūdanaṃ;</p>
  1340. <p class="gathalast">Hiṃsanaṃ saraṇaṃ hiṃsā, vadho sasana ghātanaṃ.</p>
  1341. <p class="hangnum"><a name="para404"></a><span class="paranum">404</span>.</p>
  1342. <p class="gatha1"> Maraṇaṃ kālakiriyā, palayo maccu accayo;</p>
  1343. <p class="gathalast">Nidhano nitthiyaṃ nāso, kālo’nto cavanaṃ bhave.</p>
  1344. <p class="hangnum"><a name="para405"></a><span class="paranum">405</span>.</p>
  1345. <p class="gatha1"> Tīsu peto pareto ca,</p>
  1346. <p class="gatha2">Mato tha citako cito;</p>
  1347. <p class="gathalast">Āḷahanaṃ susānañcā, nitthiyaṃ kuṇapo chavo.</p>
  1348. <p class="hangnum"><a name="para406"></a><span class="paranum">406</span>.</p>
  1349. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kabandho</span> nitthiyaṃ deho, sirosuñño sahakriyo;</p>
  1350. <p class="gathalast">Atha <span class="bld">sivathikā</span> vuttā, susānasmiñhi āmake.</p>
  1351. <p class="hangnum"><a name="para407"></a><span class="paranum">407</span>.</p>
  1352. <p class="gatha1"> Vandītthiyaṃ karamaro, pāṇo tva’su pakāsito;</p>
  1353. <p class="gathalast">Kārā tu bandhanāgāraṃ, kāraṇā tu ca yātanā.</p>
  1354. <p class="centered">Iti khattiyavaggo.</p>
  1355. <p class="hangnum"><a name="para408"></a><span class="paranum">408</span>.</p>
  1356. <p class="gatha1"> Brahmabandhu <a name="M0.0035"></a> dvijo vippo, brahmā bhovādī brāhmaṇo;</p>
  1357. <p class="gatha2">Sottiyo chandaso so tha,</p>
  1358. <p class="gathalast">Sissa’ ntevāsino pume.</p>
  1359. <p class="hangnum"><a name="para409"></a><span class="paranum">409</span>.</p>
  1360. <p class="gatha1"> Brahmacārī gahaṭṭho ca, vanappattho ca bhikkhuti;</p>
  1361. <p class="gathalast">Bhavanti <span class="bld">cattāro</span> ete, <span class="bld">assamā</span> punnapuṃsake.</p>
  1362. <p class="hangnum"><a name="para410"></a><span class="paranum">410</span>.</p>
  1363. <p class="gatha1"> Carantā saha sīlādī, <span class="bld">sabrahmacārino</span> mithu;</p>
  1364. <p class="gathalast">Upajjhāyo upajjhā thā, cariyo nissayadādiko <span class="note">[nissayadāyako (ṭī.)]</span>.</p>
  1365. <p class="hangnum"><a name="para411"></a><span class="paranum">411</span>.</p>
  1366. <p class="gatha1"> Upanīyā thavā pubbaṃ, veda majjhāpaye dvijo;</p>
  1367. <p class="gathalast">Yo saṅgaṃ sarahassañcā, <span class="bld">cariyo</span> brāhmaṇesu so.</p>
  1368. <p class="hangnum"><a name="para412"></a><span class="paranum">412</span>.</p>
  1369. <p class="gatha1"> Pārampariya metihyaṃ, upadeso tathe’tihā;</p>
  1370. <p class="gathalast">Yāgo tu katu yañño tha, <span class="bld">vedī</span>tthī bhū parikkhatā.</p>
  1371. <p class="hangnum"><a name="para413"></a><span class="paranum">413</span>.</p>
  1372. <p class="gatha1"> Assamedho ca purisa, medho ceva niraggaḷo;</p>
  1373. <p class="gathalast">Sammāpāso vājapeyya, miti <span class="bld">yāgā mahā</span> ime.</p>
  1374. <p class="hangnum"><a name="para414"></a><span class="paranum">414</span>.</p>
  1375. <p class="gatha1"> Itvijo <span class="note">[iditvijo (ṭī.)]</span> yājako cātha,</p>
  1376. <p class="gatha2">Sabhyo sāmājiko pyatha;</p>
  1377. <p class="gathalast">Parisā sabhā samajjā ca, tathā samiti saṃsado.</p>
  1378. <p class="hangnum"><a name="para415"></a><span class="paranum">415</span>.</p>
  1379. <p class="gatha1"> <span class="bld">Catasso parisā</span> bhikkhu, bhikkhunī ca upāsakā;</p>
  1380. <p class="gathalast">Upāsikāyoti imā, thavā <span class="bld">ṭṭha parisā</span> siyuṃ.</p>
  1381. <p class="hangnum"><a name="para416"></a><span class="paranum">416</span>.</p>
  1382. <p class="gatha1"> Tāvatiṃsa,dvija,kkhatta,māra,ggahapatissa ca;</p>
  1383. <p class="gathalast">Samaṇānaṃ vasā cātu, mahārājika, brahmunaṃ.</p>
  1384. <p class="hangnum"><a name="para417"></a><span class="paranum">417</span>.</p>
  1385. <p class="gatha1"> Gāyattippamukhaṃ <span class="bld">chandaṃ,</span> catuvīsa’kkharaṃ tu yaṃ;</p>
  1386. <p class="gathalast">Vedāna mādibhūtaṃ sā, <span class="bld">sāvittī</span> tipadaṃ siyā.</p>
  1387. <p class="hangnum"><a name="para418"></a><span class="paranum">418</span>.</p>
  1388. <p class="gatha1"> Habyapāke <span class="bld">caru</span> mato, <span class="bld">sujā</span> tu homadabbiyaṃ;</p>
  1389. <p class="gathalast">Paramannaṃ tu <span class="bld">pāyāso,</span> habyaṃ tu havi kathyate.</p>
  1390. <p class="hangnum"><a name="para419"></a><span class="paranum">419</span>.</p>
  1391. <p class="gatha1"> <span class="bld">Yūpo</span> thūṇāyaṃ nimmantya, dārumhi <span class="bld">tva’raṇī</span> dvisu;</p>
  1392. <p class="gathalast">Gāhappaccā’havanīyo, dakkhiṇaggi tayo’ <span class="bld">ggayo.</span></p>
  1393. <p class="hangnum"><a name="para420"></a><span class="paranum">420</span>.</p>
  1394. <p class="gatha1"> Cāgo vissajjanaṃ dānaṃ, vossaggo cāpadesanaṃ;</p>
  1395. <p class="gathalast">Vissāṇanaṃ vitaraṇaṃ, vihāyitā pavajjanaṃ.</p>
  1396. <p class="hangnum"><a name="para421"></a><span class="paranum">421</span>.</p>
  1397. <p class="gatha1"> Pañca <a name="M0.0036"></a> <span class="bld">mahāpariccāgo,</span> vutto seṭṭha, dhanassa ca;</p>
  1398. <p class="gathalast">Vasena putta dārānaṃ, rajjassa’ ṅgāna meva ca.</p>
  1399. <p class="hangnum"><a name="para422"></a><span class="paranum">422</span>.</p>
  1400. <p class="gatha1"> Annaṃ pānaṃ gharaṃ vatthaṃ, yānaṃ mālā vilepanaṃ;</p>
  1401. <p class="gathalast">Gandho seyyā padīpeyyaṃ, <span class="bld">dānavatthū</span> siyuṃ dasa.</p>
  1402. <p class="hangnum"><a name="para423"></a><span class="paranum">423</span>.</p>
  1403. <p class="gatha1"> Matatthaṃ tadahe dānaṃ, tīsveta <span class="bld">muddhadehikaṃ;</span></p>
  1404. <p class="gathalast">Pitudānaṃ tu <span class="bld">nivāpo, saddhaṃ</span> tu taṃva sātthato.</p>
  1405. <p class="hangnum"><a name="para424"></a><span class="paranum">424</span>.</p>
  1406. <p class="gatha1"> Pume atithi āgantu, pāhunā vesikā pyatha;</p>
  1407. <p class="gathalast">Aññattha gantu micchanto, <span class="bld">gamiko</span> thā ggha magghiyaṃ.</p>
  1408. <p class="hangnum"><a name="para425"></a><span class="paranum">425</span>.</p>
  1409. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pajjaṃ</span> pādodakādo tha, sattā’gantvādayo tisu;</p>
  1410. <p class="gathalast">Apacitya’ccanā pūjā, pahāro bali mānanā.</p>
  1411. <p class="hangnum"><a name="para426"></a><span class="paranum">426</span>.</p>
  1412. <p class="gatha1"> Namassā tu namakkāro, vandanā cābhivādanaṃ;</p>
  1413. <p class="gathalast">Patthanā paṇidhānañca, purise paṇidhīrito.</p>
  1414. <p class="hangnum"><a name="para427"></a><span class="paranum">427</span>.</p>
  1415. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ajjhesanā</span> tu sakkāra, pubbaṅgamaniyojanaṃ;</p>
  1416. <p class="hangnum"><a name="para428"></a><span class="paranum">428</span>.</p>
  1417. <p class="gatha1"> Pariyesanā nvesanā, pariyeṭṭhi gavesanā;</p>
  1418. <p class="gathalast">Upāsanaṃ tu sussūsā, sā pāricariyā bhave.</p>
  1419. <p class="hangnum"><a name="para429"></a><span class="paranum">429</span>.</p>
  1420. <p class="gatha1"> Mona mabhāsanaṃ tuṇhī, bhāvo tha paṭipāṭi sā;</p>
  1421. <p class="gathalast">Anukkamo pariyāyo, anupubbya’pume kamo.</p>
  1422. <p class="hangnum"><a name="para430"></a><span class="paranum">430</span>.</p>
  1423. <p class="gatha1"> Tapo ca saṃyamo sīlaṃ, niyamo tu vatañca vā;</p>
  1424. <p class="gathalast">Vītikkamo’ jjhacāro tha, viveko puthugattatā.</p>
  1425. <p class="hangnum"><a name="para431"></a><span class="paranum">431</span>.</p>
  1426. <p class="gatha1"> Khuddānukhuddakaṃ <span class="bld">ābhi, samācārika</span> muccate;</p>
  1427. <p class="gathalast"><span class="bld">Ādibrahmacariyaṃ</span> tu, tadaññaṃ sīla mīritaṃ.</p>
  1428. <p class="hangnum"><a name="para432"></a><span class="paranum">432</span>.</p>
  1429. <p class="gatha1"> Yo pāpehi upāvatto, vāso saddhiṃ guṇehi so;</p>
  1430. <p class="gathalast"><span class="bld">Upavāso</span>ti viññeyyo, sabbabhogavivajjito.</p>
  1431. <p class="hangnum"><a name="para433"></a><span class="paranum">433</span>.</p>
  1432. <p class="gatha1"> Tapassī bhikkhu samaṇo, pabbajito tapodhano;</p>
  1433. <p class="gathalast">Vācaṃyamo tu muni ca, tāpaso tu isī rito.</p>
  1434. <p class="hangnum"><a name="para434"></a><span class="paranum">434</span>.</p>
  1435. <p class="gatha1"> Yesaṃyatindriyagaṇā, <span class="bld">yatayo vasino</span> ca te;</p>
  1436. <p class="gathalast">Sāriputto’patisso tu, dhammasenāpatī rito.</p>
  1437. <p class="hangnum"><a name="para435"></a><span class="paranum">435</span>.</p>
  1438. <p class="gatha1"> Kolito moggallāno tha,</p>
  1439. <p class="gatha2"><span class="bld">Ariyo</span> dhigato siyā;</p>
  1440. <p class="gathalast">Sotāpannādikā <span class="bld">sekhā,</span> nariyo tu puthujjano.</p>
  1441. <p class="hangnum"><a name="para436"></a><span class="paranum">436</span>.</p>
  1442. <p class="gatha1"> Aññā <a name="M0.0037"></a> tu arahattañca, thūpo tu cetiyaṃ bhave;</p>
  1443. <p class="gathalast">Dhammabhaṇḍāgāriko ca, ānando dve samā tha ca.</p>
  1444. <p class="hangnum"><a name="para437"></a><span class="paranum">437</span>.</p>
  1445. <p class="gatha1"> Visākhā migāramātā, sudatto’ nāthapiṇḍiko;</p>
  1446. <p class="hangnum"><a name="para438"></a><span class="paranum">438</span>.</p>
  1447. <p class="gatha1"> Bhikkhupi sāmaṇero ca, sikkhamānā ca bhikkhunī;</p>
  1448. <p class="gathalast">Sāmaṇerīti kathitā, pañcete <span class="bld">sahadhammikā.</span></p>
  1449. <p class="hangnum"><a name="para439"></a><span class="paranum">439</span>.</p>
  1450. <p class="gatha1"> Patto ticīvaraṃ kāya, bandhanaṃ vāsi sūci ca;</p>
  1451. <p class="gathalast">Parissāvana miccete, <span class="bld">parikkhārā’ṭṭha</span> bhāsitā.</p>
  1452. <p class="hangnum"><a name="para440"></a><span class="paranum">440</span>.</p>
  1453. <p class="gatha1"> Sāmaṇero ca samaṇu, ddeso cātha digambaro;</p>
  1454. <p class="gathalast">Aceḷako nigaṇṭho ca, jaṭilo tu jaṭādharo.</p>
  1455. <p class="hangnum"><a name="para441"></a><span class="paranum">441</span>.</p>
  1456. <p class="gatha1"> Kuṭīsakādikā catu, ttiṃsa dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo;</p>
  1457. <p class="gathalast">Iti channavuti ete, <span class="bld">pāsaṇḍā</span> sampakāsitā.</p>
  1458. <p class="hangnum"><a name="para442"></a><span class="paranum">442</span>.</p>
  1459. <p class="gatha1"> Pavitto payato pūto, cammaṃ tu ajinaṃ pyatha;</p>
  1460. <p class="gathalast">Dantapoṇo dantakaṭṭhaṃ, vakkalo vā tirīṭakaṃ.</p>
  1461. <p class="hangnum"><a name="para443"></a><span class="paranum">443</span>.</p>
  1462. <p class="gatha1"> Patto pātitthiyaṃnitthī, kamaṇḍalu tu kuṇḍikā;</p>
  1463. <p class="gathalast">Athālambaṇadaṇḍasmiṃ, <span class="bld">kattarayaṭṭhi</span> nāriyaṃ.</p>
  1464. <p class="hangnum"><a name="para444"></a><span class="paranum">444</span>.</p>
  1465. <p class="gatha1"> Yaṃ dehasādhanāpekkhaṃ, niccaṃ kammamayaṃ <span class="bld">yamo;</span></p>
  1466. <p class="gathalast">Āgantusādhanaṃ kammaṃ, aniccaṃ <span class="bld">niyamo</span> bhave.</p>
  1467. <p class="centered">Iti brāhmaṇavaggo.</p>
  1468. <p class="hangnum"><a name="para445"></a><span class="paranum">445</span>.</p>
  1469. <p class="gatha1"> Vesso ca vesiyāno tha, jīvanaṃ vutti jīvikā;</p>
  1470. <p class="gathalast">Ājīvo vattanaṃ cātha, kasikammaṃ kasitthiyaṃ.</p>
  1471. <p class="hangnum"><a name="para446"></a><span class="paranum">446</span>.</p>
  1472. <p class="gatha1"> Vāṇijjañca vaṇijjā tha, gorakkhā pasupālanaṃ;</p>
  1473. <p class="gathalast">Vessassa <span class="bld">vuttiyo</span> tisso, gahaṭṭhā’gārikā gihi.</p>
  1474. <p class="hangnum"><a name="para447"></a><span class="paranum">447</span>.</p>
  1475. <p class="gatha1"> Khettājīvo kassako tha, khettaṃ kedāra muccate;</p>
  1476. <p class="gathalast"><span class="bld">Leḍḍu’</span>tto mattikākhaṇḍo, khaṇitti’tthya’vadāraṇaṃ.</p>
  1477. <p class="hangnum"><a name="para448"></a><span class="paranum">448</span>.</p>
  1478. <p class="gatha1"> Dāttaṃ lavitta masitaṃ <span class="note">[‘‘asita’’ saddo puṃnapuṃsake-1005-gāthā passitabbā]</span>, patodo tutta pājanaṃ;</p>
  1479. <p class="gathalast">Yottaṃ tu rajju rasmitthī, phālo tu kasako bhave.</p>
  1480. <p class="hangnum"><a name="para449"></a><span class="paranum">449</span>.</p>
  1481. <p class="gatha1"> Naṅgalañca halaṃ sīro, īsā naṅgaladaṇḍako;</p>
  1482. <p class="gathalast"><span class="bld">Sammā</span> tu yugakīlasmiṃ, sītā tu halapaddhati.</p>
  1483. <p class="hangnum"><a name="para450"></a><span class="paranum">450</span>.</p>
  1484. <p class="gatha1"> Muggādike <a name="M0.0038"></a> <span class="bld">paraṇṇa</span>ñca, <span class="bld">pubbaṇṇaṃ</span> sāliādike;</p>
  1485. <p class="gatha2">Sāli vīhi ca kudrūso, godhumo varako yavo;</p>
  1486. <p class="gathalast">Kaṅgūti <span class="bld">satta dhaññāni, nīvārādī</span> tu tabbhidā.</p>
  1487. <p class="hangnum"><a name="para451"></a><span class="paranum">451</span>.</p>
  1488. <p class="gatha1"> Caṇako ca kaḷāyo tha,</p>
  1489. <p class="gathalast">Siddhattho sāsapo bhave.</p>
  1490. <p class="hangnum"><a name="para452"></a><span class="paranum">452</span>.</p>
  1491. <p class="gatha1"> Atha kaṅgu piyaṅgu’tthī, ummā tu atasī bhave;</p>
  1492. <p class="gathalast">Kiṭṭhañca sassaṃ dhaññañca <span class="note">[viññeyyaṃ (ṭī.)]</span>, vīhi thambakarī <span class="note">[thambhakarī (ka.)]</span> rito.</p>
  1493. <p class="hangnum"><a name="para453"></a><span class="paranum">453</span>.</p>
  1494. <p class="gatha1"> Kaṇḍo tu nāḷa matha so, <span class="bld">palālaṃ</span> nitthi nipphalo;</p>
  1495. <p class="gathalast">Bhusaṃ kaliṅgaro cātha, <span class="bld">thuso</span> dhaññattace tha ca.</p>
  1496. <p class="hangnum"><a name="para454"></a><span class="paranum">454</span>.</p>
  1497. <p class="gatha1"> Setaṭṭikā sassarogo,</p>
  1498. <p class="gatha2">Kaṇo tu kuṇḍako bhave;</p>
  1499. <p class="gathalast">Khalo ca dhaññakaraṇaṃ, <span class="bld">thambo</span> <span class="note">[thambho (ka.)]</span> gumbo tiṇādinaṃ.</p>
  1500. <p class="hangnum"><a name="para455"></a><span class="paranum">455</span>.</p>
  1501. <p class="gatha1"> Ayoggo musalo nitthī, kullo suppa manitthiyaṃ;</p>
  1502. <p class="gathalast">Atho’ddhanañca culli’tthī, kilañjo tu kaṭo bhave.</p>
  1503. <p class="hangnum"><a name="para456"></a><span class="paranum">456</span>.</p>
  1504. <p class="gatha1"> Kumbhī’tthī piṭharo kuṇḍaṃ, khaḷopyu’kkhali thālyu’khā;</p>
  1505. <p class="gathalast">Kolambo cātha maṇikaṃ, bhāṇako ca arañjaro.</p>
  1506. <p class="hangnum"><a name="para457"></a><span class="paranum">457</span>.</p>
  1507. <p class="gatha1"> Ghaṭo dvīsu kuṭo nitthī, kumbho kalasa, vārakā;</p>
  1508. <p class="gathalast"><span class="bld">Kaṃso</span> bhuñjanapatto thā, mattaṃ patto ca bhājanaṃ.</p>
  1509. <p class="hangnum"><a name="para458"></a><span class="paranum">458</span>.</p>
  1510. <p class="gatha1"> Aṇḍupakaṃ cumbaṭakaṃ, sarāvo tu ca mallako;</p>
  1511. <p class="gathalast">Pume kaṭacchudabbi’tthī, kusūlo koṭṭha muccate.</p>
  1512. <p class="hangnum"><a name="para459"></a><span class="paranum">459</span>.</p>
  1513. <p class="gatha1"> Sāko anitthiyaṃ ḍāko, siṅgīveraṃtu addakaṃ;</p>
  1514. <p class="gathalast"><span class="bld">Mahosadhaṃ</span> tu taṃ sukkhaṃ, maricaṃ tu ca kolakaṃ.</p>
  1515. <p class="hangnum"><a name="para460"></a><span class="paranum">460</span>.</p>
  1516. <p class="gatha1"> Sovīraṃ kañjiyaṃ vuttaṃ, āranāḷaṃ thusodakaṃ;</p>
  1517. <p class="gathalast">Dhaññambilaṃ biḷaṅgo tha, lavaṇaṃ loṇa muccate.</p>
  1518. <p class="hangnum"><a name="para461"></a><span class="paranum">461</span>.</p>
  1519. <p class="gatha1"> Sāmuddaṃ sindhavo nitthī, kāḷaloṇaṃ tu ubbhidaṃ;</p>
  1520. <p class="gathalast">Biḷakaṃ <span class="note">[biḷāla (ka.)]</span> ceti pañcete, <span class="bld">pabhedā</span> lavaṇassa hi.</p>
  1521. <p class="hangnum"><a name="para462"></a><span class="paranum">462</span>.</p>
  1522. <p class="gatha1"> Guḷo ca phāṇitaṃ khaṇḍo, macchaṇḍī sakkharā iti;</p>
  1523. <p class="gathalast">Ime <span class="bld">ucchuvikārā</span> tha, guḷasmiṃ <span class="bld">visakaṇṭakaṃ.</span></p>
  1524. <p class="hangnum"><a name="para463"></a><span class="paranum">463</span>.</p>
  1525. <p class="gatha1"> Lājā <a name="M0.0039"></a> siyā’kkhataṃ cātha, <span class="bld">dhānā</span> bhaṭṭhayave bhave;</p>
  1526. <p class="gathalast">Abaddhasattu <span class="bld">mantho</span> ca, pūpā’ pūpā tu piṭṭhako.</p>
  1527. <p class="hangnum"><a name="para464"></a><span class="paranum">464</span>.</p>
  1528. <p class="gatha1"> Bhattakāro sūpakāro, sūdo āḷāriko tathā;</p>
  1529. <p class="gathalast">Odaniko ca rasako, sūpo tu byañjanaṃ bhave.</p>
  1530. <p class="hangnum"><a name="para465"></a><span class="paranum">465</span>.</p>
  1531. <p class="gatha1"> Odano vā kuraṃ bhattaṃ, bhikkhā cā’nna mathā sanaṃ;</p>
  1532. <p class="gatha2">Āhāro bhojanaṃ ghāso,</p>
  1533. <p class="gathalast">Taralaṃ yāgu nāriyaṃ.</p>
  1534. <p class="hangnum"><a name="para466"></a><span class="paranum">466</span>.</p>
  1535. <p class="gatha1"> Khajjaṃ tu bhojja leyyāni, peyyanti catudhā’<span class="bld">sanaṃ;</span></p>
  1536. <p class="gatha2">Nissāvo ca tathā’cāmo,</p>
  1537. <p class="gathalast">Ālopo kabaḷo bhave.</p>
  1538. <p class="hangnum"><a name="para467"></a><span class="paranum">467</span>.</p>
  1539. <p class="gatha1"> <span class="bld">Maṇḍo</span> nitthīrasaggasmiṃ, <span class="bld">vighāso</span> bhuttasesake;</p>
  1540. <p class="gathalast">Vighāsādo ca damako, pipāsā tu ca tassanaṃ.</p>
  1541. <p class="hangnum"><a name="para468"></a><span class="paranum">468</span>.</p>
  1542. <p class="gatha1"> Khuddā jighacchā, maṃsassa, <span class="bld">paṭicchādaniyaṃ</span> raso;</p>
  1543. <p class="gathalast">Udreko ceva uggāro, sohiccaṃ titti tappanaṃ.</p>
  1544. <p class="hangnum"><a name="para469"></a><span class="paranum">469</span>.</p>
  1545. <p class="gatha1"> Kāmaṃ tviṭṭhaṃ nikāmañca, pariyattaṃ yathacchitaṃ;</p>
  1546. <p class="gathalast">Kayavikkayiko sattha,vāhā’ paṇika vāṇijā.</p>
  1547. <p class="hangnum"><a name="para470"></a><span class="paranum">470</span>.</p>
  1548. <p class="gatha1"> Vikkayiko tu vikketā,</p>
  1549. <p class="gatha2">Kayiko tu ca kāyiko;</p>
  1550. <p class="gathalast">Uttamaṇṇo ca dhaniko, dhamaṇṇo tu iṇāyiko.</p>
  1551. <p class="hangnum"><a name="para471"></a><span class="paranum">471</span>.</p>
  1552. <p class="gatha1"> Uddhāro tu iṇaṃ vuttaṃ, mūlaṃ tu pābhataṃ bhave;</p>
  1553. <p class="gathalast">Saccāpanaṃ saccaṃkāro, vikkeyyaṃ paṇiyyaṃ tisu.</p>
  1554. <p class="hangnum"><a name="para472"></a><span class="paranum">472</span>.</p>
  1555. <p class="gatha1"> Paṭidānaṃ parivatto, nyāso tū’panidhī rito;</p>
  1556. <p class="hangnum"><a name="para473"></a><span class="paranum">473</span>.</p>
  1557. <p class="gatha1"> <span class="bld">Aṭṭhārasantā</span> saṅkhyeyye, saṅkhyā <span class="bld">ekādayo</span> tisu;</p>
  1558. <p class="gatha2">Saṅkhyāne tu ca saṅkhyeyye, ekatte <span class="bld">vīsatā</span>dayo;</p>
  1559. <p class="gathalast">Vaggabhede bahuttepi, tā <span class="bld">ānavuti</span> nāriyaṃ.</p>
  1560. <p class="hangnum"><a name="para474"></a><span class="paranum">474</span>.</p>
  1561. <p class="gatha1"> Sataṃ sahassaṃ niyutaṃ <span class="note">[nahutaṃ-nayutaṃ (katthaci)]</span>, lakkhaṃ koṭi pakoṭiyo;</p>
  1562. <p class="gathalast">Koṭipakoṭi nahutaṃ, tathā ninnahutampi ca.</p>
  1563. <p class="hangnum"><a name="para475"></a><span class="paranum">475</span>.</p>
  1564. <p class="gatha1"> Akkhobhanītthiyaṃ <a name="M0.0040"></a> <span class="note">[akkhobhiṇī (ka.)]</span> bindu, abbudañca nirabbudaṃ;</p>
  1565. <p class="gathalast">Ahahaṃ ababaṃ cevā, ṭaṭaṃ sogandhi kuppalaṃ.</p>
  1566. <p class="hangnum"><a name="para476"></a><span class="paranum">476</span>.</p>
  1567. <p class="gatha1"> Kumudaṃ puṇḍarīkañca, padumaṃ kathānampi ca;</p>
  1568. <p class="gathalast">Mahākathānā’saṅkhyeyyā, ni’ccetāsu satādi ca.</p>
  1569. <p class="hangnum"><a name="para477"></a><span class="paranum">477</span>.</p>
  1570. <p class="gatha1"> Koṭyādikaṃ dasaguṇaṃ, satalakkhaguṇaṃ kamā;</p>
  1571. <p class="gatha2">Catuttho’ḍḍhena <span class="bld">aḍḍhuḍḍho,</span></p>
  1572. <p class="gathalast">Tatiyo <span class="bld">ḍḍhatiyo</span> tathā.</p>
  1573. <p class="hangnum"><a name="para478"></a><span class="paranum">478</span>.</p>
  1574. <p class="gatha1"> Aḍḍhateyyo <span class="bld">diyaḍḍho</span> tu,</p>
  1575. <p class="gatha2"><span class="bld">Divaḍḍho</span> dutiyo bhave;</p>
  1576. <p class="gathalast">Tulā, pattha, ṅguli, vasā, tidhā <span class="bld">māna</span> matho siyā.</p>
  1577. <p class="hangnum"><a name="para479"></a><span class="paranum">479</span>.</p>
  1578. <p class="gatha1"> Cattāro vihayo <span class="bld">guñjā,</span></p>
  1579. <p class="gatha2">Dve guñjā <span class="bld">māsako</span> bhave;</p>
  1580. <p class="gathalast">Dve <span class="bld">akkhā</span> māsakā pañca, kkhānaṃ <span class="bld">dharaṇa</span>maṭṭhakaṃ.</p>
  1581. <p class="hangnum"><a name="para480"></a><span class="paranum">480</span>.</p>
  1582. <p class="gatha1"> <span class="bld">Suvaṇṇo</span> pañcadharaṇaṃ, <span class="bld">nikkhaṃ</span> tvanitthi pañca te;</p>
  1583. <p class="gathalast"><span class="bld">Pādo</span> bhāge catutthe tha, dharaṇāni <span class="bld">palaṃ</span> dasa.</p>
  1584. <p class="hangnum"><a name="para481"></a><span class="paranum">481</span>.</p>
  1585. <p class="gatha1"> <span class="bld">Tulā</span> palasataṃ cātha, <span class="bld">bhāro</span> vīsati tā tulā;</p>
  1586. <p class="gathalast">Atho kahāpaṇo nitthī, kathyate karisāpaṇo.</p>
  1587. <p class="hangnum"><a name="para482"></a><span class="paranum">482</span>.</p>
  1588. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kuḍuvo</span> pasato eko,</p>
  1589. <p class="gatha2"><span class="bld">Pattho</span> te caturo siyuṃ;</p>
  1590. <p class="gathalast"><span class="bld">Āḷhako</span> caturo patthā, <span class="bld">doṇaṃ</span> vācaturā’ḷhakaṃ.</p>
  1591. <p class="hangnum"><a name="para483"></a><span class="paranum">483</span>.</p>
  1592. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mānikā</span> caturo doṇā, <span class="bld">khārī</span>tthī catumānikā;</p>
  1593. <p class="gatha2">Khāriyo vīsa <span class="bld">vāho</span> tha,</p>
  1594. <p class="gathalast">Siyā <span class="bld">kumbho</span> dasambaṇaṃ.</p>
  1595. <p class="hangnum"><a name="para484"></a><span class="paranum">484</span>.</p>
  1596. <p class="gatha1"> Āḷhako nitthiyaṃ tumbho, patthotu nāḷi nāriyaṃ;</p>
  1597. <p class="gatha2">Vāho tu sakaṭo cekā,</p>
  1598. <p class="gathalast">Dasa doṇā tu <span class="bld">ambaṇaṃ.</span></p>
  1599. <p class="hangnum"><a name="para485"></a><span class="paranum">485</span>.</p>
  1600. <p class="gatha1"> Paṭivīso ca koṭṭhāso,</p>
  1601. <p class="gatha2">Aṃso bhāgo dhanaṃ tu so;</p>
  1602. <p class="gathalast">Dabbaṃ vittaṃ sāpateyyaṃ, vasva’ttho vibhavo bhave.</p>
  1603. <p class="hangnum"><a name="para486"></a><span class="paranum">486</span>.</p>
  1604. <p class="gatha1"> <span class="bld">Koso <a name="M0.0041"></a> hirañña</span>ñca katā, kataṃ kañcana, rūpiyaṃ;</p>
  1605. <p class="gathalast"><span class="bld">Kuppaṃ</span> tadaññaṃ tambādi, <span class="bld">rūpiyaṃ</span> dvaya māhataṃ.</p>
  1606. <p class="hangnum"><a name="para487"></a><span class="paranum">487</span>.</p>
  1607. <p class="gatha1"> Suvaṇṇaṃ kanakaṃ jāta, rūpaṃ soṇṇañca kañcanaṃ;</p>
  1608. <p class="gathalast">Satthuvaṇṇo harī kambu, cāru hemañca hāṭakaṃ.</p>
  1609. <p class="hangnum"><a name="para488"></a><span class="paranum">488</span>.</p>
  1610. <p class="gatha1"> Tapaniyaṃ hiraññaṃ <span class="bld">ta, bbhedā</span> cāmīkarampi ca;</p>
  1611. <p class="gathalast">Sātakumbhaṃ tathā jambu, nadaṃ siṅgī ca nāriyaṃ.</p>
  1612. <p class="hangnum"><a name="para489"></a><span class="paranum">489</span>.</p>
  1613. <p class="gatha1"> Rūpiyaṃ rajataṃ sajjhu, rūpī sajjhaṃ atho vasu;</p>
  1614. <p class="gathalast">Ratanañca maṇi dvīsu, <span class="bld">puppharāgā</span>dī tabbhidā.</p>
  1615. <p class="hangnum"><a name="para490"></a><span class="paranum">490</span>.</p>
  1616. <p class="gatha1"> Suvaṇṇaṃ rajataṃ muttā, maṇi veḷuriyāni ca;</p>
  1617. <p class="gathalast">Vajirañca pavāḷanti, sattā’hu <span class="bld">ratanāni’</span> me.</p>
  1618. <p class="hangnum"><a name="para491"></a><span class="paranum">491</span>.</p>
  1619. <p class="gatha1"> Lohitaṅko ca paduma, rāgo rattamaṇi pyatha;</p>
  1620. <p class="gathalast">Vaṃsavaṇṇo veḷuriyaṃ, pavāḷaṃ vā ca viddumo.</p>
  1621. <p class="hangnum"><a name="para492"></a><span class="paranum">492</span>.</p>
  1622. <p class="gatha1"> Masāragallaṃ kabaramaṇi, atha muttā ca muttikaṃ;</p>
  1623. <p class="gathalast">Rīti <span class="note">[rīrī (ṭī.)]</span> tthī ārakūṭo vā, amalaṃ tva’bbhakaṃ bhave.</p>
  1624. <p class="hangnum"><a name="para493"></a><span class="paranum">493</span>.</p>
  1625. <p class="gatha1"> Loho nitthī ayo kāḷā,</p>
  1626. <p class="gatha2">Yasañca pārado raso;</p>
  1627. <p class="gathalast">Kāḷatipu tu sīsañca, haritālaṃ tu pītanaṃ.</p>
  1628. <p class="hangnum"><a name="para494"></a><span class="paranum">494</span>.</p>
  1629. <p class="gatha1"> Cinapiṭṭhañca sindūraṃ, atha tūlo tathā picu;</p>
  1630. <p class="gathalast">Khuddajaṃ tu madhu khuddaṃ, madhucchiṭṭhaṃ tu sitthakaṃ.</p>
  1631. <p class="hangnum"><a name="para495"></a><span class="paranum">495</span>.</p>
  1632. <p class="gatha1"> Gopālo gopa gosaṅkhyā,</p>
  1633. <p class="gatha2">Gomā tu gomiko pyatha;</p>
  1634. <p class="gathalast">Usabho balībaddho <span class="note">[balibadda (ka.)]</span> ca, goṇo govasabho vuso.</p>
  1635. <p class="hangnum"><a name="para496"></a><span class="paranum">496</span>.</p>
  1636. <p class="gatha1"> Vuddho <span class="bld">jaraggavo</span> so tha, dammo vacchataro samā;</p>
  1637. <p class="gathalast">Dhuravāhī tu dhorayho, <span class="bld">govindo</span> dhikato gavaṃ.</p>
  1638. <p class="hangnum"><a name="para497"></a><span class="paranum">497</span>.</p>
  1639. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vaho</span> ca khandhadeso tha, kakudho <span class="note">[kakudo (ka.)]</span> kaku vuccate;</p>
  1640. <p class="gathalast">Atho visāṇaṃ siṅgañca, rattagāvī tu rohiṇī.</p>
  1641. <p class="hangnum"><a name="para498"></a><span class="paranum">498</span>.</p>
  1642. <p class="gatha1"> Gāvī ca siṅginī go ca, <span class="bld">vañjhā</span> tu kathyate <span class="bld">vasā;</span></p>
  1643. <p class="gathalast">Navappasūtikā <span class="bld">dhenu,</span> vacchakāmā tu <span class="bld">vacchalā.</span></p>
  1644. <p class="hangnum"><a name="para499"></a><span class="paranum">499</span>.</p>
  1645. <p class="gatha1"> Gaggarī <a name="M0.0042"></a> manthanītthī dve, sandānaṃ dāmamuccate;</p>
  1646. <p class="gathalast">Gomiḷho gomayo nitthī, atho sappi ghataṃ bhave.</p>
  1647. <p class="hangnum"><a name="para500"></a><span class="paranum">500</span>.</p>
  1648. <p class="gatha1"> Navuddhaṭaṃ tu <span class="bld">nonītaṃ,</span> damimaṇḍaṃ tu matthu ca,</p>
  1649. <p class="gathalast">Khīraṃ duddhaṃ payo thaññaṃ, takkaṃ tu mathitaṃ pyatha.</p>
  1650. <p class="hangnum"><a name="para501"></a><span class="paranum">501</span>.</p>
  1651. <p class="gatha1"> Khīraṃ dadhi ghataṃ takkaṃ, nonītaṃ pañca <span class="bld">gorasā;</span></p>
  1652. <p class="gathalast">Urabbho meṇḍa mesā ca, uraṇo avi eḷako.</p>
  1653. <p class="hangnum"><a name="para502"></a><span class="paranum">502</span>.</p>
  1654. <p class="gatha1"> Vasso tvajo chagalako,</p>
  1655. <p class="gatha2">Oṭṭho tu karabho bhave;</p>
  1656. <p class="gathalast">Gadrabho tu kharo vutto, uraṇī tu ajī ajā.</p>
  1657. <p class="centered">Iti vessavaggo.</p>
  1658. <p class="hangnum"><a name="para503"></a><span class="paranum">503</span>.</p>
  1659. <p class="gatha1"> Suddo’ntavaṇṇo vasalo, <span class="bld">saṃkiṇṇā</span> māgadhādayo;</p>
  1660. <p class="gathalast"><span class="bld">Māgadho</span> suddakhattājo, <span class="bld">uggo</span> suddāya khattajo.</p>
  1661. <p class="hangnum"><a name="para504"></a><span class="paranum">504</span>.</p>
  1662. <p class="gatha1"> Dvijākhattiyajo <span class="bld">sūto,</span> kārutu sippikopume;</p>
  1663. <p class="gathalast">Saṅghātotu sajātīnaṃ, tesaṃ <span class="bld">seṇī</span> dvisuccate.</p>
  1664. <p class="hangnum"><a name="para505"></a><span class="paranum">505</span>.</p>
  1665. <p class="gatha1"> Tacchako tantavāyo ca, rajako ca nahāpito;</p>
  1666. <p class="gathalast">Pañcamo cammakāroti, <span class="bld">kāravo</span> pañcime siyuṃ.</p>
  1667. <p class="hangnum"><a name="para506"></a><span class="paranum">506</span>.</p>
  1668. <p class="gatha1"> Tacchako vaḍḍhakī mato, palagaṇḍo thapatyapi;</p>
  1669. <p class="gathalast">Rathakāro tha suvaṇṇa, kāro nāḷindhamo bhave.</p>
  1670. <p class="hangnum"><a name="para507"></a><span class="paranum">507</span>.</p>
  1671. <p class="gatha1"> Tantavāyo pesakāro,</p>
  1672. <p class="gatha2">Mālākāro tu māliko;</p>
  1673. <p class="gatha3">Kumbhakāro kulālo tha,</p>
  1674. <p class="gathalast">Tunnavāyo ca sūciko.</p>
  1675. <p class="hangnum"><a name="para508"></a><span class="paranum">508</span>.</p>
  1676. <p class="gatha1"> Cammakāro rathakāro, kappako tu nahāpito;</p>
  1677. <p class="gathalast">Raṅgājīvo cittakāro, pukkuso pupphachaḍḍako.</p>
  1678. <p class="hangnum"><a name="para509"></a><span class="paranum">509</span>.</p>
  1679. <p class="gatha1"> Veno vilīvakāro ca, naḷakāro samā tayo;</p>
  1680. <p class="gatha2">Cundakāro bhamakāro,</p>
  1681. <p class="gathalast">Kammāro lohakārako.</p>
  1682. <p class="hangnum"><a name="para510"></a><span class="paranum">510</span>.</p>
  1683. <p class="gatha1"> Ninnejako ca rajako, nettiko udahārako;</p>
  1684. <p class="gathalast">Vīṇāvādī veṇiko tha, usukāro’ suvaḍḍhakī.</p>
  1685. <p class="hangnum"><a name="para511"></a><span class="paranum">511</span>.</p>
  1686. <p class="gatha1"> Veṇudhamo <a name="M0.0043"></a> veṇaviko,</p>
  1687. <p class="gatha2">Pāṇivādo tu pāṇigho <span class="note">[pāṇiyo (katthaci)]</span>;</p>
  1688. <p class="gathalast">Pūpiyo pūpapaṇiyo, soṇḍiko majjavikkayī.</p>
  1689. <p class="hangnum"><a name="para512"></a><span class="paranum">512</span>.</p>
  1690. <p class="gatha1"> Māyā tu sambarī māyā, kāro tu indajāliko;</p>
  1691. <p class="hangnum"><a name="para513"></a><span class="paranum">513</span>.</p>
  1692. <p class="gatha1"> Orabbhikā sūkarikā, māgavikā te ca sākuṇikā;</p>
  1693. <p class="gathalast">Hantvā jīvante’ḷaka, sūkara, miga, pakkhino kamato.</p>
  1694. <p class="hangnum"><a name="para514"></a><span class="paranum">514</span>.</p>
  1695. <p class="gatha1"> Vāguriko jāliko tha,</p>
  1696. <p class="gatha2">Bhāravāho tu bhāriko;</p>
  1697. <p class="gatha3">Vetaniko tu bhatako, kammakaro tha kiṃ karo;</p>
  1698. <p class="gathalast">Dāso ca ceṭako pesso, bhacco ca paricāriko.</p>
  1699. <p class="hangnum"><a name="para515"></a><span class="paranum">515</span>.</p>
  1700. <p class="gatha1"> Antojāto dhanakkīto, dāsabyo’pagato sayaṃ;</p>
  1701. <p class="gathalast">Dāsā karamarānīto, ccevaṃ te <span class="bld">catudhā</span> siyuṃ.</p>
  1702. <p class="hangnum"><a name="para516"></a><span class="paranum">516</span>.</p>
  1703. <p class="gatha1"> Adāso tu <span class="bld">bhujisso</span> tha,</p>
  1704. <p class="gatha2">Nīco jammo nihīnako;</p>
  1705. <p class="gatha3">Nikkosajjo akilāsu,</p>
  1706. <p class="gathalast">Mando tu alaso pyatha.</p>
  1707. <p class="hangnum"><a name="para517"></a><span class="paranum">517</span>.</p>
  1708. <p class="gatha1"> Sapāko ceva caṇḍālo, mātaṅgo sapaco bhave;</p>
  1709. <p class="gathalast">Tabbhedā milakkhajātī, <span class="bld">kirāta, savarā</span>dayo.</p>
  1710. <p class="hangnum"><a name="para518"></a><span class="paranum">518</span>.</p>
  1711. <p class="gatha1"> Nesādo luddako byādho,</p>
  1712. <p class="gatha2">Migavo tu migabyadho;</p>
  1713. <p class="gathalast">Sārameyyo ca sunakho, suno soṇo ca kukkuro.</p>
  1714. <p class="hangnum"><a name="para519"></a><span class="paranum">519</span>.</p>
  1715. <p class="gatha1"> Svāno suvāno sāḷūro,</p>
  1716. <p class="gatha2">Sūno sāno ca sā pume;</p>
  1717. <p class="gathalast">Ummattādita māpanno, <span class="bld">aḷakko</span>ti suno mato.</p>
  1718. <p class="hangnum"><a name="para520"></a><span class="paranum">520</span>.</p>
  1719. <p class="gatha1"> Sābandhanaṃ tu gaddūlo, dīpako tu ca cetako;</p>
  1720. <p class="gathalast">Bandhanaṃ gaṇṭhi pāso tha, vāgurā <span class="note">[vākarā (sī. ṭī.)]</span> migabandhanī.</p>
  1721. <p class="hangnum"><a name="para521"></a><span class="paranum">521</span>.</p>
  1722. <p class="gatha1"> Thiyaṃ kuveṇī kumīnaṃ, ānayo jāla muccate;</p>
  1723. <p class="gathalast">Āghātanaṃ vadhaṭṭhānaṃ, sūnā tu adhikoṭṭanaṃ.</p>
  1724. <p class="hangnum"><a name="para522"></a><span class="paranum">522</span>.</p>
  1725. <p class="gatha1"> Takkaro <a name="M0.0044"></a> mosako coro,</p>
  1726. <p class="gatha2">Thene’kāgāriko samā;</p>
  1727. <p class="gatha3">Theyyañca corikā moso,</p>
  1728. <p class="gathalast">Vemo vāyanadaṇḍako.</p>
  1729. <p class="hangnum"><a name="para523"></a><span class="paranum">523</span>.</p>
  1730. <p class="gatha1"> Suttaṃ tantu pume tantaṃ, <span class="bld">potthaṃ</span> lepyādikammani;</p>
  1731. <p class="gathalast"><span class="bld">Pañcālikā potthalikā,</span> vatthadantādinimmitā.</p>
  1732. <p class="hangnum"><a name="para524"></a><span class="paranum">524</span>.</p>
  1733. <p class="gatha1"> Ugghāṭanaṃ ghaṭīyantaṃ, kūpambubbāhanaṃ bhave;</p>
  1734. <p class="gathalast">Mañjūsā peḷā piṭako, tvitthiyaṃ pacchi peṭako.</p>
  1735. <p class="hangnum"><a name="para525"></a><span class="paranum">525</span>.</p>
  1736. <p class="gatha1"> Byābhaṅgī tvitthiyaṃ kājo, <span class="bld">sikkā</span> tvatrā’valambanaṃ;</p>
  1737. <p class="gathalast">Upāhano vā pādu’tthī, tabbhedā <span class="bld">pādukā</span> pyatha.</p>
  1738. <p class="hangnum"><a name="para526"></a><span class="paranum">526</span>.</p>
  1739. <p class="gatha1"> Varattā vaddhikā naddhi, bhastā cammapasibbakaṃ;</p>
  1740. <p class="gatha2">Soṇṇādyāvattanī <span class="bld">mūsā,</span></p>
  1741. <p class="gathalast">Tha kūṭaṃ vā ayoghano.</p>
  1742. <p class="hangnum"><a name="para527"></a><span class="paranum">527</span>.</p>
  1743. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kammārabhaṇḍā</span> saṇḍāso, muṭṭhyā’dhikaraṇītthīyaṃ;</p>
  1744. <p class="gathalast">Tabbhastā <span class="bld">gaggarī</span> nārī, sattaṃ tu <span class="bld">pipphalaṃ</span> bhave.</p>
  1745. <p class="hangnum"><a name="para528"></a><span class="paranum">528</span>.</p>
  1746. <p class="gatha1"> Sāṇo tu nikaso vutto,</p>
  1747. <p class="gatha2">Ārā tu sūcivijjhanaṃ;</p>
  1748. <p class="gathalast">Kharo ca kakaco nitthī, <span class="bld">sippaṃ</span> kammaṃ kalādikaṃ.</p>
  1749. <p class="hangnum"><a name="para529"></a><span class="paranum">529</span>.</p>
  1750. <p class="gatha1"> Paṭimā paṭibimbañca, bimbo paṭinidhīrito;</p>
  1751. <p class="gathalast">Tīsu samo paṭibhāgo, sannikāso sarikkhako.</p>
  1752. <p class="hangnum"><a name="para530"></a><span class="paranum">530</span>.</p>
  1753. <p class="gatha1"> Samāno sadiso tulyo,</p>
  1754. <p class="gatha2">Saṅkāso sannibho nibho;</p>
  1755. <p class="gathalast">Opamma mupamānaṃ cu, pamā bhati tu nāriyaṃ.</p>
  1756. <p class="hangnum"><a name="para531"></a><span class="paranum">531</span>.</p>
  1757. <p class="gatha1"> Nibbeso vetanaṃ mūlyaṃ, jūtaṃ tvanitthi ketavaṃ;</p>
  1758. <p class="gathalast">Dhutto’kkhadhutto kitavo, jūtakāra, kkhadevino.</p>
  1759. <p class="hangnum"><a name="para532"></a><span class="paranum">532</span>.</p>
  1760. <p class="gatha1"> Pāṭibhogotu paṭibhū, akkho tu pāsako bhave;</p>
  1761. <p class="gathalast">Pumevā’ <span class="bld">ṭṭhapadaṃ</span> <span class="note">[aṭṭhāpadaṃ (ṭī. sī.)]</span> sāri, phalake tha paṇo, bbhuto.</p>
  1762. <p class="hangnum"><a name="para533"></a><span class="paranum">533</span>.</p>
  1763. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kiṇṇaṃ</span> <a name="M0.0045"></a> tu madirābīje, <span class="bld">madhu</span> madhvāsave mataṃ;</p>
  1764. <p class="gathalast">Madirā vāruṇī majjaṃ, surā bhavo tu merayaṃ.</p>
  1765. <p class="hangnum"><a name="para534"></a><span class="paranum">534</span>.</p>
  1766. <p class="gatha1"> Sarako casako nitthī, āpānaṃ pānamaṇḍalaṃ;</p>
  1767. <p class="hangnum"><a name="para535"></a><span class="paranum">535</span>.</p>
  1768. <p class="gatha1"> Ye’tra bhūrippayogattā, yogikekasmi mīritā;</p>
  1769. <p class="gathalast"><span class="bld">Liṅgantarepi</span> te ñeyyā, <span class="bld">taddhammattā’</span>ññavuttiyanti.</p>
  1770. <p class="centered">Iti suddavaggo.</p>
  1771. <p class="centered">Catubbaṇṇavaggo niṭṭhito.</p>
  1772. <p class="title">5. Araññavagga</p>
  1773. <p class="hangnum"><a name="para536"></a><span class="paranum">536</span>.</p>
  1774. <p class="gatha1"> Araññaṃ kānanaṃ dāyo, gahanaṃ vipinaṃ vanaṃ;</p>
  1775. <p class="gathalast">Aṭavī’tthī mahāraññaṃ, tva, <span class="bld">raññānī</span>tthiyaṃ bhave.</p>
  1776. <p class="hangnum"><a name="para537"></a><span class="paranum">537</span>.</p>
  1777. <p class="gatha1"> Nagarā nātidūrasmiṃ, santehi yo bhiropito;</p>
  1778. <p class="gathalast">Tarusaṇḍo sa <span class="bld">ārāmo,</span> tatho <span class="bld">pavana</span> muccate.</p>
  1779. <p class="hangnum"><a name="para538"></a><span class="paranum">538</span>.</p>
  1780. <p class="gatha1"> Sabbasādhāraṇā’raññaṃ, rañña <span class="bld">muyyāna</span> muccate;</p>
  1781. <p class="gathalast">Ñeyyaṃ tadeva <span class="bld">pamada, vana</span> mantepurocitaṃ.</p>
  1782. <p class="hangnum"><a name="para539"></a><span class="paranum">539</span>.</p>
  1783. <p class="gatha1"> Panti vīthyā’vali seṇī, pāḷi lekhā tu rāji ca;</p>
  1784. <p class="gathalast">Pādapo viṭapī rukkho, ago sālo mahīruho.</p>
  1785. <p class="hangnum"><a name="para540"></a><span class="paranum">540</span>.</p>
  1786. <p class="gatha1"> Dumo taru kujo sākhī, <span class="bld">gaccho</span> tu khuddapādapo;</p>
  1787. <p class="gathalast">Phalanti ye vinā pupphaṃ, te vuccanti <span class="bld">vanappatī.</span></p>
  1788. <p class="hangnum"><a name="para541"></a><span class="paranum">541</span>.</p>
  1789. <p class="gatha1"> Phalapākāvasāne yo,</p>
  1790. <p class="gatha2">Maratyo <span class="bld">sadhi</span> sā bhave;</p>
  1791. <p class="gathalast">Tīsu <span class="bld">vañcyā</span>’phalā cātha, phalino phalavā phalī.</p>
  1792. <p class="hangnum"><a name="para542"></a><span class="paranum">542</span>.</p>
  1793. <p class="gatha1"> Samphullito tu vikaco, phullo vikasito tisu;</p>
  1794. <p class="gathalast">Siro’ggaṃ sikharo nitthī, sākhā tu kathitā latā.</p>
  1795. <p class="hangnum"><a name="para543"></a><span class="paranum">543</span>.</p>
  1796. <p class="gatha1"> Dalaṃ palāsaṃ chadanaṃ, paṇṇaṃ pattaṃ chado pyatha;</p>
  1797. <p class="gathalast">Pallavo vā kisalayaṃ, navubbhinne tu <span class="bld">aṅkuro.</span></p>
  1798. <p class="hangnum"><a name="para544"></a><span class="paranum">544</span>.</p>
  1799. <p class="gatha1"> Makulaṃ vā kuṭumalo, khārako tu ca jālakaṃ;</p>
  1800. <p class="gathalast">Kalikā korako nitthī, <span class="bld">vaṇṭaṃ</span> pupphādibandhanaṃ.</p>
  1801. <p class="hangnum"><a name="para545"></a><span class="paranum">545</span>.</p>
  1802. <p class="gatha1"> Pasavo <a name="M0.0046"></a> kusumaṃ pupphaṃ, <span class="bld">parāgo</span> pupphajo rajo;</p>
  1803. <p class="gathalast">Makarando madhu mataṃ, thavako tu ca gocchako.</p>
  1804. <p class="hangnum"><a name="para546"></a><span class="paranum">546</span>.</p>
  1805. <p class="gatha1"> Phale tvā’me <span class="bld">salāṭu</span>’tto,</p>
  1806. <p class="gatha2">Phalaṃ tu pakka muccate;</p>
  1807. <p class="gathalast"><span class="bld">Campaka’mbā</span>dikusuma, phalanāmaṃ napuṃsake.</p>
  1808. <p class="hangnum"><a name="para547"></a><span class="paranum">547</span>.</p>
  1809. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mallikā</span>dī tu kusume, saliṅgā <span class="bld">vīhayo</span> phale;</p>
  1810. <p class="gathalast">Jambū’tthī jambavaṃ jambū, viṭapo viṭabhī’tthiyaṃ.</p>
  1811. <p class="hangnum"><a name="para548"></a><span class="paranum">548</span>.</p>
  1812. <p class="gatha1"> Mūla mārabbha sākhanto, <span class="bld">khandho</span> bhāgo tarussa tha;</p>
  1813. <p class="gathalast"><span class="bld">Koṭaro</span> nitthiyaṃ rukkha, cchidde kaṭṭhaṃ tu dāru ca.</p>
  1814. <p class="hangnum"><a name="para549"></a><span class="paranum">549</span>.</p>
  1815. <p class="gatha1"> Bundo mūlañca pādo tha, saṅku’tto khāṇunitthiyaṃ;</p>
  1816. <p class="gathalast">Karahāṭaṃ tu kando tha, kaḷīro matthako bhave.</p>
  1817. <p class="hangnum"><a name="para550"></a><span class="paranum">550</span>.</p>
  1818. <p class="gatha1"> Vallarī mañjarī nārī, vallī tu kathitā latā;</p>
  1819. <p class="gathalast">Thambho gumbo ca akkhandhe, latā <span class="bld">virū</span> patāninī.</p>
  1820. <p class="hangnum"><a name="para551"></a><span class="paranum">551</span>.</p>
  1821. <p class="gatha1"> Assattho bodhi ca dvīsu, nigrodho tu vaṭo bhave;</p>
  1822. <p class="gathalast">Kabiṭṭho ca kapittho ca, yaññaṅgo tu udumbaro.</p>
  1823. <p class="hangnum"><a name="para552"></a><span class="paranum">552</span>.</p>
  1824. <p class="gatha1"> Koviḷāro yugapatto, uddālo vātaghātako;</p>
  1825. <p class="gathalast">Rājarukkho katamālī, ndīvaro byādhighātako.</p>
  1826. <p class="hangnum"><a name="para553"></a><span class="paranum">553</span>.</p>
  1827. <p class="gatha1"> Dantasaṭho ca jambhīro, varaṇo tu kareri ca;</p>
  1828. <p class="gathalast">Kiṃ suko pālibhaddotha, vañjulo tu ca vetaso.</p>
  1829. <p class="hangnum"><a name="para554"></a><span class="paranum">554</span>.</p>
  1830. <p class="gatha1"> Ambāṭakopītanako, madhuko tu madhuddumo;</p>
  1831. <p class="gathalast">Atho guḷaphalo pīlu, sobhañjano ca siggu ca.</p>
  1832. <p class="hangnum"><a name="para555"></a><span class="paranum">555</span>.</p>
  1833. <p class="gatha1"> Sattapaṇṇi chattapaṇṇo, tiniso tva timuttako;</p>
  1834. <p class="gatha2">Kiṃ suko tu palāso tha,</p>
  1835. <p class="gathalast">Ariṭṭho phenilo bhave.</p>
  1836. <p class="hangnum"><a name="para556"></a><span class="paranum">556</span>.</p>
  1837. <p class="gatha1"> Mālūra beluvābillo, punnāgo tu ca kesaro;</p>
  1838. <p class="gathalast">Sālavo tu ca loddo tha, piyālo sannakaddu ca.</p>
  1839. <p class="hangnum"><a name="para557"></a><span class="paranum">557</span>.</p>
  1840. <p class="gatha1"> Likocako tathā’ṅkolo,</p>
  1841. <p class="gatha2">Atha guggulu kosiko;</p>
  1842. <p class="gatha3">Ambo cūto <span class="bld">saho</span> tveso,</p>
  1843. <p class="gathalast"><span class="bld">Sahakāro</span> sugandhavā.</p>
  1844. <p class="hangnum"><a name="para558"></a><span class="paranum">558</span>.</p>
  1845. <p class="gatha1"> Puṇḍarīko <a name="M0.0047"></a> ca setambo, selu tu bahuvārako;</p>
  1846. <p class="gathalast">Sepaṇṇī kāsmirī cātha, kolī ca badarītthiyaṃ.</p>
  1847. <p class="hangnum"><a name="para559"></a><span class="paranum">559</span>.</p>
  1848. <p class="gatha1"> Kolaṃ cānitthī badaro, pilakkho pippalī’tthiyaṃ;</p>
  1849. <p class="gathalast">Pāṭalī kaṇhavantā ca, sādukaṇṭo vikaṅkato.</p>
  1850. <p class="hangnum"><a name="para560"></a><span class="paranum">560</span>.</p>
  1851. <p class="gatha1"> Tinduko kāḷakkhandho ca, timbarūsaka timbarū;</p>
  1852. <p class="gathalast">Erāvato tu nāraṅgo, kulako kākatinduko.</p>
  1853. <p class="hangnum"><a name="para561"></a><span class="paranum">561</span>.</p>
  1854. <p class="gatha1"> Kadambo piyako nīpo, bhallī bhallātako tisu;</p>
  1855. <p class="gathalast">Jhāvuko piculo cātha, tilako khurako bhave.</p>
  1856. <p class="hangnum"><a name="para562"></a><span class="paranum">562</span>.</p>
  1857. <p class="gatha1"> Ciñcā ca tintiṇī cātha, gaddabhaṇḍo kapītano;</p>
  1858. <p class="gatha2">Sālo’ssakaṇṇo sajjo tha,</p>
  1859. <p class="gathalast">Ajjuno kakudho bhave.</p>
  1860. <p class="hangnum"><a name="para563"></a><span class="paranum">563</span>.</p>
  1861. <p class="gatha1"> Niculo mucalindo ca, nīpo tha piyako tathā;</p>
  1862. <p class="gatha2">Asano pītasālo tha,</p>
  1863. <p class="gathalast">Golīso jhāṭalo bhave.</p>
  1864. <p class="hangnum"><a name="para564"></a><span class="paranum">564</span>.</p>
  1865. <p class="gatha1"> Khīrikā rājāyatanaṃ, kumbhī kumudikā bhave;</p>
  1866. <p class="gathalast">Yūpo <span class="note">[pūgo (ka.)]</span> tu kamuko cātha, paṭṭi lākhāpasādano.</p>
  1867. <p class="hangnum"><a name="para565"></a><span class="paranum">565</span>.</p>
  1868. <p class="gatha1"> Iṅgudī tāpasataru, bhujapatto tu ābhujī;</p>
  1869. <p class="gathalast">Picchilā simbalī dvīsu, rocano koṭasimbalī.</p>
  1870. <p class="hangnum"><a name="para566"></a><span class="paranum">566</span>.</p>
  1871. <p class="gatha1"> Pakiriyo pūtiko tha, rohī rohitako bhave;</p>
  1872. <p class="gathalast">Eraṇḍo tu ca āmaṇḍo, atha sattuphalā samī.</p>
  1873. <p class="hangnum"><a name="para567"></a><span class="paranum">567</span>.</p>
  1874. <p class="gatha1"> Nattamālo karañjo tha, khadiro dantadhāvano;</p>
  1875. <p class="gathalast">Somavakko tu kadaro, sallotu madano bhave.</p>
  1876. <p class="hangnum"><a name="para568"></a><span class="paranum">568</span>.</p>
  1877. <p class="gatha1"> Athāpi indasālo ca, sallakī khārako siyā;</p>
  1878. <p class="gathalast">Devadāru bhaddadāru, campeyyo tu ca campako.</p>
  1879. <p class="hangnum"><a name="para569"></a><span class="paranum">569</span>.</p>
  1880. <p class="gatha1"> Panaso kaṇṭakiphalo, abhayā tu harītakī;</p>
  1881. <p class="gathalast">Akkho vibhītako tīsu, amatā’malakī tisu.</p>
  1882. <p class="hangnum"><a name="para570"></a><span class="paranum">570</span>.</p>
  1883. <p class="gatha1"> Labujo likuco cātha, kaṇikāro dumuppalo;</p>
  1884. <p class="gathalast">Nimbo’riṭṭho pucimando, karako tu ca dāḷimo.</p>
  1885. <p class="hangnum"><a name="para571"></a><span class="paranum">571</span>.</p>
  1886. <p class="gatha1"> Saralo <a name="M0.0048"></a> pūtikaṭṭhañca, kapilā tu ca siṃsapā;</p>
  1887. <p class="gathalast">Sāmā piyaṅgu kaṅgupi, sirīso tu ca bhaṇḍilo.</p>
  1888. <p class="hangnum"><a name="para572"></a><span class="paranum">572</span>.</p>
  1889. <p class="gatha1"> Soṇako dīghavanto ca,</p>
  1890. <p class="gatha2">Vakulo tu ca kesaro;</p>
  1891. <p class="gathalast">Kākodumbarikā pheggu, nāgo tu nāgamālikā.</p>
  1892. <p class="hangnum"><a name="para573"></a><span class="paranum">573</span>.</p>
  1893. <p class="gatha1"> Asoko vañjulo cātha, takkārī vejayantikā;</p>
  1894. <p class="gathalast">Tāpiñcho ca tamālo tha, kuṭajo girimallikā.</p>
  1895. <p class="hangnum"><a name="para574"></a><span class="paranum">574</span>.</p>
  1896. <p class="gatha1"> <span class="bld">Indayavo</span> phale tassā, ggimantho kaṇikā bhave;</p>
  1897. <p class="gathalast">Niguṇṭhi’tthī sinduvāro, tiṇasuññaṃ <span class="note">[tiṇasūlaṃ (ṭī.)]</span> tu mallikā.</p>
  1898. <p class="hangnum"><a name="para575"></a><span class="paranum">575</span>.</p>
  1899. <p class="gatha1"> Sephālikā nīlikā tha, apphoṭā vanamallikā;</p>
  1900. <p class="gathalast">Bandhuko jayasumanaṃ, bhaṇḍiko bandhujīvako.</p>
  1901. <p class="hangnum"><a name="para576"></a><span class="paranum">576</span>.</p>
  1902. <p class="gatha1"> Sumanā jātisumanā, mālatī jāti vassikī;</p>
  1903. <p class="gathalast">Yūthikā māgadhī cātha, sattalā navamallikā.</p>
  1904. <p class="hangnum"><a name="para577"></a><span class="paranum">577</span>.</p>
  1905. <p class="gatha1"> Vāsantī,tthī atimutto, karavīro’ssamārako;</p>
  1906. <p class="gathalast">Mātuluṅgo bījapūro, ummatto tu ca mātulo.</p>
  1907. <p class="hangnum"><a name="para578"></a><span class="paranum">578</span>.</p>
  1908. <p class="gatha1"> Karamando suseno ca, kundaṃ tu māghya muccate;</p>
  1909. <p class="gatha2">Devatāso <span class="note">[devatāḍo (sī. amarakosa)]</span> tu jīmūto,</p>
  1910. <p class="gathalast">Thā’milāto mahāsahā.</p>
  1911. <p class="hangnum"><a name="para579"></a><span class="paranum">579</span>.</p>
  1912. <p class="gatha1"> Atho sereyyako dāsī,</p>
  1913. <p class="gatha2">Kiṃ kirāto kuraṇṭako;</p>
  1914. <p class="gathalast">Ajjuko sitapaṇṇāso, samīraṇo phaṇijjako.</p>
  1915. <p class="hangnum"><a name="para580"></a><span class="paranum">580</span>.</p>
  1916. <p class="gatha1"> Japā tu jayasumanaṃ, karīro kakaco bhave;</p>
  1917. <p class="gathalast">Rukkhādanī ca vandākā, cittako tva’ggisaññito.</p>
  1918. <p class="hangnum"><a name="para581"></a><span class="paranum">581</span>.</p>
  1919. <p class="gatha1"> Akko vikīraṇo tasmiṃ,</p>
  1920. <p class="gatha2">Tva’ <span class="bld">ḷakko</span> setapupphake;</p>
  1921. <p class="gathalast">Pūtilatā gaḷocī ca, mubbā madhurasā pyatha.</p>
  1922. <p class="hangnum"><a name="para582"></a><span class="paranum">582</span>.</p>
  1923. <p class="gatha1"> Kapikacchu duphasso tha, mañjiṭṭhā vikasā bhave;</p>
  1924. <p class="gathalast">Ambaṭṭhā ca tathā pāṭhā, kaṭukā kaṭurohiṇī.</p>
  1925. <p class="hangnum"><a name="para583"></a><span class="paranum">583</span>.</p>
  1926. <p class="gatha1"> Apāmaggo <a name="M0.0049"></a> sekhariko, pippalī māgadhī matā;</p>
  1927. <p class="gathalast">Gokaṇṭako ca siṅghāṭo, kolavallī’bhapippalī.</p>
  1928. <p class="hangnum"><a name="para584"></a><span class="paranum">584</span>.</p>
  1929. <p class="gatha1"> Golomī tu vacā cātha, girikaṇya’parājitā;</p>
  1930. <p class="gathalast">Sīhapucchī pañhipaṇṇī, sālapaṇṇī tu ca’tthirā; (Cathirā).</p>
  1931. <p class="hangnum"><a name="para585"></a><span class="paranum">585</span>.</p>
  1932. <p class="gatha1"> Nididdhikā tu byagghī ca, atha nīlī ca nīlinī;</p>
  1933. <p class="gathalast">Jiñjuko <span class="note">[jiñjukā (ka.)]</span> ceva guñjā tha, satamūlī satāvarī.</p>
  1934. <p class="hangnum"><a name="para586"></a><span class="paranum">586</span>.</p>
  1935. <p class="gatha1"> Mahosadhaṃ tva’tivisā, bākucī somavallikā;</p>
  1936. <p class="gathalast">Dābbī dāruhaliddā tha, biḷaṅgaṃ citrataṇḍulā.</p>
  1937. <p class="hangnum"><a name="para587"></a><span class="paranum">587</span>.</p>
  1938. <p class="gatha1"> Nuhī ceva mahānāmo, muddikā tu madhurasā;</p>
  1939. <p class="gathalast">Athāpi madhukaṃ yaṭṭhi, madhukāmadhuyaṭṭhikā <span class="note">[madhulaṭṭhikā (sī. ṭī.)]</span>.</p>
  1940. <p class="hangnum"><a name="para588"></a><span class="paranum">588</span>.</p>
  1941. <p class="gatha1"> Vātiṅgaṇo ca bhaṇḍākī, vāttākī brahatī pyatha;</p>
  1942. <p class="gathalast">Nāgabalā ceva jhasā, lāṅgalī tu ca sāradī.</p>
  1943. <p class="hangnum"><a name="para589"></a><span class="paranum">589</span>.</p>
  1944. <p class="gatha1"> Rambhā ca kadalī moco, kappāsī badarā bhave;</p>
  1945. <p class="gathalast">Nāgalatā tu tambūlī, aggijālā tu dhātakī.</p>
  1946. <p class="hangnum"><a name="para590"></a><span class="paranum">590</span>.</p>
  1947. <p class="gatha1"> Tivutā tipuṭā cātha, sāmā kāḷā ca kathyate;</p>
  1948. <p class="gathalast">Atho siṅgī ca usabho, reṇukā kapiḷā bhave.</p>
  1949. <p class="hangnum"><a name="para591"></a><span class="paranum">591</span>.</p>
  1950. <p class="gatha1"> Hiriverañca vālañca, rattaphalā tu bimbikā;</p>
  1951. <p class="gathalast">Seleyya’ masmapupphañca, elā tu bahulā bhave.</p>
  1952. <p class="hangnum"><a name="para592"></a><span class="paranum">592</span>.</p>
  1953. <p class="gatha1"> Kuṭṭhañca byādhi kathito, vāneyyaṃ tu kuṭannaṭaṃ;</p>
  1954. <p class="gathalast"><span class="bld">Osadhi</span> jātimattamhi, <span class="bld">osadhaṃ</span> sabba’ majātiyaṃ.</p>
  1955. <p class="hangnum"><a name="para593"></a><span class="paranum">593</span>.</p>
  1956. <p class="gatha1"> Mūlaṃ pattaṃ kaḷīra’ggaṃ, kandaṃ miñjā phalaṃ tathā;</p>
  1957. <p class="gathalast">Taco pupphañca chattanti, <span class="bld">sākaṃ</span> dasavidhaṃ mataṃ.</p>
  1958. <p class="hangnum"><a name="para594"></a><span class="paranum">594</span>.</p>
  1959. <p class="gatha1"> Papunnāṭo eḷagalo,</p>
  1960. <p class="gatha2">Taṇḍuleyyo’ppamāriso;</p>
  1961. <p class="gathalast">Jīvanti jīvanī cātha, madhurako ca jīvako.</p>
  1962. <p class="hangnum"><a name="para595"></a><span class="paranum">595</span>.</p>
  1963. <p class="gatha1"> Mahākando ca lasuṇaṃ, palaṇḍu tu sukandako;</p>
  1964. <p class="gathalast">Paṭolo tittako cātha, bhiṅgarājo ca makkavo.</p>
  1965. <p class="hangnum"><a name="para596"></a><span class="paranum">596</span>.</p>
  1966. <p class="gatha1"> Punannavā <a name="M0.0050"></a> sothaghātī, vitunnaṃ sunisaṇṇakaṃ;</p>
  1967. <p class="gathalast">Kāravello tu susavī, tumbyā’lābu ca lābu sā.</p>
  1968. <p class="hangnum"><a name="para597"></a><span class="paranum">597</span>.</p>
  1969. <p class="gatha1"> Eḷālukañca kakkārī, kumbhaṇḍo tu ca vallibho;</p>
  1970. <p class="gathalast">Indavāruṇī visālā, vatthukaṃ vatthuleyyako.</p>
  1971. <p class="hangnum"><a name="para598"></a><span class="paranum">598</span>.</p>
  1972. <p class="gatha1"> Mūlako nitthiyaṃ cuccu, tambako ca kalambako;</p>
  1973. <p class="gathalast"><span class="bld">Sākabhedā</span> kāsamadda, jhajjharī phaggavā’dayo.</p>
  1974. <p class="hangnum"><a name="para599"></a><span class="paranum">599</span>.</p>
  1975. <p class="gatha1"> Saddalo ceva dubbā ca, <span class="bld">golomī</span> sā sitā bhave;</p>
  1976. <p class="gathalast">Gundā ca bhaddamuttañca, rasālo tu’cchu veḷu tu.</p>
  1977. <p class="hangnum"><a name="para600"></a><span class="paranum">600</span>.</p>
  1978. <p class="gatha1"> Tacasāro veṇu vaṃso, pabbaṃ tu phalu gaṇṭhiso;</p>
  1979. <p class="gathalast"><span class="bld">Kīcakā</span> te siyuṃ veṇū, ye nadantyā’niladdhutā.</p>
  1980. <p class="hangnum"><a name="para601"></a><span class="paranum">601</span>.</p>
  1981. <p class="gatha1"> Naḷo ca dhamano poṭa, galo tu kāsa mitthi na;</p>
  1982. <p class="gathalast">Tejano tu saro, mūlaṃ, tū’ <span class="bld">sīraṃ</span> bīraṇassa hi.</p>
  1983. <p class="hangnum"><a name="para602"></a><span class="paranum">602</span>.</p>
  1984. <p class="gatha1"> Kuso varahisaṃ dabbo, bhūtiṇakaṃ tu bhūtiṇaṃ;</p>
  1985. <p class="gatha2">Ghāso tu yavaso cātha,</p>
  1986. <p class="gathalast">Pūgo tu kamuko bhave.</p>
  1987. <p class="hangnum"><a name="para603"></a><span class="paranum">603</span>.</p>
  1988. <p class="gatha1"> Tālo vibhedikā cātha, khajjurī sindi vuccati;</p>
  1989. <p class="hangnum"><a name="para604"></a><span class="paranum">604</span>.</p>
  1990. <p class="gatha1"> Hintāla, tāla, khajjūrī, nālikerā tatheva ca;</p>
  1991. <p class="gathalast">Tālī ca ketakī nārī, pūgo ca <span class="bld">tiṇapādapā</span>ti.</p>
  1992. <p class="centered">Iti araññavaggo.</p>
  1993. <p class="title">6. Araññādivagga</p>
  1994. <p class="hangnum"><a name="para605"></a><span class="paranum">605</span>.</p>
  1995. <p class="gatha1"> Pabbato giri selo’ddi, nagā’cala, siluccayā;</p>
  1996. <p class="gathalast">Sikharī bhūdharotha bbha, pāsāṇā’smo’palo silā.</p>
  1997. <p class="hangnum"><a name="para606"></a><span class="paranum">606</span>.</p>
  1998. <p class="gatha1"> Gijjhakūṭo ca vebhāro, vepullo’sigilī <span class="bld">nagā;</span></p>
  1999. <p class="gatha2">Viñjho paṇḍava vaṅkādī, pubbaselo tu co’dayo;</p>
  2000. <p class="gathalast">Mandaro paraselo’ttho, himavā tu himācalo.</p>
  2001. <p class="hangnum"><a name="para607"></a><span class="paranum">607</span>.</p>
  2002. <p class="gatha1"> Gandhamādana kelāsa, cittakūṭa sudassanā;</p>
  2003. <p class="gathalast">Kālakūṭo tikūṭā’ssa, pattho tu sānu nitthiyaṃ.</p>
  2004. <p class="hangnum"><a name="para608"></a><span class="paranum">608</span>.</p>
  2005. <p class="gatha1"> Kūṭo <a name="M0.0051"></a> vā sikharaṃ siṅgaṃ, papāto tu taṭo bhave;</p>
  2006. <p class="gathalast">Nitambo kaṭako nitthī, <span class="bld">nijjharo</span> pasavo’mbuno.</p>
  2007. <p class="hangnum"><a name="para609"></a><span class="paranum">609</span>.</p>
  2008. <p class="gatha1"> Darī’tthī kandaro dvīsu, leṇaṃ tu gabbharaṃ guhā;</p>
  2009. <p class="gathalast">Silāpokkharaṇī soṇḍī, kuñjaṃ nikuñja mitthi na.</p>
  2010. <p class="hangnum"><a name="para610"></a><span class="paranum">610</span>.</p>
  2011. <p class="gatha1"> Uddha <span class="bld">madhiccakā</span> sela, ssāsannā bhūmyu <span class="bld">paccakā;</span></p>
  2012. <p class="gatha2">Pādo tu’pantaselo tha,</p>
  2013. <p class="gathalast"><span class="bld">Dhātu</span>’tto gerikādiko.</p>
  2014. <p class="centered">Iti selavaggo.</p>
  2015. <p class="hangnum"><a name="para611"></a><span class="paranum">611</span>.</p>
  2016. <p class="gatha1"> Migindo kesarī sīho, taraccho tu migādano;</p>
  2017. <p class="gathalast">Byaggho tu puṇḍarīko tha, saddūlo dīpinī’rito.</p>
  2018. <p class="hangnum"><a name="para612"></a><span class="paranum">612</span>.</p>
  2019. <p class="gatha1"> Accho ikko ca isso tu,</p>
  2020. <p class="gatha2">Kāḷasīho iso pyatha;</p>
  2021. <p class="gatha3">Rohiso rohito cātha,</p>
  2022. <p class="gathalast">Gokaṇṇo gaṇi kaṇṭakā.</p>
  2023. <p class="hangnum"><a name="para613"></a><span class="paranum">613</span>.</p>
  2024. <p class="gatha1"> Khagga khaggavisāṇā tu, palāsādo ca gaṇḍako;</p>
  2025. <p class="gathalast">Byagghādike <span class="bld">vāḷamigo, sāpado</span> tha plavaṅgamo.</p>
  2026. <p class="hangnum"><a name="para614"></a><span class="paranum">614</span>.</p>
  2027. <p class="gatha1"> Makkaṭo vānaro sākhā, migo kapi valīmukho;</p>
  2028. <p class="gatha2">Palavaṅgo, kaṇhatuṇḍo,</p>
  2029. <p class="gathalast"><span class="bld">Gonaṅgulo</span> <span class="note">[gonaṅgalo (ṭī.)]</span> ti so mato.</p>
  2030. <p class="hangnum"><a name="para615"></a><span class="paranum">615</span>.</p>
  2031. <p class="gatha1"> Siṅgālo <span class="note">[sigālo (sī.)]</span> jambuko kotthu, bheravo ca sivā pyatha;</p>
  2032. <p class="gathalast">Biḷāro babbu mañjāro, koko tu ca vako bhave.</p>
  2033. <p class="hangnum"><a name="para616"></a><span class="paranum">616</span>.</p>
  2034. <p class="gatha1"> Mahiṃso <span class="note">[mahiso (sī.)]</span> ca lulāyo tha,</p>
  2035. <p class="gatha2">Gavajo gavayo samā;</p>
  2036. <p class="gatha3">Sallo tu sallako thā’ssa,</p>
  2037. <p class="gathalast">Lomamhi salalaṃ salaṃ.</p>
  2038. <p class="hangnum"><a name="para617"></a><span class="paranum">617</span>.</p>
  2039. <p class="gatha1"> Hariṇo miga sāraṅgā, mago ajinayoni ca;</p>
  2040. <p class="gatha2">Sūkaro tu varoho tha,</p>
  2041. <p class="gathalast">Pelako ca saso bhave.</p>
  2042. <p class="hangnum"><a name="para618"></a><span class="paranum">618</span>.</p>
  2043. <p class="gatha1"> Eṇeyyo <a name="M0.0052"></a> eṇīmigo ca, pampaṭako tu pampako;</p>
  2044. <p class="gathalast">Vātamigo tu calanī, mūsiko tvā’khu unduro.</p>
  2045. <p class="hangnum"><a name="para619"></a><span class="paranum">619</span>.</p>
  2046. <p class="gatha1"> Camaro pasado ceva, kuruṅgo migamātukā;</p>
  2047. <p class="gathalast">Ruru raṅku ca nīko ca, sarabhādī <span class="bld">migantarā.</span></p>
  2048. <p class="hangnum"><a name="para620"></a><span class="paranum">620</span>.</p>
  2049. <p class="gatha1"> Piyako camūru kadalī, migādī <span class="bld">cammayonayo;</span></p>
  2050. <p class="gathalast"><span class="bld">Migā</span> tu <span class="bld">pasavo</span> sīhā, dayo sabbacatuppadā.</p>
  2051. <p class="hangnum"><a name="para621"></a><span class="paranum">621</span>.</p>
  2052. <p class="gatha1"> Lūtā tu lūtikā uṇṇa, nābhi makkaṭako siyā;</p>
  2053. <p class="gathalast">Vicchiko tvā’ḷi kathito, sarabū gharagoḷikā.</p>
  2054. <p class="hangnum"><a name="para622"></a><span class="paranum">622</span>.</p>
  2055. <p class="gatha1"> Godhā kuṇḍo pyatho kaṇṇa, jalūkā satapadyatha;</p>
  2056. <p class="gathalast">Kalandako kāḷakā tha, nakulo maṅguso bhave.</p>
  2057. <p class="hangnum"><a name="para623"></a><span class="paranum">623</span>.</p>
  2058. <p class="gatha1"> Kakaṇṭako ca saraṭo, kīṭo tu puḷavo kimi;</p>
  2059. <p class="gatha2">Pāṇako cāpyatho uccā,</p>
  2060. <p class="gathalast">Liṅgo lomasapāṇako.</p>
  2061. <p class="hangnum"><a name="para624"></a><span class="paranum">624</span>.</p>
  2062. <p class="gatha1"> Vihaṅgo vihago pakkhī, vihaṅgama khaga’ṇḍajā;</p>
  2063. <p class="gathalast">Sakuṇo ca sakunto vi, pataṅgo sakuṇī dvijo.</p>
  2064. <p class="hangnum"><a name="para625"></a><span class="paranum">625</span>.</p>
  2065. <p class="gatha1"> Vakkaṅgo pattayāno ca, patanto nīḷajo bhave;</p>
  2066. <p class="gathalast">Tabbhedā vaṭṭakā jīva, ñjīvo cakora tittirā.</p>
  2067. <p class="hangnum"><a name="para626"></a><span class="paranum">626</span>.</p>
  2068. <p class="gatha1"> Sāḷikā karavīko ca, ravihaṃso kukutthako;</p>
  2069. <p class="gathalast">Kāraṇḍavo ca pilavo <span class="note">[bilavo (ṭī.)]</span>, pokkharasātakā’dayo.</p>
  2070. <p class="hangnum"><a name="para627"></a><span class="paranum">627</span>.</p>
  2071. <p class="gatha1"> Patattaṃ pekhuṇaṃ pattaṃ, pakkho piñchaṃ chado garu;</p>
  2072. <p class="gathalast"><span class="bld">Aṇḍaṃ</span> tu pakkhibīje tha, nīḷo nitthī kulāvakaṃ.</p>
  2073. <p class="hangnum"><a name="para628"></a><span class="paranum">628</span>.</p>
  2074. <p class="gatha1"> Supaṇṇamātā <span class="bld">vinatā, mithunaṃ</span> thīpumadvayaṃ;</p>
  2075. <p class="gathalast">Yugaṃ tu yugalaṃ dvandaṃ, yamakaṃ yamalaṃ yamaṃ.</p>
  2076. <p class="hangnum"><a name="para629"></a><span class="paranum">629</span>.</p>
  2077. <p class="gatha1"> Samūho gaṇa saṅghātā, samudāyo ca sañcayo;</p>
  2078. <p class="gathalast">Sandoho nivaho ogho, visaro nikaro cayo.</p>
  2079. <p class="hangnum"><a name="para630"></a><span class="paranum">630</span>.</p>
  2080. <p class="gatha1"> Kāyo khandho samudayo, ghaṭā samiti saṃhati;</p>
  2081. <p class="gathalast">Rāsi puñjo samavāyo, pūgo jātaṃ kadambakaṃ.</p>
  2082. <p class="hangnum"><a name="para631"></a><span class="paranum">631</span>.</p>
  2083. <p class="gatha1"> Byūho <a name="M0.0053"></a> vitāna gumbā ca, kalāpo jāla maṇḍalaṃ;</p>
  2084. <p class="gatha2">Samānānaṃ gaṇo <span class="bld">vaggo,</span></p>
  2085. <p class="gathalast"><span class="bld">Saṅgho sattho</span> tu jantunaṃ.</p>
  2086. <p class="hangnum"><a name="para632"></a><span class="paranum">632</span>.</p>
  2087. <p class="gatha1"> Sajātikānaṃ tu <span class="bld">kulaṃ, nikāyo</span> tu sadhamminaṃ;</p>
  2088. <p class="gathalast"><span class="bld">Yūtho</span> nitthī sajātiya, tiracchānānamuccate.</p>
  2089. <p class="hangnum"><a name="para633"></a><span class="paranum">633</span>.</p>
  2090. <p class="gatha1"> Supaṇṇo venateyyo ca, garuḷo vihagādhipo;</p>
  2091. <p class="gathalast">Parapuṭṭho parabhato, kuṇālo kokilo piko.</p>
  2092. <p class="hangnum"><a name="para634"></a><span class="paranum">634</span>.</p>
  2093. <p class="gatha1"> Moro mayūro varahī, nīlagīva sikhaṇḍino;</p>
  2094. <p class="gathalast">Kalāpī ca sikhī kekī, cūḷā tu ca sikhā bhave.</p>
  2095. <p class="hangnum"><a name="para635"></a><span class="paranum">635</span>.</p>
  2096. <p class="gatha1"> Sikhaṇḍo varahañceva, kalāpo piñcha mapyatha;</p>
  2097. <p class="gathalast">Candako mecako cātha, chappado ca madhubbato.</p>
  2098. <p class="hangnum"><a name="para636"></a><span class="paranum">636</span>.</p>
  2099. <p class="gatha1"> Madhulīho madhukaro, madhupo bhamaro ali;</p>
  2100. <p class="gathalast">Pārāvato kapoto ca, kakuṭo ca pārevato.</p>
  2101. <p class="hangnum"><a name="para637"></a><span class="paranum">637</span>.</p>
  2102. <p class="gatha1"> Gijjho gaddhotha kulalo, seno byagghīnaso pyatha;</p>
  2103. <p class="gathalast">Tabbhedā sakuṇagghi’tthī, āṭo dabbimukhadvijo.</p>
  2104. <p class="hangnum"><a name="para638"></a><span class="paranum">638</span>.</p>
  2105. <p class="gatha1"> Uhuṅkāro ulūko ca, kosiyo vāyasāri ca;</p>
  2106. <p class="gathalast">Kāko tva’riṭṭho dhaṅko ca, balipuṭṭho ca vāyaso.</p>
  2107. <p class="hangnum"><a name="para639"></a><span class="paranum">639</span>.</p>
  2108. <p class="gatha1"> Kākolo vanakāko tha,</p>
  2109. <p class="gatha2">Lāpo laṭukikā pyatha;</p>
  2110. <p class="gathalast">Vāraṇo hatthiliṅgo ca, hatthisoṇḍavihaṅgamo.</p>
  2111. <p class="hangnum"><a name="para640"></a><span class="paranum">640</span>.</p>
  2112. <p class="gatha1"> Ukkuso kuraro kola,ṭṭhipakkhimhi ca kukkuho;</p>
  2113. <p class="gathalast">Suvo tu kīro ca suko, tambacūḷo tu kukkuṭo.</p>
  2114. <p class="hangnum"><a name="para641"></a><span class="paranum">641</span>.</p>
  2115. <p class="gatha1"> Vanakukkuṭo ca nijjivho, atha koñcā ca kuntanī;</p>
  2116. <p class="gathalast">Cakkavāko tu cakkavho, sāraṅgotu ca cātako.</p>
  2117. <p class="hangnum"><a name="para642"></a><span class="paranum">642</span>.</p>
  2118. <p class="gatha1"> Tuliyo pakkhibiḷālo,</p>
  2119. <p class="gatha2">Satapatto tu sāraso;</p>
  2120. <p class="gatha3">Bako tu sukkakākotha,</p>
  2121. <p class="gathalast">Balākā visakaṇṭhikā.</p>
  2122. <p class="hangnum"><a name="para643"></a><span class="paranum">643</span>.</p>
  2123. <p class="gatha1"> Lohapiṭṭho tathā kaṅko, khañjarīṭo tu khañjano;</p>
  2124. <p class="gathalast">Kalaviṅko tu cāṭako, dindibho tu kikī bhave.</p>
  2125. <p class="hangnum"><a name="para644"></a><span class="paranum">644</span>.</p>
  2126. <p class="gatha1"> Kādambo <a name="M0.0054"></a> kāḷahaṃsotha, sakunto bhāsapakkhini;</p>
  2127. <p class="gatha2">Dhūmyāṭo tu kaliṅgotha,</p>
  2128. <p class="gathalast">Dātyūho kāḷakaṇṭhako.</p>
  2129. <p class="hangnum"><a name="para645"></a><span class="paranum">645</span>.</p>
  2130. <p class="gatha1"> <span class="bld">Khuddā</span>dī makkhikābhedā, ḍaṃso piṅgalamakkhikā;</p>
  2131. <p class="gathalast">Āsāṭikā makkhikāṇḍaṃ, pataṅgo salabho bhave.</p>
  2132. <p class="hangnum"><a name="para646"></a><span class="paranum">646</span>.</p>
  2133. <p class="gatha1"> Sūcimukho ca makaso, cīrī tu jhallikā <span class="note">[jhillikā (ka.)]</span> tha ca;</p>
  2134. <p class="gathalast">Jatukā jinapattā tha, haṃso setacchado bhave.</p>
  2135. <p class="hangnum"><a name="para647"></a><span class="paranum">647</span>.</p>
  2136. <p class="gatha1"> Te <span class="bld">rājahaṃsā</span> rattehi, pādatuṇḍehi bhāsitā;</p>
  2137. <p class="gathalast"><span class="bld">Mallikā’</span>khyā <span class="bld">dhataraṭṭhā,</span> malīnehya’sitehi ca.</p>
  2138. <p class="bodytext"><a name="para648"></a><span class="paranum">648</span>. Tiraccho tu tiracchāno, tiracchānagato siyāti.</p>
  2139. <p class="centered">Iti araññādivaggo.</p>
  2140. <p class="title">7. Pātālavagga</p>
  2141. <p class="hangnum"><a name="para649"></a><span class="paranum">649</span>.</p>
  2142. <p class="gatha1"> Adhobhuvanaṃ pātālaṃ, nāgaloko rasātalaṃ;</p>
  2143. <p class="gathalast">Randhaṃ tu vivaraṃ chiddaṃ, kuharaṃ susiraṃ bilaṃ.</p>
  2144. <p class="hangnum"><a name="para650"></a><span class="paranum">650</span>.</p>
  2145. <p class="gatha1"> Susi’tthī chiggalaṃ sobbhaṃ, sacchidde <span class="bld">susiraṃ</span> tisu;</p>
  2146. <p class="gathalast">Thiyaṃ tu kāsu āvāṭo, sapparājā tu vāsukī.</p>
  2147. <p class="hangnum"><a name="para651"></a><span class="paranum">651</span>.</p>
  2148. <p class="gatha1"> Ananto nāgarājā tha, vāhaso’jagaro bhave;</p>
  2149. <p class="gatha2">Gonaso tu tiliccho tha,</p>
  2150. <p class="gathalast">Deḍḍubho rājulo bhave.</p>
  2151. <p class="hangnum"><a name="para652"></a><span class="paranum">652</span>.</p>
  2152. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kambalo’ssataro</span> meru, pāde nāgātha dhammanī;</p>
  2153. <p class="gathalast">Silutto gharasappo tha, nīlasappo silābhu ca.</p>
  2154. <p class="hangnum"><a name="para653"></a><span class="paranum">653</span>.</p>
  2155. <p class="gatha1"> Āsiviso bhujaṅgo’hi, bhujago ca bhujaṅgamo;</p>
  2156. <p class="gathalast">Sarīsapo phaṇī sappā, lagaddā bhogi pannagā.</p>
  2157. <p class="hangnum"><a name="para654"></a><span class="paranum">654</span>.</p>
  2158. <p class="gatha1"> Dvijivho urago vāḷo, dīgho ca dīghapiṭṭhiko;</p>
  2159. <p class="gathalast">Pādūdaro visadharo, <span class="bld">bhogo</span> tu phaṇino tanu.</p>
  2160. <p class="hangnum"><a name="para655"></a><span class="paranum">655</span>.</p>
  2161. <p class="gatha1"> Āsī’tthī <a name="M0.0055"></a> sappadāṭhā tha, nimmoko kañcuko samā;</p>
  2162. <p class="gathalast">Visaṃ tva’nitthī garaḷaṃ, tabbhedā vā <span class="bld">halāhalo.</span></p>
  2163. <p class="hangnum"><a name="para656"></a><span class="paranum">656</span>.</p>
  2164. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kāḷakūṭā</span>dayo cātha, vāḷaggātya’hituṇḍiko;</p>
  2165. <p class="hangnum"><a name="para657"></a><span class="paranum">657</span>.</p>
  2166. <p class="gatha1"> Nirayo duggati’tthī ca, narako, so <span class="bld">mahā’ṭṭhadhā;</span></p>
  2167. <p class="gatha2">Sañjīvo kāḷasutto ca, mahāroruva roruvā;</p>
  2168. <p class="gathalast">Patāpano avīci’tthī, saṅghāto tāpano iti.</p>
  2169. <p class="hangnum"><a name="para658"></a><span class="paranum">658</span>.</p>
  2170. <p class="gatha1"> Thiyaṃ <span class="bld">vetaraṇī loha, kumbhī</span> tattha jalāsayā;</p>
  2171. <p class="gatha2">Kāraṇiko nirayapo,</p>
  2172. <p class="gathalast">Nerayiko tu nārako.</p>
  2173. <p class="hangnum"><a name="para659"></a><span class="paranum">659</span>.</p>
  2174. <p class="gatha1"> Aṇṇavo sāgaro sindhu, samuddo ratanākaro;</p>
  2175. <p class="gathalast">Jalanijhu’ dadhi, tassa, bhedā <span class="bld">khīraṇṇavā</span>dayo.</p>
  2176. <p class="hangnum"><a name="para660"></a><span class="paranum">660</span>.</p>
  2177. <p class="gatha1"> <span class="bld">Velā’</span>ssa kūladeso tha,</p>
  2178. <p class="gatha2">Āvaṭṭo salilabbhamo;</p>
  2179. <p class="gathalast">Thevo tu bindu phusitaṃ, bhamo tu jalaniggamo.</p>
  2180. <p class="hangnum"><a name="para661"></a><span class="paranum">661</span>.</p>
  2181. <p class="gatha1"> Āpo payo jalaṃ vāri, pānīyaṃ salilaṃ dakaṃ;</p>
  2182. <p class="gathalast">Aṇṇo nīraṃ vanaṃ vālaṃ, toyaṃ ambu’dakañca kaṃ.</p>
  2183. <p class="hangnum"><a name="para662"></a><span class="paranum">662</span>.</p>
  2184. <p class="gatha1"> Taraṅgo ca tathā bhaṅgo, ūmi vīci pumitthiyaṃ;</p>
  2185. <p class="gathalast"><span class="bld">Ullolo</span> tu ca <span class="bld">kallolo,</span> mahāvīcīsu kathyate.</p>
  2186. <p class="hangnum"><a name="para663"></a><span class="paranum">663</span>.</p>
  2187. <p class="gatha1"> Jambālo kalalaṃ paṅko, cikkhallaṃ kaddamo pyatha;</p>
  2188. <p class="gathalast">Pulinaṃ vālukā vaṇṇu, marū’ru sikatā bhave.</p>
  2189. <p class="hangnum"><a name="para664"></a><span class="paranum">664</span>.</p>
  2190. <p class="gatha1"> <span class="bld">Antarīpa</span>ñca <span class="bld">dīpo</span> vā, jalamajjhagataṃ thalaṃ;</p>
  2191. <p class="gathalast">Tīraṃ tu kūlaṃ rodhañca, patīrañca taṭaṃ tisu.</p>
  2192. <p class="hangnum"><a name="para665"></a><span class="paranum">665</span>.</p>
  2193. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pāraṃ</span> paramhi tīramhi, oraṃ tva’<span class="bld">pāra</span> muccate;</p>
  2194. <p class="gathalast">Uḷumpo <span class="note">[uḷupo (ka.)]</span> tu plavo kullo, taro ca paccarī’tthiyaṃ.</p>
  2195. <p class="hangnum"><a name="para666"></a><span class="paranum">666</span>.</p>
  2196. <p class="gatha1"> Taraṇī tari nāvā ca, kūpako tu ca kumbhakaṃ;</p>
  2197. <p class="gathalast">Pacchābandho goṭaviso, kaṇṇadhāro tu nāviko.</p>
  2198. <p class="hangnum"><a name="para667"></a><span class="paranum">667</span>.</p>
  2199. <p class="gatha1"> Arittaṃ kenipāto tha,</p>
  2200. <p class="gatha2">Potavāho niyāmako;</p>
  2201. <p class="gathalast"><span class="bld">Saṃyattikā</span> tu nāvāya, vāṇijjamācaranti ye.</p>
  2202. <p class="hangnum"><a name="para668"></a><span class="paranum">668</span>.</p>
  2203. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nāvāya’ṅgā’</span> <a name="M0.0056"></a> laṅkāro ca, vaṭākāro phiyādayo;</p>
  2204. <p class="gathalast">Poto pavahanaṃ vuttaṃ, doṇi tvi’tthī tathā’mbaṇaṃ <span class="note">[ammaṇaṃ (sī.)]</span>.</p>
  2205. <p class="hangnum"><a name="para669"></a><span class="paranum">669</span>.</p>
  2206. <p class="gatha1"> Gabhīra ninna gambhīrā, tho <span class="bld">ttānaṃ</span> tabbipakkhake;</p>
  2207. <p class="gathalast">Agādhaṃ tva’talamphassaṃ, anaccho kalusā’vilā.</p>
  2208. <p class="hangnum"><a name="para670"></a><span class="paranum">670</span>.</p>
  2209. <p class="gatha1"> Accho pasanno vimalo, gabhīrappabhutī tisu;</p>
  2210. <p class="gathalast">Dhīvaro macchiko maccha, bandha kevaṭṭa jālikā.</p>
  2211. <p class="hangnum"><a name="para671"></a><span class="paranum">671</span>.</p>
  2212. <p class="gatha1"> Maccho mīno jalacaro, puthulomo’mbujo jhaso;</p>
  2213. <p class="gathalast">Rohito magguro siṅgī, balajo muñja pāvusā.</p>
  2214. <p class="hangnum"><a name="para672"></a><span class="paranum">672</span>.</p>
  2215. <p class="gatha1"> Sattavaṅko savaṅko ca, naḷamīno ca gaṇḍako;</p>
  2216. <p class="gathalast">Susukā sapharī <span class="bld">maccha, ppabhedā</span> makarādayo.</p>
  2217. <p class="hangnum"><a name="para673"></a><span class="paranum">673</span>.</p>
  2218. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mahāmacchā</span> timi timi, ṅgalo timirapiṅgalo;</p>
  2219. <p class="gathalast">Ānando timinando ca, ajjhāroho mahātimi.</p>
  2220. <p class="hangnum"><a name="para674"></a><span class="paranum">674</span>.</p>
  2221. <p class="gatha1"> Pāsāṇamaccho pāṭhīno, vaṅko tu baḷiso bhave;</p>
  2222. <p class="gatha2">Susumāro <span class="note">[saṃsumāro (ṭī.), suṃsumāro (sī.)]</span> tu kumbhīlo,</p>
  2223. <p class="gathalast">Nakko kummo tu kacchapo.</p>
  2224. <p class="hangnum"><a name="para675"></a><span class="paranum">675</span>.</p>
  2225. <p class="gatha1"> Kakkaṭako kuḷīro ca, jalūkā tu ca rattapā;</p>
  2226. <p class="gatha2">Maṇḍūko dadduro bheko;</p>
  2227. <p class="gathalast">Gaṇḍuppādo mahīlatā.</p>
  2228. <p class="hangnum"><a name="para676"></a><span class="paranum">676</span>.</p>
  2229. <p class="gatha1"> Atha sippī ca sutti’tthī, saṅkhe tu kambu’nitthiyaṃ;</p>
  2230. <p class="gathalast">Khuddasaṅkhye saṅkhanakho, jalasutti ca sambuko.</p>
  2231. <p class="hangnum"><a name="para677"></a><span class="paranum">677</span>.</p>
  2232. <p class="gatha1"> Jalāsayo jalādhāro, gambhīro <span class="bld">rahado</span> tha ca;</p>
  2233. <p class="gathalast">Udapāno pānakūpo, khātaṃ pokkharaṇī’tthiyaṃ.</p>
  2234. <p class="hangnum"><a name="para678"></a><span class="paranum">678</span>.</p>
  2235. <p class="gatha1"> Taḷāko ca saro’nitthī, vāpī ca sarasī’tthiyaṃ;</p>
  2236. <p class="gathalast">Daho’mbujākaro cātha, <span class="bld">pallalaṃ</span> khuddako saro.</p>
  2237. <p class="hangnum"><a name="para679"></a><span class="paranum">679</span>.</p>
  2238. <p class="gatha1"> Anotatto tathā kaṇṇa, muṇḍo ca rathakārako;</p>
  2239. <p class="gathalast">Chaddanto ca kuṇālo ca, vuttā mandākinī’tthiyaṃ.</p>
  2240. <p class="hangnum"><a name="para680"></a><span class="paranum">680</span>.</p>
  2241. <p class="gatha1"> Tathā sīhappapātoti, ete <span class="bld">satta mahāsarā;</span></p>
  2242. <p class="gathalast">Āhāvo tu nipānañcā, khātaṃ tu devakhātakaṃ.</p>
  2243. <p class="hangnum"><a name="para681"></a><span class="paranum">681</span>.</p>
  2244. <p class="gatha1"> Savantī <a name="M0.0057"></a> ninnagā sindhu, saritā āpagā nadī;</p>
  2245. <p class="gathalast">Bhāgīrathī tu gaṅgā tha, sambhedo sindhusaṅgamo.</p>
  2246. <p class="hangnum"><a name="para682"></a><span class="paranum">682</span>.</p>
  2247. <p class="gatha1"> Gaṅgā’ciravatī ceva, yamunā sarabhū (sarabū <span class="note">[sarayū (ka.)]</span> ) mahī;</p>
  2248. <p class="gathalast">Imā <span class="bld">mahānadī</span> pañca, candabhāgā sarassatī <span class="note">[sarasvatī (sī. ṭī.)]</span>.</p>
  2249. <p class="hangnum"><a name="para683"></a><span class="paranum">683</span>.</p>
  2250. <p class="gatha1"> Nerañjarā ca kāverī, nammadādī ca <span class="bld">ninnagā;</span></p>
  2251. <p class="gathalast">Vārimaggo paṇālī’tthī <span class="note">[panāḷī (ṭī.)]</span>, pume <span class="bld">candanikā</span> tu ca.</p>
  2252. <p class="hangnum"><a name="para684"></a><span class="paranum">684</span>.</p>
  2253. <p class="gatha1"> <span class="bld">Jambālī oligallo</span> ca, gāmadvāramhi kāsuyaṃ;</p>
  2254. <p class="gathalast">Saroruhaṃ satapattaṃ, aravindañca vārijaṃ.</p>
  2255. <p class="hangnum"><a name="para685"></a><span class="paranum">685</span>.</p>
  2256. <p class="gatha1"> Anitthī padumaṃ paṅke, ruhaṃ nalina pokkharaṃ;</p>
  2257. <p class="gathalast">Muḷālapupphaṃ kamalaṃ, bhisapupphaṃ kusesayaṃ.</p>
  2258. <p class="hangnum"><a name="para686"></a><span class="paranum">686</span>.</p>
  2259. <p class="gatha1"> <span class="bld">Puṇḍarīkaṃ</span> sitaṃ, rattaṃ, <span class="bld">kokanadaṃ kokāsako;</span></p>
  2260. <p class="gathalast">Kiñjakkho kesaro nitthī, daṇḍo tu <span class="bld">nāla</span> muccate.</p>
  2261. <p class="hangnum"><a name="para687"></a><span class="paranum">687</span>.</p>
  2262. <p class="gatha1"> Bhisaṃ muḷālo nitthī ca, bījakoso tu kaṇṇikā;</p>
  2263. <p class="gathalast">Padumādisamūhe tu, bhave <span class="bld">saṇḍa</span>manitthiyaṃ.</p>
  2264. <p class="hangnum"><a name="para688"></a><span class="paranum">688</span>.</p>
  2265. <p class="gatha1"> Uppalaṃ kuvalayañca, nīlaṃ tvi’<span class="bld">ndīvaraṃ</span> siyā;</p>
  2266. <p class="gathalast">Setetu <span class="bld">kumuda</span>ñcassa, kando <span class="bld">sālūka</span> muccate.</p>
  2267. <p class="hangnum"><a name="para689"></a><span class="paranum">689</span>.</p>
  2268. <p class="gatha1"> Sogandhikaṃ kallahāraṃ, dakasītalikaṃ pyatha;</p>
  2269. <p class="gathalast">Sevālo nīlikā cātha, bhisinya’mbujinī bhave.</p>
  2270. <p class="bodytext"><a name="para690"></a><span class="paranum">690</span>. <span class="bld">Sevālā</span> tilabījañca, saṅkhe ca paṇakādayoti.</p>
  2271. <p class="centered">Iti pātālavaggo.</p>
  2272. <p class="centered">Bhūkaṇḍo dutiyo.</p>
  2273. <p class="chapter">3. Sāmaññakaṇḍa</p>
  2274. <p class="title">1. Visesyādhīnavagga</p>
  2275. <p class="hangnum"><a name="para691"></a><span class="paranum">691</span>.</p>
  2276. <p class="gatha1"> Visesyādhīna saṃkiṇṇā, nekatthehya’byayehi ca;</p>
  2277. <p class="gathalast">Sā’ṅgo’pāṅgehi kathyante, kaṇḍe vaggā iha kkamā.</p>
  2278. <p class="hangnum"><a name="para692"></a><span class="paranum">692</span>.</p>
  2279. <p class="gatha1"> Guṇadabbakriyāsaddā, <a name="M0.0058"></a> siyuṃ sabbe visesanā;</p>
  2280. <p class="gathalast">Visesyādhīnabhāvena, visesyasamaliṅgino.</p>
  2281. <p class="hangnum"><a name="para693"></a><span class="paranum">693</span>.</p>
  2282. <p class="gatha1"> Sobhanaṃ ruciraṃ sādhu, manuññaṃ cāru sundaraṃ;</p>
  2283. <p class="gathalast">Vaggu manoramaṃ kantaṃ, hārī mañju ca pesalaṃ.</p>
  2284. <p class="hangnum"><a name="para694"></a><span class="paranum">694</span>.</p>
  2285. <p class="gatha1"> Bhaddaṃ vāmañca kalyāṇaṃ, manāpaṃ laddhakaṃ subhaṃ;</p>
  2286. <p class="gathalast">Uttamo pavaro jeṭṭho, pamukhā’nuttaro varo.</p>
  2287. <p class="hangnum"><a name="para695"></a><span class="paranum">695</span>.</p>
  2288. <p class="gatha1"> Mukhyo padhānaṃ pāmokkho, para maggañña muttaraṃ;</p>
  2289. <p class="gathalast">Paṇītaṃ paramaṃ seyyo, gāmaṇī seṭṭha sattamā.</p>
  2290. <p class="hangnum"><a name="para696"></a><span class="paranum">696</span>.</p>
  2291. <p class="gatha1"> Visiṭṭhā’riya nāge’ko, sabhaggā mokkha puṅgavā;</p>
  2292. <p class="gathalast"><span class="bld">Sīha kuñjara saddūlā,</span> dī tu samāsagā pume.</p>
  2293. <p class="hangnum"><a name="para697"></a><span class="paranum">697</span>.</p>
  2294. <p class="gatha1"> Citta’kkhi pītijanana, <span class="bld">mabyāseka masecanaṃ;</span></p>
  2295. <p class="gathalast">Iṭṭhaṃ tu subhagaṃ hajjaṃ, dayitaṃ vallabhaṃ piyaṃ.</p>
  2296. <p class="hangnum"><a name="para698"></a><span class="paranum">698</span>.</p>
  2297. <p class="gatha1"> Tucchañca rittakaṃ suññaṃ, athā’sārañca pheggu ca;</p>
  2298. <p class="gathalast">Mejjhaṃ pūtaṃ pavitto tha, aviraddho apaṇṇako.</p>
  2299. <p class="hangnum"><a name="para699"></a><span class="paranum">699</span>.</p>
  2300. <p class="gatha1"> Ukkaṭṭho ca pakaṭṭho tha, nihīno hīna lāmakā;</p>
  2301. <p class="gathalast">Patikiṭṭhaṃ nikiṭṭhañca, ittarā’vajja kucchitā.</p>
  2302. <p class="hangnum"><a name="para700"></a><span class="paranum">700</span>.</p>
  2303. <p class="gatha1"> Adhamo’maka gārayhā,</p>
  2304. <p class="gatha2">Malīno tu malīmaso;</p>
  2305. <p class="gathalast">Brahā mahantaṃ vipulaṃ, visālaṃ puthulaṃ puthu.</p>
  2306. <p class="hangnum"><a name="para701"></a><span class="paranum">701</span>.</p>
  2307. <p class="gatha1"> Garu’ru vitthiṇṇa matho, pīnaṃ thūlañca pīvaraṃ;</p>
  2308. <p class="gathalast">Thullañca vaṭharañcā tha, ācitaṃ nicitaṃ bhave.</p>
  2309. <p class="hangnum"><a name="para702"></a><span class="paranum">702</span>.</p>
  2310. <p class="gatha1"> Sabbaṃ samatta makhilaṃ, nikhilaṃ sakalaṃ tathā;</p>
  2311. <p class="gathalast">Nissesaṃ kasiṇā’sesaṃ, samaggañca anūnakaṃ,</p>
  2312. <p class="hangnum"><a name="para703"></a><span class="paranum">703</span>.</p>
  2313. <p class="gatha1"> Bhūri pahutaṃ pacuraṃ, bhiyyo sambahulaṃ bahu;</p>
  2314. <p class="gathalast">Yebhuyyaṃ bahulaṃ cātha, bāhiraṃ paribāhiraṃ.</p>
  2315. <p class="hangnum"><a name="para704"></a><span class="paranum">704</span>.</p>
  2316. <p class="gatha1"> <span class="bld">Parosatā</span>dī te, yesaṃ, paraṃ mattaṃ satādito;</p>
  2317. <p class="gathalast">Parittaṃ sukhumaṃ khuddaṃ, thoka mappaṃ kisaṃ tanu.</p>
  2318. <p class="hangnum"><a name="para705"></a><span class="paranum">705</span>.</p>
  2319. <p class="gatha1"> Cullaṃ matte’tthiyaṃ lesa,</p>
  2320. <p class="gatha2">Lavā’ṇuhi kaṇo pume;</p>
  2321. <p class="gathalast">Samīpaṃ nikaṭā’sanno, pakaṭṭhā’bhyāsa santikaṃ.</p>
  2322. <p class="hangnum"><a name="para706"></a><span class="paranum">706</span>.</p>
  2323. <p class="gatha1"> Avidūrañca <a name="M0.0059"></a> sāmantaṃ, sannikaṭṭha mupantikaṃ;</p>
  2324. <p class="gathalast">Sakāsaṃ antikaṃ ñattaṃ, dūraṃ tu vippakaṭṭhakaṃ.</p>
  2325. <p class="hangnum"><a name="para707"></a><span class="paranum">707</span>.</p>
  2326. <p class="gatha1"> Nirantaraṃ ghanaṃ sandaṃ, viraḷaṃ pelavaṃ tanu;</p>
  2327. <p class="gathalast">Athā yataṃ dīgha matho, nittalaṃ vaṭṭa vaṭṭulaṃ.</p>
  2328. <p class="hangnum"><a name="para708"></a><span class="paranum">708</span>.</p>
  2329. <p class="gatha1"> Ucco tu unnato tuṅgo, udaggo ceva ucchito;</p>
  2330. <p class="gathalast">Nīco rasso vāmano tha, ajimho paguṇo uju.</p>
  2331. <p class="hangnum"><a name="para709"></a><span class="paranum">709</span>.</p>
  2332. <p class="gatha1"> Aḷāraṃ vellitaṃ vaṅkaṃ, kuṭilaṃ jimha kuñcitaṃ;</p>
  2333. <p class="gathalast">Dhuvo ca sassato nicco, sadātana sanantanā.</p>
  2334. <p class="hangnum"><a name="para710"></a><span class="paranum">710</span>.</p>
  2335. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kūṭaṭṭho</span> tve’karūpena, kālabyāpī pakāsito;</p>
  2336. <p class="gathalast">Lahu sallahukaṃ cātha, saṅkhyātaṃ gaṇitaṃ mitaṃ.</p>
  2337. <p class="hangnum"><a name="para711"></a><span class="paranum">711</span>.</p>
  2338. <p class="gatha1"> Tiṇhaṃ tu tikhiṇaṃ tibbaṃ, caṇḍaṃ uggaṃ kharaṃ bhave;</p>
  2339. <p class="gathalast">Jaṅgamañca carañceva, tasaṃ ñeyyaṃ carācaraṃ.</p>
  2340. <p class="hangnum"><a name="para712"></a><span class="paranum">712</span>.</p>
  2341. <p class="gatha1"> Kampanaṃ calanaṃ cātha, atiritto tathā’dhiko;</p>
  2342. <p class="gathalast"><span class="bld">Thāvaro</span> jaṅgamā añño, lolaṃ tu cañcalaṃ calaṃ.</p>
  2343. <p class="hangnum"><a name="para713"></a><span class="paranum">713</span>.</p>
  2344. <p class="gatha1"> Taralañca purāṇo tu, purātana sanantanā;</p>
  2345. <p class="gathalast">Cirantano tha paccaggho, nūtano’bhinavo navo.</p>
  2346. <p class="hangnum"><a name="para714"></a><span class="paranum">714</span>.</p>
  2347. <p class="gatha1"> Kurūraṃ kaṭhinaṃ daḷhaṃ, niṭṭhuraṃ kakkhaḷaṃ bhave;</p>
  2348. <p class="gathalast">Anitthya’nto pariyanto, panto ca pacchima’ntimā.</p>
  2349. <p class="hangnum"><a name="para715"></a><span class="paranum">715</span>.</p>
  2350. <p class="gatha1"> Jighaññaṃ carimaṃ pubbaṃ, tva’ggaṃ paṭhama mādi so;</p>
  2351. <p class="gathalast">Patirūpo nucchavikaṃ, atha moghaṃ niratthakaṃ.</p>
  2352. <p class="hangnum"><a name="para716"></a><span class="paranum">716</span>.</p>
  2353. <p class="gatha1"> Byattaṃ puṭa <span class="note">[phuṭaṃ (sī.)]</span> ñca mudu tu, sukumārañca komalaṃ;</p>
  2354. <p class="gathalast"><span class="bld">Paccakkhaṃ</span> indriyaggayhaṃ, <span class="bld">apaccakkhaṃ</span> atindriyaṃ.</p>
  2355. <p class="hangnum"><a name="para717"></a><span class="paranum">717</span>.</p>
  2356. <p class="gatha1"> Itarā’ññataro eko, añño bahuvidho tu ca;</p>
  2357. <p class="gathalast">Nānārūpo ca vividho, abādhaṃ tu niraggalaṃ.</p>
  2358. <p class="hangnum"><a name="para718"></a><span class="paranum">718</span>.</p>
  2359. <p class="gatha1"> Athe’kākī ca ekacco, eko ca ekako samā;</p>
  2360. <p class="gathalast">Sādhāraṇañca sāmaññaṃ, sambādho tu ca saṃkaṭaṃ.</p>
  2361. <p class="hangnum"><a name="para719"></a><span class="paranum">719</span>.</p>
  2362. <p class="gatha1"> Vāmaṃ kaḷevaraṃ <span class="bld">sabyaṃ; Apasabyaṃ</span> tu dakkhiṇaṃ;</p>
  2363. <p class="gathalast">Paṭikūlaṃ tva’pasabyaṃ, gahanaṃ kalilaṃ samā.</p>
  2364. <p class="hangnum"><a name="para720"></a><span class="paranum">720</span>.</p>
  2365. <p class="gatha1"> Uccāvacaṃ <a name="M0.0060"></a> bahubhedaṃ, saṃkiṇṇā’ kiṇṇa saṃkulā;</p>
  2366. <p class="gathalast">Katahattho ca kusalo, pavīṇā’bhiñña sikkhitā.</p>
  2367. <p class="hangnum"><a name="para721"></a><span class="paranum">721</span>.</p>
  2368. <p class="gatha1"> Nipuṇo ca paṭu cheko, cāturo dakkha pesalā;</p>
  2369. <p class="gathalast">Bālo dattu jalo mūḷho, mando viññū ca bāliso.</p>
  2370. <p class="hangnum"><a name="para722"></a><span class="paranum">722</span>.</p>
  2371. <p class="gatha1"> Puññavā sukatī dhañño, mahussāho mahādhiti;</p>
  2372. <p class="gathalast">Mahātaṇho mahiccho tha, hadayī hadayālu ca.</p>
  2373. <p class="hangnum"><a name="para723"></a><span class="paranum">723</span>.</p>
  2374. <p class="gatha1"> Sumano haṭṭhacitto tha, dummano vimano pyatha;</p>
  2375. <p class="gathalast">Vadāniyo vadaññū ca, dānasoṇḍo bahuppado.</p>
  2376. <p class="hangnum"><a name="para724"></a><span class="paranum">724</span>.</p>
  2377. <p class="gatha1"> Khyāto patīto paññāto,</p>
  2378. <p class="gatha2">Bhiññāto pathito suto,</p>
  2379. <p class="gathalast">Vissuto vidito ceva, pasiddho pākaṭo bhave.</p>
  2380. <p class="hangnum"><a name="para725"></a><span class="paranum">725</span>.</p>
  2381. <p class="gatha1"> Issaro nāyako sāmī, patī’sā’dhipatī pabhū;</p>
  2382. <p class="gatha2">Ayyā’dhipā’dhibhū netā,</p>
  2383. <p class="gathalast">Ibbho tva’ḍḍho tathā dhanī.</p>
  2384. <p class="hangnum"><a name="para726"></a><span class="paranum">726</span>.</p>
  2385. <p class="gatha1"> Dānāraho dakkhiṇeyyo, siniddho tu ca vacchalo;</p>
  2386. <p class="gatha2">Parikkhako kāraṇiko,</p>
  2387. <p class="gathalast">Āsatto tu ca tapparo.</p>
  2388. <p class="hangnum"><a name="para727"></a><span class="paranum">727</span>.</p>
  2389. <p class="gatha1"> Kāruṇiko dayālupi, sūrato <span class="bld">ussuko</span> tu ca;</p>
  2390. <p class="gathalast">Iṭṭhatthe uyyuto cātha, dīghasutto cirakriyo.</p>
  2391. <p class="hangnum"><a name="para728"></a><span class="paranum">728</span>.</p>
  2392. <p class="gatha1"> Parādhīno parāyatto, āyatto tu ca santako;</p>
  2393. <p class="gathalast">Pariggaho adhīno ca, sacchando tu ca serini.</p>
  2394. <p class="hangnum"><a name="para729"></a><span class="paranum">729</span>.</p>
  2395. <p class="gatha1"> Anisammakārī jammo, atitaṇho tu lolupo;</p>
  2396. <p class="gatha2">Giddho tu luddho lolo tha,</p>
  2397. <p class="gathalast"><span class="bld">Kuṇṭho</span> mando kriyāsu hi.</p>
  2398. <p class="hangnum"><a name="para730"></a><span class="paranum">730</span>.</p>
  2399. <p class="gatha1"> Kāmayitā tu kamitā, kāmano kāmi kāmuko;</p>
  2400. <p class="gatha2">Soṇḍo matto vidheyyo tu,</p>
  2401. <p class="gathalast">Assavo subbaco samā.</p>
  2402. <p class="hangnum"><a name="para731"></a><span class="paranum">731</span>.</p>
  2403. <p class="gatha1"> Pagabbho <a name="M0.0061"></a> paṭibhāyutto, bhīsīlo bhīru bhīruko;</p>
  2404. <p class="gatha2">Adhīro <span class="note">[avīro (ṭī.)]</span> kātaro cātha,</p>
  2405. <p class="gathalast">Hiṃsāsīlo ca ghātuko.</p>
  2406. <p class="hangnum"><a name="para732"></a><span class="paranum">732</span>.</p>
  2407. <p class="gatha1"> Kodhano rosano <span class="note">[dosano (sī.)]</span> kopī,</p>
  2408. <p class="gatha2">Caṇḍo tvaccantakodhano;</p>
  2409. <p class="gathalast">Sahano khamano khantā, titikkhavā ca khantimā.</p>
  2410. <p class="hangnum"><a name="para733"></a><span class="paranum">733</span>.</p>
  2411. <p class="gatha1"> Saddhāyutto tu saddhālu, dhajavā tu dhajālu ca <span class="note">[lajjālutu ca lajjavā (ka.)]</span>;</p>
  2412. <p class="gathalast">Niddālu niddāsīlo tha, bhassaro bhāsuro bhave.</p>
  2413. <p class="hangnum"><a name="para734"></a><span class="paranum">734</span>.</p>
  2414. <p class="gatha1"> Naggo digambaro’vattho, ghasmaro tu ca bhakkhako;</p>
  2415. <p class="gathalast"><span class="bld">Eḷamūgo</span> tu vattuñca, sotuṃ cā’kusalo bhave.</p>
  2416. <p class="hangnum"><a name="para735"></a><span class="paranum">735</span>.</p>
  2417. <p class="gatha1"> Mukharo dummukhā’baddha, mukhā cāppiyavādini;</p>
  2418. <p class="gathalast"><span class="bld">Vācālo</span> bahugārayha, vace vattā tu so vado.</p>
  2419. <p class="hangnum"><a name="para736"></a><span class="paranum">736</span>.</p>
  2420. <p class="gatha1"> Nijo sako attaniyo,</p>
  2421. <p class="gatha2">Vimhayo’cchariya’bbhuto;</p>
  2422. <p class="gatha3">Vihattho byākulo cātha,</p>
  2423. <p class="gathalast">Ātatāyī vadhudyato.</p>
  2424. <p class="hangnum"><a name="para737"></a><span class="paranum">737</span>.</p>
  2425. <p class="gatha1"> Sīsacchejjamhi <span class="bld">vajjho</span> tha, nikato ca saṭho’nuju;</p>
  2426. <p class="gatha2">Sūcako pisuṇo kaṇṇe,</p>
  2427. <p class="gathalast">Japo dhutto tu vañcako.</p>
  2428. <p class="hangnum"><a name="para738"></a><span class="paranum">738</span>.</p>
  2429. <p class="gatha1"> Anisamma hi yo kiccaṃ, puriso vadhabandhanādi mācarati;</p>
  2430. <p class="gathalast">Avinicchitakārittā, sokhalu <span class="bld">capalo</span>ti viññeyyo.</p>
  2431. <p class="hangnum"><a name="para739"></a><span class="paranum">739</span>.</p>
  2432. <p class="gatha1"> Khuddo kadariyo thaddha, maccharī kapaṇo pyatha;</p>
  2433. <p class="gathalast">Akiñcano daliddo ca, dīno niddhana duggatā.</p>
  2434. <p class="hangnum"><a name="para740"></a><span class="paranum">740</span>.</p>
  2435. <p class="gatha1"> Asambhāvitasampattaṃ, <span class="bld">kākatāliya</span> muccate;</p>
  2436. <p class="gathalast">Atha yācanako atthī, yācako ca vanibbako.</p>
  2437. <p class="hangnum"><a name="para741"></a><span class="paranum">741</span>.</p>
  2438. <p class="gatha1"> <span class="bld">Aṇḍajā</span> pakkhisappādī, narādī tu <span class="bld">jalābujā;</span></p>
  2439. <p class="gathalast"><span class="bld">Sedajā</span> kimiḍaṃsādī, devādī tvo’ <span class="bld">papātikā.</span></p>
  2440. <p class="hangnum"><a name="para742"></a><span class="paranum">742</span>.</p>
  2441. <p class="gatha1"> Jaṇṇutaggho <a name="M0.0062"></a> jaṇṇumatto, <span class="bld">kappo</span> tu kiñcidūnake;</p>
  2442. <p class="gathalast">Antaggataṃ bhu pariyā, panna mantogadho’gadhā.</p>
  2443. <p class="hangnum"><a name="para743"></a><span class="paranum">743</span>.</p>
  2444. <p class="gatha1"> Rādhito sādhito cātha, nippakkaṃ kuthitaṃ bhave;</p>
  2445. <p class="gathalast">Āpanno tvā’padappatto, vivaso tvavaso bhave.</p>
  2446. <p class="hangnum"><a name="para744"></a><span class="paranum">744</span>.</p>
  2447. <p class="gatha1"> Nuṇṇo nuttā’tta, khittā ce’, ritā viddhā tha kampito;</p>
  2448. <p class="gathalast">Dhūto ādhūta calitā, nisitaṃ tu ca tejitaṃ.</p>
  2449. <p class="hangnum"><a name="para745"></a><span class="paranum">745</span>.</p>
  2450. <p class="gatha1"> Pattabbaṃ gamma māpajjaṃ <span class="note">[āsajjaṃ (ka.)]</span>, pakkaṃ pariṇataṃ samā;</p>
  2451. <p class="gathalast">Veṭhitaṃ tu valayitaṃ, ruddhaṃ saṃvuta māvutaṃ.</p>
  2452. <p class="hangnum"><a name="para746"></a><span class="paranum">746</span>.</p>
  2453. <p class="gatha1"> Parikkhittañca nivutaṃ, visaṭaṃ vitthataṃ tataṃ;</p>
  2454. <p class="gatha2">Litto tu diddho gūḷho tu,</p>
  2455. <p class="gathalast">Gutto puṭṭho tu posito.</p>
  2456. <p class="hangnum"><a name="para747"></a><span class="paranum">747</span>.</p>
  2457. <p class="gatha1"> Lajjito hīḷito cātha, sanitaṃ dhanitaṃ pyatha;</p>
  2458. <p class="gatha2">Sandānito sito baddho,</p>
  2459. <p class="gathalast">Kīlito saṃyato bhave.</p>
  2460. <p class="hangnum"><a name="para748"></a><span class="paranum">748</span>.</p>
  2461. <p class="gatha1"> Siddhe nipphanna nibbattā, dārite bhinna bheditā;</p>
  2462. <p class="gathalast">Channo tu chādite cātha, viddhe chiddita vedhitā.</p>
  2463. <p class="hangnum"><a name="para749"></a><span class="paranum">749</span>.</p>
  2464. <p class="gatha1"> Āhaṭo ābhatā’nītā,</p>
  2465. <p class="gatha2">Danto tu damito siyā;</p>
  2466. <p class="gatha3">Santo tu samito ceva,</p>
  2467. <p class="gathalast">Puṇṇo tu pūrito bhave.</p>
  2468. <p class="hangnum"><a name="para750"></a><span class="paranum">750</span>.</p>
  2469. <p class="gatha1"> Apacāyito mahito, pūjitā’rahito’ccito;</p>
  2470. <p class="gathalast">Mānito cā’pacito ca, tacchitaṃ tutanūkate.</p>
  2471. <p class="hangnum"><a name="para751"></a><span class="paranum">751</span>.</p>
  2472. <p class="gatha1"> Santatto dhūpito copa,</p>
  2473. <p class="gatha2">Carito tu upāsito;</p>
  2474. <p class="gathalast">Bhaṭṭhaṃ tu galitaṃ pannaṃ, cutañca dhaṃsitaṃ bhave.</p>
  2475. <p class="hangnum"><a name="para752"></a><span class="paranum">752</span>.</p>
  2476. <p class="gatha1"> Pīto pamudito haṭṭho,</p>
  2477. <p class="gatha2">Matto tuṭṭho tha kantito;</p>
  2478. <p class="gatha3">Sañchinno lūna dātā tha,</p>
  2479. <p class="gathalast">Pasattho vaṇṇito thuto.</p>
  2480. <p class="hangnum"><a name="para753"></a><span class="paranum">753</span>.</p>
  2481. <p class="gatha1"> Tinto’lla’dda <a name="M0.0063"></a> kilinno’nnā, maggitaṃ pariyesitaṃ;</p>
  2482. <p class="gathalast">Anvesitaṃ gavesitaṃ, laddhaṃ tu patta muccate.</p>
  2483. <p class="hangnum"><a name="para754"></a><span class="paranum">754</span>.</p>
  2484. <p class="gatha1"> Rakkhitaṃ gopitaṃ guttaṃ, tātaṃ gopāyitā’vitā;</p>
  2485. <p class="gathalast">Pālitaṃ atha ossaṭṭhaṃ, cattaṃ hīnaṃ samujjhitaṃ.</p>
  2486. <p class="hangnum"><a name="para755"></a><span class="paranum">755</span>.</p>
  2487. <p class="gatha1"> Bhāsitaṃ lapitaṃ vuttā, bhihitā’khyāta jappitā;</p>
  2488. <p class="gathalast">Udīritañca kathitaṃ, gaditaṃ bhaṇito’ditā.</p>
  2489. <p class="hangnum"><a name="para756"></a><span class="paranum">756</span>.</p>
  2490. <p class="gatha1"> Avaññātā’vagaṇitā, paribhūtā’vamānitā;</p>
  2491. <p class="gatha2">Jighacchito tu khudito,</p>
  2492. <p class="gathalast">Chāto ceva bubhukkhito.</p>
  2493. <p class="hangnum"><a name="para757"></a><span class="paranum">757</span>.</p>
  2494. <p class="gatha1"> Buddhaṃ ñātaṃ paṭipannaṃ, viditā’vagataṃ mataṃ;</p>
  2495. <p class="gatha2">Gilito khādito bhutto,</p>
  2496. <p class="gathalast">Bhakkhito’jjhohaṭā’sitā.</p>
  2497. <p class="centered">Iti visesyādhīnavaggo.</p>
  2498. <p class="title">2. Saṃkiṇṇavagga</p>
  2499. <p class="hangnum"><a name="para758"></a><span class="paranum">758</span>.</p>
  2500. <p class="gatha1"> Ñeyyaṃ liṅga miha kvāpi, paccayatthavasena ca;</p>
  2501. <p class="gatha2">Kriyā tu kiriyaṃ kammaṃ,</p>
  2502. <p class="gatha3">Santi tu samatho samo;</p>
  2503. <p class="gatha2">Damo ca damatho danti, <span class="bld">vattaṃ</span> tu suddhakammani;</p>
  2504. <p class="gathalast">Atho āsaṅgavacanaṃ, tīsu vuttaṃ parāyaṇaṃ.</p>
  2505. <p class="hangnum"><a name="para759"></a><span class="paranum">759</span>.</p>
  2506. <p class="gatha1"> Bhedo vidāro phuṭanaṃ, tappanaṃ tu ca pīṇanaṃ;</p>
  2507. <p class="gatha2">Akkosana mabhisaṅgo,</p>
  2508. <p class="gathalast">Bhikkhā tu yācanā’tthanā.</p>
  2509. <p class="hangnum"><a name="para760"></a><span class="paranum">760</span>.</p>
  2510. <p class="gatha1"> Ninnimittaṃ yadicchā thā’, pucchanā nandanāni ca;</p>
  2511. <p class="gatha2">Sabhājana matho ñāyo,</p>
  2512. <p class="gathalast">Nayo phāti tu vuddhiyaṃ.</p>
  2513. <p class="hangnum"><a name="para761"></a><span class="paranum">761</span>.</p>
  2514. <p class="gatha1"> Kilamatho kilamanaṃ, pasavo tu pasūtiyaṃ;</p>
  2515. <p class="gatha2">Ukkaṃso tvatisayo tha,</p>
  2516. <p class="gathalast">Jayo ca jayanaṃ jiti.</p>
  2517. <p class="hangnum"><a name="para762"></a><span class="paranum">762</span>.</p>
  2518. <p class="gatha1"> Vaso <a name="M0.0064"></a> kanti, byadho vedho,</p>
  2519. <p class="gatha2">Gaho gāho varo vuti;</p>
  2520. <p class="gatha3">Pacā pāko havo huti <span class="note">[hūbhi (sī. amarakosa)]</span>,</p>
  2521. <p class="gathalast">Vedo vedana mitthi vā.</p>
  2522. <p class="hangnum"><a name="para763"></a><span class="paranum">763</span>.</p>
  2523. <p class="gatha1"> Jīraṇaṃ jāni tāṇaṃ tu, rakkhaṇaṃ pamitippamā;</p>
  2524. <p class="gatha2">Sileso sandhi ca khayo,</p>
  2525. <p class="gathalast">Tvapacayo ravo raṇo.</p>
  2526. <p class="hangnum"><a name="para764"></a><span class="paranum">764</span>.</p>
  2527. <p class="gatha1"> Nigādo nigado mādo, mado pasiti bandhanaṃ;</p>
  2528. <p class="gatha2">Ākaro tviṅgitaṃ iṅgo,</p>
  2529. <p class="gathalast">Atha’tthāpagamo byayo.</p>
  2530. <p class="hangnum"><a name="para765"></a><span class="paranum">765</span>.</p>
  2531. <p class="gatha1"> Antarāyo ca paccūho,</p>
  2532. <p class="gatha2">Vikāro tu vikatya’pi;</p>
  2533. <p class="gathalast">Pavisileso vidhuraṃ, upavesanamāsanaṃ.</p>
  2534. <p class="hangnum"><a name="para766"></a><span class="paranum">766</span>.</p>
  2535. <p class="gatha1"> Ajjhāsayo adhippāyo, āsayo cābhisandhi ca;</p>
  2536. <p class="gatha2">Bhāvo dhimutti chando tha,</p>
  2537. <p class="gathalast">Doso ādīnavo bhave.</p>
  2538. <p class="hangnum"><a name="para767"></a><span class="paranum">767</span>.</p>
  2539. <p class="gatha1"> Ānisaṃso guṇo cātha,</p>
  2540. <p class="gatha2">Majjhaṃ vemajjha muccate;</p>
  2541. <p class="gathalast">Majjhanhiko <span class="note">[majjhantiko (ṭī. sī. pī.)]</span> tu majjhanho, vemattaṃ tu ca nānatā.</p>
  2542. <p class="hangnum"><a name="para768"></a><span class="paranum">768</span>.</p>
  2543. <p class="gatha1"> Vā jāgaro jāgariyaṃ <span class="note">[jāgariyo (ṭī.)]</span>, pavāho tu pavatti ca;</p>
  2544. <p class="gatha2">Byāso papañco vitthāro,</p>
  2545. <p class="gathalast">Yāmo tu saṃyamo yamo.</p>
  2546. <p class="hangnum"><a name="para769"></a><span class="paranum">769</span>.</p>
  2547. <p class="gatha1"> Sambāhanaṃ maddanañca, pasaro tu visappanaṃ;</p>
  2548. <p class="gatha2">Santhavo tu paricayo,</p>
  2549. <p class="gathalast">Melako saṅga saṅgamā.</p>
  2550. <p class="hangnum"><a name="para770"></a><span class="paranum">770</span>.</p>
  2551. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sannidhi</span> sannikaṭṭhamhi, vināso tu adassanaṃ;</p>
  2552. <p class="gatha2">Lavo bhilāvo lavanaṃ,</p>
  2553. <p class="gathalast">Patthāvo’vasaro samā.</p>
  2554. <p class="hangnum"><a name="para771"></a><span class="paranum">771</span>.</p>
  2555. <p class="gatha1"> Osānaṃ <a name="M0.0065"></a> pariyosānaṃ, ukkaṃso’tisayo bhave <span class="note">[avasānaṃ samāpanaṃ (?)]</span>;</p>
  2556. <p class="gathalast">Sanniveso ca saṇṭhānaṃ, athā’bbhantara mantaraṃ.</p>
  2557. <p class="hangnum"><a name="para772"></a><span class="paranum">772</span>.</p>
  2558. <p class="gatha1"> Pāṭihīraṃ pāṭiheraṃ, pāṭihāriya muccate;</p>
  2559. <p class="gathalast">Kiccaṃ tu karaṇīyañca, saṅkhāro vāsanā bhave.</p>
  2560. <p class="hangnum"><a name="para773"></a><span class="paranum">773</span>.</p>
  2561. <p class="gatha1"> Pavanaṃ pava nippāvā, tasaro suttaveṭhanaṃ;</p>
  2562. <p class="gathalast">Saṅkamo duggasañcāro, pakkamo tu upakkamo.</p>
  2563. <p class="hangnum"><a name="para774"></a><span class="paranum">774</span>.</p>
  2564. <p class="gatha1"> Pāṭho nipāṭho nipaṭho, vicayo magganā pume;</p>
  2565. <p class="gathalast">Āliṅganaṃ parissaṅgo, sileso upagūhanaṃ.</p>
  2566. <p class="hangnum"><a name="para775"></a><span class="paranum">775</span>.</p>
  2567. <p class="gatha1"> Ālokanañca nijjhānaṃ, ikkhaṇaṃ dassanaṃ pyatha;</p>
  2568. <p class="gathalast">Paccādeso nirasanaṃ, paccakkhānaṃ nirākati.</p>
  2569. <p class="hangnum"><a name="para776"></a><span class="paranum">776</span>.</p>
  2570. <p class="gatha1"> Vipallāso’ññathābhāvo, byattayo viparīyayo;</p>
  2571. <p class="gathalast">Vipariyāso’tikkamo, tva’tipāto upaccayo.</p>
  2572. <p class="bodytext">Iti saṃkiṇṇavaggo.</p>
  2573. <p class="title">3. Anekatthavagga</p>
  2574. <p class="hangnum"><a name="para777"></a><span class="paranum">777</span>.</p>
  2575. <p class="gatha1"> Anekatthe pavakkhāmi, gāthā’ddhapādato kamā;</p>
  2576. <p class="gathalast">Ettha liṅgavisesattha, mekassa punaruttatā.</p>
  2577. <p class="hangnum"><a name="para778"></a><span class="paranum">778</span>.</p>
  2578. <p class="gatha1"> <span class="bld">Samayo</span> samavāye ca, samūhe kāraṇe khaṇe;</p>
  2579. <p class="gathalast">Paṭivedhe siyā kāle, pahāne lābha diṭṭhisu.</p>
  2580. <p class="hangnum"><a name="para779"></a><span class="paranum">779</span>.</p>
  2581. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vaṇṇo</span> saṇṭhāna rūpesu, jāti,cchavīsu kāraṇe;</p>
  2582. <p class="gathalast">Pamāṇe ca pasaṃsāyaṃ, akkhare ca yase guṇe.</p>
  2583. <p class="hangnum"><a name="para780"></a><span class="paranum">780</span>.</p>
  2584. <p class="gatha1"> Uddese pātimokkhassa, paṇṇattiya <span class="bld">muposatho;</span></p>
  2585. <p class="gathalast">Upavāse ca aṭṭhaṅge, uposathadine siyā.</p>
  2586. <p class="hangnum"><a name="para781"></a><span class="paranum">781</span>.</p>
  2587. <p class="gatha1"> Rathaṅge lakkhaṇe dhammo, racakke’svīriyāpathe;</p>
  2588. <p class="gathalast"><span class="bld">Cakkaṃ</span> sampattiyaṃ cakka, ratane maṇḍale bale.</p>
  2589. <p class="hangnum"><a name="para782"></a><span class="paranum">782</span>.</p>
  2590. <p class="gatha1"> Kulālabhaṇḍe āṇāya, māyudhe dāna rāsisu;</p>
  2591. <p class="hangnum"><a name="para783"></a><span class="paranum">783</span>.</p>
  2592. <p class="gatha1"> Dānasmiṃ <a name="M0.0066"></a> <span class="bld">brahmacariya,</span> mappamaññāsu sāsane;</p>
  2593. <p class="gatha2">Methunāratiyaṃ veyyā, vacce sadāratuṭṭhiyaṃ;</p>
  2594. <p class="gathalast">Pañcasīlā’riyamaggo, posathaṅga dhitīsu <span class="note">[ṭhitīsu (ka.)]</span> ca.</p>
  2595. <p class="hangnum"><a name="para784"></a><span class="paranum">784</span>.</p>
  2596. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dhammo</span> sabhāve pariyattipaññā,</p>
  2597. <p class="gatha2">Ñāyesu saccappakatīsu puññe;</p>
  2598. <p class="gatha3">Ñeyye guṇā’cāra samādhisūpi,</p>
  2599. <p class="gathalast">Nissattatā’pattisu kāraṇādo.</p>
  2600. <p class="hangnum"><a name="para785"></a><span class="paranum">785</span>.</p>
  2601. <p class="gatha1"> <span class="bld">Attho</span> payojane saddā, bhidheyye vuddhiyaṃ dhane;</p>
  2602. <p class="gathalast">Vatthumhi kāraṇe nāse, hite pacchimapabbate.</p>
  2603. <p class="hangnum"><a name="para786"></a><span class="paranum">786</span>.</p>
  2604. <p class="gatha1"> Yebhuyyatā’byāmissesu, visaṃyoge ca <span class="bld">kevalaṃ;</span></p>
  2605. <p class="gathalast">Daḷhatthe’natireke cā, navasesamhi taṃ tisu.</p>
  2606. <p class="hangnum"><a name="para787"></a><span class="paranum">787</span>.</p>
  2607. <p class="gatha1"> <span class="bld">Guṇo</span> paṭala rāsīsu, ānisaṃse ca bandhane;</p>
  2608. <p class="gathalast">Appadhāne ca sīlādo, sukkādimhi jiyāya ca.</p>
  2609. <p class="hangnum"><a name="para788"></a><span class="paranum">788</span>.</p>
  2610. <p class="gatha1"> Rukkhādo vijjamāne cā, rahante khandhapañcake;</p>
  2611. <p class="gathalast"><span class="bld">Bhūto</span> satta mahābhūtā, manussesu na nāriyaṃ.</p>
  2612. <p class="hangnum"><a name="para789"></a><span class="paranum">789</span>.</p>
  2613. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vāccaliṅgo</span> atītasmiṃ, jāte patte same mato;</p>
  2614. <p class="hangnum"><a name="para790"></a><span class="paranum">790</span>.</p>
  2615. <p class="gatha1"> Sundare daḷhikamme cā, yācane sampaṭicchane;</p>
  2616. <p class="gathalast">Sajjane sampahaṃsāyaṃ, <span class="bld">sādhvā’</span>bhidheyyaliṅgikaṃ.</p>
  2617. <p class="hangnum"><a name="para791"></a><span class="paranum">791</span>.</p>
  2618. <p class="gatha1"> <span class="bld">Anto</span> nitthī samīpe cā, vasāne padapūraṇe;</p>
  2619. <p class="gathalast">Dehāvayave koṭṭhāse, nāsa sīmāsu lāmake.</p>
  2620. <p class="hangnum"><a name="para792"></a><span class="paranum">792</span>.</p>
  2621. <p class="gatha1"> Nikāye sandhi sāmañña, ppasūtīsu kule bhave;</p>
  2622. <p class="gathalast">Visese sumanāyañca, <span class="bld">jāti</span> saṅkhatalakkhaṇe.</p>
  2623. <p class="hangnum"><a name="para793"></a><span class="paranum">793</span>.</p>
  2624. <p class="gatha1"> Bhavabhede patiṭṭhāyaṃ, niṭṭhā’jjhāsayabuddhisu;</p>
  2625. <p class="gathalast">Vāsaṭṭhāne ca gamane, visaṭatte <span class="note">[visaratta visadatte]</span> <span class="bld">gatī</span>ritā.</p>
  2626. <p class="hangnum"><a name="para794"></a><span class="paranum">794</span>.</p>
  2627. <p class="gatha1"> Phale vipassanā dibba, cakkhu sabbaññutāsu ca;</p>
  2628. <p class="gathalast">Paccavekkhaṇañāṇamhi, magge ca <span class="bld">ñāṇadassanaṃ.</span></p>
  2629. <p class="hangnum"><a name="para795"></a><span class="paranum">795</span>.</p>
  2630. <p class="gatha1"> Kammāruddhana aṅgāra, kapalla dīpikāsu ca;</p>
  2631. <p class="gathalast">Suvaṇṇakāramūsāyaṃ, <span class="bld">ukkā</span> vege ca vāyuno.</p>
  2632. <p class="hangnum"><a name="para796"></a><span class="paranum">796</span>.</p>
  2633. <p class="gatha1"> Kesohāraṇa, <a name="M0.0067"></a> jīvita, vuttisu vapane ca vāpasamakaraṇe;</p>
  2634. <p class="gathalast">Kathane pamuttabhāva, jjhenādo <span class="note">[jjhesanādo (sī.)]</span> <span class="bld">vutta</span> mapi tīsu.</p>
  2635. <p class="hangnum"><a name="para797"></a><span class="paranum">797</span>.</p>
  2636. <p class="gatha1"> Gamane vissute cā’va, dhārito’pacitesu ca;</p>
  2637. <p class="gathalast">Anuyoge kilinne ca, <span class="bld">suto’</span> bhidheyyaliṅgiko.</p>
  2638. <p class="hangnum"><a name="para798"></a><span class="paranum">798</span>.</p>
  2639. <p class="gatha1"> Sotaviññeyya satthesu, <span class="bld">sutaṃ</span> putte <span class="bld">suto</span> siyā;</p>
  2640. <p class="hangnum"><a name="para799"></a><span class="paranum">799</span>.</p>
  2641. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kappo</span> kāle yuge lese, paññatti paramāyusu;</p>
  2642. <p class="gatha2">Sadise tīsu samaṇa, vohāra kappabindusu;</p>
  2643. <p class="gathalast">Samantatthe’ntarakappā, dike takke vidhimhi ca.</p>
  2644. <p class="hangnum"><a name="para800"></a><span class="paranum">800</span>.</p>
  2645. <p class="gatha1"> Nibbāna magga virati, sapathe saccabhāsite;</p>
  2646. <p class="gathalast">Tacche cā’riyasaccamhi, diṭṭhiyaṃ <span class="bld">sacca</span> mīritaṃ.</p>
  2647. <p class="hangnum"><a name="para801"></a><span class="paranum">801</span>.</p>
  2648. <p class="gatha1"> Sañjātidese hetumhi, vāsaṭṭhānā’karesu ca;</p>
  2649. <p class="gathalast">Samosaraṇaṭṭhāne cā, <span class="bld">yatanaṃ</span> padapūraṇe.</p>
  2650. <p class="hangnum"><a name="para802"></a><span class="paranum">802</span>.</p>
  2651. <p class="gatha1"> <span class="bld">Antaraṃ</span> majjha vattha’ñña, khaṇo’kāso’dhi hetusu;</p>
  2652. <p class="gathalast">Byavadhāne vinaṭṭhe ca, bhede chidde manasya’pi.</p>
  2653. <p class="hangnum"><a name="para803"></a><span class="paranum">803</span>.</p>
  2654. <p class="gatha1"> Ārogye <span class="bld">kusalaṃ</span> iṭṭha, vipāke <span class="bld">kusalo</span> tathā;</p>
  2655. <p class="gathalast">Anavajjamhi cheke ca, kathito <span class="bld">vāccaliṅgiko.</span></p>
  2656. <p class="hangnum"><a name="para804"></a><span class="paranum">804</span>.</p>
  2657. <p class="gatha1"> Dravā’cāresu vīriye, madhurādīsu pārade;</p>
  2658. <p class="gathalast">Siṅgārādo dhātubhede, kicce sampattiyaṃ <span class="bld">raso.</span></p>
  2659. <p class="hangnum"><a name="para805"></a><span class="paranum">805</span>.</p>
  2660. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bodhi</span> sabbaññutaññāṇe, riyamagge ca nāriyaṃ;</p>
  2661. <p class="gathalast">Paññattiyaṃ <span class="bld">pume’</span> ssattha, rukkhamhi purisitthiyaṃ.</p>
  2662. <p class="hangnum"><a name="para806"></a><span class="paranum">806</span>.</p>
  2663. <p class="gatha1"> Sevito yena yo niccaṃ, tatthāpi <span class="bld">visayo</span> siyā;</p>
  2664. <p class="gathalast">Rūpādike janapade, tathā dese ca gocare.</p>
  2665. <p class="hangnum"><a name="para807"></a><span class="paranum">807</span>.</p>
  2666. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bhāvo</span> padatthe sattāya, madhippāya kriyāsu ca;</p>
  2667. <p class="gathalast">Sabhāvasmiñca līlāyaṃ, purisi’tthindriyesu ca.</p>
  2668. <p class="hangnum"><a name="para808"></a><span class="paranum">808</span>.</p>
  2669. <p class="gatha1"> <span class="bld">So</span> bandhave’ttani ca <span class="bld">saṃ, so</span> dhanasmi manitthiyaṃ;</p>
  2670. <p class="gathalast"><span class="bld">Sā</span> pume sunakhe vutto, ttaniye <span class="bld">so</span> tiliṅgiko.</p>
  2671. <p class="hangnum"><a name="para809"></a><span class="paranum">809</span>.</p>
  2672. <p class="gatha1"> <span class="bld">Suvaṇṇaṃ</span> kanake vuttaṃ, <span class="bld">suvaṇṇo</span> garuḷe tathā;</p>
  2673. <p class="gathalast">Pañcadharaṇamatte ca, chavi sampattiyampi ca.</p>
  2674. <p class="hangnum"><a name="para810"></a><span class="paranum">810</span>.</p>
  2675. <p class="gatha1"> <span class="bld">Varo</span> <a name="M0.0068"></a> devādikā <span class="note">[devādito (sī.)]</span> iṭṭhe, jāmātari patimhi ca,</p>
  2676. <p class="gathalast">Uttame <span class="bld">vāccaliṅgo</span> so, <span class="bld">varaṃ</span> mandappiye byayaṃ.</p>
  2677. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><span class="paranum">81</span><span class="bld">1</span>.</p>
  2678. <p class="gatha1"> Makule dhanarāsimhi, siyā <span class="bld">kosa</span> manitthiyaṃ;</p>
  2679. <p class="gathalast">Nettiṃsādi pidhāne ca, dhanupañcasatepi ca.</p>
  2680. <p class="hangnum"><a name="para812"></a><span class="paranum">812</span>.</p>
  2681. <p class="gatha1"> Pitāmahe jine seṭṭhe, brāhmaṇe ca pitūsvapi;</p>
  2682. <p class="gathalast"><span class="bld">Brahmā</span> vutto tathā <span class="bld">brahmaṃ,</span> vede tapasi vuccate.</p>
  2683. <p class="hangnum"><a name="para813"></a><span class="paranum">813</span>.</p>
  2684. <p class="gatha1"> Hatthīnaṃ majjhabandhe ca, pakoṭṭhe kacchabandhane;</p>
  2685. <p class="gathalast">Mekhalāyaṃ matā <span class="bld">kacchā, kaccho</span> vutto latāya ca.</p>
  2686. <p class="hangnum"><a name="para814"></a><span class="paranum">814</span>.</p>
  2687. <p class="gatha1"> Tatheva bāhumūlamhi, anūpamhi tiṇepi ca;</p>
  2688. <p class="hangnum"><a name="para815"></a><span class="paranum">815</span>.</p>
  2689. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pamāṇaṃ</span> hetu satthesu, māne ca saccavādini;</p>
  2690. <p class="gathalast">Pamātari ca niccamhi, mariyādāya muccate.</p>
  2691. <p class="hangnum"><a name="para816"></a><span class="paranum">816</span>.</p>
  2692. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sattaṃ</span> dabba’ttabhāvesu, pāṇesu ca bale, siyā <span class="note">[bale sakkā (ṭī.)]</span>;</p>
  2693. <p class="gathalast">Sattāyañca, jane<span class="bld">satto,</span> āsatte so tiliṅgiko.</p>
  2694. <p class="hangnum"><a name="para817"></a><span class="paranum">817</span>.</p>
  2695. <p class="gatha1"> Semhādo rasarattādo, mahābhūte pabhādike;</p>
  2696. <p class="gathalast"><span class="bld">Dhātu</span> dvīsva’ṭṭhicakkhā’di, bhvā’dīsu gerikādisu.</p>
  2697. <p class="hangnum"><a name="para818"></a><span class="paranum">818</span>.</p>
  2698. <p class="gatha1"> Amaccādo sabhāve ca, yoniyaṃ <span class="bld">pakatī’</span>ritā;</p>
  2699. <p class="gathalast">Satvādisāmyā’vatthāyaṃ, paccayā paṭhamepi ca.</p>
  2700. <p class="hangnum"><a name="para819"></a><span class="paranum">819</span>.</p>
  2701. <p class="gatha1"> <span class="bld">Padaṃ</span> ṭhāne parittāṇe, nibbānamhi ca kāraṇe;</p>
  2702. <p class="gathalast">Sadde vatthumhi koṭṭhāse, pāde tallañchane mataṃ.</p>
  2703. <p class="hangnum"><a name="para820"></a><span class="paranum">820</span>.</p>
  2704. <p class="gatha1"> Lohamuggara meghesu, <span class="bld">ghano,</span> tālādike <span class="bld">ghanaṃ,;</span></p>
  2705. <p class="gathalast">Nirantare ca kaṭhine, vāccaliṅgika muccate.</p>
  2706. <p class="hangnum"><a name="para821"></a><span class="paranum">821</span>.</p>
  2707. <p class="gatha1"> <span class="bld">Khuddā</span> ca makkhikābhede, madhumhi <span class="bld">khudda,</span> mappake;</p>
  2708. <p class="gathalast">Adhame kapaṇe cāpi, bahumhi catūsu ttisu.</p>
  2709. <p class="hangnum"><a name="para822"></a><span class="paranum">822</span>.</p>
  2710. <p class="gatha1"> Takke maraṇaliṅge ca, <span class="bld">ariṭṭhaṃ</span> asubhe subhe,;</p>
  2711. <p class="gathalast"><span class="bld">Ariṭṭho</span> āsave kāke, nimbe ca pheniladdume.</p>
  2712. <p class="hangnum"><a name="para823"></a><span class="paranum">823</span>.</p>
  2713. <p class="gatha1"> Mānabhaṇḍe palasate, sadisatte <span class="bld">tulā</span> tathā;</p>
  2714. <p class="gathalast">Gehānaṃ dārubandhattha, pīṭhikāyañca dissati.</p>
  2715. <p class="hangnum"><a name="para824"></a><span class="paranum">824</span>.</p>
  2716. <p class="gatha1"> Mittakāre <a name="M0.0069"></a> lañjadāne, bale rāsi vipattisu <span class="note">[balarāsi vipattisu (ka.)]</span>;</p>
  2717. <p class="gathalast">Yuddhe ceva paṭiññāyaṃ, <span class="bld">saṅgaro</span> sampakāsito.</p>
  2718. <p class="hangnum"><a name="para825"></a><span class="paranum">825</span>.</p>
  2719. <p class="gatha1"> Khandhe bhave nimittamhi, <span class="bld">rūpaṃ</span> vaṇṇe ca paccaye;</p>
  2720. <p class="gathalast">Sabhāva sadda saṇṭhāna, rūpajjhāna vapūsu ca.</p>
  2721. <p class="hangnum"><a name="para826"></a><span class="paranum">826</span>.</p>
  2722. <p class="gatha1"> Vatthu kilesa kāmesu, icchāyaṃ madane rate;</p>
  2723. <p class="gathalast"><span class="bld">Kāmo, kāmaṃ</span> nikāme, cā, nuññāyaṃ <span class="bld">kāma</span> mabyayaṃ.</p>
  2724. <p class="hangnum"><a name="para827"></a><span class="paranum">827</span>.</p>
  2725. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pokkharaṃ</span> padume dehe, vajjabhaṇḍamukhepi ca;</p>
  2726. <p class="gathalast">Sundaratte ca salile, mātaṅgakarakoṭiyaṃ.</p>
  2727. <p class="hangnum"><a name="para828"></a><span class="paranum">828</span>.</p>
  2728. <p class="gatha1"> Rāsiniccala māyāsu, dambhā’saccesva’yoghane;</p>
  2729. <p class="gathalast">Girisiṅgamhi sīraṅge, yante <span class="bld">kūṭa</span> manitthiyaṃ.</p>
  2730. <p class="hangnum"><a name="para829"></a><span class="paranum">829</span>.</p>
  2731. <p class="gatha1"> Vuddhiyaṃ janane kāma, dhātvādīmhi ca pattiyaṃ;</p>
  2732. <p class="gathalast">Sattāyañceva saṃsāre, <span class="bld">bhavo</span> sassatadiṭṭhiyaṃ.</p>
  2733. <p class="hangnum"><a name="para830"></a><span class="paranum">830</span>.</p>
  2734. <p class="gatha1"> Paṭivākyo’ttarāsaṅge, su’<span class="bld">ttaraṃ uttaro</span> tisu;</p>
  2735. <p class="gathalast">Seṭṭhe disādibhede ca, parasmi muparī’rito.</p>
  2736. <p class="hangnum"><a name="para831"></a><span class="paranum">831</span>.</p>
  2737. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nekkhammaṃ</span> paṭhamajjhāne, pabbajjāyaṃ vimuttiyaṃ;</p>
  2738. <p class="gathalast">Vipassanāya nissesa, kusalamhi ca dissati.</p>
  2739. <p class="hangnum"><a name="para832"></a><span class="paranum">832</span>.</p>
  2740. <p class="gatha1"> <span class="bld">Saṅkhāro</span> saṅkhate puññā, bhisaṅkhārādikepi ca;</p>
  2741. <p class="gathalast">Payoge kāyasaṅkhārā, dya’bhisaṅkharaṇesu ca.</p>
  2742. <p class="hangnum"><a name="para833"></a><span class="paranum">833</span>.</p>
  2743. <p class="gatha1"> Ārammaṇe ca saṃsaṭṭhe, vokiṇṇe nissaye tathā;</p>
  2744. <p class="gathalast">Tabbhāve cāpyabhidheyya, liṅgo <span class="bld">sahagato</span> bhave.</p>
  2745. <p class="hangnum"><a name="para834"></a><span class="paranum">834</span>.</p>
  2746. <p class="gatha1"> Tīsu <span class="bld">channaṃ</span> patirūpe, chādite ca nigūhite;</p>
  2747. <p class="gathalast">Nivāsana pārupane, raho paññattiyaṃ pume.</p>
  2748. <p class="hangnum"><a name="para835"></a><span class="paranum">835</span>.</p>
  2749. <p class="gatha1"> Buddhasamantacakkhūsu, <span class="bld">cakkhu</span> paññāya mīritaṃ;</p>
  2750. <p class="gathalast">Dhammacakkhumhi ca maṃsa, dibbacakkhudvayesu ca.</p>
  2751. <p class="hangnum"><a name="para836"></a><span class="paranum">836</span>.</p>
  2752. <p class="gatha1"> Vāccaliṅgo <span class="bld">abhikkanto,</span> sundaramhi abhikkame;</p>
  2753. <p class="gathalast">Abhirūpe khaye vutto, tatheva’bbhanumodane.</p>
  2754. <p class="hangnum"><a name="para837"></a><span class="paranum">837</span>.</p>
  2755. <p class="gatha1"> Kāraṇe desanāyañca, vāre vevacanepi ca;</p>
  2756. <p class="gathalast">Pākārasmiṃ <span class="note">[pakārasmiṃ (ka.)]</span> avasare, <span class="bld">pariyāyo</span> kathīyati.</p>
  2757. <p class="hangnum"><a name="para838"></a><span class="paranum">838</span>.</p>
  2758. <p class="gatha1"> Viññāṇe <a name="M0.0070"></a> cittakamme ca, vicitte <span class="bld">citta</span> muccate;</p>
  2759. <p class="gathalast">Paññatti cittamāsesu, <span class="bld">citto,</span> tārantare thiyaṃ.</p>
  2760. <p class="hangnum"><a name="para839"></a><span class="paranum">839</span>.</p>
  2761. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sāmaṃ</span> vedantare sāntve, taṃ pīte sāmale tisu;</p>
  2762. <p class="gathalast">Sayamatthe byayaṃ <span class="bld">sāmaṃ, sāmā</span> ca sārivāyapi.</p>
  2763. <p class="hangnum"><a name="para840"></a><span class="paranum">840</span>.</p>
  2764. <p class="gatha1"> Pume ācariyādimhi, <span class="bld">garu</span> <span class="note">[guru (ka. ṭī.)]</span> mātāpitūsvapi;</p>
  2765. <p class="gathalast"><span class="bld">Garu</span> tīsu mahante ca, dujjarā’lahukesu ca.</p>
  2766. <p class="hangnum"><a name="para841"></a><span class="paranum">841</span>.</p>
  2767. <p class="gatha1"> Accite vijjamāne ca, pasatthe sacca sādhusu;</p>
  2768. <p class="gathalast">Khinne ca samite ceva, <span class="bld">santo</span>bhidheyyaliṅgikoti.</p>
  2769. <p class="centered">Iti gāthāanekatthavaggo.</p>
  2770. <p class="hangnum"><a name="para842"></a><span class="paranum">842</span>.</p>
  2771. <p class="gatha1"> <span class="bld">Devo</span> visuddhidevā’do, megha maccu nabhesu ca;</p>
  2772. <p class="gathalast">Athopi taruṇe satte, corepi <span class="bld">māṇavo</span> bhave.</p>
  2773. <p class="hangnum"><a name="para843"></a><span class="paranum">843</span>.</p>
  2774. <p class="gatha1"> Ādi koṭṭhāsa koṭīsu, purato’<span class="bld">ggaṃ</span>vare tīsu;</p>
  2775. <p class="gathalast">Paccanīko’ttamesva’ññe, pacchābhāge <span class="bld">paro</span> tisu.</p>
  2776. <p class="hangnum"><a name="para844"></a><span class="paranum">844</span>.</p>
  2777. <p class="gatha1"> Yoni kāma siri’ssare, dhammu’yyāma yase <span class="bld">bhagaṃ;</span></p>
  2778. <p class="gathalast"><span class="bld">Uḷāro</span> tīsu vipule, seṭṭhe ca madhure siyā.</p>
  2779. <p class="hangnum"><a name="para845"></a><span class="paranum">845</span>.</p>
  2780. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sampanno</span> tīsu sampuṇṇe, madhure ca samaṅgini;</p>
  2781. <p class="gathalast"><span class="bld">Saṅkhā</span> tu ñāṇe koṭṭhāsa, paññatti gaṇanesu ca.</p>
  2782. <p class="hangnum"><a name="para846"></a><span class="paranum">846</span>.</p>
  2783. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ṭhānaṃ</span> issariyo’kāsa, hetūsu ṭhitiyampi ca;</p>
  2784. <p class="gathalast">Atho māne pakāreca, koṭṭhāseca <span class="bld">vidho</span> dvisu.</p>
  2785. <p class="hangnum"><a name="para847"></a><span class="paranum">847</span>.</p>
  2786. <p class="gatha1"> Pañño’pavāsa khantīsu, <span class="bld">damo</span> indriyasaṃvare;</p>
  2787. <p class="gathalast">Ñāṇe ca somanasseca, <span class="bld">vedo</span> chandasi co’ccate.</p>
  2788. <p class="hangnum"><a name="para848"></a><span class="paranum">848</span>.</p>
  2789. <p class="gatha1"> Khandhakoṭṭhāsa, passāva, magga, hetūsu <span class="bld">yoni</span> sā <span class="note">[yoni so (ṭī.)]</span>;</p>
  2790. <p class="gathalast">Kāle tu kūle sīmāyaṃ, <span class="bld">velā</span> rāsimhi bhāsitā.</p>
  2791. <p class="hangnum"><a name="para849"></a><span class="paranum">849</span>.</p>
  2792. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vohāro</span> sadda paṇṇatti, vaṇijjā cetanāsu ca;</p>
  2793. <p class="gathalast"><span class="bld">Nāgo</span> tu’raga hatthīsu, nāgarukkhe tathu’ttame.</p>
  2794. <p class="hangnum"><a name="para850"></a><span class="paranum">850</span>.</p>
  2795. <p class="gatha1"> Seṭṭhā’sahāya saṅkhyā’ñña,</p>
  2796. <p class="gatha2">Tulyesve’<span class="bld">ko</span>tiliṅgiko;</p>
  2797. <p class="gathalast">Rāge tu <span class="bld">mānaso</span> cittā, rahattesu ca <span class="bld">mānasaṃ.</span></p>
  2798. <p class="hangnum"><a name="para851"></a><span class="paranum">851</span>.</p>
  2799. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mūlaṃ</span> <a name="M0.0071"></a> bhe santike mūla, mūle hetumhi pābhate;</p>
  2800. <p class="gathalast">Rūpādyaṃ’sa pakaṇḍesu, <span class="bld">khandho</span> rāsi guṇesu ca.</p>
  2801. <p class="hangnum"><a name="para852"></a><span class="paranum">852</span>.</p>
  2802. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ārambho</span> vīriye kamme, ādikamme vikopane;</p>
  2803. <p class="gathalast">Atho hadayavatthumhi, citte ca <span class="bld">hadayaṃ</span> ure.</p>
  2804. <p class="hangnum"><a name="para853"></a><span class="paranum">853</span>.</p>
  2805. <p class="gatha1"> Pacchātāpā’nubandhesu, rāgādo’<span class="bld">nusayo</span> bhave;</p>
  2806. <p class="gathalast">Mātaṅgamuddhapiṇḍe tu, ghaṭe <span class="bld">kumbho</span> dasambaṇe.</p>
  2807. <p class="hangnum"><a name="para854"></a><span class="paranum">854</span>.</p>
  2808. <p class="gatha1"> <span class="bld">Parivāro</span> parijane, khaggakose paricchade;</p>
  2809. <p class="gathalast"><span class="bld">Ālambaro</span> tu sārambhe, bheribhede ca dissati.</p>
  2810. <p class="hangnum"><a name="para855"></a><span class="paranum">855</span>.</p>
  2811. <p class="gatha1"> <span class="bld">Khaṇo</span> kālavisese ca, nibyāpāraṭṭhitimhi ca;</p>
  2812. <p class="gathalast">Kule tva’<span class="bld">bhijano</span> vutto, uppattibhūmiyampi ca.</p>
  2813. <p class="hangnum"><a name="para856"></a><span class="paranum">856</span>.</p>
  2814. <p class="gatha1"> <span class="bld">Āhāro</span> kabaḷīkārā, hārādīsu ca kāraṇe;</p>
  2815. <p class="gathalast">Vissāse yācanāyañca, peme ca <span class="bld">paṇayo</span> mato.</p>
  2816. <p class="hangnum"><a name="para857"></a><span class="paranum">857</span>.</p>
  2817. <p class="gatha1"> Ṇādo saddhā, cīvarādi, hetvā’dhāresu <span class="bld">paccayo;</span></p>
  2818. <p class="gathalast">Kīḷā dibbavihārādo, <span class="bld">vihāro</span> sugatālaye.</p>
  2819. <p class="hangnum"><a name="para858"></a><span class="paranum">858</span>.</p>
  2820. <p class="gatha1"> Samatthane mato citte, kaggatāyaṃ <span class="bld">samādhi</span> ca;</p>
  2821. <p class="gatha2"><span class="bld">Yogo</span> saṅgati <span class="note">[saṅge ca (ṭī.)]</span> kāmādo,</p>
  2822. <p class="gathalast">Jhāno’pāyesu yuttiyaṃ.</p>
  2823. <p class="hangnum"><a name="para859"></a><span class="paranum">859</span>.</p>
  2824. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bhogo</span> sappaphaṇa’ṅgesu, koṭille bhuñjane dhane;</p>
  2825. <p class="gathalast">Bhūmibhāge kilese ca, male cā’<span class="bld">ṅgaṇa</span> muccate.</p>
  2826. <p class="hangnum"><a name="para860"></a><span class="paranum">860</span>.</p>
  2827. <p class="gatha1"> Dhanādidappe paññāya, <span class="bld">abhimāno</span> mato tha ca;</p>
  2828. <p class="gathalast"><span class="bld">Apadeso</span> nimitte ca, chale ca kathane mato.</p>
  2829. <p class="hangnum"><a name="para861"></a><span class="paranum">861</span>.</p>
  2830. <p class="gatha1"> Citte kāye sabhāve ca, so <span class="bld">attā</span> parama’ttani;</p>
  2831. <p class="gathalast">Atha <span class="bld">gumbo</span> ca thambasmiṃ <span class="note">[thambhasmiṃ (ṭī.)]</span>, samūhe balasajjane.</p>
  2832. <p class="hangnum"><a name="para862"></a><span class="paranum">862</span>.</p>
  2833. <p class="gatha1"> Antoghare kusūle ca, <span class="bld">koṭṭho</span> ntokucchiyaṃ pyatha;</p>
  2834. <p class="gathalast">Sopānaṅgamhi <span class="bld">uṇhīso,</span> makuṭe sīsaveṭhane.</p>
  2835. <p class="hangnum"><a name="para863"></a><span class="paranum">863</span>.</p>
  2836. <p class="gatha1"> Niyyāse sekhare dvāre, <span class="bld">niyyūho</span> nāgadantake;</p>
  2837. <p class="gathalast">Atho sikhaṇḍe tūṇīre, <span class="bld">kalāpo</span> nikare mato.</p>
  2838. <p class="hangnum"><a name="para864"></a><span class="paranum">864</span>.</p>
  2839. <p class="gatha1"> Cūḷā saṃyatakesesu, makuṭe <span class="bld">moḷi</span> ca dvisu;</p>
  2840. <p class="gathalast"><span class="bld">Saṅkho</span> tva’nitthiyaṃ kambu, nalāṭa’ṭṭhīsu <span class="note">[lalāṭaṭṭhīsu (sī.)]</span> gopphake.</p>
  2841. <p class="hangnum"><a name="para865"></a><span class="paranum">865</span>.</p>
  2842. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pakkho</span> <a name="M0.0072"></a> kāle bale sādhye, sakhī vājesu paṅgule;</p>
  2843. <p class="gathalast">Dese’ṇṇave pume <span class="bld">sindhu,</span> saritāyaṃ sa nāriyaṃ.</p>
  2844. <p class="hangnum"><a name="para866"></a><span class="paranum">866</span>.</p>
  2845. <p class="gatha1"> Gaje <span class="bld">kareṇu</span> purise, so hatthiniya mitthiyaṃ;</p>
  2846. <p class="gathalast">Ratane <span class="bld">vajiro</span> nitthī, maṇivedhi’ndahetisu.</p>
  2847. <p class="hangnum"><a name="para867"></a><span class="paranum">867</span>.</p>
  2848. <p class="gatha1"> <span class="bld">Visāṇaṃ</span> tīsu mātaṅga, dante ca pasusiṅgake;</p>
  2849. <p class="gathalast">Koṭiyaṃ tu mato <span class="bld">koṇo,</span> tathā vādittavādane.</p>
  2850. <p class="hangnum"><a name="para868"></a><span class="paranum">868</span>.</p>
  2851. <p class="gatha1"> Vaṇippathe ca nagare, vede ca <span class="bld">nigamo</span> tha ca;</p>
  2852. <p class="gathalast">Vivādādo’ <span class="bld">dhikaraṇaṃ,</span> siyā’dhāre ca kāraṇe.</p>
  2853. <p class="hangnum"><a name="para869"></a><span class="paranum">869</span>.</p>
  2854. <p class="gatha1"> Pasumhi vasudhāyañca, vācādo <span class="bld">go</span> pumitthiyaṃ;</p>
  2855. <p class="gathalast">Harite tu suvaṇṇe ca, vāsudeve <span class="bld">harī’</span>rito.</p>
  2856. <p class="hangnum"><a name="para870"></a><span class="paranum">870</span>.</p>
  2857. <p class="gatha1"> Āyatte parivāre ca, bhariyāyaṃ <span class="bld">pariggaho;</span></p>
  2858. <p class="gathalast"><span class="bld">Uttaṃso</span> tva’ <span class="bld">vataṃso</span> ca, kaṇṇapūre ca sekhare.</p>
  2859. <p class="hangnum"><a name="para871"></a><span class="paranum">871</span>.</p>
  2860. <p class="gatha1"> Vijjuyaṃ vajire cevā, <span class="bld">sani’</span>tthipurise pyatha;</p>
  2861. <p class="gathalast">Koṇe saṅkhyāvisesasmiṃ, ukkaṃse <span class="bld">koṭi</span> nāriyaṃ.</p>
  2862. <p class="hangnum"><a name="para872"></a><span class="paranum">872</span>.</p>
  2863. <p class="gatha1"> Cūḷā jālā padhāna’gga, moracūḷāsu sā <span class="bld">sikhā;</span></p>
  2864. <p class="gathalast">Sappadāṭhāya <span class="bld">māsī’</span>tthī, iṭṭhassā’sīsanāyapi.</p>
  2865. <p class="hangnum"><a name="para873"></a><span class="paranum">873</span>.</p>
  2866. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vasā</span> vilīna telasmiṃ, vasagā vañjhagāvisu;</p>
  2867. <p class="gathalast">Abhilāse tu kiraṇe, abhisaṅge <span class="bld">ruci’</span>tthiyaṃ.</p>
  2868. <p class="hangnum"><a name="para874"></a><span class="paranum">874</span>.</p>
  2869. <p class="gatha1"> <span class="bld">Saññā</span> sañjānane nāme, cetanāyañca dissati;</p>
  2870. <p class="gathalast">Aṃse sippe <span class="bld">kalā</span> kāle, bhāge candassa soḷase.</p>
  2871. <p class="hangnum"><a name="para875"></a><span class="paranum">875</span>.</p>
  2872. <p class="gatha1"> Bījakose gharakūṭe, kaṇṇabhūsāya <span class="bld">kaṇṇikā;</span></p>
  2873. <p class="gathalast">Āgāmikāle dīghatte, pabhāve ca matā’<span class="bld">yati.</span></p>
  2874. <p class="hangnum"><a name="para876"></a><span class="paranum">876</span>.</p>
  2875. <p class="gatha1"> <span class="bld">Uṇṇā</span> mesādilome, ca, bhūmajjhe romadhātuyaṃ;</p>
  2876. <p class="gathalast"><span class="bld">Vāruṇī</span> tvitthiyaṃ vuttā, naṭṭakī madirādisu.</p>
  2877. <p class="hangnum"><a name="para877"></a><span class="paranum">877</span>.</p>
  2878. <p class="gatha1"> Kriyacitte ca karaṇe, <span class="bld">kiriyaṃ</span> kammani <span class="bld">kriyā;</span></p>
  2879. <p class="gathalast">Sunisāyaṃ tu kaññāya, jāyāya ca <span class="bld">vadhū</span> matā.</p>
  2880. <p class="hangnum"><a name="para878"></a><span class="paranum">878</span>.</p>
  2881. <p class="gatha1"> Pamāṇi’ssariye <span class="bld">mattā,</span> akkharāvayave’ppake;</p>
  2882. <p class="gathalast"><span class="bld">Suttaṃ</span> pāvacane riṭṭhe <span class="note">[siddhe (ṭī.)]</span>, tante taṃ supite tisu.</p>
  2883. <p class="hangnum"><a name="para879"></a><span class="paranum">879</span>.</p>
  2884. <p class="gatha1"> Rājaliṅgo’sabhaṅgesu, <a name="M0.0073"></a> rukkhe ca <span class="bld">kakudo</span> <span class="note">[kakudho (ṭī. sī.)]</span> pyatha;</p>
  2885. <p class="gathalast">Nimitta’kkhara sūpesu, <span class="bld">byañjanaṃ</span> cihane pade.</p>
  2886. <p class="hangnum"><a name="para880"></a><span class="paranum">880</span>.</p>
  2887. <p class="gatha1"> Vohāre jetu micchāyaṃ, kīḷādo cāpi <span class="bld">devanaṃ;</span></p>
  2888. <p class="gathalast">Bhariyāyaṃ tu kedāre, sarīre <span class="bld">khetta</span> mīritaṃ.</p>
  2889. <p class="hangnum"><a name="para881"></a><span class="paranum">881</span>.</p>
  2890. <p class="gatha1"> Sussūsāyañca viññeyyaṃ, issābhyāse pyu’<span class="bld">pāsanaṃ;</span></p>
  2891. <p class="gathalast"><span class="bld">Sūlaṃ</span> tu nitthiyaṃ heti, bhede saṃku rujāsu ca.</p>
  2892. <p class="hangnum"><a name="para882"></a><span class="paranum">882</span>.</p>
  2893. <p class="gatha1"> <span class="bld">Tanti</span> vīṇāguṇe, <span class="bld">tantaṃ,</span> mukhyasiddhanta tantusu;</p>
  2894. <p class="gathalast">Rathādyaṅge tu ca <span class="bld">yugo,</span> kappamhi yugale <span class="bld">yugaṃ.</span></p>
  2895. <p class="hangnum"><a name="para883"></a><span class="paranum">883</span>.</p>
  2896. <p class="gatha1"> Itthipupphe ca reṇumhi, <span class="bld">rajo</span> pakatije guṇe;</p>
  2897. <p class="gathalast">Nyāsappaṇe tu dānamhi, <span class="bld">niyyātana</span> mudīritaṃ.</p>
  2898. <p class="hangnum"><a name="para884"></a><span class="paranum">884</span>.</p>
  2899. <p class="gatha1"> Garu’pāyā’vatāresu, <span class="bld">titthaṃ</span> pūtambu diṭṭhisu;</p>
  2900. <p class="gathalast">Paṇḍake <span class="bld">joti</span> nakkhatta, raṃsīsva’ggimhi <span class="bld">joti</span> so.</p>
  2901. <p class="hangnum"><a name="para885"></a><span class="paranum">885</span>.</p>
  2902. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kaṇḍo</span> nitthī sare daṇḍe, vagge cāvasare pyatha;</p>
  2903. <p class="gathalast">Uddhaṃbāhudvayamāne <span class="note">[bāhudvayummāne (sī. ka.)]</span>, sūrattepi ca <span class="bld">porisaṃ.</span></p>
  2904. <p class="hangnum"><a name="para886"></a><span class="paranum">886</span>.</p>
  2905. <p class="gatha1"> <span class="bld">Uṭṭhānaṃ</span> porise’hāsu, nisinnādyu’ggame pyatha;</p>
  2906. <p class="gathalast">Anissayamahībhāge, tvi’<span class="bld">rīṇaṃ</span> ūsare siyā.</p>
  2907. <p class="hangnum"><a name="para887"></a><span class="paranum">887</span>.</p>
  2908. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ārādhanaṃ</span> sādhane ca, pattiyaṃ paritosane;</p>
  2909. <p class="gathalast">Padhāne tu ca sānumhi, visāṇe <span class="bld">siṅga</span> muccate.</p>
  2910. <p class="hangnum"><a name="para888"></a><span class="paranum">888</span>.</p>
  2911. <p class="gatha1"> Diṭṭhā’dimagge ñāṇa’kkhi, kkhaṇa laddhīsu <span class="bld">dassanaṃ;</span></p>
  2912. <p class="gathalast">Heme pañcasuvaṇṇe ca, <span class="bld">nikkho</span> nitthī pasādhane.</p>
  2913. <p class="hangnum"><a name="para889"></a><span class="paranum">889</span>.</p>
  2914. <p class="gatha1"> Tithibhede ca sākhādi, phaḷumhi <span class="bld">pabba</span> muccate;</p>
  2915. <p class="gathalast">Nāgaloke tu <span class="bld">pātālaṃ,</span> bhāsitaṃ balavāmukhe.</p>
  2916. <p class="hangnum"><a name="para890"></a><span class="paranum">890</span>.</p>
  2917. <p class="gatha1"> Kāmaje kopaje dose, <span class="bld">byasana</span>ñca vipattiyaṃ;</p>
  2918. <p class="gathalast">Atho’pakaraṇe siddhi, kārakesu ca <span class="bld">sādhanaṃ.</span></p>
  2919. <p class="hangnum"><a name="para891"></a><span class="paranum">891</span>.</p>
  2920. <p class="gatha1"> Tīsvīrito <span class="note">[tīsvito (ṭī.)]</span> dānasīle, <span class="bld">vadaññū</span> vagguvādini;</p>
  2921. <p class="gathalast"><span class="bld">Purakkhato</span> bhisitte ca, pūjite puratokate.</p>
  2922. <p class="hangnum"><a name="para892"></a><span class="paranum">892</span>.</p>
  2923. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mando</span> bhāgyavihīne cā, ppake mūḷhā’paṭūsvapi;</p>
  2924. <p class="gathalast">Vuddhiyutte samunnaddhe, uppanne <span class="bld">ussitaṃ</span> bhave.</p>
  2925. <p class="hangnum"><a name="para893"></a><span class="paranum">893</span>.</p>
  2926. <p class="gatha1"> Rathaṅge’<span class="bld">kkho</span> <a name="M0.0074"></a> suvaṇṇasmiṃ, pāsake, <span class="bld">akkha</span> mindriye;</p>
  2927. <p class="gathalast">Sassate ca <span class="bld">dhuvo</span> tīsu, <span class="bld">dhuvaṃ</span> takke ca nicchite.</p>
  2928. <p class="hangnum"><a name="para894"></a><span class="paranum">894</span>.</p>
  2929. <p class="gatha1"> Hare <span class="bld">sivo, sivaṃ</span> bhadda, mokkhesu, jambuke <span class="bld">sivā;</span></p>
  2930. <p class="gathalast">Senāyaṃ sattiyañceva, thūlatte ca <span class="bld">balaṃ</span> bhave.</p>
  2931. <p class="hangnum"><a name="para895"></a><span class="paranum">895</span>.</p>
  2932. <p class="gatha1"> Saṅkhyā narakabhedesu, <span class="bld">padumaṃ</span> vārije pyatha;</p>
  2933. <p class="gathalast">Devabhede <span class="bld">vasu</span> pume, paṇḍakaṃ ratane dhane.</p>
  2934. <p class="hangnum"><a name="para896"></a><span class="paranum">896</span>.</p>
  2935. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nibbānaṃ</span> atthagamane, apavagge siyā tha ca;</p>
  2936. <p class="gathalast">Setambuje <span class="bld">puṇḍarīkaṃ,</span> byagghe rukkhantare pume.</p>
  2937. <p class="hangnum"><a name="para897"></a><span class="paranum">897</span>.</p>
  2938. <p class="gatha1"> Upahāre <span class="bld">bali</span> pume, karasmiṃcā’surantare;</p>
  2939. <p class="gathalast"><span class="bld">Sukkaṃ</span> tu sambhave, <span class="bld">sukko,</span> dhavale, kusale tisu.</p>
  2940. <p class="hangnum"><a name="para898"></a><span class="paranum">898</span>.</p>
  2941. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dāyo</span> dāne vibhattabba, dhane ca pitunaṃ vane <span class="note">[dhane (ṭī.)]</span>;</p>
  2942. <p class="gathalast">Pabhuttā’yattatā’yattā’, bhilāsesu <span class="bld">vaso</span> bhave.</p>
  2943. <p class="hangnum"><a name="para899"></a><span class="paranum">899</span>.</p>
  2944. <p class="gatha1"> <span class="bld">Paribhāsana</span> makkose, niyame bhāsane tha ca,</p>
  2945. <p class="gathalast">Dhanamhi <span class="bld">seḷanaṃ</span> yodha, sīhanādamhi dissati.</p>
  2946. <p class="hangnum"><a name="para900"></a><span class="paranum">900</span>.</p>
  2947. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pabhavo</span> jātihetumhi, ṭhāne cādyupaladdhiyaṃ;</p>
  2948. <p class="gathalast">Atho’<span class="bld">tu</span> nāripupphasmiṃ, hemantādimhi ca dvisu.</p>
  2949. <p class="hangnum"><a name="para901"></a><span class="paranum">901</span>.</p>
  2950. <p class="gatha1"> <span class="bld">Karaṇaṃ</span> sādhakatame, kriyā gattesu indriye;</p>
  2951. <p class="gathalast"><span class="bld">Tāto</span> <span class="note">[tāḷo (sī.)]</span> tu kuñcikāyañca, tūriyaṅge dumantare.</p>
  2952. <p class="hangnum"><a name="para902"></a><span class="paranum">902</span>.</p>
  2953. <p class="gatha1"> Pupphe phale ca <span class="bld">pasavo,</span> uppāde gabbhamocane;</p>
  2954. <p class="gathalast">Gāyane gāyake asse, <span class="bld">gandhabbo</span> devatāntare.</p>
  2955. <p class="hangnum"><a name="para903"></a><span class="paranum">903</span>.</p>
  2956. <p class="gatha1"> Vinā pupphaṃ phalaggāhi, rukkhe <span class="bld">vanappati;</span></p>
  2957. <p class="gathalast">Āhate hemarajate, <span class="bld">rūpiyaṃ</span> rajatepi ca.</p>
  2958. <p class="hangnum"><a name="para904"></a><span class="paranum">904</span>.</p>
  2959. <p class="gatha1"> Khagādibandhane <span class="bld">pāso,</span> kesapubbo caye pyatha;</p>
  2960. <p class="gathalast"><span class="bld">Tārā’</span>kkhimajjhe nakkhatte, <span class="bld">tāro</span> uccatarassare.</p>
  2961. <p class="hangnum"><a name="para905"></a><span class="paranum">905</span>.</p>
  2962. <p class="gatha1"> Patte ca lohabhedasmiṃ, <span class="bld">kaṃso</span> catukahāpaṇe;</p>
  2963. <p class="gathalast"><span class="bld">Majjhimo</span> dehamajjhasmiṃ, majjhabhave ca so tisu.</p>
  2964. <p class="hangnum"><a name="para906"></a><span class="paranum">906</span>.</p>
  2965. <p class="gatha1"> <span class="bld">Āvesanaṃ</span>bhūtāvese, sippasālā gharesu ca;</p>
  2966. <p class="gathalast">Sobhā sampattīsu <span class="bld">sirī, lakkhī</span>tthī devatāya ca.</p>
  2967. <p class="hangnum"><a name="para907"></a><span class="paranum">907</span>.</p>
  2968. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kumāro</span> <a name="M0.0075"></a> yuvarāje ca, khande vutto susumhi ca;</p>
  2969. <p class="gathalast">Athā’nitthī <span class="bld">pavāḷo</span> ca, maṇibhede tathā’ṅkure.</p>
  2970. <p class="hangnum"><a name="para908"></a><span class="paranum">908</span>.</p>
  2971. <p class="gatha1"> <span class="bld">Paṇo</span> vetana mūlesu, vohāre ca dhane mato;</p>
  2972. <p class="gathalast"><span class="bld">Paṭiggaho</span> tu gahaṇe, kathito bhājanantare.</p>
  2973. <p class="hangnum"><a name="para909"></a><span class="paranum">909</span>.</p>
  2974. <p class="gatha1"> Asubhe ca subhe kamme, <span class="bld">bhāgyaṃ</span> vuttaṃ dvaye pyatha;</p>
  2975. <p class="gathalast"><span class="bld">Pipphalaṃ</span> tarubhede ca, vatthacchedanasatthake.</p>
  2976. <p class="hangnum"><a name="para910"></a><span class="paranum">910</span>.</p>
  2977. <p class="gatha1"> <span class="bld">Apavaggo</span> pariccāgā’, vasānesu vimuttiyaṃ;</p>
  2978. <p class="gathalast"><span class="bld">Liṅgaṃ</span> tu aṅgajātasmiṃ, pumattādimhi lakkhaṇe.</p>
  2979. <p class="hangnum"><a name="para911"></a><span class="paranum">911</span>.</p>
  2980. <p class="gatha1"> Cāge sabhāve nimmāne, <span class="bld">saggo</span> jjhāye divepyatha;</p>
  2981. <p class="gathalast"><span class="bld">Rohito</span> lohite maccha, bhede ceva migantare.</p>
  2982. <p class="hangnum"><a name="para912"></a><span class="paranum">912</span>.</p>
  2983. <p class="gatha1"> <span class="bld">Niṭṭhā</span> nipphattiyaṃ cevā, vasānamhi adassane;</p>
  2984. <p class="gathalast"><span class="bld">Kaṇṭako</span> tu sapattasmiṃ, rukkhaṅge lomahaṃsane.</p>
  2985. <p class="hangnum"><a name="para913"></a><span class="paranum">913</span>.</p>
  2986. <p class="gatha1"> Mukhyo’pāyesu vadane, ādismiṃ <span class="bld">mukha</span> mīritaṃ;</p>
  2987. <p class="gathalast"><span class="bld">Dabbaṃ</span> bhabbe guṇādhāre, vitte ca budha dārusu.</p>
  2988. <p class="hangnum"><a name="para914"></a><span class="paranum">914</span>.</p>
  2989. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mānaṃ</span> pamāṇe patthādo, <span class="bld">māno</span> vutto vidhāya ca;</p>
  2990. <p class="gathalast">Atho parissame vutto, <span class="bld">vāyāmo</span> vīriyepi ca.</p>
  2991. <p class="hangnum"><a name="para915"></a><span class="paranum">915</span>.</p>
  2992. <p class="gatha1"> Saroruhe <span class="bld">satapattaṃ, satapatto</span> khagantare;</p>
  2993. <p class="gathalast">Chidde tu chiddavante ca, <span class="bld">susiraṃ</span> tūriyantare.</p>
  2994. <p class="hangnum"><a name="para916"></a><span class="paranum">916</span>.</p>
  2995. <p class="gatha1"> Ekasmiṃ sadise sante, <span class="bld">samānaṃ</span> vāccaliṅgikaṃ;</p>
  2996. <p class="gathalast">Atho gārava bhītīsu, saṃvege <span class="bld">sambhamo</span> mato.</p>
  2997. <p class="hangnum"><a name="para917"></a><span class="paranum">917</span>.</p>
  2998. <p class="gatha1"> <span class="bld">Juṇhā</span> candappabhāyañca, tadupetanisāya ca;</p>
  2999. <p class="gathalast"><span class="bld">Vimānaṃ</span> devatāvāse, sattabhūmigharamhi ca.</p>
  3000. <p class="hangnum"><a name="para918"></a><span class="paranum">918</span>.</p>
  3001. <p class="gatha1"> Māse <span class="bld">jeṭṭho,</span> tivuddhā’ti, ppasatthesu ca tīsu so;</p>
  3002. <p class="gathalast">Dhamme ca maṅgale <span class="bld">seyyo,</span> so pasatthatare tisu.</p>
  3003. <p class="hangnum"><a name="para919"></a><span class="paranum">919</span>.</p>
  3004. <p class="gatha1"> Ādiccādimhi gahaṇe, nibandhe ca ghare <span class="bld">gaho;</span></p>
  3005. <p class="gathalast"><span class="bld">Kāco</span> tu mattikābhede, sikkāyaṃ nayanāmaye.</p>
  3006. <p class="hangnum"><a name="para920"></a><span class="paranum">920</span>.</p>
  3007. <p class="gatha1"> Tīsu <span class="bld">gāmaṇi</span> seṭṭhasmiṃ, adhipe gāmajeṭṭhake;</p>
  3008. <p class="gathalast"><span class="bld">Bimbaṃ</span> tu paṭibimbe ca, maṇḍale bimbikāphale.</p>
  3009. <p class="hangnum"><a name="para921"></a><span class="paranum">921</span>.</p>
  3010. <p class="gatha1"> Bhājanādi parikkhāre, <span class="bld">bhaṇḍaṃ</span> mūladhanepi ca;</p>
  3011. <p class="gathalast"><span class="bld">Maggo</span> tvariyamagge ca, sammādiṭṭhādike, pathe.</p>
  3012. <p class="hangnum"><a name="para922"></a><span class="paranum">922</span>.</p>
  3013. <p class="gatha1"> <span class="bld">Samā</span> <a name="M0.0076"></a> vasse, <span class="bld">samo</span> kheda, santīsu, so nibhe tisu;</p>
  3014. <p class="gathalast">Cāpetvi<span class="bld">ssāsa,</span> musuno, <span class="bld">issāso</span> khepakamhi ca.</p>
  3015. <p class="hangnum"><a name="para923"></a><span class="paranum">923</span>.</p>
  3016. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bālo</span> tīsvā’divayasā, samaṅgini apaṇḍite;</p>
  3017. <p class="gathalast"><span class="bld">Rattaṃ</span> tu soṇite, tambā, nuratta, rañjite tisu.</p>
  3018. <p class="hangnum"><a name="para924"></a><span class="paranum">924</span>.</p>
  3019. <p class="gatha1"> Tace kāye ca <span class="bld">tanvi</span>tthī, tīsva’ppe viraḷe kise;</p>
  3020. <p class="gathalast">Utubhede tu <span class="bld">sisiro,</span> hime so sītale tisu.</p>
  3021. <p class="hangnum"><a name="para925"></a><span class="paranum">925</span>.</p>
  3022. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sakkharā</span> guḷabhede ca, kathalepi ca dissati;</p>
  3023. <p class="gathalast">Anuggahe tu saṅkhepe, gahaṇe <span class="bld">saṅgaho</span> mato.</p>
  3024. <p class="hangnum"><a name="para926"></a><span class="paranum">926</span>.</p>
  3025. <p class="gatha1"> Dakkhe ca tikhiṇe byatte, rogamutte <span class="bld">paṭu</span>ttisu;</p>
  3026. <p class="gathalast"><span class="bld">Rājā</span> tu khattiye vutto, naranāthe pabhumhi ca.</p>
  3027. <p class="hangnum"><a name="para927"></a><span class="paranum">927</span>.</p>
  3028. <p class="gatha1"> <span class="bld">Khala</span>ñca dhaññakaraṇe, kakke nīce <span class="bld">khalo</span> bhave;</p>
  3029. <p class="gathalast">Athu’ppāde <span class="bld">samudayo,</span> samūhe paccayepi ca.</p>
  3030. <p class="hangnum"><a name="para928"></a><span class="paranum">928</span>.</p>
  3031. <p class="gatha1"> Brahmacārī gahaṭṭhādo, <span class="bld">assamo</span> ca tapovane;</p>
  3032. <p class="gathalast">Bhayaṅkare tu kaṭhine, <span class="bld">kurūro</span> tīsu niddaye.</p>
  3033. <p class="hangnum"><a name="para929"></a><span class="paranum">929</span>.</p>
  3034. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kaniṭṭho kaniyo</span> tīsu, atyappe’tiyuve pyatha;</p>
  3035. <p class="gathalast">Sīghamhi <span class="bld">lahu</span> taṃ, iṭṭha, nissārā’garusuttisu.</p>
  3036. <p class="hangnum"><a name="para930"></a><span class="paranum">930</span>.</p>
  3037. <p class="gatha1"> <span class="bld">Adharo</span> tīsvadho hīne, pume dantacchade pyatha;</p>
  3038. <p class="gathalast"><span class="bld">Sussusā</span> sotu micchāya, sā pāricariyāya ca.</p>
  3039. <p class="hangnum"><a name="para931"></a><span class="paranum">931</span>.</p>
  3040. <p class="gatha1"> <span class="bld">Hattho</span> pāṇimhi ratane, gaṇe soṇḍāya bhantare;</p>
  3041. <p class="gathalast">Āvāṭe udapāne ca, <span class="bld">kūpo</span> kumbhe ca dissati.</p>
  3042. <p class="hangnum"><a name="para932"></a><span class="paranum">932</span>.</p>
  3043. <p class="gatha1"> Ādo padhāne <span class="bld">paṭhamaṃ, pamukha</span>ñca tiliṅgikaṃ;</p>
  3044. <p class="gathalast">Vajjabhede ca <span class="bld">vita taṃ,</span> taṃ vitthāre tiliṅgikaṃ.</p>
  3045. <p class="hangnum"><a name="para933"></a><span class="paranum">933</span>.</p>
  3046. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sāro</span> bale thiraṃse ca, uttame so tiliṅgiko;</p>
  3047. <p class="gathalast"><span class="bld">Bhāro</span> tu khandhabhārādo, dvisahassapalepi ca.</p>
  3048. <p class="hangnum"><a name="para934"></a><span class="paranum">934</span>.</p>
  3049. <p class="gatha1"> Mandire rogabhede ca, <span class="bld">khayo</span> apacayamhi ca;</p>
  3050. <p class="gathalast"><span class="bld">Vāḷo</span> tu sāpade sappe, kurūre so tiliṅgiko.</p>
  3051. <p class="hangnum"><a name="para935"></a><span class="paranum">935</span>.</p>
  3052. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sālo</span> sajjaddume rukkhe, sālāgehe ca dissati;</p>
  3053. <p class="gathalast">Sote tu <span class="bld">savanaṃ</span> vuttaṃ, yajane sutiyampi ca.</p>
  3054. <p class="hangnum"><a name="para936"></a><span class="paranum">936</span>.</p>
  3055. <p class="gatha1"> Tīsu <span class="bld">pato pareto</span> ca, mate ca petayonije;</p>
  3056. <p class="gathalast">Khyāte tu haṭṭhe viññāte, <span class="bld">patītaṃ</span> vāccaliṅgikaṃ.</p>
  3057. <p class="hangnum"><a name="para937"></a><span class="paranum">937</span>.</p>
  3058. <p class="gatha1"> Adhippāye <a name="M0.0077"></a> ca ādhāre, <span class="bld">āsayo</span> kathito tha ca;</p>
  3059. <p class="gathalast"><span class="bld">Pattaṃ</span> pakkhe dale, <span class="bld">patto,</span> bhājane so gate tisu.</p>
  3060. <p class="hangnum"><a name="para938"></a><span class="paranum">938</span>.</p>
  3061. <p class="gatha1"> Kusale <span class="bld">sukataṃ,</span> suṭṭhu, kate ca <span class="bld">sukato</span> tisu;</p>
  3062. <p class="gathalast"><span class="bld">Tapassī</span> tva’nukampāyā, rahe vutto tapodhane.</p>
  3063. <p class="hangnum"><a name="para939"></a><span class="paranum">939</span>.</p>
  3064. <p class="gatha1"> Tīsu surādilolasmiṃ, <span class="bld">soṇḍo</span> hatthikare dvisu;</p>
  3065. <p class="gathalast">Assādane tu <span class="bld">rasanaṃ,</span> jivhāyañca dhanimhi ca.</p>
  3066. <p class="hangnum"><a name="para940"></a><span class="paranum">940</span>.</p>
  3067. <p class="gatha1"> <span class="bld">Paṇīto</span> tīsu madhure, uttame vihite pyatha;</p>
  3068. <p class="gathalast">Añjase visikhāyañca, pantiyaṃ <span class="bld">vīthi</span> nāriyaṃ.</p>
  3069. <p class="hangnum"><a name="para941"></a><span class="paranum">941</span>.</p>
  3070. <p class="gatha1"> Pāpasmiṃ gagane dukkhe, byasane cā’<span class="bld">gha</span> muccate;</p>
  3071. <p class="gathalast">Samūhe <span class="bld">paṭalaṃ</span> netta, roge vuttaṃ chadimhi ca.</p>
  3072. <p class="hangnum"><a name="para942"></a><span class="paranum">942</span>.</p>
  3073. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sandhi</span> saṅghaṭṭane vutto, <span class="bld">sandhi’</span>tthi paṭisandhiyaṃ;</p>
  3074. <p class="gathalast">Sattannaṃ pūraṇe seṭṭhe, tisante <span class="bld">sattamo</span> tisu.</p>
  3075. <p class="hangnum"><a name="para943"></a><span class="paranum">943</span>.</p>
  3076. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ojā</span> tu yāpanāyañca, <span class="bld">ojo</span> ditti balesu ca;</p>
  3077. <p class="gathalast">Atho <span class="bld">nisāmanaṃ</span> vuttaṃ, dassane savanepi ca.</p>
  3078. <p class="hangnum"><a name="para944"></a><span class="paranum">944</span>.</p>
  3079. <p class="gatha1"> <span class="bld">Gabbho</span> kucchiṭṭhasatte ca, kucchi ovarakesu ca;</p>
  3080. <p class="gathalast">Khaṇḍane tva’<span class="bld">padāna</span>ñca, itivutte ca kammani.</p>
  3081. <p class="hangnum"><a name="para945"></a><span class="paranum">945</span>.</p>
  3082. <p class="gatha1"> Cittake rukkhabhede ca, <span class="bld">tilako</span> tilakāḷake;</p>
  3083. <p class="gathalast">Sīlādo <span class="bld">paṭipatti’</span>tthī, bodhe patti pavattisu.</p>
  3084. <p class="hangnum"><a name="para946"></a><span class="paranum">946</span>.</p>
  3085. <p class="gatha1"> Asumhi <span class="note">[āyumhi (ṭī.), 407-gāthā passitabbā]</span> ca bale <span class="bld">pāṇo,</span> satte hadayagā’nile;</p>
  3086. <p class="gathalast"><span class="bld">Chando</span> vase adhippāye, vede’cchā’nuṭṭhubhādisu.</p>
  3087. <p class="hangnum"><a name="para947"></a><span class="paranum">947</span>.</p>
  3088. <p class="gatha1"> Kāmoghādo, samūhasmiṃ, <span class="bld">ogho</span>vege jalassa ca;</p>
  3089. <p class="gathalast"><span class="bld">Kapālaṃ</span> sirasaṭṭhimhi, ghaṭādi sakalepi ca.</p>
  3090. <p class="hangnum"><a name="para948"></a><span class="paranum">948</span>.</p>
  3091. <p class="gatha1"> Veṇvādisākhājālasmiṃ, laggakese <span class="bld">jaṭā’</span>laye;</p>
  3092. <p class="gathalast"><span class="bld">Saraṇaṃ</span> tu vadhe gehe, rakkhitasmiñca rakkhaṇe.</p>
  3093. <p class="hangnum"><a name="para949"></a><span class="paranum">949</span>.</p>
  3094. <p class="gatha1"> Thiyaṃ <span class="bld">kantā</span> piye, <span class="bld">kanto,</span> manuññe, so tiliṅgiko;</p>
  3095. <p class="gathalast">Gavakkhe tu samūhe ca, <span class="bld">jālaṃ</span> macchādibandhane.</p>
  3096. <p class="hangnum"><a name="para950"></a><span class="paranum">950</span>.</p>
  3097. <p class="gatha1"> Pucchāyaṃ garahāyañcā, niyame <span class="bld">kiṃ</span> tiliṅgikaṃ;</p>
  3098. <p class="gathalast">Sasaddhe tīsu nivāpe, <span class="bld">saddhaṃ, saddhā</span> ca paccaye.</p>
  3099. <p class="hangnum"><a name="para951"></a><span class="paranum">951</span>.</p>
  3100. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bījaṃ</span> <a name="M0.0078"></a> hetumhi aṭṭhismiṃ, aṅgajāte ca dissati;</p>
  3101. <p class="gatha2"><span class="bld">Pubbo</span> pūye’ggato <span class="note">[aggate (ṭī.)]</span> ādo,</p>
  3102. <p class="gathalast">So disādo tiliṅgiko.</p>
  3103. <p class="hangnum"><a name="para952"></a><span class="paranum">952</span>.</p>
  3104. <p class="gatha1"> Phalacitte hetukate, lābhe dhaññādike <span class="bld">phalaṃ;</span></p>
  3105. <p class="gathalast">Āgamane tu dīghādi, nikāyesu ca <span class="bld">āgamo.</span></p>
  3106. <p class="hangnum"><a name="para953"></a><span class="paranum">953</span>.</p>
  3107. <p class="gatha1"> <span class="bld">Santāno</span> devarukkhe ca, vutto santatiyaṃ pyatha;</p>
  3108. <p class="gathalast">Uttaraviparīte ca, seṭṭhe cā’<span class="bld">nuttaraṃ</span> tisu.</p>
  3109. <p class="hangnum"><a name="para954"></a><span class="paranum">954</span>.</p>
  3110. <p class="gatha1"> Sattisampattiyaṃ vutto, kantimatte ca <span class="bld">vikkamo;</span></p>
  3111. <p class="gathalast"><span class="bld">Chāyā</span> tu ātapābhāve, paṭibimbe pabhāya ca.</p>
  3112. <p class="hangnum"><a name="para955"></a><span class="paranum">955</span>.</p>
  3113. <p class="gatha1"> Gimhe <span class="bld">ghammo nidāgho</span> ca, uṇhe sedajale pyatha;</p>
  3114. <p class="gathalast"><span class="bld">Kappanaṃ</span> kantane vuttaṃ, vikappe sajjane’tthiyaṃ.</p>
  3115. <p class="hangnum"><a name="para956"></a><span class="paranum">956</span>.</p>
  3116. <p class="gatha1"> <span class="bld">Aṅgā</span> dese bahumha’<span class="bld">ṅgaṃ,</span> aṅgo dese vapumha’<span class="note">[ṅga (ṭī.)]</span> tathā’vayavahetusu;</p>
  3117. <p class="gathalast">Devālaye ca thūpasmiṃ, <span class="bld">cetiyaṃ</span> cetiya’ddume.</p>
  3118. <p class="hangnum"><a name="para957"></a><span class="paranum">957</span>.</p>
  3119. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sajjano</span> sādhupurise, <span class="bld">sajjanaṃ</span> kappane pyatha;</p>
  3120. <p class="gathalast"><span class="bld">Supinaṃ</span> supine sutta, viññāṇe ta manitthiyaṃ.</p>
  3121. <p class="hangnum"><a name="para958"></a><span class="paranum">958</span>.</p>
  3122. <p class="gatha1"> Paccakkhe sannidhāne ca, <span class="bld">sannidhi</span> parikittito;</p>
  3123. <p class="gathalast"><span class="bld">Bhiyyo</span> bahutaratthe so, punaratthe’byayaṃ bhave.</p>
  3124. <p class="hangnum"><a name="para959"></a><span class="paranum">959</span>.</p>
  3125. <p class="gatha1"> Visalittasare <span class="bld">diddho, diddho</span> litte tiliṅgiko;</p>
  3126. <p class="gathalast">Vāse dhūmādisaṅkhāre, <span class="bld">dhivāso</span> sampaṭicchane.</p>
  3127. <p class="hangnum"><a name="para960"></a><span class="paranum">960</span>.</p>
  3128. <p class="gatha1"> Vutto <span class="bld">visārado</span> tīsu, suppagabbhe ca paṇḍite;</p>
  3129. <p class="gathalast">Atha <span class="bld">sitthaṃ</span> madhucchiṭṭhe, vuttaṃ odanasambhave.</p>
  3130. <p class="hangnum"><a name="para961"></a><span class="paranum">961</span>.</p>
  3131. <p class="gatha1"> Drave vaṇṇe rasabhede, <span class="bld">kasāyo</span> surabhimhi ca;</p>
  3132. <p class="gathalast">Atho <span class="bld">uggamanaṃ</span> vuttaṃ, uppattu’ddhagatīsu ca.</p>
  3133. <p class="hangnum"><a name="para962"></a><span class="paranum">962</span>.</p>
  3134. <p class="gatha1"> Lūkhe niṭṭhuravācāyaṃ, <span class="bld">pharusaṃ</span> vāccaliṅgikaṃ;</p>
  3135. <p class="gathalast"><span class="bld">Pavāho</span> tva’mbuvege ca, sandissati pavattiyaṃ.</p>
  3136. <p class="hangnum"><a name="para963"></a><span class="paranum">963</span>.</p>
  3137. <p class="gatha1"> Nissaye tappare iṭṭhe, <span class="bld">parāyaṇa</span>padaṃ tisu;</p>
  3138. <p class="gathalast">Kavace vāravāṇe ca, nimmokepi ca <span class="bld">kañcuko.</span></p>
  3139. <p class="hangnum"><a name="para964"></a><span class="paranum">964</span>.</p>
  3140. <p class="gatha1"> Lohabhede <a name="M0.0079"></a> mataṃ <span class="bld">tambaṃ, tambo</span> ratte tiliṅgiko;</p>
  3141. <p class="gathalast">Tīsu tva’<span class="bld">vasitaṃ</span> ñāte, avasānagate mataṃ.</p>
  3142. <p class="hangnum"><a name="para965"></a><span class="paranum">965</span>.</p>
  3143. <p class="gatha1"> Bodhane ca padāne ca, viññeyyaṃ <span class="bld">paṭipādanaṃ;</span></p>
  3144. <p class="gathalast">Sele nijjaladese ca, devatāsu <span class="bld">marū’</span>rito.</p>
  3145. <p class="hangnum"><a name="para966"></a><span class="paranum">966</span>.</p>
  3146. <p class="gatha1"> <span class="bld">Satthaṃ</span> āyudha ganthesu, lohe, <span class="bld">sattho</span> ca sañcaye;</p>
  3147. <p class="gathalast">Jīvikāyaṃ vivaraṇe, vattane <span class="bld">vutti</span> nāriyaṃ.</p>
  3148. <p class="hangnum"><a name="para967"></a><span class="paranum">967</span>.</p>
  3149. <p class="gatha1"> Vīriye sūrabhāve ca, kathīyati <span class="bld">parakkamo;</span></p>
  3150. <p class="gathalast">Atha <span class="bld">kambu</span> mato saṅkhe, suvaṇṇe valayepi ca.</p>
  3151. <p class="hangnum"><a name="para968"></a><span class="paranum">968</span>.</p>
  3152. <p class="gatha1"> <span class="bld">Saro</span> kaṇḍe akārādo, sadde vāpimhi’nitthiyaṃ;</p>
  3153. <p class="gathalast">Dupphasse tikhiṇe tīsu, gadrabhe kakace <span class="bld">kharo.</span></p>
  3154. <p class="hangnum"><a name="para969"></a><span class="paranum">969</span>.</p>
  3155. <p class="gatha1"> Surāyu’paddave kāmā, savādimhi ca <span class="bld">āsavo;</span></p>
  3156. <p class="gathalast">Dehe vutto rathaṅge ca, caturo’padhisū’<span class="bld">padhi.</span></p>
  3157. <p class="hangnum"><a name="para970"></a><span class="paranum">970</span>.</p>
  3158. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vatthu’</span>ttaṃ kāraṇe dabbe, bhūbhede ratanattaye;</p>
  3159. <p class="gathalast"><span class="bld">Yakkho</span> deve mahārāje, kuverā’nucare nare.</p>
  3160. <p class="hangnum"><a name="para971"></a><span class="paranum">971</span>.</p>
  3161. <p class="gatha1"> Dārukkhandhe pīṭhikāyaṃ, āpaṇe <span class="bld">pīṭha</span> māsane;</p>
  3162. <p class="gathalast">Parivāre <span class="bld">parikkhāro,</span> sambhāre ca vibhūsane.</p>
  3163. <p class="hangnum"><a name="para972"></a><span class="paranum">972</span>.</p>
  3164. <p class="gatha1"> Vohārasmiñca ṭhapane, <span class="bld">paññatti’</span>tthī pakāsane;</p>
  3165. <p class="gathalast"><span class="bld">Paṭibhānaṃ</span> tu paññāyaṃ, upaṭṭhita girāya ca.</p>
  3166. <p class="hangnum"><a name="para973"></a><span class="paranum">973</span>.</p>
  3167. <p class="gatha1"> Vacanāvayave mūle, kathito <span class="bld">hetu</span> kāraṇe;</p>
  3168. <p class="gathalast">Udare tu tathā pācā, nalasmiṃ <span class="bld">gahaṇī’</span>tthiyaṃ.</p>
  3169. <p class="hangnum"><a name="para974"></a><span class="paranum">974</span>.</p>
  3170. <p class="gatha1"> <span class="bld">Piyo</span> bhattari, jāyāyaṃ, <span class="bld">piyā,</span> iṭṭhe <span class="bld">piyo</span> tisu;</p>
  3171. <p class="gathalast">Yamarāje tu yugaḷe, saṃyame ca <span class="bld">yamo</span> bhave.</p>
  3172. <p class="hangnum"><a name="para975"></a><span class="paranum">975</span>.</p>
  3173. <p class="gatha1"> Muddikassa ca pupphassa, rase khudde <span class="bld">madhū’</span>ritaṃ;</p>
  3174. <p class="gathalast">Ulloce tu ca vitthāre, <span class="bld">vitānaṃ</span> punnapuṃsake.</p>
  3175. <p class="hangnum"><a name="para976"></a><span class="paranum">976</span>.</p>
  3176. <p class="gatha1"> Apavagge ca salile, sudhāyaṃ <span class="bld">amataṃ</span> mataṃ;</p>
  3177. <p class="gathalast">Mohe tu timire saṅkhyā, guṇe <span class="bld">tama</span> manitthiyaṃ.</p>
  3178. <p class="hangnum"><a name="para977"></a><span class="paranum">977</span>.</p>
  3179. <p class="gatha1"> Khare cā’kāriye tīsu, rasamhi purise <span class="bld">kaṭu;</span></p>
  3180. <p class="gathalast">Paṇḍake sukate, <span class="bld">puññaṃ,</span> manuññe pavane tisu.</p>
  3181. <p class="hangnum"><a name="para978"></a><span class="paranum">978</span>.</p>
  3182. <p class="gatha1"> <span class="bld">Rukkho</span> dumamhi, pharusā, siniddhesu ca so tisu;</p>
  3183. <p class="gathalast">Uppattiyaṃ tu hetumhi, saṅge sukke ca <span class="bld">sambhavo.</span></p>
  3184. <p class="hangnum"><a name="para979"></a><span class="paranum">979</span>.</p>
  3185. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nimittaṃ</span> <a name="M0.0080"></a> kāraṇe vuttaṃ, aṅgajāte ca lañchane;</p>
  3186. <p class="gathalast"><span class="bld">Ādi</span> sīmāpakāresu, samīpe’vayave mato.</p>
  3187. <p class="hangnum"><a name="para980"></a><span class="paranum">980</span>.</p>
  3188. <p class="gatha1"> Vede ca mantane <span class="bld">manto, mantā</span> paññāya muccate;</p>
  3189. <p class="gathalast"><span class="bld">Anayo</span> byasane ceva, sandissati vipattiyaṃ.</p>
  3190. <p class="hangnum"><a name="para981"></a><span class="paranum">981</span>.</p>
  3191. <p class="gatha1"> <span class="bld">Aruṇo</span> raṃsibhede cā, byattarāge ca lohite;</p>
  3192. <p class="gathalast"><span class="bld">Anubandho</span> tu pakatā, nivatte nassanakkhare.</p>
  3193. <p class="hangnum"><a name="para982"></a><span class="paranum">982</span>.</p>
  3194. <p class="gatha1"> <span class="bld">Avatāro’</span>vataraṇe, titthamhi vivare pyatha;</p>
  3195. <p class="gathalast"><span class="bld">Ākāro</span> kāraṇe vutto, saṇṭhāne iṅgitepi ca.</p>
  3196. <p class="hangnum"><a name="para983"></a><span class="paranum">983</span>.</p>
  3197. <p class="gatha1"> Sudditthi tanaye khattā, <span class="bld">uggo,</span> tibbamhi so tisu;</p>
  3198. <p class="gathalast"><span class="bld">Padhānaṃ</span> tu mahāmatte, pakatya’gga’dhitīsu ca.</p>
  3199. <p class="hangnum"><a name="para984"></a><span class="paranum">984</span>.</p>
  3200. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kallaṃ</span> pabhāte, niroga, sajjadakkhesu <span class="note">[yuttadakkhesu (ka.)]</span> tīsu taṃ;</p>
  3201. <p class="gathalast"><span class="bld">Kuhanā</span> kūṭacariyāyaṃ, <span class="bld">kuhano</span> kuhake tisu.</p>
  3202. <p class="hangnum"><a name="para985"></a><span class="paranum">985</span>.</p>
  3203. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kapoto</span> pakkhibhede ca, diṭṭho pārāvate tha ca;</p>
  3204. <p class="gathalast"><span class="bld">Sārado</span> sāradabbhūte, apagabbhe mato tisu.</p>
  3205. <p class="hangnum"><a name="para986"></a><span class="paranum">986</span>.</p>
  3206. <p class="gatha1"> Tīsu khare ca kaṭhine, <span class="bld">kakkaso</span> sāhasappiye <span class="note">[sāhasappiye=sāhasa+appiye (ṭī.)]</span>;</p>
  3207. <p class="gathalast">Akāriye tu guyhaṅge, cīre <span class="bld">kopīna</span> muccate.</p>
  3208. <p class="hangnum"><a name="para987"></a><span class="paranum">987</span>.</p>
  3209. <p class="gatha1"> Migabhede paṭākāyaṃ, moce ca <span class="bld">kadalī’</span>tthiyaṃ;</p>
  3210. <p class="gathalast"><span class="bld">Dakkhiṇā</span> dānabhedasmiṃ, vāmato’ññamhi <span class="bld">dakkhiṇo.</span></p>
  3211. <p class="hangnum"><a name="para988"></a><span class="paranum">988</span>.</p>
  3212. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dutiyā</span> bhariyāyañca, dvinnaṃ pūraṇiyaṃ matā;</p>
  3213. <p class="gathalast">Athuppāde siyā <span class="bld">dhūma, ketu</span> vessānarepi ca.</p>
  3214. <p class="hangnum"><a name="para989"></a><span class="paranum">989</span>.</p>
  3215. <p class="gatha1"> Bhavaniggamane yāne, dvāre <span class="bld">nissaraṇaṃ</span> siyā;</p>
  3216. <p class="gathalast"><span class="bld">Niyāmako</span> potavāhe, tiliṅgo so niyantari.</p>
  3217. <p class="hangnum"><a name="para990"></a><span class="paranum">990</span>.</p>
  3218. <p class="gatha1"> Apavagge vināse ca, <span class="bld">nirodho</span> rodhane pyatha;</p>
  3219. <p class="gathalast">Bhaye <span class="bld">paṭibhayaṃ</span> vuttaṃ, tiliṅgaṃ taṃ bhayaṃkare.</p>
  3220. <p class="hangnum"><a name="para991"></a><span class="paranum">991</span>.</p>
  3221. <p class="gatha1"> <span class="bld">Piṭakaṃ</span> bhājane vuttaṃ, tatheva pariyattiyaṃ;</p>
  3222. <p class="gathalast">Jarāsithilacammasmiṃ, udaraṅge matā <span class="bld">vali.</span></p>
  3223. <p class="hangnum"><a name="para992"></a><span class="paranum">992</span>.</p>
  3224. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bhinnaṃ</span> vidārite’ññasmiṃ, nissite vāccaliṅgikaṃ;</p>
  3225. <p class="gathalast">Upajāpe mato <span class="bld">bhedo,</span> visese ca vidāraṇe.</p>
  3226. <p class="hangnum"><a name="para993"></a><span class="paranum">993</span>.</p>
  3227. <p class="gatha1"> <span class="bld">Maṇḍalaṃ</span> <a name="M0.0081"></a> gāmasandohe, bimbe paridhirāsisu;</p>
  3228. <p class="gathalast">Āṇāya māgame lekhe; <span class="bld">Sāsanaṃ</span> anusāsane.</p>
  3229. <p class="hangnum"><a name="para994"></a><span class="paranum">994</span>.</p>
  3230. <p class="gatha1"> Agge tu <span class="bld">sikharaṃ</span> cā’yo, mayavijjhanakaṇṭake;</p>
  3231. <p class="gathalast">Guṇukkaṃse ca vibhave, <span class="bld">sampatti</span> ceva <span class="bld">sampadā.</span></p>
  3232. <p class="hangnum"><a name="para995"></a><span class="paranum">995</span>.</p>
  3233. <p class="gatha1"> Bhūkhantīsu <span class="bld">khamā,</span> yogye, hite sakke <span class="note">[yutte (ṭī.) 1001-gāthā passitabbā]</span> <span class="bld">khamo</span> tisu;</p>
  3234. <p class="gatha2"><span class="bld">Addho</span> bhāge pathe kāle, ekaṃse’<span class="bld">ddho’</span>byayaṃ bhave;</p>
  3235. <p class="gathalast">Atho <span class="bld">karīsaṃ</span> vaccasmiṃ, vuccate caturambaṇe.</p>
  3236. <p class="hangnum"><a name="para996"></a><span class="paranum">996</span>.</p>
  3237. <p class="gatha1"> <span class="bld">Usabho’</span>sadha go <span class="note">[usabho usabhe (ṭī.)]</span> seṭṭhe, sū’<span class="bld">sabhaṃ</span> vīsayaṭṭhiyaṃ;</p>
  3238. <p class="gathalast">Setusmiṃ tanti pantīsu, nāriyaṃ <span class="bld">pāḷi</span> kathyate.</p>
  3239. <p class="hangnum"><a name="para997"></a><span class="paranum">997</span>.</p>
  3240. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kaṭo</span> jaye’tthinimitte, kilañje so kate tisu;</p>
  3241. <p class="gathalast">Mahiyaṃ <span class="bld">jagatī</span> vuttā, mandirālindavatthumhi.</p>
  3242. <p class="hangnum"><a name="para998"></a><span class="paranum">998</span>.</p>
  3243. <p class="gatha1"> Vitakke mathite <span class="bld">takko,</span> tathā sūciphale mato;</p>
  3244. <p class="gathalast"><span class="bld">Sudassanaṃ</span> sakkapure, tīsu taṃ duddase’tare.</p>
  3245. <p class="hangnum"><a name="para999"></a><span class="paranum">999</span>.</p>
  3246. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dīpo’</span>ntarīpa pajjota, patiṭṭhā nibbutīsu ca;</p>
  3247. <p class="gathalast">Baddhanissita setesu, tīsu taṃ mihite <span class="bld">sitaṃ.</span></p>
  3248. <p class="hangnum"><a name="para1000"></a><span class="paranum">1000</span>.</p>
  3249. <p class="gatha1"> Thiyaṃ <span class="bld">pajāpati</span> dāre, brahme māre sure pume;</p>
  3250. <p class="gathalast">Vāsudeve’ntake <span class="bld">kaṇho,</span> so pāpe asite tisu.</p>
  3251. <p class="hangnum"><a name="para1001"></a><span class="paranum">1001</span>.</p>
  3252. <p class="gatha1"> <span class="bld">Upacāro</span> upaṭṭhāne, āsanne aññaropane;</p>
  3253. <p class="gathalast"><span class="bld">Sakko</span> inde janapade, sākiye, so khame tisu.</p>
  3254. <p class="hangnum"><a name="para1002"></a><span class="paranum">1002</span>.</p>
  3255. <p class="gatha1"> Vajjane <span class="bld">parihāro</span> ca, sakkāre ceva rakkhaṇe;</p>
  3256. <p class="gathalast">Sotāpannādike agge, <span class="bld">ariyo</span> tīsu, dvije pume.</p>
  3257. <p class="hangnum"><a name="para1003"></a><span class="paranum">1003</span>.</p>
  3258. <p class="gatha1"> <span class="bld">Susuko</span> susumāre ca, bālake ca ulūpini;</p>
  3259. <p class="gathalast"><span class="bld">Indīvaraṃ</span> mataṃ nīlu, ppale uddālapādape.</p>
  3260. <p class="hangnum"><a name="para1004"></a><span class="paranum">1004</span>.</p>
  3261. <p class="gatha1"> <span class="bld">Asano</span> piyake kaṇḍe, bhakkhaṇe khipane’ <span class="bld">sanaṃ;</span></p>
  3262. <p class="gathalast">Yuge’dhikāre <span class="note">[vikāre (ṭī.)]</span> vīriye, padhāne cā’ntike <span class="bld">dhuro.</span></p>
  3263. <p class="hangnum"><a name="para1005"></a><span class="paranum">1005</span>.</p>
  3264. <p class="gatha1"> Kāḷe ca bhakkhite tīsu, lavitte <span class="bld">asito</span> pume;</p>
  3265. <p class="gathalast"><span class="bld">Pavāraṇā</span> paṭikkhepe, kathitā’jjhesanāya ca.</p>
  3266. <p class="hangnum"><a name="para1006"></a><span class="paranum">1006</span>.</p>
  3267. <p class="gatha1"> Ummāre <a name="M0.0082"></a> esikatthambhe, <span class="bld">indakhīlo</span> mato tha ca;</p>
  3268. <p class="gathalast"><span class="bld">Potthakaṃ</span> makacivatthe, ganthe lepyādi kammani.</p>
  3269. <p class="hangnum"><a name="para1007"></a><span class="paranum">1007</span>.</p>
  3270. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dhaññaṃ</span> sālyādike vuttaṃ, <span class="bld">dhañño</span> puññavati ttisu;</p>
  3271. <p class="gathalast"><span class="bld">Pāṇi</span> hatthe ca satte bhū, saṇhakaraṇiyaṃ mato.</p>
  3272. <p class="hangnum"><a name="para1008"></a><span class="paranum">1008</span>.</p>
  3273. <p class="gatha1"> Tīsu <span class="bld">pītaṃ</span> halidyābhe, haṭṭhe ca pāyite siyā;</p>
  3274. <p class="gathalast"><span class="bld">Byūho</span> nibbiddharacchāyaṃ, balanyāse gaṇe mato.</p>
  3275. <p class="hangnum"><a name="para1009"></a><span class="paranum">1009</span>.</p>
  3276. <p class="gatha1"> Lohitādimhi lobhe ca, <span class="bld">rāgo</span> ca rañjane mato;</p>
  3277. <p class="gathalast"><span class="bld">Padaro</span> phalake bhaṅge, pavuddha dariyaṃ pica.</p>
  3278. <p class="hangnum"><a name="para1010"></a><span class="paranum">1010</span>.</p>
  3279. <p class="gatha1"> <span class="bld">Siṅghāṭakaṃ</span> kaserussa, phale, maggasamāgame;</p>
  3280. <p class="gathalast">Bahulāyañca kheḷamhi, <span class="bld">eḷā,</span> dose’<span class="bld">ḷa</span> mīritaṃ.</p>
  3281. <p class="hangnum"><a name="para1011"></a><span class="paranum">1011</span>.</p>
  3282. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ādhāro</span> cā’dhikaraṇe, pattādhāre’ lavālake;</p>
  3283. <p class="gathalast"><span class="bld">Kāro’</span> gabhede sakkāre, <span class="bld">kārā</span> tu bandhanālaye.</p>
  3284. <p class="hangnum"><a name="para1012"></a><span class="paranum">1012</span>.</p>
  3285. <p class="gatha1"> <span class="bld">Karakā</span> meghapāsāṇe, <span class="bld">karako</span> kuṇḍikāya ca;</p>
  3286. <p class="gathalast">Pāpane ca padātismiṃ, gamane <span class="bld">patti</span> nāriyaṃ.</p>
  3287. <p class="hangnum"><a name="para1013"></a><span class="paranum">1013</span>.</p>
  3288. <p class="gatha1"> <span class="bld">Chiddaṃ randha</span>ñca <span class="bld">vivaraṃ,</span> susire dūsanepi ca;</p>
  3289. <p class="gathalast"><span class="bld">Muttā</span> tu muttike, <span class="bld">muttaṃ,</span> passāve, muccite tisu.</p>
  3290. <p class="hangnum"><a name="para1014"></a><span class="paranum">1014</span>.</p>
  3291. <p class="gatha1"> Nisedhe <span class="bld">vāraṇaṃ,</span> hatthi, liṅga hatthīsu <span class="bld">vāraṇo;</span></p>
  3292. <p class="gathalast"><span class="bld">Dānaṃ</span> cāge made suddhe, khaṇḍane lavane khaye.</p>
  3293. <p class="hangnum"><a name="para1015"></a><span class="paranum">1015</span>.</p>
  3294. <p class="gatha1"> Manotose ca nibbāne, tthaṅgame <span class="bld">nibbuti’</span>tthiyaṃ;</p>
  3295. <p class="gathalast"><span class="bld">Negamo</span> nigamubbhūte, tathā’paṇopajīvini.</p>
  3296. <p class="hangnum"><a name="para1016"></a><span class="paranum">1016</span>.</p>
  3297. <p class="gatha1"> Haritasmiñca paṇṇe ca, <span class="bld">palāso</span> kiṃ sukaddume;</p>
  3298. <p class="gathalast"><span class="bld">Pakāso</span> pākaṭetīsu, ālokasmiṃ pume mato.</p>
  3299. <p class="hangnum"><a name="para1017"></a><span class="paranum">1017</span>.</p>
  3300. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pakkaṃ</span> phalamhi, taṃ nāsu, mmukhe <span class="note">[nāsamukhe (ka.)]</span> pariṇate tisu;</p>
  3301. <p class="gathalast"><span class="bld">Piṇḍo</span> ājīvane dehe, piṇḍane goḷake mato.</p>
  3302. <p class="hangnum"><a name="para1018"></a><span class="paranum">1018</span>.</p>
  3303. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vaṭṭo</span> paribbaye kammā, dike, so vaṭṭule tisu;</p>
  3304. <p class="gathalast">Paccāhāre <span class="bld">paṭihāro,</span> dvāre ca dvārapālake.</p>
  3305. <p class="hangnum"><a name="para1019"></a><span class="paranum">1019</span>.</p>
  3306. <p class="gatha1"> Nāriyaṃ <span class="bld">bhīru</span> kathitā, bhīruke so tiliṅgiko;</p>
  3307. <p class="gathalast"><span class="bld">Vikaṭaṃ</span> gūthamuttādo, <span class="bld">vikaṭo</span> vikate tisu.</p>
  3308. <p class="hangnum"><a name="para1020"></a><span class="paranum">1020</span>.</p>
  3309. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vāmaṃ</span> <a name="M0.0083"></a> sabyamhi, taṃ cāru, viparītesu tīsva’tha;</p>
  3310. <p class="gathalast">Saṅkhyābhede sarabye ca, cihaṇe <span class="bld">lakkha</span> muccate.</p>
  3311. <p class="hangnum"><a name="para1021"></a><span class="paranum">1021</span>.</p>
  3312. <p class="gatha1"> <span class="bld">Seṇī’</span>tthī samasippīnaṃ, gaṇe cā’valiyaṃ pica;</p>
  3313. <p class="gathalast">Sudhāyaṃ dhūliyaṃ <span class="bld">cuṇṇo, cuṇṇa</span>ñca vāsacuṇṇake.</p>
  3314. <p class="hangnum"><a name="para1022"></a><span class="paranum">1022</span>.</p>
  3315. <p class="gatha1"> Jetabbe’tippasatthe’ti, vuddhe <span class="bld">jeyyaṃ</span> tisū’ritaṃ;</p>
  3316. <p class="gatha2">Takke tu <span class="bld">mathitaṃ</span> hotyā,</p>
  3317. <p class="gathalast">Lolite <span class="bld">mathito</span> tisu.</p>
  3318. <p class="hangnum"><a name="para1023"></a><span class="paranum">1023</span>.</p>
  3319. <p class="gatha1"> <span class="bld">Abbhuto’</span>cchariye tīsu, paṇe cevā’<span class="bld">bbhuto</span> pume;</p>
  3320. <p class="gathalast"><span class="bld">Mecako</span> pucchamūlamhi, kaṇhepi <span class="bld">mecako</span> tisu.</p>
  3321. <p class="hangnum"><a name="para1024"></a><span class="paranum">1024</span>.</p>
  3322. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vasavattī</span> pume māre, vasavattāpake tisu;</p>
  3323. <p class="gathalast">Sambhave cā’<span class="bld">suci</span> pume, amejjhe tīsu dissati.</p>
  3324. <p class="hangnum"><a name="para1025"></a><span class="paranum">1025</span>.</p>
  3325. <p class="gatha1"> <span class="bld">Accho</span> ikke pume vutto, pasannamhi tiliṅgiko;</p>
  3326. <p class="gathalast">Baḷise selabhede ca, <span class="bld">vaṅko,</span> so kuṭile tisu.</p>
  3327. <p class="hangnum"><a name="para1026"></a><span class="paranum">1026</span>.</p>
  3328. <p class="gatha1"> Kuṇapamhi <span class="bld">chavo</span> ñeyyo,</p>
  3329. <p class="gatha2">Lāmake so tiliṅgiko;</p>
  3330. <p class="gathalast">Sabbasmiṃ <span class="bld">sakalo</span> tīsu, addhamhi purise siyā.</p>
  3331. <p class="hangnum"><a name="para1027"></a><span class="paranum">1027</span>.</p>
  3332. <p class="gatha1"> Candaggāhādike cevu, <span class="bld">ppādo</span> uppattiyaṃ pica;</p>
  3333. <p class="gathalast">Padussane <span class="bld">padoso</span> ca, kathito saṃvarīmukhe.</p>
  3334. <p class="hangnum"><a name="para1028"></a><span class="paranum">1028</span>.</p>
  3335. <p class="gatha1"> Rudhire <span class="bld">lohitaṃ</span> vuttaṃ, rattamhi <span class="bld">lohito</span> tisu;</p>
  3336. <p class="gathalast">Uttamaṅge pume <span class="bld">muddhā, muddho</span> mūḷhe tiliṅgiko.</p>
  3337. <p class="hangnum"><a name="para1029"></a><span class="paranum">1029</span>.</p>
  3338. <p class="gatha1"> Raṭṭhamhi <span class="bld">vijitaṃ</span> vuttaṃ, jite ca <span class="bld">vijito</span> tisu;</p>
  3339. <p class="gathalast"><span class="bld">Parittaṃ</span> tu parittāṇe, <span class="bld">paritto</span> tīsu appake.</p>
  3340. <p class="hangnum"><a name="para1030"></a><span class="paranum">1030</span>.</p>
  3341. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kumbhaṇḍo</span> devabhede ca, dissati vallijātiyaṃ;</p>
  3342. <p class="gathalast">Catutthaṃse pade <span class="bld">pādo,</span> paccantaselaraṃsisu.</p>
  3343. <p class="hangnum"><a name="para1031"></a><span class="paranum">1031</span>.</p>
  3344. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vaṅgo</span> lohantare <span class="bld">vaṅgā,</span> dese pume bahumhi ca;</p>
  3345. <p class="gathalast">Kammārabhaṇḍabhede ca, khaṭake <span class="bld">muṭṭhi</span> ca dvisu.</p>
  3346. <p class="hangnum"><a name="para1032"></a><span class="paranum">1032</span>.</p>
  3347. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ambaṇaṃ</span> doṇiyaṃ ce’kā, dasadoṇappamāṇake;</p>
  3348. <p class="gathalast">Adhiṭṭhitiya mādhāre, ṭhāne’<span class="bld">dhiṭṭhāna</span> muccate.</p>
  3349. <p class="hangnum"><a name="para1033"></a><span class="paranum">1033</span>.</p>
  3350. <p class="gatha1"> Pume <span class="bld">mahesī</span> sugate, deviyaṃ nāriyaṃ matā;</p>
  3351. <p class="gathalast">Upaddave <span class="bld">upasaggo,</span> dissati pādikepi ca.</p>
  3352. <p class="hangnum"><a name="para1034"></a><span class="paranum">1034</span>.</p>
  3353. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vakkaṃ</span> <a name="M0.0084"></a> koṭṭhāsabhedasmiṃ, <span class="bld">vakko</span> vaṅke tisu’ccate;</p>
  3354. <p class="gathalast"><span class="bld">Vijjā</span> vede ca sippe ca, tivijjādo ca buddhiyaṃ.</p>
  3355. <p class="hangnum"><a name="para1035"></a><span class="paranum">1035</span>.</p>
  3356. <p class="gatha1"> Samādhimhi pume’<span class="bld">kaggo,</span> nākule vāccaliṅgiko;</p>
  3357. <p class="gathalast"><span class="bld">Pajjaṃ</span> siloke, <span class="bld">pajjo’</span>ddhe, <span class="bld">pajjo</span> pādahite tisu.</p>
  3358. <p class="hangnum"><a name="para1036"></a><span class="paranum">1036</span>.</p>
  3359. <p class="gatha1"> <span class="bld">Katako</span> rukkhabhedasmiṃ, <span class="bld">katako</span> kittime tisu;</p>
  3360. <p class="gathalast">Vidheyye <span class="bld">assavo</span> tīsu, pubbamhī purise siyā.</p>
  3361. <p class="hangnum"><a name="para1037"></a><span class="paranum">1037</span>.</p>
  3362. <p class="gatha1"> Kalyāṇe kathitaṃ <span class="bld">khemaṃ,</span> tīsu laddhattharakkhaṇe;</p>
  3363. <p class="gathalast">Atho niyojane vuttaṃ, kāriyepi <span class="bld">payojanaṃ.</span></p>
  3364. <p class="hangnum"><a name="para1038"></a><span class="paranum">1038</span>.</p>
  3365. <p class="gatha1"> <span class="bld">Assattho</span> tīsu assāsa, ppatte, bodhiddume pume;</p>
  3366. <p class="gathalast">Tīsu <span class="bld">luddo</span> kurūre ca, nesādamhi pume siyā.</p>
  3367. <p class="hangnum"><a name="para1039"></a><span class="paranum">1039</span>.</p>
  3368. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vilaggo</span> tīsu laggasmiṃ, pume majjhamhi dissati;</p>
  3369. <p class="gathalast"><span class="bld">Aḍḍho</span> tvanitthiyaṃ bhāge, dhanimhi vāccaliṅgiko.</p>
  3370. <p class="hangnum"><a name="para1040"></a><span class="paranum">1040</span>.</p>
  3371. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kaṭṭhaṃ</span> dārumhi, taṃ kicche, gahane kasite tisu;</p>
  3372. <p class="gathalast">Sasantāne ca visaye, gocare’ <span class="bld">jjhatta</span> muccateti.</p>
  3373. <p class="centered">Iti addhānekatthavaggo.</p>
  3374. <p class="hangnum"><a name="para1041"></a><span class="paranum">1041</span>.</p>
  3375. <p class="gatha1"> Bhuvane ca jane <span class="bld">loko,</span> moretvaggimhi so <span class="bld">sikhī;</span></p>
  3376. <p class="gatha2"><span class="bld">Siloko</span> tu yase pajje,</p>
  3377. <p class="gathalast">Rukkhe tu sāmike <span class="bld">dhavo.</span></p>
  3378. <p class="hangnum"><a name="para1042"></a><span class="paranum">1042</span>.</p>
  3379. <p class="gatha1"> Vaṭabyāmesu <span class="bld">nigrodho, dhaṅko</span> tu vāyase bake;</p>
  3380. <p class="gathalast"><span class="bld">Vāro</span> tva’vasarā’hesu, kucetvabbhe <span class="bld">payodharo.</span></p>
  3381. <p class="hangnum"><a name="para1043"></a><span class="paranum">1043</span>.</p>
  3382. <p class="gatha1"> Ucchaṅge lakkhaṇe cā’<span class="bld">ṅko, rasmi’</span>tthī juti rajjusu;</p>
  3383. <p class="gatha2">Diṭṭho’bhāsesu <span class="bld">āloko,</span></p>
  3384. <p class="gathalast"><span class="bld">Buddho</span> tu paṇḍite jine.</p>
  3385. <p class="hangnum"><a name="para1044"></a><span class="paranum">1044</span>.</p>
  3386. <p class="gatha1"> Sūraṃ’sūsu pume <span class="bld">bhānū, daṇḍo</span> tu muggare dame;</p>
  3387. <p class="gathalast">Devamacchesva’<span class="bld">nimiso, pattho</span> tu mānasānusu.</p>
  3388. <p class="hangnum"><a name="para1045"></a><span class="paranum">1045</span>.</p>
  3389. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ātaṅko</span> roga tāpesu,</p>
  3390. <p class="gatha2"><span class="bld">Mātaṅgo</span> sapace gaje;</p>
  3391. <p class="gathalast"><span class="bld">Migo</span> pasu kuruṅgesu, ulūki’ndesu <span class="bld">kosiyo.</span></p>
  3392. <p class="hangnum"><a name="para1046"></a><span class="paranum">1046</span>.</p>
  3393. <p class="gatha1"> <span class="bld">Viggaho</span> <a name="M0.0085"></a> kalahe kāye, <span class="bld">puriso</span> māṇava’ttasu;</p>
  3394. <p class="gathalast"><span class="bld">Dāyādo</span> bandhave putte, sire <span class="bld">sīsaṃ</span> tipumhi ca.</p>
  3395. <p class="hangnum"><a name="para1047"></a><span class="paranum">1047</span>.</p>
  3396. <p class="gatha1"> Balihatthaṃ’sūsu <span class="bld">karo,</span> dante vippe’ṇḍaje <span class="bld">dvijo;</span></p>
  3397. <p class="gathalast"><span class="bld">Vattaṃ</span> pajjā’nanā’cāre, dhaññaṅge sukhume <span class="bld">kaṇo.</span></p>
  3398. <p class="hangnum"><a name="para1048"></a><span class="paranum">1048</span>.</p>
  3399. <p class="gatha1"> <span class="bld">Thambho</span> thūṇa jaḷattesu, <span class="bld">sūpo</span> kummāsa byañjane;</p>
  3400. <p class="gathalast"><span class="bld">Gaṇḍo</span> phoṭe kapolamhi, <span class="bld">aggho</span> mūlye ca pūjane.</p>
  3401. <p class="hangnum"><a name="para1049"></a><span class="paranum">1049</span>.</p>
  3402. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pakāro</span> tulya bhedesu, <span class="bld">sakunto</span> bhāsapakkhisu;</p>
  3403. <p class="gathalast">Bhāgye <span class="bld">vidhi</span> vidhāne ca, sare khagge ca <span class="bld">sāyako.</span></p>
  3404. <p class="hangnum"><a name="para1050"></a><span class="paranum">1050</span>.</p>
  3405. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sāraṅgo</span> cātake eṇe, <span class="bld">pattī</span> tu sarapakkhisu;</p>
  3406. <p class="gatha2">Sede <span class="bld">pāko</span> vipāke tha,</p>
  3407. <p class="gathalast">Bhikkhubhede caye <span class="bld">gaṇo.</span></p>
  3408. <p class="hangnum"><a name="para1051"></a><span class="paranum">1051</span>.</p>
  3409. <p class="gatha1"> <span class="bld">Rāsi</span> puñje ca mesā’do,</p>
  3410. <p class="gatha2">Asse loṇe ca <span class="bld">sindhavo;</span></p>
  3411. <p class="gathalast">Saṃvaṭṭe <span class="bld">palayo</span> nāse, <span class="bld">pūgo</span> kamukarāsisu.</p>
  3412. <p class="hangnum"><a name="para1052"></a><span class="paranum">1052</span>.</p>
  3413. <p class="gatha1"> Amate tu <span class="bld">sudhā</span> lepe, <span class="bld">abhikhyā</span> nāma raṃsisu;</p>
  3414. <p class="gatha2"><span class="bld">Satti</span> sāmatthiye satthe, <span class="bld">mahī</span> najjantare bhuvi;</p>
  3415. <p class="gatha3"><span class="bld">Līlā</span> kriyā vilāsesu,</p>
  3416. <p class="gathalast">Satte tu atraje <span class="bld">pajā.</span></p>
  3417. <p class="hangnum"><a name="para1053"></a><span class="paranum">1053</span>.</p>
  3418. <p class="gatha1"> Ñāṇe lābhe <span class="bld">upaladdhi, paveṇī</span> kuthaveṇisu;</p>
  3419. <p class="gathalast"><span class="bld">Pavatti</span> vutti vattāsu, vetane bharaṇe <span class="bld">bhati.</span></p>
  3420. <p class="hangnum"><a name="para1054"></a><span class="paranum">1054</span>.</p>
  3421. <p class="gatha1"> Ācārepi <span class="bld">mariyādā, bhūti</span> sattā samiddhisu;</p>
  3422. <p class="gathalast">Soppe pamāde <span class="bld">tandī</span> ca, <span class="bld">yātrā</span> gamana vuttisu.</p>
  3423. <p class="hangnum"><a name="para1055"></a><span class="paranum">1055</span>.</p>
  3424. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nindā</span> kucchā’pavādesu, <span class="bld">kaṅgu</span> dhañña piyaṅgusu;</p>
  3425. <p class="gathalast">Mokkhesive same<span class="bld">santi,</span> vibhāge <span class="bld">bhatti</span> sevane.</p>
  3426. <p class="hangnum"><a name="para1056"></a><span class="paranum">1056</span>.</p>
  3427. <p class="gatha1"> Icchāyaṃ jutiyaṃ <span class="bld">kanti,</span> rañjane sūrate <span class="bld">rati;</span></p>
  3428. <p class="gathalast">Gehe <span class="bld">vasati</span> vāse tha, nadī senāsu <span class="bld">vāhinī.</span></p>
  3429. <p class="hangnum"><a name="para1057"></a><span class="paranum">1057</span>.</p>
  3430. <p class="gatha1"> Patthe nāḷe ca <span class="bld">nāḷi’</span>tthī, gaṇe <span class="bld">samiti</span> saṅgame;</p>
  3431. <p class="gathalast"><span class="bld">Taṇhā</span> lobhe pipāsāyaṃ, magga vuttīsu <span class="bld">vattanī.</span></p>
  3432. <p class="hangnum"><a name="para1058"></a><span class="paranum">1058</span>.</p>
  3433. <p class="gatha1"> Pāṇyaṅge <span class="bld">nābhi</span> cakkante, yāce <span class="bld">viññatti</span> ñāpane;</p>
  3434. <p class="gathalast"><span class="bld">Vitti</span> tose vedanāyaṃ, ṭhāne tu jīvite <span class="bld">ṭhiti.</span></p>
  3435. <p class="hangnum"><a name="para1059"></a><span class="paranum">1059</span>.</p>
  3436. <p class="gatha1"> Taraṅge <a name="M0.0086"></a> cā’ntare <span class="bld">vīci,</span> dhīratte dhāraṇe <span class="bld">dhiti;</span></p>
  3437. <p class="gathalast"><span class="bld">Bhū</span> bhūmiyañca bhamuke, sadde vede save <span class="bld">suti.</span></p>
  3438. <p class="hangnum"><a name="para1060"></a><span class="paranum">1060</span>.</p>
  3439. <p class="gatha1"> <span class="bld">Gottaṃ</span> nāme ca vaṃse tha, nagare ca ghare <span class="bld">puraṃ;</span></p>
  3440. <p class="gathalast"><span class="bld">Okaṃ</span> tu nissaye gehe, <span class="bld">kulaṃ</span> tu gottarāsisu.</p>
  3441. <p class="hangnum"><a name="para1061"></a><span class="paranum">1061</span>.</p>
  3442. <p class="gatha1"> Heme vitte <span class="bld">hirañña</span>ñca, <span class="bld">paññāṇaṃ</span> tva’ṅka vuddhisu;</p>
  3443. <p class="gathalast">Athā’<span class="bld">mbara</span>ñca khe vatthe, <span class="bld">guyhaṃ</span> liṅge rahasya’pi.</p>
  3444. <p class="hangnum"><a name="para1062"></a><span class="paranum">1062</span>.</p>
  3445. <p class="gatha1"> <span class="bld">Tapo</span> dhamme vate ceva, pāpe tvā’gumhi <span class="bld">kibbisaṃ;</span></p>
  3446. <p class="gathalast"><span class="bld">Ratanaṃ</span> maṇi seṭṭhesu, <span class="bld">vassaṃ</span> hāyana vuṭṭhisu.</p>
  3447. <p class="hangnum"><a name="para1063"></a><span class="paranum">1063</span>.</p>
  3448. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vanaṃ</span> arañña vārīsu, khīramhi tu jale <span class="bld">payo;</span></p>
  3449. <p class="gathalast"><span class="bld">Akkharaṃ</span> lipi mokkhesu, <span class="bld">methūnaṃ</span> saṅgame rate.</p>
  3450. <p class="hangnum"><a name="para1064"></a><span class="paranum">1064</span>.</p>
  3451. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sotaṃ</span> kaṇṇe payovege, <span class="bld">riṭṭhaṃ</span> pāpā’subhesu ca;</p>
  3452. <p class="gathalast"><span class="bld">Āgu</span> pāpā’parādhesu, ketumhi cihane <span class="bld">dhajo.</span></p>
  3453. <p class="hangnum"><a name="para1065"></a><span class="paranum">1065</span>.</p>
  3454. <p class="gatha1"> <span class="bld">Gopuraṃ</span> dvāramattepi, <span class="bld">mandiraṃ</span> nagare ghare;</p>
  3455. <p class="gathalast">Vāccaliṅgā paramito, <span class="bld">byatto</span> tu paṇḍite phuṭe.</p>
  3456. <p class="hangnum"><a name="para1066"></a><span class="paranum">1066</span>.</p>
  3457. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vallabho</span> dayite’jjhakkhe, jale <span class="bld">thūlo</span> mahatyapi;</p>
  3458. <p class="gatha2">Kurūre bherave <span class="bld">bhīmo,</span></p>
  3459. <p class="gathalast"><span class="bld">Lolo</span> tu lolupe cale.</p>
  3460. <p class="hangnum"><a name="para1067"></a><span class="paranum">1067</span>.</p>
  3461. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bībhaccho</span> vikate bhīme, komale tikhiṇe <span class="bld">mudu;</span></p>
  3462. <p class="gathalast">Iṭṭhe ca madhure <span class="bld">sādu,</span> sādumhi <span class="bld">madhuro</span> piye.</p>
  3463. <p class="hangnum"><a name="para1068"></a><span class="paranum">1068</span>.</p>
  3464. <p class="gatha1"> Site tu suddhe <span class="bld">odāto, dvijivho</span> sūcakā’hisu;</p>
  3465. <p class="gathalast">Sakke <span class="bld">samattho</span> sambandhe, <span class="bld">samattaṃ</span> niṭṭhitā’khile.</p>
  3466. <p class="hangnum"><a name="para1069"></a><span class="paranum">1069</span>.</p>
  3467. <p class="gatha1"> <span class="bld">Suddho</span> kevala pūtesu, <span class="bld">jighañño’</span>ntā’dhamesu ca;</p>
  3468. <p class="gathalast"><span class="bld">Poṇo’</span>panata ninnesu, añña nīcesu ce’<span class="bld">taro.</span></p>
  3469. <p class="hangnum"><a name="para1070"></a><span class="paranum">1070</span>.</p>
  3470. <p class="gatha1"> <span class="bld">Suci</span> suddhe site pūte, <span class="bld">pesalo</span> dakkhacārusu;</p>
  3471. <p class="gathalast"><span class="bld">Adhamo</span> kucchite ūne, appiye pya’<span class="bld">liko</span> bhave.</p>
  3472. <p class="hangnum"><a name="para1071"></a><span class="paranum">1071</span>.</p>
  3473. <p class="gatha1"> Byāpe asuddhe <span class="bld">saṃkiṇṇo, bhabbaṃ</span> yogye ca bhāvini;</p>
  3474. <p class="gathalast"><span class="bld">Sukhumo</span> appakā’ṇūsu, <span class="bld">vuddho</span> there ca paṇḍite.</p>
  3475. <p class="hangnum"><a name="para1072"></a><span class="paranum">1072</span>.</p>
  3476. <p class="gatha1"> Subhe sādhumhi <span class="bld">bhaddo</span> tha, tyā’do ca vipule <span class="bld">bahu;</span></p>
  3477. <p class="gathalast"><span class="bld">Dhīro</span> budhe dhitimante, <span class="bld">vellitaṃ</span> kuṭile dhute.</p>
  3478. <p class="hangnum"><a name="para1073"></a><span class="paranum">1073</span>.</p>
  3479. <p class="gatha1"> <span class="bld">Visado</span> <a name="M0.0087"></a> byatta setesu, <span class="bld">taruṇo</span> tu yuve nave;</p>
  3480. <p class="gatha2"><span class="bld">Yoggaṃ</span> yāne, khame <span class="bld">yoggo,</span></p>
  3481. <p class="gathalast"><span class="bld">Piṇḍitaṃ</span> gaṇite ghane.</p>
  3482. <p class="hangnum"><a name="para1074"></a><span class="paranum">1074</span>.</p>
  3483. <p class="gatha1"> Budhe’<span class="bld">bhijāto</span> kulaje, vuddho’rūsu <span class="bld">mahallako;</span></p>
  3484. <p class="gathalast"><span class="bld">Kalyāṇaṃ</span> sundare cāpi, <span class="bld">himo</span> tu sītalepi ca.</p>
  3485. <p class="hangnum"><a name="para1075"></a><span class="paranum">1075</span>.</p>
  3486. <p class="gatha1"> Lole tu sīghe <span class="bld">capalo,</span> vutte <span class="bld">udita</span> muggate;</p>
  3487. <p class="gathalast">Āditte gabbite <span class="bld">ditto, piṭṭhaṃ</span> tu cuṇṇitepi ca.</p>
  3488. <p class="hangnum"><a name="para1076"></a><span class="paranum">1076</span>.</p>
  3489. <p class="gatha1"> Vigate vāyite <span class="note">[vāyane (ka.)]</span> <span class="bld">vītaṃ, bhāvitaṃ</span> vaḍḍhitepi ca;</p>
  3490. <p class="gathalast">Bhajjite patite <span class="bld">bhaṭṭho, puṭṭho</span> pucchita posite.</p>
  3491. <p class="hangnum"><a name="para1077"></a><span class="paranum">1077</span>.</p>
  3492. <p class="gatha1"> <span class="bld">Jāto</span> bhūte caye <span class="bld">jātaṃ,</span></p>
  3493. <p class="gatha2"><span class="bld">Paṭibhāgo</span> samā’risu;</p>
  3494. <p class="gathalast"><span class="bld">Sūro</span> vīre ravisūre, <span class="bld">duṭṭho</span> kuddhe ca dūsite.</p>
  3495. <p class="hangnum"><a name="para1078"></a><span class="paranum">1078</span>.</p>
  3496. <p class="gatha1"> <span class="bld">Diṭṭho’</span>rimhi’kkhite <span class="bld">diṭṭho</span> <span class="note">[diṭṭhaṃ (ka.)]</span>,</p>
  3497. <p class="gatha2">Mūḷhe pote ca <span class="bld">bāliso;</span></p>
  3498. <p class="gathalast">Nindāyaṃ khepane <span class="bld">khepo, niyamo</span> nicchaye vate.</p>
  3499. <p class="hangnum"><a name="para1079"></a><span class="paranum">1079</span>.</p>
  3500. <p class="gatha1"> Salākāyaṃ <span class="bld">kuso</span> dabbhe,</p>
  3501. <p class="gatha2">Bālyādo tu khaye <span class="bld">vayo;</span></p>
  3502. <p class="gathalast">Lepa gabbesva’<span class="bld">valepo, aṇḍajo</span> mīnapakkhisu.</p>
  3503. <p class="hangnum"><a name="para1080"></a><span class="paranum">1080</span>.</p>
  3504. <p class="gatha1"> Bilāle nakule <span class="bld">babbu, mantho</span> manthanasattusu;</p>
  3505. <p class="gatha2"><span class="bld">Vālo</span> kese’ssādilome,</p>
  3506. <p class="gathalast"><span class="bld">Saṅghāto</span> ghātarāsisu.</p>
  3507. <p class="hangnum"><a name="para1081"></a><span class="paranum">1081</span>.</p>
  3508. <p class="gatha1"> Gopagāme rave <span class="bld">ghoso, sūto</span> sārathivandisu;</p>
  3509. <p class="gathalast"><span class="bld">Mālyaṃ</span> tu pupphe taddāme, <span class="bld">vāho</span> tu sakaṭe haye.</p>
  3510. <p class="hangnum"><a name="para1082"></a><span class="paranum">1082</span>.</p>
  3511. <p class="gatha1"> Khaye’ccane cā’<span class="bld">pacayo, kālo</span> samaya maccusu;</p>
  3512. <p class="gathalast">Bhe <span class="bld">tārakā</span> nettamajjhe, <span class="bld">sīmā’</span> vadhi, ṭṭhitīsu ca.</p>
  3513. <p class="hangnum"><a name="para1083"></a><span class="paranum">1083</span>.</p>
  3514. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ābhogo</span> puṇṇatā’vajje-</p>
  3515. <p class="gatha2">Svā’<span class="bld">ḷi’</span>tthī sakhi setusu;</p>
  3516. <p class="gathalast">Satte thūle tīsu <span class="bld">daḷho, latā</span> sākhāya valliyaṃ.</p>
  3517. <p class="hangnum"><a name="para1084"></a><span class="paranum">1084</span>.</p>
  3518. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mutti’</span>tthī <a name="M0.0088"></a> mocane mokkhe,</p>
  3519. <p class="gatha2"><span class="bld">Kāyo</span> tu deha rāsisu;</p>
  3520. <p class="gathalast">Nīce <span class="bld">puthujjano</span> mūḷhe, <span class="bld">bhattā</span> sāmini dhārake.</p>
  3521. <p class="hangnum"><a name="para1085"></a><span class="paranum">1085</span>.</p>
  3522. <p class="gatha1"> Sikhā, piñchesu <span class="bld">sikhaṇḍo,</span> satte tva’ttani <span class="bld">puggalo;</span></p>
  3523. <p class="gatha2"><span class="bld">Sambādho</span> saṃkaṭe guyhe,</p>
  3524. <p class="gathalast">Nāse khepe <span class="bld">parābhavo.</span></p>
  3525. <p class="hangnum"><a name="para1086"></a><span class="paranum">1086</span>.</p>
  3526. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vacco</span> rūpe karīse tha, <span class="bld">juti’</span>tthī kantiraṃsisu;</p>
  3527. <p class="hangnum"><a name="para1087"></a><span class="paranum">1087</span>.</p>
  3528. <p class="gatha1"> <span class="bld">Labbhaṃ</span> yutte ca laddhabbe, khaṇḍe paṇṇe <span class="bld">dalaṃ</span> mataṃ;</p>
  3529. <p class="gatha2"><span class="bld">Sallaṃ</span> kaṇḍe salākāyaṃ, sucitte <span class="bld">dhāvanaṃ</span> gate;</p>
  3530. <p class="gathalast">Bhantatthe <span class="bld">vibbhamo</span> hāve, <span class="bld">moho’</span>vijjāya mucchane.</p>
  3531. <p class="hangnum"><a name="para1088"></a><span class="paranum">1088</span>.</p>
  3532. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sedo</span> ghammajale pāke,</p>
  3533. <p class="gatha2">Goḷe ucchumaye <span class="bld">guḷo;</span></p>
  3534. <p class="gathalast">Mitte sahāye ca <span class="bld">sakhā, vibhū</span> niccappabhūsu so.</p>
  3535. <p class="hangnum"><a name="para1089"></a><span class="paranum">1089</span>.</p>
  3536. <p class="gatha1"> Khagge kurūre <span class="bld">nettiṃso,</span> parasmiṃ atra tīsva’<span class="bld">mu;</span></p>
  3537. <p class="gatha2"><span class="bld">Kalaṅko’</span>ṅkā’pavādesu,</p>
  3538. <p class="gathalast">Dese <span class="bld">janapado</span> jane.</p>
  3539. <p class="hangnum"><a name="para1090"></a><span class="paranum">1090</span>.</p>
  3540. <p class="gatha1"> Pajje <span class="bld">gāthā</span> vacībhede, <span class="bld">vaṃso</span> tva’nvayaveṇusu;</p>
  3541. <p class="gathalast"><span class="bld">Yānaṃ</span> rathādo gamane, sarūpasmiṃ adho <span class="bld">talaṃ.</span></p>
  3542. <p class="hangnum"><a name="para1091"></a><span class="paranum">1091</span>.</p>
  3543. <p class="gatha1"> <span class="bld">Majjho</span> vilagge vemajjhe, <span class="bld">pupphaṃ</span> tu kusumo’tusu;</p>
  3544. <p class="gathalast"><span class="bld">Sīlaṃ</span> sabhāve subbate, <span class="bld">puṅgavo</span> usabhe vare.</p>
  3545. <p class="hangnum"><a name="para1092"></a><span class="paranum">1092</span>.</p>
  3546. <p class="gatha1"> Kose khagādibīje’<span class="bld">ṇḍaṃ, kuharaṃ</span> gabbhare bile;</p>
  3547. <p class="gathalast">Nettiṃse gaṇḍake <span class="bld">khaggo, kadambo</span> tu dume caye.</p>
  3548. <p class="hangnum"><a name="para1093"></a><span class="paranum">1093</span>.</p>
  3549. <p class="gatha1"> Bhe’dhenuyaṃ <span class="bld">rohiṇī’</span>tthī, <span class="bld">varaṅgaṃ</span> yoniyaṃ sire;</p>
  3550. <p class="gathalast">Akkose sapathe <span class="bld">sāpo, paṅkaṃ</span> pāpe ca kaddame.</p>
  3551. <p class="hangnum"><a name="para1094"></a><span class="paranum">1094</span>.</p>
  3552. <p class="gatha1"> Bhogavatyu’rage <span class="bld">bhogī, ssaro</span> tu sivasāmisu;</p>
  3553. <p class="gathalast">Bale pabhāve <span class="bld">vīriyaṃ, tejo</span> tesu ca dittiyaṃ.</p>
  3554. <p class="hangnum"><a name="para1095"></a><span class="paranum">1095</span>.</p>
  3555. <p class="gatha1"> <span class="bld">Dhārā</span> santati khaggaṅge, <span class="bld">vānaṃ</span> taṇhāya sibbane;</p>
  3556. <p class="gathalast"><span class="bld">Khattā</span> sūte paṭihāre, vitti pīḷāsu <span class="bld">vedanā.</span></p>
  3557. <p class="hangnum"><a name="para1096"></a><span class="paranum">1096</span>.</p>
  3558. <p class="gatha1"> Thiyaṃ <a name="M0.0089"></a> <span class="bld">mati’</span>cchāpaññāsu, pāpe yuddhe rave <span class="bld">raṇo;</span></p>
  3559. <p class="gathalast"><span class="bld">Lavo</span>tu bindu’cchedesu, palāle’ <span class="note">[palāse (ṭī.), palāpe-ṭī (453-1124) gāthā passitabbā]</span> tisaye <span class="bld">bhusaṃ.</span></p>
  3560. <p class="hangnum"><a name="para1097"></a><span class="paranum">1097</span>.</p>
  3561. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bādhā</span> dukkhe nisedhe ca, mūlapadepi <span class="bld">mātikā;</span></p>
  3562. <p class="gatha2"><span class="bld">Sneho</span> tele’dhikappeme,</p>
  3563. <p class="gathalast">Gharā’pekkhāsu <span class="bld">ālayo.</span></p>
  3564. <p class="hangnum"><a name="para1098"></a><span class="paranum">1098</span>.</p>
  3565. <p class="gatha1"> Ketusmiṃ <span class="bld">ketanaṃ</span> gehe, ṭhāne <span class="bld">bhūmi’</span>tthiyaṃ bhuvi;</p>
  3566. <p class="gathalast">Lekhye <span class="bld">lekho</span> rāji <span class="bld">lekhā,</span> pūjite <span class="bld">bhagavā</span> jine.</p>
  3567. <p class="hangnum"><a name="para1099"></a><span class="paranum">1099</span>.</p>
  3568. <p class="gatha1"> <span class="bld">Gadā</span> satthe <span class="bld">gado</span> roge, nisajjā pīṭhesvā’<span class="bld">sanaṃ;</span></p>
  3569. <p class="gatha2"><span class="bld">Tathāgato</span> jine satte,</p>
  3570. <p class="gathalast">Caye dehe <span class="bld">samussayo.</span></p>
  3571. <p class="hangnum"><a name="para1100"></a><span class="paranum">1100</span>.</p>
  3572. <p class="gatha1"> <span class="bld">Bilaṃ</span> koṭṭhāsa chiddesu, <span class="bld">vajjaṃ</span> dose ca bheriyaṃ;</p>
  3573. <p class="gathalast">Kāle dīghañjase’<span class="bld">ddhānaṃ,</span> āliyaṃ <span class="bld">setu</span> kāraṇe.</p>
  3574. <p class="hangnum"><a name="para1101"></a><span class="paranum">1101</span>.</p>
  3575. <p class="gatha1"> <span class="bld">Okāso</span> kāraṇe dese,</p>
  3576. <p class="gatha2"><span class="bld">Sabhā</span> gehe ca saṃsade;</p>
  3577. <p class="gathalast"><span class="bld">Yūpo</span> thambhe ca pāsāde, <span class="bld">ayanaṃ</span> gamane pathe.</p>
  3578. <p class="hangnum"><a name="para1102"></a><span class="paranum">1102</span>.</p>
  3579. <p class="gatha1"> <span class="bld">Akko</span> rukkhantare sūre,</p>
  3580. <p class="gatha2"><span class="bld">Asso</span> koṇe hayepi ca;</p>
  3581. <p class="gatha3"><span class="bld">Aṃso</span> khandhe ca koṭṭhāse,</p>
  3582. <p class="gathalast">Jālaṃ sūsva’<span class="bld">cci</span> no pume.</p>
  3583. <p class="hangnum"><a name="para1103"></a><span class="paranum">1103</span>.</p>
  3584. <p class="gatha1"> Nāsā’sattesva’ <span class="bld">bhāvo</span> tha,</p>
  3585. <p class="gatha2"><span class="bld">Anna</span> modana bhuttisu;</p>
  3586. <p class="gatha3"><span class="bld">Jīvaṃ</span> pāne jane <span class="bld">jīvo,</span></p>
  3587. <p class="gathalast"><span class="bld">Ghāso</span> tva’nne ca bhakkhaṇe.</p>
  3588. <p class="hangnum"><a name="para1104"></a><span class="paranum">1104</span>.</p>
  3589. <p class="gatha1"> Chadane’<span class="bld">cchādanaṃ</span> vatthe, <span class="bld">nikāyo</span> geharāsisu;</p>
  3590. <p class="gathalast">Annādo <span class="bld">āmisaṃ</span> maṃse; <span class="bld">Dikkhā</span> tu yajane’ccane.</p>
  3591. <p class="hangnum"><a name="para1105"></a><span class="paranum">1105</span>.</p>
  3592. <p class="gatha1"> Kriyāyaṃ <span class="bld">kārikā</span> pajje,</p>
  3593. <p class="gatha2"><span class="bld">Ketu</span> tu cihane dhaje;</p>
  3594. <p class="gathalast"><span class="bld">Kusumaṃ</span> thīraje pupphe, vānare tu budhe <span class="bld">kavi.</span></p>
  3595. <p class="hangnum"><a name="para1106"></a><span class="paranum">1106</span>.</p>
  3596. <p class="gatha1"> Adhare <a name="M0.0090"></a> kharabhe <span class="bld">oṭṭho, luddo</span> tu luddakepi ca;</p>
  3597. <p class="gathalast"><span class="bld">Kalusaṃ</span> tvā’vile pāpe, pāpe <span class="bld">kali</span> parājaye.</p>
  3598. <p class="hangnum"><a name="para1107"></a><span class="paranum">1107</span>.</p>
  3599. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kantāro</span> vana, duggesu, <span class="bld">caro</span> cāramhi cañcale;</p>
  3600. <p class="gathalast">Janāvāse gaṇe <span class="bld">gāmo, cammaṃ</span> tu phalake tace.</p>
  3601. <p class="hangnum"><a name="para1108"></a><span class="paranum">1108</span>.</p>
  3602. <p class="gatha1"> <span class="bld">Āmodo</span> hāsa gandhesu,</p>
  3603. <p class="gatha2"><span class="bld">Cāru</span> tu kanakepi ca;</p>
  3604. <p class="gathalast">Sattāyaṃ <span class="bld">bhavanaṃ</span> gehe, lese tu khalite <span class="bld">chalaṃ.</span></p>
  3605. <p class="hangnum"><a name="para1109"></a><span class="paranum">1109</span>.</p>
  3606. <p class="gatha1"> <span class="bld">Veraṃ</span> pāpe ca paṭighe, <span class="bld">taco</span> cammani vakkale;</p>
  3607. <p class="gathalast">Ucce’dhirohe <span class="bld">āroho, nettaṃ</span> vatthantara’kkhisu.</p>
  3608. <p class="hangnum"><a name="para1110"></a><span class="paranum">1110</span>.</p>
  3609. <p class="gatha1"> Paṭihāre mukhe <span class="bld">dvāraṃ,</span> pete ñāte <span class="bld">mato</span> tisu;</p>
  3610. <p class="gathalast"><span class="bld">Māso</span> paraṇṇa kālesu, <span class="bld">naggo</span> tva’celakepi ca.</p>
  3611. <p class="hangnum"><a name="para1111"></a><span class="paranum">1111</span>.</p>
  3612. <p class="gatha1"> Dose ghāte ca <span class="bld">paṭigho,</span> migādo chagale <span class="bld">pasu;</span></p>
  3613. <p class="gathalast">Arūpe cā’vhaye <span class="bld">nāmaṃ, daro</span> daratha bhītisu.</p>
  3614. <p class="hangnum"><a name="para1112"></a><span class="paranum">1112</span>.</p>
  3615. <p class="gatha1"> Yācane bhojane <span class="bld">bhikkhā,</span></p>
  3616. <p class="gatha2">Bhāre tva’tisaye <span class="bld">bharo;</span></p>
  3617. <p class="gathalast">Dabbi’ndajāyāsu <span class="bld">sujā,</span> meghe tva’<span class="bld">bbhaṃ</span> vihāyase.</p>
  3618. <p class="hangnum"><a name="para1113"></a><span class="paranum">1113</span>.</p>
  3619. <p class="gatha1"> <span class="bld">Modako</span> khajjabhedepi, maṇike ratane <span class="bld">maṇi;</span></p>
  3620. <p class="gatha2">Selā’rāmesu <span class="bld">malayo,</span></p>
  3621. <p class="gathalast">Sabhāva’ṅkesu <span class="bld">lakkhaṇaṃ.</span></p>
  3622. <p class="hangnum"><a name="para1114"></a><span class="paranum">1114</span>.</p>
  3623. <p class="gatha1"> <span class="bld">Havi</span> sappimhi hotabbe, <span class="bld">siro</span> seṭṭhe ca muddhani;</p>
  3624. <p class="gathalast">Vicārepi <span class="bld">viveko</span> tha, <span class="bld">sikharī</span> pabbate dume.</p>
  3625. <p class="hangnum"><a name="para1115"></a><span class="paranum">1115</span>.</p>
  3626. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vego</span> jave pavāhe ca, <span class="bld">saṅku</span> tu khilahetisu;</p>
  3627. <p class="gathalast">Niggahīte kaṇe <span class="bld">bindu, varāho</span> sūkare gaje.</p>
  3628. <p class="hangnum"><a name="para1116"></a><span class="paranum">1116</span>.</p>
  3629. <p class="gatha1"> Nettante cittake’<span class="bld">pāṅgaṃ, siddhattho</span> sāsape jine;</p>
  3630. <p class="gatha2"><span class="bld">Hāro</span> muttāguṇe gāhe,</p>
  3631. <p class="gathalast"><span class="bld">Khārako</span> makuḷe rase.</p>
  3632. <p class="hangnum"><a name="para1117"></a><span class="paranum">1117</span>.</p>
  3633. <p class="gatha1"> <span class="bld">Accayo’</span> tikkame dose,</p>
  3634. <p class="gatha2">Selarukkhesva’<span class="bld">go nago;</span></p>
  3635. <p class="gathalast">Svappe’vadhāraṇe <span class="bld">mattaṃ, apacitya’</span>ccane khaye.</p>
  3636. <p class="hangnum"><a name="para1118"></a><span class="paranum">1118</span>.</p>
  3637. <p class="gatha1"> Chiddo’taraṇesvo’<span class="bld">tāro,</span></p>
  3638. <p class="gatha2">Brahme <a name="M0.0091"></a> ca janake <span class="bld">pitā;</span></p>
  3639. <p class="gatha3"><span class="bld">Pitāmaho’</span>yyake brahme,</p>
  3640. <p class="gathalast"><span class="bld">Poto</span> nāvāya bālake.</p>
  3641. <p class="hangnum"><a name="para1119"></a><span class="paranum">1119</span>.</p>
  3642. <p class="gatha1"> Rukkhe vaṇṇe sune <span class="bld">soṇo,</span></p>
  3643. <p class="gatha2">Sagge tu gagane <span class="bld">divo;</span></p>
  3644. <p class="gathalast">Vatthe gandhe ghare <span class="bld">vāso, cullo</span> khudde ca uddhane.</p>
  3645. <p class="hangnum"><a name="para1120"></a><span class="paranum">1120</span>.</p>
  3646. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kaṇṇo</span> koṇe ca savaṇe,</p>
  3647. <p class="gatha2"><span class="bld">Mālā</span> pupphe ca pantiyaṃ;</p>
  3648. <p class="gatha3"><span class="bld">Bhāgo</span> bhāgye’kadesesu,</p>
  3649. <p class="gathalast"><span class="bld">Kuṭṭhaṃ</span> roge’ japālake.</p>
  3650. <p class="hangnum"><a name="para1121"></a><span class="paranum">1121</span>.</p>
  3651. <p class="gatha1"> <span class="bld">Seyyā</span> senāsane sene, cundabhaṇḍamhi ca’<span class="bld">bbhamo;</span></p>
  3652. <p class="gathalast">Vatthādilomaṃ’<span class="bld">su</span> kare, <span class="bld">nipāto</span> patane’byaye.</p>
  3653. <p class="hangnum"><a name="para1122"></a><span class="paranum">1122</span>.</p>
  3654. <p class="gatha1"> Sākhāyaṃ <span class="bld">viṭapo</span> thambhe, <span class="bld">sattu</span> khajjantare dise;</p>
  3655. <p class="gathalast"><span class="bld">Sāmiko</span> pati’yiresu, <span class="bld">paṭṭhānaṃ</span> gati hetusu.</p>
  3656. <p class="hangnum"><a name="para1123"></a><span class="paranum">1123</span>.</p>
  3657. <p class="gatha1"> Rāge <span class="bld">raṅgo</span> naccaṭṭhāne, <span class="bld">pānaṃ</span> peyye ca pītiyaṃ;</p>
  3658. <p class="gathalast">Iṇu’kkhepesu <span class="bld">uddhāro,</span> ummāre <span class="bld">eḷako</span> aje.</p>
  3659. <p class="hangnum"><a name="para1124"></a><span class="paranum">1124</span>.</p>
  3660. <p class="gatha1"> <span class="bld">Pahāro</span> pothane yāme,</p>
  3661. <p class="gatha2"><span class="bld">Sarado</span> hāyano’tusu;</p>
  3662. <p class="gatha3">Kuṇḍikāyā’ḷhake <span class="bld">tumbo,</span></p>
  3663. <p class="gathalast"><span class="bld">Palālo</span> <span class="note">[palāpo (ka.) 453-gāthā passitabbā]</span> tu bhusamhi ca.</p>
  3664. <p class="hangnum"><a name="para1125"></a><span class="paranum">1125</span>.</p>
  3665. <p class="gatha1"> Matā’vāṭe caye <span class="bld">kāsu, panisā</span> kāraṇe raho;</p>
  3666. <p class="gatha2"><span class="bld">Kāso</span> poṭagale roge,</p>
  3667. <p class="gathalast"><span class="bld">Doso</span> kodhe guṇe’tare.</p>
  3668. <p class="hangnum"><a name="para1126"></a><span class="paranum">1126</span>.</p>
  3669. <p class="gatha1"> Yutya’ṭṭāla’ṭṭitesva’<span class="bld">ṭṭo,</span> kīḷāyaṃ kānane <span class="bld">davo;</span></p>
  3670. <p class="gathalast">Uppattiyaṃ co’<span class="bld">ppatanaṃ, uyyānaṃ</span> gamane vane.</p>
  3671. <p class="hangnum"><a name="para1127"></a><span class="paranum">1127</span>.</p>
  3672. <p class="gatha1"> <span class="bld">Vokāro</span> lāmake khandhe, mūlo’padāsu <span class="bld">pābhataṃ;</span></p>
  3673. <p class="gathalast"><span class="bld">Dasā’</span> vatthā paṭantesu, <span class="bld">kāraṇaṃ</span> ghāta, hetusu.</p>
  3674. <p class="hangnum"><a name="para1128"></a><span class="paranum">1128</span>.</p>
  3675. <p class="gatha1"> Hatthidāne <a name="M0.0092"></a> <span class="bld">mado</span> gabbe, <span class="bld">ghaṭā</span> ghaṭana rāsisu;</p>
  3676. <p class="gathalast"><span class="bld">Upahāro’</span>bhihārepi, <span class="bld">cayo</span> bandhana rāsisu.</p>
  3677. <p class="hangnum"><a name="para1129"></a><span class="paranum">1129</span>.</p>
  3678. <p class="gatha1"> <span class="bld">Gandho</span> thoke ghāyanīye,</p>
  3679. <p class="gatha2"><span class="bld">Cāgo</span> tu dānahānisu;</p>
  3680. <p class="gathalast">Pāne pamode <span class="bld">pīti’</span>tthī, iṇe <span class="bld">givā</span> galepi ca.</p>
  3681. <p class="hangnum"><a name="para1130"></a><span class="paranum">1130</span>.</p>
  3682. <p class="gatha1"> <span class="bld">Patiṭṭhā</span> nissaye ṭhāne, balakkārepi <span class="bld">sāhasaṃ;</span></p>
  3683. <p class="gathalast"><span class="bld">Bhaṅgo</span> bhede paṭe <span class="bld">bhaṅgaṃ, chattaṃ</span> tu chavakepi ca.</p>
  3684. <p class="hangnum"><a name="para1131"></a><span class="paranum">1131</span>.</p>
  3685. <p class="gatha1"> Ñāṇe bhuvi ca <span class="bld">bhūri’</span>ttī, anaṅge <span class="bld">madano</span> dume;</p>
  3686. <p class="gathalast">Pamātaripi <span class="bld">mātā</span> tha, veṭhu’ṇīsesu <span class="bld">veṭhanaṃ.</span></p>
  3687. <p class="hangnum"><a name="para1132"></a><span class="paranum">1132</span>.</p>
  3688. <p class="gatha1"> <span class="bld">Māriso</span> taṇḍuleyye’yye,</p>
  3689. <p class="gatha2"><span class="bld">Mokkho</span> nibbāna muttisu;</p>
  3690. <p class="gathalast"><span class="bld">Indo’</span>dhipati sakkesvā, <span class="bld">rammaṇaṃ</span> hetu gocare.</p>
  3691. <p class="hangnum"><a name="para1133"></a><span class="paranum">1133</span>.</p>
  3692. <p class="gatha1"> Aṅke <span class="bld">saṇṭhāna</span> mākāre,</p>
  3693. <p class="gatha2">Khette <span class="note">[vappe (pākāramūle nettajale usume ca vappo-ṭī)]</span> vappo taṭepi ca;</p>
  3694. <p class="gathalast"><span class="bld">Sammutya’</span>nuññā vohāre, sva’tha lājāsu cā’<span class="bld">kkhataṃ.</span></p>
  3695. <p class="hangnum"><a name="para1134"></a><span class="paranum">1134</span>.</p>
  3696. <p class="gatha1"> <span class="bld">Satraṃ</span> yāge sadādāne,</p>
  3697. <p class="gatha2"><span class="bld">Somo</span> tu osadhi’ndusu;</p>
  3698. <p class="gathalast"><span class="bld">Saṅghāto</span> yugagehaṅge, <span class="bld">khāro</span> ūse ca bhasmani.</p>
  3699. <p class="hangnum"><a name="para1135"></a><span class="paranum">1135</span>.</p>
  3700. <p class="gatha1"> <span class="bld">Ātāpo</span> vīriye tāpe,</p>
  3701. <p class="gathalast">Bhāge sīmāya <span class="bld">odhi</span> cāti.</p>
  3702. <p class="centered">Iti pādānekatthavaggo.</p>
  3703. <p class="centered">Anekatthavaggo niṭṭhito.</p>
  3704. <p class="chapter">3. Sāmaññakaṇḍa</p>
  3705. <p class="title">4. Abyayavagga</p>
  3706. <p class="hangnum"><a name="para1136"></a><span class="paranum">1136</span>.</p>
  3707. <p class="gatha1"> Abyayaṃ vuccate dāni, cirassaṃ tu ciraṃ tathā;</p>
  3708. <p class="gathalast">Cirena cirarattāya, saha saddhiṃ samaṃ amā.</p>
  3709. <p class="hangnum"><a name="para1137"></a><span class="paranum">1137</span>.</p>
  3710. <p class="gatha1"> Punappunaṃ <a name="M0.0093"></a> abhiṇhañcā, sakiṃ cā’bhikkhaṇaṃ muhuṃ;</p>
  3711. <p class="gathalast"><span class="bld">Vajjane</span> tu vinā nānā, antarena rite puthu.</p>
  3712. <p class="hangnum"><a name="para1138"></a><span class="paranum">1138</span>.</p>
  3713. <p class="gatha1"> Balavaṃ suṭṭhu cā’tīvā, <span class="bld">tisaye</span> kimuta sva’ti;</p>
  3714. <p class="gathalast">Aho tu kiṃ kimū’ dāhu, vikappe kimuto’da ca.</p>
  3715. <p class="hangnum"><a name="para1139"></a><span class="paranum">1139</span>.</p>
  3716. <p class="gatha1"> <span class="bld">Avhāne</span> bho are ambho,</p>
  3717. <p class="gatha2">Hambho re je’ṅga āvuso;</p>
  3718. <p class="gathalast">He hare tha kathaṃ kiṃsu, nanu kacci nu kiṃ samā.</p>
  3719. <p class="hangnum"><a name="para1140"></a><span class="paranum">1140</span>.</p>
  3720. <p class="gatha1"> Adhune’tarahī’dāni, sampati aññadatthu tu;</p>
  3721. <p class="gathalast">Tagghe’ <span class="bld">kaṃse</span> sasakkañcā, ddhā kāmaṃ jātu ve have.</p>
  3722. <p class="hangnum"><a name="para1141"></a><span class="paranum">1141</span>.</p>
  3723. <p class="gatha1"> Yāvatā tāvatā yāva, tāva kittāvatā tathā;</p>
  3724. <p class="gathalast">Ettāvatā ca kīve’ti, <span class="bld">paricchedatthavācakā.</span></p>
  3725. <p class="hangnum"><a name="para1142"></a><span class="paranum">1142</span>.</p>
  3726. <p class="gatha1"> Yathā tathā yatheve’vaṃ, yathānāma yathāhi ca;</p>
  3727. <p class="gathalast">Seyyathāpye’vamevaṃ, vā, tatheva ca yathāpi ca.</p>
  3728. <p class="hangnum"><a name="para1143"></a><span class="paranum">1143</span>.</p>
  3729. <p class="gatha1"> <span class="bld">Evampi</span> ca seyyathāpi, nāma yatharivā’pi ca;</p>
  3730. <p class="gathalast"><span class="bld">Paṭibhāgatthe</span> yathāca, viya tatharivā’pi ca.</p>
  3731. <p class="hangnum"><a name="para1144"></a><span class="paranum">1144</span>.</p>
  3732. <p class="gatha1"> Saṃ sāmañca sayaṃ cātha, āma sāhu lahū’pi ca;</p>
  3733. <p class="gathalast">Opāyikaṃ patirūpaṃ, sādhve’vaṃ <span class="bld">sampaṭicchane.</span></p>
  3734. <p class="hangnum"><a name="para1145"></a><span class="paranum">1145</span>.</p>
  3735. <p class="gatha1"> Yaṃ taṃ yato tato yena,</p>
  3736. <p class="gatha2">Tene’ti kāraṇe siyuṃ;</p>
  3737. <p class="gathalast">Asākalye tu <span class="bld">cana ci,</span> nipphale tu <span class="bld">mudhā</span> bhave.</p>
  3738. <p class="hangnum"><a name="para1146"></a><span class="paranum">1146</span>.</p>
  3739. <p class="gatha1"> Kadāci jātu tulyā’tha, sabbato ca samantato;</p>
  3740. <p class="gathalast">Parito ca samantāpi, atha micchā musā bhave.</p>
  3741. <p class="hangnum"><a name="para1147"></a><span class="paranum">1147</span>.</p>
  3742. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nisedhe</span> na anomā’laṃ, nahi cetu sace yadi;</p>
  3743. <p class="gatha2">Anukulye tu <span class="bld">saddha</span>ñca,</p>
  3744. <p class="gathalast">Nattaṃ <span class="note">[rattaṃ (ṭī.)]</span> doso <span class="bld">divā</span> tva’he.</p>
  3745. <p class="hangnum"><a name="para1148"></a><span class="paranum">1148</span>.</p>
  3746. <p class="gatha1"> Īsaṃ kiñci manaṃ <span class="bld">appe, sahasā</span> tu atakkite;</p>
  3747. <p class="gathalast">Pure <span class="bld">ggato</span> tu <span class="bld">purato, peccā’mutra</span>bhavantare.</p>
  3748. <p class="hangnum"><a name="para1149"></a><span class="paranum">1149</span>.</p>
  3749. <p class="gatha1"> <span class="bld">Aho <a name="M0.0094"></a> hī</span> vimhaye <span class="bld">tuṇhī,</span></p>
  3750. <p class="gatha2">Tu mone thā’vi pātu ca;</p>
  3751. <p class="gathalast">Taṅkhaṇe sajju sapadi, balakkāre <span class="bld">pasayha</span> ca.</p>
  3752. <p class="hangnum"><a name="para1150"></a><span class="paranum">1150</span>.</p>
  3753. <p class="gatha1"> Sudaṃ kho <span class="note">[vo (ka.)]</span> assu yagghe ve,hā’dayo <span class="bld">padapūraṇe;</span></p>
  3754. <p class="gathalast">Antarena’ntarā anto, <span class="bld">vassaṃ nūna</span> ca nicchaye.</p>
  3755. <p class="hangnum"><a name="para1151"></a><span class="paranum">1151</span>.</p>
  3756. <p class="gatha1"> Ānande <span class="bld">sa</span>ñca <span class="bld">diṭṭhā</span> tha, virodhakathane <span class="bld">nanu;</span></p>
  3757. <p class="gathalast">Kāmappavedane <span class="bld">kacci,</span> usūyopagame’<span class="bld">tthu</span> ca.</p>
  3758. <p class="hangnum"><a name="para1152"></a><span class="paranum">1152</span>.</p>
  3759. <p class="gatha1"> <span class="bld">Evā’</span>vadhāraṇe ñeyyaṃ, yathāttaṃ tu yathātathaṃ;</p>
  3760. <p class="gathalast"><span class="bld">Nīcaṃ</span> appe, mahatyu’<span class="bld">ccaṃ,</span> atha pāto page samā.</p>
  3761. <p class="hangnum"><a name="para1153"></a><span class="paranum">1153</span>.</p>
  3762. <p class="gatha1"> Nicce <span class="bld">sadā sanaṃ</span> <span class="note">[sanā (ka.)]</span> <span class="bld">pāyo,</span></p>
  3763. <p class="gatha2">Bāhulye bāhiraṃ bahi;</p>
  3764. <p class="gathalast">Bahiddhā bāhirā bāhye, sīghetu <span class="bld">saṇikaṃ</span> bhave.</p>
  3765. <p class="hangnum"><a name="para1154"></a><span class="paranum">1154</span>.</p>
  3766. <p class="gatha1"> <span class="bld">Atthaṃ</span> adassane <span class="bld">duṭṭhu,</span> nindāyaṃ, vandane <span class="bld">namo;</span></p>
  3767. <p class="gathalast"><span class="bld">Sammā suṭṭhu</span> pasaṃsāyaṃ, atho sattāya <span class="bld">matthi</span> ca.</p>
  3768. <p class="hangnum"><a name="para1155"></a><span class="paranum">1155</span>.</p>
  3769. <p class="gatha1"> <span class="bld">Sāyaṃ</span> sāye’<span class="bld">jja</span> atrā’he,</p>
  3770. <p class="gatha2"><span class="bld">Suve</span> tu <span class="bld">sve</span> anāgate;</p>
  3771. <p class="gathalast">Tato pare <span class="bld">parasuve, hiyyo</span>tu divase gate.</p>
  3772. <p class="hangnum"><a name="para1156"></a><span class="paranum">1156</span>.</p>
  3773. <p class="gatha1"> Yattha yatra yahiṃcātha, tattha tatra tahiṃtahaṃ;</p>
  3774. <p class="gathalast">Atho uddhañca upari, heṭṭhā tu ca adho samā.</p>
  3775. <p class="hangnum"><a name="para1157"></a><span class="paranum">1157</span>.</p>
  3776. <p class="gatha1"> Codane <span class="bld">iṅgha handā’</span>tha, ārādūrā ca ārakā;</p>
  3777. <p class="gathalast">Parammukhā tu ca raho, sammukhā tvā’vi pātu ca.</p>
  3778. <p class="hangnum"><a name="para1158"></a><span class="paranum">1158</span>.</p>
  3779. <p class="gatha1"> <span class="bld">Saṃsayatthamhi</span> appeva, appevanāma nū’ti ca;</p>
  3780. <p class="gathalast"><span class="bld">Nidassane</span> iti’tthañca, evaṃ, kicche <span class="bld">kathañci</span> ca.</p>
  3781. <p class="hangnum"><a name="para1159"></a><span class="paranum">1159</span>.</p>
  3782. <p class="gatha1"> <span class="bld">Hā</span> khede <span class="bld">sacchi</span> paccakkhe,</p>
  3783. <p class="gatha2"><span class="bld">Dhuvaṃ</span> thire’vadhāraṇe;</p>
  3784. <p class="gathalast">Tiro tu tiriyaṃ cātha, kucchāyaṃ <span class="bld">duṭṭhu ku’</span>ccate.</p>
  3785. <p class="hangnum"><a name="para1160"></a><span class="paranum">1160</span>.</p>
  3786. <p class="gatha1"> <span class="bld">Suvatthi</span> āsiṭṭhatthamhi, nindāyaṃ tu <span class="bld">dhī</span> <span class="note">[dhi (ka.)]</span> kathyate;</p>
  3787. <p class="gathalast">Kuhiñcanaṃ kuhiṃ kutra, kuttha kattha kahaṃ kva tha.</p>
  3788. <p class="hangnum"><a name="para1161"></a><span class="paranum">1161</span>.</p>
  3789. <p class="gatha1"> Ihe’dhā’tra <a name="M0.0095"></a> tu etthā’ttha,</p>
  3790. <p class="gatha2">Atha sabbatra sabbadhi;</p>
  3791. <p class="gathalast">Kadā kudācanaṃ cātha, tadāni ca tadā samā.</p>
  3792. <p class="hangnum"><a name="para1162"></a><span class="paranum">1162</span>.</p>
  3793. <p class="gatha1"> Ādikamme bhusatthe ca, sambhavo’tiṇṇa tittisu;</p>
  3794. <p class="gathalast">Niyogi’ssariya’ppīti, dāna pūjā’gga, santisu.</p>
  3795. <p class="hangnum"><a name="para1163"></a><span class="paranum">1163</span>.</p>
  3796. <p class="gatha1"> Dassane tappare saṅge, pasaṃsā, gati, suddhisu;</p>
  3797. <p class="gatha2">Hiṃsā, pakāranto’bhāva, viyogā’vayavesu ca;</p>
  3798. <p class="gathalast"><span class="bld">Po’</span>pasaggo disāyoge, patthanā, dhitiādisu.</p>
  3799. <p class="hangnum"><a name="para1164"></a><span class="paranum">1164</span>.</p>
  3800. <p class="gatha1"> <span class="bld">Parā</span>saddo parihāni, parājaya gatīsu ca;</p>
  3801. <p class="gathalast">Bhusatthe paṭilomatthe, vikkamā’masanādisu.</p>
  3802. <p class="hangnum"><a name="para1165"></a><span class="paranum">1165</span>.</p>
  3803. <p class="gatha1"> Nissesā’bhāva sanyāsa, bhusattha mokkha rāsisu;</p>
  3804. <p class="gathalast">Gehā’deso’pamāhīna, pasādaniggatā’ccaye.</p>
  3805. <p class="hangnum"><a name="para1166"></a><span class="paranum">1166</span>.</p>
  3806. <p class="gatha1"> Dassano’sānanikkhantā, dhobhāgesva’vadhāraṇe;</p>
  3807. <p class="gathalast">Sāmīpye bandhane cheka, ntobhāgo’paratīsu ca.</p>
  3808. <p class="hangnum"><a name="para1167"></a><span class="paranum">1167</span>.</p>
  3809. <p class="gatha1"> Pātubhāve viyoge ca, nisedhādo <span class="bld">ni</span> dissati;</p>
  3810. <p class="gathalast">Atho nīharaṇe cevā, varaṇādo ca <span class="bld">nī</span> siyā.</p>
  3811. <p class="hangnum"><a name="para1168"></a><span class="paranum">1168</span>.</p>
  3812. <p class="gatha1"> Uddhakamma viyoga tta, lābha titti samiddhisu;</p>
  3813. <p class="gatha2">Pātubhāva’ccayābhāva, pabalatte pakāsane;</p>
  3814. <p class="gathalast">Dakkha’ggatāsu kathane, sattimokkhādike <span class="bld">u</span> ca.</p>
  3815. <p class="hangnum"><a name="para1169"></a><span class="paranum">1169</span>.</p>
  3816. <p class="gatha1"> <span class="bld">Du</span> kucchite’sadatthesu, virūpatte pya’sobhane;</p>
  3817. <p class="gathalast">Siyā’bhāvā’samiddhīsu, kicche cā’nandanādike.</p>
  3818. <p class="hangnum"><a name="para1170"></a><span class="paranum">1170</span>.</p>
  3819. <p class="gatha1"> <span class="bld">Saṃ</span> samodhāna saṅkhepa, samantatta samiddhisu;</p>
  3820. <p class="gatha2">Sammā bhusa saha ppatthā, bhimukhatthesu saṅgate;</p>
  3821. <p class="gathalast">Vidhāne pabhave pūjā, punappunakriyādisu.</p>
  3822. <p class="hangnum"><a name="para1171"></a><span class="paranum">1171</span>.</p>
  3823. <p class="gatha1"> Vividhā’tisayā’bhāva, bhusatti’ssariyā’ccaye;</p>
  3824. <p class="gathalast">Viyoge kalahe pātu, bhāve bhāse ca kucchane.</p>
  3825. <p class="hangnum"><a name="para1172"></a><span class="paranum">1172</span>.</p>
  3826. <p class="gatha1"> Dūrā’nabhimukhattesu, mohā’navaṭṭhitīsu ca;</p>
  3827. <p class="gathalast">Padhāna dakkhatā kheda, sahatthādo <span class="bld">vi</span> dissati.</p>
  3828. <p class="hangnum"><a name="para1173"></a><span class="paranum">1173</span>.</p>
  3829. <p class="gatha1"> Viyoge <a name="M0.0096"></a> jānane cā’dho,bhāga nicchaya <span class="note">[bhāga’nicchaya (bhāga+anicchaya-ṭī)]</span> suddhisu;</p>
  3830. <p class="gatha2">Īsadatthe paribhave, desa byāpana hānisu;</p>
  3831. <p class="gathalast">Vacokriyāya theyye ca, ñāṇappattādike <span class="bld">ava.</span></p>
  3832. <p class="hangnum"><a name="para1174"></a><span class="paranum">1174</span>.</p>
  3833. <p class="gatha1"> Pacchā bhusatta sādisyā, nupacchinnā’nuvattisu;</p>
  3834. <p class="gatha2">Hīne ca tatiyatthā’dho, bhāgesva’nugate hite;</p>
  3835. <p class="gathalast">Dese lakkhaṇa vicche’ttha, mbhūta bhāgādike <span class="bld">anu.</span></p>
  3836. <p class="hangnum"><a name="para1175"></a><span class="paranum">1175</span>.</p>
  3837. <p class="gatha1"> Samantatthe paricchede, pūjā’liṅgana vajjane;</p>
  3838. <p class="gatha2">Dosakkhāne nivāsanā, vaññā’dhāresu bhojane;</p>
  3839. <p class="gathalast">Soka byāpana tatvesu, lakkhaṇādo siyā <span class="bld">pari.</span></p>
  3840. <p class="hangnum"><a name="para1176"></a><span class="paranum">1176</span>.</p>
  3841. <p class="gatha1"> Ābhimukhya visiṭṭhu’ddha, kammasāruppavuddhisu;</p>
  3842. <p class="gathalast">Pūjā’dhika kulā’sacca, lakkhaṇādimhi cāpya’<span class="bld">bhi.</span></p>
  3843. <p class="hangnum"><a name="para1177"></a><span class="paranum">1177</span>.</p>
  3844. <p class="gatha1"> Adhiki’ssara, pāṭhā’dhi, ṭṭhāna, pāpuṇanesva’<span class="bld">dhi;</span></p>
  3845. <p class="gathalast">Nicchaye coparittā’dhi, bhavane ca visesane.</p>
  3846. <p class="hangnum"><a name="para1178"></a><span class="paranum">1178</span>.</p>
  3847. <p class="gatha1"> Paṭidānanisedhesu, vāmā’dānanivattisu;</p>
  3848. <p class="gathalast">Sādise paṭinidhimhi, ābhimukhyagatīsu ca.</p>
  3849. <p class="hangnum"><a name="para1179"></a><span class="paranum">1179</span>.</p>
  3850. <p class="gatha1"> Patibodhe patigate, tathā punakriyāya ca;</p>
  3851. <p class="gatha2">Sambhāvane paṭiccatthe, <span class="bld">patī</span>ti lakkhaṇādike;</p>
  3852. <p class="gathalast"><span class="bld">Su</span> sobhane sukhe sammā, bhusa suṭṭhu samiddhisu.</p>
  3853. <p class="hangnum"><a name="para1180"></a><span class="paranum">1180</span>.</p>
  3854. <p class="gatha1"> Ābhimukhya, samīpā’di, kammā’liṅgana pattisu;</p>
  3855. <p class="gatha2">Mariyādu’ddhakammi’cchā, bandhanā’bhividhīsu <span class="bld">ā.</span></p>
  3856. <p class="hangnum"><a name="para1181"></a><span class="paranum">1181</span>.</p>
  3857. <p class="gatha1"> Nivāsā’vhāna gahaṇa, kicche’sattha nivattisu;</p>
  3858. <p class="gathalast">Appasādā’si saraṇa, patiṭṭhā’vimhayādisu.</p>
  3859. <p class="hangnum"><a name="para1182"></a><span class="paranum">1182</span>.</p>
  3860. <p class="gatha1"> Antobhāva bhusattā’ti, saya pūjāsva’tikkame;</p>
  3861. <p class="gathalast">Bhūtabhāve pasaṃsāyaṃ, daḷhatthādo siyā <span class="bld">ati.</span></p>
  3862. <p class="hangnum"><a name="para1183"></a><span class="paranum">1183</span>.</p>
  3863. <p class="gatha1"> Sambhāvane ca garahā, pekkhāsu ca samuccaye;</p>
  3864. <p class="gathalast">Pañhe saṃvaraṇe ceva, āsīsatthe <span class="bld">apī’</span>ritaṃ.</p>
  3865. <p class="hangnum"><a name="para1184"></a><span class="paranum">1184</span>.</p>
  3866. <p class="gatha1"> Niddese vajjane pūjā, pagate vāraṇepi ca;</p>
  3867. <p class="gathalast">Padussane ca garahā, corikā’do siyā <span class="bld">apa.</span></p>
  3868. <p class="hangnum"><a name="para1185"></a><span class="paranum">1185</span>.</p>
  3869. <p class="gatha1"> Samīpapūjā <a name="M0.0097"></a> sādissa, dosakkhāno’papattisu;</p>
  3870. <p class="gatha2">Bhusatto’pagamā’dhikya, pubbakammanivattisu;</p>
  3871. <p class="gathalast">Gayhākāro’parittesu, <span class="bld">upe’</span>tya <span class="note">[upetya=upa+iti]</span>’nasanā’dike.</p>
  3872. <p class="hangnum"><a name="para1186"></a><span class="paranum">1186</span>.</p>
  3873. <p class="gatha1"> <span class="bld">Evaṃ</span> nidassanā’kāro, pamāsu sampahaṃsane;</p>
  3874. <p class="gatha2">Upadese ca vacana, paṭiggāhe’vadhāraṇe;</p>
  3875. <p class="gathalast">Garahāye’damatthe ca, parimāne ca pucchane.</p>
  3876. <p class="hangnum"><a name="para1187"></a><span class="paranum">1187</span>.</p>
  3877. <p class="gatha1"> Samuccaye samāhāre, nvācaye ce’tarītare;</p>
  3878. <p class="gathalast">Padapūraṇamatte ca, <span class="bld">ca</span>saddo avadhāraṇe.</p>
  3879. <p class="hangnum"><a name="para1188"></a><span class="paranum">1188</span>.</p>
  3880. <p class="gatha1"> <span class="bld">Iti</span> hetupakāresu, ādimhi cā’vadhāraṇe;</p>
  3881. <p class="gathalast">Nidassane padatthassa, vipallāse samāpane.</p>
  3882. <p class="hangnum"><a name="para1189"></a><span class="paranum">1189</span>.</p>
  3883. <p class="gatha1"> Samuccaye co’pamāyaṃ, saṃsaye padapūraṇe;</p>
  3884. <p class="gathalast">Vavatthitavibhāsāyaṃ, <span class="bld">vā’</span>vassagge vikappane.</p>
  3885. <p class="hangnum"><a name="para1190"></a><span class="paranum">1190</span>.</p>
  3886. <p class="gatha1"> Bhūsane vāraṇe cā’<span class="bld">laṃ,</span> vuccate pariyattiyaṃ;</p>
  3887. <p class="gathalast"><span class="bld">Atho’thā’</span>nantarā’rambha, pañhesu padapūraṇe.</p>
  3888. <p class="hangnum"><a name="para1191"></a><span class="paranum">1191</span>.</p>
  3889. <p class="gatha1"> Pasaṃsāgarahāsaññā, sīkārādo <span class="note">[svīkāra (ṭī.)]</span> pi <span class="bld">nāma</span> tha;</p>
  3890. <p class="gathalast">Nicchaye cā’numānasmiṃ, siyā <span class="bld">nūna</span> vitakkane.</p>
  3891. <p class="hangnum"><a name="para1192"></a><span class="paranum">1192</span>.</p>
  3892. <p class="gatha1"> Pucchā’vadhāraṇā’nuññā, sāntvanā’lapane <span class="note">[santanālapane (ka.)]</span> <span class="bld">nanu;</span></p>
  3893. <p class="gathalast"><span class="bld">Vate’</span>kaṃsa, dayā, hāsa, khedā’lapana, vimhaye.</p>
  3894. <p class="hangnum"><a name="para1193"></a><span class="paranum">1193</span>.</p>
  3895. <p class="gatha1"> Vākyārambha, visādesu, <span class="bld">handa</span> hāse’nukampane;</p>
  3896. <p class="gathalast"><span class="bld">Yāva</span> tu <span class="bld">tāva</span> sākalya, mānā’vadhya’vadhāraṇe.</p>
  3897. <p class="hangnum"><a name="para1194"></a><span class="paranum">1194</span>.</p>
  3898. <p class="gatha1"> Pācī, pura, ṅgatotthesu, <span class="bld">puratthā</span> paṭhame pyatha;</p>
  3899. <p class="gathalast">Pabandhe ca cirātīte, nikaṭāgāmike <span class="bld">purā.</span></p>
  3900. <p class="hangnum"><a name="para1195"></a><span class="paranum">1195</span>.</p>
  3901. <p class="gatha1"> Nisedhavākyālaṅkārā, vadhāraṇapasiddhisu;</p>
  3902. <p class="gatha2"><span class="bld">Khalvā’</span>sanne tu <span class="bld">abhito</span>-</p>
  3903. <p class="gathalast">Bhimukho’bhayatodike.</p>
  3904. <p class="hangnum"><a name="para1196"></a><span class="paranum">1196</span>.</p>
  3905. <p class="gatha1"> <span class="bld">Kāmaṃ</span> yadyapisaddatthe, ekaṃsatthe ca dissati;</p>
  3906. <p class="gathalast">Atho <span class="bld">pana</span> visesasmiṃ, tatheva padapūraṇe.</p>
  3907. <p class="hangnum"><a name="para1197"></a><span class="paranum">1197</span>.</p>
  3908. <p class="gatha1"> <span class="bld">Hi</span> <a name="M0.0098"></a> kāraṇe visesā’va, dhāraṇe padapūraṇe;</p>
  3909. <p class="gathalast"><span class="bld">Tu</span> hetuvajje tatthā’tha, <span class="bld">ku</span> pāpe’sattha’kucchane.</p>
  3910. <p class="hangnum"><a name="para1198"></a><span class="paranum">1198</span>.</p>
  3911. <p class="gatha1"> <span class="bld">Nu</span> saṃsaye ca pañhe tha, <span class="bld">nānā’</span> nekattha vajjane;</p>
  3912. <p class="gathalast"><span class="bld">Kiṃ</span> tu pucchājigucchāsu, <span class="bld">kaṃ</span> tu vārimhi muddhani.</p>
  3913. <p class="hangnum"><a name="para1199"></a><span class="paranum">1199</span>.</p>
  3914. <p class="gatha1"> <span class="bld">Amā</span> sahasamīpe tha, bhede appaṭhame <span class="bld">puna;</span></p>
  3915. <p class="gathalast"><span class="bld">Kirā’</span>nussavā’rucisu, <span class="bld">udā’</span>pyatthe vikappane.</p>
  3916. <p class="hangnum"><a name="para1200"></a><span class="paranum">1200</span>.</p>
  3917. <p class="gatha1"> Patīcī carime <span class="bld">pacchā, sāmi</span> tvaddhe jigucchane;</p>
  3918. <p class="gatha2">Pakāse sambhave <span class="bld">pātu,</span></p>
  3919. <p class="gathalast">Aññoññe tu raho <span class="bld">mitho.</span></p>
  3920. <p class="hangnum"><a name="para1201"></a><span class="paranum">1201</span>.</p>
  3921. <p class="gatha1"> <span class="bld">Hā</span> khedasokadukkhesu, khede tva’<span class="bld">haha</span> vimhaye;</p>
  3922. <p class="gathalast">Bhiṃsāpane <span class="note">[hiṃsāpane (ṭī.)]</span> <span class="bld">dhī</span> <span class="note">[dhi (ka.)]</span> nindāyaṃ, pidhāne tiriyaṃ <span class="bld">tiro.</span></p>
  3923. <p class="hangnum"><a name="para1202"></a><span class="paranum">1202</span>.</p>
  3924. <p class="gatha1"> Tuna tvāna tave tvā tuṃ, dhā so thā kkhattu, meva ca;</p>
  3925. <p class="gathalast">To tha tra hiñcanaṃ hiṃhaṃ, dhi ha hi dha dhunā rahi.</p>
  3926. <p class="hangnum"><a name="para1203"></a><span class="paranum">1203</span>.</p>
  3927. <p class="gatha1"> Dāni vodācanaṃ dājja, thaṃ tattaṃ jjha jju ādayo;</p>
  3928. <p class="gatha2">Samāso cā’byayībhāvo,</p>
  3929. <p class="gathalast">Yādeso cā’byayaṃ bhaveti.</p>
  3930. <p class="centered">Iti abyayavaggo.</p>
  3931. <p class="centered">Sāmaññakaṇḍo tatiyo.</p>
  3932. <p class="centered">Abhidhānappadīpikā samattā.</p>
  3933. <p class="bodytext"><span class="bld">Nigamana</span></p>
  3934. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  3935. <p class="gatha1"> <span class="bld">Saggakaṇḍo</span> <a name="M0.0099"></a> ca <span class="bld">bhūkaṇḍo,</span> tathā <span class="bld">sāmaññakaṇḍi</span>ti;</p>
  3936. <p class="gathalast">Kaṇḍattayānvitā esā, abhidhānappadīpikā.</p>
  3937. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  3938. <p class="gatha1"> Tidive mahiyaṃ bhujagāvasathe,</p>
  3939. <p class="gatha2">Sakalatthasamavhayadīpani’yaṃ;</p>
  3940. <p class="gatha3">Iha yo kusalo matimā sa naro,</p>
  3941. <p class="gathalast">Paṭu hoti mahāmunino vacane.</p>
  3942. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  3943. <p class="gatha1"> <span class="bld">Parakkamabhujo</span> nāma, bhūpālo guṇabhūsano;</p>
  3944. <p class="gathalast">Laṅkāya māsi tejassī, jayī kesarivikkamo.</p>
  3945. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  3946. <p class="gatha1"> Vibhinnaṃ ciraṃ bhikkhusaṅghaṃ nikāya-</p>
  3947. <p class="gatha2">Ttayasmiñca kāresi sammā samagge;</p>
  3948. <p class="gatha3">Sadehaṃ’va niccādaro dīghakālaṃ,</p>
  3949. <p class="gathalast">Mahagghehi rakkhesi yo paccayehi.</p>
  3950. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  3951. <p class="gatha1"> Yena laṅkā vihārehi, gāmā’rāmapurīhi ca;</p>
  3952. <p class="gathalast">Kittiyā viya sambādhī, katā khettehi vāpihi.</p>
  3953. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  3954. <p class="gatha1"> Yassā’sādhāraṇaṃ patvā, nuggahaṃ sabbakāmadaṃ;</p>
  3955. <p class="gathalast">Ahampi ganthakārattaṃ, patto vibudhagocaraṃ.</p>
  3956. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  3957. <p class="gatha1"> Kārite tena pāsāda, gopurādivibhūsite;</p>
  3958. <p class="gathalast">Saggakhaṇḍe’va tattoyā, sayasmiṃ patibimbite.</p>
  3959. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  3960. <p class="gatha1"> <span class="bld">Mahājetavanā’</span>khyamhi, vihāre sādhusammate;</p>
  3961. <p class="gathalast">Sarogāmasamūhamhi, vasatā santavuttinā.</p>
  3962. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  3963. <p class="gatha1"> Saddhammaṭṭhitikāmena, <span class="bld">moggallānena</span> dhīmatā;</p>
  3964. <p class="gathalast">Therena racitā esā, <span class="bld">abhidhānappadīpikā</span>ti.</p>
  3965. </body>