2
0

s0505m.mul.htm 435 KB

123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434435436437438439440441442443444445446447448449450451452453454455456457458459460461462463464465466467468469470471472473474475476477478479480481482483484485486487488489490491492493494495496497498499500501502503504505506507508509510511512513514515516517518519520521522523524525526527528529530531532533534535536537538539540541542543544545546547548549550551552553554555556557558559560561562563564565566567568569570571572573574575576577578579580581582583584585586587588589590591592593594595596597598599600601602603604605606607608609610611612613614615616617618619620621622623624625626627628629630631632633634635636637638639640641642643644645646647648649650651652653654655656657658659660661662663664665666667668669670671672673674675676677678679680681682683684685686687688689690691692693694695696697698699700701702703704705706707708709710711712713714715716717718719720721722723724725726727728729730731732733734735736737738739740741742743744745746747748749750751752753754755756757758759760761762763764765766767768769770771772773774775776777778779780781782783784785786787788789790791792793794795796797798799800801802803804805806807808809810811812813814815816817818819820821822823824825826827828829830831832833834835836837838839840841842843844845846847848849850851852853854855856857858859860861862863864865866867868869870871872873874875876877878879880881882883884885886887888889890891892893894895896897898899900901902903904905906907908909910911912913914915916917918919920921922923924925926927928929930931932933934935936937938939940941942943944945946947948949950951952953954955956957958959960961962963964965966967968969970971972973974975976977978979980981982983984985986987988989990991992993994995996997998999100010011002100310041005100610071008100910101011101210131014101510161017101810191020102110221023102410251026102710281029103010311032103310341035103610371038103910401041104210431044104510461047104810491050105110521053105410551056105710581059106010611062106310641065106610671068106910701071107210731074107510761077107810791080108110821083108410851086108710881089109010911092109310941095109610971098109911001101110211031104110511061107110811091110111111121113111411151116111711181119112011211122112311241125112611271128112911301131113211331134113511361137113811391140114111421143114411451146114711481149115011511152115311541155115611571158115911601161116211631164116511661167116811691170117111721173117411751176117711781179118011811182118311841185118611871188118911901191119211931194119511961197119811991200120112021203120412051206120712081209121012111212121312141215121612171218121912201221122212231224122512261227122812291230123112321233123412351236123712381239124012411242124312441245124612471248124912501251125212531254125512561257125812591260126112621263126412651266126712681269127012711272127312741275127612771278127912801281128212831284128512861287128812891290129112921293129412951296129712981299130013011302130313041305130613071308130913101311131213131314131513161317131813191320132113221323132413251326132713281329133013311332133313341335133613371338133913401341134213431344134513461347134813491350135113521353135413551356135713581359136013611362136313641365136613671368136913701371137213731374137513761377137813791380138113821383138413851386138713881389139013911392139313941395139613971398139914001401140214031404140514061407140814091410141114121413141414151416141714181419142014211422142314241425142614271428142914301431143214331434143514361437143814391440144114421443144414451446144714481449145014511452145314541455145614571458145914601461146214631464146514661467146814691470147114721473147414751476147714781479148014811482148314841485148614871488148914901491149214931494149514961497149814991500150115021503150415051506150715081509151015111512151315141515151615171518151915201521152215231524152515261527152815291530153115321533153415351536153715381539154015411542154315441545154615471548154915501551155215531554155515561557155815591560156115621563156415651566156715681569157015711572157315741575157615771578157915801581158215831584158515861587158815891590159115921593159415951596159715981599160016011602160316041605160616071608160916101611161216131614161516161617161816191620162116221623162416251626162716281629163016311632163316341635163616371638163916401641164216431644164516461647164816491650165116521653165416551656165716581659166016611662166316641665166616671668166916701671167216731674167516761677167816791680168116821683168416851686168716881689169016911692169316941695169616971698169917001701170217031704170517061707170817091710171117121713171417151716171717181719172017211722172317241725172617271728172917301731173217331734173517361737173817391740174117421743174417451746174717481749175017511752175317541755175617571758175917601761176217631764176517661767176817691770177117721773177417751776177717781779178017811782178317841785178617871788178917901791179217931794179517961797179817991800180118021803180418051806180718081809181018111812181318141815181618171818181918201821182218231824182518261827182818291830183118321833183418351836183718381839184018411842184318441845184618471848184918501851185218531854185518561857185818591860186118621863186418651866186718681869187018711872187318741875187618771878187918801881188218831884188518861887188818891890189118921893189418951896189718981899190019011902190319041905190619071908190919101911191219131914191519161917191819191920192119221923192419251926192719281929193019311932193319341935193619371938193919401941194219431944194519461947194819491950195119521953195419551956195719581959196019611962196319641965196619671968196919701971197219731974197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025202620272028202920302031203220332034203520362037203820392040204120422043204420452046204720482049205020512052205320542055205620572058205920602061206220632064206520662067206820692070207120722073207420752076207720782079208020812082208320842085208620872088208920902091209220932094209520962097209820992100210121022103210421052106210721082109211021112112211321142115211621172118211921202121212221232124212521262127212821292130213121322133213421352136213721382139214021412142214321442145214621472148214921502151215221532154215521562157215821592160216121622163216421652166216721682169217021712172217321742175217621772178217921802181218221832184218521862187218821892190219121922193219421952196219721982199220022012202220322042205220622072208220922102211221222132214221522162217221822192220222122222223222422252226222722282229223022312232223322342235223622372238223922402241224222432244224522462247224822492250225122522253225422552256225722582259226022612262226322642265226622672268226922702271227222732274227522762277227822792280228122822283228422852286228722882289229022912292229322942295229622972298229923002301230223032304230523062307230823092310231123122313231423152316231723182319232023212322232323242325232623272328232923302331233223332334233523362337233823392340234123422343234423452346234723482349235023512352235323542355235623572358235923602361236223632364236523662367236823692370237123722373237423752376237723782379238023812382238323842385238623872388238923902391239223932394239523962397239823992400240124022403240424052406240724082409241024112412241324142415241624172418241924202421242224232424242524262427242824292430243124322433243424352436243724382439244024412442244324442445244624472448244924502451245224532454245524562457245824592460246124622463246424652466246724682469247024712472247324742475247624772478247924802481248224832484248524862487248824892490249124922493249424952496249724982499250025012502250325042505250625072508250925102511251225132514251525162517251825192520252125222523252425252526252725282529253025312532253325342535253625372538253925402541254225432544254525462547254825492550255125522553255425552556255725582559256025612562256325642565256625672568256925702571257225732574257525762577257825792580258125822583258425852586258725882589259025912592259325942595259625972598259926002601260226032604260526062607260826092610261126122613261426152616261726182619262026212622262326242625262626272628262926302631263226332634263526362637263826392640264126422643264426452646264726482649265026512652265326542655265626572658265926602661266226632664266526662667266826692670267126722673267426752676267726782679268026812682268326842685268626872688268926902691269226932694269526962697269826992700270127022703270427052706270727082709271027112712271327142715271627172718271927202721272227232724272527262727272827292730273127322733273427352736273727382739274027412742274327442745274627472748274927502751275227532754275527562757275827592760276127622763276427652766276727682769277027712772277327742775277627772778277927802781278227832784278527862787278827892790279127922793279427952796279727982799280028012802280328042805280628072808280928102811281228132814281528162817281828192820282128222823282428252826282728282829283028312832283328342835283628372838283928402841284228432844284528462847284828492850285128522853285428552856285728582859286028612862286328642865286628672868286928702871287228732874287528762877287828792880288128822883288428852886288728882889289028912892289328942895289628972898289929002901290229032904290529062907290829092910291129122913291429152916291729182919292029212922292329242925292629272928292929302931293229332934293529362937293829392940294129422943294429452946294729482949295029512952295329542955295629572958295929602961296229632964296529662967296829692970297129722973297429752976297729782979298029812982298329842985298629872988298929902991299229932994299529962997299829993000300130023003300430053006300730083009301030113012301330143015301630173018301930203021302230233024302530263027302830293030303130323033303430353036303730383039304030413042304330443045304630473048304930503051305230533054305530563057305830593060306130623063306430653066306730683069307030713072307330743075307630773078307930803081308230833084308530863087308830893090309130923093309430953096309730983099310031013102310331043105310631073108310931103111311231133114311531163117311831193120312131223123312431253126312731283129313031313132313331343135313631373138313931403141314231433144314531463147314831493150315131523153315431553156315731583159316031613162316331643165316631673168316931703171317231733174317531763177317831793180318131823183318431853186318731883189319031913192319331943195319631973198319932003201320232033204320532063207320832093210321132123213321432153216321732183219322032213222322332243225322632273228322932303231323232333234323532363237323832393240324132423243324432453246324732483249325032513252325332543255325632573258325932603261326232633264326532663267326832693270327132723273327432753276327732783279328032813282328332843285328632873288328932903291329232933294329532963297329832993300330133023303330433053306330733083309331033113312331333143315331633173318331933203321332233233324332533263327332833293330333133323333333433353336333733383339334033413342334333443345334633473348334933503351335233533354335533563357335833593360336133623363336433653366336733683369337033713372337333743375337633773378337933803381338233833384338533863387338833893390339133923393339433953396339733983399340034013402340334043405340634073408340934103411341234133414341534163417341834193420342134223423342434253426342734283429343034313432343334343435343634373438343934403441344234433444344534463447344834493450345134523453345434553456345734583459346034613462346334643465346634673468346934703471347234733474347534763477347834793480348134823483348434853486348734883489349034913492349334943495349634973498349935003501350235033504350535063507350835093510351135123513351435153516351735183519352035213522352335243525352635273528352935303531353235333534353535363537353835393540354135423543354435453546354735483549355035513552355335543555355635573558355935603561356235633564356535663567356835693570357135723573357435753576357735783579358035813582358335843585358635873588358935903591359235933594359535963597359835993600360136023603360436053606360736083609361036113612361336143615361636173618361936203621362236233624362536263627362836293630363136323633363436353636363736383639364036413642364336443645364636473648364936503651365236533654365536563657365836593660366136623663366436653666366736683669367036713672367336743675367636773678367936803681368236833684368536863687368836893690369136923693369436953696369736983699370037013702370337043705370637073708370937103711371237133714371537163717371837193720372137223723372437253726372737283729373037313732373337343735373637373738373937403741374237433744374537463747374837493750375137523753375437553756375737583759376037613762376337643765376637673768376937703771377237733774377537763777377837793780378137823783378437853786378737883789379037913792379337943795379637973798379938003801380238033804380538063807380838093810381138123813381438153816381738183819382038213822382338243825382638273828382938303831383238333834383538363837383838393840384138423843384438453846384738483849385038513852385338543855385638573858385938603861386238633864386538663867386838693870387138723873387438753876387738783879388038813882388338843885388638873888388938903891389238933894389538963897389838993900390139023903390439053906390739083909391039113912391339143915391639173918391939203921392239233924392539263927392839293930393139323933393439353936393739383939394039413942394339443945394639473948394939503951395239533954395539563957395839593960396139623963396439653966396739683969397039713972397339743975397639773978397939803981398239833984398539863987398839893990399139923993399439953996399739983999400040014002400340044005400640074008400940104011401240134014401540164017401840194020402140224023402440254026402740284029403040314032403340344035403640374038403940404041404240434044404540464047404840494050405140524053405440554056405740584059
  1. <body>
  2. <p class="centered"> Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa</p>
  3. <p class="nikaya">Khuddakanikāye</p>
  4. <a name="kn5"></a>
  5. <p class="book">Suttanipātapāḷi</p>
  6. <a name="kn5_1"></a>
  7. <p class="chapter">1. Uragavaggo</p>
  8. <p class="subhead">1. Uragasuttaṃ</p>
  9. <p class="hangnum"><a name="para1"></a><a name="para1_kn5"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  10. <p class="gatha1"> Yo <a name="M0.0279"></a><a name="V0.0087"></a><a name="P0.0001"></a><a name="T0.0324"></a> <span class="note">[yo ve (syā.)]</span> uppatitaṃ vineti kodhaṃ, visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehi <span class="note">[osadhebhi (ka.)]</span>;</p>
  11. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ <span class="note">[jiṇṇamiva tacaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.), jiṇṇamivā tacaṃ (?)]</span> purāṇaṃ.</p>
  12. <p class="hangnum"><a name="para2"></a><a name="para2_kn5"></a><span class="paranum">2</span>.</p>
  13. <p class="gatha1"> Yo rāgamudacchidā asesaṃ, bhisapupphaṃva saroruhaṃ <span class="note">[sareruhaṃ (ka.)]</span> vigayha;</p>
  14. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ, purāṇaṃ.</p>
  15. <p class="hangnum"><a name="para3"></a><a name="para3_kn5"></a><span class="paranum">3</span>.</p>
  16. <p class="gatha1"> Yo <a name="V0.0088"></a> taṇhamudacchidā asesaṃ, saritaṃ sīghasaraṃ visosayitvā;</p>
  17. <p class="gathalast">So <a name="T0.0325"></a> bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  18. <p class="hangnum"><a name="para4"></a><a name="para4_kn5"></a><span class="paranum">4</span>.</p>
  19. <p class="gatha1"> Yo <a name="M0.0280"></a> mānamudabbadhī asesaṃ, naḷasetuṃva sudubbalaṃ mahogho;</p>
  20. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  21. <p class="hangnum"><a name="para5"></a><a name="para5_kn5"></a><span class="paranum">5</span>.</p>
  22. <p class="gatha1"> Yo nājjhagamā bhavesu sāraṃ, vicinaṃ pupphamiva <span class="note">[pupphamiva (bahūsu)]</span> udumbaresu;</p>
  23. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  24. <p class="hangnum"><a name="para6"></a><a name="para6_kn5"></a><span class="paranum">6</span>.</p>
  25. <p class="gatha1"> Yassantarato na santi kopā, itibhavābhavatañca <span class="note">[itibbhavābhavatañca (ka.)]</span> vītivatto;</p>
  26. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  27. <p class="hangnum"><a name="para7"></a><a name="para7_kn5"></a><span class="paranum">7</span>.</p>
  28. <p class="gatha1"> Yassa <a name="P0.0002"></a> vitakkā vidhūpitā, ajjhattaṃ suvikappitā asesā;</p>
  29. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  30. <p class="hangnum"><a name="para8"></a><a name="para8_kn5"></a><span class="paranum">8</span>.</p>
  31. <p class="gatha1"> Yo nāccasārī na paccasārī, sabbaṃ accagamā imaṃ papañcaṃ;</p>
  32. <p class="gathalast">So <a name="T0.0326"></a> bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  33. <p class="hangnum"><a name="para9"></a><a name="para9_kn5"></a><span class="paranum">9</span>.</p>
  34. <p class="gatha1"> Yo nāccasārī na paccasārī, sabbaṃ vitathamidanti ñatvā <span class="note">[utvā (syā. pī. ka.)]</span> loke;</p>
  35. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  36. <p class="hangnum"><a name="para10"></a><a name="para10_kn5"></a><span class="paranum">10</span>.</p>
  37. <p class="gatha1"> Yo nāccasārī na paccasārī, sabbaṃ vitathamidanti vītalobho;</p>
  38. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  39. <p class="hangnum"><a name="para11"></a><a name="para11_kn5"></a><span class="paranum">11</span>.</p>
  40. <p class="gatha1"> Yo <a name="M0.0281"></a> nāccasārī na paccasārī, sabbaṃ vitathamidanti vītarāgo;</p>
  41. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  42. <p class="hangnum"><a name="para12"></a><a name="para12_kn5"></a><span class="paranum">12</span>.</p>
  43. <p class="gatha1"> Yo nāccasārī na paccasārī, sabbaṃ vitathamidanti vītadoso;</p>
  44. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  45. <p class="hangnum"><a name="para13"></a><a name="para13_kn5"></a><span class="paranum">13</span>.</p>
  46. <p class="gatha1"> Yo <a name="V0.0089"></a> nāccasārī na paccasārī, sabbaṃ vitathamidanti vītamoho;</p>
  47. <p class="gathalast">So <a name="T0.0327"></a> bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  48. <p class="hangnum"><a name="para14"></a><a name="para14_kn5"></a><span class="paranum">14</span>.</p>
  49. <p class="gatha1"> Yassānusayā na santi keci, mūlā ca akusalā samūhatāse;</p>
  50. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  51. <p class="hangnum"><a name="para15"></a><a name="para15_kn5"></a><span class="paranum">15</span>.</p>
  52. <p class="gatha1"> Yassa darathajā na santi keci, oraṃ āgamanāya paccayāse;</p>
  53. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  54. <p class="hangnum"><a name="para16"></a><a name="para16_kn5"></a><span class="paranum">16</span>.</p>
  55. <p class="gatha1"> Yassa vanathajā na santi keci, vinibandhāya bhavāya hetukappā;</p>
  56. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  57. <p class="hangnum"><a name="para17"></a><a name="para17_kn5"></a><span class="paranum">17</span>.</p>
  58. <p class="gatha1"> Yo <a name="P0.0003"></a> nīvaraṇe pahāya pañca, anigho tiṇṇakathaṃkatho visallo;</p>
  59. <p class="gathalast">So bhikkhu jahāti orapāraṃ, urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇaṃ.</p>
  60. <p class="centered">Uragasuttaṃ paṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  61. <p class="subhead">2. Dhaniyasuttaṃ</p>
  62. <p class="hangnum"><a name="para18"></a><a name="para18_kn5"></a><span class="paranum">18</span>.</p>
  63. <p class="gatha1"> ‘‘Pakkodano <a name="M0.0282"></a><a name="T0.0328"></a> duddhakhīrohamasmi, (iti dhaniyo gopo)</p>
  64. <p class="gatha2">Anutīre mahiyā samānavāso;</p>
  65. <p class="gathalast">Channā kuṭi āhito gini, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  66. <p class="hangnum"><a name="para19"></a><a name="para19_kn5"></a><span class="paranum">19</span>.</p>
  67. <p class="gatha1"> ‘‘Akkodhano vigatakhilohamasmi <span class="note">[vigatakhīlohamasmi (sī. pī.)]</span>, (iti bhagavā)</p>
  68. <p class="gatha2">Anutīre mahiyekarattivāso;</p>
  69. <p class="gathalast">Vivaṭā kuṭi nibbuto gini, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  70. <p class="hangnum"><a name="para20"></a><a name="para20_kn5"></a><span class="paranum">20</span>.</p>
  71. <p class="gatha1"> ‘‘Andhakamakasā <a name="V0.0090"></a> na vijjare, (iti dhaniyo gopo)</p>
  72. <p class="gatha2">Kacche rūḷhatiṇe caranti gāvo;</p>
  73. <p class="gathalast">Vuṭṭhimpi saheyyumāgataṃ, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  74. <p class="hangnum"><a name="para21"></a><a name="para21_kn5"></a><span class="paranum">21</span>.</p>
  75. <p class="gatha1"> ‘‘Baddhāsi bhisī susaṅkhatā, (iti bhagavā)</p>
  76. <p class="gatha2">Tiṇṇo pāragato vineyya oghaṃ;</p>
  77. <p class="gathalast">Attho bhisiyā na vijjati, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  78. <p class="hangnum"><a name="para22"></a><a name="para22_kn5"></a><span class="paranum">22</span>.</p>
  79. <p class="gatha1"> ‘‘Gopī <a name="P0.0004"></a> mama assavā alolā, (iti dhaniyo gopo)</p>
  80. <p class="gatha2">Dīgharattaṃ <span class="note">[dīgharatta (ka.)]</span> saṃvāsiyā manāpā;</p>
  81. <p class="gathalast">Tassā <a name="T0.0329"></a> na suṇāmi kiñci pāpaṃ, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  82. <p class="hangnum"><a name="para23"></a><a name="para23_kn5"></a><span class="paranum">23</span>.</p>
  83. <p class="gatha1"> ‘‘Cittaṃ mama assavaṃ vimuttaṃ, (iti bhagavā)</p>
  84. <p class="gatha2">Dīgharattaṃ paribhāvitaṃ sudantaṃ;</p>
  85. <p class="gathalast">Pāpaṃ pana me na vijjati, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  86. <p class="hangnum"><a name="para24"></a><a name="para24_kn5"></a><span class="paranum">24</span>.</p>
  87. <p class="gatha1"> ‘‘Attavetanabhatohamasmi<a name="M0.0283"></a>, (iti dhaniyo gopo)</p>
  88. <p class="gatha2">Puttā ca me samāniyā arogā;</p>
  89. <p class="gathalast">Tesaṃ na suṇāmi kiñci pāpaṃ, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  90. <p class="hangnum"><a name="para25"></a><a name="para25_kn5"></a><span class="paranum">25</span>.</p>
  91. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ bhatakosmi kassaci, (iti bhagavā)</p>
  92. <p class="gatha2">Nibbiṭṭhena carāmi sabbaloke;</p>
  93. <p class="gathalast">Attho bhatiyā na vijjati, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  94. <p class="hangnum"><a name="para26"></a><a name="para26_kn5"></a><span class="paranum">26</span>.</p>
  95. <p class="gatha1"> ‘‘Atthi vasā atthi dhenupā, (iti dhaniyo gopo)</p>
  96. <p class="gatha2">Godharaṇiyo paveṇiyopi atthi;</p>
  97. <p class="gathalast">Usabhopi gavampatīdha atthi, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  98. <p class="hangnum"><a name="para27"></a><a name="para27_kn5"></a><span class="paranum">27</span>.</p>
  99. <p class="gatha1"> ‘‘Natthi <a name="V0.0091"></a> vasā natthi dhenupā, (iti bhagavā)</p>
  100. <p class="gatha2">Godharaṇiyo paveṇiyopi natthi;</p>
  101. <p class="gathalast">Usabhopi <a name="P0.0005"></a><a name="T0.0330"></a> gavampatīdha natthi, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  102. <p class="hangnum"><a name="para28"></a><a name="para28_kn5"></a><span class="paranum">28</span>.</p>
  103. <p class="gatha1"> ‘‘Khilā nikhātā asampavedhī, (iti dhaniyo gopo)</p>
  104. <p class="gatha2">Dāmā muñjamayā navā susaṇṭhānā;</p>
  105. <p class="gathalast">Na hi sakkhinti dhenupāpi chettuṃ <span class="note">[chetuṃ (ka.)]</span>, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  106. <p class="hangnum"><a name="para29"></a><a name="para29_kn5"></a><span class="paranum">29</span>.</p>
  107. <p class="gatha1"> ‘‘Usabhoriva chetva <span class="note">[chetvā (syā. ka.)]</span> bandhanāni, (iti bhagavā)</p>
  108. <p class="gatha2">Nāgo pūtilataṃva dālayitvā <span class="note">[pūtilataṃ padālayitvā (syā. ka.)]</span>;</p>
  109. <p class="gathalast">Nāhaṃ punupessaṃ <span class="note">[puna upessaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.), punupeyya (ka.)]</span> gabbhaseyyaṃ, atha ce patthayasī pavassa deva’’.</p>
  110. <p class="hangnum"><a name="para30"></a><a name="para30_kn5"></a><span class="paranum">30</span>.</p>
  111. <p class="gatha1"> ‘‘Ninnañca thalañca pūrayanto, mahāmegho pavassi tāvadeva;</p>
  112. <p class="gathalast">Sutvā devassa vassato, imamatthaṃ dhaniyo abhāsatha.</p>
  113. <p class="hangnum"><a name="para31"></a><a name="para31_kn5"></a><span class="paranum">31</span>.</p>
  114. <p class="gatha1"> ‘‘Lābhā <a name="M0.0284"></a> vata no anappakā, ye mayaṃ bhagavantaṃ addasāma;</p>
  115. <p class="gathalast">Saraṇaṃ taṃ upema cakkhuma, satthā no hohi tuvaṃ mahāmuni.</p>
  116. <p class="hangnum"><a name="para32"></a><a name="para32_kn5"></a><span class="paranum">32</span>.</p>
  117. <p class="gatha1"> ‘‘Gopī ca ahañca assavā, brahmacariyaṃ <span class="note">[brahmacariya (ka.)]</span> sugate carāmase;</p>
  118. <p class="gathalast">Jātimaraṇassa <a name="T0.0331"></a> pāragū <span class="note">[pāragā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>, dukkhassantakarā bhavāmase’’.</p>
  119. <p class="hangnum"><a name="para33"></a><a name="para33_kn5"></a><span class="paranum">33</span>.</p>
  120. <p class="gatha1"> ‘‘Nandati <a name="P0.0006"></a> puttehi puttimā, (iti māro pāpimā)</p>
  121. <p class="gatha2">Gomā <span class="note">[gomiko (sī. pī.), gopiko (syā. kaṃ.), gopiyo (ka.)]</span> gohi tatheva nandati;</p>
  122. <p class="gathalast">Upadhī hi narassa nandanā, na hi so nandati yo nirūpadhi’’.</p>
  123. <p class="hangnum"><a name="para34"></a><a name="para34_kn5"></a><span class="paranum">34</span>.</p>
  124. <p class="gatha1"> ‘‘Socati puttehi puttimā, (iti bhagavā)</p>
  125. <p class="gatha2">Gopiyo gohi tatheva socati;</p>
  126. <p class="gathalast">Upadhī hi narassa socanā, na hi so socati yo nirūpadhī’’ti.</p>
  127. <p class="centered">Dhaniyasuttaṃ dutiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  128. <p class="subhead">3. Khaggavisāṇasuttaṃ</p>
  129. <p class="hangnum"><a name="para35"></a><a name="para35_kn5"></a><span class="paranum">35</span>.</p>
  130. <p class="gatha1"> Sabbesu <a name="V0.0092"></a> bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ;</p>
  131. <p class="gathalast">Na puttamiccheyya kuto sahāyaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  132. <p class="hangnum"><a name="para36"></a><a name="para36_kn5"></a><span class="paranum">36</span>.</p>
  133. <p class="gatha1"> Saṃsaggajātassa <a name="M0.0285"></a> bhavanti snehā, snehanvayaṃ <a name="T0.0332"></a> dukkhamidaṃ pahoti;</p>
  134. <p class="gathalast">Ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  135. <p class="hangnum"><a name="para37"></a><a name="para37_kn5"></a><span class="paranum">37</span>.</p>
  136. <p class="gatha1"> Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto;</p>
  137. <p class="gathalast">Etaṃ bhayaṃ santhave <span class="note">[sandhave (ka.)]</span> pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  138. <p class="hangnum"><a name="para38"></a><a name="para38_kn5"></a><span class="paranum">38</span>.</p>
  139. <p class="gatha1"> Vaṃso visālova yathā visatto, puttesu dāresu ca yā apekkhā;</p>
  140. <p class="gathalast">Vaṃsakkaḷīrova <a name="P0.0007"></a> <span class="note">[vaṃsakaḷīrova (sī.), vaṃsākaḷīrova (syā. kaṃ. pī.), vaṃsekaḷīrova (niddesa)]</span> sajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  141. <p class="hangnum"><a name="para39"></a><a name="para39_kn5"></a><span class="paranum">39</span>.</p>
  142. <p class="gatha1"> Migo araññamhi yathā abaddho <span class="note">[abandho (syā. kaṃ.)]</span>, yenicchakaṃ gacchati gocarāya;</p>
  143. <p class="gathalast">Viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  144. <p class="hangnum"><a name="para40"></a><a name="para40_kn5"></a><span class="paranum">40</span>.</p>
  145. <p class="gatha1"> Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya;</p>
  146. <p class="gathalast">Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  147. <p class="hangnum"><a name="para41"></a><a name="para41_kn5"></a><span class="paranum">41</span>.</p>
  148. <p class="gatha1"> Khiḍḍā <a name="T0.0333"></a> ratī hoti sahāyamajjhe, puttesu ca vipulaṃ hoti pemaṃ;</p>
  149. <p class="gathalast">Piyavippayogaṃ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  150. <p class="hangnum"><a name="para42"></a><a name="para42_kn5"></a><span class="paranum">42</span>.</p>
  151. <p class="gatha1"> Cātuddiso <a name="M0.0286"></a> appaṭigho ca hoti, santussamāno itarītarena;</p>
  152. <p class="gathalast">Parissayānaṃ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  153. <p class="hangnum"><a name="para43"></a><a name="para43_kn5"></a><span class="paranum">43</span>.</p>
  154. <p class="gatha1"> Dussaṅgahā pabbajitāpi eke, atho gahaṭṭhā gharamāvasantā;</p>
  155. <p class="gathalast">Appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  156. <p class="hangnum"><a name="para44"></a><a name="para44_kn5"></a><span class="paranum">44</span>.</p>
  157. <p class="gatha1"> Oropayitvā <a name="V0.0093"></a> gihibyañjanāni <span class="note">[gihivyañjanāni (syā. kaṃ. pī.)]</span>, sañchinnapatto <span class="note">[saṃsīnapatto (sī.)]</span> yathā koviḷāro;</p>
  158. <p class="gathalast">Chetvāna <a name="P0.0008"></a> vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  159. <p class="hangnum"><a name="para45"></a><a name="para45_kn5"></a><span class="paranum">45</span>.</p>
  160. <p class="gatha1"> Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāridhīraṃ;</p>
  161. <p class="gathalast">Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā.</p>
  162. <p class="hangnum"><a name="para46"></a><a name="para46_kn5"></a><span class="paranum">46</span>.</p>
  163. <p class="gatha1"> No <a name="T0.0334"></a> ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāridhīraṃ;</p>
  164. <p class="gathalast">Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo.</p>
  165. <p class="hangnum"><a name="para47"></a><a name="para47_kn5"></a><span class="paranum">47</span>.</p>
  166. <p class="gatha1"> Addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ, seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;</p>
  167. <p class="gathalast">Ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  168. <p class="hangnum"><a name="para48"></a><a name="para48_kn5"></a><span class="paranum">48</span>.</p>
  169. <p class="gatha1"> Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni, kammāraputtena suniṭṭhitāni;</p>
  170. <p class="gathalast">Saṅghaṭṭamānāni duve bhujasmiṃ, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  171. <p class="hangnum"><a name="para49"></a><a name="para49_kn5"></a><span class="paranum">49</span>.</p>
  172. <p class="gatha1"> Evaṃ <a name="M0.0287"></a> dutiyena <span class="note">[dutiyena (sabbattha)]</span> sahā mamassa, vācābhilāpo abhisajjanā vā;</p>
  173. <p class="gathalast">Etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  174. <p class="hangnum"><a name="para50"></a><a name="para50_kn5"></a><span class="paranum">50</span>.</p>
  175. <p class="gatha1"> Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṃ;</p>
  176. <p class="gathalast">Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  177. <p class="hangnum"><a name="para51"></a><a name="para51_kn5"></a><span class="paranum">51</span>.</p>
  178. <p class="gatha1"> Ītī <a name="T0.0335"></a> ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṃ;</p>
  179. <p class="gathalast">Etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  180. <p class="hangnum"><a name="para52"></a><a name="para52_kn5"></a><span class="paranum">52</span>.</p>
  181. <p class="gatha1"> Sītañca <a name="P0.0009"></a> uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ, vātātape ḍaṃsasarīsape <span class="note">[ḍaṃsasiriṃsape (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> ca;</p>
  182. <p class="gathalast">Sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  183. <p class="hangnum"><a name="para53"></a><a name="para53_kn5"></a><span class="paranum">53</span>.</p>
  184. <p class="gatha1"> Nāgova yūthāni vivajjayitvā, sañjātakhandho padumī uḷāro;</p>
  185. <p class="gathalast">Yathābhirantaṃ viharaṃ <span class="note">[vihare (sī. pī. niddesa)]</span> araññe, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  186. <p class="hangnum"><a name="para54"></a><a name="para54_kn5"></a><span class="paranum">54</span>.</p>
  187. <p class="gatha1"> Aṭṭhānataṃ <a name="V0.0094"></a> saṅgaṇikāratassa, yaṃ phassaye <span class="note">[phussaye (syā.)]</span> sāmayikaṃ vimuttiṃ;</p>
  188. <p class="gathalast">Ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  189. <p class="hangnum"><a name="para55"></a><a name="para55_kn5"></a><span class="paranum">55</span>.</p>
  190. <p class="gatha1"> Diṭṭhīvisūkāni upātivatto, patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo;</p>
  191. <p class="gathalast">Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  192. <p class="hangnum"><a name="para56"></a><a name="para56_kn5"></a><span class="paranum">56</span>.</p>
  193. <p class="gatha1"> Nillolupo <a name="M0.0288"></a><a name="T0.0336"></a> nikkuho nippipāso, nimmakkho niddhantakasāvamoho;</p>
  194. <p class="gathalast">Nirāsayo <span class="note">[nirāsāso (ka.)]</span> sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  195. <p class="hangnum"><a name="para57"></a><a name="para57_kn5"></a><span class="paranum">57</span>.</p>
  196. <p class="gatha1"> Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha, anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ;</p>
  197. <p class="gathalast">Sayaṃ na seve pasutaṃ pamattaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  198. <p class="hangnum"><a name="para58"></a><a name="para58_kn5"></a><span class="paranum">58</span>.</p>
  199. <p class="gatha1"> Bahussutaṃ <a name="P0.0010"></a> dhammadharaṃ bhajetha, mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ;</p>
  200. <p class="gathalast">Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  201. <p class="hangnum"><a name="para59"></a><a name="para59_kn5"></a><span class="paranum">59</span>.</p>
  202. <p class="gatha1"> Khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loke, analaṅkaritvā anapekkhamāno;</p>
  203. <p class="gathalast">Vibhūsanaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  204. <p class="hangnum"><a name="para60"></a><a name="para60_kn5"></a><span class="paranum">60</span>.</p>
  205. <p class="gatha1"> Puttañca dāraṃ pitarañca mātaraṃ, dhanāni dhaññāni ca bandhavāni <span class="note">[bandhavāni ca (pī.)]</span>;</p>
  206. <p class="gathalast">Hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  207. <p class="hangnum"><a name="para61"></a><a name="para61_kn5"></a><span class="paranum">61</span>.</p>
  208. <p class="gatha1"> Saṅgo <a name="T0.0337"></a> eso parittamettha sokhyaṃ, appassādo dukkhamettha bhiyyo;</p>
  209. <p class="gathalast">Gaḷo eso iti ñatvā mutīmā <span class="note">[matīmā (syā. ka.)]</span>, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  210. <p class="hangnum"><a name="para62"></a><a name="para62_kn5"></a><span class="paranum">62</span>.</p>
  211. <p class="gatha1"> Sandālayitvāna <span class="note">[padālayitvāna (ka.)]</span> saṃyojanāni, jālaṃva bhetvā salilambucārī;</p>
  212. <p class="gathalast">Aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  213. <p class="hangnum"><a name="para63"></a><a name="para63_kn5"></a><span class="paranum">63</span>.</p>
  214. <p class="gatha1"> Okkhittacakkhū <a name="M0.0289"></a> na ca pādalolo, guttindriyo rakkhitamānasāno;</p>
  215. <p class="gathalast">Anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  216. <p class="hangnum"><a name="para64"></a><a name="para64_kn5"></a><span class="paranum">64</span>.</p>
  217. <p class="gatha1"> Ohārayitvā <a name="V0.0095"></a> gihibyañjanāni, sañchannapatto <span class="note">[sañchinnapatto (syā. pī.), pacchinnapatto (ka.)]</span> yathā pārichatto;</p>
  218. <p class="gathalast">Kāsāyavattho <a name="P0.0011"></a> abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  219. <p class="hangnum"><a name="para65"></a><a name="para65_kn5"></a><span class="paranum">65</span>.</p>
  220. <p class="gatha1"> Rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo, anaññaposī sapadānacārī;</p>
  221. <p class="gathalast">Kule kule appaṭibaddhacitto <span class="note">[appaṭibandhacitto (ka.)]</span>, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  222. <p class="hangnum"><a name="para66"></a><a name="para66_kn5"></a><span class="paranum">66</span>.</p>
  223. <p class="gatha1"> Pahāya <a name="T0.0338"></a> pañcāvaraṇāni cetaso, upakkilese byapanujja sabbe;</p>
  224. <p class="gathalast">Anissito chetva <span class="note">[chetvā (syā. pī. ka.)]</span> sinehadosaṃ <span class="note">[snehadosaṃ (ka.)]</span>, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  225. <p class="hangnum"><a name="para67"></a><a name="para67_kn5"></a><span class="paranum">67</span>.</p>
  226. <p class="gatha1"> Vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṃ;</p>
  227. <p class="gathalast">Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  228. <p class="hangnum"><a name="para68"></a><a name="para68_kn5"></a><span class="paranum">68</span>.</p>
  229. <p class="gatha1"> Āraddhavīriyo paramatthapattiyā, alīnacitto akusītavutti;</p>
  230. <p class="gathalast">Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  231. <p class="hangnum"><a name="para69"></a><a name="para69_kn5"></a><span class="paranum">69</span>.</p>
  232. <p class="gatha1"> Paṭisallānaṃ jhānamariñcamāno, dhammesu niccaṃ anudhammacārī;</p>
  233. <p class="gathalast">Ādīnavaṃ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  234. <p class="hangnum"><a name="para70"></a><a name="para70_kn5"></a><span class="paranum">70</span>.</p>
  235. <p class="gatha1"> Taṇhakkhayaṃ <a name="M0.0290"></a> patthayamappamatto, aneḷamūgo <span class="note">[anelamūgo (syā. pī. ka.)]</span> sutavā satīmā;</p>
  236. <p class="gathalast">Saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  237. <p class="hangnum"><a name="para71"></a><a name="para71_kn5"></a><span class="paranum">71</span>.</p>
  238. <p class="gatha1"> Sīhova <a name="P0.0012"></a><a name="T0.0339"></a> saddesu asantasanto, vātova jālamhi asajjamāno;</p>
  239. <p class="gathalast">Padumaṃva toyena alippamāno <span class="note">[alimpamāno (sī. syā. ka.)]</span>, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  240. <p class="hangnum"><a name="para72"></a><a name="para72_kn5"></a><span class="paranum">72</span>.</p>
  241. <p class="gatha1"> Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārī;</p>
  242. <p class="gathalast">Sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  243. <p class="hangnum"><a name="para73"></a><a name="para73_kn5"></a><span class="paranum">73</span>.</p>
  244. <p class="gatha1"> Mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle;</p>
  245. <p class="gathalast">Sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  246. <p class="hangnum"><a name="para74"></a><a name="para74_kn5"></a><span class="paranum">74</span>.</p>
  247. <p class="gatha1"> Rāgañca <a name="V0.0096"></a> dosañca pahāya mohaṃ, sandālayitvāna saṃyojanāni;</p>
  248. <p class="gathalast">Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  249. <p class="hangnum"><a name="para75"></a><a name="para75_kn5"></a><span class="paranum">75</span>.</p>
  250. <p class="gatha1"> Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā, nikkāraṇā dullabhā ajja mittā;</p>
  251. <p class="gathalast">Attaṭṭhapaññā asucī manussā, eko care khaggavisāṇakappo.</p>
  252. <p class="centered">Khaggavisāṇasuttaṃ tatiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  253. <p class="subhead">4. Kasibhāradvājasuttaṃ</p>
  254. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0291"></a><a name="T0.0340"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati dakkhiṇāgirismiṃ <a name="P0.0013"></a> <span class="note">[dakkhiṇagirismiṃ (ka.)]</span> ekanāḷāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa pañcamattāni naṅgalasatāni payuttāni honti vappakāle. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa kammanto tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa parivesanā vattati. Atha kho bhagavā yena parivesanā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi.</p>
  255. <p class="bodytext">Addasā kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmi. Tvampi, samaṇa, kasassu ca vapassu ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjassū’’ti.</p>
  256. <p class="bodytext">‘‘Ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti. ‘‘Na kho pana mayaṃ <span class="note">[na kho pana samaṇa (syā.)]</span> passāma bhoto gotamassa yugaṃ vā naṅgalaṃ vā phālaṃ vā pācanaṃ vā balibadde <span class="note">[balivadde (sī. pī.), balībadde (?)]</span> vā. Atha ca pana bhavaṃ gotamo evamāha – ‘ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi <a name="T0.0341"></a> ca; kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’’ti.</p>
  257. <p class="bodytext">Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  258. <p class="hangnum"><a name="para76"></a><a name="para76_kn5"></a><span class="paranum">76</span>.</p>
  259. <p class="gatha1"> ‘‘Kassako <a name="V0.0097"></a> paṭijānāsi, na ca passāma te kasiṃ;</p>
  260. <p class="gathalast">Kasiṃ no pucchito brūhi, yathā jānemu te kasiṃ’’.</p>
  261. <p class="hangnum"><a name="para77"></a><a name="para77_kn5"></a><span class="paranum">77</span>.</p>
  262. <p class="gatha1"> ‘‘Saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhi, paññā me yuganaṅgalaṃ;</p>
  263. <p class="gathalast">Hirī īsā mano yottaṃ, sati me phālapācanaṃ.</p>
  264. <p class="hangnum"><a name="para78"></a><a name="para78_kn5"></a><span class="paranum">78</span>.</p>
  265. <p class="gatha1"> ‘‘Kāyagutto <a name="P0.0014"></a> vacīgutto, āhāre udare yato;</p>
  266. <p class="gathalast">Saccaṃ karomi niddānaṃ, soraccaṃ me pamocanaṃ.</p>
  267. <p class="hangnum"><a name="para79"></a><a name="para79_kn5"></a><span class="paranum">79</span>.</p>
  268. <p class="gatha1"> ‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ;</p>
  269. <p class="gathalast">Gacchati anivattantaṃ, yattha gantvā na socati.</p>
  270. <p class="hangnum"><a name="para80"></a><a name="para80_kn5"></a><span class="paranum">80</span>.</p>
  271. <p class="gatha1"> ‘‘Evamesā <a name="M0.0292"></a> kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā;</p>
  272. <p class="gathalast">Etaṃ kasiṃ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.</p>
  273. <p class="bodytext">Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo mahatiyā kaṃsapātiyā pāyasaṃ <span class="note">[pāyāsaṃ (sabbattha)]</span> vaḍḍhetvā bhagavato upanāmesi – ‘‘bhuñjatu bhavaṃ gotamo pāyasaṃ. Kassako bhavaṃ; yaṃ hi bhavaṃ gotamo amatapphalaṃ <span class="note">[amatapphalampi (saṃ. ni. 1.197)]</span> kasiṃ kasatī’’ti.</p>
  274. <p class="hangnum"><a name="para81"></a><a name="para81_kn5"></a><span class="paranum">81</span>.</p>
  275. <p class="gatha1"> ‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ, sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;</p>
  276. <p class="gathalast">Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā, dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā.</p>
  277. <p class="hangnum"><a name="para82"></a><a name="para82_kn5"></a><span class="paranum">82</span>.</p>
  278. <p class="gatha1"> ‘‘Aññena <a name="T0.0342"></a> ca kevalinaṃ mahesiṃ, khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;</p>
  279. <p class="gathalast">Annena pānena upaṭṭhahassu, khettaṃ hi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.</p>
  280. <p class="bodytext">‘‘Atha <a name="P0.0015"></a> kassa cāhaṃ, bho gotama, imaṃ pāyasaṃ dammī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yassa so pāyaso bhutto sammā pariṇāmaṃ gaccheyya, aññatra tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā. Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, taṃ pāyasaṃ appaharite vā chaḍḍehi appāṇake vā udake opilāpehī’’ti.</p>
  281. <p class="bodytext">Atha <a name="V0.0098"></a> kho kasibhāradvājo brāhmaṇo taṃ pāyasaṃ appāṇake udake opilāpesi. Atha kho so pāyaso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati <span class="note">[sandhūmāyati sampadhūmāyati (syā.)]</span>. Seyyathāpi nāma phālo divasaṃ santatto <span class="note">[divasasantatto (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati; evameva so pāyaso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati.</p>
  282. <p class="bodytext">Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā <a name="M0.0293"></a> bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ<a name="T0.0343"></a>, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, cakkhumanto rūpāni dakkhantīti <span class="note">[dakkhintīti (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi <a name="P0.0016"></a> dhammañca bhikkhusaṅghañca, labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.</p>
  283. <p class="bodytext">Alattha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca <span class="note">[aññataro ca kho (sī. pī.), aññataro kho (syā. kaṃ. ka.)]</span> panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.</p>
  284. <p class="centered">Kasibhāradvājasuttaṃ catutthaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  285. <p class="subhead">5. Cundasuttaṃ</p>
  286. <p class="hangnum"><a name="para83"></a><a name="para83_kn5"></a><span class="paranum">83</span>.</p>
  287. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi <a name="T0.0344"></a> muniṃ pahūtapaññaṃ, (iti cundo kammāraputto)</p>
  288. <p class="gatha2">Buddhaṃ dhammassāmiṃ vītataṇhaṃ;</p>
  289. <p class="gathalast">Dvipaduttamaṃ <span class="note">[dipaduttamaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> sārathīnaṃ pavaraṃ, kati loke samaṇā tadiṅgha brūhi’’.</p>
  290. <p class="hangnum"><a name="para84"></a><a name="para84_kn5"></a><span class="paranum">84</span>.</p>
  291. <p class="gatha1"> ‘‘Caturo <a name="V0.0099"></a> samaṇā na pañcamatthi, (cundāti bhagavā)</p>
  292. <p class="gatha2">Te <a name="P0.0017"></a> te āvikaromi sakkhipuṭṭho;</p>
  293. <p class="gathalast">Maggajino maggadesako ca, magge jīvati yo ca maggadūsī’’.</p>
  294. <p class="hangnum"><a name="para85"></a><a name="para85_kn5"></a><span class="paranum">85</span>.</p>
  295. <p class="gatha1"> ‘‘Kaṃ <a name="M0.0294"></a> maggajinaṃ vadanti buddhā, (iti cundo kammāraputto)</p>
  296. <p class="gatha2">Maggakkhāyī kathaṃ atulyo hoti;</p>
  297. <p class="gathalast">Magge jīvati me brūhi puṭṭho, atha me āvikarohi maggadūsiṃ’’ <span class="note">[maggadūsī (ka.)]</span>.</p>
  298. <p class="hangnum"><a name="para86"></a><a name="para86_kn5"></a><span class="paranum">86</span>.</p>
  299. <p class="gatha1"> ‘‘Yo tiṇṇakathaṃkatho visallo, nibbānābhirato anānugiddho;</p>
  300. <p class="gathalast">Lokassa sadevakassa netā, tādiṃ maggajinaṃ vadanti buddhā.</p>
  301. <p class="hangnum"><a name="para87"></a><a name="para87_kn5"></a><span class="paranum">87</span>.</p>
  302. <p class="gatha1"> ‘‘Paramaṃ paramanti yodha ñatvā, akkhāti <a name="T0.0345"></a> vibhajate idheva dhammaṃ;</p>
  303. <p class="gatha2">Taṃ kaṅkhachidaṃ muniṃ anejaṃ, dutiyaṃ bhikkhunamāhu maggadesiṃ.</p>
  304. <p class="hangnum"><a name="para88"></a><a name="para88_kn5"></a><span class="paranum">88</span>.</p>
  305. <p class="gatha1"> ‘‘Yo dhammapade sudesite, magge jīvati saññato satīmā;</p>
  306. <p class="gatha2">Anavajjapadāni sevamāno, tatiyaṃ bhikkhunamāhu maggajīviṃ.</p>
  307. <p class="hangnum"><a name="para89"></a><a name="para89_kn5"></a><span class="paranum">89</span>.</p>
  308. <p class="gatha1"> ‘‘Chadanaṃ katvāna subbatānaṃ, pakkhandī kuladūsako pagabbho;</p>
  309. <p class="gathalast">Māyāvī asaññato palāpo, patirūpena caraṃ sa maggadūsī.</p>
  310. <p class="hangnum"><a name="para90"></a><a name="para90_kn5"></a><span class="paranum">90</span>.</p>
  311. <p class="gatha1"> ‘‘Ete ca paṭivijjhi yo gahaṭṭho, sutavā ariyasāvako sapañño;</p>
  312. <p class="gatha2">Sabbe <a name="P0.0018"></a> netādisāti <span class="note">[sabbe ne tādisāti (sī. syā. pī.)]</span> ñatvā, iti disvā na hāpeti tassa saddhā;</p>
  313. <p class="gathalast">Kathaṃ hi duṭṭhena asampaduṭṭhaṃ, suddhaṃ asuddhena samaṃ kareyyā’’ti.</p>
  314. <p class="centered">Cundasuttaṃ pañcamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  315. <p class="subhead">6. Parābhavasuttaṃ</p>
  316. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0295"></a><a name="V0.0100"></a><a name="T0.0346"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  317. <p class="hangnum"><a name="para91"></a><a name="para91_kn5"></a><span class="paranum">91</span>.</p>
  318. <p class="gatha1"> ‘‘Parābhavantaṃ purisaṃ, mayaṃ pucchāma gotama <span class="note">[gotamaṃ (sī. syā.)]</span>;</p>
  319. <p class="gathalast">Bhagavantaṃ <span class="note">[bhavantaṃ (syā. ka.)]</span> puṭṭhumāgamma, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  320. <p class="hangnum"><a name="para92"></a><a name="para92_kn5"></a><span class="paranum">92</span>.</p>
  321. <p class="gatha1"> ‘‘Suvijāno bhavaṃ hoti, suvijāno <span class="note">[duvijāno (syā. ka.)]</span> parābhavo;</p>
  322. <p class="gathalast">Dhammakāmo bhavaṃ hoti, dhammadessī parābhavo’’.</p>
  323. <p class="hangnum"><a name="para93"></a><a name="para93_kn5"></a><span class="paranum">93</span>.</p>
  324. <p class="gatha1"> ‘‘Iti hetaṃ vijānāma, paṭhamo so parābhavo;</p>
  325. <p class="gathalast">Dutiyaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  326. <p class="hangnum"><a name="para94"></a><a name="para94_kn5"></a><span class="paranum">94</span>.</p>
  327. <p class="gatha1"> ‘‘Asantassa piyā honti, sante na kurute piyaṃ;</p>
  328. <p class="gathalast">Asataṃ dhammaṃ roceti, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  329. <p class="hangnum"><a name="para95"></a><a name="para95_kn5"></a><span class="paranum">95</span>.</p>
  330. <p class="gatha1"> ‘‘Iti hetaṃ vijānāma, dutiyo so parābhavo;</p>
  331. <p class="gathalast">Tatiyaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  332. <p class="hangnum"><a name="para96"></a><a name="para96_kn5"></a><span class="paranum">96</span>.</p>
  333. <p class="gatha1"> ‘‘Niddāsīlī <a name="P0.0019"></a> sabhāsīlī, anuṭṭhātā ca yo naro;</p>
  334. <p class="gathalast">Alaso kodhapaññāṇo, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  335. <p class="hangnum"><a name="para97"></a><a name="para97_kn5"></a><span class="paranum">97</span>.</p>
  336. <p class="gatha1"> ‘‘Iti <a name="T0.0347"></a> hetaṃ vijānāma, tatiyo so parābhavo;</p>
  337. <p class="gathalast">Catutthaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  338. <p class="hangnum"><a name="para98"></a><a name="para98_kn5"></a><span class="paranum">98</span>.</p>
  339. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="V0.0101"></a> mātaraṃ <span class="note">[yo mātaraṃ vā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> pitaraṃ vā, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ;</p>
  340. <p class="gathalast">Pahu santo na bharati, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  341. <p class="hangnum"><a name="para99"></a><a name="para99_kn5"></a><span class="paranum">99</span>.</p>
  342. <p class="gatha1"> ‘‘Iti hetaṃ vijānāma, catuttho so parābhavo;</p>
  343. <p class="gathalast">Pañcamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  344. <p class="hangnum"><a name="para100"></a><a name="para100_kn5"></a><span class="paranum">100</span>.</p>
  345. <p class="gatha1"> ‘‘Yo brāhmaṇaṃ <span class="note">[yo brāhmaṇaṃ vā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> samaṇaṃ vā, aññaṃ vāpi vanibbakaṃ;</p>
  346. <p class="gathalast">Musāvādena vañceti, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  347. <p class="hangnum"><a name="para101"></a><a name="para101_kn5"></a><span class="paranum">101</span>.</p>
  348. <p class="gatha1"> ‘‘Iti <a name="M0.0296"></a> hetaṃ vijānāma, pañcamo so parābhavo;</p>
  349. <p class="gathalast">Chaṭṭhamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  350. <p class="hangnum"><a name="para102"></a><a name="para102_kn5"></a><span class="paranum">102</span>.</p>
  351. <p class="gatha1"> ‘‘Pahūtavitto puriso, sahirañño sabhojano;</p>
  352. <p class="gathalast">Eko bhuñjati sādūni, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  353. <p class="hangnum"><a name="para103"></a><a name="para103_kn5"></a><span class="paranum">103</span>.</p>
  354. <p class="gatha1"> ‘‘Iti hetaṃ vijānāma, chaṭṭhamo so parābhavo;</p>
  355. <p class="gathalast">Sattamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  356. <p class="hangnum"><a name="para104"></a><a name="para104_kn5"></a><span class="paranum">104</span>.</p>
  357. <p class="gatha1"> ‘‘Jātitthaddho dhanatthaddho, gottatthaddho ca yo naro;</p>
  358. <p class="gathalast">Saññātiṃ atimaññeti, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  359. <p class="hangnum"><a name="para105"></a><a name="para105_kn5"></a><span class="paranum">105</span>.</p>
  360. <p class="gatha1"> ‘‘Iti hetaṃ vijānāma, sattamo so parābhavo;</p>
  361. <p class="gathalast">Aṭṭhamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  362. <p class="hangnum"><a name="para106"></a><a name="para106_kn5"></a><span class="paranum">106</span>.</p>
  363. <p class="gatha1"> ‘‘Itthidhutto surādhutto, akkhadhutto ca yo naro;</p>
  364. <p class="gathalast">Laddhaṃ laddhaṃ vināseti, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  365. <p class="hangnum"><a name="para107"></a><a name="para107_kn5"></a><span class="paranum">107</span>.</p>
  366. <p class="gatha1"> ‘‘Iti <a name="P0.0020"></a><a name="T0.0348"></a> hetaṃ vijānāma, aṭṭhamo so parābhavo;</p>
  367. <p class="gathalast">Navamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  368. <p class="hangnum"><a name="para108"></a><a name="para108_kn5"></a><span class="paranum">108</span>.</p>
  369. <p class="gatha1"> ‘‘Sehi <a name="V0.0102"></a> dārehi asantuṭṭho <span class="note">[dārehyasantuṭṭho (ka.)]</span>, vesiyāsu padussati <span class="note">[padissati (sī.)]</span>;</p>
  370. <p class="gathalast">Dussati <span class="note">[dissati (sī. pī.)]</span> paradāresu, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  371. <p class="hangnum"><a name="para109"></a><a name="para109_kn5"></a><span class="paranum">109</span>.</p>
  372. <p class="gatha1"> ‘‘Iti hetaṃ vijānāma, navamo so parābhavo;</p>
  373. <p class="gathalast">Dasamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  374. <p class="hangnum"><a name="para110"></a><a name="para110_kn5"></a><span class="paranum">110</span>.</p>
  375. <p class="gatha1"> ‘‘Atītayobbano poso, āneti timbarutthaniṃ;</p>
  376. <p class="gathalast">Tassā issā na supati, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  377. <p class="hangnum"><a name="para111"></a><a name="para111_kn5"></a><span class="paranum">111</span>.</p>
  378. <p class="gatha1"> ‘‘Iti hetaṃ vijānāma, dasamo so parābhavo;</p>
  379. <p class="gathalast">Ekādasamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  380. <p class="hangnum"><a name="para112"></a><a name="para112_kn5"></a><span class="paranum">112</span>.</p>
  381. <p class="gatha1"> ‘‘Itthiṃ soṇḍiṃ vikiraṇiṃ, purisaṃ vāpi tādisaṃ;</p>
  382. <p class="gathalast">Issariyasmiṃ ṭhapeti <span class="note">[ṭhāpeti (sī. pī.), thapeti (ka.)]</span>, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  383. <p class="hangnum"><a name="para113"></a><a name="para113_kn5"></a><span class="paranum">113</span>.</p>
  384. <p class="gatha1"> ‘‘Iti <a name="M0.0297"></a> hetaṃ vijānāma, ekādasamo so parābhavo;</p>
  385. <p class="gathalast">Dvādasamaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  386. <p class="hangnum"><a name="para114"></a><a name="para114_kn5"></a><span class="paranum">114</span>.</p>
  387. <p class="gatha1"> ‘‘Appabhogo mahātaṇho, khattiye jāyate kule;</p>
  388. <p class="gathalast">So ca rajjaṃ patthayati, taṃ parābhavato mukhaṃ’’.</p>
  389. <p class="hangnum"><a name="para115"></a><a name="para115_kn5"></a><span class="paranum">115</span>.</p>
  390. <p class="gatha1"> ‘‘Ete parābhave loke, paṇḍito samavekkhiya;</p>
  391. <p class="gathalast">Ariyo dassanasampanno, sa lokaṃ bhajate siva’’nti.</p>
  392. <p class="centered">Parābhavasuttaṃ chaṭṭhaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  393. <p class="subhead">7. Vasalasuttaṃ</p>
  394. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0103"></a><a name="P0.0021"></a><a name="T0.0349"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa nivesane aggi pajjalito hoti āhuti paggahitā. Atha kho bhagavā sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami.</p>
  395. <p class="bodytext">Addasā kho aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tatreva <span class="note">[atreva (syā. ka.)]</span>, muṇḍaka; tatreva, samaṇaka; tatreva, vasalaka tiṭṭhāhī’’ti.</p>
  396. <p class="bodytext">Evaṃ vutte, bhagavā aggikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘jānāsi pana tvaṃ, brāhmaṇa, vasalaṃ vā vasalakaraṇe vā dhamme’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, bho gotama, jānāmi vasalaṃ vā vasalakaraṇe vā dhamme; sādhu me bhavaṃ gotamo tathā dhammaṃ desetu, yathāhaṃ jāneyyaṃ vasalaṃ vā vasalakaraṇe vā dhamme’’ti. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –</p>
  397. <p class="hangnum"><a name="para116"></a><a name="para116_kn5"></a><span class="paranum">116</span>.</p>
  398. <p class="gatha1"> ‘‘Kodhano <a name="M0.0298"></a> upanāhī ca, pāpamakkhī ca yo naro;</p>
  399. <p class="gathalast">Vipannadiṭṭhi <a name="T0.0350"></a> māyāvī, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  400. <p class="hangnum"><a name="para117"></a><a name="para117_kn5"></a><span class="paranum">117</span>.</p>
  401. <p class="gatha1"> ‘‘Ekajaṃ vā dvijaṃ <span class="note">[dijaṃ (pī.)]</span> vāpi, yodha pāṇaṃ vihiṃsati;</p>
  402. <p class="gathalast">Yassa pāṇe dayā natthi, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  403. <p class="hangnum"><a name="para118"></a><a name="para118_kn5"></a><span class="paranum">118</span>.</p>
  404. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="P0.0022"></a> hanti parirundhati <span class="note">[uparundheti (syā.), uparundhati (ka.)]</span>, gāmāni nigamāni ca;</p>
  405. <p class="gathalast">Niggāhako <span class="note">[nigghātako (?)]</span> samaññāto, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  406. <p class="hangnum"><a name="para119"></a><a name="para119_kn5"></a><span class="paranum">119</span>.</p>
  407. <p class="gatha1"> ‘‘Gāme vā yadi vā raññe, yaṃ paresaṃ mamāyitaṃ;</p>
  408. <p class="gathalast">Theyyā adinnamādeti <span class="note">[adinnaṃ ādiyati (sī. pī.)]</span>, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  409. <p class="hangnum"><a name="para120"></a><a name="para120_kn5"></a><span class="paranum">120</span>.</p>
  410. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="V0.0104"></a> have iṇamādāya, cujjamāno <span class="note">[bhuñjamāno (?)]</span> palāyati;</p>
  411. <p class="gathalast">Na hi te iṇamatthīti, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  412. <p class="hangnum"><a name="para121"></a><a name="para121_kn5"></a><span class="paranum">121</span>.</p>
  413. <p class="gatha1"> ‘‘Yo ve kiñcikkhakamyatā, panthasmiṃ vajantaṃ janaṃ;</p>
  414. <p class="gathalast">Hantvā kiñcikkhamādeti, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  415. <p class="hangnum"><a name="para122"></a><a name="para122_kn5"></a><span class="paranum">122</span>.</p>
  416. <p class="gatha1"> ‘‘Attahetu parahetu, dhanahetu ca <span class="note">[dhanahetu va (ka.)]</span> yo naro;</p>
  417. <p class="gathalast">Sakkhipuṭṭho musā brūti, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  418. <p class="hangnum"><a name="para123"></a><a name="para123_kn5"></a><span class="paranum">123</span>.</p>
  419. <p class="gatha1"> ‘‘Yo ñātīnaṃ sakhīnaṃ vā, dāresu paṭidissati;</p>
  420. <p class="gathalast">Sāhasā <span class="note">[sahasā (sī. syā.)]</span> sampiyena vā, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  421. <p class="hangnum"><a name="para124"></a><a name="para124_kn5"></a><span class="paranum">124</span>.</p>
  422. <p class="gatha1"> ‘‘Yo mātaraṃ pitaraṃ vā, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ;</p>
  423. <p class="gathalast">Pahu santo na bharati, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  424. <p class="hangnum"><a name="para125"></a><a name="para125_kn5"></a><span class="paranum">125</span>.</p>
  425. <p class="gatha1"> ‘‘Yo mātaraṃ pitaraṃ vā, bhātaraṃ bhaginiṃ sasuṃ;</p>
  426. <p class="gathalast">Hanti roseti vācāya, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  427. <p class="hangnum"><a name="para126"></a><a name="para126_kn5"></a><span class="paranum">126</span>.</p>
  428. <p class="gatha1"> ‘‘Yo atthaṃ pucchito santo, anatthamanusāsati;</p>
  429. <p class="gathalast">Paṭicchannena <a name="T0.0351"></a> manteti, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  430. <p class="hangnum"><a name="para127"></a><a name="para127_kn5"></a><span class="paranum">127</span>.</p>
  431. <p class="gatha1"> ‘‘Yo katvā pāpakaṃ kammaṃ, mā maṃ jaññāti icchati <span class="note">[vibha. 894 passitabbaṃ]</span>;</p>
  432. <p class="gathalast">Yo paṭicchannakammanto, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  433. <p class="hangnum"><a name="para128"></a><a name="para128_kn5"></a><span class="paranum">128</span>.</p>
  434. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="M0.0299"></a> ve parakulaṃ gantvā, bhutvāna <span class="note">[sutvā ca (syā. ka.)]</span> sucibhojanaṃ;</p>
  435. <p class="gathalast">Āgataṃ nappaṭipūjeti, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  436. <p class="hangnum"><a name="para129"></a><a name="para129_kn5"></a><span class="paranum">129</span>.</p>
  437. <p class="gatha1"> ‘‘Yo brāhmaṇaṃ samaṇaṃ vā, aññaṃ vāpi vanibbakaṃ;</p>
  438. <p class="gathalast">Musāvādena vañceti, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  439. <p class="hangnum"><a name="para130"></a><a name="para130_kn5"></a><span class="paranum">130</span>.</p>
  440. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="V0.0105"></a><a name="P0.0023"></a> brāhmaṇaṃ samaṇaṃ vā, bhattakāle upaṭṭhite;</p>
  441. <p class="gathalast">Roseti vācā na ca deti, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  442. <p class="hangnum"><a name="para131"></a><a name="para131_kn5"></a><span class="paranum">131</span>.</p>
  443. <p class="gatha1"> ‘‘Asataṃ yodha pabrūti, mohena paliguṇṭhito;</p>
  444. <p class="gathalast">Kiñcikkhaṃ nijigīsāno <span class="note">[nijigiṃsāno (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  445. <p class="hangnum"><a name="para132"></a><a name="para132_kn5"></a><span class="paranum">132</span>.</p>
  446. <p class="gatha1"> ‘‘Yo cattānaṃ samukkaṃse, pare ca mavajānāti <span class="note">[mavajānati (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  447. <p class="gathalast">Nihīno sena mānena, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  448. <p class="hangnum"><a name="para133"></a><a name="para133_kn5"></a><span class="paranum">133</span>.</p>
  449. <p class="gatha1"> ‘‘Rosako kadariyo ca, pāpiccho maccharī saṭho;</p>
  450. <p class="gathalast">Ahiriko anottappī, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  451. <p class="hangnum"><a name="para134"></a><a name="para134_kn5"></a><span class="paranum">134</span>.</p>
  452. <p class="gatha1"> ‘‘Yo buddhaṃ paribhāsati, atha vā tassa sāvakaṃ;</p>
  453. <p class="gathalast">Paribbājaṃ <span class="note">[paribbajaṃ (ka.), paribbājakaṃ (syā. kaṃ.)]</span> gahaṭṭhaṃ vā, taṃ jaññā vasalo iti.</p>
  454. <p class="hangnum"><a name="para135"></a><a name="para135_kn5"></a><span class="paranum">135</span>.</p>
  455. <p class="gatha1"> ‘‘Yo ve anarahaṃ <span class="note">[anarahā (sī. pī.)]</span> santo, arahaṃ paṭijānāti <span class="note">[paṭijānati (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  456. <p class="gathalast">Coro sabrahmake loke, eso kho vasalādhamo.</p>
  457. <p class="hangnum"><a name="para136"></a><a name="para136_kn5"></a><span class="paranum">136</span>.</p>
  458. <p class="gatha1"> ‘‘Ete kho vasalā vuttā, mayā yete pakāsitā;</p>
  459. <p class="gatha2">Na <a name="T0.0352"></a> jaccā vasalo hoti, na jaccā hoti brāhmaṇo;</p>
  460. <p class="gathalast">Kammunā <span class="note">[kammanā (sī. pī.)]</span> vasalo hoti, kammunā hoti brāhmaṇo.</p>
  461. <p class="hangnum"><a name="para137"></a><a name="para137_kn5"></a><span class="paranum">137</span>.</p>
  462. <p class="gatha1"> ‘‘Tadamināpi jānātha, yathāmedaṃ <span class="note">[yathāpedaṃ (ka.)]</span> nidassanaṃ;</p>
  463. <p class="gathalast">Caṇḍālaputto sopāko <span class="note">[sapāko (?)]</span>, mātaṅgo iti vissuto.</p>
  464. <p class="hangnum"><a name="para138"></a><a name="para138_kn5"></a><span class="paranum">138</span>.</p>
  465. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="M0.0300"></a><a name="P0.0024"></a> yasaṃ paramaṃ patto <span class="note">[so yasapparamappatto (syā. ka.)]</span>, mātaṅgo yaṃ sudullabhaṃ;</p>
  466. <p class="gathalast">Āgacchuṃ tassupaṭṭhānaṃ, khattiyā brāhmaṇā bahū.</p>
  467. <p class="hangnum"><a name="para139"></a><a name="para139_kn5"></a><span class="paranum">139</span>.</p>
  468. <p class="gatha1"> ‘‘Devayānaṃ <a name="V0.0106"></a> abhiruyha, virajaṃ so mahāpathaṃ;</p>
  469. <p class="gatha2">Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpago ahu;</p>
  470. <p class="gathalast">Na naṃ jāti nivāresi, brahmalokūpapattiyā.</p>
  471. <p class="hangnum"><a name="para140"></a><a name="para140_kn5"></a><span class="paranum">140</span>.</p>
  472. <p class="gatha1"> ‘‘Ajjhāyakakule jātā, brāhmaṇā mantabandhavā;</p>
  473. <p class="gathalast">Te ca pāpesu kammesu, abhiṇhamupadissare.</p>
  474. <p class="hangnum"><a name="para141"></a><a name="para141_kn5"></a><span class="paranum">141</span>.</p>
  475. <p class="gatha1"> ‘‘Diṭṭheva dhamme gārayhā, samparāye ca duggati;</p>
  476. <p class="gathalast">Na ne jāti nivāreti, duggatyā <span class="note">[duggaccā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> garahāya vā.</p>
  477. <p class="hangnum"><a name="para142"></a><a name="para142_kn5"></a><span class="paranum">142</span>.</p>
  478. <p class="gatha1"> ‘‘Na jaccā vasalo hoti, na jaccā hoti brāhmaṇo;</p>
  479. <p class="gathalast">Kammunā vasalo hoti, kammunā hoti brāhmaṇo’’ti.</p>
  480. <p class="bodytext">Evaṃ vutte, aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… <a name="T0.0353"></a><a name="P0.0025"></a> upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.</p>
  481. <p class="centered">Vasalasuttaṃ sattamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  482. <p class="subhead">8. Mettasuttaṃ</p>
  483. <p class="hangnum"><a name="para143"></a><a name="para143_kn5"></a><span class="paranum">143</span>.</p>
  484. <p class="gatha1"> Karaṇīyamatthakusalena, yanta santaṃ padaṃ abhisamecca;</p>
  485. <p class="gathalast">Sakko ujū ca suhujū <span class="note">[sūjū (sī.)]</span> ca, sūvaco cassa mudu anatimānī.</p>
  486. <p class="hangnum"><a name="para144"></a><a name="para144_kn5"></a><span class="paranum">144</span>.</p>
  487. <p class="gatha1"> Santussako ca subharo ca, appakicco ca sallahukavutti;</p>
  488. <p class="gathalast">Santindriyo ca nipako ca, appagabbho kulesvananugiddho.</p>
  489. <p class="hangnum"><a name="para145"></a><a name="para145_kn5"></a><span class="paranum">145</span>.</p>
  490. <p class="gatha1"> Na <a name="M0.0301"></a> ca khuddamācare kiñci, yena viññū pare upavadeyyuṃ;</p>
  491. <p class="gathalast">Sukhino va khemino hontu, sabbasattā <span class="note">[sabbe sattā (sī. syā.)]</span> bhavantu sukhitattā.</p>
  492. <p class="hangnum"><a name="para146"></a><a name="para146_kn5"></a><span class="paranum">146</span>.</p>
  493. <p class="gatha1"> Ye <a name="V0.0107"></a> keci pāṇabhūtatthi, tasā <a name="T0.0354"></a> vā thāvarā vanavasesā;</p>
  494. <p class="gathalast">Dīghā vā ye va mahantā <span class="note">[mahanta (?)]</span>, majjhimā rassakā aṇukathūlā.</p>
  495. <p class="hangnum"><a name="para147"></a><a name="para147_kn5"></a><span class="paranum">147</span>.</p>
  496. <p class="gatha1"> Diṭṭhā <a name="P0.0026"></a> vā ye va adiṭṭhā <span class="note">[adiṭṭha (?)]</span>, ye va <span class="note">[ye ca (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> dūre vasanti avidūre;</p>
  497. <p class="gathalast">Bhūtā va sambhavesī va <span class="note">[bhūtā vā sambhavesī vā (syā. kaṃ. pī. ka.)]</span>, sabbasattā bhavantu sukhitattā.</p>
  498. <p class="hangnum"><a name="para148"></a><a name="para148_kn5"></a><span class="paranum">148</span>.</p>
  499. <p class="gatha1"> Na paro paraṃ nikubbetha, nātimaññetha katthaci na kañci <span class="note">[naṃ kañci (sī. pī.), naṃ kiñci (syā.), na kiñci (ka.)]</span>;</p>
  500. <p class="gathalast">Byārosanā paṭighasaññā, nāññamaññassa dukkhamiccheyya.</p>
  501. <p class="hangnum"><a name="para149"></a><a name="para149_kn5"></a><span class="paranum">149</span>.</p>
  502. <p class="gatha1"> Mātā yathā niyaṃ puttamāyusā ekaputtamanurakkhe;</p>
  503. <p class="gathalast">Evampi sabbabhūtesu, mānasaṃ bhāvaye aparimāṇaṃ.</p>
  504. <p class="hangnum"><a name="para150"></a><a name="para150_kn5"></a><span class="paranum">150</span>.</p>
  505. <p class="gatha1"> Mettañca sabbalokasmi, mānasaṃ bhāvaye aparimāṇaṃ;</p>
  506. <p class="gathalast">Uddhaṃ adho ca tiriyañca, asambādhaṃ averamasapattaṃ.</p>
  507. <p class="hangnum"><a name="para151"></a><a name="para151_kn5"></a><span class="paranum">151</span>.</p>
  508. <p class="gatha1"> Tiṭṭhaṃ <a name="M0.0302"></a> caraṃ nisinno va <span class="note">[vā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>, sayāno <a name="T0.0355"></a> yāvatāssa vitamiddho <span class="note">[vigatamiddo (bahūsu)]</span>;</p>
  509. <p class="gathalast">Etaṃ satiṃ adhiṭṭheyya, brahmametaṃ vihāramidhamāhu.</p>
  510. <p class="hangnum"><a name="para152"></a><a name="para152_kn5"></a><span class="paranum">152</span>.</p>
  511. <p class="gatha1"> Diṭṭhiñca anupaggamma, sīlavā dassanena sampanno;</p>
  512. <p class="gathalast">Kāmesu vinaya <span class="note">[vineyya (sī. syā. pī.)]</span> gedhaṃ, na hi jātuggabbhaseyya punaretīti.</p>
  513. <p class="centered">Mettasuttaṃ aṭṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  514. <p class="subhead">9. Hemavatasuttaṃ</p>
  515. <p class="hangnum"><a name="para153"></a><a name="para153_kn5"></a><span class="paranum">153</span>.</p>
  516. <p class="gatha1"> ‘‘Ajja <a name="P0.0027"></a> pannaraso uposatho, (iti sātāgiro yakkho)</p>
  517. <p class="gatha2">Dibbā <span class="note">[dibyā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> ratti upaṭṭhitā;</p>
  518. <p class="gathalast">Anomanāmaṃ satthāraṃ, handa passāma gotamaṃ’’.</p>
  519. <p class="hangnum"><a name="para154"></a><a name="para154_kn5"></a><span class="paranum">154</span>.</p>
  520. <p class="gatha1"> ‘‘Kacci <a name="V0.0108"></a> mano supaṇihito, (iti hemavato yakkho)</p>
  521. <p class="gatha2">Sabbabhūtesu tādino;</p>
  522. <p class="gathalast">Kacci iṭṭhe aniṭṭhe ca, saṅkappassa vasīkatā’’.</p>
  523. <p class="hangnum"><a name="para155"></a><a name="para155_kn5"></a><span class="paranum">155</span>.</p>
  524. <p class="gatha1"> ‘‘Mano cassa supaṇihito, (iti sātāgiro yakkho)</p>
  525. <p class="gatha2">Sabbabhūtesu tādino;</p>
  526. <p class="gathalast">Atho iṭṭhe aniṭṭhe ca, saṅkappassa vasīkatā’’.</p>
  527. <p class="hangnum"><a name="para156"></a><a name="para156_kn5"></a><span class="paranum">156</span>.</p>
  528. <p class="gatha1"> ‘‘Kacci <a name="T0.0356"></a> adinnaṃ nādiyati, (iti hemavato yakkho)</p>
  529. <p class="gatha2">Kacci pāṇesu saññato;</p>
  530. <p class="gathalast">Kacci ārā pamādamhā, kacci jhānaṃ na riñcati’’.</p>
  531. <p class="hangnum"><a name="para157"></a><a name="para157_kn5"></a><span class="paranum">157</span>.</p>
  532. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="M0.0303"></a> so adinnaṃ ādiyati, (iti sātāgiro yakkho)</p>
  533. <p class="gatha2">Atho pāṇesu saññato;</p>
  534. <p class="gathalast">Atho ārā pamādamhā, buddho jhānaṃ na riñcati’’.</p>
  535. <p class="hangnum"><a name="para158"></a><a name="para158_kn5"></a><span class="paranum">158</span>.</p>
  536. <p class="gatha1"> ‘‘Kacci musā na bhaṇati, (iti hemavato yakkho)</p>
  537. <p class="gatha2">Kacci na khīṇabyappatho;</p>
  538. <p class="gathalast">Kacci <a name="P0.0028"></a> vebhūtiyaṃ nāha, kacci samphaṃ na bhāsati’’.</p>
  539. <p class="hangnum"><a name="para159"></a><a name="para159_kn5"></a><span class="paranum">159</span>.</p>
  540. <p class="gatha1"> ‘‘Musā ca so na bhaṇati, (iti sātāgiro yakkho)</p>
  541. <p class="gatha2">Atho na khīṇabyappatho;</p>
  542. <p class="gathalast">Atho vebhūtiyaṃ nāha, mantā atthaṃ ca <span class="note">[atthaṃ so (sī. pī. ka.)]</span> bhāsati’’.</p>
  543. <p class="hangnum"><a name="para160"></a><a name="para160_kn5"></a><span class="paranum">160</span>.</p>
  544. <p class="gatha1"> ‘‘Kacci na rajjati kāmesu, (iti hemavato yakkho)</p>
  545. <p class="gatha2">Kacci cittaṃ anāvilaṃ;</p>
  546. <p class="gathalast">Kacci mohaṃ atikkanto, kacci dhammesu cakkhumā’’.</p>
  547. <p class="hangnum"><a name="para161"></a><a name="para161_kn5"></a><span class="paranum">161</span>.</p>
  548. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="V0.0109"></a> so rajjati kāmesu, (iti sātāgiro yakkho)</p>
  549. <p class="gatha2">Atho cittaṃ anāvilaṃ;</p>
  550. <p class="gathalast">Sabbamohaṃ atikkanto, buddho dhammesu cakkhumā’’.</p>
  551. <p class="hangnum"><a name="para162"></a><a name="para162_kn5"></a><span class="paranum">162</span>.</p>
  552. <p class="gatha1"> ‘‘Kacci vijjāya sampanno, (iti hemavato yakkho )</p>
  553. <p class="gatha2">Kacci saṃsuddhacāraṇo;</p>
  554. <p class="gathalast">Kaccissa <a name="T0.0357"></a> āsavā khīṇā, kacci natthi punabbhavo’’.</p>
  555. <p class="hangnum"><a name="para163"></a><a name="para163_kn5"></a><span class="paranum">163</span>.</p>
  556. <p class="gatha1"> ‘‘Vijjāya <a name="P0.0029"></a> ceva sampanno, (iti sātāgiro yakkho)</p>
  557. <p class="gatha2">Atho saṃsuddhacāraṇo;</p>
  558. <p class="gathalast">Sabbassa āsavā khīṇā, natthi tassa punabbhavo’’.</p>
  559. <p class="hangnum"><a name="para164"></a><a name="para164_kn5"></a><span class="paranum">164</span>.</p>
  560. <p class="gatha1"> ‘‘Sampannaṃ <a name="M0.0304"></a> munino cittaṃ, kammunā byappathena ca;</p>
  561. <p class="gathalast">Vijjācaraṇasampannaṃ, dhammato naṃ pasaṃsati’’.</p>
  562. <p class="hangnum"><a name="para165"></a><a name="para165_kn5"></a><span class="paranum">165</span>.</p>
  563. <p class="gatha1"> ‘‘Sampannaṃ munino cittaṃ, kammunā byappathena ca;</p>
  564. <p class="gathalast">Vijjācaraṇasampannaṃ, dhammato anumodasi’’.</p>
  565. <p class="hangnum"><a name="para166"></a><a name="para166_kn5"></a><span class="paranum">166</span>.</p>
  566. <p class="gatha1"> ‘‘Sampannaṃ munino cittaṃ, kammunā byappathena ca;</p>
  567. <p class="gathalast">Vijjācaraṇasampannaṃ, handa passāma gotamaṃ.</p>
  568. <p class="hangnum"><a name="para167"></a><a name="para167_kn5"></a><span class="paranum">167</span>.</p>
  569. <p class="gatha1"> ‘‘Eṇijaṅghaṃ kisaṃ vīraṃ <span class="note">[dhīraṃ (syā.)]</span>, appāhāraṃ alolupaṃ;</p>
  570. <p class="gathalast">Muniṃ vanasmiṃ jhāyantaṃ, ehi passāma gotamaṃ.</p>
  571. <p class="hangnum"><a name="para168"></a><a name="para168_kn5"></a><span class="paranum">168</span>.</p>
  572. <p class="gatha1"> ‘‘Sīhaṃvekacaraṃ nāgaṃ, kāmesu anapekkhinaṃ;</p>
  573. <p class="gathalast">Upasaṅkamma pucchāma, maccupāsappamocanaṃ.</p>
  574. <p class="hangnum"><a name="para169"></a><a name="para169_kn5"></a><span class="paranum">169</span>.</p>
  575. <p class="gatha1"> ‘‘Akkhātāraṃ pavattāraṃ, sabbadhammāna pāraguṃ;</p>
  576. <p class="gathalast">Buddhaṃ verabhayātītaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ’’.</p>
  577. <p class="hangnum"><a name="para170"></a><a name="para170_kn5"></a><span class="paranum">170</span>.</p>
  578. <p class="gatha1"> ‘‘Kismiṃ <a name="V0.0110"></a> loko samuppanno, (iti hemavato yakkho)</p>
  579. <p class="gatha2">Kismiṃ kubbati santhavaṃ <span class="note">[sandhavaṃ (ka.)]</span>;</p>
  580. <p class="gathalast">Kissa loko upādāya, kismiṃ loko vihaññati’’.</p>
  581. <p class="hangnum"><a name="para171"></a><a name="para171_kn5"></a><span class="paranum">171</span>.</p>
  582. <p class="gatha1"> ‘‘Chasu <a name="P0.0030"></a><a name="T0.0358"></a> <span class="note">[chassu (sī. pī.)]</span> loko samuppanno, (hemavatāti bhagavā)</p>
  583. <p class="gatha2">Chasu kubbati santhavaṃ;</p>
  584. <p class="gathalast">Channameva upādāya, chasu loko vihaññati’’.</p>
  585. <p class="hangnum"><a name="para172"></a><a name="para172_kn5"></a><span class="paranum">172</span>.</p>
  586. <p class="gatha1"> ‘‘Katamaṃ taṃ upādānaṃ, yattha loko vihaññati;</p>
  587. <p class="gathalast">Niyyānaṃ pucchito brūhi, kathaṃ dukkhā pamuccati’’ <span class="note">[pamuñcati (syā.)]</span>.</p>
  588. <p class="hangnum"><a name="para173"></a><a name="para173_kn5"></a><span class="paranum">173</span>.</p>
  589. <p class="gatha1"> ‘‘Pañca kāmaguṇā loke, manochaṭṭhā paveditā;</p>
  590. <p class="gathalast">Ettha chandaṃ virājetvā, evaṃ dukkhā pamuccati.</p>
  591. <p class="hangnum"><a name="para174"></a><a name="para174_kn5"></a><span class="paranum">174</span>.</p>
  592. <p class="gatha1"> ‘‘Etaṃ lokassa niyyānaṃ, akkhātaṃ vo yathātathaṃ;</p>
  593. <p class="gathalast">Etaṃ vo ahamakkhāmi, evaṃ dukkhā pamuccati’’.</p>
  594. <p class="hangnum"><a name="para175"></a><a name="para175_kn5"></a><span class="paranum">175</span>.</p>
  595. <p class="gatha1"> ‘‘Ko <a name="M0.0305"></a> sūdha tarati oghaṃ, kodha tarati aṇṇavaṃ;</p>
  596. <p class="gathalast">Appatiṭṭhe anālambe, ko gambhīre na sīdati’’.</p>
  597. <p class="hangnum"><a name="para176"></a><a name="para176_kn5"></a><span class="paranum">176</span>.</p>
  598. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbadā sīlasampanno, paññavā susamāhito;</p>
  599. <p class="gathalast">Ajjhattacintī <span class="note">[ajjhattasaññī (syā. kaṃ. ka.)]</span> satimā, oghaṃ tarati duttaraṃ.</p>
  600. <p class="hangnum"><a name="para177"></a><a name="para177_kn5"></a><span class="paranum">177</span>.</p>
  601. <p class="gatha1"> ‘‘Virato kāmasaññāya, sabbasaṃyojanātigo;</p>
  602. <p class="gathalast">Nandībhavaparikkhīṇo, so gambhīre na sīdati’’.</p>
  603. <p class="hangnum"><a name="para178"></a><a name="para178_kn5"></a><span class="paranum">178</span>.</p>
  604. <p class="gatha1"> ‘‘Gabbhīrapaññaṃ nipuṇatthadassiṃ, akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ;</p>
  605. <p class="gathalast">Taṃ passatha sabbadhi vippamuttaṃ, dibbe pathe kamamānaṃ mahesiṃ.</p>
  606. <p class="hangnum"><a name="para179"></a><a name="para179_kn5"></a><span class="paranum">179</span>.</p>
  607. <p class="gatha1"> ‘‘Anomanāmaṃ <a name="V0.0111"></a> nipuṇatthadassiṃ, paññādadaṃ <a name="T0.0359"></a> kāmālaye asattaṃ;</p>
  608. <p class="gathalast">Taṃ <a name="P0.0031"></a> passatha sabbaviduṃ sumedhaṃ, ariye pathe kamamānaṃ mahesiṃ.</p>
  609. <p class="hangnum"><a name="para180"></a><a name="para180_kn5"></a><span class="paranum">180</span>.</p>
  610. <p class="gatha1"> ‘‘Sudiṭṭhaṃ vata no ajja, suppabhātaṃ suhuṭṭhitaṃ;</p>
  611. <p class="gathalast">Yaṃ addasāma sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ.</p>
  612. <p class="hangnum"><a name="para181"></a><a name="para181_kn5"></a><span class="paranum">181</span>.</p>
  613. <p class="gatha1"> ‘‘Ime dasasatā yakkhā, iddhimanto yasassino;</p>
  614. <p class="gathalast">Sabbe taṃ saraṇaṃ yanti, tvaṃ no satthā anuttaro.</p>
  615. <p class="hangnum"><a name="para182"></a><a name="para182_kn5"></a><span class="paranum">182</span>.</p>
  616. <p class="gatha1"> ‘‘Te mayaṃ vicarissāma, gāmā gāmaṃ nagā nagaṃ;</p>
  617. <p class="gathalast">Namassamānā sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammata’’nti.</p>
  618. <p class="centered">Hemavatasuttaṃ navamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  619. <p class="subhead">10. Āḷavakasuttaṃ</p>
  620. <p class="bodytext">Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati āḷavakassa yakkhassa bhavane. Atha kho āḷavako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhama, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti <a name="M0.0306"></a> bhagavā nikkhami. ‘‘Pavisa, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā pāvisi.</p>
  621. <p class="bodytext">Dutiyampi kho…pe… tatiyampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhama, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti <a name="T0.0360"></a> bhagavā nikkhami. ‘‘Pavisa, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā pāvisi.</p>
  622. <p class="bodytext">Catutthampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhama, samaṇā’’ti. ‘‘Na khvāhaṃ taṃ<a name="P0.0032"></a>, āvuso, nikkhamissāmi. Yaṃ te karaṇīyaṃ, taṃ karohī’’ti.</p>
  623. <p class="bodytext">‘‘Pañhaṃ <a name="V0.0112"></a> taṃ, samaṇa, pucchissāmi. Sace me na byākarissasi, cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipissāmī’’ti.</p>
  624. <p class="bodytext">‘‘Na khvāhaṃ taṃ, āvuso, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo me cittaṃ vā khipeyya hadayaṃ vā phāleyya pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya. Api ca tvaṃ, āvuso, puccha yadākaṅkhasī’’ti. Atha kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  625. <p class="hangnum"><a name="para183"></a><a name="para183_kn5"></a><span class="paranum">183</span>.</p>
  626. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ sūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, kiṃ su suciṇṇaṃ sukhamāvahāti;</p>
  627. <p class="gathalast">Kiṃ su <span class="note">[kiṃ sū (sī.)]</span> have sādutaraṃ rasānaṃ, kathaṃ jīviṃ jīvitamāhu seṭṭhaṃ’’.</p>
  628. <p class="hangnum"><a name="para184"></a><a name="para184_kn5"></a><span class="paranum">184</span>.</p>
  629. <p class="gatha1"> ‘‘Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;</p>
  630. <p class="gathalast">Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhaṃ’’.</p>
  631. <p class="hangnum"><a name="para185"></a><a name="para185_kn5"></a><span class="paranum">185</span>.</p>
  632. <p class="gatha1"> ‘‘Kathaṃ su tarati oghaṃ, kathaṃ su tarati aṇṇavaṃ;</p>
  633. <p class="gathalast">Kathaṃ <a name="T0.0361"></a> su dukkhamacceti, kathaṃ su parisujjhati’’.</p>
  634. <p class="hangnum"><a name="para186"></a><a name="para186_kn5"></a><span class="paranum">186</span>.</p>
  635. <p class="gatha1"> ‘‘Saddhā <a name="P0.0033"></a> tarati oghaṃ, appamādena aṇṇavaṃ;</p>
  636. <p class="gathalast">Vīriyena <span class="note">[viriyena (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> dukkhamacceti, paññāya parisujjhati’’.</p>
  637. <p class="hangnum"><a name="para187"></a><a name="para187_kn5"></a><span class="paranum">187</span>.</p>
  638. <p class="gatha1"> ‘‘Kathaṃ <a name="M0.0307"></a> su labhate paññaṃ, kathaṃ su vindate dhanaṃ;</p>
  639. <p class="gatha2">Kathaṃ su kittiṃ pappoti, kathaṃ mittāni ganthati;</p>
  640. <p class="gathalast">Asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socati’’.</p>
  641. <p class="hangnum"><a name="para188"></a><a name="para188_kn5"></a><span class="paranum">188</span>.</p>
  642. <p class="gatha1"> ‘‘Saddahāno arahataṃ, dhammaṃ nibbānapattiyā;</p>
  643. <p class="gathalast">Sussūsaṃ <span class="note">[sussūsā (sī. pī.)]</span> labhate paññaṃ, appamatto vicakkhaṇo.</p>
  644. <p class="hangnum"><a name="para189"></a><a name="para189_kn5"></a><span class="paranum">189</span>.</p>
  645. <p class="gatha1"> ‘‘Patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṃ;</p>
  646. <p class="gathalast">Saccena kittiṃ pappoti, dadaṃ mittāni ganthati.</p>
  647. <p class="hangnum"><a name="para190"></a><a name="para190_kn5"></a><span class="paranum">190</span>.</p>
  648. <p class="gatha1"> ‘‘Yassete <a name="V0.0113"></a> caturo dhammā, saddhassa gharamesino;</p>
  649. <p class="gathalast">Saccaṃ dhammo <span class="note">[damo (?)]</span> dhiti cāgo, sa ve pecca na socati.</p>
  650. <p class="hangnum"><a name="para191"></a><a name="para191_kn5"></a><span class="paranum">191</span>.</p>
  651. <p class="gatha1"> ‘‘Iṅgha aññepi pucchassu, puthū samaṇabrāhmaṇe;</p>
  652. <p class="gathalast">Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjati’’.</p>
  653. <p class="hangnum"><a name="para192"></a><a name="para192_kn5"></a><span class="paranum">192</span>.</p>
  654. <p class="gatha1"> ‘‘Kathaṃ nu dāni puccheyyaṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe;</p>
  655. <p class="gathalast">Yohaṃ <span class="note">[sohaṃ (sī. pī.)]</span> ajja pajānāmi, yo attho samparāyiko.</p>
  656. <p class="hangnum"><a name="para193"></a><a name="para193_kn5"></a><span class="paranum">193</span>.</p>
  657. <p class="gatha1"> ‘‘Atthāya vata me buddho, vāsāyāḷavimāgamā;</p>
  658. <p class="gathalast">Yohaṃ <span class="note">[aṭṭhinhārūhi saṃyutto (syā. ka.)]</span> ajja pajānāmi, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.</p>
  659. <p class="hangnum"><a name="para194"></a><a name="para194_kn5"></a><span class="paranum">194</span>.</p>
  660. <p class="gatha1"> ‘‘So ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā puraṃ;</p>
  661. <p class="gathalast">Namassamāno sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammata’’nti.</p>
  662. <p class="centered">Āḷavakasuttaṃ dasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  663. <p class="subhead">11. Vijayasuttaṃ</p>
  664. <p class="hangnum"><a name="para195"></a><a name="para195_kn5"></a><span class="paranum">195</span>.</p>
  665. <p class="gatha1"> Caraṃ <a name="P0.0034"></a><a name="T0.0362"></a> vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā sayaṃ;</p>
  666. <p class="gathalast">Samiñjeti pasāreti, esā kāyassa iñjanā.</p>
  667. <p class="hangnum"><a name="para196"></a><a name="para196_kn5"></a><span class="paranum">196</span>.</p>
  668. <p class="gatha1"> Aṭṭhinahārusaṃyutto, tacamaṃsāvalepano;</p>
  669. <p class="gathalast">Chaviyā kāyo paṭicchanno, yathābhūtaṃ na dissati.</p>
  670. <p class="hangnum"><a name="para197"></a><a name="para197_kn5"></a><span class="paranum">197</span>.</p>
  671. <p class="gatha1"> Antapūro <a name="M0.0308"></a> udarapūro, yakanapeḷassa <span class="note">[yakapeḷassa (sī. syā.)]</span> vatthino;</p>
  672. <p class="gathalast">Hadayassa papphāsassa, vakkassa pihakassa ca.</p>
  673. <p class="hangnum"><a name="para198"></a><a name="para198_kn5"></a><span class="paranum">198</span>.</p>
  674. <p class="gatha1"> Siṅghāṇikāya <a name="V0.0114"></a> kheḷassa, sedassa ca medassa ca;</p>
  675. <p class="gathalast">Lohitassa lasikāya, pittassa ca vasāya ca.</p>
  676. <p class="hangnum"><a name="para199"></a><a name="para199_kn5"></a><span class="paranum">199</span>.</p>
  677. <p class="gatha1"> Athassa navahi sotehi, asucī savati sabbadā;</p>
  678. <p class="gathalast">Akkhimhā akkhigūthako, kaṇṇamhā kaṇṇagūthako.</p>
  679. <p class="hangnum"><a name="para200"></a><a name="para200_kn5"></a><span class="paranum">200</span>.</p>
  680. <p class="gatha1"> Siṅghāṇikā ca nāsato, mukhena vamatekadā;</p>
  681. <p class="gathalast">Pittaṃ semhañca vamati, kāyamhā sedajallikā.</p>
  682. <p class="hangnum"><a name="para201"></a><a name="para201_kn5"></a><span class="paranum">201</span>.</p>
  683. <p class="gatha1"> Athassa susiraṃ sīsaṃ, matthaluṅgassa pūritaṃ;</p>
  684. <p class="gathalast">Subhato naṃ maññati, bālo avijjāya purakkhato.</p>
  685. <p class="hangnum"><a name="para202"></a><a name="para202_kn5"></a><span class="paranum">202</span>.</p>
  686. <p class="gatha1"> Yadā ca so mato seti, uddhumāto vinīlako;</p>
  687. <p class="gathalast">Apaviddho susānasmiṃ, anapekkhā honti ñātayo.</p>
  688. <p class="hangnum"><a name="para203"></a><a name="para203_kn5"></a><span class="paranum">203</span>.</p>
  689. <p class="gatha1"> Khādanti naṃ suvānā <span class="note">[supāṇā (pī.)]</span> ca, siṅgālā <span class="note">[sigālā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> vakā kimī;</p>
  690. <p class="gathalast">Kākā <a name="T0.0363"></a> gijjhā ca khādanti, ye caññe santi pāṇino.</p>
  691. <p class="hangnum"><a name="para204"></a><a name="para204_kn5"></a><span class="paranum">204</span>.</p>
  692. <p class="gatha1"> Sutvāna <a name="P0.0035"></a> buddhavacanaṃ, bhikkhu paññāṇavā idha;</p>
  693. <p class="gathalast">So kho naṃ parijānāti, yathābhūtañhi passati.</p>
  694. <p class="hangnum"><a name="para205"></a><a name="para205_kn5"></a><span class="paranum">205</span>.</p>
  695. <p class="gatha1"> Yathā idaṃ tathā etaṃ, yathā etaṃ tathā idaṃ;</p>
  696. <p class="gathalast">Ajjhattañca bahiddhā ca, kāye chandaṃ virājaye.</p>
  697. <p class="hangnum"><a name="para206"></a><a name="para206_kn5"></a><span class="paranum">206</span>.</p>
  698. <p class="gatha1"> Chandarāgaviratto so, bhikkhu paññāṇavā idha;</p>
  699. <p class="gathalast">Ajjhagā amataṃ santiṃ, nibbānaṃ padamaccutaṃ.</p>
  700. <p class="hangnum"><a name="para207"></a><a name="para207_kn5"></a><span class="paranum">207</span>.</p>
  701. <p class="gatha1"> Dvipādakoyaṃ <span class="note">[dipādakoyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> asuci, duggandho parihārati <span class="note">[parihīrati (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>;</p>
  702. <p class="gathalast">Nānākuṇapaparipūro, vissavanto tato tato.</p>
  703. <p class="hangnum"><a name="para208"></a><a name="para208_kn5"></a><span class="paranum">208</span>.</p>
  704. <p class="gatha1"> Etādisena <a name="V0.0115"></a> kāyena, yo maññe uṇṇametave <span class="note">[unnametave (?)]</span>;</p>
  705. <p class="gathalast">Paraṃ vā avajāneyya, kimaññatra adassanāti.</p>
  706. <p class="centered">Vijayasuttaṃ ekādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  707. <p class="subhead">12. Munisuttaṃ</p>
  708. <p class="hangnum"><a name="para209"></a><a name="para209_kn5"></a><span class="paranum">209</span>.</p>
  709. <p class="gatha1"> Santhavāto <a name="M0.0309"></a> <span class="note">[sandhavato (ka.)]</span> bhayaṃ jātaṃ, niketā jāyate rajo;</p>
  710. <p class="gathalast">Aniketamasanthavaṃ, etaṃ ve munidassanaṃ.</p>
  711. <p class="hangnum"><a name="para210"></a><a name="para210_kn5"></a><span class="paranum">210</span>.</p>
  712. <p class="gatha1"> Yo jātamucchijja na ropayeyya, jāyantamassa nānuppavecche;</p>
  713. <p class="gathalast">Tamāhu ekaṃ muninaṃ carantaṃ, addakkhi <a name="T0.0364"></a> so santipadaṃ mahesi.</p>
  714. <p class="hangnum"><a name="para211"></a><a name="para211_kn5"></a><span class="paranum">211</span>.</p>
  715. <p class="gatha1"> Saṅkhāya <a name="P0.0036"></a> vatthūni pamāya <span class="note">[pahāya (ka. sī. ka.), samāya (ka.) pa + mī + tvā = pamāya, yathā nissāyātipadaṃ]</span> bījaṃ, sinehamassa nānuppavecche;</p>
  716. <p class="gathalast">Sa ve munī jātikhayantadassī, takkaṃ pahāya na upeti saṅkhaṃ.</p>
  717. <p class="hangnum"><a name="para212"></a><a name="para212_kn5"></a><span class="paranum">212</span>.</p>
  718. <p class="gatha1"> Aññāya sabbāni nivesanāni, anikāmayaṃ aññatarampi tesaṃ;</p>
  719. <p class="gathalast">Sa ve munī vītagedho agiddho, nāyūhatī pāragato hi hoti.</p>
  720. <p class="hangnum"><a name="para213"></a><a name="para213_kn5"></a><span class="paranum">213</span>.</p>
  721. <p class="gatha1"> Sabbābhibhuṃ sabbaviduṃ sumedhaṃ, sabbesu dhammesu anūpalittaṃ;</p>
  722. <p class="gathalast">Sabbañjahaṃ taṇhakkhaye vimuttaṃ, taṃ vāpi dhīrā muni <span class="note">[muniṃ (sī. pī.)]</span> vedayanti.</p>
  723. <p class="hangnum"><a name="para214"></a><a name="para214_kn5"></a><span class="paranum">214</span>.</p>
  724. <p class="gatha1"> Paññābalaṃ sīlavatūpapannaṃ, samāhitaṃ jhānarataṃ satīmaṃ;</p>
  725. <p class="gathalast">Saṅgā pamuttaṃ akhilaṃ anāsavaṃ, taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  726. <p class="hangnum"><a name="para215"></a><a name="para215_kn5"></a><span class="paranum">215</span>.</p>
  727. <p class="gatha1"> Ekaṃ <a name="M0.0310"></a> carantaṃ munimappamattaṃ, nindāpasaṃsāsu avedhamānaṃ;</p>
  728. <p class="gatha2">Sīhaṃva saddesu asantasantaṃ, vātaṃva <a name="T0.0365"></a> jālamhi asajjamānaṃ;</p>
  729. <p class="gatha3">Padmaṃva <a name="V0.0116"></a> <span class="note">[padumaṃva (sī. syā. pī.)]</span> toyena alippamānaṃ <span class="note">[alimpamānaṃ (syā. ka.)]</span>, netāramaññesamanaññaneyyaṃ;</p>
  730. <p class="gathalast">Taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  731. <p class="hangnum"><a name="para216"></a><a name="para216_kn5"></a><span class="paranum">216</span>.</p>
  732. <p class="gatha1"> Yo <a name="P0.0037"></a> ogahaṇe thambhorivābhijāyati, yasmiṃ pare vācāpariyantaṃ <span class="note">[vācaṃ pariyantaṃ (ka.)]</span> vadanti;</p>
  733. <p class="gathalast">Taṃ vītarāgaṃ susamāhitindriyaṃ, taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  734. <p class="hangnum"><a name="para217"></a><a name="para217_kn5"></a><span class="paranum">217</span>.</p>
  735. <p class="gatha1"> Yo ve ṭhitatto tasaraṃva ujju, jigucchati kammehi pāpakehi;</p>
  736. <p class="gathalast">Vīmaṃsamāno visamaṃ samañca, taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  737. <p class="hangnum"><a name="para218"></a><a name="para218_kn5"></a><span class="paranum">218</span>.</p>
  738. <p class="gatha1"> Yo saññatatto na karoti pāpaṃ, daharo majjhimo ca muni <span class="note">[daharo ca majjho ca munī (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> yatatto;</p>
  739. <p class="gathalast">Arosaneyyo na so roseti kañci <span class="note">[na roseti (syā.)]</span>, taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  740. <p class="hangnum"><a name="para219"></a><a name="para219_kn5"></a><span class="paranum">219</span>.</p>
  741. <p class="gatha1"> Yadaggato majjhato sesato vā, piṇḍaṃ labhetha paradattūpajīvī;</p>
  742. <p class="gathalast">Nālaṃ thutuṃ nopi nipaccavādī, taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  743. <p class="hangnum"><a name="para220"></a><a name="para220_kn5"></a><span class="paranum">220</span>.</p>
  744. <p class="gatha1"> Muniṃ <a name="T0.0366"></a> carantaṃ virataṃ methunasmā, yo yobbane nopanibajjhate kvaci;</p>
  745. <p class="gathalast">Madappamādā virataṃ vippamuttaṃ, taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  746. <p class="hangnum"><a name="para221"></a><a name="para221_kn5"></a><span class="paranum">221</span>.</p>
  747. <p class="gatha1"> Aññāya <a name="M0.0311"></a> lokaṃ paramatthadassiṃ, oghaṃ samuddaṃ atitariya tādiṃ;</p>
  748. <p class="gathalast">Taṃ <a name="P0.0038"></a> chinnaganthaṃ asitaṃ anāsavaṃ, taṃ vāpi dhīrā muni vedayanti.</p>
  749. <p class="hangnum"><a name="para222"></a><a name="para222_kn5"></a><span class="paranum">222</span>.</p>
  750. <p class="gatha1"> Asamā ubho dūravihāravuttino, gihī <span class="note">[gihi (ka.)]</span> dāraposī amamo ca subbato;</p>
  751. <p class="gathalast">Parapāṇarodhāya gihī asaññato, niccaṃ munī rakkhati pāṇine <span class="note">[pāṇino (sī.)]</span> yato.</p>
  752. <p class="hangnum"><a name="para223"></a><a name="para223_kn5"></a><span class="paranum">223</span>.</p>
  753. <p class="gatha1"> Sikhī yathā nīlagīvo <span class="note">[nīlagivo (syā.)]</span> vihaṅgamo, haṃsassa nopeti javaṃ kudācanaṃ;</p>
  754. <p class="gathalast">Evaṃ gihī nānukaroti bhikkhuno, munino vivittassa vanamhi jhāyatoti.</p>
  755. <p class="centered">Munisuttaṃ dvādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  756. <p class="centered">Uragavaggo paṭhamo niṭṭhito.</p>
  757. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ <a name="V0.0117"></a> –</p>
  758. <p class="gatha1">Urago dhaniyo ceva, visāṇañca tathā kasi;</p>
  759. <p class="gathalast">Cundo parābhavo <a name="T0.0367"></a> ceva, vasalo mettabhāvanā.</p>
  760. <p class="gatha1">Sātāgiro āḷavako, vijayo ca tathā muni;</p>
  761. <p class="gathalast">Dvādasetāni suttāni, uragavaggoti vuccatīti.</p>
  762. <a name="kn5_2"></a>
  763. <p class="chapter">2. Cūḷavaggo</p>
  764. <p class="subhead">1. Ratanasuttaṃ</p>
  765. <p class="hangnum"><a name="para224"></a><a name="para224_kn5"></a><span class="paranum">224</span>.</p>
  766. <p class="gatha1"> Yānīdha <a name="M0.0312"></a><a name="V0.0118"></a><a name="P0.0039"></a> bhūtāni samāgatāni, bhummāni <span class="note">[bhūmāni (ka.)]</span> vā yāni va antalikkhe;</p>
  767. <p class="gathalast">Sabbeva bhūtā sumanā bhavantu, athopi sakkacca suṇantu bhāsitaṃ.</p>
  768. <p class="hangnum"><a name="para225"></a><a name="para225_kn5"></a><span class="paranum">225</span>.</p>
  769. <p class="gatha1"> Tasmā hi bhūtā nisāmetha sabbe, mettaṃ karotha mānusiyā pajāya;</p>
  770. <p class="gathalast">Divā ca ratto ca haranti ye baliṃ, tasmā hi ne rakkhatha appamattā.</p>
  771. <p class="hangnum"><a name="para226"></a><a name="para226_kn5"></a><span class="paranum">226</span>.</p>
  772. <p class="gatha1"> Yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā, saggesu vā yaṃ ratanaṃ paṇītaṃ;</p>
  773. <p class="gatha2">Na no samaṃ atthi tathāgatena, idampi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ;</p>
  774. <p class="gathalast">Etena saccena suvatthi hotu.</p>
  775. <p class="hangnum"><a name="para227"></a><a name="para227_kn5"></a><span class="paranum">227</span>.</p>
  776. <p class="gatha1"> Khayaṃ virāgaṃ amataṃ paṇītaṃ, yadajjhagā <a name="T0.0368"></a> sakyamunī samāhito;</p>
  777. <p class="gatha2">Na tena dhammena samatthi kiñci, idampi dhamme ratanaṃ paṇītaṃ;</p>
  778. <p class="gathalast">Etena saccena suvatthi hotu.</p>
  779. <p class="hangnum"><a name="para228"></a><a name="para228_kn5"></a><span class="paranum">228</span>.</p>
  780. <p class="gatha1"> Yaṃ buddhaseṭṭho parivaṇṇayī suciṃ, samādhimānantarikaññamāhu;</p>
  781. <p class="gatha2">Samādhinā <a name="P0.0040"></a> tena samo na vijjati, idampi dhamme ratanaṃ paṇītaṃ;</p>
  782. <p class="gathalast">Etena saccena suvatthi hotu.</p>
  783. <p class="hangnum"><a name="para229"></a><a name="para229_kn5"></a><span class="paranum">229</span>.</p>
  784. <p class="gatha1"> Ye <a name="M0.0313"></a> puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā, cattāri etāni yugāni honti;</p>
  785. <p class="gatha2">Te dakkhiṇeyyā sugatassa sāvakā, etesu dinnāni mahapphalāni;</p>
  786. <p class="gathalast">Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena <a name="T0.0369"></a> saccena suvatthi hotu.</p>
  787. <p class="hangnum"><a name="para230"></a><a name="para230_kn5"></a><span class="paranum">230</span>.</p>
  788. <p class="gatha1"> Ye <a name="V0.0119"></a> suppayuttā manasā daḷhena, nikkāmino gotamasāsanamhi;</p>
  789. <p class="gatha2">Te pattipattā amataṃ vigayha, laddhā mudhā nibbutiṃ <span class="note">[nibbuti (ka.)]</span> bhuñjamānā;</p>
  790. <p class="gathalast">Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.</p>
  791. <p class="hangnum"><a name="para231"></a><a name="para231_kn5"></a><span class="paranum">231</span>.</p>
  792. <p class="gatha1"> Yathindakhīlo pathavissito <span class="note">[padavissito (ka. sī.), paṭhaviṃ sito (ka. sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> siyā, catubbhi vātehi asampakampiyo;</p>
  793. <p class="gatha2">Tathūpamaṃ sappurisaṃ vadāmi, yo ariyasaccāni avecca passati;</p>
  794. <p class="gathalast">Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.</p>
  795. <p class="hangnum"><a name="para232"></a><a name="para232_kn5"></a><span class="paranum">232</span>.</p>
  796. <p class="gatha1"> Ye ariyasaccāni vibhāvayanti, gambhīrapaññena sudesitāni;</p>
  797. <p class="gatha2">Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattā, na te bhavaṃ aṭṭhamamādiyanti;</p>
  798. <p class="gathalast">Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena <a name="T0.0370"></a> saccena suvatthi hotu.</p>
  799. <p class="hangnum"><a name="para233"></a><a name="para233_kn5"></a><span class="paranum">233</span>.</p>
  800. <p class="gatha1"> Sahāvassa dassanasampadāya <span class="note">[sahāvasaddassanasampadāya (ka.)]</span>, tayassu dhammā jahitā bhavanti;</p>
  801. <p class="gathalast">Sakkāyadiṭṭhi <a name="P0.0041"></a> vicikicchitañca, sīlabbataṃ vāpi yadatthi kiñci.</p>
  802. <p class="hangnum"><a name="para234"></a><a name="para234_kn5"></a><span class="paranum">234</span>.</p>
  803. <p class="gatha1"> Catūhapāyehi <a name="M0.0314"></a> ca vippamutto, chaccābhiṭhānāni <span class="note">[cha cābhiṭhānāni (sī. syā.)]</span> bhabba kātuṃ <span class="note">[abhabbo kātuṃ (sī.)]</span>;</p>
  804. <p class="gathalast">Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.</p>
  805. <p class="hangnum"><a name="para235"></a><a name="para235_kn5"></a><span class="paranum">235</span>.</p>
  806. <p class="gatha1"> Kiñcāpi so kamma <span class="note">[kammaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> karoti pāpakaṃ, kāyena vācā uda cetasā vā;</p>
  807. <p class="gatha2">Abhabba <span class="note">[abhabbo (bahūsu)]</span> so tassa paṭicchadāya <span class="note">[paṭicchādāya (sī.)]</span>, abhabbatā diṭṭhapadassa vuttā;</p>
  808. <p class="gathalast">Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.</p>
  809. <p class="hangnum"><a name="para236"></a><a name="para236_kn5"></a><span class="paranum">236</span>.</p>
  810. <p class="gatha1"> Vanappagumbe yatha <span class="note">[yathā (sī. syā.)]</span> phussitagge, gimhānamāse paṭhamasmiṃ <span class="note">[paṭhamasmi (?)]</span> gimhe;</p>
  811. <p class="gatha2">Tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi <span class="note">[adesayī (sī.)]</span>, nibbānagāmiṃ paramaṃ hitāya;</p>
  812. <p class="gathalast">Idampi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.</p>
  813. <p class="hangnum"><a name="para237"></a><a name="para237_kn5"></a><span class="paranum">237</span>.</p>
  814. <p class="gatha1"> Varo varaññū varado varāharo, anuttaro dhammavaraṃ adesayi;</p>
  815. <p class="gathalast">Idampi buddhe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.</p>
  816. <p class="hangnum"><a name="para238"></a><a name="para238_kn5"></a><span class="paranum">238</span>.</p>
  817. <p class="gatha1"> Khīṇaṃ <a name="V0.0120"></a> purāṇaṃ nava natthi sambhavaṃ, virattacittāyatike bhavasmiṃ;</p>
  818. <p class="gatha2">Te khīṇabījā avirūḷhichandā, nibbantntti <a name="P0.0042"></a><a name="T0.0371"></a> dhīrā yathāyaṃ <span class="note">[yathayaṃ (ka.)]</span> padīpo;</p>
  819. <p class="gathalast">Idampi saṅghe ratanaṃ paṇītaṃ, etena saccena suvatthi hotu.</p>
  820. <p class="hangnum"><a name="para239"></a><a name="para239_kn5"></a><span class="paranum">239</span>.</p>
  821. <p class="gatha1"> Yānīdha <a name="M0.0315"></a> bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe;</p>
  822. <p class="gathalast">Tathāgataṃ devamanussapūjitaṃ, buddhaṃ namassāma suvatthi hotu.</p>
  823. <p class="hangnum"><a name="para240"></a><a name="para240_kn5"></a><span class="paranum">240</span>.</p>
  824. <p class="gatha1"> Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe;</p>
  825. <p class="gathalast">Tathāgataṃ devamanussapūjitaṃ, dhammaṃ namassāma suvatthi hotu.</p>
  826. <p class="hangnum"><a name="para241"></a><a name="para241_kn5"></a><span class="paranum">241</span>.</p>
  827. <p class="gatha1"> Yānīdha bhūtāni samāgatāni, bhummāni vā yāni va antalikkhe;</p>
  828. <p class="gathalast">Tathāgataṃ devamanussapūjitaṃ, saṅghaṃ namassāma suvatthi hotūti.</p>
  829. <p class="centered">Ratanasuttaṃ paṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  830. <p class="subhead">2. Āmagandhasuttaṃ</p>
  831. <p class="hangnum"><a name="para242"></a><a name="para242_kn5"></a><span class="paranum">242</span>.</p>
  832. <p class="gatha1"> ‘‘Sāmākaciṅgūlakacīnakāni <a name="T0.0372"></a> ca, pattapphalaṃ mūlaphalaṃ gavipphalaṃ;</p>
  833. <p class="gathalast">Dhammena laddhaṃ satamasnamānā <span class="note">[satamasamānā (sī. pī.), satamassamānā (syā. kaṃ.)]</span>, na kāmakāmā alikaṃ bhaṇanti.</p>
  834. <p class="hangnum"><a name="para243"></a><a name="para243_kn5"></a><span class="paranum">243</span>.</p>
  835. <p class="gatha1"> ‘‘Yadasnamāno sukataṃ suniṭṭhitaṃ, parehi dinnaṃ payataṃ paṇītaṃ;</p>
  836. <p class="gathalast">Sālīnamannaṃ <a name="P0.0043"></a> paribhuñjamāno, so bhuñjasī kassapa āmagandhaṃ.</p>
  837. <p class="hangnum"><a name="para244"></a><a name="para244_kn5"></a><span class="paranum">244</span>.</p>
  838. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="M0.0316"></a> āmagandho mama kappatīti, icceva tvaṃ bhāsasi brahmabandhu;</p>
  839. <p class="gatha2">Sālīnamannaṃ paribhuñjamāno, sakuntamaṃsehi susaṅkhatehi;</p>
  840. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃ pakāro tava āmagandho’’.</p>
  841. <p class="hangnum"><a name="para245"></a><a name="para245_kn5"></a><span class="paranum">245</span>.</p>
  842. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇātipāto <a name="V0.0121"></a> vadhachedabandhanaṃ, theyyaṃ musāvādo nikativañcanāni ca;</p>
  843. <p class="gathalast">Ajjhenakuttaṃ <span class="note">[ajjhena kujjaṃ (sī. pī.)]</span> paradārasevanā, esāmagandho na hi maṃsabhojanaṃ.</p>
  844. <p class="hangnum"><a name="para246"></a><a name="para246_kn5"></a><span class="paranum">246</span>.</p>
  845. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="T0.0373"></a> idha kāmesu asaññatā janā, rasesu giddhā asucibhāvamassitā <span class="note">[asucīkamissitā (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>;</p>
  846. <p class="gathalast">Natthikadiṭṭhī visamā durannayā, esāmagandho na hi maṃsabhojanaṃ.</p>
  847. <p class="hangnum"><a name="para247"></a><a name="para247_kn5"></a><span class="paranum">247</span>.</p>
  848. <p class="gatha1"> ‘‘Ye lūkhasā dāruṇā piṭṭhimaṃsikā <span class="note">[ye lūkharasā dāruṇā parapiṭṭhimaṃsikā (ka.)]</span>, mittadduno nikkaruṇātimānino;</p>
  849. <p class="gathalast">Adānasīlā na ca denti kassaci, esāmagandho na hi maṃsabhojanaṃ.</p>
  850. <p class="hangnum"><a name="para248"></a><a name="para248_kn5"></a><span class="paranum">248</span>.</p>
  851. <p class="gatha1"> ‘‘Kodho <a name="P0.0044"></a> mado thambho paccupaṭṭhāpanā <span class="note">[paccuṭṭhāpanā ca (sī. syā.), paccuṭṭhāpanā (pī.)]</span>, māyā usūyā bhassasamussayo ca;</p>
  852. <p class="gathalast">Mānātimāno ca asabbhi santhavo, esāmagandho na hi maṃsabhojanaṃ.</p>
  853. <p class="hangnum"><a name="para249"></a><a name="para249_kn5"></a><span class="paranum">249</span>.</p>
  854. <p class="gatha1"> ‘‘Ye pāpasīlā iṇaghātasūcakā, vohārakūṭā idha pāṭirūpikā <span class="note">[pātirūpikā (?)]</span>;</p>
  855. <p class="gathalast">Narādhamā yedha karonti kibbisaṃ, esāmagandho na hi maṃsabhojanaṃ.</p>
  856. <p class="hangnum"><a name="para250"></a><a name="para250_kn5"></a><span class="paranum">250</span>.</p>
  857. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="M0.0317"></a> idha pāṇesu asaññatā janā, paresamādāya vihesamuyyutā;</p>
  858. <p class="gathalast">Dussīlaluddā pharusā anādarā, esāmagandho <a name="T0.0374"></a> na hi maṃsabhojanaṃ.</p>
  859. <p class="hangnum"><a name="para251"></a><a name="para251_kn5"></a><span class="paranum">251</span>.</p>
  860. <p class="gatha1"> ‘‘Etesu giddhā viruddhātipātino, niccuyyutā pecca tamaṃ vajanti ye;</p>
  861. <p class="gathalast">Patanti sattā nirayaṃ avaṃsirā, esāmagandho na hi maṃsabhojanaṃ.</p>
  862. <p class="hangnum"><a name="para252"></a><a name="para252_kn5"></a><span class="paranum">252</span>.</p>
  863. <p class="gatha1"> ‘‘Na macchamaṃsānamanāsakattaṃ <span class="note">[na macchamaṃsaṃ na anāsakattaṃ (sī. aṭṭha mūlapāṭho), na maṃcchamaṃsānānāsakattaṃ (syā. ka.)]</span>, na naggiyaṃ na muṇḍiyaṃ jaṭājallaṃ;</p>
  864. <p class="gatha2">Kharājināni nāggihuttassupasevanā, ye vāpi loke amarā bahū tapā;</p>
  865. <p class="gathalast">Mantāhutī yaññamutūpasevanā, sodhenti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhaṃ.</p>
  866. <p class="hangnum"><a name="para253"></a><a name="para253_kn5"></a><span class="paranum">253</span>.</p>
  867. <p class="gatha1"> ‘‘Yo tesu <a name="P0.0045"></a> <span class="note">[sotesu (sī. pī.)]</span> gutto viditindriyo care, dhamme ṭhito ajjavamaddave rato;</p>
  868. <p class="gathalast">Saṅgātigo sabbadukkhappahīno, na lippati <span class="note">[na limpati (syā. kaṃ ka.)]</span> diṭṭhasutesu dhīro’’.</p>
  869. <p class="hangnum"><a name="para254"></a><a name="para254_kn5"></a><span class="paranum">254</span>.</p>
  870. <p class="gatha1"> Iccetamatthaṃ bhagavā punappunaṃ, akkhāsi naṃ <span class="note">[taṃ (sī. pī.)]</span> vedayi mantapāragū;</p>
  871. <p class="gathalast">Citrāhi gāthāhi munī pakāsayi, nirāmagandho asito durannayo.</p>
  872. <p class="hangnum"><a name="para255"></a><a name="para255_kn5"></a><span class="paranum">255</span>.</p>
  873. <p class="gatha1"> Sutvāna <a name="V0.0122"></a> buddhassa subhāsitaṃ padaṃ, nirāmagandhaṃ <a name="T0.0375"></a> sabbadukkhappanūdanaṃ;</p>
  874. <p class="gathalast">Nīcamano vandi tathāgatassa, tattheva pabbajjamarocayitthāti.</p>
  875. <p class="centered">Āmagandhasuttaṃ dutiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  876. <p class="subhead">3. Hirisuttaṃ</p>
  877. <p class="hangnum"><a name="para256"></a><a name="para256_kn5"></a><span class="paranum">256</span>.</p>
  878. <p class="gatha1"> Hiriṃ <a name="M0.0318"></a> tarantaṃ vijigucchamānaṃ, tavāhamasmi <span class="note">[sakhāhamasmi (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> iti bhāsamānaṃ;</p>
  879. <p class="gathalast">Sayhāni kammāni anādiyantaṃ, neso mamanti iti naṃ vijaññā.</p>
  880. <p class="hangnum"><a name="para257"></a><a name="para257_kn5"></a><span class="paranum">257</span>.</p>
  881. <p class="gatha1"> Ananvayaṃ <span class="note">[atthanvayaṃ (ka.)]</span> piyaṃ vācaṃ, yo mittesu pakubbati;</p>
  882. <p class="gathalast">Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.</p>
  883. <p class="hangnum"><a name="para258"></a><a name="para258_kn5"></a><span class="paranum">258</span>.</p>
  884. <p class="gatha1"> Na <a name="P0.0046"></a> so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī;</p>
  885. <p class="gathalast">Yasmiñca seti urasīva putto, sa ve mitto yo parehi abhejjo.</p>
  886. <p class="hangnum"><a name="para259"></a><a name="para259_kn5"></a><span class="paranum">259</span>.</p>
  887. <p class="gatha1"> Pāmujjakaraṇaṃ ṭhānaṃ, pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ;</p>
  888. <p class="gathalast">Phalānisaṃso bhāveti, vahanto porisaṃ dhuraṃ.</p>
  889. <p class="hangnum"><a name="para260"></a><a name="para260_kn5"></a><span class="paranum">260</span>.</p>
  890. <p class="gatha1"> Pavivekarasaṃ pitvā, rasaṃ upasamassa ca;</p>
  891. <p class="gathalast">Niddaro <a name="T0.0376"></a> hoti nippāpo, dhammapītirasaṃ pivanti.</p>
  892. <p class="centered">Hirisuttaṃ tatiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  893. <p class="subhead">4. Maṅgalasuttaṃ</p>
  894. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0123"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  895. <p class="hangnum"><a name="para261"></a><a name="para261_kn5"></a><span class="paranum">261</span>.</p>
  896. <p class="gatha1"> ‘‘Bahū devā manussā ca, maṅgalāni acintayuṃ;</p>
  897. <p class="gathalast">Ākaṅkhamānā sotthānaṃ, brūhi maṅgalamuttamaṃ’’.</p>
  898. <p class="hangnum"><a name="para262"></a><a name="para262_kn5"></a><span class="paranum">262</span>.</p>
  899. <p class="gatha1"> ‘‘Asevanā <a name="M0.0319"></a> ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā;</p>
  900. <p class="gathalast">Pūjā ca pūjaneyyānaṃ <span class="note">[pūjanīyānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  901. <p class="hangnum"><a name="para263"></a><a name="para263_kn5"></a><span class="paranum">263</span>.</p>
  902. <p class="gatha1"> ‘‘Patirūpadesavāso ca, pubbe ca katapuññatā;</p>
  903. <p class="gathalast">Attasammāpaṇidhi <span class="note">[attasammāpaṇīdhī (katthaci)]</span> ca, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  904. <p class="hangnum"><a name="para264"></a><a name="para264_kn5"></a><span class="paranum">264</span>.</p>
  905. <p class="gatha1"> ‘‘Bāhusaccañca <a name="P0.0047"></a> sippañca, vinayo ca susikkhito;</p>
  906. <p class="gathalast">Subhāsitā ca yā vācā, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  907. <p class="hangnum"><a name="para265"></a><a name="para265_kn5"></a><span class="paranum">265</span>.</p>
  908. <p class="gatha1"> ‘‘Mātāpitu upaṭṭhānaṃ, puttadārassa saṅgaho;</p>
  909. <p class="gathalast">Anākulā <a name="T0.0377"></a> ca kammantā, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  910. <p class="hangnum"><a name="para266"></a><a name="para266_kn5"></a><span class="paranum">266</span>.</p>
  911. <p class="gatha1"> ‘‘Dānañca dhammacariyā ca, ñātakānañca saṅgaho;</p>
  912. <p class="gathalast">Anavajjāni kammāni, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  913. <p class="hangnum"><a name="para267"></a><a name="para267_kn5"></a><span class="paranum">267</span>.</p>
  914. <p class="gatha1"> ‘‘Āratī viratī pāpā, majjapānā ca saṃyamo;</p>
  915. <p class="gathalast">Appamādo ca dhammesu, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  916. <p class="hangnum"><a name="para268"></a><a name="para268_kn5"></a><span class="paranum">268</span>.</p>
  917. <p class="gatha1"> ‘‘Gāravo <a name="V0.0124"></a> ca nivāto ca, santuṭṭhi ca kataññutā;</p>
  918. <p class="gathalast">Kālena dhammassavanaṃ <span class="note">[dhammasavaṇaṃ (katthaci), dhammasavanaṃ (sī. ka.)]</span>, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  919. <p class="hangnum"><a name="para269"></a><a name="para269_kn5"></a><span class="paranum">269</span>.</p>
  920. <p class="gatha1"> ‘‘Khantī ca sovacassatā, samaṇānañca dassanaṃ;</p>
  921. <p class="gathalast">Kālena dhammasākacchā, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  922. <p class="hangnum"><a name="para270"></a><a name="para270_kn5"></a><span class="paranum">270</span>.</p>
  923. <p class="gatha1"> ‘‘Tapo ca brahmacariyañca, ariyasaccāna dassanaṃ;</p>
  924. <p class="gathalast">Nibbānasacchikiriyā ca, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  925. <p class="hangnum"><a name="para271"></a><a name="para271_kn5"></a><span class="paranum">271</span>.</p>
  926. <p class="gatha1"> ‘‘Phuṭṭhassa lokadhammehi, cittaṃ yassa na kampati;</p>
  927. <p class="gathalast">Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.</p>
  928. <p class="hangnum"><a name="para272"></a><a name="para272_kn5"></a><span class="paranum">272</span>.</p>
  929. <p class="gatha1"> ‘‘Etādisāni katvāna, sabbatthamaparājitā;</p>
  930. <p class="gathalast">Sabbattha sotthiṃ gacchanti, taṃ tesaṃ maṅgalamuttama’’nti.</p>
  931. <p class="centered">Maṅgalasuttaṃ catutthaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  932. <p class="subhead">5. Sūcilomasuttaṃ</p>
  933. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0320"></a><a name="T0.0378"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati ṭaṅkitamañce sūcilomassa yakkhassa bhavane. Tena kho pana samayena <a name="P0.0048"></a> kharo ca yakkho sūcilomo ca yakkho bhagavato avidūre atikkamanti. Atha kho kharo yakkho sūcilomaṃ yakkhaṃ etadavoca – ‘‘eso samaṇo’’ti. ‘‘Neso samaṇo, samaṇako eso. Yāvāhaṃ jānāmi <span class="note">[yāva jānāmi (sī. pī.)]</span> yadi vā so samaṇo <span class="note">[yadi vā samaṇo (syā.)]</span>, yadi vā so samaṇako’’ti <span class="note">[yadi vā samaṇakoti (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  934. <p class="bodytext">Atha kho sūcilomo yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kāyaṃ upanāmesi. Atha kho bhagavā kāyaṃ apanāmesi. Atha kho sūcilomo yakkho bhagavantaṃ etadavoca <a name="V0.0125"></a> – ‘‘bhāyasi maṃ, samaṇā’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, āvuso, bhāyāmi; api ca te sapphasso pāpako’’ti.</p>
  935. <p class="bodytext">‘‘Pañhaṃ taṃ, samaṇa, pucchissāmi. Sace me na byākarissasi, cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipissāmī’’ti.</p>
  936. <p class="bodytext">‘‘Na khvāhaṃ taṃ, āvuso, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo me cittaṃ vā khipeyya hadayaṃ vā phāleyya pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya. Api ca tvaṃ, āvuso, puccha yadākaṅkhasī’’ti. Atha kho sūcilomo yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  937. <p class="hangnum"><a name="para273"></a><a name="para273_kn5"></a><span class="paranum">273</span>.</p>
  938. <p class="gatha1"> ‘‘Rāgo ca doso ca kutonidānā, aratī <a name="T0.0379"></a> ratī lomahaṃso kutojā;</p>
  939. <p class="gathalast">Kuto samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti’’.</p>
  940. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><a name="para274_kn5"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  941. <p class="gatha1"> ‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā;</p>
  942. <p class="gathalast">Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajanti.</p>
  943. <p class="hangnum"><a name="para274"></a><a name="para274_kn5"></a><span class="paranum">274</span>.</p>
  944. <p class="gatha1"> ‘‘Snehajā <a name="M0.0321"></a><a name="P0.0049"></a> attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā;</p>
  945. <p class="gathalast">Puthū visattā kāmesu, māluvāva vitatāvane.</p>
  946. <p class="hangnum"><a name="para275"></a><a name="para275_kn5"></a><span class="paranum">275</span>.</p>
  947. <p class="gatha1"> ‘‘Ye naṃ pajānanti yatonidānaṃ, te naṃ vinodenti suṇohi yakkha;</p>
  948. <p class="gathalast">Te duttaraṃ oghamimaṃ taranti, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.</p>
  949. <p class="centered">Sūcilomasuttaṃ pañcamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  950. <p class="subhead">6. Dhammacariyasuttaṃ</p>
  951. <p class="hangnum"><a name="para276"></a><a name="para276_kn5"></a><span class="paranum">276</span>.</p>
  952. <p class="gatha1"> Dhammacariyaṃ <a name="V0.0126"></a> brahmacariyaṃ, etadāhu vasuttamaṃ;</p>
  953. <p class="gathalast">Pabbajitopi ce hoti, agārā anagāriyaṃ.</p>
  954. <p class="hangnum"><a name="para277"></a><a name="para277_kn5"></a><span class="paranum">277</span>.</p>
  955. <p class="gatha1"> So ce mukharajātiko, vihesābhirato mago;</p>
  956. <p class="gathalast">Jīvitaṃ <a name="T0.0380"></a> tassa pāpiyo, rajaṃ vaḍḍheti attano.</p>
  957. <p class="hangnum"><a name="para278"></a><a name="para278_kn5"></a><span class="paranum">278</span>.</p>
  958. <p class="gatha1"> Kalahābhirato bhikkhu, mohadhammena āvuto;</p>
  959. <p class="gathalast">Akkhātampi na jānāti, dhammaṃ buddhena desitaṃ.</p>
  960. <p class="hangnum"><a name="para279"></a><a name="para279_kn5"></a><span class="paranum">279</span>.</p>
  961. <p class="gatha1"> Vihesaṃ bhāvitattānaṃ, avijjāya purakkhato;</p>
  962. <p class="gathalast">Saṃkilesaṃ na jānāti, maggaṃ nirayagāminaṃ.</p>
  963. <p class="hangnum"><a name="para280"></a><a name="para280_kn5"></a><span class="paranum">280</span>.</p>
  964. <p class="gatha1"> Vinipātaṃ samāpanno, gabbhā gabbhaṃ tamā tamaṃ;</p>
  965. <p class="gathalast">Sa ve tādisako bhikkhu, pecca dukkhaṃ nigacchati.</p>
  966. <p class="hangnum"><a name="para281"></a><a name="para281_kn5"></a><span class="paranum">281</span>.</p>
  967. <p class="gatha1"> Gūthakūpo yathā assa, sampuṇṇo gaṇavassiko;</p>
  968. <p class="gathalast">Yo ca evarūpo assa, dubbisodho hi sāṅgaṇo.</p>
  969. <p class="hangnum"><a name="para282"></a><a name="para282_kn5"></a><span class="paranum">282</span>.</p>
  970. <p class="gatha1"> Yaṃ evarūpaṃ jānātha, bhikkhavo gehanissitaṃ;</p>
  971. <p class="gathalast">Pāpicchaṃ pāpasaṅkappaṃ, pāpaācāragocaraṃ.</p>
  972. <p class="hangnum"><a name="para283"></a><a name="para283_kn5"></a><span class="paranum">283</span>.</p>
  973. <p class="gatha1"> Sabbe <a name="M0.0322"></a><a name="P0.0050"></a> samaggā hutvāna, abhinibbajjiyātha <span class="note">[abhinibbajjayātha (sī. pī. a. ni. 8.10)]</span> naṃ;</p>
  974. <p class="gathalast">Kāraṇḍavaṃ <span class="note">[kāraṇḍaṃ va (syā. ka.) a. ni. 8.10]</span> niddhamatha, kasambuṃ apakassatha <span class="note">[avakassatha (sī. syā. ka.)]</span>.</p>
  975. <p class="hangnum"><a name="para284"></a><a name="para284_kn5"></a><span class="paranum">284</span>.</p>
  976. <p class="gatha1"> Tato palāpe <span class="note">[palāse (ka.)]</span> vāhetha, assamaṇe samaṇamānine;</p>
  977. <p class="gathalast">Niddhamitvāna pāpicche, pāpaācāragocare.</p>
  978. <p class="hangnum"><a name="para285"></a><a name="para285_kn5"></a><span class="paranum">285</span>.</p>
  979. <p class="gatha1"> Suddhā <a name="V0.0127"></a> suddhehi saṃvāsaṃ, kappayavho patissatā;</p>
  980. <p class="gathalast">Tato samaggā nipakā, dukkhassantaṃ karissathāti.</p>
  981. <p class="centered">Dhammacariyasuttaṃ <span class="note">[kapilasuttaṃ (aṭṭha.)]</span> chaṭṭhaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  982. <p class="subhead">7. Brāhmaṇadhammikasuttaṃ</p>
  983. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="T0.0381"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā kosalakā brāhmaṇamahāsālā jiṇṇā vuḍḍhā mahallakā addhagatā vayoanuppattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te brāhmaṇamahāsālā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sandissanti nu kho, bho gotama, etarahi brāhmaṇā porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ brāhmaṇadhamme’’ti? ‘‘Na kho, brāhmaṇā, sandissanti etarahi brāhmaṇā porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ brāhmaṇadhamme’’ti. ‘‘Sādhu no bhavaṃ gotamo porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ brāhmaṇadhammaṃ bhāsatu, sace bhoto gotamassa agarū’’ti. ‘‘Tena hi, brāhmaṇā, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho te brāhmaṇamahāsālā bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –</p>
  984. <p class="hangnum"><a name="para286"></a><a name="para286_kn5"></a><span class="paranum">286</span>.</p>
  985. <p class="gatha1"> ‘‘Isayo pubbakā āsuṃ, saññatattā tapassino;</p>
  986. <p class="gathalast">Pañca kāmaguṇe hitvā, attadatthamacārisuṃ.</p>
  987. <p class="hangnum"><a name="para287"></a><a name="para287_kn5"></a><span class="paranum">287</span>.</p>
  988. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="P0.0051"></a> pasū brāhmaṇānāsuṃ, na hiraññaṃ na dhāniyaṃ;</p>
  989. <p class="gathalast">Sajjhāyadhanadhaññāsuṃ, brahmaṃ nidhimapālayuṃ.</p>
  990. <p class="hangnum"><a name="para288"></a><a name="para288_kn5"></a><span class="paranum">288</span>.</p>
  991. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="M0.0323"></a><a name="T0.0382"></a> nesaṃ pakataṃ āsi, dvārabhattaṃ upaṭṭhitaṃ;</p>
  992. <p class="gathalast">Saddhāpakatamesānaṃ, dātave tadamaññisuṃ.</p>
  993. <p class="hangnum"><a name="para289"></a><a name="para289_kn5"></a><span class="paranum">289</span>.</p>
  994. <p class="gatha1"> ‘‘Nānārattehi <a name="V0.0128"></a> vatthehi, sayanehāvasathehi ca;</p>
  995. <p class="gathalast">Phītā janapadā raṭṭhā, te namassiṃsu brāhmaṇe.</p>
  996. <p class="hangnum"><a name="para290"></a><a name="para290_kn5"></a><span class="paranum">290</span>.</p>
  997. <p class="gatha1"> ‘‘Avajjhā brāhmaṇā āsuṃ, ajeyyā dhammarakkhitā;</p>
  998. <p class="gathalast">Na ne koci nivāresi, kuladvāresu sabbaso.</p>
  999. <p class="hangnum"><a name="para291"></a><a name="para291_kn5"></a><span class="paranum">291</span>.</p>
  1000. <p class="gatha1"> ‘‘Aṭṭhacattālīsaṃ vassāni, (komāra) brahmacariyaṃ cariṃsu te;</p>
  1001. <p class="gathalast">Vijjācaraṇapariyeṭṭhiṃ, acaruṃ brāhmaṇā pure.</p>
  1002. <p class="hangnum"><a name="para292"></a><a name="para292_kn5"></a><span class="paranum">292</span>.</p>
  1003. <p class="gatha1"> ‘‘Na brāhmaṇā aññamagamuṃ, napi bhariyaṃ kiṇiṃsu te;</p>
  1004. <p class="gathalast">Sampiyeneva saṃvāsaṃ, saṅgantvā samarocayuṃ.</p>
  1005. <p class="hangnum"><a name="para293"></a><a name="para293_kn5"></a><span class="paranum">293</span>.</p>
  1006. <p class="gatha1"> ‘‘Aññatra tamhā samayā, utuveramaṇiṃ pati;</p>
  1007. <p class="gathalast">Antarā methunaṃ dhammaṃ, nāssu gacchanti brāhmaṇā.</p>
  1008. <p class="hangnum"><a name="para294"></a><a name="para294_kn5"></a><span class="paranum">294</span>.</p>
  1009. <p class="gatha1"> ‘‘Brahmacariyañca sīlañca, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ;</p>
  1010. <p class="gathalast">Soraccaṃ avihiṃsañca, khantiñcāpi avaṇṇayuṃ.</p>
  1011. <p class="hangnum"><a name="para295"></a><a name="para295_kn5"></a><span class="paranum">295</span>.</p>
  1012. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="P0.0052"></a> nesaṃ paramo āsi, brahmā daḷhaparakkamo;</p>
  1013. <p class="gathalast">Sa vāpi methunaṃ dhammaṃ, supinantepi nāgamā.</p>
  1014. <p class="hangnum"><a name="para296"></a><a name="para296_kn5"></a><span class="paranum">296</span>.</p>
  1015. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa vattamanusikkhantā, idheke viññujātikā;</p>
  1016. <p class="gathalast">Brahmacariyañca sīlañca, khantiñcāpi avaṇṇayuṃ.</p>
  1017. <p class="hangnum"><a name="para297"></a><a name="para297_kn5"></a><span class="paranum">297</span>.</p>
  1018. <p class="gatha1"> ‘‘Taṇḍulaṃ sayanaṃ vatthaṃ, sappitelañca yāciya;</p>
  1019. <p class="gathalast">Dhammena samodhānetvā, tato yaññamakappayuṃ.</p>
  1020. <p class="hangnum"><a name="para298"></a><a name="para298_kn5"></a><span class="paranum">298</span>.</p>
  1021. <p class="gatha1"> ‘‘Upaṭṭhitasmiṃ <a name="T0.0383"></a> yaññasmiṃ, nāssu gāvo haniṃsu te;</p>
  1022. <p class="gatha2">Yathā mātā pitā bhātā, aññe vāpi ca ñātakā;</p>
  1023. <p class="gathalast">Gāvo no paramā mittā, yāsu jāyanti osadhā.</p>
  1024. <p class="hangnum"><a name="para299"></a><a name="para299_kn5"></a><span class="paranum">299</span>.</p>
  1025. <p class="gatha1"> ‘‘Annadā <a name="V0.0129"></a> baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā tathā <span class="note">[sukhadā ca tā (ka.)]</span>;</p>
  1026. <p class="gathalast">Etamatthavasaṃ ñatvā, nāssu gāvo haniṃsu te.</p>
  1027. <p class="hangnum"><a name="para300"></a><a name="para300_kn5"></a><span class="paranum">300</span>.</p>
  1028. <p class="gatha1"> ‘‘Sukhumālā <a name="M0.0324"></a> mahākāyā, vaṇṇavanto yasassino;</p>
  1029. <p class="gatha2">Brāhmaṇā sehi dhammehi, kiccākiccesu ussukā;</p>
  1030. <p class="gathalast">Yāva loke avattiṃsu, sukhamedhitthayaṃ pajā.</p>
  1031. <p class="hangnum"><a name="para301"></a><a name="para301_kn5"></a><span class="paranum">301</span>.</p>
  1032. <p class="gatha1"> ‘‘Tesaṃ āsi vipallāso, disvāna aṇuto aṇuṃ;</p>
  1033. <p class="gathalast">Rājino ca viyākāraṃ, nāriyo samalaṅkatā.</p>
  1034. <p class="hangnum"><a name="para302"></a><a name="para302_kn5"></a><span class="paranum">302</span>.</p>
  1035. <p class="gatha1"> ‘‘Rathe cājaññasaṃyutte, sukate cittasibbane;</p>
  1036. <p class="gathalast">Nivesane nivese ca, vibhatte bhāgaso mite.</p>
  1037. <p class="hangnum"><a name="para303"></a><a name="para303_kn5"></a><span class="paranum">303</span>.</p>
  1038. <p class="gatha1"> ‘‘Gomaṇḍalaparibyūḷhaṃ, nārīvaragaṇāyutaṃ;</p>
  1039. <p class="gathalast">Uḷāraṃ mānusaṃ bhogaṃ, abhijjhāyiṃsu brāhmaṇā.</p>
  1040. <p class="hangnum"><a name="para304"></a><a name="para304_kn5"></a><span class="paranum">304</span>.</p>
  1041. <p class="gatha1"> ‘‘Te tattha mante ganthetvā, okkākaṃ tadupāgamuṃ;</p>
  1042. <p class="gatha2">Pahūtadhanadhaññosi<a name="P0.0053"></a>, yajassu bahu te vittaṃ;</p>
  1043. <p class="gathalast">Yajassu bahu te dhanaṃ.</p>
  1044. <p class="hangnum"><a name="para305"></a><a name="para305_kn5"></a><span class="paranum">305</span>.</p>
  1045. <p class="gatha1"> ‘‘Tato ca rājā saññatto, brāhmaṇehi rathesabho;</p>
  1046. <p class="gatha2">Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷaṃ;</p>
  1047. <p class="gathalast">Ete <a name="T0.0384"></a> yāge yajitvāna, brāhmaṇānamadā dhanaṃ.</p>
  1048. <p class="hangnum"><a name="para306"></a><a name="para306_kn5"></a><span class="paranum">306</span>.</p>
  1049. <p class="gatha1"> ‘‘Gāvo sayanañca vatthañca, nāriyo samalaṅkatā;</p>
  1050. <p class="gathalast">Rathe cājaññasaṃyutte, sukate cittasibbane.</p>
  1051. <p class="hangnum"><a name="para307"></a><a name="para307_kn5"></a><span class="paranum">307</span>.</p>
  1052. <p class="gatha1"> ‘‘Nivesanāni rammāni, suvibhattāni bhāgaso;</p>
  1053. <p class="gathalast">Nānādhaññassa pūretvā, brāhmaṇānamadā dhanaṃ.</p>
  1054. <p class="hangnum"><a name="para308"></a><a name="para308_kn5"></a><span class="paranum">308</span>.</p>
  1055. <p class="gatha1"> ‘‘Te <a name="V0.0130"></a> ca tattha dhanaṃ laddhā, sannidhiṃ samarocayuṃ;</p>
  1056. <p class="gatha2">Tesaṃ icchāvatiṇṇānaṃ, bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatha;</p>
  1057. <p class="gathalast">Te tattha mante ganthetvā, okkākaṃ punamupāgamuṃ.</p>
  1058. <p class="hangnum"><a name="para309"></a><a name="para309_kn5"></a><span class="paranum">309</span>.</p>
  1059. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā āpo ca pathavī ca, hiraññaṃ dhanadhāniyaṃ;</p>
  1060. <p class="gatha2">Evaṃ gāvo manussānaṃ, parikkhāro so hi pāṇinaṃ;</p>
  1061. <p class="gathalast">Yajassu bahu te vittaṃ, yajassu bahu te dhanaṃ.</p>
  1062. <p class="hangnum"><a name="para310"></a><a name="para310_kn5"></a><span class="paranum">310</span>.</p>
  1063. <p class="gatha1"> ‘‘Tato ca rājā saññatto, brāhmaṇehi rathesabho;</p>
  1064. <p class="gathalast">Nekā satasahassiyo, gāvo yaññe aghātayi.</p>
  1065. <p class="hangnum"><a name="para311"></a><a name="para311_kn5"></a><span class="paranum">311</span>.</p>
  1066. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="M0.0325"></a> pādā na visāṇena, nāssu hiṃsanti kenaci;</p>
  1067. <p class="gatha2">Gāvo eḷakasamānā, soratā kumbhadūhanā;</p>
  1068. <p class="gathalast">Tā visāṇe gahetvāna, rājā satthena ghātayi.</p>
  1069. <p class="hangnum"><a name="para312"></a><a name="para312_kn5"></a><span class="paranum">312</span>.</p>
  1070. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="P0.0054"></a> devā pitaro ca <span class="note">[tato ca devā pitaro (sī. syā.)]</span>, indo asurarakkhasā;</p>
  1071. <p class="gathalast">Adhammo iti pakkanduṃ, yaṃ satthaṃ nipatī gave.</p>
  1072. <p class="hangnum"><a name="para313"></a><a name="para313_kn5"></a><span class="paranum">313</span>.</p>
  1073. <p class="gatha1"> ‘‘Tayo rogā pure āsuṃ, icchā anasanaṃ jarā;</p>
  1074. <p class="gathalast">Pasūnañca samārambhā, aṭṭhānavutimāgamuṃ.</p>
  1075. <p class="hangnum"><a name="para314"></a><a name="para314_kn5"></a><span class="paranum">314</span>.</p>
  1076. <p class="gatha1"> ‘‘Eso <a name="T0.0385"></a> adhammo daṇḍānaṃ, okkanto purāṇo ahu;</p>
  1077. <p class="gathalast">Adūsikāyo haññanti, dhammā dhaṃsanti <span class="note">[dhaṃsenti (sī. pī.)]</span> yājakā.</p>
  1078. <p class="hangnum"><a name="para315"></a><a name="para315_kn5"></a><span class="paranum">315</span>.</p>
  1079. <p class="gatha1"> ‘‘Evameso aṇudhammo, porāṇo viññugarahito;</p>
  1080. <p class="gathalast">Yattha edisakaṃ passati, yājakaṃ garahatī <span class="note">[garahī (ka.)]</span> jano.</p>
  1081. <p class="hangnum"><a name="para316"></a><a name="para316_kn5"></a><span class="paranum">316</span>.</p>
  1082. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ dhamme viyāpanne, vibhinnā suddavessikā;</p>
  1083. <p class="gathalast">Puthū vibhinnā khattiyā, patiṃ bhariyāvamaññatha.</p>
  1084. <p class="hangnum"><a name="para317"></a><a name="para317_kn5"></a><span class="paranum">317</span>.</p>
  1085. <p class="gatha1"> ‘‘Khattiyā <a name="V0.0131"></a> brahmabandhū ca, ye caññe gottarakkhitā;</p>
  1086. <p class="gathalast">Jātivādaṃ niraṃkatvā <span class="note">[nirākatvā (?) yathā anirākatajjhānoti]</span>, kāmānaṃ vasamanvagu’’nti.</p>
  1087. <p class="bodytext">Evaṃ vutte, te brāhmaṇamahāsālā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe. <a name="P0.0055"></a>… upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṃ gate’’ti.</p>
  1088. <p class="centered">Brāhmaṇadhammikasuttaṃ sattamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1089. <p class="subhead">8. Nāvāsuttaṃ</p>
  1090. <p class="hangnum"><a name="para318"></a><a name="para318_kn5"></a><span class="paranum">318</span>.</p>
  1091. <p class="gatha1"> Yasmā <a name="T0.0386"></a> hi dhammaṃ puriso vijaññā, indaṃva naṃ devatā pūjayeyya;</p>
  1092. <p class="gathalast">So pūjito tasmi pasannacitto, bahussuto pātukaroti dhammaṃ.</p>
  1093. <p class="hangnum"><a name="para319"></a><a name="para319_kn5"></a><span class="paranum">319</span>.</p>
  1094. <p class="gatha1"> Tadaṭṭhikatvāna <a name="M0.0326"></a> nisamma dhīro, dhammānudhammaṃ paṭipajjamāno;</p>
  1095. <p class="gathalast">Viññū vibhāvī nipuṇo ca hoti, yo tādisaṃ bhajati appamatto.</p>
  1096. <p class="hangnum"><a name="para320"></a><a name="para320_kn5"></a><span class="paranum">320</span>.</p>
  1097. <p class="gatha1"> Khuddañca bālaṃ upasevamāno, anāgatatthañca usūyakañca;</p>
  1098. <p class="gathalast">Idheva dhammaṃ avibhāvayitvā, avitiṇṇakaṅkho maraṇaṃ upeti.</p>
  1099. <p class="hangnum"><a name="para321"></a><a name="para321_kn5"></a><span class="paranum">321</span>.</p>
  1100. <p class="gatha1"> Yathā naro āpagamotaritvā, mahodakaṃ salilaṃ sīghasotaṃ;</p>
  1101. <p class="gathalast">So vuyhamāno anusotagāmī, kiṃ so pare sakkhati tārayetuṃ.</p>
  1102. <p class="hangnum"><a name="para322"></a><a name="para322_kn5"></a><span class="paranum">322</span>.</p>
  1103. <p class="gatha1"> Tatheva dhammaṃ avibhāvayitvā, bahussutānaṃ anisāmayatthaṃ;</p>
  1104. <p class="gathalast">Sayaṃ ajānaṃ avitiṇṇakaṅkho, kiṃ <a name="T0.0387"></a> so pare sakkhati nijjhapetuṃ.</p>
  1105. <p class="hangnum"><a name="para323"></a><a name="para323_kn5"></a><span class="paranum">323</span>.</p>
  1106. <p class="gatha1"> Yathāpi <a name="P0.0056"></a> nāvaṃ daḷhamāruhitvā, phiyena <span class="note">[piyena (sī. syā.)]</span> rittena samaṅgibhūto;</p>
  1107. <p class="gathalast">So tāraye tattha bahūpi aññe, tatrūpayaññū kusalo mutīmā <span class="note">[matīmā (syā. ka.)]</span>.</p>
  1108. <p class="hangnum"><a name="para324"></a><a name="para324_kn5"></a><span class="paranum">324</span>.</p>
  1109. <p class="gatha1"> Evampi <a name="V0.0132"></a> yo vedagu bhāvitatto, bahussuto hoti avedhadhammo;</p>
  1110. <p class="gathalast">So kho pare nijjhapaye pajānaṃ, sotāvadhānūpanisūpapanne.</p>
  1111. <p class="hangnum"><a name="para325"></a><a name="para325_kn5"></a><span class="paranum">325</span>.</p>
  1112. <p class="gatha1"> Tasmā have sappurisaṃ bhajetha, medhāvinañceva bahussutañca;</p>
  1113. <p class="gathalast">Aññāya atthaṃ paṭipajjamāno, viññātadhammo sa sukhaṃ <span class="note">[so sukhaṃ (sī.)]</span> labhethāti.</p>
  1114. <p class="centered">Nāvāsuttaṃ aṭṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1115. <p class="subhead">9. Kiṃsīlasuttaṃ</p>
  1116. <p class="hangnum"><a name="para326"></a><a name="para326_kn5"></a><span class="paranum">326</span>.</p>
  1117. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃsīlo <a name="M0.0327"></a> kiṃsamācāro, kāni kammāni brūhayaṃ;</p>
  1118. <p class="gathalast">Naro sammā niviṭṭhassa, uttamatthañca pāpuṇe’’.</p>
  1119. <p class="hangnum"><a name="para327"></a><a name="para327_kn5"></a><span class="paranum">327</span>.</p>
  1120. <p class="gatha1"> ‘‘Vuḍḍhāpacāyī anusūyako siyā, kālaññū <a name="T0.0388"></a> <span class="note">[kālaññu (sī. syā.)]</span> cassa garūnaṃ <span class="note">[garūnaṃ (sī.)]</span> dassanāya;</p>
  1121. <p class="gathalast">Dhammiṃ kathaṃ erayitaṃ khaṇaññū, suṇeyya sakkacca subhāsitāni.</p>
  1122. <p class="hangnum"><a name="para328"></a><a name="para328_kn5"></a><span class="paranum">328</span>.</p>
  1123. <p class="gatha1"> ‘‘Kālena gacche garūnaṃ sakāsaṃ, thambhaṃ niraṃkatvā <span class="note">[nirākatvā (?) ni + ā + kara + tvā]</span> nivātavutti;</p>
  1124. <p class="gathalast">Atthaṃ <a name="P0.0057"></a> dhammaṃ saṃyamaṃ brahmacariyaṃ, anussare ceva samācare ca.</p>
  1125. <p class="hangnum"><a name="para329"></a><a name="para329_kn5"></a><span class="paranum">329</span>.</p>
  1126. <p class="gatha1"> ‘‘Dhammārāmo dhammarato, dhamme ṭhito dhammavinicchayaññū;</p>
  1127. <p class="gathalast">Nevācare dhammasandosavādaṃ, tacchehi nīyetha subhāsitehi.</p>
  1128. <p class="hangnum"><a name="para330"></a><a name="para330_kn5"></a><span class="paranum">330</span>.</p>
  1129. <p class="gatha1"> ‘‘Hassaṃ jappaṃ paridevaṃ padosaṃ, māyākataṃ kuhanaṃ giddhi mānaṃ;</p>
  1130. <p class="gathalast">Sārambhaṃ kakkasaṃ kasāvañca mucchaṃ <span class="note">[sārambha kakkassa kasāva mucchaṃ (syā. pī.)]</span>, hitvā care vītamado ṭhitatto.</p>
  1131. <p class="hangnum"><a name="para331"></a><a name="para331_kn5"></a><span class="paranum">331</span>.</p>
  1132. <p class="gatha1"> ‘‘Viññātasārāni subhāsitāni, sutañca viññātasamādhisāraṃ;</p>
  1133. <p class="gathalast">Na tassa paññā ca sutañca vaḍḍhati, yo sāhaso hoti naro pamatto.</p>
  1134. <p class="hangnum"><a name="para332"></a><a name="para332_kn5"></a><span class="paranum">332</span>.</p>
  1135. <p class="gatha1"> ‘‘Dhamme <a name="M0.0328"></a><a name="V0.0133"></a> ca ye ariyapavedite ratā,</p>
  1136. <p class="gatha2">Anuttarā <a name="T0.0389"></a> te vacasā manasā kammunā ca;</p>
  1137. <p class="gatha3">Te santisoraccasamādhisaṇṭhitā,</p>
  1138. <p class="gathalast">Sutassa paññāya ca sāramajjhagū’’ti.</p>
  1139. <p class="centered">Kiṃsīlasuttaṃ navamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1140. <p class="subhead">10. Uṭṭhānasuttaṃ</p>
  1141. <p class="hangnum"><a name="para333"></a><a name="para333_kn5"></a><span class="paranum">333</span>.</p>
  1142. <p class="gatha1"> Uṭṭhahatha nisīdatha, ko attho supitena vo;</p>
  1143. <p class="gathalast">Āturānañhi kā niddā, sallaviddhāna ruppataṃ.</p>
  1144. <p class="hangnum"><a name="para334"></a><a name="para334_kn5"></a><span class="paranum">334</span>.</p>
  1145. <p class="gatha1"> Uṭṭhahatha <a name="P0.0058"></a> nisīdatha, daḷhaṃ sikkhatha santiyā;</p>
  1146. <p class="gathalast">Mā vo pamatte viññāya, maccurājā amohayittha vasānuge.</p>
  1147. <p class="hangnum"><a name="para335"></a><a name="para335_kn5"></a><span class="paranum">335</span>.</p>
  1148. <p class="gatha1"> Yāya devā manussā ca, sitā tiṭṭhanti atthikā;</p>
  1149. <p class="gatha2">Tarathetaṃ visattikaṃ, khaṇo vo <span class="note">[khaṇo ve (pī. ka.)]</span> mā upaccagā;</p>
  1150. <p class="gathalast">Khaṇātītā hi socanti, nirayamhi samappitā.</p>
  1151. <p class="hangnum"><a name="para336"></a><a name="para336_kn5"></a><span class="paranum">336</span>.</p>
  1152. <p class="gatha1"> Pamādo rajo pamādo, pamādānupatito rajo;</p>
  1153. <p class="gathalast">Appamādena vijjāya, abbahe <span class="note">[abbūḷhe (syā. pī.), abbuhe (ka. aṭṭha.)]</span> sallamattanoti.</p>
  1154. <p class="centered">Uṭṭhānasuttaṃ dasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1155. <p class="subhead">11. Rāhulasuttaṃ</p>
  1156. <p class="hangnum"><a name="para337"></a><a name="para337_kn5"></a><span class="paranum">337</span>.</p>
  1157. <p class="gatha1"> ‘‘Kacci <a name="V0.0134"></a><a name="T0.0390"></a> abhiṇhasaṃvāsā, nāvajānāsi paṇḍitaṃ;</p>
  1158. <p class="gathalast">Ukkādhāro <span class="note">[okkādhāro (syā. ka.)]</span> manussānaṃ, kacci apacito tayā’’ <span class="note">[tava (sī. aṭṭha.)]</span>.</p>
  1159. <p class="hangnum"><a name="para338"></a><a name="para338_kn5"></a><span class="paranum">338</span>.</p>
  1160. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ abhiṇhasaṃvāsā, avajānāmi paṇḍitaṃ;</p>
  1161. <p class="gathalast">Ukkādhāro manussānaṃ, niccaṃ apacito mayā’’.</p>
  1162. <p class="hangnum"><a name="para339"></a><a name="para339_kn5"></a><span class="paranum">339</span>.</p>
  1163. <p class="gatha1"> ‘‘Pañca <a name="M0.0329"></a> kāmaguṇe hitvā, piyarūpe manorame;</p>
  1164. <p class="gathalast">Saddhāya gharā nikkhamma, dukkhassantakaro bhava.</p>
  1165. <p class="hangnum"><a name="para340"></a><a name="para340_kn5"></a><span class="paranum">340</span>.</p>
  1166. <p class="gatha1"> ‘‘Mitte bhajassu kalyāṇe, pantañca sayanāsanaṃ;</p>
  1167. <p class="gathalast">Vivittaṃ appanigghosaṃ, mattaññū hohi bhojane.</p>
  1168. <p class="hangnum"><a name="para341"></a><a name="para341_kn5"></a><span class="paranum">341</span>.</p>
  1169. <p class="gatha1"> ‘‘Cīvare <a name="P0.0059"></a> piṇḍapāte ca, paccaye sayanāsane;</p>
  1170. <p class="gathalast">Etesu taṇhaṃ mākāsi, mā lokaṃ punarāgami.</p>
  1171. <p class="hangnum"><a name="para342"></a><a name="para342_kn5"></a><span class="paranum">342</span>.</p>
  1172. <p class="gatha1"> ‘‘Saṃvuto pātimokkhasmiṃ, indriyesu ca pañcasu;</p>
  1173. <p class="gathalast">Sati kāyagatātyatthu, nibbidābahulo bhava.</p>
  1174. <p class="hangnum"><a name="para343"></a><a name="para343_kn5"></a><span class="paranum">343</span>.</p>
  1175. <p class="gatha1"> ‘‘Nimittaṃ parivajjehi, subhaṃ rāgūpasañhitaṃ;</p>
  1176. <p class="gathalast">Asubhāya cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ.</p>
  1177. <p class="hangnum"><a name="para344"></a><a name="para344_kn5"></a><span class="paranum">344</span>.</p>
  1178. <p class="gatha1"> ‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha;</p>
  1179. <p class="gathalast">Tato mānābhisamayā, upasanto carissatī’’ti.</p>
  1180. <p class="bodytext">Itthaṃ sudaṃ bhagavā āyasmantaṃ rāhulaṃ imāhi gāthāhi abhiṇhaṃ ovadatīti.</p>
  1181. <p class="centered">Rāhulasuttaṃ ekādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1182. <p class="subhead">12. Nigrodhakappasuttaṃ</p>
  1183. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0135"></a><a name="T0.0391"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye. Tena kho pana samayena āyasmato vaṅgīsassa upajjhāyo nigrodhakappo nāma thero aggāḷave cetiye aciraparinibbuto hoti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘parinibbuto nu kho me upajjhāyo udāhu no parinibbuto’’ti? Atha kho āyasmā vaṅgīso sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ <a name="P0.0060"></a> nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘parinibbuto <a name="M0.0330"></a> nu kho me upajjhāyo, udāhu no parinabbuto’’’ti. Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  1184. <p class="hangnum"><a name="para345"></a><a name="para345_kn5"></a><span class="paranum">345</span>.</p>
  1185. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāma <span class="note">[pucchāmi (ka.)]</span> satthāramanomapaññaṃ, diṭṭheva dhamme yo vicikicchānaṃ chettā;</p>
  1186. <p class="gathalast">Aggāḷave kālamakāsi bhikkhu, ñāto yasassī abhinibbutatto.</p>
  1187. <p class="hangnum"><a name="para346"></a><a name="para346_kn5"></a><span class="paranum">346</span>.</p>
  1188. <p class="gatha1"> ‘‘Nigrodhakappo <a name="T0.0392"></a> iti tassa nāmaṃ, tayā kataṃ bhagavā brāhmaṇassa;</p>
  1189. <p class="gathalast">So taṃ namassaṃ acari mutyapekkho, āraddhavīriyo daḷhadhammadassī.</p>
  1190. <p class="hangnum"><a name="para347"></a><a name="para347_kn5"></a><span class="paranum">347</span>.</p>
  1191. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ sāvakaṃ sakya <span class="note">[sakka (sī. syā. pī.)]</span> mayampi sabbe, aññātumicchāma samantacakkhu;</p>
  1192. <p class="gathalast">Samavaṭṭhitā no savanāya sotā, tuvaṃ no satthā tvamanuttarosi.</p>
  1193. <p class="hangnum"><a name="para348"></a><a name="para348_kn5"></a><span class="paranum">348</span>.</p>
  1194. <p class="gatha1"> ‘‘Chindeva no vicikicchaṃ brūhi metaṃ, parinibbutaṃ vedaya bhūripañña;</p>
  1195. <p class="gathalast">Majjheva <span class="note">[majjhe ca (syā. ka.)]</span> no bhāsa samantacakkhu, sakkova devāna sahassanetto.</p>
  1196. <p class="hangnum"><a name="para349"></a><a name="para349_kn5"></a><span class="paranum">349</span>.</p>
  1197. <p class="gatha1"> ‘‘Ye keci ganthā idha mohamaggā, aññāṇapakkhā vicikicchaṭhānā;</p>
  1198. <p class="gathalast">Tathāgataṃ <a name="P0.0061"></a> patvā na te bhavanti, cakkhuñhi etaṃ paramaṃ narānaṃ.</p>
  1199. <p class="hangnum"><a name="para350"></a><a name="para350_kn5"></a><span class="paranum">350</span>.</p>
  1200. <p class="gatha1"> ‘‘No <a name="V0.0136"></a> ce hi jātu puriso kilese, vāto yathā abbhadhanaṃ vihāne;</p>
  1201. <p class="gathalast">Tamovassa nivuto sabbaloko, na <a name="T0.0393"></a> jotimantopi narā tapeyyuṃ.</p>
  1202. <p class="hangnum"><a name="para351"></a><a name="para351_kn5"></a><span class="paranum">351</span>.</p>
  1203. <p class="gatha1"> ‘‘Dhīrā <a name="M0.0331"></a> ca pajjotakarā bhavanti, taṃ taṃ ahaṃ vīra <span class="note">[dhīra (sī. syā.)]</span> tatheva maññe;</p>
  1204. <p class="gathalast">Vipassinaṃ jānamupāgamumhā <span class="note">[jānamupagamamhā (sī. syā.)]</span>, parisāsu no āvikarohi kappaṃ.</p>
  1205. <p class="hangnum"><a name="para352"></a><a name="para352_kn5"></a><span class="paranum">352</span>.</p>
  1206. <p class="gatha1"> ‘‘Khippaṃ giraṃ eraya vaggu vagguṃ, haṃsova paggayha saṇikaṃ <span class="note">[saṇiṃ (syā. pī.)]</span> nikūja;</p>
  1207. <p class="gathalast">Bindussarena suvikappitena, sabbeva te ujjugatā suṇoma.</p>
  1208. <p class="hangnum"><a name="para353"></a><a name="para353_kn5"></a><span class="paranum">353</span>.</p>
  1209. <p class="gatha1"> ‘‘Pahīnajātimaraṇaṃ asesaṃ, niggayha dhonaṃ <span class="note">[dhotaṃ (sī.)]</span> vadessāmi dhammaṃ;</p>
  1210. <p class="gathalast">Na kāmakāro hi puthujjanānaṃ, saṅkheyyakāro ca <span class="note">[saṅkhayyakārova (ka.)]</span> tathāgatānaṃ.</p>
  1211. <p class="hangnum"><a name="para354"></a><a name="para354_kn5"></a><span class="paranum">354</span>.</p>
  1212. <p class="gatha1"> ‘‘Sampannaveyyākaraṇaṃ tavedaṃ, samujjupaññassa <span class="note">[samujjapaññassa (syā. ka.)]</span> samuggahītaṃ;</p>
  1213. <p class="gathalast">Ayamañjalī pacchimo suppaṇāmito, mā mohayī jānamanomapañña.</p>
  1214. <p class="hangnum"><a name="para355"></a><a name="para355_kn5"></a><span class="paranum">355</span>.</p>
  1215. <p class="gatha1"> ‘‘Parovaraṃ <span class="note">[varāvaraṃ (katthaci)]</span> ariyadhammaṃ viditvā, mā mohayī jānamanomavīra;</p>
  1216. <p class="gathalast">Vāriṃ yathā <a name="P0.0062"></a> ghammani ghammatatto, vācābhikaṅkhāmi <a name="T0.0394"></a> sutaṃ pavassa <span class="note">[sutassa vassa (syā.)]</span>.</p>
  1217. <p class="hangnum"><a name="para356"></a><a name="para356_kn5"></a><span class="paranum">356</span>.</p>
  1218. <p class="gatha1"> ‘‘Yadatthikaṃ <span class="note">[yadatthiyaṃ (pī.), yadatthitaṃ (ka.)]</span> brahmacariyaṃ acarī, kappāyano kaccissa taṃ amoghaṃ;</p>
  1219. <p class="gathalast">Nibbāyi so ādu saupādiseso, yathā vimutto ahu taṃ suṇoma’’.</p>
  1220. <p class="hangnum"><a name="para357"></a><a name="para357_kn5"></a><span class="paranum">357</span>.</p>
  1221. <p class="gatha1"> ‘‘Acchecchi <a name="M0.0332"></a> <span class="note">[achejji (ka.)]</span> taṇhaṃ idha nāmarūpe, (iti bhagavā)</p>
  1222. <p class="gatha2">Kaṇhassa <span class="note">[taṇhāya (ka.)]</span> sotaṃ dīgharattānusayitaṃ;</p>
  1223. <p class="gatha3">Atāri jātiṃ maraṇaṃ asesaṃ,’’</p>
  1224. <p class="gathalast">Iccabravī bhagavā pañcaseṭṭho.</p>
  1225. <p class="hangnum"><a name="para358"></a><a name="para358_kn5"></a><span class="paranum">358</span>.</p>
  1226. <p class="gatha1"> ‘‘Esa sutvā pasīdāmi, vaco te isisattama;</p>
  1227. <p class="gathalast">Amoghaṃ kira me puṭṭhaṃ, na maṃ vañcesi brāhmaṇo.</p>
  1228. <p class="hangnum"><a name="para359"></a><a name="para359_kn5"></a><span class="paranum">359</span>.</p>
  1229. <p class="gatha1"> ‘‘Yathāvādī <a name="V0.0137"></a> tathākārī, ahu buddhassa sāvako;</p>
  1230. <p class="gathalast">Acchidā maccuno jālaṃ, tataṃ māyāvino daḷhaṃ.</p>
  1231. <p class="hangnum"><a name="para360"></a><a name="para360_kn5"></a><span class="paranum">360</span>.</p>
  1232. <p class="gatha1"> ‘‘Addasā bhagavā ādiṃ, upādānassa kappiyo;</p>
  1233. <p class="gathalast">Accagā vata kappāyano, maccudheyyaṃ suduttara’’nti.</p>
  1234. <p class="centered">Nigrodhakappasuttaṃ dvādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1235. <p class="subhead">13. Sammāparibbājanīyasuttaṃ</p>
  1236. <p class="hangnum"><a name="para361"></a><a name="para361_kn5"></a><span class="paranum">361</span>.</p>
  1237. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi <a name="P0.0063"></a><a name="T0.0395"></a> muniṃ pahūtapaññaṃ,</p>
  1238. <p class="gatha2">Tiṇṇaṃ pāraṅgataṃ parinibbutaṃ ṭhitattaṃ;</p>
  1239. <p class="gatha3">Nikkhamma gharā panujja kāme, kathaṃ bhikkhu</p>
  1240. <p class="gathalast">Sammā so loke paribbajeyya’’.</p>
  1241. <p class="hangnum"><a name="para362"></a><a name="para362_kn5"></a><span class="paranum">362</span>.</p>
  1242. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa maṅgalā samūhatā, (iti bhagavā)</p>
  1243. <p class="gatha2">Uppātā supinā ca lakkhaṇā ca;</p>
  1244. <p class="gatha3">So maṅgaladosavippahīno,</p>
  1245. <p class="gathalast">Sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1246. <p class="hangnum"><a name="para363"></a><a name="para363_kn5"></a><span class="paranum">363</span>.</p>
  1247. <p class="gatha1"> ‘‘Rāgaṃ vinayetha mānusesu, dibbesu kāmesu cāpi bhikkhu;</p>
  1248. <p class="gathalast">Atikkamma bhavaṃ samecca dhammaṃ, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1249. <p class="hangnum"><a name="para364"></a><a name="para364_kn5"></a><span class="paranum">364</span>.</p>
  1250. <p class="gatha1"> ‘‘Vipiṭṭhikatvāna <a name="M0.0333"></a> pesuṇāni, kodhaṃ kadariyaṃ jaheyya bhikkhu;</p>
  1251. <p class="gathalast">Anurodhavirodhavippahīno, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1252. <p class="hangnum"><a name="para365"></a><a name="para365_kn5"></a><span class="paranum">365</span>.</p>
  1253. <p class="gatha1"> ‘‘Hitvāna <a name="T0.0396"></a> piyañca appiyañca, anupādāya anissito kuhiñci;</p>
  1254. <p class="gathalast">Saṃyojaniyehi vippamutto, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1255. <p class="hangnum"><a name="para366"></a><a name="para366_kn5"></a><span class="paranum">366</span>.</p>
  1256. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="V0.0138"></a> so upadhīsu sārameti, ādānesu vineyya chandarāgaṃ;</p>
  1257. <p class="gathalast">So anissito anaññaneyyo, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1258. <p class="hangnum"><a name="para367"></a><a name="para367_kn5"></a><span class="paranum">367</span>.</p>
  1259. <p class="gatha1"> ‘‘Vacasā <a name="P0.0064"></a> manasā ca kammunā ca, aviruddho sammā viditvā dhammaṃ;</p>
  1260. <p class="gathalast">Nibbānapadābhipatthayāno, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1261. <p class="hangnum"><a name="para368"></a><a name="para368_kn5"></a><span class="paranum">368</span>.</p>
  1262. <p class="gatha1"> ‘‘Yo vandati manti nuṇṇameyya <span class="note">[nunnameyya (?)]</span>, akkuṭṭhopi na sandhiyetha bhikkhu;</p>
  1263. <p class="gathalast">Laddhā parabhojanaṃ na majje, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1264. <p class="hangnum"><a name="para369"></a><a name="para369_kn5"></a><span class="paranum">369</span>.</p>
  1265. <p class="gatha1"> ‘‘Lobhañca bhavañca vippahāya, virato chedanabandhanā ca <span class="note">[chedanabandhanato (sī. syā.)]</span> bhikkhu;</p>
  1266. <p class="gathalast">So tiṇṇakathaṃkatho visallo, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1267. <p class="hangnum"><a name="para370"></a><a name="para370_kn5"></a><span class="paranum">370</span>.</p>
  1268. <p class="gatha1"> ‘‘Sāruppaṃ <a name="T0.0397"></a> attano viditvā, no ca bhikkhu hiṃseyya kañci loke;</p>
  1269. <p class="gathalast">Yathā tathiyaṃ viditvā dhammaṃ, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1270. <p class="hangnum"><a name="para371"></a><a name="para371_kn5"></a><span class="paranum">371</span>.</p>
  1271. <p class="gatha1"> ‘‘Yassānusayā <a name="M0.0334"></a> na santi keci, mūlā ca <span class="note">[mūlā (sī. syā.)]</span> akusalā samūhatāse;</p>
  1272. <p class="gathalast">So nirāso <span class="note">[nirāsayo (sī.), nirāsaso (syā.)]</span> anāsisāno <span class="note">[anāsayāno (sī. pī.), anāsasāno (syā.)]</span>, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1273. <p class="hangnum"><a name="para372"></a><a name="para372_kn5"></a><span class="paranum">372</span>.</p>
  1274. <p class="gatha1"> ‘‘Āsavakhīṇo <a name="P0.0065"></a> pahīnamāno, sabbaṃ rāgapathaṃ upātivatto;</p>
  1275. <p class="gathalast">Danto parinibbuto ṭhitatto, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1276. <p class="hangnum"><a name="para373"></a><a name="para373_kn5"></a><span class="paranum">373</span>.</p>
  1277. <p class="gatha1"> ‘‘Saddho sutavā niyāmadassī, vaggagatesu na vaggasāri dhīro;</p>
  1278. <p class="gathalast">Lobhaṃ dosaṃ vineyya paṭighaṃ, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1279. <p class="hangnum"><a name="para374"></a><a name="para374_kn5"></a><span class="paranum">374</span>.</p>
  1280. <p class="gatha1"> ‘‘Saṃsuddhajino vivaṭṭacchado, dhammesu vasī pāragū anejo;</p>
  1281. <p class="gathalast">Saṅkhāranirodhañāṇakusalo<a name="T0.0398"></a>, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1282. <p class="hangnum"><a name="para375"></a><a name="para375_kn5"></a><span class="paranum">375</span>.</p>
  1283. <p class="gatha1"> ‘‘Atītesu anāgatesu cāpi, kappātīto aticcasuddhipañño;</p>
  1284. <p class="gathalast">Sabbāyatanehi vippamutto, sammā so loke paribbajeyya.</p>
  1285. <p class="hangnum"><a name="para376"></a><a name="para376_kn5"></a><span class="paranum">376</span>.</p>
  1286. <p class="gatha1"> ‘‘Aññāya <a name="V0.0139"></a> padaṃ samecca dhammaṃ, vivaṭaṃ disvāna pahānamāsavānaṃ;</p>
  1287. <p class="gathalast">Sabbupadhīnaṃ parikkhayāno <span class="note">[parikkhayā (pī.)]</span>, sammā so loke paribbajeyya’’.</p>
  1288. <p class="hangnum"><a name="para377"></a><a name="para377_kn5"></a><span class="paranum">377</span>.</p>
  1289. <p class="gatha1"> ‘‘Addhā <a name="M0.0335"></a> hi bhagavā tatheva etaṃ, yo so evaṃvihārī danto bhikkhu;</p>
  1290. <p class="gathalast">Sabbasaṃyojanayogavītivatto <a name="P0.0066"></a> <span class="note">[sabbasaṃyojaniye ca vītivatto (sī. syā. pī.)]</span>, sammā so loke paribbajeyyā’’ti.</p>
  1291. <p class="centered">Sammāparibbājanīyasuttaṃ terasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1292. <p class="subhead">14. Dhammikasuttaṃ</p>
  1293. <p class="bodytext">Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho dhammiko upāsako <a name="T0.0399"></a> pañcahi upāsakasatehi saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho dhammiko upāsako bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –</p>
  1294. <p class="hangnum"><a name="para378"></a><a name="para378_kn5"></a><span class="paranum">378</span>.</p>
  1295. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña, kathaṃkaro sāvako sādhu hoti;</p>
  1296. <p class="gathalast">Yo vā agārā anagārameti, agārino vā panupāsakāse.</p>
  1297. <p class="hangnum"><a name="para379"></a><a name="para379_kn5"></a><span class="paranum">379</span>.</p>
  1298. <p class="gatha1"> ‘‘Tuvañhi lokassa sadevakassa, gatiṃ pajānāsi parāyaṇañca;</p>
  1299. <p class="gathalast">Na catthi tulyo nipuṇatthadassī, tuvañhi buddhaṃ pavaraṃ vadanti.</p>
  1300. <p class="hangnum"><a name="para380"></a><a name="para380_kn5"></a><span class="paranum">380</span>.</p>
  1301. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaṃ tuvaṃ ñāṇamavecca dhammaṃ, pakāsesi satte anukampamāno;</p>
  1302. <p class="gathalast">Vivaṭṭacchadosi samantacakkhu, virocasi vimalo sabbaloke.</p>
  1303. <p class="hangnum"><a name="para381"></a><a name="para381_kn5"></a><span class="paranum">381</span>.</p>
  1304. <p class="gatha1"> ‘‘Āgañchi <a name="P0.0067"></a> te santike nāgarājā, erāvaṇo nāma jinoti sutvā;</p>
  1305. <p class="gathalast">Sopi tayā mantayitvājjhagamā, sādhūti sutvāna patītarūpo.</p>
  1306. <p class="hangnum"><a name="para382"></a><a name="para382_kn5"></a><span class="paranum">382</span>.</p>
  1307. <p class="gatha1"> ‘‘Rājāpi <a name="M0.0336"></a><a name="V0.0140"></a><a name="T0.0400"></a> taṃ vessavaṇo kuvero, upeti dhammaṃ paripucchamāno;</p>
  1308. <p class="gathalast">Tassāpi tvaṃ pucchito brūsi dhīra, so cāpi sutvāna patītarūpo.</p>
  1309. <p class="hangnum"><a name="para383"></a><a name="para383_kn5"></a><span class="paranum">383</span>.</p>
  1310. <p class="gatha1"> ‘‘Ye kecime titthiyā vādasīlā, ājīvakā vā yadi vā nigaṇṭhā;</p>
  1311. <p class="gathalast">Paññāya taṃ nātitaranti sabbe, ṭhito vajantaṃ viya sīghagāmiṃ.</p>
  1312. <p class="hangnum"><a name="para384"></a><a name="para384_kn5"></a><span class="paranum">384</span>.</p>
  1313. <p class="gatha1"> ‘‘Ye kecime brāhmaṇā vādasīlā, vuddhā cāpi brāhmaṇā santi keci;</p>
  1314. <p class="gathalast">Sabbe tayi atthabaddhā bhavanti, ye cāpi aññe vādino maññamānā.</p>
  1315. <p class="hangnum"><a name="para385"></a><a name="para385_kn5"></a><span class="paranum">385</span>.</p>
  1316. <p class="gatha1"> ‘‘Ayañhi dhammo nipuṇo sukho ca, yoyaṃ tayā bhagavā suppavutto;</p>
  1317. <p class="gathalast">Tameva sabbepi <span class="note">[sabbe mayaṃ (syā.)]</span> sussūsamānā, taṃ no vada pucchito buddhaseṭṭha.</p>
  1318. <p class="hangnum"><a name="para386"></a><a name="para386_kn5"></a><span class="paranum">386</span>.</p>
  1319. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbepi me bhikkhavo sannisinnā, upāsakā cāpi tatheva sotuṃ;</p>
  1320. <p class="gathalast">Suṇantu dhammaṃ vimalenānubuddhaṃ, subhāsitaṃ <a name="T0.0401"></a> vāsavasseva devā’’.</p>
  1321. <p class="hangnum"><a name="para387"></a><a name="para387_kn5"></a><span class="paranum">387</span>.</p>
  1322. <p class="gatha1"> ‘‘Suṇātha me bhikkhavo sāvayāmi vo, dhammaṃ dhutaṃ tañca carātha sabbe;</p>
  1323. <p class="gathalast">Iriyāpathaṃ <a name="P0.0068"></a> pabbajitānulomikaṃ, sevetha naṃ atthadaso mutīmā.</p>
  1324. <p class="hangnum"><a name="para388"></a><a name="para388_kn5"></a><span class="paranum">388</span>.</p>
  1325. <p class="gatha1"> ‘‘No ve vikāle vicareyya bhikkhu, gāme ca piṇḍāya careyya kāle;</p>
  1326. <p class="gathalast">Akālacāriñhi sajanti saṅgā, tasmā vikāle na caranti buddhā.</p>
  1327. <p class="hangnum"><a name="para389"></a><a name="para389_kn5"></a><span class="paranum">389</span>.</p>
  1328. <p class="gatha1"> ‘‘Rūpā <a name="M0.0337"></a> ca saddā ca rasā ca gandhā, phassā ca ye sammadayanti satte;</p>
  1329. <p class="gathalast">Etesu dhammesu vineyya chandaṃ, kālena so pavise pātarāsaṃ.</p>
  1330. <p class="hangnum"><a name="para390"></a><a name="para390_kn5"></a><span class="paranum">390</span>.</p>
  1331. <p class="gatha1"> ‘‘Piṇḍañca bhikkhu samayena laddhā, eko paṭikkamma raho nisīde;</p>
  1332. <p class="gathalast">Ajjhattacintī na mano bahiddhā, nicchāraye saṅgahitattabhāvo.</p>
  1333. <p class="hangnum"><a name="para391"></a><a name="para391_kn5"></a><span class="paranum">391</span>.</p>
  1334. <p class="gatha1"> ‘‘Sacepi so sallape sāvakena, aññena vā kenaci bhikkhunā vā;</p>
  1335. <p class="gathalast">Dhammaṃ <a name="T0.0402"></a> paṇītaṃ tamudāhareyya, na pesuṇaṃ nopi parūpavādaṃ.</p>
  1336. <p class="hangnum"><a name="para392"></a><a name="para392_kn5"></a><span class="paranum">392</span>.</p>
  1337. <p class="gatha1"> ‘‘Vādañhi <a name="V0.0141"></a> eke paṭiseniyanti, na te pasaṃsāma parittapaññe;</p>
  1338. <p class="gathalast">Tato tato ne pasajanti saṅgā, cittañhi te tattha gamenti dūre.</p>
  1339. <p class="hangnum"><a name="para393"></a><a name="para393_kn5"></a><span class="paranum">393</span>.</p>
  1340. <p class="gatha1"> ‘‘Piṇḍaṃ vihāraṃ sayanāsanañca, āpañca saṅghāṭirajūpavāhanaṃ;</p>
  1341. <p class="gathalast">Sutvāna dhammaṃ sugatena desitaṃ, saṅkhāya seve varapaññasāvako.</p>
  1342. <p class="hangnum"><a name="para394"></a><a name="para394_kn5"></a><span class="paranum">394</span>.</p>
  1343. <p class="gatha1"> ‘‘Tasmā hi piṇḍe sayanāsane ca, āpe ca saṅghāṭirajūpavāhane;</p>
  1344. <p class="gathalast">Etesu <a name="P0.0069"></a> dhammesu anūpalitto, bhikkhu yathā pokkhare vāribindu.</p>
  1345. <p class="hangnum"><a name="para395"></a><a name="para395_kn5"></a><span class="paranum">395</span>.</p>
  1346. <p class="gatha1"> ‘‘Gahaṭṭhavattaṃ pana vo vadāmi, yathākaro sāvako sādhu hoti;</p>
  1347. <p class="gathalast">Na hesa <span class="note">[na heso (sī.)]</span> labbhā sapariggahena, phassetuṃ yo kevalo bhikkhudhammo.</p>
  1348. <p class="hangnum"><a name="para396"></a><a name="para396_kn5"></a><span class="paranum">396</span>.</p>
  1349. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇaṃ <a name="M0.0338"></a> na hane <span class="note">[na hāne (sī.)]</span> na ca ghātayeyya, na cānujaññā hanataṃ paresaṃ;</p>
  1350. <p class="gathalast">Sabbesu <a name="T0.0403"></a> bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, ye thāvarā ye ca tasā santi <span class="note">[tasanti (sī. pī.)]</span> loke.</p>
  1351. <p class="hangnum"><a name="para397"></a><a name="para397_kn5"></a><span class="paranum">397</span>.</p>
  1352. <p class="gatha1"> ‘‘Tato adinnaṃ parivajjayeyya, kiñci kvaci sāvako bujjhamāno;</p>
  1353. <p class="gathalast">Na hāraye harataṃ nānujaññā, sabbaṃ adinnaṃ parivajjayeyya.</p>
  1354. <p class="hangnum"><a name="para398"></a><a name="para398_kn5"></a><span class="paranum">398</span>.</p>
  1355. <p class="gatha1"> ‘‘Abrahmacariyaṃ parivajjayeyya, aṅgārakāsuṃ jalitaṃva viññū;</p>
  1356. <p class="gathalast">Asambhuṇanto pana brahmacariyaṃ, parassa dāraṃ na atikkameyya.</p>
  1357. <p class="hangnum"><a name="para399"></a><a name="para399_kn5"></a><span class="paranum">399</span>.</p>
  1358. <p class="gatha1"> ‘‘Sabhaggato vā parisaggato vā, ekassa veko <span class="note">[ceto (sī. syā.)]</span> na musā bhaṇeyya;</p>
  1359. <p class="gathalast">Na bhāṇaye bhaṇataṃ nānujaññā, sabbaṃ abhūtaṃ parivajjayeyya.</p>
  1360. <p class="hangnum"><a name="para400"></a><a name="para400_kn5"></a><span class="paranum">400</span>.</p>
  1361. <p class="gatha1"> ‘‘Majjañca pānaṃ na samācareyya, dhammaṃ imaṃ rocaye yo gahaṭṭho;</p>
  1362. <p class="gathalast">Na pāyaye pivataṃ nānujaññā, ummādanantaṃ iti naṃ viditvā.</p>
  1363. <p class="hangnum"><a name="para401"></a><a name="para401_kn5"></a><span class="paranum">401</span>.</p>
  1364. <p class="gatha1"> ‘‘Madā hi pāpāni karonti bālā, kārenti caññepi jane pamatte;</p>
  1365. <p class="gathalast">Etaṃ <a name="P0.0070"></a><a name="T0.0404"></a> apuññāyatanaṃ vivajjaye, ummādanaṃ mohanaṃ bālakantaṃ.</p>
  1366. <p class="hangnum"><a name="para402"></a><a name="para402_kn5"></a><span class="paranum">402</span>.</p>
  1367. <p class="gatha1"> ‘‘Pāṇaṃ <a name="V0.0142"></a> na hane na cādinnamādiye, musā na bhāse na ca majjapo siyā;</p>
  1368. <p class="gathalast">Abrahmacariyā virameyya methunā, rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.</p>
  1369. <p class="hangnum"><a name="para403"></a><a name="para403_kn5"></a><span class="paranum">403</span>.</p>
  1370. <p class="gatha1"> ‘‘Mālaṃ <a name="M0.0339"></a> na dhāre na ca gandhamācare, mañce chamāyaṃ va sayetha santhate;</p>
  1371. <p class="gathalast">Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ, buddhena dukkhantagunā pakāsitaṃ.</p>
  1372. <p class="hangnum"><a name="para404"></a><a name="para404_kn5"></a><span class="paranum">404</span>.</p>
  1373. <p class="gatha1"> ‘‘Tato ca pakkhassupavassuposathaṃ, cātuddasiṃ pañcadasiñca aṭṭhamiṃ;</p>
  1374. <p class="gathalast">Pāṭihāriyapakkhañca pasannamānaso, aṭṭhaṅgupetaṃ susamattarūpaṃ.</p>
  1375. <p class="hangnum"><a name="para405"></a><a name="para405_kn5"></a><span class="paranum">405</span>.</p>
  1376. <p class="gatha1"> ‘‘Tato ca pāto upavutthuposatho, annena pānena ca bhikkhusaṅghaṃ;</p>
  1377. <p class="gathalast">Pasannacitto anumodamāno, yathārahaṃ saṃvibhajetha viññū.</p>
  1378. <p class="hangnum"><a name="para406"></a><a name="para406_kn5"></a><span class="paranum">406</span>.</p>
  1379. <p class="gatha1"> ‘‘Dhammena mātāpitaro bhareyya, payojaye dhammikaṃ so vaṇijjaṃ;</p>
  1380. <p class="gathalast">Etaṃ <a name="T0.0405"></a> gihī vattayamappamatto, sayampabhe nāma upeti deve’’ti.</p>
  1381. <p class="centered">Dhammikasuttaṃ cuddasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1382. <p class="centered">Cūḷavaggo dutiyo niṭṭhito.</p>
  1383. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ <a name="P0.0071"></a> –</p>
  1384. <p class="gatha1">Ratanāmagandho hiri ca, maṅgalaṃ sūcilomena;</p>
  1385. <p class="gathalast">Dhammacariyañca brāhmaṇo <span class="note">[kapilo brāhmaṇopi ca (syā. ka.)]</span>, nāvā kiṃsīlamuṭṭhānaṃ.</p>
  1386. <p class="gatha1">Rāhulo puna kappo ca, paribbājaniyaṃ tathā;</p>
  1387. <p class="gathalast">Dhammikañca viduno āhu, cūḷavagganti cuddasāti.</p>
  1388. <a name="kn5_3"></a>
  1389. <p class="chapter">3. Mahāvaggo</p>
  1390. <p class="subhead">1. Pabbajjāsuttaṃ</p>
  1391. <p class="hangnum"><a name="para407"></a><a name="para407_kn5"></a><span class="paranum">407</span>.</p>
  1392. <p class="gatha1"> Pabbajjaṃ <a name="M0.0340"></a><a name="V0.0143"></a><a name="P0.0072"></a> kittayissāmi, yathā pabbaji cakkhumā;</p>
  1393. <p class="gathalast">Yathā vīmaṃsamāno so, pabbajjaṃ samarocayi.</p>
  1394. <p class="hangnum"><a name="para408"></a><a name="para408_kn5"></a><span class="paranum">408</span>.</p>
  1395. <p class="gatha1"> Sambādhoyaṃ gharāvāso, rajassāyatanaṃ iti;</p>
  1396. <p class="gathalast">Abbhokāsova pabbajjā, iti disvāna pabbaji.</p>
  1397. <p class="hangnum"><a name="para409"></a><a name="para409_kn5"></a><span class="paranum">409</span>.</p>
  1398. <p class="gatha1"> Pabbajitvāna kāyena, pāpakammaṃ vivajjayi;</p>
  1399. <p class="gathalast">Vacīduccaritaṃ <a name="T0.0406"></a> hitvā, ājīvaṃ parisodhayi.</p>
  1400. <p class="hangnum"><a name="para410"></a><a name="para410_kn5"></a><span class="paranum">410</span>.</p>
  1401. <p class="gatha1"> Agamā rājagahaṃ buddho, magadhānaṃ giribbajaṃ;</p>
  1402. <p class="gathalast">Piṇḍāya abhihāresi, ākiṇṇavaralakkhaṇo.</p>
  1403. <p class="hangnum"><a name="para411"></a><a name="para411_kn5"></a><span class="paranum">411</span>.</p>
  1404. <p class="gatha1"> Tamaddasā bimbisāro, pāsādasmiṃ patiṭṭhito;</p>
  1405. <p class="gathalast">Disvā lakkhaṇasampannaṃ, imamatthaṃ abhāsatha.</p>
  1406. <p class="hangnum"><a name="para412"></a><a name="para412_kn5"></a><span class="paranum">412</span>.</p>
  1407. <p class="gatha1"> ‘‘Imaṃ bhonto nisāmetha, abhirūpo brahā suci;</p>
  1408. <p class="gathalast">Caraṇena ca sampanno, yugamattañca pekkhati.</p>
  1409. <p class="hangnum"><a name="para413"></a><a name="para413_kn5"></a><span class="paranum">413</span>.</p>
  1410. <p class="gatha1"> ‘‘Okkhittacakkhu satimā, nāyaṃ nīcakulāmiva;</p>
  1411. <p class="gathalast">Rājadūtābhidhāvantu, kuhiṃ bhikkhu gamissati’’.</p>
  1412. <p class="hangnum"><a name="para414"></a><a name="para414_kn5"></a><span class="paranum">414</span>.</p>
  1413. <p class="gatha1"> Te pesitā rājadūtā, piṭṭhito anubandhisuṃ;</p>
  1414. <p class="gathalast">Kuhiṃ gamissati bhikkhu, kattha vāso bhavissati.</p>
  1415. <p class="hangnum"><a name="para415"></a><a name="para415_kn5"></a><span class="paranum">415</span>.</p>
  1416. <p class="gatha1"> Sapadānaṃ <a name="V0.0144"></a> caramāno, guttadvāro susaṃvuto;</p>
  1417. <p class="gathalast">Khippaṃ pattaṃ apūresi, sampajāno paṭissato.</p>
  1418. <p class="hangnum"><a name="para416"></a><a name="para416_kn5"></a><span class="paranum">416</span>.</p>
  1419. <p class="gatha1"> Piṇḍacāraṃ <a name="P0.0073"></a> caritvāna, nikkhamma nagarā muni;</p>
  1420. <p class="gathalast">Paṇḍavaṃ abhihāresi, ettha vāso bhavissati.</p>
  1421. <p class="hangnum"><a name="para417"></a><a name="para417_kn5"></a><span class="paranum">417</span>.</p>
  1422. <p class="gatha1"> Disvāna vāsūpagataṃ, tayo <span class="note">[tato (sī. pī.)]</span> dūtā upāvisuṃ;</p>
  1423. <p class="gathalast">Tesu ekova <span class="note">[eko ca dūto (sī. syā. pī.)]</span> āgantvā, rājino paṭivedayi.</p>
  1424. <p class="hangnum"><a name="para418"></a><a name="para418_kn5"></a><span class="paranum">418</span>.</p>
  1425. <p class="gatha1"> ‘‘Esa <a name="M0.0341"></a> bhikkhu mahārāja, paṇḍavassa puratthato <span class="note">[purakkhato (syā. ka.)]</span>;</p>
  1426. <p class="gathalast">Nisinno byagghusabhova, sīhova girigabbhare’’.</p>
  1427. <p class="hangnum"><a name="para419"></a><a name="para419_kn5"></a><span class="paranum">419</span>.</p>
  1428. <p class="gatha1"> Sutvāna <a name="T0.0407"></a> dūtavacanaṃ, bhaddayānena khattiyo;</p>
  1429. <p class="gathalast">Taramānarūpo niyyāsi, yena paṇḍavapabbato.</p>
  1430. <p class="hangnum"><a name="para420"></a><a name="para420_kn5"></a><span class="paranum">420</span>.</p>
  1431. <p class="gatha1"> Sa yānabhūmiṃ yāyitvā, yānā oruyha khattiyo;</p>
  1432. <p class="gathalast">Pattiko upasaṅkamma, āsajja naṃ upāvisi.</p>
  1433. <p class="hangnum"><a name="para421"></a><a name="para421_kn5"></a><span class="paranum">421</span>.</p>
  1434. <p class="gatha1"> Nisajja rājā sammodi, kathaṃ sāraṇīyaṃ tato;</p>
  1435. <p class="gathalast">Kathaṃ so vītisāretvā, imamatthaṃ abhāsatha.</p>
  1436. <p class="hangnum"><a name="para422"></a><a name="para422_kn5"></a><span class="paranum">422</span>.</p>
  1437. <p class="gatha1"> ‘‘Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko <span class="note">[paṭhamuppattiyā (sī.), paṭhamuppattito (syā.)]</span> susu;</p>
  1438. <p class="gathalast">Vaṇṇārohena sampanno, jātimā viya khattiyo.</p>
  1439. <p class="hangnum"><a name="para423"></a><a name="para423_kn5"></a><span class="paranum">423</span>.</p>
  1440. <p class="gatha1"> ‘‘Sobhayanto anīkaggaṃ, nāgasaṅghapurakkhato;</p>
  1441. <p class="gathalast">Dadāmi bhoge bhuñjassu, jātiṃ akkhāhi pucchito’’.</p>
  1442. <p class="hangnum"><a name="para424"></a><a name="para424_kn5"></a><span class="paranum">424</span>.</p>
  1443. <p class="gatha1"> ‘‘Ujuṃ janapado rāja, himavantassa passato;</p>
  1444. <p class="gathalast">Dhanavīriyena sampanno, kosalesu <span class="note">[kosalassa (syā. ka.)]</span> niketino.</p>
  1445. <p class="hangnum"><a name="para425"></a><a name="para425_kn5"></a><span class="paranum">425</span>.</p>
  1446. <p class="gatha1"> ‘‘Ādiccā <a name="V0.0145"></a><a name="P0.0074"></a> <span class="note">[ādicco (ka.)]</span> nāma gottena, sākiyā <span class="note">[sākiyo (ka.)]</span> nāma jātiyā;</p>
  1447. <p class="gathalast">Tamhā kulā pabbajitomhi, na kāme abhipatthayaṃ.</p>
  1448. <p class="hangnum"><a name="para426"></a><a name="para426_kn5"></a><span class="paranum">426</span>.</p>
  1449. <p class="gatha1"> ‘‘Kāmesvādīnavaṃ disvā, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato;</p>
  1450. <p class="gathalast">Padhānāya gamissāmi, ettha me rañjatī mano’’ti.</p>
  1451. <p class="centered">Pabbajjāsuttaṃ paṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1452. <p class="subhead">2. Padhānasuttaṃ</p>
  1453. <p class="hangnum"><a name="para427"></a><a name="para427_kn5"></a><span class="paranum">427</span>.</p>
  1454. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ <a name="T0.0408"></a> maṃ padhānapahitattaṃ, nadiṃ nerañjaraṃ pati;</p>
  1455. <p class="gathalast">Viparakkamma jhāyantaṃ, yogakkhemassa pattiyā.</p>
  1456. <p class="hangnum"><a name="para428"></a><a name="para428_kn5"></a><span class="paranum">428</span>.</p>
  1457. <p class="gatha1"> ‘‘Namucī karuṇaṃ vācaṃ, bhāsamāno upāgami;</p>
  1458. <p class="gathalast">‘Kiso tvamasi dubbaṇṇo, santike maraṇaṃ tava.</p>
  1459. <p class="hangnum"><a name="para429"></a><a name="para429_kn5"></a><span class="paranum">429</span>.</p>
  1460. <p class="gatha1"> ‘‘‘Sahassabhāgo <a name="M0.0342"></a> maraṇassa, ekaṃso tava jīvitaṃ;</p>
  1461. <p class="gathalast">Jīva bho jīvitaṃ seyyo, jīvaṃ puññāni kāhasi.</p>
  1462. <p class="hangnum"><a name="para430"></a><a name="para430_kn5"></a><span class="paranum">430</span>.</p>
  1463. <p class="gatha1"> ‘‘‘Carato <a name="P0.0075"></a> ca te brahmacariyaṃ, aggihuttañca jūhato;</p>
  1464. <p class="gathalast">Pahūtaṃ cīyate puññaṃ, kiṃ padhānena kāhasi.</p>
  1465. <p class="hangnum"><a name="para431"></a><a name="para431_kn5"></a><span class="paranum">431</span>.</p>
  1466. <p class="gatha1"> ‘‘‘Duggo maggo padhānāya, dukkaro durabhisambhavo’’’;</p>
  1467. <p class="gathalast">Imā gāthā bhaṇaṃ māro, aṭṭhā buddhassa santike.</p>
  1468. <p class="hangnum"><a name="para432"></a><a name="para432_kn5"></a><span class="paranum">432</span>.</p>
  1469. <p class="gatha1"> Taṃ tathāvādinaṃ māraṃ, bhagavā etadabravi;</p>
  1470. <p class="gathalast">‘‘Pamattabandhu pāpima, yenatthena <span class="note">[senatthena (?), attano atthena (aṭṭha. saṃvaṇṇanā)]</span> idhāgato.</p>
  1471. <p class="hangnum"><a name="para433"></a><a name="para433_kn5"></a><span class="paranum">433</span>.</p>
  1472. <p class="gatha1"> ‘‘Aṇumattopi <a name="V0.0146"></a> <span class="note">[aṇumattenapi (sī. syā.)]</span> puññena, attho mayhaṃ na vijjati;</p>
  1473. <p class="gathalast">Yesañca attho puññena, te māro vattumarahati.</p>
  1474. <p class="hangnum"><a name="para434"></a><a name="para434_kn5"></a><span class="paranum">434</span>.</p>
  1475. <p class="gatha1"> ‘‘Atthi saddhā tathā <span class="note">[tato (sī. pī.), tapo (syā. ka.)]</span> vīriyaṃ, paññā ca mama vijjati;</p>
  1476. <p class="gathalast">Evaṃ maṃ pahitattampi, kiṃ jīvamanupucchasi.</p>
  1477. <p class="hangnum"><a name="para435"></a><a name="para435_kn5"></a><span class="paranum">435</span>.</p>
  1478. <p class="gatha1"> ‘‘Nadīnamapi sotāni, ayaṃ vāto visosaye;</p>
  1479. <p class="gathalast">Kiñca <a name="T0.0409"></a> me pahitattassa, lohitaṃ nupasussaye.</p>
  1480. <p class="hangnum"><a name="para436"></a><a name="para436_kn5"></a><span class="paranum">436</span>.</p>
  1481. <p class="gatha1"> ‘‘Lohite sussamānamhi, pittaṃ semhañca sussati;</p>
  1482. <p class="gatha2">Maṃsesu khīyamānesu, bhiyyo cittaṃ pasīdati;</p>
  1483. <p class="gathalast">Bhiyyo sati ca paññā ca, samādhi mama tiṭṭhati.</p>
  1484. <p class="hangnum"><a name="para437"></a><a name="para437_kn5"></a><span class="paranum">437</span>.</p>
  1485. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa mevaṃ viharato, pattassuttamavedanaṃ;</p>
  1486. <p class="gathalast">Kāmesu <span class="note">[kāme (sī. syā.)]</span> nāpekkhate cittaṃ, passa sattassa suddhataṃ.</p>
  1487. <p class="hangnum"><a name="para438"></a><a name="para438_kn5"></a><span class="paranum">438</span>.</p>
  1488. <p class="gatha1"> ‘‘Kāmā <a name="P0.0076"></a> te paṭhamā senā, dutiyā arati vuccati;</p>
  1489. <p class="gathalast">Tatiyā khuppipāsā te, catutthī taṇhā pavuccati.</p>
  1490. <p class="hangnum"><a name="para439"></a><a name="para439_kn5"></a><span class="paranum">439</span>.</p>
  1491. <p class="gatha1"> ‘‘Pañcamaṃ <span class="note">[pañcamī (sī. pī.)]</span> thinamiddhaṃ te, chaṭṭhā bhīrū pavuccati;</p>
  1492. <p class="gathalast">Sattamī vicikicchā te, makkho thambho te aṭṭhamo.</p>
  1493. <p class="hangnum"><a name="para440"></a><a name="para440_kn5"></a><span class="paranum">440</span>.</p>
  1494. <p class="gatha1"> ‘‘Lābho siloko sakkāro, micchāladdho ca yo yaso;</p>
  1495. <p class="gathalast">Yo cattānaṃ samukkaṃse, pare ca avajānati.</p>
  1496. <p class="hangnum"><a name="para441"></a><a name="para441_kn5"></a><span class="paranum">441</span>.</p>
  1497. <p class="gatha1"> ‘‘Esā <a name="M0.0343"></a> namuci te senā, kaṇhassābhippahārinī;</p>
  1498. <p class="gathalast">Na naṃ asūro jināti, jetvā ca labhate sukhaṃ.</p>
  1499. <p class="hangnum"><a name="para442"></a><a name="para442_kn5"></a><span class="paranum">442</span>.</p>
  1500. <p class="gatha1"> ‘‘Esa muñjaṃ parihare, dhiratthu mama <span class="note">[ida (ka.)]</span> jīvitaṃ;</p>
  1501. <p class="gathalast">Saṅgāme me mataṃ seyyo, yaṃ ce jīve parājito.</p>
  1502. <p class="hangnum"><a name="para443"></a><a name="para443_kn5"></a><span class="paranum">443</span>.</p>
  1503. <p class="gatha1"> ‘‘Pagāḷhettha <a name="V0.0147"></a> na dissanti, eke samaṇabrāhmaṇā;</p>
  1504. <p class="gathalast">Tañca maggaṃ na jānanti, yena gacchanti subbatā.</p>
  1505. <p class="hangnum"><a name="para444"></a><a name="para444_kn5"></a><span class="paranum">444</span>.</p>
  1506. <p class="gatha1"> ‘‘Samantā dhajiniṃ disvā, yuttaṃ māraṃ savāhanaṃ;</p>
  1507. <p class="gathalast">Yuddhāya paccuggacchāmi, mā maṃ ṭhānā acāvayi.</p>
  1508. <p class="hangnum"><a name="para445"></a><a name="para445_kn5"></a><span class="paranum">445</span>.</p>
  1509. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="T0.0410"></a> te taṃ nappasahati, senaṃ loko sadevako;</p>
  1510. <p class="gathalast">Taṃ <a name="P0.0077"></a> te paññāya bhecchāmi <span class="note">[gacchāmi (sī.), vecchāmi (syā.), vajjhāmi (ka.)]</span>, āmaṃ pattaṃva asmanā <span class="note">[pakkaṃva amunā (ka.)]</span>.</p>
  1511. <p class="hangnum"><a name="para446"></a><a name="para446_kn5"></a><span class="paranum">446</span>.</p>
  1512. <p class="gatha1"> ‘‘Vasīkaritvā <span class="note">[vasiṃ karitvā (bahūsu)]</span> saṅkappaṃ, satiñca sūpatiṭṭhitaṃ;</p>
  1513. <p class="gathalast">Raṭṭhā raṭṭhaṃ vicarissaṃ, sāvake vinayaṃ puthū.</p>
  1514. <p class="hangnum"><a name="para447"></a><a name="para447_kn5"></a><span class="paranum">447</span>.</p>
  1515. <p class="gatha1"> ‘‘Te appamattā pahitattā, mama sāsanakārakā;</p>
  1516. <p class="gathalast">Akāmassa <span class="note">[akāmā (ka.)]</span> te gamissanti, yattha gantvā na socare’’.</p>
  1517. <p class="hangnum"><a name="para448"></a><a name="para448_kn5"></a><span class="paranum">448</span>.</p>
  1518. <p class="gatha1"> ‘‘Satta vassāni bhagavantaṃ, anubandhiṃ padāpadaṃ;</p>
  1519. <p class="gathalast">Otāraṃ nādhigacchissaṃ, sambuddhassa satīmato.</p>
  1520. <p class="hangnum"><a name="para449"></a><a name="para449_kn5"></a><span class="paranum">449</span>.</p>
  1521. <p class="gatha1"> ‘‘Medavaṇṇaṃva pāsāṇaṃ, vāyaso anupariyagā;</p>
  1522. <p class="gathalast">Apettha muduṃ <span class="note">[mudu (sī.)]</span> vindema, api assādanā siyā.</p>
  1523. <p class="hangnum"><a name="para450"></a><a name="para450_kn5"></a><span class="paranum">450</span>.</p>
  1524. <p class="gatha1"> ‘‘Aladdhā tattha assādaṃ, vāyasetto apakkami;</p>
  1525. <p class="gathalast">Kākova selamāsajja, nibbijjāpema gotamaṃ’’.</p>
  1526. <p class="hangnum"><a name="para451"></a><a name="para451_kn5"></a><span class="paranum">451</span>.</p>
  1527. <p class="gatha1"> Tassa <a name="P0.0078"></a> sokaparetassa, vīṇā kacchā abhassatha;</p>
  1528. <p class="gathalast">Tato so dummano yakkho, tatthevantaradhāyathāti.</p>
  1529. <p class="centered">Padhānasuttaṃ dutiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1530. <p class="subhead">3. Subhāsitasuttaṃ</p>
  1531. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="M0.0344"></a><a name="V0.0148"></a> me sutaṃ – eka samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū <a name="T0.0411"></a> āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –</p>
  1532. <p class="bodytext">‘‘Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, na dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu subhāsitaṃyeva bhāsati no dubbhāsitaṃ, dhammaṃyeva bhāsati no adhammaṃ, piyaṃyeva bhāsati no appiyaṃ, saccaṃyeva bhāsati no alikaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  1533. <p class="hangnum"><a name="para452"></a><a name="para452_kn5"></a><span class="paranum">452</span>.</p>
  1534. <p class="gatha1"> ‘‘Subhāsitaṃ uttamamāhu santo, dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ;</p>
  1535. <p class="gathalast">Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ, saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catuttha’’nti.</p>
  1536. <p class="bodytext">Atha <a name="P0.0079"></a> kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –</p>
  1537. <p class="hangnum"><a name="para453"></a><a name="para453_kn5"></a><span class="paranum">453</span>.</p>
  1538. <p class="gatha1"> ‘‘Tameva vācaṃ bhāseyya, yāyattānaṃ na tāpaye;</p>
  1539. <p class="gathalast">Pare <a name="T0.0412"></a> ca na vihiṃseyya, sā ve vācā subhāsitā.</p>
  1540. <p class="hangnum"><a name="para454"></a><a name="para454_kn5"></a><span class="paranum">454</span>.</p>
  1541. <p class="gatha1"> ‘‘Piyavācameva bhāseyya, yā vācā paṭinanditā;</p>
  1542. <p class="gathalast">Yaṃ anādāya pāpāni, paresaṃ bhāsate piyaṃ.</p>
  1543. <p class="hangnum"><a name="para455"></a><a name="para455_kn5"></a><span class="paranum">455</span>.</p>
  1544. <p class="gatha1"> ‘‘Saccaṃ ve amatā vācā, esa dhammo sanantano;</p>
  1545. <p class="gathalast">Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā.</p>
  1546. <p class="hangnum"><a name="para456"></a><a name="para456_kn5"></a><span class="paranum">456</span>.</p>
  1547. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="M0.0345"></a><a name="V0.0149"></a> buddho bhāsati vācaṃ, khemaṃ nibbānapattiyā;</p>
  1548. <p class="gathalast">Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā’’ti.</p>
  1549. <p class="centered">Subhāsitasuttaṃ tatiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1550. <p class="subhead">4. Sundarikabhāradvājasuttaṃ</p>
  1551. <p class="bodytext">Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sundarikāya nadiyā tīre. Tena kho pana samayena sundarikabhāradvājo brāhmaṇo sundarikāya nadiyā tīre aggiṃ juhati, aggihuttaṃ paricarati. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo aggiṃ juhitvā aggihuttaṃ paricaritvā uṭṭhāyāsanā samantā catuddisā anuvilokesi – ‘‘ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā’’ti? Addasā kho sundarikabhāradvājo <a name="P0.0080"></a> brāhmaṇo bhagavantaṃ avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle sasīsaṃ pārutaṃ nisinnaṃ; disvāna vāmena hatthena habyasesaṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami.</p>
  1552. <p class="bodytext">Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa padasaddena sīsaṃ <a name="T0.0413"></a> vivari. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘muṇḍo ayaṃ bhavaṃ, muṇḍako ayaṃ bhava’’nti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘muṇḍāpi hi idhekacce brāhmaṇā bhavanti, yaṃnūnāhaṃ upasaṅkamitvā jātiṃ puccheyya’’nti. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃjacco bhava’’nti?</p>
  1553. <p class="bodytext">Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –</p>
  1554. <p class="hangnum"><a name="para457"></a><a name="para457_kn5"></a><span class="paranum">457</span>.</p>
  1555. <p class="gatha1"> ‘‘Na brāhmaṇo nomhi na rājaputto, na vessāyano uda koci nomhi;</p>
  1556. <p class="gathalast">Gottaṃ pariññāya puthujjanānaṃ, akiñcano manta carāmi loke.</p>
  1557. <p class="hangnum"><a name="para458"></a><a name="para458_kn5"></a><span class="paranum">458</span>.</p>
  1558. <p class="gatha1"> ‘‘Saṅghāṭivāsī <a name="M0.0346"></a><a name="V0.0150"></a> agaho carāmi <span class="note">[agiho (ka. sī. pī.) ageho (katthaci)]</span>, nivuttakeso abhinibbutatto;</p>
  1559. <p class="gathalast">Alippamāno idha māṇavehi, akallaṃ maṃ brāhmaṇa pucchasi gottapañhaṃ’’.</p>
  1560. <p class="hangnum"><a name="para459"></a><a name="para459_kn5"></a><span class="paranum">459</span>.</p>
  1561. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchanti <a name="P0.0081"></a> ve bho brāhmaṇā, brāhmaṇebhi saha brāhmaṇo no bhava’’nti.</p>
  1562. <p class="hangnum"><a name="para460"></a><a name="para460_kn5"></a><span class="paranum">460</span>.</p>
  1563. <p class="gatha1"> ‘‘Brāhmaṇo hi ce tvaṃ brūsi, mañca brūsi abrāhmaṇaṃ;</p>
  1564. <p class="gathalast">Taṃ taṃ sāvittiṃ pucchāmi, tipadaṃ catuvīsatakkharaṃ.</p>
  1565. <p class="hangnum"><a name="para461"></a><a name="para461_kn5"></a><span class="paranum">461</span>.</p>
  1566. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ <a name="T0.0414"></a> nissitā isayo manujā, khattiyā brāhmaṇā <span class="note">[paṭhamapādanto]</span> devatānaṃ;</p>
  1567. <p class="gathalast">Yaññamakappayiṃsu puthū idha loke <span class="note">[dutiyapādanto (sī.)]</span>.</p>
  1568. <p class="hangnum"><a name="para462"></a><a name="para462_kn5"></a><span class="paranum">462</span>.</p>
  1569. <p class="gatha1"> ‘‘Yadantagū vedagū yaññakāle, yassāhutiṃ labhe tassijjheti brūmi’’.</p>
  1570. <p class="hangnum"><a name="para463"></a><a name="para463_kn5"></a><span class="paranum">463</span>.</p>
  1571. <p class="gatha1"> ‘‘Addhā hi tassa hutamijjhe, (iti brāhmaṇo)</p>
  1572. <p class="gatha2">Yaṃ tādisaṃ vedagumaddasāma;</p>
  1573. <p class="gathalast">Tumhādisānañhi adassanena, añño jano bhuñjati pūraḷāsaṃ’’.</p>
  1574. <p class="hangnum"><a name="para464"></a><a name="para464_kn5"></a><span class="paranum">464</span>.</p>
  1575. <p class="gatha1"> ‘‘Tasmātiha tvaṃ brāhmaṇa atthena, atthiko upasaṅkamma puccha;</p>
  1576. <p class="gathalast">Santaṃ vidhūmaṃ anīghaṃ nirāsaṃ, appevidha abhivinde sumedhaṃ’’.</p>
  1577. <p class="hangnum"><a name="para465"></a><a name="para465_kn5"></a><span class="paranum">465</span>.</p>
  1578. <p class="gatha1"> ‘‘Yaññe ratohaṃ bho gotama, yaññaṃ yiṭṭhukāmo nāhaṃ pajānāmi;</p>
  1579. <p class="gathalast">Anusāsatu maṃ bhavaṃ, yattha <a name="P0.0082"></a> hutaṃ ijjhate brūhi me taṃ’’.</p>
  1580. <p class="bodytext">‘‘Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, odahassu sotaṃ; dhammaṃ te desessāmi –</p>
  1581. <p class="hangnum"><a name="para466"></a><a name="para466_kn5"></a><span class="paranum">466</span>.</p>
  1582. <p class="gatha1"> ‘‘Mā <a name="M0.0347"></a> jātiṃ pucchī caraṇañca puccha, kaṭṭhā have jāyati jātavedo;</p>
  1583. <p class="gathalast">Nīcākulīnopi <a name="T0.0415"></a> munī dhitīmā, ājāniyo hoti hirīnisedho.</p>
  1584. <p class="hangnum"><a name="para467"></a><a name="para467_kn5"></a><span class="paranum">467</span>.</p>
  1585. <p class="gatha1"> ‘‘Saccena danto damasā upeto, vedantagū vūsitabrahmacariyo;</p>
  1586. <p class="gathalast">Kālena tamhi habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho <span class="note">[puññapekho (sī. pī.)]</span> yajetha.</p>
  1587. <p class="hangnum"><a name="para468"></a><a name="para468_kn5"></a><span class="paranum">468</span>.</p>
  1588. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="V0.0151"></a> kāme hitvā agahā caranti, susaññatattā tasaraṃva ujjuṃ;</p>
  1589. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1590. <p class="hangnum"><a name="para469"></a><a name="para469_kn5"></a><span class="paranum">469</span>.</p>
  1591. <p class="gatha1"> ‘‘Ye vītarāgā susamāhitindriyā, candova rāhuggahaṇā pamuttā;</p>
  1592. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1593. <p class="hangnum"><a name="para470"></a><a name="para470_kn5"></a><span class="paranum">470</span>.</p>
  1594. <p class="gatha1"> ‘‘Asajjamānā vicaranti loke, sadā satā hitvā mamāyitāni;</p>
  1595. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1596. <p class="hangnum"><a name="para471"></a><a name="para471_kn5"></a><span class="paranum">471</span>.</p>
  1597. <p class="gatha1"> ‘‘Yo kāme hitvā abhibhuyyacārī, yo vedi jātīmaraṇassa antaṃ;</p>
  1598. <p class="gathalast">Parinibbuto <a name="P0.0083"></a> udakarahadova sīto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1599. <p class="hangnum"><a name="para472"></a><a name="para472_kn5"></a><span class="paranum">472</span>.</p>
  1600. <p class="gatha1"> ‘‘Samo <a name="T0.0416"></a> samehi visamehi dūre, tathāgato hoti anantapañño;</p>
  1601. <p class="gathalast">Anūpalitto idha vā huraṃ vā, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1602. <p class="hangnum"><a name="para473"></a><a name="para473_kn5"></a><span class="paranum">473</span>.</p>
  1603. <p class="gatha1"> ‘‘Yamhi <a name="M0.0348"></a> na māyā vasati na māno, yo vītalobho amamo nirāso;</p>
  1604. <p class="gatha2">Panuṇṇakodho abhinibbutatto, yo brāhmaṇo sokamalaṃ ahāsi;</p>
  1605. <p class="gathalast">Tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1606. <p class="bodytext"><a name="para474"></a><a name="para474_kn5"></a><span class="paranum">474</span> .</p>
  1607. <p class="gatha1">‘‘Nivesanaṃ yo manaso ahāsi, pariggahā yassa na santi keci;</p>
  1608. <p class="gathalast">Anupādiyāno idha vā huraṃ vā, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1609. <p class="hangnum"><a name="para475"></a><a name="para475_kn5"></a><span class="paranum">475</span>.</p>
  1610. <p class="gatha1"> ‘‘Samāhito yo udatāri oghaṃ, dhammaṃ caññāsi paramāya diṭṭhiyā;</p>
  1611. <p class="gathalast">Khīṇāsavo antimadehadhārī, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1612. <p class="hangnum"><a name="para476"></a><a name="para476_kn5"></a><span class="paranum">476</span>.</p>
  1613. <p class="gatha1"> ‘‘Bhavāsavā yassa vacī kharā ca, vidhūpitā atthagatā na santi;</p>
  1614. <p class="gathalast">Sa vedagū sabbadhi vippamutto, tathāgato <a name="T0.0417"></a> arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1615. <p class="hangnum"><a name="para477"></a><a name="para477_kn5"></a><span class="paranum">477</span>.</p>
  1616. <p class="gatha1"> ‘‘Saṅgātigo yassa na santi saṅgā, yo mānasattesu amānasatto;</p>
  1617. <p class="gathalast">Dukkhaṃ <a name="P0.0084"></a> pariññāya sakhettavatthuṃ, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1618. <p class="hangnum"><a name="para478"></a><a name="para478_kn5"></a><span class="paranum">478</span>.</p>
  1619. <p class="gatha1"> ‘‘Āsaṃ <a name="V0.0152"></a> anissāya vivekadassī, paravediyaṃ diṭṭhimupātivatto;</p>
  1620. <p class="gathalast">Ārammaṇā yassa na santi keci, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1621. <p class="hangnum"><a name="para479"></a><a name="para479_kn5"></a><span class="paranum">479</span>.</p>
  1622. <p class="gatha1"> ‘‘Paroparā <span class="note">[parovarā (sī. pī.)]</span> yassa samecca dhammā, vidhūpitā atthagatā na santi;</p>
  1623. <p class="gathalast">Santo upādānakhaye vimutto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1624. <p class="hangnum"><a name="para480"></a><a name="para480_kn5"></a><span class="paranum">480</span>.</p>
  1625. <p class="gatha1"> ‘‘Saṃyojanaṃ <a name="M0.0349"></a> jātikhayantadassī, yopānudi rāgapathaṃ asesaṃ;</p>
  1626. <p class="gathalast">Suddho nidoso vimalo akāco <span class="note">[akāmo (sī. syā.)]</span>, tathāgato <a name="T0.0418"></a> arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1627. <p class="hangnum"><a name="para481"></a><a name="para481_kn5"></a><span class="paranum">481</span>.</p>
  1628. <p class="gatha1"> ‘‘Yo attano attānaṃ <span class="note">[attanāttānaṃ (sī. syā.)]</span> nānupassati, samāhito ujjugato ṭhitatto;</p>
  1629. <p class="gathalast">Sa ve anejo akhilo akaṅkho, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.</p>
  1630. <p class="hangnum"><a name="para482"></a><a name="para482_kn5"></a><span class="paranum">482</span>.</p>
  1631. <p class="gatha1"> ‘‘Mohantarā yassa na santi keci, sabbesu dhammesu ca ñāṇadassī;</p>
  1632. <p class="gatha2">Sarīrañca antimaṃ dhāreti, patto ca sambodhimanuttaraṃ sivaṃ;</p>
  1633. <p class="gathalast">Ettāvatā yakkhassa suddhi, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ’’.</p>
  1634. <p class="hangnum"><a name="para483"></a><a name="para483_kn5"></a><span class="paranum">483</span>.</p>
  1635. <p class="gatha1"> ‘‘Hutañca <a name="P0.0085"></a> <span class="note">[huttañca (sī. ka.)]</span> mayhaṃ hutamatthu saccaṃ, yaṃ tādisaṃ vedagunaṃ alatthaṃ;</p>
  1636. <p class="gathalast">Brahmā hi sakkhi paṭigaṇhātu me bhagavā, bhuñjatu me bhagavā pūraḷāsaṃ’’.</p>
  1637. <p class="hangnum"><a name="para484"></a><a name="para484_kn5"></a><span class="paranum">484</span>.</p>
  1638. <p class="gatha1"> ‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ, sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;</p>
  1639. <p class="gathalast">Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā, dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā.</p>
  1640. <p class="hangnum"><a name="para485"></a><a name="para485_kn5"></a><span class="paranum">485</span>.</p>
  1641. <p class="gatha1"> ‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ, khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;</p>
  1642. <p class="gathalast">Annena pānena upaṭṭhahassu, khettañhi taṃ puññapekkhassa hoti’’.</p>
  1643. <p class="hangnum"><a name="para486"></a><a name="para486_kn5"></a><span class="paranum">486</span>.</p>
  1644. <p class="gatha1"> ‘‘Sādhāhaṃ <a name="M0.0350"></a><a name="T0.0419"></a> bhagavā tathā vijaññaṃ, yo dakkhiṇaṃ bhuñjeyya mādisassa;</p>
  1645. <p class="gathalast">Yaṃ yaññakāle pariyesamāno, pappuyya tava sāsanaṃ’’.</p>
  1646. <p class="hangnum"><a name="para487"></a><a name="para487_kn5"></a><span class="paranum">487</span>.</p>
  1647. <p class="gatha1"> ‘‘Sārambhā yassa vigatā, cittaṃ yassa anāvilaṃ;</p>
  1648. <p class="gathalast">Vippamutto ca kāmehi, thinaṃ yassa panūditaṃ.</p>
  1649. <p class="hangnum"><a name="para488"></a><a name="para488_kn5"></a><span class="paranum">488</span>.</p>
  1650. <p class="gatha1"> ‘‘Sīmantānaṃ <a name="V0.0153"></a> vinetāraṃ, jātimaraṇakovidaṃ;</p>
  1651. <p class="gathalast">Muniṃ moneyyasampannaṃ, tādisaṃ yaññamāgataṃ.</p>
  1652. <p class="hangnum"><a name="para489"></a><a name="para489_kn5"></a><span class="paranum">489</span>.</p>
  1653. <p class="gatha1"> ‘‘Bhakuṭiṃ <span class="note">[bhūkuṭiṃ (ka. sī.), bhākuṭiṃ (ka. sī., ma. ni. 1.226)]</span> vinayitvāna, pañjalikā namassatha;</p>
  1654. <p class="gathalast">Pūjetha annapānena, evaṃ ijjhanti dakkhiṇā.</p>
  1655. <p class="hangnum"><a name="para490"></a><a name="para490_kn5"></a><span class="paranum">490</span>.</p>
  1656. <p class="gatha1"> ‘‘Buddho <a name="P0.0086"></a> bhavaṃ arahati pūraḷāsaṃ, puññakhettamanuttaraṃ;</p>
  1657. <p class="gathalast">Āyāgo sabbalokassa, bhoto dinnaṃ mahapphala’’nti.</p>
  1658. <p class="bodytext">Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. Alattha kho <a name="T0.0420"></a> sundarikabhāradvājo brāhmaṇo…pe… arahataṃ ahosīti.</p>
  1659. <p class="centered">Sundarikabhāradvājasuttaṃ catutthaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1660. <p class="subhead">5. Māghasuttaṃ</p>
  1661. <p class="bodytext">Evaṃ me sutaṃ – eka samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho māgho māṇavo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā <a name="M0.0351"></a> bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho māgho māṇavo bhagavantaṃ <a name="P0.0087"></a> etadavoca –</p>
  1662. <p class="bodytext">‘‘Ahañhi, bho gotama, dāyako dānapati vadaññū yācayogo; dhammena bhoge pariyesāmi; dhammena bhoge pariyesitvā dhammaladdhehi bhogehi dhammādhigatehi ekassapi dadāmi dvinnampi <a name="V0.0154"></a> tiṇṇampi catunnampi pañcannampi channampi sattannampi aṭṭhannampi navannampi dasannampi dadāmi, vīsāyapi tiṃsāyapi cattālīsāyapi paññāsāyapi dadāmi, satassapi dadāmi, bhiyyopi dadāmi. Kaccāhaṃ, bho gotama, evaṃ dadanto evaṃ yajanto bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti<a name="T0.0421"></a>?</p>
  1663. <p class="bodytext">‘‘Taggha tvaṃ, māṇava, evaṃ dadanto evaṃ yajanto bahuṃ puññaṃ pasavasi. Yo kho, māṇava, dāyako dānapati vadaññū yācayogo; dhammena bhoge pariyesati; dhammena bhoge pariyesitvā dhammaladdhehi bhogehi dhammādhigatehi ekassapi dadāti…pe… satassapi dadāti, bhiyyopi dadāti, bahuṃ so puññaṃ pasavatī’’ti. Atha kho māgho māṇavo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  1664. <p class="hangnum"><a name="para491"></a><a name="para491_kn5"></a><span class="paranum">491</span>.</p>
  1665. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmahaṃ gotamaṃ vadaññuṃ, (iti māgho māṇavo)</p>
  1666. <p class="gatha2">Kāsāyavāsiṃ agahaṃ <span class="note">[agihaṃ (sī.), agehaṃ (pī.)]</span> carantaṃ;</p>
  1667. <p class="gatha3">Yo yācayogo dānapati <span class="note">[dānapatī (sī. syā. pī.)]</span> gahaṭṭho, puññatthiko <span class="note">[puññapekho (sī. pī. ka.)]</span> yajati puññapekkho;</p>
  1668. <p class="gathalast">Dadaṃ <a name="P0.0088"></a> paresaṃ idha annapānaṃ, kathaṃ hutaṃ yajamānassa sujjhe’’.</p>
  1669. <p class="hangnum"><a name="para492"></a><a name="para492_kn5"></a><span class="paranum">492</span>.</p>
  1670. <p class="gatha1"> ‘‘Yo yācayogo dānapati gahaṭṭho, (māghāti bhagavā)</p>
  1671. <p class="gatha2">Puññatthiko yajati puññapekkho;</p>
  1672. <p class="gathalast">Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādi’’.</p>
  1673. <p class="hangnum"><a name="para493"></a><a name="para493_kn5"></a><span class="paranum">493</span>.</p>
  1674. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="M0.0352"></a> yācayogo dānapati gahaṭṭho, (iti māgho māṇavo)</p>
  1675. <p class="gatha2">Puññatthiko yajati puññapekkho;</p>
  1676. <p class="gathalast">Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, akkhāhi me bhagavā dakkhiṇeyye’’.</p>
  1677. <p class="hangnum"><a name="para494"></a><a name="para494_kn5"></a><span class="paranum">494</span>.</p>
  1678. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="T0.0422"></a> ve asattā <span class="note">[alaggā (syā.)]</span> vicaranti loke, akiñcanā kevalino yatattā;</p>
  1679. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1680. <p class="hangnum"><a name="para495"></a><a name="para495_kn5"></a><span class="paranum">495</span>.</p>
  1681. <p class="gatha1"> ‘‘Ye sabbasaṃyojanabandhanacchidā, dantā vimuttā anīghā nirāsā;</p>
  1682. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1683. <p class="hangnum"><a name="para496"></a><a name="para496_kn5"></a><span class="paranum">496</span>.</p>
  1684. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="V0.0155"></a> sabbasaṃyojanavippamuttā, dantā vimuttā anīghā nirāsā;</p>
  1685. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1686. <p class="hangnum"><a name="para497"></a><a name="para497_kn5"></a><span class="paranum">497</span>.</p>
  1687. <p class="gatha1"> ‘‘Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, khīṇāsavā vūsitabrahmacariyā;</p>
  1688. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1689. <p class="hangnum"><a name="para498"></a><a name="para498_kn5"></a><span class="paranum">498</span>.</p>
  1690. <p class="gatha1"> ‘‘Yesu na māyā vasati na māno, khīṇāsavā vūsitabrahmacariyā;</p>
  1691. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1692. <p class="hangnum"><a name="para499"></a><a name="para499_kn5"></a><span class="paranum">499</span>.</p>
  1693. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="M0.0353"></a><a name="P0.0089"></a> vītalobhā amamā nirāsā, khīṇāsavā vūsitabrahmacariyā;</p>
  1694. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1695. <p class="hangnum"><a name="para500"></a><a name="para500_kn5"></a><span class="paranum">500</span>.</p>
  1696. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="T0.0423"></a> ve na taṇhāsu upātipannā, vitareyya oghaṃ amamā caranti;</p>
  1697. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1698. <p class="hangnum"><a name="para501"></a><a name="para501_kn5"></a><span class="paranum">501</span>.</p>
  1699. <p class="gatha1"> ‘‘Yesaṃ taṇhā natthi kuhiñci loke, bhavābhavāya idha vā huraṃ vā;</p>
  1700. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1701. <p class="hangnum"><a name="para502"></a><a name="para502_kn5"></a><span class="paranum">502</span>.</p>
  1702. <p class="gatha1"> ‘‘Ye kāme hitvā agahā caranti, susaññatattā tasaraṃva ujjuṃ;</p>
  1703. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1704. <p class="hangnum"><a name="para503"></a><a name="para503_kn5"></a><span class="paranum">503</span>.</p>
  1705. <p class="gatha1"> ‘‘Ye vītarāgā susamāhitindriyā, candova rāhuggahaṇā pamuttā;</p>
  1706. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1707. <p class="hangnum"><a name="para504"></a><a name="para504_kn5"></a><span class="paranum">504</span>.</p>
  1708. <p class="gatha1"> ‘‘Samitāvino vītarāgā akopā, yesaṃ gatī natthidha vippahāya;</p>
  1709. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1710. <p class="hangnum"><a name="para505"></a><a name="para505_kn5"></a><span class="paranum">505</span>.</p>
  1711. <p class="gatha1"> ‘‘Jahitvā jātimaraṇaṃ asesaṃ, kathaṃkathiṃ sabbamupātivattā;</p>
  1712. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1713. <p class="hangnum"><a name="para506"></a><a name="para506_kn5"></a><span class="paranum">506</span>.</p>
  1714. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="M0.0354"></a><a name="V0.0156"></a> attadīpā vicaranti loke, akiñcanā sabbadhi vippamuttā;</p>
  1715. <p class="gathalast">Kālena <a name="T0.0424"></a> tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1716. <p class="hangnum"><a name="para507"></a><a name="para507_kn5"></a><span class="paranum">507</span>.</p>
  1717. <p class="gatha1"> ‘‘Ye hettha jānanti yathā tathā idaṃ, ayamantimā natthi punabbhavoti;</p>
  1718. <p class="gathalast">Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.</p>
  1719. <p class="hangnum"><a name="para508"></a><a name="para508_kn5"></a><span class="paranum">508</span>.</p>
  1720. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="P0.0090"></a> vedagū jhānarato satīmā, sambodhipatto saraṇaṃ bahūnaṃ;</p>
  1721. <p class="gathalast">Kālena tamhi habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha’’.</p>
  1722. <p class="hangnum"><a name="para509"></a><a name="para509_kn5"></a><span class="paranum">509</span>.</p>
  1723. <p class="gatha1"> ‘‘Addhā amoghā mama pucchanā ahu, akkhāsi me bhagavā dakkhiṇeyye;</p>
  1724. <p class="gathalast">Tvañhettha jānāsi yathā tathā idaṃ, tathā hi te vidito esa dhammo.</p>
  1725. <p class="hangnum"><a name="para510"></a><a name="para510_kn5"></a><span class="paranum">510</span>.</p>
  1726. <p class="gatha1"> ‘‘Yo yācayogo dānapati gahaṭṭho, (iti māgho māṇavo)</p>
  1727. <p class="gatha2">Puññatthiko yajati puññapekkho;</p>
  1728. <p class="gatha3">Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ,</p>
  1729. <p class="gathalast">Akkhāhi me bhagavā yaññasampadaṃ’’.</p>
  1730. <p class="hangnum"><a name="para511"></a><a name="para511_kn5"></a><span class="paranum">511</span>.</p>
  1731. <p class="gatha1"> ‘‘Yajassu yajamāno māghāti bhagavā, sabbattha ca vippasādehi cittaṃ;</p>
  1732. <p class="gathalast">Ārammaṇaṃ yajamānassa yañño, etthappatiṭṭhāya jahāti dosaṃ.</p>
  1733. <p class="hangnum"><a name="para512"></a><a name="para512_kn5"></a><span class="paranum">512</span>.</p>
  1734. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="T0.0425"></a> vītarāgo pavineyya dosaṃ, mettaṃ cittaṃ bhāvayamappamāṇaṃ;</p>
  1735. <p class="gathalast">Rattindivaṃ satatamappamatto, sabbā disā pharati appamaññaṃ’’.</p>
  1736. <p class="hangnum"><a name="para513"></a><a name="para513_kn5"></a><span class="paranum">513</span>.</p>
  1737. <p class="gatha1"> ‘‘Ko <a name="M0.0355"></a> sujjhati muccati bajjhatī ca, kenattanā gacchati <span class="note">[kenatthenā gacchati (ka.)]</span> brahmalokaṃ;</p>
  1738. <p class="gatha2">Ajānato me muni brūhi puṭṭho, bhagavā hi me sakkhi brahmajjadiṭṭho;</p>
  1739. <p class="gathalast">Tuvañhi <a name="P0.0091"></a> no brahmasamosi saccaṃ, kathaṃ upapajjati brahmalokaṃ jutima’’.</p>
  1740. <p class="hangnum"><a name="para514"></a><a name="para514_kn5"></a><span class="paranum">514</span>.</p>
  1741. <p class="gatha1"> ‘‘Yo yajati tividhaṃ yaññasampadaṃ, (māghāti bhagavā)</p>
  1742. <p class="gatha2">Ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādi;</p>
  1743. <p class="gatha3">Evaṃ <a name="V0.0157"></a> yajitvā sammā yācayogo,</p>
  1744. <p class="gathalast">Upapajjati brahmalokanti brūmī’’ti.</p>
  1745. <p class="bodytext">Evaṃ vutte, māgho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.</p>
  1746. <p class="centered">Māghasuttaṃ pañcamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1747. <p class="subhead">6. Sabhiyasuttaṃ</p>
  1748. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="T0.0426"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena sabhiyassa paribbājakassa purāṇasālohitāya devatāya pañhā uddiṭṭhā honti – ‘‘yo te, sabhiya, samaṇo vā brāhmaṇo vā ime pañhe puṭṭho byākaroti tassa santike brahmacariyaṃ careyyāsī’’ti.</p>
  1749. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyo paribbājako tassā devatāya santike te pañhe uggahetvā ye te samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā <a name="P0.0092"></a> bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo makkhaligosālo ajito kesakambalo pakudho <span class="note">[kakudho (sī.) pakuddho (syā. kaṃ.)]</span> kaccāno sañcayo <span class="note">[sañjayo (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span> belaṭṭhaputto <span class="note">[bellaṭṭhiputto (sī. pī.), veḷaṭṭhaputto (syā.)]</span> nigaṇṭho nāṭaputto <span class="note">[nātaputto (sī. pī.)]</span>, te upasaṅkamitvā te pañhe pucchati. Te sabhiyena <a name="M0.0356"></a> paribbājakena pañhe puṭṭhā na sampāyanti; asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti. Api ca sabhiyaṃ yeva paribbājakaṃ paṭipucchanti.</p>
  1750. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo…pe… nigaṇṭho nāṭaputto, te mayā pañhe puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti; api <a name="T0.0427"></a> ca maññevettha paṭipucchanti. Yannūnnāhaṃ hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjeyya’’nti.</p>
  1751. <p class="bodytext">Atha <a name="V0.0158"></a> kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā ime pañhe puccheyya’’nti.</p>
  1752. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘yepi kho te <span class="note">[ye kho te (syā.), yaṃ kho te (ka.)]</span> bhonto samaṇabrāhmaṇā jiṇṇā vuḍḍhā mahallakā addhagatā vayoanuppattā therā rattaññū cirapabbajitā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo…pe. <a name="P0.0093"></a>… nigaṇṭho nāṭaputto, tepi mayā pañhe puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti, api ca maññevettha paṭipucchanti; kiṃ pana me samaṇo gotamo ime pañhe puṭṭho byākarissati! Samaṇo hi gotamo daharo ceva jātiyā, navo ca pabbajjāyā’’ti.</p>
  1753. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘samaṇo kho <span class="note">[samaṇo kho gotamo (syā. ka.)]</span> daharoti na uññātabbo na paribhotabbo. Daharopi cesa samaṇo gotamo mahiddhiko hoti mahānubhāvo, yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā ime pañhe puccheyya’’nti.</p>
  1754. <p class="bodytext">Atha <a name="T0.0428"></a> kho sabhiyo paribbājako yena rājagahaṃ tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena rājagahaṃ veḷuvanaṃ kalandakanivāpo, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ <a name="M0.0357"></a> sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sabhiyo paribbājako bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  1755. <p class="hangnum"><a name="para515"></a><a name="para515_kn5"></a><span class="paranum">515</span>.</p>
  1756. <p class="gatha1"> ‘‘Kaṅkhī vecikicchī āgamaṃ, (iti sabhiyo)</p>
  1757. <p class="gatha2">Pañhe pucchituṃ abhikaṅkhamāno;</p>
  1758. <p class="gatha3">Tesantakaro bhavāhi <span class="note">[bhavāhi me (pī. ka.)]</span> pañhe me puṭṭho,</p>
  1759. <p class="gathalast">Anupubbaṃ anudhammaṃ byākarohi me’’.</p>
  1760. <p class="hangnum"><a name="para516"></a><a name="para516_kn5"></a><span class="paranum">516</span>.</p>
  1761. <p class="gatha1"> ‘‘Dūrato <a name="P0.0094"></a> āgatosi sabhiya, (iti bhagavā)</p>
  1762. <p class="gatha2">Pañhe pucchituṃ abhikaṅkhamāno;</p>
  1763. <p class="gatha3">Tesantakaro bhavāmi <span class="note">[tesamantakaromi te (ka.)]</span> pañhe te puṭṭho,</p>
  1764. <p class="gathalast">Anupubbaṃ anudhammaṃ byākaromi te.</p>
  1765. <p class="hangnum"><a name="para517"></a><a name="para517_kn5"></a><span class="paranum">517</span>.</p>
  1766. <p class="gatha1"> ‘‘Puccha <a name="V0.0159"></a> maṃ sabhiya pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasi;</p>
  1767. <p class="gathalast">Tassa tasseva pañhassa, ahaṃ antaṃ karomi te’’ti.</p>
  1768. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Yaṃ vatāhaṃ aññesu samaṇabrāhmaṇesu okāsakammamattampi <span class="note">[okāsamattampi (sī. pī.)]</span> nālatthaṃ taṃ me idaṃ samaṇena gotamena okāsakammaṃ kata’’nti. Attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto bhagavantaṃ <a name="T0.0429"></a> pañhaṃ apucchi –</p>
  1769. <p class="hangnum"><a name="para518"></a><a name="para518_kn5"></a><span class="paranum">518</span>.</p>
  1770. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ pattinamāhu bhikkhunaṃ, (iti sabhiyo)</p>
  1771. <p class="gatha2">Sorataṃ kena kathañca dantamāhu;</p>
  1772. <p class="gatha3">Buddhoti kathaṃ pavuccati,</p>
  1773. <p class="gathalast">Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.</p>
  1774. <p class="hangnum"><a name="para519"></a><a name="para519_kn5"></a><span class="paranum">519</span>.</p>
  1775. <p class="gatha1"> ‘‘Pajjena <a name="P0.0095"></a> katena attanā, (sabhiyāti bhagavā)</p>
  1776. <p class="gatha2">Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;</p>
  1777. <p class="gatha3">Vibhavañca bhavañca vippahāya,</p>
  1778. <p class="gathalast">Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhu.</p>
  1779. <p class="hangnum"><a name="para520"></a><a name="para520_kn5"></a><span class="paranum">520</span>.</p>
  1780. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbattha <a name="M0.0358"></a> upekkhako satimā, na so hiṃsati kañci sabbaloke;</p>
  1781. <p class="gathalast">Tiṇṇo samaṇo anāvilo, ussadā yassa na santi sorato so.</p>
  1782. <p class="hangnum"><a name="para521"></a><a name="para521_kn5"></a><span class="paranum">521</span>.</p>
  1783. <p class="gatha1"> ‘‘Yassindriyāni bhāvitāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke;</p>
  1784. <p class="gathalast">Nibbijjha imaṃ parañca lokaṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvito sa danto.</p>
  1785. <p class="hangnum"><a name="para522"></a><a name="para522_kn5"></a><span class="paranum">522</span>.</p>
  1786. <p class="gatha1"> ‘‘Kappāni viceyya kevalāni, saṃsāraṃ dubhayaṃ cutūpapātaṃ;</p>
  1787. <p class="gathalast">Vigatarajamanaṅgaṇaṃ <a name="T0.0430"></a> visuddhaṃ, pattaṃ jātikhayaṃ tamāhu buddha’’nti.</p>
  1788. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto bhagavantaṃ uttariṃ <span class="note">[uttari (ka.)]</span> pañhaṃ apucchi –</p>
  1789. <p class="hangnum"><a name="para523"></a><a name="para523_kn5"></a><span class="paranum">523</span>.</p>
  1790. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ <a name="V0.0160"></a> pattinamāhu brāhmaṇaṃ, (iti sabhiyo)</p>
  1791. <p class="gatha2">Samaṇaṃ kena kathañca nhātakoti;</p>
  1792. <p class="gatha3">Nāgoti <a name="P0.0096"></a> kathaṃ pavuccati,</p>
  1793. <p class="gathalast">Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.</p>
  1794. <p class="hangnum"><a name="para524"></a><a name="para524_kn5"></a><span class="paranum">524</span>.</p>
  1795. <p class="gatha1"> ‘‘Bāhitvā sabbapāpakāni, (sabhiyāti bhagavā)</p>
  1796. <p class="gatha2">Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;</p>
  1797. <p class="gatha3">Saṃsāramaticca kevalī so,</p>
  1798. <p class="gathalast">Asito tādi pavuccate sa brahmā.</p>
  1799. <p class="hangnum"><a name="para525"></a><a name="para525_kn5"></a><span class="paranum">525</span>.</p>
  1800. <p class="gatha1"> ‘‘Samitāvi pahāya puññapāpaṃ, virajo ñatvā imaṃ parañca lokaṃ;</p>
  1801. <p class="gathalast">Jātimaraṇaṃ upātivatto, samaṇo tādi pavuccate tathattā.</p>
  1802. <p class="hangnum"><a name="para526"></a><a name="para526_kn5"></a><span class="paranum">526</span>.</p>
  1803. <p class="gatha1"> ‘‘Ninhāya <a name="M0.0359"></a> <span class="note">[ninahāya (syā.)]</span> sabbapāpakāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke;</p>
  1804. <p class="gathalast">Devamanussesu <a name="T0.0431"></a> kappiyesu, kappaṃ neti tamāhu nhātako’’ti.</p>
  1805. <p class="hangnum"><a name="para527"></a><a name="para527_kn5"></a><span class="paranum">527</span>.</p>
  1806. <p class="gatha1"> ‘‘Āguṃ na karoti kiñci loke, sabbasaṃyoge <span class="note">[sabbayoge (ka.)]</span> visajja bandhanāni;</p>
  1807. <p class="gathalast">Sabbattha na sajjatī vimutto, nāgo tādi pavuccate tathattā’’ti.</p>
  1808. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyo paribbājako…pe… bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –</p>
  1809. <p class="hangnum"><a name="para528"></a><a name="para528_kn5"></a><span class="paranum">528</span>.</p>
  1810. <p class="gatha1"> ‘‘Kaṃ khettajinaṃ vadanti buddhā, (iti sabhiyo)</p>
  1811. <p class="gatha2">Kusalaṃ kena kathañca paṇḍitoti;</p>
  1812. <p class="gatha3">Muni <a name="P0.0097"></a> nāma kathaṃ pavuccati,</p>
  1813. <p class="gathalast">Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.</p>
  1814. <p class="hangnum"><a name="para529"></a><a name="para529_kn5"></a><span class="paranum">529</span>.</p>
  1815. <p class="gatha1"> ‘‘Khettāni viceyya kevalāni, (sabhiyāti bhagavā)</p>
  1816. <p class="gatha2">Dibbaṃ mānusakañca brahmakhettaṃ;</p>
  1817. <p class="gatha3">Sabbakhettamūlabandhanā pamutto,</p>
  1818. <p class="gathalast">Khettajino tādi pavuccate tathattā.</p>
  1819. <p class="hangnum"><a name="para530"></a><a name="para530_kn5"></a><span class="paranum">530</span>.</p>
  1820. <p class="gatha1"> ‘‘Kosāni <a name="V0.0161"></a> viceyya kevalāni, dibbaṃ mānusakañca brahmakosaṃ;</p>
  1821. <p class="gathalast">Sabbakosamūlabandhanā pamutto, kusalo tādi pavuccate tathattā.</p>
  1822. <p class="hangnum"><a name="para531"></a><a name="para531_kn5"></a><span class="paranum">531</span>.</p>
  1823. <p class="gatha1"> ‘‘Dubhayāni <a name="T0.0432"></a> viceyya paṇḍarāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca suddhipañño;</p>
  1824. <p class="gathalast">Kaṇhaṃ sukkaṃ upātivatto, paṇḍito tādi pavuccate tathattā.</p>
  1825. <p class="hangnum"><a name="para532"></a><a name="para532_kn5"></a><span class="paranum">532</span>.</p>
  1826. <p class="gatha1"> ‘‘Asatañca <a name="M0.0360"></a> satañca ñatvā dhammaṃ, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke;</p>
  1827. <p class="gathalast">Devamanussehi pūjanīyo, saṅgaṃ jālamaticca so munī’’ti.</p>
  1828. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyo paribbājako…pe… bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –</p>
  1829. <p class="hangnum"><a name="para533"></a><a name="para533_kn5"></a><span class="paranum">533</span>.</p>
  1830. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ pattinamāhu <a name="P0.0098"></a> vedaguṃ, (iti sabhiyo)</p>
  1831. <p class="gatha2">Anuviditaṃ kena kathañca vīriyavāti;</p>
  1832. <p class="gatha3">Ājāniyo kinti nāma hoti,</p>
  1833. <p class="gathalast">Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.</p>
  1834. <p class="hangnum"><a name="para534"></a><a name="para534_kn5"></a><span class="paranum">534</span>.</p>
  1835. <p class="gatha1"> ‘‘Vedāni viceyya kevalāni, (sabhiyāti bhagavā)</p>
  1836. <p class="gatha2">Samaṇānaṃ yānidhatthi <span class="note">[yānipatthi (sī. syā. pī.)]</span> brāhmaṇānaṃ;</p>
  1837. <p class="gatha3">Sabbavedanāsu vītarāgo,</p>
  1838. <p class="gathalast">Sabbaṃ vedamaticca vedagū so.</p>
  1839. <p class="hangnum"><a name="para535"></a><a name="para535_kn5"></a><span class="paranum">535</span>.</p>
  1840. <p class="gatha1"> ‘‘Anuvicca papañcanāmarūpaṃ, ajjhattaṃ <a name="T0.0433"></a> bahiddhā ca rogamūlaṃ;</p>
  1841. <p class="gathalast">Sabbarogamūlabandhanā pamutto, anuvidito tādi pavuccate tathattā.</p>
  1842. <p class="hangnum"><a name="para536"></a><a name="para536_kn5"></a><span class="paranum">536</span>.</p>
  1843. <p class="gatha1"> ‘‘Virato idha sabbapāpakehi, nirayadukkhaṃ aticca vīriyavā so;</p>
  1844. <p class="gathalast">So vīriyavā padhānavā, dhīro tādi pavuccate tathattā.</p>
  1845. <p class="hangnum"><a name="para537"></a><a name="para537_kn5"></a><span class="paranum">537</span>.</p>
  1846. <p class="gatha1"> ‘‘Yassassu lunāni bandhanāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca saṅgamūlaṃ;</p>
  1847. <p class="gathalast">Sabbasaṅgamūlabandhanā pamutto, ājāniyo tādi pavuccate tathattā’’ti.</p>
  1848. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0361"></a><a name="V0.0162"></a> kho sabhiyo paribbājako…pe… bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –</p>
  1849. <p class="hangnum"><a name="para538"></a><a name="para538_kn5"></a><span class="paranum">538</span>.</p>
  1850. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃ pattinamāhu sottiyaṃ, (iti sabhiyo)</p>
  1851. <p class="gatha2">Ariyaṃ <a name="P0.0099"></a> kena kathañca caraṇavāti;</p>
  1852. <p class="gatha3">Paribbājako kinti nāma hoti,</p>
  1853. <p class="gathalast">Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.</p>
  1854. <p class="hangnum"><a name="para539"></a><a name="para539_kn5"></a><span class="paranum">539</span>.</p>
  1855. <p class="gatha1"> ‘‘Sutvā sabbadhammaṃ abhiññāya loke, (sabhiyāti bhagavā)</p>
  1856. <p class="gatha2">Sāvajjānavajjaṃ yadatthi kiñci;</p>
  1857. <p class="gatha3">Abhibhuṃ akathaṃkathiṃ vimuttaṃ,</p>
  1858. <p class="gathalast">Anighaṃ <a name="T0.0434"></a> sabbadhimāhu sottiyoti.</p>
  1859. <p class="hangnum"><a name="para540"></a><a name="para540_kn5"></a><span class="paranum">540</span>.</p>
  1860. <p class="gatha1"> ‘‘Chetvā āsavāni ālayāni, vidvā so na upeti gabbhaseyyaṃ;</p>
  1861. <p class="gathalast">Saññaṃ tividhaṃ panujja paṅkaṃ, kappaṃ neti tamāhu ariyoti.</p>
  1862. <p class="hangnum"><a name="para541"></a><a name="para541_kn5"></a><span class="paranum">541</span>.</p>
  1863. <p class="gatha1"> ‘‘Yo idha caraṇesu pattipatto, kusalo sabbadā ājānāti <span class="note">[ājāni (syā.)]</span> dhammaṃ;</p>
  1864. <p class="gathalast">Sabbattha na sajjati vimuttacitto <span class="note">[vimutto (sī.)]</span>, paṭighā yassa na santi caraṇavā so.</p>
  1865. <p class="hangnum"><a name="para542"></a><a name="para542_kn5"></a><span class="paranum">542</span>.</p>
  1866. <p class="gatha1"> ‘‘Dukkhavepakkaṃ yadatthi kammaṃ, uddhamadho tiriyaṃ vāpi <span class="note">[tiriyañcāpi (syā.)]</span> majjhe;</p>
  1867. <p class="gatha2">Paribbājayitvā pariññacārī, māyaṃ mānamathopi lobhakodhaṃ;</p>
  1868. <p class="gathalast">Pariyantamakāsi nāmarūpaṃ, taṃ paribbājakamāhu pattipatta’’nti.</p>
  1869. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto <a name="P0.0100"></a> uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –</p>
  1870. <p class="hangnum"><a name="para543"></a><a name="para543_kn5"></a><span class="paranum">543</span>.</p>
  1871. <p class="gatha1"> ‘‘Yāni <a name="M0.0362"></a><a name="T0.0435"></a> ca tīṇi yāni ca saṭṭhi, samaṇappavādasitāni <span class="note">[samaṇappavādanissitāni (syā. ka.)]</span> bhūripañña;</p>
  1872. <p class="gathalast">Saññakkharasaññanissitāni, osaraṇāni vineyya oghatamagā.</p>
  1873. <p class="hangnum"><a name="para544"></a><a name="para544_kn5"></a><span class="paranum">544</span>.</p>
  1874. <p class="gatha1"> ‘‘Antagūsi <a name="V0.0163"></a> pāragū <span class="note">[pāragūsi (syā. pī. ka.)]</span> dukkhassa, arahāsi sammāsambuddho khīṇāsavaṃ taṃ maññe;</p>
  1875. <p class="gathalast">Jutimā mutimā pahūtapañño, dukkhassantakaraṃ atāresi maṃ.</p>
  1876. <p class="hangnum"><a name="para545"></a><a name="para545_kn5"></a><span class="paranum">545</span>.</p>
  1877. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ me kaṅkhitamaññāsi, vicikicchā maṃ tārayi namo te;</p>
  1878. <p class="gathalast">Muni monapathesu pattipatta, akhila ādiccabandhu soratosi.</p>
  1879. <p class="hangnum"><a name="para546"></a><a name="para546_kn5"></a><span class="paranum">546</span>.</p>
  1880. <p class="gatha1"> ‘‘Yā <a name="P0.0101"></a> me kaṅkhā pure āsi, taṃ me byākāsi cakkhumā;</p>
  1881. <p class="gathalast">Addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tava.</p>
  1882. <p class="hangnum"><a name="para547"></a><a name="para547_kn5"></a><span class="paranum">547</span>.</p>
  1883. <p class="gatha1"> ‘‘Upāyāsā ca te sabbe, viddhastā vinaḷīkatā;</p>
  1884. <p class="gathalast">Sītibhūto damappatto, dhitimā saccanikkamo.</p>
  1885. <p class="hangnum"><a name="para548"></a><a name="para548_kn5"></a><span class="paranum">548</span>.</p>
  1886. <p class="gatha1"> ‘‘Tassa te nāganāgassa, mahāvīrassa bhāsato;</p>
  1887. <p class="gathalast">Sabbe devānumodanti, ubho nāradapabbatā.</p>
  1888. <p class="hangnum"><a name="para549"></a><a name="para549_kn5"></a><span class="paranum">549</span>.</p>
  1889. <p class="gatha1"> ‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;</p>
  1890. <p class="gathalast">Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo.</p>
  1891. <p class="hangnum"><a name="para550"></a><a name="para550_kn5"></a><span class="paranum">550</span>.</p>
  1892. <p class="gatha1"> ‘‘Tuvaṃ <a name="T0.0436"></a> buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni;</p>
  1893. <p class="gathalast">Tuvaṃ anusaye chetvā, tiṇṇo tāresi maṃ pajaṃ.</p>
  1894. <p class="hangnum"><a name="para551"></a><a name="para551_kn5"></a><span class="paranum">551</span>.</p>
  1895. <p class="gatha1"> ‘‘Upadhī te samatikkantā, āsavā te padālitā;</p>
  1896. <p class="gathalast">Sīhosi anupādāno, pahīnabhayabheravo.</p>
  1897. <p class="hangnum"><a name="para552"></a><a name="para552_kn5"></a><span class="paranum">552</span>.</p>
  1898. <p class="gatha1"> ‘‘Puṇḍarīkaṃ <a name="M0.0363"></a> yathā vaggu, toye na upalimpati <span class="note">[toyena na upalippati (sī.), toye na upalippati (pī.), toyena na upalimpati (ka.)]</span>;</p>
  1899. <p class="gatha2">Evaṃ puññe ca pāpe ca, ubhaye tvaṃ na limpasi;</p>
  1900. <p class="gathalast">Pāde vīra pasārehi, sabhiyo vandati satthuno’’ti.</p>
  1901. <p class="bodytext">Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca <a name="V0.0164"></a> – ‘‘abhikkantaṃ, bhante…pe… esāhaṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca; labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti<a name="P0.0102"></a>.</p>
  1902. <p class="bodytext">‘‘Yo kho, sabhiya, aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ, ākaṅkhati upasampadaṃ, so cattāro māse parivasati; catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya. Api ca mettha puggalavemattatā viditā’’ti.</p>
  1903. <p class="bodytext">‘‘Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṃ, ākaṅkhantā <a name="T0.0437"></a> upasampadaṃ cattāro māse parivasanti, catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya, ahaṃ cattāri vassāni parivasissāmi; catunnaṃ vassānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā’’ti. Alattha kho sabhiyo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṃ alattha upasampadaṃ…pe… aññataro kho panāyasmā sabhiyo arahataṃ ahosīti.</p>
  1904. <p class="centered">Sabhiyasuttaṃ chaṭṭhaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  1905. <p class="subhead">7. Selasuttaṃ</p>
  1906. <p class="bodytext">Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅguttarāpesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi <a name="P0.0103"></a> bhikkhusatehi yena āpaṇaṃ nāma aṅguttarāpānaṃ nigamo tadavasari. Assosi <a name="T0.0438"></a> kho keṇiyo jaṭilo ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅguttarāpesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi āpaṇaṃ anuppatto. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ <a name="M0.0364"></a> evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti <span class="note">[bhagavā (syā. pī.)]</span>. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ desati ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ <a name="V0.0165"></a> parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.</p>
  1907. <p class="bodytext">Atha kho keṇiyo jaṭilo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho keṇiyaṃ jaṭilaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Evaṃ vutte, bhagavā keṇiyaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘mahā kho, keṇiya, bhikkhusaṅgho <a name="P0.0104"></a> aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni; tvañca brāhmaṇesu <a name="T0.0439"></a> abhippasanno’’ti.</p>
  1908. <p class="bodytext">Dutiyampi kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiñcāpi, bho gotama, mahā bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, ahañca brāhmaṇesu abhippasanno; adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Dutiyampi kho bhagavā keṇiyaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘mahā kho, keṇiya, bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni; tvañca brāhmaṇesu abhippasanno’’ti.</p>
  1909. <p class="bodytext">Tatiyampi kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiñcāpi, bho gotama, mahā bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, ahañca brāhmaṇesu abhippasanno, adhivāsetu <span class="note">[adhivāsetveva (sī.)]</span> me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā <a name="M0.0365"></a> uṭṭhāyāsanā yena sako assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mittāmacce ñātisālohite āmantesi – ‘‘suṇantu me bhavanto mittāmaccā ñātisālohitā, samaṇo me gotamo nimantito svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghena, yena me kāyaveyyāvaṭikaṃ kareyyāthā’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho keṇiyassa jaṭilassa mittāmaccā ñātisālohitā keṇiyassa jaṭilassa paṭissutvā appekacce uddhanāni khaṇanti, appekacce kaṭṭhāni phālenti, appekacce bhājanāni dhovanti, appekacce udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpenti, appekacce āsanāni paññāpenti. Keṇiyo pana jaṭilo sāmaṃyeva maṇḍalamāḷaṃ <a name="T0.0440"></a> paṭiyādeti.</p>
  1910. <p class="bodytext">Tena kho pana samayena selo brāhmaṇo āpaṇe paṭivasati, tiṇṇaṃ <a name="P0.0105"></a> vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ <a name="V0.0166"></a> sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo, tīṇi ca māṇavakasatāni mante vāceti.</p>
  1911. <p class="bodytext">Tena kho pana samayena keṇiyo jaṭilo sele brāhmaṇe abhippasanno hoti. Atha kho selo brāhmaṇo tīhi māṇavakasatehi parivuto jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami. Addasā kho selo brāhmaṇo keṇiyassa jaṭilassa assame <span class="note">[keṇissamiye jaṭile (sī. pī.)]</span> appekacce uddhanāni khaṇante…pe… appekacce āsanāni paññapente, keṇiyaṃ pana jaṭilaṃ sāmaṃyeva maṇḍalamāḷaṃ paṭiyādentaṃ. Disvāna keṇiyaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho bhoto keṇiyassa āvāho vā bhavissati, vivāho vā bhavissati, mahāyañño vā paccupaṭṭhito, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṃ balakāyenā’’ti?</p>
  1912. <p class="bodytext">‘‘Na me, bho sela, āvāho vā bhavissati vivāho vā, nāpi rājā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṃ balakāyena; api ca kho me mahāyañño paccupaṭṭhito. Atthi samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅguttarāpesu cārikaṃ <a name="M0.0366"></a> caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi <a name="T0.0441"></a> bhikkhusatehi āpaṇaṃ anuppatto. Taṃ kho pana <a name="P0.0106"></a> bhavantaṃ gotamaṃ…pe… buddho bhagavāti. So me nimantito svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. ‘‘Buddhoti, bho keṇiya, vadesi’’? ‘‘Buddhoti, bho sela, vadāmi’’. ‘‘Buddhoti, bho keṇiya, vadesi’’? ‘‘Buddhoti, bho sela, vadāmī’’ti.</p>
  1913. <p class="bodytext">Atha kho selassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘ghosopi kho eso dullabho lokasmiṃ yadidaṃ buddhoti. Āgatāni kho panamhākaṃ mantesu dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati rājā hoti cakkavatti dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ, hatthiratanaṃ, assaratanaṃ, maṇiratanaṃ, itthiratanaṃ, gahapatiratanaṃ, pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado <span class="note">[vivattacchaddo (sī. pī.)]</span>. Kahaṃ pana, bho keṇiya, etarahi so bhavaṃ gotamo viharati <a name="T0.0442"></a> arahaṃ sammāsambuddho’’ti?</p>
  1914. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0167"></a> vutte, keṇiyo jaṭilo dakkhiṇaṃ bāhuṃ paggahetvā selaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘yenesā<a name="P0.0107"></a>, bho sela, nīlavanarājī’’ti. Atha kho selo brāhmaṇo tīhi māṇavakasatehi saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami. Atha kho selo brāhmaṇo te māṇavake āmantesi – ‘‘appasaddā bhonto āgacchantu, pade padaṃ nikkhipantā. Durāsadā hi te bhagavanto <span class="note">[bhavanto (syā. ka.)]</span> sīhāva ekacarā. Yadā cāhaṃ, bho, samaṇena gotamena saddhiṃ manteyyuṃ, mā me bhonto antarantarā kathaṃ opātetha; kathāpariyosānaṃ me bhavanto āgamentū’’ti.</p>
  1915. <p class="bodytext">Atha kho selo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho selo brāhmaṇo bhagavato <a name="M0.0367"></a> kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi <span class="note">[sammannesi (sī. syā.)]</span>. Addasā kho selo brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cāti.</p>
  1916. <p class="bodytext">Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ selo brāhmaṇo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya <a name="T0.0443"></a> cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi <span class="note">[abhisaṅkhāresi (syā. ka.)]</span>, yathā addasa selo brāhmaṇo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ<a name="P0.0108"></a>. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi.</p>
  1917. <p class="bodytext">Atha kho selassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi, no apuripuṇṇehi. No ca kho naṃ jānāmi buddho vā no vā. Sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te bhavanti arahanto sammāsambuddhā, te sake vaṇṇe bhaññamāne attānaṃ pātukarontī’ti. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti. Atha kho selo brāhmaṇo bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –</p>
  1918. <p class="hangnum"><a name="para553"></a><a name="para553_kn5"></a><span class="paranum">553</span>.</p>
  1919. <p class="gatha1"> ‘‘Paripuṇṇakāyo suruci, sujāto cārudassano;</p>
  1920. <p class="gathalast">Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā.</p>
  1921. <p class="hangnum"><a name="para554"></a><a name="para554_kn5"></a><span class="paranum">554</span>.</p>
  1922. <p class="gatha1"> ‘‘Narassa <a name="V0.0168"></a> hi sujātassa, ye bhavanti viyañjanā;</p>
  1923. <p class="gathalast">Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā.</p>
  1924. <p class="hangnum"><a name="para555"></a><a name="para555_kn5"></a><span class="paranum">555</span>.</p>
  1925. <p class="gatha1"> ‘‘Pasannanetto sumukho, brahā uju patāpavā;</p>
  1926. <p class="gathalast">Majjhe <a name="T0.0444"></a> samaṇasaṅghassa, ādiccova virocasi.</p>
  1927. <p class="hangnum"><a name="para556"></a><a name="para556_kn5"></a><span class="paranum">556</span>.</p>
  1928. <p class="gatha1"> ‘‘Kalyāṇadassano <a name="M0.0368"></a> bhikkhu, kañcanasannibhattaco;</p>
  1929. <p class="gathalast">Kiṃ te samaṇabhāvena, evaṃ uttamavaṇṇino.</p>
  1930. <p class="hangnum"><a name="para557"></a><a name="para557_kn5"></a><span class="paranum">557</span>.</p>
  1931. <p class="gatha1"> ‘‘Rājā arahasi bhavituṃ, cakkavattī rathesabho;</p>
  1932. <p class="gathalast">Cāturanto vijitāvī, jambusaṇḍassa <span class="note">[jambumaṇḍassa (ka.)]</span> issaro.</p>
  1933. <p class="hangnum"><a name="para558"></a><a name="para558_kn5"></a><span class="paranum">558</span>.</p>
  1934. <p class="gatha1"> ‘‘Khattiyā <a name="P0.0109"></a> bhogirājāno <span class="note">[bhojarājāno (sī. syā.)]</span>, anuyantā <span class="note">[anuyuttā (sī.)]</span> bhavantu te;</p>
  1935. <p class="gathalast">Rājābhirājā manujindo, rajjaṃ kārehi gotama’’.</p>
  1936. <p class="hangnum"><a name="para559"></a><a name="para559_kn5"></a><span class="paranum">559</span>.</p>
  1937. <p class="gatha1"> ‘‘Rājāhamasmi selāti, (bhagavā) dhammarājā anuttaro;</p>
  1938. <p class="gathalast">Dhammena cakkaṃ vattemi, cakkaṃ appaṭivattiyaṃ’’.</p>
  1939. <p class="hangnum"><a name="para560"></a><a name="para560_kn5"></a><span class="paranum">560</span>.</p>
  1940. <p class="gatha1"> ‘‘Sambuddho paṭijānāsi, (iti selo brāhmaṇo) dhammarājā anuttaro;</p>
  1941. <p class="gathalast">‘Dhammena cakkaṃ vattemi’, iti bhāsasi gotama.</p>
  1942. <p class="hangnum"><a name="para561"></a><a name="para561_kn5"></a><span class="paranum">561</span>.</p>
  1943. <p class="gatha1"> ‘‘Ko nu senāpati bhoto, sāvako satthuranvayo;</p>
  1944. <p class="gathalast">Ko te tamanuvatteti, dhammacakkaṃ pavattitaṃ’’.</p>
  1945. <p class="hangnum"><a name="para562"></a><a name="para562_kn5"></a><span class="paranum">562</span>.</p>
  1946. <p class="gatha1"> ‘‘Mayā pavattitaṃ cakkaṃ, (selāti bhagavā) dhammacakkaṃ anuttaraṃ;</p>
  1947. <p class="gathalast">Sāriputto anuvatteti, anujāto tathāgataṃ.</p>
  1948. <p class="hangnum"><a name="para563"></a><a name="para563_kn5"></a><span class="paranum">563</span>.</p>
  1949. <p class="gatha1"> ‘‘Abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, bhāvetabbañca bhāvitaṃ;</p>
  1950. <p class="gathalast">Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇa.</p>
  1951. <p class="hangnum"><a name="para564"></a><a name="para564_kn5"></a><span class="paranum">564</span>.</p>
  1952. <p class="gatha1"> ‘‘Vinayassu <a name="V0.0169"></a> mayi kaṅkhaṃ, adhimuccassu brāhmaṇa;</p>
  1953. <p class="gathalast">Dullabhaṃ dassanaṃ hoti, sambuddhānaṃ abhiṇhaso.</p>
  1954. <p class="hangnum"><a name="para565"></a><a name="para565_kn5"></a><span class="paranum">565</span>.</p>
  1955. <p class="gatha1"> ‘‘Yesaṃ <a name="M0.0369"></a><a name="P0.0110"></a><a name="T0.0445"></a> ve <span class="note">[yesaṃ vo (pī.), yassa ve (syā.)]</span> dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;</p>
  1956. <p class="gathalast">Sohaṃ brāhmaṇa sambuddho, sallakatto anuttaro.</p>
  1957. <p class="hangnum"><a name="para566"></a><a name="para566_kn5"></a><span class="paranum">566</span>.</p>
  1958. <p class="gatha1"> ‘‘Brahmabhūto atitulo, mārasenappamaddano;</p>
  1959. <p class="gathalast">Sabbāmitte vasīkatvā, modāmi akutobhayo’’.</p>
  1960. <p class="hangnum"><a name="para567"></a><a name="para567_kn5"></a><span class="paranum">567</span>.</p>
  1961. <p class="gatha1"> ‘‘Imaṃ bhavanto nisāmetha, yathā bhāsati cakkhumā;</p>
  1962. <p class="gathalast">Sallakatto mahāvīro, sīhova nadatī vane.</p>
  1963. <p class="hangnum"><a name="para568"></a><a name="para568_kn5"></a><span class="paranum">568</span>.</p>
  1964. <p class="gatha1"> ‘‘Brahmabhūtaṃ atitulaṃ, mārasenappamaddanaṃ;</p>
  1965. <p class="gathalast">Ko disvā nappasīdeyya, api kaṇhābhijātiko.</p>
  1966. <p class="hangnum"><a name="para569"></a><a name="para569_kn5"></a><span class="paranum">569</span>.</p>
  1967. <p class="gatha1"> ‘‘Yo maṃ icchati anvetu, yo vā nicchati gacchatu;</p>
  1968. <p class="gathalast">Idhāhaṃ pabbajissāmi, varapaññassa santike’’.</p>
  1969. <p class="hangnum"><a name="para570"></a><a name="para570_kn5"></a><span class="paranum">570</span>.</p>
  1970. <p class="gatha1"> ‘‘Evañce <span class="note">[etañce (sī. pī.)]</span> ruccati bhoto, sammāsambuddhasāsane <span class="note">[sammāsambuddhasāsanaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]</span>;</p>
  1971. <p class="gathalast">Mayampi pabbajissāma, varapaññassa santike’’.</p>
  1972. <p class="hangnum"><a name="para571"></a><a name="para571_kn5"></a><span class="paranum">571</span>.</p>
  1973. <p class="gatha1"> ‘‘Brāhmaṇā tisatā ime, yācanti pañjalīkatā;</p>
  1974. <p class="gathalast">Brahmacariyaṃ carissāma, bhagavā tava santike’’.</p>
  1975. <p class="hangnum"><a name="para572"></a><a name="para572_kn5"></a><span class="paranum">572</span>.</p>
  1976. <p class="gatha1"> ‘‘Svākkhātaṃ brahmacariyaṃ, (selāti bhagavā) sandiṭṭhikamakālikaṃ;</p>
  1977. <p class="gathalast">Yattha amoghā pabbajjā, appamattassa sikkhato’’ti.</p>
  1978. <p class="bodytext">Alattha kho selo brāhmaṇo sapariso bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Atha kho keṇiyo jaṭilo tassā <a name="T0.0446"></a> rattiyā accayena sake assame paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato <a name="P0.0111"></a> kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti<a name="V0.0170"></a>. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena.</p>
  1979. <p class="bodytext">Atha <a name="M0.0370"></a> kho keṇiyo jaṭilo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho keṇiyaṃ jaṭilaṃ bhagavā imāhi gāthāhi anumodi –</p>
  1980. <p class="hangnum"><a name="para573"></a><a name="para573_kn5"></a><span class="paranum">573</span>.</p>
  1981. <p class="gatha1"> ‘‘Aggihuttamukhā yaññā, sāvittī chandaso mukhaṃ;</p>
  1982. <p class="gathalast">Rājā mukhaṃ manussānaṃ, nadīnaṃ sāgaro mukhaṃ.</p>
  1983. <p class="hangnum"><a name="para574"></a><a name="para574_kn5"></a><span class="paranum">574</span>.</p>
  1984. <p class="gatha1"> ‘‘Nakkhattānaṃ mukhaṃ cando, ādicco tapataṃ mukhaṃ;</p>
  1985. <p class="gathalast">Puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho ve yajataṃ mukha’’nti.</p>
  1986. <p class="bodytext">Atha kho bhagavā keṇiyaṃ jaṭilaṃ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā selo sapariso eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasse <a name="P0.0112"></a> …pe… <a name="T0.0447"></a> aññataro kho panāpasmā selo sapariso arahataṃ ahosi.</p>
  1987. <p class="bodytext">Atha kho āyasmā selo sapariso yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –</p>
  1988. <p class="hangnum"><a name="para575"></a><a name="para575_kn5"></a><span class="paranum">575</span>.</p>
  1989. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ taṃ saraṇamāgamha <span class="note">[māgamma (sī. syā. ka.)]</span>, ito aṭṭhami cakkhuma;</p>
  1990. <p class="gathalast">Sattarattena bhagavā, dantamha tava sāsane.</p>
  1991. <p class="hangnum"><a name="para576"></a><a name="para576_kn5"></a><span class="paranum">576</span>.</p>
  1992. <p class="gatha1"> ‘‘Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni;</p>
  1993. <p class="gathalast">Tuvaṃ anusaye chetvā, tiṇṇo tāresimaṃ pajaṃ.</p>
  1994. <p class="hangnum"><a name="para577"></a><a name="para577_kn5"></a><span class="paranum">577</span>.</p>
  1995. <p class="gatha1"> ‘‘Upadhī te samatikkantā, āsavā te padālitā;</p>
  1996. <p class="gathalast">Sīhosi <span class="note">[sīhova (ma. ni. 2.401)]</span> anupādāno, pahīnabhayabheravo.</p>
  1997. <p class="hangnum"><a name="para578"></a><a name="para578_kn5"></a><span class="paranum">578</span>.</p>
  1998. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhavo <a name="V0.0171"></a> tisatā ime, tiṭṭhanti pañjalīkatā;</p>
  1999. <p class="gathalast">Pāde vīra pasārehi, nāgā vandantu satthuno’’ti.</p>
  2000. <p class="centered">Selasuttaṃ sattamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2001. <p class="subhead">8. Sallasuttaṃ</p>
  2002. <p class="hangnum"><a name="para579"></a><a name="para579_kn5"></a><span class="paranum">579</span>.</p>
  2003. <p class="gatha1"> Animittamanaññātaṃ<a name="M0.0371"></a>, maccānaṃ idha jīvitaṃ;</p>
  2004. <p class="gathalast">Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ.</p>
  2005. <p class="hangnum"><a name="para580"></a><a name="para580_kn5"></a><span class="paranum">580</span>.</p>
  2006. <p class="gatha1"> Na <a name="P0.0113"></a> hi so upakkamo atthi, yena jātā na miyyare;</p>
  2007. <p class="gathalast">Jarampi <a name="T0.0448"></a> patvā maraṇaṃ, evaṃdhammā hi pāṇino.</p>
  2008. <p class="hangnum"><a name="para581"></a><a name="para581_kn5"></a><span class="paranum">581</span>.</p>
  2009. <p class="gatha1"> Phalānamiva pakkānaṃ, pāto patanato <span class="note">[papatato (sī. pī. aṭṭha.)]</span> bhayaṃ;</p>
  2010. <p class="gathalast">Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇato bhayaṃ.</p>
  2011. <p class="hangnum"><a name="para582"></a><a name="para582_kn5"></a><span class="paranum">582</span>.</p>
  2012. <p class="gatha1"> Yathāpi kumbhakārassa, katā mattikabhājanā;</p>
  2013. <p class="gathalast">Sabbe bhedanapariyantā <span class="note">[bhedapariyantā (syā.)]</span>, evaṃ maccāna jīvitaṃ.</p>
  2014. <p class="hangnum"><a name="para583"></a><a name="para583_kn5"></a><span class="paranum">583</span>.</p>
  2015. <p class="gatha1"> Daharā ca mahantā ca, ye bālā ye ca paṇḍitā;</p>
  2016. <p class="gathalast">Sabbe maccuvasaṃ yanti, sabbe maccuparāyaṇā.</p>
  2017. <p class="hangnum"><a name="para584"></a><a name="para584_kn5"></a><span class="paranum">584</span>.</p>
  2018. <p class="gatha1"> Tesaṃ maccuparetānaṃ, gacchataṃ paralokato;</p>
  2019. <p class="gathalast">Na pitā tāyate puttaṃ, ñātī vā pana ñātake.</p>
  2020. <p class="hangnum"><a name="para585"></a><a name="para585_kn5"></a><span class="paranum">585</span>.</p>
  2021. <p class="gatha1"> Pekkhataṃ yeva ñātīnaṃ, passa lālapataṃ puthu;</p>
  2022. <p class="gathalast">Ekamekova maccānaṃ, govajjho viya nīyati <span class="note">[niyyati (bahūsu)]</span>.</p>
  2023. <p class="hangnum"><a name="para586"></a><a name="para586_kn5"></a><span class="paranum">586</span>.</p>
  2024. <p class="gatha1"> Evamabbhāhato <a name="V0.0172"></a> loko, maccunā ca jarāya ca;</p>
  2025. <p class="gathalast">Tasmā dhīrā na socanti, viditvā lokapariyāyaṃ.</p>
  2026. <p class="hangnum"><a name="para587"></a><a name="para587_kn5"></a><span class="paranum">587</span>.</p>
  2027. <p class="gatha1"> Yassa maggaṃ na jānāsi, āgatassa gatassa vā;</p>
  2028. <p class="gathalast">Ubho ante asampassaṃ, niratthaṃ paridevasi.</p>
  2029. <p class="hangnum"><a name="para588"></a><a name="para588_kn5"></a><span class="paranum">588</span>.</p>
  2030. <p class="gatha1"> Paridevayamāno ce, kiñcidatthaṃ udabbahe;</p>
  2031. <p class="gathalast">Sammūḷho hiṃsamattānaṃ, kayirā ce naṃ vicakkhaṇo.</p>
  2032. <p class="hangnum"><a name="para589"></a><a name="para589_kn5"></a><span class="paranum">589</span>.</p>
  2033. <p class="gatha1"> Na hi ruṇṇena sokena, santiṃ pappoti cetaso;</p>
  2034. <p class="gathalast">Bhiyyassuppajjate dukkhaṃ, sarīraṃ cupahaññati.</p>
  2035. <p class="hangnum"><a name="para590"></a><a name="para590_kn5"></a><span class="paranum">590</span>.</p>
  2036. <p class="gatha1"> Kiso <a name="P0.0114"></a> vivaṇṇo bhavati, hiṃsamattānamattanā;</p>
  2037. <p class="gathalast">Na <a name="T0.0449"></a> tena petā pālenti, niratthā paridevanā.</p>
  2038. <p class="hangnum"><a name="para591"></a><a name="para591_kn5"></a><span class="paranum">591</span>.</p>
  2039. <p class="gatha1"> Sokamappajahaṃ <a name="M0.0372"></a> jantu, bhiyyo dukkhaṃ nigacchati;</p>
  2040. <p class="gathalast">Anutthunanto kālaṅkataṃ <span class="note">[kālakataṃ (sī. syā.)]</span>, sokassa vasamanvagū.</p>
  2041. <p class="hangnum"><a name="para592"></a><a name="para592_kn5"></a><span class="paranum">592</span>.</p>
  2042. <p class="gatha1"> Aññepi passa gamine, yathākammūpage nare;</p>
  2043. <p class="gathalast">Maccuno vasamāgamma, phandantevidha pāṇino.</p>
  2044. <p class="hangnum"><a name="para593"></a><a name="para593_kn5"></a><span class="paranum">593</span>.</p>
  2045. <p class="gatha1"> Yena yena hi maññanti, tato taṃ hoti aññathā;</p>
  2046. <p class="gathalast">Etādiso vinābhāvo, passa lokassa pariyāyaṃ.</p>
  2047. <p class="hangnum"><a name="para594"></a><a name="para594_kn5"></a><span class="paranum">594</span>.</p>
  2048. <p class="gatha1"> Api vassasataṃ jīve, bhiyyo vā pana māṇavo;</p>
  2049. <p class="gathalast">Ñātisaṅghā vinā hoti, jahāti idha jīvitaṃ.</p>
  2050. <p class="hangnum"><a name="para595"></a><a name="para595_kn5"></a><span class="paranum">595</span>.</p>
  2051. <p class="gatha1"> Tasmā arahato sutvā, vineyya paridevitaṃ;</p>
  2052. <p class="gathalast">Petaṃ kālaṅkataṃ disvā, neso labbhā mayā iti.</p>
  2053. <p class="hangnum"><a name="para596"></a><a name="para596_kn5"></a><span class="paranum">596</span>.</p>
  2054. <p class="gatha1"> Yathā <a name="V0.0173"></a> saraṇamādittaṃ, vārinā parinibbaye <span class="note">[parinibbuto (sī. ka.)]</span>;</p>
  2055. <p class="gatha2">Evampi dhīro sapañño, paṇḍito kusalo naro;</p>
  2056. <p class="gathalast">Khippamuppatitaṃ sokaṃ, vāto tūlaṃva dhaṃsaye.</p>
  2057. <p class="hangnum"><a name="para597"></a><a name="para597_kn5"></a><span class="paranum">597</span>.</p>
  2058. <p class="gatha1"> Paridevaṃ pajappañca, domanassañca attano;</p>
  2059. <p class="gathalast">Attano sukhamesāno, abbahe sallamattano.</p>
  2060. <p class="hangnum"><a name="para598"></a><a name="para598_kn5"></a><span class="paranum">598</span>.</p>
  2061. <p class="gatha1"> Abbuḷhasallo asito, santiṃ pappuyya cetaso;</p>
  2062. <p class="gathalast">Sabbasokaṃ atikkanto, asoko hoti nibbutoti.</p>
  2063. <p class="centered">Sallasuttaṃ aṭṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2064. <p class="subhead">9. Vāseṭṭhasuttaṃ</p>
  2065. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="P0.0115"></a><a name="T0.0450"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā icchānaṅgale paṭivasanti, seyyathidaṃ – caṅkī brāhmaṇo, tārukkho brāhmaṇo, pokkharasāti brāhmaṇo, jāṇussoṇi <span class="note">[jāṇusoṇi (ka.)]</span> brāhmaṇo, todeyyo brāhmaṇo, aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṃ māṇavānaṃ <a name="M0.0373"></a> jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamantānaṃ anuvicarantānaṃ <span class="note">[anucaṅkamamānānaṃ anuvicaramānānaṃ (sī. pī.)]</span> ayamantarākathā udapādi – ‘‘kathaṃ, bho, brāhmaṇo hotī’’ti?</p>
  2066. <p class="bodytext">Bhāradvājo māṇavo evamāha – ‘‘yato kho, bho, ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, ettāvatā kho bho brāhmaṇo hotī’’ti.</p>
  2067. <p class="bodytext">Vāseṭṭho māṇavo evamāha – ‘‘yato kho, bho, sīlavā ca hoti vatasampanno <span class="note">[vattasampanno (sī. syā. ma. ni. 2.454)]</span> ca, ettāvatā kho, bho, brāhmaṇo hotī’’ti. Neva kho asakkhi bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhaṃ <a name="P0.0116"></a> māṇavaṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṃ māṇavaṃ saññāpetuṃ.</p>
  2068. <p class="bodytext">Atha <a name="V0.0174"></a> kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ kho, bho <span class="note">[ayaṃ bho (sī. syā. ka.), ayaṃ kho (pī.)]</span> bhāradvāja, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā <a name="T0.0451"></a> pabbajito icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe; taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi…pe… buddho bhagavā’ti. Āyāma, bho bhāradvāja, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā samaṇaṃ gotamaṃ etamatthaṃ pucchissāma. Yathā no samaṇo gotamo byākarissati tathā naṃ dhāressāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.</p>
  2069. <p class="bodytext">Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –</p>
  2070. <p class="hangnum"><a name="para599"></a><a name="para599_kn5"></a><span class="paranum">599</span>.</p>
  2071. <p class="gatha1"> ‘‘Anuññātapaṭiññātā, tevijjā mayamasmubho;</p>
  2072. <p class="gathalast">Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo.</p>
  2073. <p class="hangnum"><a name="para600"></a><a name="para600_kn5"></a><span class="paranum">600</span>.</p>
  2074. <p class="gatha1"> ‘‘Tevijjānaṃ yadakkhātaṃ, tatra kevalinosmase;</p>
  2075. <p class="gathalast">Padakasma veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā.</p>
  2076. <p class="hangnum"><a name="para601"></a><a name="para601_kn5"></a><span class="paranum">601</span>.</p>
  2077. <p class="gatha1"> ‘‘Tesaṃ <a name="M0.0374"></a><a name="P0.0117"></a> no jātivādasmiṃ, vivādo atthi gotama;</p>
  2078. <p class="gatha2">Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati;</p>
  2079. <p class="gathalast">Ahañca kammunā <span class="note">[kammanā (sī. pī.) evamuparipi]</span> brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma.</p>
  2080. <p class="hangnum"><a name="para602"></a><a name="para602_kn5"></a><span class="paranum">602</span>.</p>
  2081. <p class="gatha1"> ‘‘Te na sakkoma saññāpetuṃ, aññamaññaṃ mayaṃ ubho;</p>
  2082. <p class="gathalast">Bhavantaṃ <span class="note">[bhagavantaṃ (ka.)]</span> puṭṭhumāgamhā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ.</p>
  2083. <p class="hangnum"><a name="para603"></a><a name="para603_kn5"></a><span class="paranum">603</span>.</p>
  2084. <p class="gatha1"> ‘‘Candaṃ <a name="T0.0452"></a> yathā khayātītaṃ, pecca pañjalikā janā;</p>
  2085. <p class="gathalast">Vandamānā namassanti, evaṃ lokasmi gotamaṃ.</p>
  2086. <p class="hangnum"><a name="para604"></a><a name="para604_kn5"></a><span class="paranum">604</span>.</p>
  2087. <p class="gatha1"> ‘‘Cakkhuṃ loke samuppannaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ;</p>
  2088. <p class="gatha2">Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā;</p>
  2089. <p class="gathalast">Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānesu brāhmaṇaṃ’’.</p>
  2090. <p class="hangnum"><a name="para605"></a><a name="para605_kn5"></a><span class="paranum">605</span>.</p>
  2091. <p class="gatha1"> ‘‘Tesaṃ <a name="V0.0175"></a> vo ahaṃ byakkhissaṃ, (vāseṭṭhāti bhagavā) anupubbaṃ yathātathaṃ;</p>
  2092. <p class="gathalast">Jātivibhaṅgaṃ pāṇānaṃ, aññamaññā hi jātiyo.</p>
  2093. <p class="hangnum"><a name="para606"></a><a name="para606_kn5"></a><span class="paranum">606</span>.</p>
  2094. <p class="gatha1"> ‘‘Tiṇarukkhepi jānātha, na cāpi paṭijānare;</p>
  2095. <p class="gathalast">Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.</p>
  2096. <p class="hangnum"><a name="para607"></a><a name="para607_kn5"></a><span class="paranum">607</span>.</p>
  2097. <p class="gatha1"> ‘‘Tato <a name="P0.0118"></a> kīṭe paṭaṅge ca, yāva kunthakipillike;</p>
  2098. <p class="gathalast">Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.</p>
  2099. <p class="hangnum"><a name="para608"></a><a name="para608_kn5"></a><span class="paranum">608</span>.</p>
  2100. <p class="gatha1"> ‘‘Catuppadepi jānātha, khuddake ca mahallake;</p>
  2101. <p class="gathalast">Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.</p>
  2102. <p class="hangnum"><a name="para609"></a><a name="para609_kn5"></a><span class="paranum">609</span>.</p>
  2103. <p class="gatha1"> ‘‘Pādūdarepi jānātha, urage dīghapiṭṭhike;</p>
  2104. <p class="gathalast">Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.</p>
  2105. <p class="hangnum"><a name="para610"></a><a name="para610_kn5"></a><span class="paranum">610</span>.</p>
  2106. <p class="gatha1"> ‘‘Tato macchepi jānātha, odake vārigocare;</p>
  2107. <p class="gathalast">Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.</p>
  2108. <p class="hangnum"><a name="para611"></a><a name="para611_kn5"></a><span class="paranum">611</span>.</p>
  2109. <p class="gatha1"> ‘‘Tato pakkhīpi jānātha, pattayāne vihaṅgame;</p>
  2110. <p class="gathalast">Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.</p>
  2111. <p class="hangnum"><a name="para612"></a><a name="para612_kn5"></a><span class="paranum">612</span>.</p>
  2112. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā <a name="M0.0375"></a><a name="T0.0453"></a> etāsu jātīsu, liṅgaṃ jātimayaṃ puthu;</p>
  2113. <p class="gathalast">Evaṃ natthi manussesu, liṅgaṃ jātimayaṃ puthu.</p>
  2114. <p class="hangnum"><a name="para613"></a><a name="para613_kn5"></a><span class="paranum">613</span>.</p>
  2115. <p class="gatha1"> ‘‘Na kesehi na sīsena, na kaṇṇehi na akkhibhi;</p>
  2116. <p class="gathalast">Na mukhena na nāsāya, na oṭṭhehi bhamūhi vā.</p>
  2117. <p class="hangnum"><a name="para614"></a><a name="para614_kn5"></a><span class="paranum">614</span>.</p>
  2118. <p class="gatha1"> ‘‘Na gīvāya na aṃsehi, na udarena na piṭṭhiyā;</p>
  2119. <p class="gathalast">Na soṇiyā na urasā, na sambādhe na methune <span class="note">[na sambādhā na methunā (syā. ka.)]</span>.</p>
  2120. <p class="hangnum"><a name="para615"></a><a name="para615_kn5"></a><span class="paranum">615</span>.</p>
  2121. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="V0.0176"></a> hatthehi na pādehi, nāṅgulīhi nakhehi vā;</p>
  2122. <p class="gatha2">Na jaṅghāhi na ūrūhi, na vaṇṇena sarena vā;</p>
  2123. <p class="gathalast">Liṅgaṃ jātimayaṃ neva, yathā aññāsu jātisu.</p>
  2124. <p class="hangnum"><a name="para616"></a><a name="para616_kn5"></a><span class="paranum">616</span>.</p>
  2125. <p class="gatha1"> ‘‘Paccattañca <a name="P0.0119"></a> sarīresu <span class="note">[paccattaṃ sasarīresu (sī. pī.)]</span>, manussesvetaṃ na vijjati;</p>
  2126. <p class="gathalast">Vokārañca manussesu, samaññāya pavuccati.</p>
  2127. <p class="hangnum"><a name="para617"></a><a name="para617_kn5"></a><span class="paranum">617</span>.</p>
  2128. <p class="gatha1"> ‘‘Yo hi koci manussesu, gorakkhaṃ upajīvati;</p>
  2129. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, kassako so na brāhmaṇo.</p>
  2130. <p class="hangnum"><a name="para618"></a><a name="para618_kn5"></a><span class="paranum">618</span>.</p>
  2131. <p class="gatha1"> ‘‘Yo hi koci manussesu, puthusippena jīvati;</p>
  2132. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, sippiko so na brāhmaṇo.</p>
  2133. <p class="hangnum"><a name="para619"></a><a name="para619_kn5"></a><span class="paranum">619</span>.</p>
  2134. <p class="gatha1"> ‘‘Yo hi koci manussesu, vohāraṃ upajīvati;</p>
  2135. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, vāṇijo so na brāhmaṇo.</p>
  2136. <p class="hangnum"><a name="para620"></a><a name="para620_kn5"></a><span class="paranum">620</span>.</p>
  2137. <p class="gatha1"> ‘‘Yo hi koci manussesu, parapessena jīvati;</p>
  2138. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, pessiko <span class="note">[pessako (ka.)]</span> so na brāhmaṇo.</p>
  2139. <p class="hangnum"><a name="para621"></a><a name="para621_kn5"></a><span class="paranum">621</span>.</p>
  2140. <p class="gatha1"> ‘‘Yo hi koci manussesu, adinnaṃ upajīvati;</p>
  2141. <p class="gathalast">Evaṃ <a name="T0.0454"></a> vāseṭṭha jānāhi, coro eso na brāhmaṇo.</p>
  2142. <p class="hangnum"><a name="para622"></a><a name="para622_kn5"></a><span class="paranum">622</span>.</p>
  2143. <p class="gatha1"> ‘‘Yo hi koci manussesu, issatthaṃ upajīvati;</p>
  2144. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, yodhājīvo na brāhmaṇo.</p>
  2145. <p class="hangnum"><a name="para623"></a><a name="para623_kn5"></a><span class="paranum">623</span>.</p>
  2146. <p class="gatha1"> ‘‘Yo hi koci manussesu, porohiccena jīvati;</p>
  2147. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, yājako eso na brāhmaṇo.</p>
  2148. <p class="hangnum"><a name="para624"></a><a name="para624_kn5"></a><span class="paranum">624</span>.</p>
  2149. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="M0.0376"></a> hi koci manussesu, gāmaṃ raṭṭhañca bhuñjati;</p>
  2150. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, rājā eso na brāhmaṇo.</p>
  2151. <p class="hangnum"><a name="para625"></a><a name="para625_kn5"></a><span class="paranum">625</span>.</p>
  2152. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="V0.0177"></a> cāhaṃ brāhmaṇaṃ brūmi, yonijaṃ mattisambhavaṃ;</p>
  2153. <p class="gatha2">Bhovādi nāma so hoti, sace <span class="note">[sa ve (sī. syā.)]</span> hoti sakiñcano;</p>
  2154. <p class="gathalast">Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2155. <p class="hangnum"><a name="para626"></a><a name="para626_kn5"></a><span class="paranum">626</span>.</p>
  2156. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbasaṃyojanaṃ chetvā, so ve na paritassati;</p>
  2157. <p class="gathalast">Saṅgātigaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2158. <p class="hangnum"><a name="para627"></a><a name="para627_kn5"></a><span class="paranum">627</span>.</p>
  2159. <p class="gatha1"> ‘‘Chetvā <a name="P0.0120"></a> naddhiṃ varattañca, sandānaṃ sahanukkamaṃ;</p>
  2160. <p class="gathalast">Ukkhittapalighaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2161. <p class="hangnum"><a name="para628"></a><a name="para628_kn5"></a><span class="paranum">628</span>.</p>
  2162. <p class="gatha1"> ‘‘Akkosaṃ vadhabandhañca, aduṭṭho yo titikkhati;</p>
  2163. <p class="gathalast">Khantībalaṃ balānīkaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2164. <p class="hangnum"><a name="para629"></a><a name="para629_kn5"></a><span class="paranum">629</span>.</p>
  2165. <p class="gatha1"> ‘‘Akkodhanaṃ vatavantaṃ, sīlavantaṃ anussadaṃ;</p>
  2166. <p class="gathalast">Dantaṃ antimasārīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2167. <p class="hangnum"><a name="para630"></a><a name="para630_kn5"></a><span class="paranum">630</span>.</p>
  2168. <p class="gatha1"> ‘‘Vāri pokkharapatteva, āraggeriva sāsapo;</p>
  2169. <p class="gathalast">Yo na limpati kāmesu, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2170. <p class="hangnum"><a name="para631"></a><a name="para631_kn5"></a><span class="paranum">631</span>.</p>
  2171. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="T0.0455"></a> dukkhassa pajānāti, idheva khayamattano;</p>
  2172. <p class="gathalast">Pannabhāraṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2173. <p class="hangnum"><a name="para632"></a><a name="para632_kn5"></a><span class="paranum">632</span>.</p>
  2174. <p class="gatha1"> ‘‘Gambhīrapaññaṃ medhāviṃ, maggāmaggassa kovidaṃ;</p>
  2175. <p class="gathalast">Uttamatthamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2176. <p class="hangnum"><a name="para633"></a><a name="para633_kn5"></a><span class="paranum">633</span>.</p>
  2177. <p class="gatha1"> ‘‘Asaṃsaṭṭhaṃ gahaṭṭhehi, anāgārehi cūbhayaṃ;</p>
  2178. <p class="gathalast">Anokasārimappicchaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2179. <p class="hangnum"><a name="para634"></a><a name="para634_kn5"></a><span class="paranum">634</span>.</p>
  2180. <p class="gatha1"> ‘‘Nidhāya daṇḍaṃ bhūtesu, tasesu thāvaresu ca;</p>
  2181. <p class="gathalast">Yo na hanti na ghāteti, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2182. <p class="hangnum"><a name="para635"></a><a name="para635_kn5"></a><span class="paranum">635</span>.</p>
  2183. <p class="gatha1"> ‘‘Aviruddhaṃ <a name="V0.0178"></a> viruddhesu, attadaṇḍesu nibbutaṃ;</p>
  2184. <p class="gathalast">Sādānesu anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2185. <p class="hangnum"><a name="para636"></a><a name="para636_kn5"></a><span class="paranum">636</span>.</p>
  2186. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa <a name="M0.0377"></a> rāgo ca doso ca, māno makkho ca pātito;</p>
  2187. <p class="gathalast">Sāsaporiva āraggā, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2188. <p class="hangnum"><a name="para637"></a><a name="para637_kn5"></a><span class="paranum">637</span>.</p>
  2189. <p class="gatha1"> ‘‘Akakkasaṃ <a name="P0.0121"></a> viññāpaniṃ, giraṃ saccamudīraye;</p>
  2190. <p class="gathalast">Yāya nābhisaje kañci, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2191. <p class="hangnum"><a name="para638"></a><a name="para638_kn5"></a><span class="paranum">638</span>.</p>
  2192. <p class="gatha1"> ‘‘Yodha dīghaṃ va rassaṃ vā, aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhaṃ;</p>
  2193. <p class="gathalast">Loke adinnaṃ nādiyati, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2194. <p class="hangnum"><a name="para639"></a><a name="para639_kn5"></a><span class="paranum">639</span>.</p>
  2195. <p class="gatha1"> ‘‘Āsā yassa na vijjanti, asmiṃ loke paramhi ca;</p>
  2196. <p class="gathalast">Nirāsāsaṃ <span class="note">[nirāsayaṃ (sī. syā. pī.), nirāsakaṃ (?)]</span> visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2197. <p class="hangnum"><a name="para640"></a><a name="para640_kn5"></a><span class="paranum">640</span>.</p>
  2198. <p class="gatha1"> ‘‘Yassālayā na vijjanti, aññāya akathaṃkathī;</p>
  2199. <p class="gathalast">Amatogadhamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2200. <p class="hangnum"><a name="para641"></a><a name="para641_kn5"></a><span class="paranum">641</span>.</p>
  2201. <p class="gatha1"> ‘‘Yodha <a name="T0.0456"></a> puññañca pāpañca, ubho saṅgamupaccagā;</p>
  2202. <p class="gathalast">Asokaṃ virajaṃ suddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2203. <p class="hangnum"><a name="para642"></a><a name="para642_kn5"></a><span class="paranum">642</span>.</p>
  2204. <p class="gatha1"> ‘‘Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ, vippasannamanāvilaṃ;</p>
  2205. <p class="gathalast">Nandībhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2206. <p class="hangnum"><a name="para643"></a><a name="para643_kn5"></a><span class="paranum">643</span>.</p>
  2207. <p class="gatha1"> ‘‘Yomaṃ palipathaṃ duggaṃ, saṃsāraṃ mohamaccagā;</p>
  2208. <p class="gatha2">Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī, anejo akathaṃkathī;</p>
  2209. <p class="gathalast">Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2210. <p class="hangnum"><a name="para644"></a><a name="para644_kn5"></a><span class="paranum">644</span>.</p>
  2211. <p class="gatha1"> ‘‘Yodha kāme pahantvāna, anāgāro paribbaje;</p>
  2212. <p class="gathalast">Kāmabhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2213. <p class="hangnum"><a name="para645"></a><a name="para645_kn5"></a><span class="paranum">645</span>.</p>
  2214. <p class="gatha1"> ‘‘Yodha <a name="V0.0179"></a> taṇhaṃ pahantvāna, anāgāro paribbaje;</p>
  2215. <p class="gathalast">Taṇhābhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2216. <p class="hangnum"><a name="para646"></a><a name="para646_kn5"></a><span class="paranum">646</span>.</p>
  2217. <p class="gatha1"> ‘‘Hitvā mānusakaṃ yogaṃ, dibbaṃ yogaṃ upaccagā;</p>
  2218. <p class="gathalast">Sabbayogavisaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2219. <p class="hangnum"><a name="para647"></a><a name="para647_kn5"></a><span class="paranum">647</span>.</p>
  2220. <p class="gatha1"> ‘‘Hitvā ratiñca aratiṃ, sītibhūtaṃ nirūpadhiṃ;</p>
  2221. <p class="gathalast">Sabbalokābhibhuṃ vīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2222. <p class="hangnum"><a name="para648"></a><a name="para648_kn5"></a><span class="paranum">648</span>.</p>
  2223. <p class="gatha1"> ‘‘Cutiṃ <a name="M0.0378"></a><a name="P0.0122"></a> yo vedi <span class="note">[yo’veti (?) itivuttake 99 aṭṭhakathāsaṃvaṇanā passitabbā]</span> ttānaṃ, upapattiñca sabbaso;</p>
  2224. <p class="gathalast">Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2225. <p class="hangnum"><a name="para649"></a><a name="para649_kn5"></a><span class="paranum">649</span>.</p>
  2226. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā;</p>
  2227. <p class="gathalast">Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2228. <p class="hangnum"><a name="para650"></a><a name="para650_kn5"></a><span class="paranum">650</span>.</p>
  2229. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa pure ca pacchā ca, majjhe ca natthi kiñcanaṃ;</p>
  2230. <p class="gathalast">Akiñcanaṃ <a name="T0.0457"></a> anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2231. <p class="hangnum"><a name="para651"></a><a name="para651_kn5"></a><span class="paranum">651</span>.</p>
  2232. <p class="gatha1"> ‘‘Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ, mahesiṃ vijitāvinaṃ;</p>
  2233. <p class="gathalast">Anejaṃ nhātakaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2234. <p class="hangnum"><a name="para652"></a><a name="para652_kn5"></a><span class="paranum">652</span>.</p>
  2235. <p class="gatha1"> ‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi <span class="note">[yo’veti (?) itivuttake 99 aṭṭhakathāsaṃvaṇanā passitabbā]</span>, saggāpāyañca passati;</p>
  2236. <p class="gathalast">Atho jātikkhayaṃ patto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.</p>
  2237. <p class="hangnum"><a name="para653"></a><a name="para653_kn5"></a><span class="paranum">653</span>.</p>
  2238. <p class="gatha1"> ‘‘Samaññā hesā lokasmiṃ, nāmagottaṃ pakappitaṃ;</p>
  2239. <p class="gathalast">Sammuccā samudāgataṃ, tattha tattha pakappitaṃ.</p>
  2240. <p class="hangnum"><a name="para654"></a><a name="para654_kn5"></a><span class="paranum">654</span>.</p>
  2241. <p class="gatha1"> ‘‘Dīgharattamanusayitaṃ, diṭṭhigatamajānataṃ;</p>
  2242. <p class="gathalast">Ajānantā no <span class="note">[ajānantā te (aṭṭha.) ma. ni. 2.460]</span> pabruvanti, jātiyā hoti brāhmaṇo.</p>
  2243. <p class="hangnum"><a name="para655"></a><a name="para655_kn5"></a><span class="paranum">655</span>.</p>
  2244. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="V0.0180"></a> jaccā brāhmaṇo hoti, na jaccā hoti abrāhmaṇo;</p>
  2245. <p class="gathalast">Kammunā brāhmaṇo hoti, kammunā hoti abrāhmaṇo.</p>
  2246. <p class="hangnum"><a name="para656"></a><a name="para656_kn5"></a><span class="paranum">656</span>.</p>
  2247. <p class="gatha1"> ‘‘Kassako kammunā hoti, sippiko hoti kammunā;</p>
  2248. <p class="gathalast">Vāṇijo kammunā hoti, pessiko hoti kammunā.</p>
  2249. <p class="hangnum"><a name="para657"></a><a name="para657_kn5"></a><span class="paranum">657</span>.</p>
  2250. <p class="gatha1"> ‘‘Coropi kammunā hoti, yodhājīvopi kammunā;</p>
  2251. <p class="gathalast">Yājako kammunā hoti, rājāpi hoti kammunā.</p>
  2252. <p class="hangnum"><a name="para658"></a><a name="para658_kn5"></a><span class="paranum">658</span>.</p>
  2253. <p class="gatha1"> ‘‘Evametaṃ <a name="M0.0379"></a><a name="P0.0123"></a> yathābhūtaṃ, kammaṃ passanti paṇḍitā;</p>
  2254. <p class="gathalast">Paṭiccasamuppādadassā, kammavipākakovidā.</p>
  2255. <p class="hangnum"><a name="para659"></a><a name="para659_kn5"></a><span class="paranum">659</span>.</p>
  2256. <p class="gatha1"> ‘‘Kammunā vattati loko, kammunā vattati pajā;</p>
  2257. <p class="gathalast">Kammanibandhanā sattā, rathassāṇīva yāyato.</p>
  2258. <p class="hangnum"><a name="para660"></a><a name="para660_kn5"></a><span class="paranum">660</span>.</p>
  2259. <p class="gatha1"> ‘‘Tapena brahmacariyena, saṃyamena damena ca;</p>
  2260. <p class="gathalast">Etena <a name="T0.0458"></a> brāhmaṇo hoti, etaṃ brāhmaṇamuttamaṃ.</p>
  2261. <p class="hangnum"><a name="para661"></a><a name="para661_kn5"></a><span class="paranum">661</span>.</p>
  2262. <p class="gatha1"> ‘‘Tīhi vijjāhi sampanno, santo khīṇapunabbhavo;</p>
  2263. <p class="gathalast">Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, brahmā sakko vijānata’’nti.</p>
  2264. <p class="bodytext">Evaṃ vutte, vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete <span class="note">[pāṇupetaṃ (ka.)]</span> saraṇaṃ gate’’ti.</p>
  2265. <p class="centered">Vāseṭṭhasuttaṃ navamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2266. <p class="subhead">10. Kokālikasuttaṃ</p>
  2267. <p class="bodytext">Evaṃ <a name="V0.0181"></a> me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho kokāliko bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ <a name="P0.0124"></a> abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho kokāliko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘pāpicchā, bhante, sāriputtamoggallānā, pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā’’ti.</p>
  2268. <p class="bodytext">Evaṃ vutte, bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘mā hevaṃ, kokālika, mā hevaṃ, kokālika! Pasādehi, kokālika, sāriputtamoggallānesu cittaṃ. Pesalā sāriputtamoggallānā’’ti.</p>
  2269. <p class="bodytext">Dutiyampi kho…pe… <a name="T0.0459"></a> tatiyampi kho kokāliko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiñcāpi me, bhante, bhagavā saddhāyiko paccayiko, atha kho pāpicchāva sāriputtamoggallānā, pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā’’ti. Tatiyampi kho bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘mā hevaṃ, kokālika<a name="M0.0380"></a>, mā hevaṃ, kokālika! Pasādehi, kokālika, sāriputtamoggallānesu cittaṃ. Pesalā sāriputtamoggallānā’’ti.</p>
  2270. <p class="bodytext">Atha kho kokāliko bhikkhu uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Acirappakkantassa ca kokālikassa bhikkhuno sāsapamattīhi piḷakāhi sabbo kāyo phuṭo <span class="note">[phuṭṭho (syā.)]</span> ahosi; sāsapamattiyo hutvā muggamattiyo ahesuṃ; muggamattiyo hutvā kaḷāyamattiyo ahesuṃ; kaḷāyamattiyo hutvā kolaṭṭhimattiyo ahesuṃ; kolaṭṭhimattiyo <a name="P0.0125"></a> hutvā kolamattiyo ahesuṃ; kolamattiyo hutvā āmalakamattiyo ahesuṃ; āmalakamattiyo hutvā beḷuvasalāṭukamattiyo ahesuṃ; beḷuvasalāṭukamattiyo hutvā billamattiyo ahesuṃ; billamattiyo hutvā pabhijjiṃsu; pubbañca lohitañca pagghariṃsu. Atha kho kokāliko bhikkhu tenevābādhena kālamakāsi. Kālaṅkato ca kokāliko bhikkhu padumaṃ nirayaṃ upapajji sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā<a name="T0.0460"></a>.</p>
  2271. <p class="bodytext">Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi<a name="V0.0182"></a>. Ekamantaṃ, ṭhito kho brahmā sahampati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kokāliko, bhante, bhikkhu kālaṅkato; kālaṅkato ca, bhante, kokāliko bhikkhu padumaṃ nirayaṃ upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Idamavoca brahmā sahampati; idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi.</p>
  2272. <p class="bodytext">Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā…pe… idamavoca, bhikkhave, brahmā sahampati, idaṃ vatvā maṃ padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyī’’ti.</p>
  2273. <p class="bodytext">Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ <a name="P0.0126"></a> etadavoca – ‘‘kīvadīghaṃ nu kho, bhante, padume niraye āyuppamāṇa’’nti? ‘‘Dīghaṃ kho, bhikkhu, padume niraye āyuppamāṇaṃ; taṃ na sukaraṃ saṅkhātuṃ ettakāni vassāni iti vā ettakāni vassasatāni iti vā ettakāni vassasahassāni <a name="M0.0381"></a> iti vā ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti. ‘‘Sakkā pana, bhante, upamā <span class="note">[upamaṃ (sī. syā. ka.)]</span> kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca –</p>
  2274. <p class="bodytext">‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho; tato puriso vassasatassa vassasatassa accayena ekamekaṃ tilaṃ uddhareyya. Khippataraṃ kho so bhikkhu vīsatikhāriko kosalako tilavāho <a name="T0.0461"></a> iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, natveva eko abbudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati abbudā nirayā evameko nirabbudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā evameko ababo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā evameko ahaho nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā evameko aṭaṭo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā evameko kumudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā evameko sogandhiko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā evameko uppalako nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā evameko puṇḍarīko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā evameko padumo nirayo. Padumaṃ kho pana bhikkhu nirayaṃ kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2275. <p class="hangnum"><a name="para662"></a><a name="para662_kn5"></a><span class="paranum">662</span>.</p>
  2276. <p class="gatha1"> ‘‘Purisassa <a name="V0.0183"></a><a name="P0.0127"></a> hi jātassa, kuṭhārī <span class="note">[kudhārī (ka.)]</span> jāyate mukhe;</p>
  2277. <p class="gathalast">Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ.</p>
  2278. <p class="hangnum"><a name="para663"></a><a name="para663_kn5"></a><span class="paranum">663</span>.</p>
  2279. <p class="gatha1"> ‘‘Yo nindiyaṃ pasaṃsati, taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo;</p>
  2280. <p class="gathalast">Vicināti mukhena so kaliṃ, kalinā <a name="T0.0462"></a> tena sukhaṃ na vindati.</p>
  2281. <p class="hangnum"><a name="para664"></a><a name="para664_kn5"></a><span class="paranum">664</span>.</p>
  2282. <p class="gatha1"> ‘‘Appamatto <a name="M0.0382"></a> ayaṃ kali, yo akkhesu dhanaparājayo;</p>
  2283. <p class="gatha2">Sabbassāpi sahāpi attanā, ayameva mahattaro <span class="note">[mahantakaro (sī.)]</span> kali;</p>
  2284. <p class="gathalast">Yo sugatesu manaṃ padosaye.</p>
  2285. <p class="hangnum"><a name="para665"></a><a name="para665_kn5"></a><span class="paranum">665</span>.</p>
  2286. <p class="gatha1"> ‘‘Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ, chattiṃsati pañca ca abbudāni <span class="note">[abbudānaṃ (ka.)]</span>;</p>
  2287. <p class="gathalast">Yamariyagarahī nirayaṃ upeti, vācaṃ manañca paṇidhāya pāpakaṃ.</p>
  2288. <p class="hangnum"><a name="para666"></a><a name="para666_kn5"></a><span class="paranum">666</span>.</p>
  2289. <p class="gatha1"> ‘‘Abhūtavādī nirayaṃ upeti, yo vāpi katvā na karomicāha;</p>
  2290. <p class="gathalast">Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha.</p>
  2291. <p class="hangnum"><a name="para667"></a><a name="para667_kn5"></a><span class="paranum">667</span>.</p>
  2292. <p class="gatha1"> ‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;</p>
  2293. <p class="gathalast">Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto.</p>
  2294. <p class="hangnum"><a name="para668"></a><a name="para668_kn5"></a><span class="paranum">668</span>.</p>
  2295. <p class="gatha1"> ‘‘Yo lobhaguṇe anuyutto, so vacasā paribhāsati aññe;</p>
  2296. <p class="gathalast">Asaddho <a name="P0.0128"></a><a name="T0.0463"></a> kadariyo avadaññū, macchari pesuṇiyaṃ <span class="note">[pesuṇiyasmiṃ (bahūsu)]</span> anuyutto.</p>
  2297. <p class="hangnum"><a name="para669"></a><a name="para669_kn5"></a><span class="paranum">669</span>.</p>
  2298. <p class="gatha1"> ‘‘Mukhadugga vibhūta anariya, bhūnahu <span class="note">[bhunahata (syā. ka.)]</span> pāpaka dukkaṭakāri;</p>
  2299. <p class="gathalast">Purisanta kalī avajāta, mā bahubhāṇidha nerayikosi.</p>
  2300. <p class="hangnum"><a name="para670"></a><a name="para670_kn5"></a><span class="paranum">670</span>.</p>
  2301. <p class="gatha1"> ‘‘Rajamākirasī <a name="M0.0383"></a> ahitāya, sante garahasi kibbisakārī;</p>
  2302. <p class="gathalast">Bahūni duccaritāni caritvā, gacchasi kho papataṃ cirarattaṃ.</p>
  2303. <p class="hangnum"><a name="para671"></a><a name="para671_kn5"></a><span class="paranum">671</span>.</p>
  2304. <p class="gatha1"> ‘‘Na hi nassati kassaci kammaṃ, eti hataṃ labhateva suvāmi;</p>
  2305. <p class="gathalast">Dukkhaṃ mando paraloke, attani passati kibbisakārī.</p>
  2306. <p class="hangnum"><a name="para672"></a><a name="para672_kn5"></a><span class="paranum">672</span>.</p>
  2307. <p class="gatha1"> ‘‘Ayosaṅkusamāhataṭṭhānaṃ<a name="V0.0184"></a>, tiṇhadhāramayasūlamupeti;</p>
  2308. <p class="gathalast">Atha <a name="P0.0129"></a> tattaayoguḷasannibhaṃ, bhojanamatthi tathā patirūpaṃ.</p>
  2309. <p class="hangnum"><a name="para673"></a><a name="para673_kn5"></a><span class="paranum">673</span>.</p>
  2310. <p class="gatha1"> ‘‘Na hi vaggu vadanti vadantā, nābhijavanti na tāṇamupenti;</p>
  2311. <p class="gathalast">Aṅgāre <a name="T0.0464"></a> santhate sayanti <span class="note">[senti (sī. syā. pī.)]</span>, ginisampajjalitaṃ pavisanti.</p>
  2312. <p class="hangnum"><a name="para674"></a><a name="para674_kn5"></a><span class="paranum">674</span>.</p>
  2313. <p class="gatha1"> ‘‘Jālena ca onahiyāna, tattha hananti ayomayakuṭebhi <span class="note">[ayomayakūṭehi (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  2314. <p class="gathalast">Andhaṃva timisamāyanti, taṃ vitatañhi yathā mahikāyo.</p>
  2315. <p class="hangnum"><a name="para675"></a><a name="para675_kn5"></a><span class="paranum">675</span>.</p>
  2316. <p class="gatha1"> ‘‘Atha lohamayaṃ pana kumbhiṃ, ginisampajjalitaṃ pavisanti;</p>
  2317. <p class="gathalast">Paccanti hi tāsu cirarattaṃ, agginisamāsu <span class="note">[ginissamāsu (ka.)]</span> samuppilavāte.</p>
  2318. <p class="hangnum"><a name="para676"></a><a name="para676_kn5"></a><span class="paranum">676</span>.</p>
  2319. <p class="gatha1"> ‘‘Atha pubbalohitamisse, tattha kiṃ paccati kibbisakārī;</p>
  2320. <p class="gathalast">Yaṃ yaṃ <a name="P0.0130"></a> disakaṃ <span class="note">[disataṃ (sī. syā. pī.)]</span> adhiseti, tattha kilissati samphusamāno.</p>
  2321. <p class="hangnum"><a name="para677"></a><a name="para677_kn5"></a><span class="paranum">677</span>.</p>
  2322. <p class="gatha1"> ‘‘Puḷavāvasathe <a name="M0.0384"></a> salilasmiṃ, tattha kiṃ paccati kibbisakārī;</p>
  2323. <p class="gathalast">Gantuṃ na hi tīramapatthi, sabbasamā hi samantakapallā.</p>
  2324. <p class="hangnum"><a name="para678"></a><a name="para678_kn5"></a><span class="paranum">678</span>.</p>
  2325. <p class="gatha1"> ‘‘Asipattavanaṃ pana tiṇhaṃ, taṃ pavisanti samucchidagattā;</p>
  2326. <p class="gathalast">Jivhaṃ <a name="T0.0465"></a> balisena gahetvā, ārajayārajayā vihananti.</p>
  2327. <p class="hangnum"><a name="para679"></a><a name="para679_kn5"></a><span class="paranum">679</span>.</p>
  2328. <p class="gatha1"> ‘‘Atha vetaraṇiṃ pana duggaṃ, tiṇhadhārakhuradhāramupenti;</p>
  2329. <p class="gathalast">Tattha mandā papatanti, pāpakarā pāpāni karitvā.</p>
  2330. <p class="hangnum"><a name="para680"></a><a name="para680_kn5"></a><span class="paranum">680</span>.</p>
  2331. <p class="gatha1"> ‘‘Khādanti <a name="P0.0131"></a> hi tattha rudante, sāmā sabalā kākolagaṇā ca;</p>
  2332. <p class="gathalast">Soṇā siṅgālā <span class="note">[sigālā (sī. pī.)]</span> paṭigiddhā <span class="note">[paṭigijjhā (syā. pī.)]</span>, kulalā vāyasā ca <span class="note">[kulalā ca vāyasā (?)]</span> vitudanti.</p>
  2333. <p class="hangnum"><a name="para681"></a><a name="para681_kn5"></a><span class="paranum">681</span>.</p>
  2334. <p class="gatha1"> ‘‘Kicchā vatayaṃ idha vutti, yaṃ jano phusati <span class="note">[passati (sī. syā. pī.)]</span> kibbisakārī;</p>
  2335. <p class="gathalast">Tasmā idha jīvitasese, kiccakaro siyā naro na cappamajje.</p>
  2336. <p class="hangnum"><a name="para682"></a><a name="para682_kn5"></a><span class="paranum">682</span>.</p>
  2337. <p class="gatha1"> ‘‘Te <a name="V0.0185"></a> gaṇitā vidūhi tilavāhā, ye padume niraye upanītā;</p>
  2338. <p class="gathalast">Nahutāni hi koṭiyo pañca bhavanti, dvādasa koṭisatāni punaññā <span class="note">[panayye (ka.)]</span>.</p>
  2339. <p class="hangnum"><a name="para683"></a><a name="para683_kn5"></a><span class="paranum">683</span>.</p>
  2340. <p class="gatha1"> ‘‘Yāva <a name="M0.0385"></a> dukhā <span class="note">[dukkhā (sī. syā.), dukkha (pī. ka.)]</span> nirayā idha vuttā, tatthapi tāva ciraṃ vasitabbaṃ;</p>
  2341. <p class="gathalast">Tasmā <a name="T0.0466"></a> sucipesalasādhuguṇesu, vācaṃ manaṃ satataṃ <span class="note">[pakataṃ (syā.)]</span> parirakkhe’’ti.</p>
  2342. <p class="centered">Kokālikasuttaṃ dasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2343. <p class="subhead">11. Nālakasuttaṃ</p>
  2344. <p class="hangnum"><a name="para684"></a><a name="para684_kn5"></a><span class="paranum">684</span>.</p>
  2345. <p class="gatha1"> Ānandajāte tidasagaṇe patīte, sakkañca indaṃ sucivasane ca deve;</p>
  2346. <p class="gathalast">Dussaṃ gahetvā atiriva thomayante, asito isi addasa divāvihāre.</p>
  2347. <p class="hangnum"><a name="para685"></a><a name="para685_kn5"></a><span class="paranum">685</span>.</p>
  2348. <p class="gatha1"> Disvāna <a name="P0.0132"></a> deve muditamane udagge, cittiṃ karitvāna idamavoca <span class="note">[karitvā idamavocāsi (sī.)]</span> tattha;</p>
  2349. <p class="gathalast">‘‘Kiṃ devasaṅgho atiriva kalyarūpo, dussaṃ gahetvā ramayatha <span class="note">[bhamayatha (sī.)]</span> kiṃ paṭicca.</p>
  2350. <p class="hangnum"><a name="para686"></a><a name="para686_kn5"></a><span class="paranum">686</span>.</p>
  2351. <p class="gatha1"> ‘‘Yadāpi āsī asurehi saṅgamo, jayo surānaṃ asurā parājitā.</p>
  2352. <p class="gathalast">Tadāpi netādiso lomahaṃsano, kimabbhutaṃ daṭṭhu marū pamoditā.</p>
  2353. <p class="hangnum"><a name="para687"></a><a name="para687_kn5"></a><span class="paranum">687</span>.</p>
  2354. <p class="gatha1"> ‘‘Seḷenti gāyanti ca vādayanti ca, bhujāni phoṭenti <span class="note">[poṭhenti (sī. pī.), pothenti (ka.)]</span> ca naccayanti ca;</p>
  2355. <p class="gathalast">Pucchāmi <a name="T0.0467"></a> vohaṃ merumuddhavāsine, dhunātha me saṃsayaṃ khippa mārisā’’.</p>
  2356. <p class="hangnum"><a name="para688"></a><a name="para688_kn5"></a><span class="paranum">688</span>.</p>
  2357. <p class="gatha1"> ‘‘So <a name="M0.0386"></a> bodhisatto ratanavaro atulyo, manussaloke hitasukhatthāya <span class="note">[hitasukhatāya (sī. syā. pī.)]</span> jāto;</p>
  2358. <p class="gathalast">Sakyāna gāme janapade lumbineyye, tenamha tuṭṭhā atiriva kalyarūpā.</p>
  2359. <p class="hangnum"><a name="para689"></a><a name="para689_kn5"></a><span class="paranum">689</span>.</p>
  2360. <p class="gatha1"> ‘‘So sabbasattuttamo aggapuggalo, narāsabho sabbapajānamuttamo;</p>
  2361. <p class="gathalast">Vattessati <a name="P0.0133"></a> cakkamisivhaye vane, nadaṃva sīho balavā migābhibhū’’.</p>
  2362. <p class="hangnum"><a name="para690"></a><a name="para690_kn5"></a><span class="paranum">690</span>.</p>
  2363. <p class="gatha1"> Taṃ <a name="V0.0186"></a> saddaṃ sutvā turitamavasarī so, suddhodanassa tada bhavanaṃ upāvisi <span class="note">[upāgami (sī. pī.)]</span>;</p>
  2364. <p class="gathalast">Nisajja tattha idamavocāsi sakye, ‘‘kuhiṃ kumāro ahamapi daṭṭhukāmo’’.</p>
  2365. <p class="hangnum"><a name="para691"></a><a name="para691_kn5"></a><span class="paranum">691</span>.</p>
  2366. <p class="gatha1"> Tato kumāraṃ jalitamiva suvaṇṇaṃ, ukkāmukheva sukusalasampahaṭṭhaṃ <span class="note">[sukusalena sampahaṭṭhaṃ (ka.)]</span>;</p>
  2367. <p class="gathalast">Daddallamānaṃ <span class="note">[daddaḷhamānaṃ (ka.)]</span> siriyā anomavaṇṇaṃ, dassesu puttaṃ asitavhayassa sakyā.</p>
  2368. <p class="hangnum"><a name="para692"></a><a name="para692_kn5"></a><span class="paranum">692</span>.</p>
  2369. <p class="gatha1"> Disvā kumāraṃ sikhimiva pajjalantaṃ, tārāsabhaṃva <a name="T0.0468"></a> nabhasigamaṃ visuddhaṃ;</p>
  2370. <p class="gathalast">Sūriyaṃ tapantaṃ saradarivabbhamuttaṃ, ānandajāto vipulamalattha pītiṃ.</p>
  2371. <p class="hangnum"><a name="para693"></a><a name="para693_kn5"></a><span class="paranum">693</span>.</p>
  2372. <p class="gatha1"> Anekasākhañca sahassamaṇḍalaṃ, chattaṃ marū dhārayumantalikkhe;</p>
  2373. <p class="gathalast">Suvaṇṇadaṇḍā vītipatanti cāmarā, na dissare cāmarachattagāhakā.</p>
  2374. <p class="hangnum"><a name="para694"></a><a name="para694_kn5"></a><span class="paranum">694</span>.</p>
  2375. <p class="gatha1"> Disvā <a name="M0.0387"></a><a name="P0.0134"></a> jaṭī kaṇhasirivhayo isi, suvaṇṇanikkhaṃ viya paṇḍukambale;</p>
  2376. <p class="gathalast">Setañca chattaṃ dhariyanta <span class="note">[dhāriyanta (syā.), dhārayantaṃ (sī. ka.)]</span> muddhani, udaggacitto sumano paṭiggahe.</p>
  2377. <p class="hangnum"><a name="para695"></a><a name="para695_kn5"></a><span class="paranum">695</span>.</p>
  2378. <p class="gatha1"> Paṭiggahetvā pana sakyapuṅgavaṃ, jigīsato <span class="note">[jigiṃsako (sī. syā. pī.)]</span> lakkhaṇamantapāragū;</p>
  2379. <p class="gathalast">Pasannacitto giramabbhudīrayi, ‘‘anuttarāyaṃ dvipadānamuttamo’’ <span class="note">[dipadānamuttamo (sī. syā. pī.)]</span>.</p>
  2380. <p class="hangnum"><a name="para696"></a><a name="para696_kn5"></a><span class="paranum">696</span>.</p>
  2381. <p class="gatha1"> Athattano gamanamanussaranto, akalyarūpo gaḷayati assukāni;</p>
  2382. <p class="gatha2">Disvāna sakyā isimavocuṃ rudantaṃ,</p>
  2383. <p class="gathalast">‘‘No ce kumāre bhavissati antarāyo’’.</p>
  2384. <p class="hangnum"><a name="para697"></a><a name="para697_kn5"></a><span class="paranum">697</span>.</p>
  2385. <p class="gatha1"> Disvāna sakye isimavoca akalye, ‘‘nāhaṃ <a name="T0.0469"></a> kumāre ahitamanussarāmi;</p>
  2386. <p class="gathalast">Na cāpimassa bhavissati antarāyo, na orakāyaṃ adhimānasā <span class="note">[adhimanasā (sī. syā.)]</span> bhavātha.</p>
  2387. <p class="hangnum"><a name="para698"></a><a name="para698_kn5"></a><span class="paranum">698</span>.</p>
  2388. <p class="gatha1"> ‘‘Sambodhiyaggaṃ phusissatāyaṃ kumāro, so dhammacakkaṃ paramavisuddhadassī;</p>
  2389. <p class="gathalast">Vattessatāyaṃ bahujanahitānukampī, vitthārikassa bhavissati brahmacariyaṃ.</p>
  2390. <p class="hangnum"><a name="para699"></a><a name="para699_kn5"></a><span class="paranum">699</span>.</p>
  2391. <p class="gatha1"> ‘‘Mamañca <a name="P0.0135"></a> āyu na ciramidhāvaseso, athantarā me bhavissati kālakiriyā;</p>
  2392. <p class="gathalast">Sohaṃ na sossaṃ <span class="note">[sussaṃ (sī. syā.)]</span> asamadhurassa dhammaṃ, tenamhi aṭṭo byasanaṃgato aghāvī’’.</p>
  2393. <p class="hangnum"><a name="para700"></a><a name="para700_kn5"></a><span class="paranum">700</span>.</p>
  2394. <p class="gatha1"> So <a name="M0.0388"></a><a name="V0.0187"></a> sākiyānaṃ vipulaṃ janetvā pītiṃ, antepuramhā niggamā <span class="note">[niragamā (sī. syā.), nigamā (ka. sī.), niragama (pī.)]</span> brahmacārī;</p>
  2395. <p class="gathalast">So bhāgineyyaṃ sayaṃ anukampamāno, samādapesi asamadhurassa dhamme.</p>
  2396. <p class="hangnum"><a name="para701"></a><a name="para701_kn5"></a><span class="paranum">701</span>.</p>
  2397. <p class="gatha1"> ‘‘Buddhoti ghosaṃ yada <span class="note">[yadi (syā. ka.)]</span> parato suṇāsi, sambodhipatto vivarati dhammamaggaṃ;</p>
  2398. <p class="gathalast">Gantvāna tattha samayaṃ paripucchamāno <span class="note">[sayaṃ paripucchiyāno (sī. syā.)]</span>, carassu tasmiṃ bhagavati brahmacariyaṃ’’.</p>
  2399. <p class="hangnum"><a name="para702"></a><a name="para702_kn5"></a><span class="paranum">702</span>.</p>
  2400. <p class="gatha1"> Tenānusiṭṭho hitamanena tādinā, anāgate <a name="T0.0470"></a> paramavisuddhadassinā;</p>
  2401. <p class="gathalast">So nālako upacitapuññasañcayo, jinaṃ patikkhaṃ <span class="note">[pati + ikkhaṃ = patikkhaṃ]</span> parivasi rakkhitindriyo.</p>
  2402. <p class="hangnum"><a name="para703"></a><a name="para703_kn5"></a><span class="paranum">703</span>.</p>
  2403. <p class="gatha1"> Sutvāna ghosaṃ jinavaracakkavattane, gantvāna disvā isinisabhaṃ pasanno;</p>
  2404. <p class="gathalast">Moneyyaseṭṭhaṃ <a name="P0.0136"></a> munipavaraṃ apucchi, samāgate asitāvhayassa sāsaneti.</p>
  2405. <p class="centered">Vatthugāthā niṭṭhitā.</p>
  2406. <p class="hangnum"><a name="para704"></a><a name="para704_kn5"></a><span class="paranum">704</span>.</p>
  2407. <p class="gatha1"> ‘‘Aññātametaṃ vacanaṃ, asitassa yathātathaṃ;</p>
  2408. <p class="gathalast">Taṃ taṃ gotama pucchāmi, sabbadhammāna pāraguṃ.</p>
  2409. <p class="hangnum"><a name="para705"></a><a name="para705_kn5"></a><span class="paranum">705</span>.</p>
  2410. <p class="gatha1"> ‘‘Anagāriyupetassa, bhikkhācariyaṃ jigīsato;</p>
  2411. <p class="gathalast">Muni pabrūhi me puṭṭho, moneyyaṃ uttamaṃ padaṃ’’.</p>
  2412. <p class="hangnum"><a name="para706"></a><a name="para706_kn5"></a><span class="paranum">706</span>.</p>
  2413. <p class="gatha1"> ‘‘Moneyyaṃ te upaññissaṃ, (iti bhagavā) dukkaraṃ durabhisambhavaṃ;</p>
  2414. <p class="gathalast">Handa te naṃ pavakkhāmi, santhambhassu daḷho bhava.</p>
  2415. <p class="hangnum"><a name="para707"></a><a name="para707_kn5"></a><span class="paranum">707</span>.</p>
  2416. <p class="gatha1"> ‘‘Samānabhāgaṃ <a name="M0.0389"></a> kubbetha, gāme akkuṭṭhavanditaṃ;</p>
  2417. <p class="gathalast">Manopadosaṃ rakkheyya, santo anuṇṇato care.</p>
  2418. <p class="hangnum"><a name="para708"></a><a name="para708_kn5"></a><span class="paranum">708</span>.</p>
  2419. <p class="gatha1"> ‘‘Uccāvacā <a name="V0.0188"></a><a name="P0.0137"></a> niccharanti, dāye aggisikhūpamā;</p>
  2420. <p class="gathalast">Nāriyo muniṃ palobhenti, tāsu taṃ mā palobhayuṃ.</p>
  2421. <p class="hangnum"><a name="para709"></a><a name="para709_kn5"></a><span class="paranum">709</span>.</p>
  2422. <p class="gatha1"> ‘‘Virato methunā dhammā, hitvā kāme paropare <span class="note">[parovare (sī. pī.), varāvare (syā.)]</span>;</p>
  2423. <p class="gathalast">Aviruddho <a name="T0.0471"></a> asāratto, pāṇesu tasathāvare.</p>
  2424. <p class="hangnum"><a name="para710"></a><a name="para710_kn5"></a><span class="paranum">710</span>.</p>
  2425. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā ahaṃ tathā ete, yathā ete tathā ahaṃ;</p>
  2426. <p class="gathalast">Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.</p>
  2427. <p class="hangnum"><a name="para711"></a><a name="para711_kn5"></a><span class="paranum">711</span>.</p>
  2428. <p class="gatha1"> ‘‘Hitvā icchañca lobhañca, yattha satto puthujjano;</p>
  2429. <p class="gathalast">Cakkhumā paṭipajjeyya, tareyya narakaṃ imaṃ.</p>
  2430. <p class="hangnum"><a name="para712"></a><a name="para712_kn5"></a><span class="paranum">712</span>.</p>
  2431. <p class="gatha1"> ‘‘Ūnūdaro mitāhāro, appicchassa alolupo;</p>
  2432. <p class="gathalast">Sadā <span class="note">[sa ve (pī.)]</span> icchāya nicchāto, aniccho hoti nibbuto.</p>
  2433. <p class="hangnum"><a name="para713"></a><a name="para713_kn5"></a><span class="paranum">713</span>.</p>
  2434. <p class="gatha1"> ‘‘Sa piṇḍacāraṃ caritvā, vanantamabhihāraye;</p>
  2435. <p class="gathalast">Upaṭṭhito rukkhamūlasmiṃ, āsanūpagato muni.</p>
  2436. <p class="hangnum"><a name="para714"></a><a name="para714_kn5"></a><span class="paranum">714</span>.</p>
  2437. <p class="gatha1"> ‘‘Sa jhānapasuto dhīro, vanante ramito siyā;</p>
  2438. <p class="gathalast">Jhāyetha rukkhamūlasmiṃ, attānamabhitosayaṃ.</p>
  2439. <p class="hangnum"><a name="para715"></a><a name="para715_kn5"></a><span class="paranum">715</span>.</p>
  2440. <p class="gatha1"> ‘‘Tato ratyā vivasāne <span class="note">[vivasane (sī. syā. pī.)]</span>, gāmantamabhihāraye;</p>
  2441. <p class="gathalast">Avhānaṃ nābhinandeyya, abhihārañca gāmato.</p>
  2442. <p class="hangnum"><a name="para716"></a><a name="para716_kn5"></a><span class="paranum">716</span>.</p>
  2443. <p class="gatha1"> ‘‘Na munī gāmamāgamma, kulesu sahasā care;</p>
  2444. <p class="gathalast">Ghāsesanaṃ chinnakatho, na vācaṃ payutaṃ bhaṇe.</p>
  2445. <p class="hangnum"><a name="para717"></a><a name="para717_kn5"></a><span class="paranum">717</span>.</p>
  2446. <p class="gatha1"> ‘‘Alatthaṃ yadidaṃ sādhu, nālatthaṃ kusalaṃ iti;</p>
  2447. <p class="gathalast">Ubhayeneva so tādī, rukkhaṃvupanivattati <span class="note">[rukkhaṃvu’pativattati (ka.), rukkhaṃva upātivattati (syā.)]</span>.</p>
  2448. <p class="hangnum"><a name="para718"></a><a name="para718_kn5"></a><span class="paranum">718</span>.</p>
  2449. <p class="gatha1"> ‘‘Sa <a name="V0.0189"></a><a name="P0.0138"></a> pattapāṇi vicaranto, amūgo mūgasammato;</p>
  2450. <p class="gathalast">Appaṃ dānaṃ na hīḷeyya, dātāraṃ nāvajāniyā.</p>
  2451. <p class="hangnum"><a name="para719"></a><a name="para719_kn5"></a><span class="paranum">719</span>.</p>
  2452. <p class="gatha1"> ‘‘Uccāvacā <a name="M0.0390"></a> hi paṭipadā, samaṇena pakāsitā;</p>
  2453. <p class="gathalast">Na pāraṃ <a name="T0.0472"></a> diguṇaṃ yanti, nayidaṃ ekaguṇaṃ mutaṃ.</p>
  2454. <p class="hangnum"><a name="para720"></a><a name="para720_kn5"></a><span class="paranum">720</span>.</p>
  2455. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa ca visatā natthi, chinnasotassa bhikkhuno;</p>
  2456. <p class="gathalast">Kiccākiccappahīnassa, pariḷāho na vijjati.</p>
  2457. <p class="hangnum"><a name="para721"></a><a name="para721_kn5"></a><span class="paranum">721</span>.</p>
  2458. <p class="gatha1"> ‘‘Moneyyaṃ te upaññissaṃ, khuradhārūpamo bhave;</p>
  2459. <p class="gathalast">Jivhāya tālumāhacca, udare saññato siyā.</p>
  2460. <p class="hangnum"><a name="para722"></a><a name="para722_kn5"></a><span class="paranum">722</span>.</p>
  2461. <p class="gatha1"> ‘‘Alīnacitto ca siyā, na cāpi bahu cintaye;</p>
  2462. <p class="gathalast">Nirāmagandho asito, brahmacariyaparāyaṇo.</p>
  2463. <p class="hangnum"><a name="para723"></a><a name="para723_kn5"></a><span class="paranum">723</span>.</p>
  2464. <p class="gatha1"> ‘‘Ekāsanassa sikkhetha, samaṇūpāsanassa ca;</p>
  2465. <p class="gatha2">Ekattaṃ monamakkhātaṃ, eko ce abhiramissasi;</p>
  2466. <p class="gathalast">Atha bhāhisi <span class="note">[bhāsihi (sī. syā. pī.)]</span> dasadisā.</p>
  2467. <p class="hangnum"><a name="para724"></a><a name="para724_kn5"></a><span class="paranum">724</span>.</p>
  2468. <p class="gatha1"> ‘‘Sutvā dhīrānaṃ nigghosaṃ, jhāyīnaṃ kāmacāginaṃ;</p>
  2469. <p class="gathalast">Tato hiriñca saddhañca, bhiyyo kubbetha māmako.</p>
  2470. <p class="hangnum"><a name="para725"></a><a name="para725_kn5"></a><span class="paranum">725</span>.</p>
  2471. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ <a name="P0.0139"></a> nadīhi vijānātha, sobbhesu padaresu ca;</p>
  2472. <p class="gathalast">Saṇantā yanti kusobbhā <span class="note">[kussubbhā (sī.)]</span>, tuṇhīyanti mahodadhī.</p>
  2473. <p class="hangnum"><a name="para726"></a><a name="para726_kn5"></a><span class="paranum">726</span>.</p>
  2474. <p class="gatha1"> ‘‘Yadūnakaṃ taṃ saṇati, yaṃ pūraṃ santameva taṃ;</p>
  2475. <p class="gathalast">Aḍḍhakumbhūpamo bālo, rahado pūrova paṇḍito.</p>
  2476. <p class="hangnum"><a name="para727"></a><a name="para727_kn5"></a><span class="paranum">727</span>.</p>
  2477. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ samaṇo bahuṃ bhāsati, upetaṃ atthasañhitaṃ;</p>
  2478. <p class="gathalast">Jānaṃ so dhammaṃ deseti, jānaṃ so bahu bhāsati.</p>
  2479. <p class="hangnum"><a name="para728"></a><a name="para728_kn5"></a><span class="paranum">728</span>.</p>
  2480. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="V0.0190"></a> ca jānaṃ saṃyatatto, jānaṃ na bahu bhāsati;</p>
  2481. <p class="gathalast">Sa <a name="T0.0473"></a> munī monamarahati, sa munī monamajjhagā’’ti.</p>
  2482. <p class="centered">Nālakasuttaṃ ekādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2483. <p class="subhead">12. Dvayatānupassanāsuttaṃ</p>
  2484. <p class="bodytext">Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase <a name="M0.0391"></a> puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti<a name="P0.0140"></a>. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi –</p>
  2485. <p class="bodytext">‘‘‘Ye te, bhikkhave, kusalā dhammā ariyā niyyānikā sambodhagāmino, tesaṃ vo, bhikkhave, kusalānaṃ dhammānaṃ ariyānaṃ niyyānikānaṃ sambodhagāmīnaṃ kā upanisā savanāyā’ti iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu, te evamassu vacanīyā – ‘yāvadeva dvayatānaṃ dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāyā’ti. Kiñca dvayataṃ vadetha?</p>
  2486. <p class="bodytext">(1) ‘‘Idaṃ dukkhaṃ, ayaṃ dukkhasamudayoti ayamekānupassanā. Ayaṃ dukkhanirodho, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā dvayatānupassino kho, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā <a name="T0.0474"></a> upādisese anāgāmitā’’ti.</p>
  2487. <p class="bodytext">Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2488. <p class="hangnum"><a name="para729"></a><a name="para729_kn5"></a><span class="paranum">729</span>.</p>
  2489. <p class="gatha1"> ‘‘Ye dukkhaṃ nappajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;</p>
  2490. <p class="gatha2">Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;</p>
  2491. <p class="gathalast">Tañca maggaṃ na jānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.</p>
  2492. <p class="hangnum"><a name="para730"></a><a name="para730_kn5"></a><span class="paranum">730</span>.</p>
  2493. <p class="gatha1"> ‘‘Cetovimuttihīnā te, atho paññāvimuttiyā;</p>
  2494. <p class="gathalast">Abhabbā te antakiriyāya, te ve jātijarūpagā.</p>
  2495. <p class="hangnum"><a name="para731"></a><a name="para731_kn5"></a><span class="paranum">731</span>.</p>
  2496. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="V0.0191"></a> ca dukkhaṃ pajānanti, atho dukkhassa sambhavaṃ;</p>
  2497. <p class="gatha2">Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;</p>
  2498. <p class="gathalast">Tañca <a name="P0.0141"></a> maggaṃ pajānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.</p>
  2499. <p class="hangnum"><a name="para732"></a><a name="para732_kn5"></a><span class="paranum">732</span>.</p>
  2500. <p class="gatha1"> ‘‘Cetovimuttisampannā, atho paññāvimuttiyā;</p>
  2501. <p class="gathalast">Bhabbā te antakiriyāya, na te jātijarūpagā’’ti.</p>
  2502. <p class="bodytext">(2) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ upadhipaccayāti, ayamekānupassanā. Upadhīnaṃ <a name="M0.0392"></a> tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2503. <p class="hangnum"><a name="para733"></a><a name="para733_kn5"></a><span class="paranum">733</span>.</p>
  2504. <p class="gatha1"> ‘‘Upadhinidānā pabhavanti dukkhā, ye <a name="T0.0475"></a> keci lokasmimanekarūpā;</p>
  2505. <p class="gatha2">Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando;</p>
  2506. <p class="gathalast">Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, dukkhassa jātippabhavānupassī’’ti.</p>
  2507. <p class="bodytext">(3) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ avijjāpaccayāti, ayamekānupassanā. Avijjāya tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2508. <p class="hangnum"><a name="para734"></a><a name="para734_kn5"></a><span class="paranum">734</span>.</p>
  2509. <p class="gatha1"> ‘‘Jātimaraṇasaṃsāraṃ<a name="P0.0142"></a>, ye vajanti punappunaṃ;</p>
  2510. <p class="gathalast">Itthabhāvaññathābhāvaṃ, avijjāyeva sā gati.</p>
  2511. <p class="hangnum"><a name="para735"></a><a name="para735_kn5"></a><span class="paranum">735</span>.</p>
  2512. <p class="gatha1"> ‘‘Avijjā hāyaṃ mahāmoho, yenidaṃ saṃsitaṃ ciraṃ;</p>
  2513. <p class="gathalast">Vijjāgatā ca ye sattā, na te gacchanti <span class="note">[nāgacchanti (sī. pī.)]</span> punabbhava’’nti.</p>
  2514. <p class="bodytext">(4) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ saṅkhārapaccayāti, ayamekānupassanā. Saṅkhārānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2515. <p class="hangnum"><a name="para736"></a><a name="para736_kn5"></a><span class="paranum">736</span>.</p>
  2516. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="V0.0192"></a><a name="T0.0476"></a> kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ saṅkhārapaccayā;</p>
  2517. <p class="gathalast">Saṅkhārānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.</p>
  2518. <p class="hangnum"><a name="para737"></a><a name="para737_kn5"></a><span class="paranum">737</span>.</p>
  2519. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ saṅkhārapaccayā;</p>
  2520. <p class="gatha2">Sabbasaṅkhārasamathā, saññānaṃ uparodhanā;</p>
  2521. <p class="gathalast">Evaṃ dukkhakkhayo hoti, etaṃ ñatvā yathātathaṃ.</p>
  2522. <p class="hangnum"><a name="para738"></a><a name="para738_kn5"></a><span class="paranum">738</span>.</p>
  2523. <p class="gatha1"> ‘‘Sammaddasā vedaguno, sammadaññāya paṇḍitā;</p>
  2524. <p class="gathalast">Abhibhuyya mārasaṃyogaṃ, na gacchanti <span class="note">[nāgacchanti (sī. pī.)]</span> punabbhava’’nti.</p>
  2525. <p class="bodytext">(5) ‘‘Siyā <a name="M0.0393"></a><a name="P0.0143"></a> aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ viññāṇapaccayāti, ayamekānupassanā. Viññāṇassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2526. <p class="hangnum"><a name="para739"></a><a name="para739_kn5"></a><span class="paranum">739</span>.</p>
  2527. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ viññāṇapaccayā;</p>
  2528. <p class="gathalast">Viññāṇassa nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.</p>
  2529. <p class="hangnum"><a name="para740"></a><a name="para740_kn5"></a><span class="paranum">740</span>.</p>
  2530. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ viññāṇapaccayā;</p>
  2531. <p class="gathalast">Viññāṇūpasamā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.</p>
  2532. <p class="bodytext">(6) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ phassapaccayāti, ayamekānupassanā. Phassassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca <a name="T0.0477"></a> satthā –</p>
  2533. <p class="hangnum"><a name="para741"></a><a name="para741_kn5"></a><span class="paranum">741</span>.</p>
  2534. <p class="gatha1"> ‘‘Tesaṃ phassaparetānaṃ, bhavasotānusārinaṃ;</p>
  2535. <p class="gathalast">Kummaggapaṭipannānaṃ, ārā saṃyojanakkhayo.</p>
  2536. <p class="hangnum"><a name="para742"></a><a name="para742_kn5"></a><span class="paranum">742</span>.</p>
  2537. <p class="gatha1"> ‘‘Ye ca phassaṃ pariññāya, aññāyupasame <span class="note">[paññāya upasame (syā.)]</span> ratā;</p>
  2538. <p class="gathalast">Te ve phassābhisamayā, nicchātā parinibbutā’’ti.</p>
  2539. <p class="bodytext">(7) ‘‘Siyā <a name="V0.0193"></a> aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ vedanāpaccayāti, ayamekānupassanā. Vedanānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2540. <p class="hangnum"><a name="para743"></a><a name="para743_kn5"></a><span class="paranum">743</span>.</p>
  2541. <p class="gatha1"> ‘‘Sukhaṃ <a name="P0.0144"></a> vā yadi vā dukkhaṃ, adukkhamasukhaṃ saha;</p>
  2542. <p class="gathalast">Ajjhattañca bahiddhā ca, yaṃ kiñci atthi veditaṃ.</p>
  2543. <p class="hangnum"><a name="para744"></a><a name="para744_kn5"></a><span class="paranum">744</span>.</p>
  2544. <p class="gatha1"> ‘‘Etaṃ dukkhanti ñatvāna, mosadhammaṃ palokinaṃ <span class="note">[palokitaṃ (sī.)]</span>;</p>
  2545. <p class="gatha2">Phussa phussa vayaṃ passaṃ, evaṃ tattha vijānati <span class="note">[virajjati (ka. sī.)]</span>;</p>
  2546. <p class="gathalast">Vedanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.</p>
  2547. <p class="bodytext">(8) ‘‘Siyā <a name="M0.0394"></a> aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ taṇhāpaccayāti, ayamekānupassanā. Taṇhāya tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2548. <p class="hangnum"><a name="para745"></a><a name="para745_kn5"></a><span class="paranum">745</span>.</p>
  2549. <p class="gatha1"> ‘‘Taṇhādutiyo <a name="T0.0478"></a> puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;</p>
  2550. <p class="gathalast">Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.</p>
  2551. <p class="hangnum"><a name="para746"></a><a name="para746_kn5"></a><span class="paranum">746</span>.</p>
  2552. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ <span class="note">[taṇhā (bahūsu) itivuttake 15 passitabbaṃ]</span> dukkhassa sambhavaṃ;</p>
  2553. <p class="gathalast">Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.</p>
  2554. <p class="bodytext">(9) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ upādānapaccayāti, ayamekānupassanā. Upādānānaṃ <span class="note">[upādānassa (syā. ka.)]</span> tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2555. <p class="hangnum"><a name="para747"></a><a name="para747_kn5"></a><span class="paranum">747</span>.</p>
  2556. <p class="gatha1"> ‘‘Upādānapaccayā bhavo, bhūto dukkhaṃ nigacchati;</p>
  2557. <p class="gathalast">Jātassa maraṇaṃ hoti, eso dukkhassa sambhavo.</p>
  2558. <p class="hangnum"><a name="para748"></a><a name="para748_kn5"></a><span class="paranum">748</span>.</p>
  2559. <p class="gatha1"> ‘‘Tasmā upādānakkhayā, sammadaññāya paṇḍitā;</p>
  2560. <p class="gathalast">Jātikkhayaṃ abhiññāya, na gacchanti punabbhava’’nti.</p>
  2561. <p class="bodytext">(10) ‘‘Siyā <a name="V0.0194"></a><a name="P0.0145"></a> aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ ārambhapaccayāti, ayamekānupassanā. Ārambhānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2562. <p class="hangnum"><a name="para749"></a><a name="para749_kn5"></a><span class="paranum">749</span>.</p>
  2563. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ ārambhapaccayā;</p>
  2564. <p class="gathalast">Ārambhānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.</p>
  2565. <p class="hangnum"><a name="para750"></a><a name="para750_kn5"></a><span class="paranum">750</span>.</p>
  2566. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ <a name="T0.0479"></a> ñatvā, dukkhaṃ ārambhapaccayā;</p>
  2567. <p class="gathalast">Sabbārambhaṃ paṭinissajja, anārambhe vimuttino.</p>
  2568. <p class="hangnum"><a name="para751"></a><a name="para751_kn5"></a><span class="paranum">751</span>.</p>
  2569. <p class="gatha1"> ‘‘Ucchinnabhavataṇhassa, santacittassa bhikkhuno;</p>
  2570. <p class="gathalast">Vikkhīṇo <span class="note">[vitiṇṇo (sī.)]</span> jātisaṃsāro, natthi tassa punabbhavo’’ti.</p>
  2571. <p class="bodytext">(11) ‘‘Siyā <a name="M0.0395"></a> aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ āhārapaccayāti, ayamekānupassanā. Āhārānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2572. <p class="hangnum"><a name="para752"></a><a name="para752_kn5"></a><span class="paranum">752</span>.</p>
  2573. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ āhārapaccayā;</p>
  2574. <p class="gathalast">Āhārānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.</p>
  2575. <p class="hangnum"><a name="para753"></a><a name="para753_kn5"></a><span class="paranum">753</span>.</p>
  2576. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ āhārapaccayā;</p>
  2577. <p class="gathalast">Sabbāhāraṃ pariññāya, sabbāhāramanissito.</p>
  2578. <p class="hangnum"><a name="para754"></a><a name="para754_kn5"></a><span class="paranum">754</span>.</p>
  2579. <p class="gatha1"> ‘‘Ārogyaṃ <a name="P0.0146"></a> sammadaññāya, āsavānaṃ parikkhayā;</p>
  2580. <p class="gathalast">Saṅkhāya sevī dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ <span class="note">[saṅkhaṃ (sī. pī.)]</span> nopeti vedagū’’ti.</p>
  2581. <p class="bodytext">(12) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ iñjitapaccayāti, ayamekānupassanā. Iñjitānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2582. <p class="hangnum"><a name="para755"></a><a name="para755_kn5"></a><span class="paranum">755</span>.</p>
  2583. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="V0.0195"></a><a name="T0.0480"></a> kiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ iñjitapaccayā;</p>
  2584. <p class="gathalast">Iñjitānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.</p>
  2585. <p class="hangnum"><a name="para756"></a><a name="para756_kn5"></a><span class="paranum">756</span>.</p>
  2586. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, dukkhaṃ iñjitapaccayā;</p>
  2587. <p class="gatha2">Tasmā hi ejaṃ vossajja, saṅkhāre uparundhiya;</p>
  2588. <p class="gathalast">Anejo anupādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.</p>
  2589. <p class="bodytext">(13) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Nissitassa calitaṃ hotīti, ayamekānupassanā. Anissito na calatīti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2590. <p class="hangnum"><a name="para757"></a><a name="para757_kn5"></a><span class="paranum">757</span>.</p>
  2591. <p class="gatha1"> ‘‘Anissito na calati, nissito ca upādiyaṃ;</p>
  2592. <p class="gathalast">Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.</p>
  2593. <p class="hangnum"><a name="para758"></a><a name="para758_kn5"></a><span class="paranum">758</span>.</p>
  2594. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, nissayesu mahabbhayaṃ;</p>
  2595. <p class="gathalast">Anissito anupādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.</p>
  2596. <p class="bodytext">(14) ‘‘Siyā <a name="M0.0396"></a> aññenapi…pe… kathañca siyā? Rūpehi, bhikkhave, arūpā <span class="note">[āruppā (sī. pī.)]</span> santatarāti, ayamekānupassanā. Arūpehi <a name="P0.0147"></a> nirodho santataroti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2597. <p class="hangnum"><a name="para759"></a><a name="para759_kn5"></a><span class="paranum">759</span>.</p>
  2598. <p class="gatha1"> ‘‘Ye ca rūpūpagā sattā, ye ca arūpaṭṭhāyino <span class="note">[āruppavāsino (sī. pī.)]</span>;</p>
  2599. <p class="gathalast">Nirodhaṃ appajānantā, āgantāro punabbhavaṃ.</p>
  2600. <p class="hangnum"><a name="para760"></a><a name="para760_kn5"></a><span class="paranum">760</span>.</p>
  2601. <p class="gatha1"> ‘‘Ye ca rūpe pariññāya, arūpesu asaṇṭhitā <span class="note">[susaṇṭhitā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  2602. <p class="gathalast">Nirodhe <a name="T0.0481"></a> ye vimuccanti, te janā maccuhāyino’’ti.</p>
  2603. <p class="bodytext">(15) ‘‘Siyā aññenapi…pe… kathañca siyā? Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya idaṃ saccanti upanijjhāyitaṃ tadamariyānaṃ etaṃ musāti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayamekānupassanā. Yaṃ<a name="V0.0196"></a>, bhikkhave, sadevakassa…pe… sadevamanussāya idaṃ musāti upanijjhāyitaṃ, tadamariyānaṃ etaṃ saccanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā…pe… athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2604. <p class="hangnum"><a name="para761"></a><a name="para761_kn5"></a><span class="paranum">761</span>.</p>
  2605. <p class="gatha1"> ‘‘Anattani attamāniṃ <span class="note">[attamānī (syā.), attamānaṃ (pī. ka.)]</span>, passa lokaṃ sadevakaṃ;</p>
  2606. <p class="gathalast">Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ, idaṃ saccanti maññati.</p>
  2607. <p class="hangnum"><a name="para762"></a><a name="para762_kn5"></a><span class="paranum">762</span>.</p>
  2608. <p class="gatha1"> ‘‘Yena yena hi maññanti, tato taṃ hoti aññathā;</p>
  2609. <p class="gathalast">Tañhi tassa musā hoti, mosadhammañhi ittaraṃ.</p>
  2610. <p class="hangnum"><a name="para763"></a><a name="para763_kn5"></a><span class="paranum">763</span>.</p>
  2611. <p class="gatha1"> ‘‘Amosadhammaṃ <a name="P0.0148"></a> nibbānaṃ, tadariyā saccato vidū;</p>
  2612. <p class="gathalast">Te ve saccābhisamayā, nicchātā parinibbutā’’ti.</p>
  2613. <p class="bodytext">(16) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya idaṃ sukhanti upanijjhāyitaṃ, tadamariyānaṃ etaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayamekānupassanā<a name="T0.0482"></a>. Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa…pe… sadevamanussāya idaṃ dukkhanti upanijjhāyitaṃ tadamariyānaṃ etaṃ sukhanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayaṃ <a name="M0.0397"></a> dutiyānupassanā. Evaṃ sammā dvayatānupassino kho, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitāti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –</p>
  2614. <p class="hangnum"><a name="para764"></a><a name="para764_kn5"></a><span class="paranum">764</span>.</p>
  2615. <p class="gatha1"> ‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phassā dhammā ca kevalā;</p>
  2616. <p class="gathalast">Iṭṭhā kantā manāpā ca, yāvatatthīti vuccati.</p>
  2617. <p class="hangnum"><a name="para765"></a><a name="para765_kn5"></a><span class="paranum">765</span>.</p>
  2618. <p class="gatha1"> ‘‘Sadevakassa lokassa, ete vo sukhasammatā;</p>
  2619. <p class="gathalast">Yattha cete nirujjhanti, taṃ nesaṃ dukkhasammataṃ.</p>
  2620. <p class="hangnum"><a name="para766"></a><a name="para766_kn5"></a><span class="paranum">766</span>.</p>
  2621. <p class="gatha1"> ‘‘Sukhanti <a name="V0.0197"></a> diṭṭhamariyehi, sakkāyassuparodhanaṃ;</p>
  2622. <p class="gathalast">Paccanīkamidaṃ hoti, sabbalokena passataṃ.</p>
  2623. <p class="hangnum"><a name="para767"></a><a name="para767_kn5"></a><span class="paranum">767</span>.</p>
  2624. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="P0.0149"></a> pare sukhato āhu, tadariyā āhu dukkhato;</p>
  2625. <p class="gathalast">Yaṃ pare dukkhato āhu, tadariyā sukhato vidū.</p>
  2626. <p class="hangnum"><a name="para768"></a><a name="para768_kn5"></a><span class="paranum">768</span>.</p>
  2627. <p class="gatha1"> ‘‘Passa dhammaṃ durājānaṃ, sampamūḷhetthaviddasu <span class="note">[sampamūḷhettha aviddasu (sī. pī.), sammūḷhettha aviddasu (?)]</span>;</p>
  2628. <p class="gathalast">Nivutānaṃ tamo hoti, andhakāro apassataṃ.</p>
  2629. <p class="hangnum"><a name="para769"></a><a name="para769_kn5"></a><span class="paranum">769</span>.</p>
  2630. <p class="gatha1"> ‘‘Satañca vivaṭaṃ hoti, āloko passatāmiva;</p>
  2631. <p class="gathalast">Santike na vijānanti, maggā dhammassa kovidā.</p>
  2632. <p class="hangnum"><a name="para770"></a><a name="para770_kn5"></a><span class="paranum">770</span>.</p>
  2633. <p class="gatha1"> ‘‘Bhavarāgaparetehi<a name="T0.0483"></a>, bhavasotānusāribhi;</p>
  2634. <p class="gathalast">Māradheyyānupannehi, nāyaṃ dhammo susambudho.</p>
  2635. <p class="hangnum"><a name="para771"></a><a name="para771_kn5"></a><span class="paranum">771</span>.</p>
  2636. <p class="gatha1"> ‘‘Ko nu aññatramariyehi, padaṃ sambuddhumarahati;</p>
  2637. <p class="gathalast">Yaṃ padaṃ sammadaññāya, parinibbanti anāsavā’’ti.</p>
  2638. <p class="bodytext">Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiṃ ca <span class="note">[imasmiṃ kho (sī.)]</span> pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti.</p>
  2639. <p class="centered">Dvayatānupassanāsuttaṃ dvādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2640. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ <a name="P0.0150"></a> –</p>
  2641. <p class="gatha1">Saccaṃ <a name="M0.0398"></a> upadhi avijjā ca, saṅkhāre viññāṇapañcamaṃ;</p>
  2642. <p class="gatha2">Phassavedaniyā taṇhā, upādānārambhaāhārā;</p>
  2643. <p class="gathalast">Iñjitaṃ calitaṃ rūpaṃ, saccaṃ dukkhena soḷasāti.</p>
  2644. <p class="centered">Mahāvaggo tatiyo niṭṭhito.</p>
  2645. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ <a name="V0.0198"></a> –</p>
  2646. <p class="gatha1">Pabbajjā ca padhānañca, subhāsitañca sundari;</p>
  2647. <p class="gathalast">Māghasuttaṃ sabhiyo ca, selo sallañca vuccati.</p>
  2648. <p class="gatha1">Vāseṭṭho cāpi kokāli, nālako dvayatānupassanā;</p>
  2649. <p class="gathalast">Dvādasetāni suttāni, mahāvaggoti vuccatīti.</p>
  2650. <a name="kn5_4"></a>
  2651. <p class="chapter">4. Aṭṭhakavaggo</p>
  2652. <p class="subhead">1. Kāmasuttaṃ</p>
  2653. <p class="hangnum"><a name="para772"></a><a name="para772_kn5"></a><span class="paranum">772</span>.</p>
  2654. <p class="gatha1"> Kāmaṃ <a name="M0.0399"></a><a name="V0.0199"></a><a name="P0.0151"></a><a name="T0.0484"></a> kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati;</p>
  2655. <p class="gathalast">Addhā pītimano hoti, laddhā macco yadicchati.</p>
  2656. <p class="hangnum"><a name="para773"></a><a name="para773_kn5"></a><span class="paranum">773</span>.</p>
  2657. <p class="gatha1"> Tassa ce kāmayānassa <span class="note">[kāmayamānassa (ka.)]</span>, chandajātassa jantuno;</p>
  2658. <p class="gathalast">Te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.</p>
  2659. <p class="hangnum"><a name="para774"></a><a name="para774_kn5"></a><span class="paranum">774</span>.</p>
  2660. <p class="gatha1"> Yo kāme parivajjeti, sappasseva padā siro;</p>
  2661. <p class="gathalast">Somaṃ <span class="note">[so imaṃ (sī. pī.)]</span> visattikaṃ loke, sato samativattati.</p>
  2662. <p class="hangnum"><a name="para775"></a><a name="para775_kn5"></a><span class="paranum">775</span>.</p>
  2663. <p class="gatha1"> Khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃ vā, gavassaṃ <span class="note">[gavāssaṃ (sī. syā. pī.)]</span> dāsaporisaṃ;</p>
  2664. <p class="gathalast">Thiyo bandhū puthu kāme, yo naro anugijjhati.</p>
  2665. <p class="hangnum"><a name="para776"></a><a name="para776_kn5"></a><span class="paranum">776</span>.</p>
  2666. <p class="gatha1"> Abalā naṃ balīyanti, maddantenaṃ parissayā;</p>
  2667. <p class="gathalast">Tato naṃ dukkhamanveti, nāvaṃ bhinnamivodakaṃ.</p>
  2668. <p class="hangnum"><a name="para777"></a><a name="para777_kn5"></a><span class="paranum">777</span>.</p>
  2669. <p class="gatha1"> Tasmā jantu sadā sato, kāmāni parivajjaye;</p>
  2670. <p class="gathalast">Te pahāya tare oghaṃ, nāvaṃ sitvāva <span class="note">[siñcitvā (sī.)]</span> pāragūti.</p>
  2671. <p class="centered">Kāmasuttaṃ paṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2672. <p class="subhead">2. Guhaṭṭhakasuttaṃ</p>
  2673. <p class="hangnum"><a name="para778"></a><a name="para778_kn5"></a><span class="paranum">778</span>.</p>
  2674. <p class="gatha1"> Satto <a name="V0.0200"></a><a name="T0.0485"></a> guhāyaṃ bahunābhichanno, tiṭṭhaṃ naro mohanasmiṃ pagāḷho;</p>
  2675. <p class="gathalast">Dūre <a name="P0.0152"></a> vivekā hi tathāvidho so, kāmā hi loke na hi suppahāyā.</p>
  2676. <p class="hangnum"><a name="para779"></a><a name="para779_kn5"></a><span class="paranum">779</span>.</p>
  2677. <p class="gatha1"> Icchānidānā <a name="M0.0400"></a> bhavasātabaddhā, te duppamuñcā na hi aññamokkhā;</p>
  2678. <p class="gathalast">Pacchā pure vāpi apekkhamānā, imeva kāme purimeva jappaṃ.</p>
  2679. <p class="hangnum"><a name="para780"></a><a name="para780_kn5"></a><span class="paranum">780</span>.</p>
  2680. <p class="gatha1"> Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā, avadāniyā te visame niviṭṭhā;</p>
  2681. <p class="gathalast">Dukkhūpanītā paridevayanti, kiṃsū bhavissāma ito cutāse.</p>
  2682. <p class="hangnum"><a name="para781"></a><a name="para781_kn5"></a><span class="paranum">781</span>.</p>
  2683. <p class="gatha1"> Tasmā hi sikkhetha idheva jantu, yaṃ kiñci jaññā visamanti loke;</p>
  2684. <p class="gathalast">Na tassa hetū visamaṃ careyya, appañhidaṃ jīvitamāhu dhīrā.</p>
  2685. <p class="hangnum"><a name="para782"></a><a name="para782_kn5"></a><span class="paranum">782</span>.</p>
  2686. <p class="gatha1"> Passāmi loke pariphandamānaṃ, pajaṃ imaṃ taṇhagataṃ bhavesu;</p>
  2687. <p class="gathalast">Hīnā <a name="T0.0486"></a> narā maccumukhe lapanti, avītataṇhāse bhavābhavesu.</p>
  2688. <p class="hangnum"><a name="para783"></a><a name="para783_kn5"></a><span class="paranum">783</span>.</p>
  2689. <p class="gatha1"> Mamāyite passatha phandamāne, maccheva appodake khīṇasote;</p>
  2690. <p class="gathalast">Etampi disvā amamo careyya, bhavesu āsattimakubbamāno.</p>
  2691. <p class="hangnum"><a name="para784"></a><a name="para784_kn5"></a><span class="paranum">784</span>.</p>
  2692. <p class="gatha1"> Ubhosu antesu vineyya chandaṃ, phassaṃ pariññāya anānugiddho;</p>
  2693. <p class="gathalast">Yadattagarahī tadakubbamāno, na lippatī <span class="note">[na limpatī (syā. ka.)]</span> diṭṭhasutesu dhīro.</p>
  2694. <p class="hangnum"><a name="para785"></a><a name="para785_kn5"></a><span class="paranum">785</span>.</p>
  2695. <p class="gatha1"> Saññaṃ <a name="P0.0153"></a> pariññā vitareyya oghaṃ, pariggahesu muni nopalitto;</p>
  2696. <p class="gathalast">Abbūḷhasallo caramappamatto, nāsīsatī <span class="note">[nāsiṃsatī (sī. syā. pī.)]</span> lokamimaṃ parañcāti.</p>
  2697. <p class="centered">Guhaṭṭhakasuttaṃ dutiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2698. <p class="subhead">3. Duṭṭhaṭṭhakasuttaṃ</p>
  2699. <p class="hangnum"><a name="para786"></a><a name="para786_kn5"></a><span class="paranum">786</span>.</p>
  2700. <p class="gatha1"> Vadanti <a name="M0.0401"></a><a name="V0.0201"></a><a name="T0.0487"></a> ve duṭṭhamanāpi eke, athopi ve saccamanā vadanti;</p>
  2701. <p class="gathalast">Vādañca jātaṃ muni no upeti, tasmā munī natthi khilo kuhiñci.</p>
  2702. <p class="hangnum"><a name="para787"></a><a name="para787_kn5"></a><span class="paranum">787</span>.</p>
  2703. <p class="gatha1"> Sakañhi diṭṭhiṃ kathamaccayeyya, chandānunīto ruciyā niviṭṭho;</p>
  2704. <p class="gathalast">Sayaṃ samattāni pakubbamāno, yathā hi jāneyya tathā vadeyya.</p>
  2705. <p class="hangnum"><a name="para788"></a><a name="para788_kn5"></a><span class="paranum">788</span>.</p>
  2706. <p class="gatha1"> Yo attano sīlavatāni jantu, anānupuṭṭhova paresa <span class="note">[parassa (ka.)]</span> pāva <span class="note">[pāvā (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  2707. <p class="gathalast">Anariyadhammaṃ kusalā tamāhu, yo ātumānaṃ sayameva pāva.</p>
  2708. <p class="hangnum"><a name="para789"></a><a name="para789_kn5"></a><span class="paranum">789</span>.</p>
  2709. <p class="gatha1"> Santo ca bhikkhu abhinibbutatto, itihanti sīlesu akatthamāno;</p>
  2710. <p class="gathalast">Tamariyadhammaṃ kusalā vadanti, yassussadā natthi kuhiñci loke.</p>
  2711. <p class="hangnum"><a name="para790"></a><a name="para790_kn5"></a><span class="paranum">790</span>.</p>
  2712. <p class="gatha1"> Pakappitā <a name="P0.0154"></a> saṅkhatā yassa dhammā, purakkhatā <span class="note">[purekkhatā (sī.)]</span> santi avīvadātā;</p>
  2713. <p class="gathalast">Yadattani <a name="T0.0488"></a> passati ānisaṃsaṃ, taṃ nissito kuppapaṭicca santiṃ.</p>
  2714. <p class="hangnum"><a name="para791"></a><a name="para791_kn5"></a><span class="paranum">791</span>.</p>
  2715. <p class="gatha1"> Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā, dhammesu niccheyya samuggahītaṃ;</p>
  2716. <p class="gathalast">Tasmā naro tesu nivesanesu, nirassatī ādiyatī ca dhammaṃ.</p>
  2717. <p class="hangnum"><a name="para792"></a><a name="para792_kn5"></a><span class="paranum">792</span>.</p>
  2718. <p class="gatha1"> Dhonassa <a name="M0.0402"></a> hi natthi kuhiñci loke, pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu;</p>
  2719. <p class="gathalast">Māyañca mānañca pahāya dhono, sa kena gaccheyya anūpayo so.</p>
  2720. <p class="hangnum"><a name="para793"></a><a name="para793_kn5"></a><span class="paranum">793</span>.</p>
  2721. <p class="gatha1"> Upayo hi dhammesu upeti vādaṃ, anūpayaṃ kena kathaṃ vadeyya;</p>
  2722. <p class="gathalast">Attā nirattā <span class="note">[attaṃ nirattaṃ (bahūsu)]</span> na hi tassa atthi, adhosi so diṭṭhimidheva sabbanti.</p>
  2723. <p class="centered">Duṭṭhaṭṭhakasuttaṃ tatiyaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2724. <p class="subhead">4. Suddhaṭṭhakasuttaṃ</p>
  2725. <p class="hangnum"><a name="para794"></a><a name="para794_kn5"></a><span class="paranum">794</span>.</p>
  2726. <p class="gatha1"> Passāmi <a name="V0.0202"></a> suddhaṃ paramaṃ arogaṃ, diṭṭhena saṃsuddhi narassa hoti;</p>
  2727. <p class="gathalast">Evābhijānaṃ <a name="T0.0489"></a> <span class="note">[etābhijānaṃ (sī. pī.)]</span> paramanti ñatvā, suddhānupassīti pacceti ñāṇaṃ.</p>
  2728. <p class="hangnum"><a name="para795"></a><a name="para795_kn5"></a><span class="paranum">795</span>.</p>
  2729. <p class="gatha1"> Diṭṭhena <a name="P0.0155"></a> ce suddhi narassa hoti, ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṃ;</p>
  2730. <p class="gathalast">Aññena so sujjhati sopadhīko, diṭṭhī hi naṃ pāva tathā vadānaṃ.</p>
  2731. <p class="hangnum"><a name="para796"></a><a name="para796_kn5"></a><span class="paranum">796</span>.</p>
  2732. <p class="gatha1"> Na brāhmaṇo aññato suddhimāha, diṭṭhe sute sīlavate mute vā;</p>
  2733. <p class="gathalast">Puññe ca pāpe ca anūpalitto, attañjaho nayidha pakubbamāno.</p>
  2734. <p class="hangnum"><a name="para797"></a><a name="para797_kn5"></a><span class="paranum">797</span>.</p>
  2735. <p class="gatha1"> Purimaṃ pahāya aparaṃ sitāse, ejānugā te na taranti saṅgaṃ;</p>
  2736. <p class="gathalast">Te uggahāyanti nirassajanti, kapīva sākhaṃ pamuñcaṃ gahāyaṃ <span class="note">[pamukhaṃ gahāya (syā.), pamuñca gahāya (ka.)]</span>.</p>
  2737. <p class="hangnum"><a name="para798"></a><a name="para798_kn5"></a><span class="paranum">798</span>.</p>
  2738. <p class="gatha1"> Sayaṃ <a name="M0.0403"></a> samādāya vatāni jantu, uccāvacaṃ gacchati saññasatto;</p>
  2739. <p class="gathalast">Vidvā ca vedehi samecca dhammaṃ, na uccāvacaṃ gacchati bhūripañño.</p>
  2740. <p class="hangnum"><a name="para799"></a><a name="para799_kn5"></a><span class="paranum">799</span>.</p>
  2741. <p class="gatha1"> Sa sabbadhammesu visenibhūto, yaṃ kiñci diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā;</p>
  2742. <p class="gathalast">Tameva <a name="T0.0490"></a> dassiṃ vivaṭaṃ carantaṃ, kenīdha lokasmi vikappayeyya.</p>
  2743. <p class="hangnum"><a name="para800"></a><a name="para800_kn5"></a><span class="paranum">800</span>.</p>
  2744. <p class="gatha1"> Na kappayanti na purekkharonti, accantasuddhīti na te vadanti;</p>
  2745. <p class="gathalast">Ādānaganthaṃ <a name="P0.0156"></a> gathitaṃ visajja, āsaṃ na kubbanti kuhiñci loke.</p>
  2746. <p class="hangnum"><a name="para801"></a><a name="para801_kn5"></a><span class="paranum">801</span>.</p>
  2747. <p class="gatha1"> Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi, ñatvā va disvā va <span class="note">[ñatvā ca disvā ca (ka. sī. ka.)]</span> samuggahītaṃ;</p>
  2748. <p class="gathalast">Na rāgarāgī na virāgaratto, tassīdha natthī paramuggahītanti.</p>
  2749. <p class="centered">Suddhaṭṭhakasuttaṃ catutthaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2750. <p class="subhead">5. Paramaṭṭhakasuttaṃ</p>
  2751. <p class="hangnum"><a name="para802"></a><a name="para802_kn5"></a><span class="paranum">802</span>.</p>
  2752. <p class="gatha1"> Paramanti <a name="V0.0203"></a> diṭṭhīsu paribbasāno, yaduttari kurute jantu loke;</p>
  2753. <p class="gathalast">Hīnāti aññe tato sabbamāha, tasmā vivādāni avītivatto.</p>
  2754. <p class="hangnum"><a name="para803"></a><a name="para803_kn5"></a><span class="paranum">803</span>.</p>
  2755. <p class="gatha1"> Yadattanī passati ānisaṃsaṃ, diṭṭhe <a name="T0.0491"></a> sute sīlavate <span class="note">[sīlabbate (syā.)]</span> mute vā;</p>
  2756. <p class="gathalast">Tadeva so tattha samuggahāya, nihīnato passati sabbamaññaṃ.</p>
  2757. <p class="hangnum"><a name="para804"></a><a name="para804_kn5"></a><span class="paranum">804</span>.</p>
  2758. <p class="gatha1"> Taṃ <a name="M0.0404"></a> vāpi ganthaṃ kusalā vadanti, yaṃ nissito passati hīnamaññaṃ;</p>
  2759. <p class="gathalast">Tasmā hi diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ bhikkhu na nissayeyya.</p>
  2760. <p class="hangnum"><a name="para805"></a><a name="para805_kn5"></a><span class="paranum">805</span>.</p>
  2761. <p class="gatha1"> Diṭṭhimpi <a name="P0.0157"></a> lokasmiṃ na kappayeyya, ñāṇena vā sīlavatena vāpi;</p>
  2762. <p class="gathalast">Samoti attānamanūpaneyya, hīno na maññetha visesi vāpi.</p>
  2763. <p class="hangnum"><a name="para806"></a><a name="para806_kn5"></a><span class="paranum">806</span>.</p>
  2764. <p class="gatha1"> Attaṃ pahāya anupādiyāno, ñāṇepi so nissayaṃ no karoti;</p>
  2765. <p class="gathalast">Sa ve viyattesu <span class="note">[viyuttesu (sī. aṭṭha.), dviyattesu (ka.)]</span> na vaggasārī, diṭṭhimpi <span class="note">[diṭṭhimapi (ka.)]</span> so na pacceti kiñci.</p>
  2766. <p class="hangnum"><a name="para807"></a><a name="para807_kn5"></a><span class="paranum">807</span>.</p>
  2767. <p class="gatha1"> Yassūbhayante paṇidhīdha natthi, bhavābhavāya idha vā huraṃ vā;</p>
  2768. <p class="gathalast">Nivesanā tassa na santi keci, dhammesu niccheyya samuggahītaṃ.</p>
  2769. <p class="hangnum"><a name="para808"></a><a name="para808_kn5"></a><span class="paranum">808</span>.</p>
  2770. <p class="gatha1"> Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā, pakappitā <a name="T0.0492"></a> natthi aṇūpi saññā;</p>
  2771. <p class="gathalast">Taṃ brāhmaṇaṃ diṭṭhimanādiyānaṃ, kenīdha lokasmiṃ vikappayeyya.</p>
  2772. <p class="hangnum"><a name="para809"></a><a name="para809_kn5"></a><span class="paranum">809</span>.</p>
  2773. <p class="gatha1"> Na kappayanti na purekkharonti, dhammāpi tesaṃ na paṭicchitāse;</p>
  2774. <p class="gathalast">Na <a name="P0.0158"></a> brāhmaṇo sīlavatena neyyo, pāraṅgato na pacceti tādīti.</p>
  2775. <p class="centered">Paramaṭṭhakasuttaṃ pañcamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2776. <p class="subhead">6. Jarāsuttaṃ</p>
  2777. <p class="hangnum"><a name="para810"></a><a name="para810_kn5"></a><span class="paranum">810</span>.</p>
  2778. <p class="gatha1"> Appaṃ <a name="M0.0405"></a><a name="V0.0204"></a> vata jīvitaṃ idaṃ, oraṃ vassasatāpi miyyati <span class="note">[mīyati (sī. aṭṭha.)]</span>;</p>
  2779. <p class="gathalast">Yo cepi aticca jīvati, atha kho so jarasāpi miyyati.</p>
  2780. <p class="hangnum"><a name="para811"></a><a name="para811_kn5"></a><span class="paranum">811</span>.</p>
  2781. <p class="gatha1"> Socanti janā mamāyite, na hi santi <span class="note">[na hi santā (sī.), na hī santi (katthaci)]</span> niccā pariggahā;</p>
  2782. <p class="gathalast">Vinābhāvasantamevidaṃ, iti disvā nāgāramāvase.</p>
  2783. <p class="hangnum"><a name="para812"></a><a name="para812_kn5"></a><span class="paranum">812</span>.</p>
  2784. <p class="gatha1"> Maraṇenapi taṃ pahīyati <span class="note">[pahiyyati (sī. syā. ka.)]</span>, yaṃ puriso mamidanti <span class="note">[mamayidanti (sī. syā. ka.), mamāyanti (ka.)]</span> maññati;</p>
  2785. <p class="gathalast">Etampi viditvā <span class="note">[etaṃ disvāna (niddese), etampi viditva (?)]</span> paṇḍito, na mamattāya nametha māmako.</p>
  2786. <p class="hangnum"><a name="para813"></a><a name="para813_kn5"></a><span class="paranum">813</span>.</p>
  2787. <p class="gatha1"> Supinena yathāpi saṅgataṃ, paṭibuddho puriso na passati;</p>
  2788. <p class="gathalast">Evampi <a name="P0.0159"></a> piyāyitaṃ janaṃ, petaṃ kālakataṃ na passati.</p>
  2789. <p class="hangnum"><a name="para814"></a><a name="para814_kn5"></a><span class="paranum">814</span>.</p>
  2790. <p class="gatha1"> Diṭṭhāpi <a name="T0.0493"></a> sutāpi te janā, yesaṃ nāmamidaṃ pavuccati <span class="note">[nāmamevā vasissati (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  2791. <p class="gathalast">Nāmaṃyevāvasissati, akkheyyaṃ petassa jantuno.</p>
  2792. <p class="hangnum"><a name="para815"></a><a name="para815_kn5"></a><span class="paranum">815</span>.</p>
  2793. <p class="gatha1"> Sokapparidevamaccharaṃ <span class="note">[sokaparidevamaccharaṃ (sī. syā. pī.), sokaṃ paridevamaccharaṃ (?)]</span>, na jahanti giddhā mamāyite;</p>
  2794. <p class="gathalast">Tasmā munayo pariggahaṃ, hitvā acariṃsu khemadassino.</p>
  2795. <p class="hangnum"><a name="para816"></a><a name="para816_kn5"></a><span class="paranum">816</span>.</p>
  2796. <p class="gatha1"> Patilīnacarassa <a name="M0.0406"></a> bhikkhuno, bhajamānassa vivittamāsanaṃ;</p>
  2797. <p class="gathalast">Sāmaggiyamāhu tassa taṃ, yo attānaṃ bhavane na dassaye.</p>
  2798. <p class="hangnum"><a name="para817"></a><a name="para817_kn5"></a><span class="paranum">817</span>.</p>
  2799. <p class="gatha1"> Sabbattha munī anissito, na piyaṃ kubbati nopi appiyaṃ;</p>
  2800. <p class="gathalast">Tasmiṃ paridevamaccharaṃ, paṇṇe vāri yathā na limpati <span class="note">[lippati (sī. pī.)]</span>.</p>
  2801. <p class="hangnum"><a name="para818"></a><a name="para818_kn5"></a><span class="paranum">818</span>.</p>
  2802. <p class="gatha1"> Udabindu yathāpi pokkhare, padume vāri yathā na limpati;</p>
  2803. <p class="gathalast">Evaṃ muni nopalimpati, yadidaṃ diṭṭhasutaṃ mutesu vā.</p>
  2804. <p class="hangnum"><a name="para819"></a><a name="para819_kn5"></a><span class="paranum">819</span>.</p>
  2805. <p class="gatha1"> Dhono <a name="V0.0205"></a><a name="P0.0160"></a> na hi tena maññati, yadidaṃ diṭṭhasutaṃ mutesu vā;</p>
  2806. <p class="gathalast">Nāññena visuddhimicchati, na hi so rajjati no virajjatīti.</p>
  2807. <p class="centered">Jarāsuttaṃ chaṭṭhaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2808. <p class="subhead">7. Tissametteyyasuttaṃ</p>
  2809. <p class="hangnum"><a name="para820"></a><a name="para820_kn5"></a><span class="paranum">820</span>.</p>
  2810. <p class="gatha1"> ‘‘Methunamanuyuttassa, (iccāyasmā tisso metteyyo) vighātaṃ brūhi mārisa;</p>
  2811. <p class="gathalast">Sutvāna tava sāsanaṃ, viveke sikkhissāmase.</p>
  2812. <p class="hangnum"><a name="para821"></a><a name="para821_kn5"></a><span class="paranum">821</span>.</p>
  2813. <p class="gatha1"> ‘‘Methunamanuyuttassa, (metteyyāti bhagavā) mussate vāpi sāsanaṃ;</p>
  2814. <p class="gathalast">Micchā <a name="T0.0494"></a> ca paṭipajjati, etaṃ tasmiṃ anāriyaṃ.</p>
  2815. <p class="hangnum"><a name="para822"></a><a name="para822_kn5"></a><span class="paranum">822</span>.</p>
  2816. <p class="gatha1"> ‘‘Eko <a name="M0.0407"></a> pubbe caritvāna, methunaṃ yo nisevati;</p>
  2817. <p class="gathalast">Yānaṃ bhantaṃ va taṃ loke, hīnamāhu puthujjanaṃ.</p>
  2818. <p class="hangnum"><a name="para823"></a><a name="para823_kn5"></a><span class="paranum">823</span>.</p>
  2819. <p class="gatha1"> ‘‘Yaso kitti ca yā pubbe, hāyate vāpi tassa sā;</p>
  2820. <p class="gathalast">Etampi disvā sikkhetha, methunaṃ vippahātave.</p>
  2821. <p class="hangnum"><a name="para824"></a><a name="para824_kn5"></a><span class="paranum">824</span>.</p>
  2822. <p class="gatha1"> ‘‘Saṅkappehi pareto so, kapaṇo viya jhāyati;</p>
  2823. <p class="gathalast">Sutvā paresaṃ nigghosaṃ, maṅku hoti tathāvidho.</p>
  2824. <p class="hangnum"><a name="para825"></a><a name="para825_kn5"></a><span class="paranum">825</span>.</p>
  2825. <p class="gatha1"> ‘‘Atha satthāni kurute, paravādehi codito;</p>
  2826. <p class="gathalast">Esa khvassa mahāgedho, mosavajjaṃ pagāhati.</p>
  2827. <p class="hangnum"><a name="para826"></a><a name="para826_kn5"></a><span class="paranum">826</span>.</p>
  2828. <p class="gatha1"> ‘‘Paṇḍitoti samaññāto, ekacariyaṃ adhiṭṭhito;</p>
  2829. <p class="gathalast">Athāpi <span class="note">[sa cāpi (niddese)]</span> methune yutto, mandova parikissati <span class="note">[parikilissati (sī.)]</span>.</p>
  2830. <p class="hangnum"><a name="para827"></a><a name="para827_kn5"></a><span class="paranum">827</span>.</p>
  2831. <p class="gatha1"> ‘‘Etamādīnavaṃ <a name="V0.0206"></a><a name="P0.0161"></a> ñatvā, muni pubbāpare idha;</p>
  2832. <p class="gathalast">Ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā, na nisevetha methunaṃ.</p>
  2833. <p class="hangnum"><a name="para828"></a><a name="para828_kn5"></a><span class="paranum">828</span>.</p>
  2834. <p class="gatha1"> ‘‘Vivekaññeva sikkhetha, etadariyānamuttamaṃ;</p>
  2835. <p class="gathalast">Na tena seṭṭho maññetha, sa ve nibbānasantike.</p>
  2836. <p class="hangnum"><a name="para829"></a><a name="para829_kn5"></a><span class="paranum">829</span>.</p>
  2837. <p class="gatha1"> ‘‘Rittassa munino carato, kāmesu anapekkhino;</p>
  2838. <p class="gathalast">Oghatiṇṇassa pihayanti, kāmesu gadhitā <span class="note">[gathitā (sī.)]</span> pajā’’ti.</p>
  2839. <p class="centered">Tissametteyyasuttaṃ sattamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2840. <p class="subhead">8. Pasūrasuttaṃ</p>
  2841. <p class="hangnum"><a name="para830"></a><a name="para830_kn5"></a><span class="paranum">830</span>.</p>
  2842. <p class="gatha1"> Idheva <a name="T0.0495"></a> suddhi iti vādayanti <span class="note">[vidiyanti (sī. pī.)]</span>, nāññesu dhammesu visuddhimāhu;</p>
  2843. <p class="gathalast">Yaṃ nissitā tattha subhaṃ vadānā, paccekasaccesu puthū niviṭṭhā.</p>
  2844. <p class="hangnum"><a name="para831"></a><a name="para831_kn5"></a><span class="paranum">831</span>.</p>
  2845. <p class="gatha1"> Te <a name="M0.0408"></a> vādakāmā parisaṃ vigayha, bālaṃ dahantī mithu aññamaññaṃ;</p>
  2846. <p class="gathalast">Vadanti te aññasitā kathojjaṃ, pasaṃsakāmā kusalā vadānā.</p>
  2847. <p class="hangnum"><a name="para832"></a><a name="para832_kn5"></a><span class="paranum">832</span>.</p>
  2848. <p class="gatha1"> Yutto kathāyaṃ parisāya majjhe, pasaṃsamicchaṃ vinighāti hoti;</p>
  2849. <p class="gathalast">Apāhatasmiṃ pana maṅku hoti, nindāya so kuppati randhamesī.</p>
  2850. <p class="hangnum"><a name="para833"></a><a name="para833_kn5"></a><span class="paranum">833</span>.</p>
  2851. <p class="gatha1"> Yamassa <a name="P0.0162"></a> vādaṃ parihīnamāhu, apāhataṃ pañhavimaṃsakāse;</p>
  2852. <p class="gathalast">Paridevati socati hīnavādo, upaccagā manti anutthunāti.</p>
  2853. <p class="hangnum"><a name="para834"></a><a name="para834_kn5"></a><span class="paranum">834</span>.</p>
  2854. <p class="gatha1"> Ete vivādā samaṇesu jātā, etesu ugghāti nighāti hoti;</p>
  2855. <p class="gathalast">Etampi <a name="T0.0496"></a> disvā virame kathojjaṃ, na haññadatthatthipasaṃsalābhā.</p>
  2856. <p class="hangnum"><a name="para835"></a><a name="para835_kn5"></a><span class="paranum">835</span>.</p>
  2857. <p class="gatha1"> Pasaṃsito <a name="V0.0207"></a> vā pana tattha hoti, akkhāya vādaṃ parisāya majjhe;</p>
  2858. <p class="gathalast">So hassatī uṇṇamatī <span class="note">[unnamatī (?)]</span> ca tena, pappuyya tamatthaṃ yathā mano ahu.</p>
  2859. <p class="hangnum"><a name="para836"></a><a name="para836_kn5"></a><span class="paranum">836</span>.</p>
  2860. <p class="gatha1"> Yā uṇṇatī <span class="note">[unnatī (?)]</span> sāssa vighātabhūmi, mānātimānaṃ vadate paneso;</p>
  2861. <p class="gathalast">Etampi disvā na vivādayetha, na hi tena suddhiṃ kusalā vadanti.</p>
  2862. <p class="hangnum"><a name="para837"></a><a name="para837_kn5"></a><span class="paranum">837</span>.</p>
  2863. <p class="gatha1"> Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho, abhigajjameti paṭisūramicchaṃ;</p>
  2864. <p class="gathalast">Yeneva so tena palehi sūra, pubbeva natthi yadidaṃ yudhāya.</p>
  2865. <p class="hangnum"><a name="para838"></a><a name="para838_kn5"></a><span class="paranum">838</span>.</p>
  2866. <p class="gatha1"> Ye <a name="M0.0409"></a> diṭṭhimuggayha vivādayanti <span class="note">[vivādiyanti (sī. pī.)]</span>, idameva saccanti ca vādayanti;</p>
  2867. <p class="gathalast">Te <a name="P0.0163"></a> tvaṃ vadassū na hi tedha atthi, vādamhi jāte paṭisenikattā.</p>
  2868. <p class="hangnum"><a name="para839"></a><a name="para839_kn5"></a><span class="paranum">839</span>.</p>
  2869. <p class="gatha1"> Visenikatvā pana ye caranti, diṭṭhīhi diṭṭhiṃ avirujjhamānā;</p>
  2870. <p class="gathalast">Tesu <a name="T0.0497"></a> tvaṃ kiṃ labhetho pasūra, yesīdha natthī paramuggahītaṃ.</p>
  2871. <p class="hangnum"><a name="para840"></a><a name="para840_kn5"></a><span class="paranum">840</span>.</p>
  2872. <p class="gatha1"> Atha tvaṃ pavitakkamāgamā, manasā diṭṭhigatāni cintayanto;</p>
  2873. <p class="gathalast">Dhonena yugaṃ samāgamā, na hi tvaṃ sakkhasi sampayātaveti.</p>
  2874. <p class="centered">Pasūrasuttaṃ aṭṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2875. <p class="subhead">9. Māgaṇḍiyasuttaṃ</p>
  2876. <p class="hangnum"><a name="para841"></a><a name="para841_kn5"></a><span class="paranum">841</span>.</p>
  2877. <p class="gatha1"> ‘‘Disvāna taṇhaṃ aratiṃ ragañca <span class="note">[aratiñca rāgaṃ (syā. ka.)]</span>, nāhosi chando api methunasmiṃ;</p>
  2878. <p class="gathalast">Kimevidaṃ muttakarīsapuṇṇaṃ, pādāpi naṃ samphusituṃ na icche’’.</p>
  2879. <p class="hangnum"><a name="para842"></a><a name="para842_kn5"></a><span class="paranum">842</span>.</p>
  2880. <p class="gatha1"> ‘‘Etādisaṃ <a name="P0.0164"></a> ce ratanaṃ na icchasi, nāriṃ narindehi bahūhi patthitaṃ;</p>
  2881. <p class="gathalast">Diṭṭhigataṃ sīlavataṃ nu jīvitaṃ <span class="note">[sīlavatānujīvitaṃ (sī. pī. ka.)]</span>, bhavūpapattiñca vadesi kīdisaṃ’’.</p>
  2882. <p class="hangnum"><a name="para843"></a><a name="para843_kn5"></a><span class="paranum">843</span>.</p>
  2883. <p class="gatha1"> ‘‘Idaṃ <a name="V0.0208"></a> vadāmīti na tassa hoti, (māgaṇḍiyāti <span class="note">[māgandiyāti (sī. syā. pī.)]</span> bhagavā)</p>
  2884. <p class="gatha2">Dhammesu niccheyya samuggahītaṃ;</p>
  2885. <p class="gatha3">Passañca <a name="T0.0498"></a> diṭṭhīsu anuggahāya,</p>
  2886. <p class="gathalast">Ajjhattasantiṃ pacinaṃ adassaṃ’’.</p>
  2887. <p class="hangnum"><a name="para844"></a><a name="para844_kn5"></a><span class="paranum">844</span>.</p>
  2888. <p class="gatha1"> ‘‘Vinicchayā <a name="M0.0410"></a> yāni pakappitāni, (iti māgaṇḍiyo <span class="note">[māgandiyo (sī. syā. pī.)]</span> )</p>
  2889. <p class="gatha2">Te ve munī brūsi anuggahāya;</p>
  2890. <p class="gatha3">Ajjhattasantīti yametamatthaṃ,</p>
  2891. <p class="gathalast">Kathaṃ nu dhīrehi paveditaṃ taṃ’’.</p>
  2892. <p class="hangnum"><a name="para845"></a><a name="para845_kn5"></a><span class="paranum">845</span>.</p>
  2893. <p class="gatha1"> ‘‘Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, (māgaṇḍiyāti bhagavā)</p>
  2894. <p class="gatha2">Sīlabbatenāpi na suddhimāha;</p>
  2895. <p class="gatha3">Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,</p>
  2896. <p class="gatha2">Asīlatā abbatā nopi tena;</p>
  2897. <p class="gatha3">Ete ca nissajja anuggahāya,</p>
  2898. <p class="gathalast">Santo anissāya bhavaṃ na jappe’’.</p>
  2899. <p class="hangnum"><a name="para846"></a><a name="para846_kn5"></a><span class="paranum">846</span>.</p>
  2900. <p class="gatha1"> ‘‘No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, (iti māgaṇḍiyo)</p>
  2901. <p class="gatha2">Sīlabbatenāpi na suddhimāha;</p>
  2902. <p class="gatha3">Adiṭṭhiyā <a name="P0.0165"></a> assutiyā añāṇā,</p>
  2903. <p class="gatha2">Asīlatā abbatā nopi tena;</p>
  2904. <p class="gatha3">Maññāmahaṃ momuhameva dhammaṃ,</p>
  2905. <p class="gathalast">Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṃ’’.</p>
  2906. <p class="hangnum"><a name="para847"></a><a name="para847_kn5"></a><span class="paranum">847</span>.</p>
  2907. <p class="gatha1"> ‘‘Diṭṭhañca nissāya anupucchamāno, (māgaṇḍiyāti bhagavā)</p>
  2908. <p class="gatha2">Samuggahītesu pamohamāgā <span class="note">[samohamāgā (syā. ka.)]</span>;</p>
  2909. <p class="gatha3">Ito <a name="T0.0499"></a> ca nāddakkhi aṇumpi saññaṃ,</p>
  2910. <p class="gathalast">Tasmā tuvaṃ momuhato dahāsi.</p>
  2911. <p class="hangnum"><a name="para848"></a><a name="para848_kn5"></a><span class="paranum">848</span>.</p>
  2912. <p class="gatha1"> ‘‘Samo <a name="V0.0209"></a> visesī uda vā nihīno, yo maññatī so vivadetha tena;</p>
  2913. <p class="gathalast">Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hoti.</p>
  2914. <p class="hangnum"><a name="para849"></a><a name="para849_kn5"></a><span class="paranum">849</span>.</p>
  2915. <p class="gatha1"> ‘‘Saccanti so brāhmaṇo kiṃ vadeyya, musāti vā so vivadetha kena;</p>
  2916. <p class="gathalast">Yasmiṃ samaṃ visamaṃ vāpi natthi, sa kena vādaṃ paṭisaṃyujeyya.</p>
  2917. <p class="hangnum"><a name="para850"></a><a name="para850_kn5"></a><span class="paranum">850</span>.</p>
  2918. <p class="gatha1"> ‘‘Okaṃ <a name="M0.0411"></a> pahāya aniketasārī, gāme akubbaṃ muni santhavāni <span class="note">[sandhavāni (ka.)]</span>;</p>
  2919. <p class="gathalast">Kāmehi ritto apurekkharāno, kathaṃ na viggayha janena kayirā.</p>
  2920. <p class="hangnum"><a name="para851"></a><a name="para851_kn5"></a><span class="paranum">851</span>.</p>
  2921. <p class="gatha1"> ‘‘Yehi vivitto vicareyya loke, na tāni uggayha vadeyya nāgo;</p>
  2922. <p class="gatha2">Jalambujaṃ <a name="P0.0166"></a> <span class="note">[elambujaṃ (sī. syā.)]</span> kaṇḍakaṃ vārijaṃ yathā, jalena paṅkena canūpalittaṃ;</p>
  2923. <p class="gathalast">Evaṃ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto.</p>
  2924. <p class="hangnum"><a name="para852"></a><a name="para852_kn5"></a><span class="paranum">852</span>.</p>
  2925. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="T0.0500"></a> vedagū diṭṭhiyāyako <span class="note">[na vedagū diṭṭhiyā (ka. sī. syā. pī.)]</span> na mutiyā, sa mānameti na hi tammayo so;</p>
  2926. <p class="gathalast">Na kammunā nopi sutena neyyo, anūpanīto sa nivesanesu.</p>
  2927. <p class="hangnum"><a name="para853"></a><a name="para853_kn5"></a><span class="paranum">853</span>.</p>
  2928. <p class="gatha1"> ‘‘Saññāvirattassa na santi ganthā, paññāvimuttassa na santi mohā;</p>
  2929. <p class="gathalast">Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṃ, te ghaṭṭayantā <span class="note">[ghaṭṭamānā (syā. ka.)]</span> vicaranti loke’’ti.</p>
  2930. <p class="centered">Māgaṇḍiyasuttaṃ navamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2931. <p class="subhead">10. Purābhedasuttaṃ</p>
  2932. <p class="hangnum"><a name="para854"></a><a name="para854_kn5"></a><span class="paranum">854</span>.</p>
  2933. <p class="gatha1"> ‘‘Kathaṃdassī kathaṃsīlo, upasantoti vuccati;</p>
  2934. <p class="gathalast">Taṃ me gotama pabrūhi, pucchito uttamaṃ naraṃ’’.</p>
  2935. <p class="hangnum"><a name="para855"></a><a name="para855_kn5"></a><span class="paranum">855</span>.</p>
  2936. <p class="gatha1"> ‘‘Vītataṇho purā bhedā, (iti bhagavā) pubbamantamanissito;</p>
  2937. <p class="gathalast">Vemajjhe nupasaṅkheyyo, tassa natthi purakkhataṃ.</p>
  2938. <p class="hangnum"><a name="para856"></a><a name="para856_kn5"></a><span class="paranum">856</span>.</p>
  2939. <p class="gatha1"> ‘‘Akkodhano <a name="M0.0412"></a><a name="V0.0210"></a><a name="P0.0167"></a> asantāsī, avikatthī akukkuco;</p>
  2940. <p class="gathalast">Mantabhāṇī <span class="note">[mantābhāṇī (syā. pī.)]</span> anuddhato, sa ve vācāyato muni.</p>
  2941. <p class="hangnum"><a name="para857"></a><a name="para857_kn5"></a><span class="paranum">857</span>.</p>
  2942. <p class="gatha1"> ‘‘Nirāsatti anāgate, atītaṃ nānusocati;</p>
  2943. <p class="gathalast">Vivekadassī phassesu, diṭṭhīsu ca na nīyati <span class="note">[niyyati (bahūsu)]</span>.</p>
  2944. <p class="hangnum"><a name="para858"></a><a name="para858_kn5"></a><span class="paranum">858</span>.</p>
  2945. <p class="gatha1"> ‘‘Patilīno akuhako, apihālu amaccharī;</p>
  2946. <p class="gathalast">Appagabbho <a name="T0.0501"></a> ajeguccho, pesuṇeyye ca no yuto.</p>
  2947. <p class="hangnum"><a name="para859"></a><a name="para859_kn5"></a><span class="paranum">859</span>.</p>
  2948. <p class="gatha1"> ‘‘Sātiyesu anassāvī, atimāne ca no yuto;</p>
  2949. <p class="gathalast">Saṇho ca paṭibhānavā <span class="note">[paṭibhāṇavā (syā. pī.)]</span>, na saddho na virajjati.</p>
  2950. <p class="hangnum"><a name="para860"></a><a name="para860_kn5"></a><span class="paranum">860</span>.</p>
  2951. <p class="gatha1"> ‘‘Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppati;</p>
  2952. <p class="gathalast">Aviruddho ca taṇhāya, rasesu nānugijjhati.</p>
  2953. <p class="hangnum"><a name="para861"></a><a name="para861_kn5"></a><span class="paranum">861</span>.</p>
  2954. <p class="gatha1"> ‘‘Upekkhako sadā sato, na loke maññate samaṃ;</p>
  2955. <p class="gathalast">Na visesī na nīceyyo, tassa no santi ussadā.</p>
  2956. <p class="hangnum"><a name="para862"></a><a name="para862_kn5"></a><span class="paranum">862</span>.</p>
  2957. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa nissayanā <span class="note">[nissayatā (sī. syā. pī.)]</span> natthi, ñatvā dhammaṃ anissito;</p>
  2958. <p class="gathalast">Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjati.</p>
  2959. <p class="hangnum"><a name="para863"></a><a name="para863_kn5"></a><span class="paranum">863</span>.</p>
  2960. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ brūmi upasantoti, kāmesu anapekkhinaṃ;</p>
  2961. <p class="gathalast">Ganthā tassa na vijjanti, atarī so visattikaṃ.</p>
  2962. <p class="hangnum"><a name="para864"></a><a name="para864_kn5"></a><span class="paranum">864</span>.</p>
  2963. <p class="gatha1"> ‘‘Na tassa puttā pasavo, khettaṃ vatthuñca vijjati;</p>
  2964. <p class="gathalast">Attā <a name="P0.0168"></a> vāpi nirattā vā <span class="note">[attaṃ vāpi nirattaṃ vā (bahūsu)]</span>, na tasmiṃ upalabbhati.</p>
  2965. <p class="hangnum"><a name="para865"></a><a name="para865_kn5"></a><span class="paranum">865</span>.</p>
  2966. <p class="gatha1"> ‘‘Yena naṃ vajjuṃ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā;</p>
  2967. <p class="gathalast">Taṃ tassa apurakkhataṃ, tasmā vādesu nejati.</p>
  2968. <p class="hangnum"><a name="para866"></a><a name="para866_kn5"></a><span class="paranum">866</span>.</p>
  2969. <p class="gatha1"> ‘‘Vītagedho <a name="V0.0211"></a> amaccharī, na ussesu vadate muni;</p>
  2970. <p class="gathalast">Na samesu na omesu, kappaṃ neti akappiyo.</p>
  2971. <p class="hangnum"><a name="para867"></a><a name="para867_kn5"></a><span class="paranum">867</span>.</p>
  2972. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa loke sakaṃ natthi, asatā ca na socati;</p>
  2973. <p class="gathalast">Dhammesu ca na gacchati, sa ve santoti vuccatī’’ti.</p>
  2974. <p class="centered">Purābhedasuttaṃ dasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  2975. <p class="subhead">11. Kalahavivādasuttaṃ</p>
  2976. <p class="hangnum"><a name="para868"></a><a name="para868_kn5"></a><span class="paranum">868</span>.</p>
  2977. <p class="gatha1"> ‘‘Kutopahūtā <a name="M0.0413"></a><a name="T0.0502"></a> kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;</p>
  2978. <p class="gathalast">Mānātimānā sahapesuṇā ca, kutopahūtā te tadiṅgha brūhi’’.</p>
  2979. <p class="hangnum"><a name="para869"></a><a name="para869_kn5"></a><span class="paranum">869</span>.</p>
  2980. <p class="gatha1"> ‘‘Piyappahūtā kalahā vivādā,</p>
  2981. <p class="gatha2">Paridevasokā sahamaccharā ca;</p>
  2982. <p class="gatha3">Mānātimānā sahapesuṇā ca,</p>
  2983. <p class="gatha2">Maccherayuttā kalahā vivādā;</p>
  2984. <p class="gathalast">Vivādajātesu ca pesuṇāni’’.</p>
  2985. <p class="hangnum"><a name="para870"></a><a name="para870_kn5"></a><span class="paranum">870</span>.</p>
  2986. <p class="gatha1"> ‘‘Piyā <a name="P0.0169"></a> su <span class="note">[piyānu (syā.), piyassu (ka.)]</span> lokasmiṃ kutonidānā, ye cāpi <span class="note">[ye vāpi (sī. syā. pī.)]</span> lobhā vicaranti loke;</p>
  2987. <p class="gathalast">Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā, ye samparāyāya narassa honti’’.</p>
  2988. <p class="hangnum"><a name="para871"></a><a name="para871_kn5"></a><span class="paranum">871</span>.</p>
  2989. <p class="gatha1"> ‘‘Chandānidānāni piyāni loke, ye cāpi lobhā vicaranti loke;</p>
  2990. <p class="gathalast">Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā, ye samparāyāya narassa honti’’.</p>
  2991. <p class="hangnum"><a name="para872"></a><a name="para872_kn5"></a><span class="paranum">872</span>.</p>
  2992. <p class="gatha1"> ‘‘Chando <a name="T0.0503"></a> nu lokasmiṃ kutonidāno, vinicchayā cāpi <span class="note">[vāpi (sī. syā. pī.)]</span> kutopahūtā;</p>
  2993. <p class="gathalast">Kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca, ye vāpi dhammā samaṇena vuttā’’.</p>
  2994. <p class="hangnum"><a name="para873"></a><a name="para873_kn5"></a><span class="paranum">873</span>.</p>
  2995. <p class="gatha1"> ‘‘Sātaṃ <a name="V0.0212"></a> asātanti yamāhu loke, tamūpanissāya pahoti chando;</p>
  2996. <p class="gathalast">Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca, vinicchayaṃ kubbati <span class="note">[kurute (bahūsu)]</span> jantu loke.</p>
  2997. <p class="hangnum"><a name="para874"></a><a name="para874_kn5"></a><span class="paranum">874</span>.</p>
  2998. <p class="gatha1"> ‘‘Kodho <a name="M0.0414"></a> mosavajjañca kathaṃkathā ca, etepi dhammā dvayameva sante;</p>
  2999. <p class="gathalast">Kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe, ñatvā pavuttā samaṇena dhammā’’.</p>
  3000. <p class="hangnum"><a name="para875"></a><a name="para875_kn5"></a><span class="paranum">875</span>.</p>
  3001. <p class="gatha1"> ‘‘Sātaṃ asātañca kutonidānā, kismiṃ asante na bhavanti hete;</p>
  3002. <p class="gathalast">Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ me pabrūhi yatonidānaṃ’’.</p>
  3003. <p class="hangnum"><a name="para876"></a><a name="para876_kn5"></a><span class="paranum">876</span>.</p>
  3004. <p class="gatha1"> ‘‘Phassanidānaṃ sātaṃ asātaṃ, phasse asante na bhavanti hete;</p>
  3005. <p class="gathalast">Vibhavaṃ <a name="P0.0170"></a> bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ te pabrūmi itonidānaṃ’’.</p>
  3006. <p class="hangnum"><a name="para877"></a><a name="para877_kn5"></a><span class="paranum">877</span>.</p>
  3007. <p class="gatha1"> ‘‘Phasso <a name="T0.0504"></a> nu lokasmi kutonidāno, pariggahā cāpi kutopahūtā;</p>
  3008. <p class="gathalast">Kismiṃ asante na mamattamatthi, kismiṃ vibhūte na phusanti phassā’’.</p>
  3009. <p class="hangnum"><a name="para878"></a><a name="para878_kn5"></a><span class="paranum">878</span>.</p>
  3010. <p class="gatha1"> ‘‘Nāmañca rūpañca paṭicca phasso, icchānidānāni pariggahāni;</p>
  3011. <p class="gathalast">Icchāyasantyā na mamattamatthi, rūpe vibhūte na phusanti phassā’’.</p>
  3012. <p class="hangnum"><a name="para879"></a><a name="para879_kn5"></a><span class="paranum">879</span>.</p>
  3013. <p class="gatha1"> ‘‘Kathaṃsametassa vibhoti rūpaṃ, sukhaṃ dukhañcāpi <span class="note">[dukhaṃ vāpi (sī. syā.)]</span> kathaṃ vibhoti;</p>
  3014. <p class="gathalast">Etaṃ me pabrūhi yathā vibhoti, taṃ jāniyāmāti <span class="note">[jānissāmāti (sī. ka.)]</span> me mano ahu’’.</p>
  3015. <p class="hangnum"><a name="para880"></a><a name="para880_kn5"></a><span class="paranum">880</span>.</p>
  3016. <p class="gatha1"> ‘‘Na saññasaññī na visaññasaññī, nopi asaññī na vibhūtasaññī;</p>
  3017. <p class="gathalast">Evaṃsametassa vibhoti rūpaṃ, saññānidānā hi papañcasaṅkhā’’.</p>
  3018. <p class="hangnum"><a name="para881"></a><a name="para881_kn5"></a><span class="paranum">881</span>.</p>
  3019. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="M0.0415"></a> taṃ apucchimha akittayī no,</p>
  3020. <p class="gatha2">Aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi;</p>
  3021. <p class="gatha3">Ettāvataggaṃ <a name="P0.0171"></a> nu <span class="note">[no (sī. syā.)]</span> vadanti heke,</p>
  3022. <p class="gatha2">Yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;</p>
  3023. <p class="gathalast">Udāhu <a name="T0.0505"></a> aññampi vadanti etto.</p>
  3024. <p class="hangnum"><a name="para882"></a><a name="para882_kn5"></a><span class="paranum">882</span>.</p>
  3025. <p class="gatha1"> ‘‘Ettāvataggampi <a name="V0.0213"></a> vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;</p>
  3026. <p class="gathalast">Tesaṃ paneke samayaṃ vadanti, anupādisese kusalā vadānā.</p>
  3027. <p class="hangnum"><a name="para883"></a><a name="para883_kn5"></a><span class="paranum">883</span>.</p>
  3028. <p class="gatha1"> ‘‘Ete ca ñatvā upanissitāti, ñatvā munī nissaye so vimaṃsī;</p>
  3029. <p class="gathalast">Ñatvā vimutto na vivādameti, bhavābhavāya na sameti dhīro’’ti.</p>
  3030. <p class="centered">Kalahavivādasuttaṃ ekādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3031. <p class="subhead">12. Cūḷabyūhasuttaṃ <span class="note">[cūḷaviyūhasuttaṃ (sī. syā. niddesa)]</span></p>
  3032. <p class="hangnum"><a name="para884"></a><a name="para884_kn5"></a><span class="paranum">884</span>.</p>
  3033. <p class="gatha1"> Sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānā, viggayha nānā kusalā vadanti;</p>
  3034. <p class="gathalast">Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ, idaṃ paṭikkosamakevalī so.</p>
  3035. <p class="hangnum"><a name="para885"></a><a name="para885_kn5"></a><span class="paranum">885</span>.</p>
  3036. <p class="gatha1"> Evampi viggayha vivādayanti, bālo paro akkusaloti <span class="note">[akusaloti (sī. syā. pī.)]</span> cāhu;</p>
  3037. <p class="gathalast">Sacco nu vādo katamo imesaṃ, sabbeva <a name="T0.0506"></a> hīme kusalā vadānā.</p>
  3038. <p class="hangnum"><a name="para886"></a><a name="para886_kn5"></a><span class="paranum">886</span>.</p>
  3039. <p class="gatha1"> Parassa <a name="M0.0416"></a><a name="P0.0172"></a> ce dhammamanānujānaṃ, bālomako <span class="note">[bālo mago (sī. syā. ka.)]</span> hoti nihīnapañño;</p>
  3040. <p class="gathalast">Sabbeva bālā sunihīnapaññā, sabbevime diṭṭhiparibbasānā.</p>
  3041. <p class="hangnum"><a name="para887"></a><a name="para887_kn5"></a><span class="paranum">887</span>.</p>
  3042. <p class="gatha1"> Sandiṭṭhiyā ceva na vīvadātā, saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā;</p>
  3043. <p class="gathalast">Na tesaṃ koci parihīnapañño <span class="note">[kocipi nihīnapañño (sī. syā. ka.)]</span>, diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.</p>
  3044. <p class="hangnum"><a name="para888"></a><a name="para888_kn5"></a><span class="paranum">888</span>.</p>
  3045. <p class="gatha1"> Na vāhametaṃ tathiyanti <span class="note">[tathivanti (syā. ka.)]</span> brūmi, yamāhu bālā mithu aññamaññaṃ;</p>
  3046. <p class="gathalast">Sakaṃsakaṃdiṭṭhimakaṃsu saccaṃ, tasmā hi bāloti paraṃ dahanti.</p>
  3047. <p class="hangnum"><a name="para889"></a><a name="para889_kn5"></a><span class="paranum">889</span>.</p>
  3048. <p class="gatha1"> Yamāhu saccaṃ tathiyanti eke, tamāhu aññe <span class="note">[aññepi (syā.), aññe ca (?)]</span> tucchaṃ musāti;</p>
  3049. <p class="gathalast">Evampi vigayha vivādayanti, kasmā na ekaṃ samaṇā vadanti.</p>
  3050. <p class="hangnum"><a name="para890"></a><a name="para890_kn5"></a><span class="paranum">890</span>.</p>
  3051. <p class="gatha1"> Ekañhi <a name="V0.0214"></a> saccaṃ na dutīyamatthi, yasmiṃ pajā no vivade pajānaṃ;</p>
  3052. <p class="gathalast">Nānā te <span class="note">[nānāto (ka.)]</span> saccāni sayaṃ thunanti, tasmā <a name="T0.0507"></a> na ekaṃ samaṇā vadanti.</p>
  3053. <p class="hangnum"><a name="para891"></a><a name="para891_kn5"></a><span class="paranum">891</span>.</p>
  3054. <p class="gatha1"> Kasmā <a name="P0.0173"></a> nu saccāni vadanti nānā, pavādiyāse kusalā vadānā;</p>
  3055. <p class="gathalast">Saccāni sutāni bahūni nānā, udāhu te takkamanussaranti.</p>
  3056. <p class="hangnum"><a name="para892"></a><a name="para892_kn5"></a><span class="paranum">892</span>.</p>
  3057. <p class="gatha1"> Na heva saccāni bahūni nānā, aññatra saññāya niccāni loke;</p>
  3058. <p class="gathalast">Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā, saccaṃ musāti dvayadhammamāhu.</p>
  3059. <p class="hangnum"><a name="para893"></a><a name="para893_kn5"></a><span class="paranum">893</span>.</p>
  3060. <p class="gatha1"> Diṭṭhe <a name="M0.0417"></a> sute sīlavate mute vā, ete ca nissāya vimānadassī;</p>
  3061. <p class="gathalast">Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno, bālo paro akkusaloti cāha.</p>
  3062. <p class="hangnum"><a name="para894"></a><a name="para894_kn5"></a><span class="paranum">894</span>.</p>
  3063. <p class="gatha1"> Yeneva bāloti paraṃ dahāti, tenātumānaṃ kusaloti cāha;</p>
  3064. <p class="gathalast">Sayamattanā so kusalo vadāno, aññaṃ vimāneti tadeva pāva.</p>
  3065. <p class="hangnum"><a name="para895"></a><a name="para895_kn5"></a><span class="paranum">895</span>.</p>
  3066. <p class="gatha1"> Atisāradiṭṭhiyāva so samatto, mānena matto paripuṇṇamānī;</p>
  3067. <p class="gathalast">Sayameva sāmaṃ manasābhisitto, diṭṭhī <a name="T0.0508"></a> hi sā tassa tathā samattā.</p>
  3068. <p class="hangnum"><a name="para896"></a><a name="para896_kn5"></a><span class="paranum">896</span>.</p>
  3069. <p class="gatha1"> Parassa ce hi vacasā nihīno, tumo sahā hoti nihīnapañño;</p>
  3070. <p class="gathalast">Atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro, na koci bālo samaṇesu atthi.</p>
  3071. <p class="hangnum"><a name="para897"></a><a name="para897_kn5"></a><span class="paranum">897</span>.</p>
  3072. <p class="gatha1"> Aññaṃ <a name="P0.0174"></a> ito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī te <span class="note">[suddhimakevalīno (sī.)]</span>;</p>
  3073. <p class="gathalast">Evampi titthyā puthuso vadanti, sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā <span class="note">[tyābhirattā (syā. ka.)]</span>.</p>
  3074. <p class="hangnum"><a name="para898"></a><a name="para898_kn5"></a><span class="paranum">898</span>.</p>
  3075. <p class="gatha1"> Idheva suddhi iti vādayanti, nāññesu dhammesu visuddhimāhu;</p>
  3076. <p class="gathalast">Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā, sakāyane tattha daḷhaṃ vadānā.</p>
  3077. <p class="hangnum"><a name="para899"></a><a name="para899_kn5"></a><span class="paranum">899</span>.</p>
  3078. <p class="gatha1"> Sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno, kamettha bāloti paraṃ daheyya;</p>
  3079. <p class="gathalast">Sayameva so medhagamāvaheyya <span class="note">[medhakaṃ āvaheyya (sī. pī.)]</span>, paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ.</p>
  3080. <p class="hangnum"><a name="para900"></a><a name="para900_kn5"></a><span class="paranum">900</span>.</p>
  3081. <p class="gatha1"> Vinicchaye <a name="M0.0418"></a><a name="V0.0215"></a> ṭhatvā sayaṃ pamāya, uddhaṃ sa <span class="note">[uddaṃ so (sī. syā. pī.)]</span> lokasmiṃ vivādameti;</p>
  3082. <p class="gathalast">Hitvāna sabbāni vinicchayāni, na <a name="T0.0509"></a> medhagaṃ kubbati jantu loketi.</p>
  3083. <p class="centered">Cūḷabyūhasuttaṃ dvādasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3084. <p class="subhead">13. Mahābyūhasuttaṃ</p>
  3085. <p class="hangnum"><a name="para901"></a><a name="para901_kn5"></a><span class="paranum">901</span>.</p>
  3086. <p class="gatha1"> Ye kecime diṭṭhiparibbasānā, idameva saccanti vivādayanti <span class="note">[vivādiyanti (sī. pī.)]</span>;</p>
  3087. <p class="gathalast">Sabbeva te nindamanvānayanti, atho pasaṃsampi labhanti tattha.</p>
  3088. <p class="hangnum"><a name="para902"></a><a name="para902_kn5"></a><span class="paranum">902</span>.</p>
  3089. <p class="gatha1"> Appañhi <a name="P0.0175"></a> etaṃ na alaṃ samāya, duve vivādassa phalāni brūmi;</p>
  3090. <p class="gathalast">Etampi disvā na vivādayetha, khemābhipassaṃ avivādabhūmiṃ.</p>
  3091. <p class="hangnum"><a name="para903"></a><a name="para903_kn5"></a><span class="paranum">903</span>.</p>
  3092. <p class="gatha1"> Yā kācimā sammutiyo puthujjā, sabbāva etā na upeti vidvā;</p>
  3093. <p class="gathalast">Anūpayo so upayaṃ kimeyya, diṭṭhe sute khantimakubbamāno.</p>
  3094. <p class="hangnum"><a name="para904"></a><a name="para904_kn5"></a><span class="paranum">904</span>.</p>
  3095. <p class="gatha1"> Sīluttamā saññamenāhu suddhiṃ, vataṃ samādāya upaṭṭhitāse;</p>
  3096. <p class="gathalast">Idheva sikkhema athassa suddhiṃ, bhavūpanītā <a name="T0.0510"></a> kusalā vadānā.</p>
  3097. <p class="hangnum"><a name="para905"></a><a name="para905_kn5"></a><span class="paranum">905</span>.</p>
  3098. <p class="gatha1"> Sace cuto sīlavatato hoti, pavedhatī <span class="note">[sa vedhati (sī. pī.)]</span> kamma virādhayitvā;</p>
  3099. <p class="gathalast">Pajappatī patthayatī ca suddhiṃ, satthāva hīno pavasaṃ gharamhā.</p>
  3100. <p class="hangnum"><a name="para906"></a><a name="para906_kn5"></a><span class="paranum">906</span>.</p>
  3101. <p class="gatha1"> Sīlabbataṃ <a name="M0.0419"></a> vāpi pahāya sabbaṃ, kammañca sāvajjanavajjametaṃ;</p>
  3102. <p class="gathalast">Suddhiṃ <a name="P0.0176"></a> asuddhinti apatthayāno, virato care santimanuggahāya.</p>
  3103. <p class="hangnum"><a name="para907"></a><a name="para907_kn5"></a><span class="paranum">907</span>.</p>
  3104. <p class="gatha1"> Tamūpanissāya jigucchitaṃ vā, athavāpi diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā;</p>
  3105. <p class="gathalast">Uddhaṃsarā suddhimanutthunanti, avītataṇhāse bhavābhavesu.</p>
  3106. <p class="hangnum"><a name="para908"></a><a name="para908_kn5"></a><span class="paranum">908</span>.</p>
  3107. <p class="gatha1"> Patthayamānassa <a name="V0.0216"></a> hi jappitāni, pavedhitaṃ vāpi pakappitesu;</p>
  3108. <p class="gathalast">Cutūpapāto idha yassa natthi, sa kena vedheyya kuhiṃva jappe <span class="note">[kuhiñci jappe (sī. syā. ka.), kuhiṃ pajappe (pī.) niddeso passitabbo]</span>.</p>
  3109. <p class="hangnum"><a name="para909"></a><a name="para909_kn5"></a><span class="paranum">909</span>.</p>
  3110. <p class="gatha1"> Yamāhu dhammaṃ paramanti eke, tameva hīnanti panāhu aññe;</p>
  3111. <p class="bodytext">Sacco nu vādo katamo imesaṃ, sabbeva <a name="T0.0511"></a> hīme kusalā vadānā.</p>
  3112. <p class="hangnum"><a name="para910"></a><a name="para910_kn5"></a><span class="paranum">910</span>.</p>
  3113. <p class="gatha1"> Sakañhi dhammaṃ paripuṇṇamāhu, aññassa dhammaṃ pana hīnamāhu;</p>
  3114. <p class="gathalast">Evampi viggayha vivādayanti, sakaṃ sakaṃ sammutimāhu saccaṃ.</p>
  3115. <p class="hangnum"><a name="para911"></a><a name="para911_kn5"></a><span class="paranum">911</span>.</p>
  3116. <p class="gatha1"> Parassa ce vambhayitena hīno, na koci dhammesu visesi assa;</p>
  3117. <p class="gathalast">Puthū hi aññassa vadanti dhammaṃ, nihīnato samhi daḷhaṃ vadānā.</p>
  3118. <p class="hangnum"><a name="para912"></a><a name="para912_kn5"></a><span class="paranum">912</span>.</p>
  3119. <p class="gatha1"> Saddhammapūjāpi <a name="P0.0177"></a> nesaṃ tatheva, yathā pasaṃsanti sakāyanāni;</p>
  3120. <p class="gathalast">Sabbeva vādā <span class="note">[sabbe pavādā (syā.)]</span> tathiyā <span class="note">[tathivā (sabbattha)]</span> bhaveyyuṃ, suddhī hi nesaṃ paccattameva.</p>
  3121. <p class="hangnum"><a name="para913"></a><a name="para913_kn5"></a><span class="paranum">913</span>.</p>
  3122. <p class="gatha1"> Na <a name="M0.0420"></a> brāhmaṇassa paraneyyamatthi, dhammesu niccheyya samuggahītaṃ;</p>
  3123. <p class="gathalast">Tasmā vivādāni upātivatto, na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṃ.</p>
  3124. <p class="hangnum"><a name="para914"></a><a name="para914_kn5"></a><span class="paranum">914</span>.</p>
  3125. <p class="gatha1"> Jānāmi passāmi tatheva etaṃ, diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṃ;</p>
  3126. <p class="gathalast">Addakkhi ce kiñhi tumassa tena, atisitvā <a name="T0.0512"></a> aññena vadanti suddhiṃ.</p>
  3127. <p class="hangnum"><a name="para915"></a><a name="para915_kn5"></a><span class="paranum">915</span>.</p>
  3128. <p class="gatha1"> Passaṃ naro dakkhati <span class="note">[dakkhiti (sī.)]</span> nāmarūpaṃ, disvāna vā ñassati tānimeva;</p>
  3129. <p class="gathalast">Kāmaṃ bahuṃ passatu appakaṃ vā, na hi tena suddhiṃ kusalā vadanti.</p>
  3130. <p class="hangnum"><a name="para916"></a><a name="para916_kn5"></a><span class="paranum">916</span>.</p>
  3131. <p class="gatha1"> Nivissavādī na hi subbināyo, pakappitaṃ diṭṭhi purekkharāno;</p>
  3132. <p class="gathalast">Yaṃ nissito tattha subhaṃ vadāno, suddhiṃvado tattha tathaddasā so.</p>
  3133. <p class="hangnum"><a name="para917"></a><a name="para917_kn5"></a><span class="paranum">917</span>.</p>
  3134. <p class="gatha1"> Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā <span class="note">[saṅkhaṃ (sī. syā. pī.)]</span>, na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu;</p>
  3135. <p class="gathalast">Ñatvā <a name="P0.0178"></a> ca so sammutiyo <span class="note">[sammatiyo (syā.)]</span> puthujjā, upekkhatī uggahaṇanti maññe.</p>
  3136. <p class="hangnum"><a name="para918"></a><a name="para918_kn5"></a><span class="paranum">918</span>.</p>
  3137. <p class="gatha1"> Vissajja <a name="V0.0217"></a> ganthāni munīdha loke, vivādajātesu na vaggasārī;</p>
  3138. <p class="gathalast">Santo asantesu upekkhako so, anuggaho uggahaṇanti maññe.</p>
  3139. <p class="hangnum"><a name="para919"></a><a name="para919_kn5"></a><span class="paranum">919</span>.</p>
  3140. <p class="gatha1"> Pubbāsave hitvā nave akubbaṃ, na chandagū nopi nivissavādī;</p>
  3141. <p class="gathalast">Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro, na <a name="T0.0513"></a> limpati <span class="note">[na lippati (sī. pī.)]</span> loke anattagarahī.</p>
  3142. <p class="hangnum"><a name="para920"></a><a name="para920_kn5"></a><span class="paranum">920</span>.</p>
  3143. <p class="gatha1"> Sa <a name="M0.0421"></a> sabbadhammesu visenibhūto, yaṃ kiñci diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā;</p>
  3144. <p class="gathalast">Sa pannabhāro muni vippamutto, na kappiyo nūparato na patthiyoti.</p>
  3145. <p class="centered">Mahābyūhasuttaṃ terasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3146. <p class="subhead">14. Tuvaṭakasuttaṃ</p>
  3147. <p class="hangnum"><a name="para921"></a><a name="para921_kn5"></a><span class="paranum">921</span>.</p>
  3148. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi <a name="P0.0179"></a> taṃ ādiccabandhu <span class="note">[ādiccabandhuṃ (sī. syā.)]</span>, vivekaṃ santipadañca mahesi;</p>
  3149. <p class="gathalast">Kathaṃ disvā nibbāti bhikkhu, anupādiyāno lokasmiṃ kiñci’’.</p>
  3150. <p class="hangnum"><a name="para922"></a><a name="para922_kn5"></a><span class="paranum">922</span>.</p>
  3151. <p class="gatha1"> ‘‘Mūlaṃ papañcasaṅkhāya, (iti bhagavā)</p>
  3152. <p class="gatha2">Mantā asmīti sabbamuparundhe <span class="note">[sabbamuparuddhe (syā. pī. ka.)]</span>;</p>
  3153. <p class="gatha3">Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ,</p>
  3154. <p class="gathalast">Tāsaṃ vinayā <span class="note">[vinayāya (?)]</span> sadā sato sikkhe.</p>
  3155. <p class="hangnum"><a name="para923"></a><a name="para923_kn5"></a><span class="paranum">923</span>.</p>
  3156. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñci dhammamabhijaññā, ajjhattaṃ athavāpi bahiddhā;</p>
  3157. <p class="gathalast">Na tena thāmaṃ <span class="note">[mānaṃ (sī. ka.)]</span> kubbetha, na <a name="T0.0514"></a> hi sā nibbuti sataṃ vuttā.</p>
  3158. <p class="hangnum"><a name="para924"></a><a name="para924_kn5"></a><span class="paranum">924</span>.</p>
  3159. <p class="gatha1"> ‘‘Seyyo na tena maññeyya, nīceyyo athavāpi sarikkho;</p>
  3160. <p class="gathalast">Phuṭṭho <span class="note">[puṭṭho (sī. syā. ka.)]</span> anekarūpehi, nātumānaṃ vikappayaṃ tiṭṭhe.</p>
  3161. <p class="hangnum"><a name="para925"></a><a name="para925_kn5"></a><span class="paranum">925</span>.</p>
  3162. <p class="gatha1"> ‘‘Ajjhattamevupasame<a name="V0.0218"></a>, na aññato bhikkhu santimeseyya;</p>
  3163. <p class="gathalast">Ajjhattaṃ upasantassa, natthi attā kuto nirattā vā.</p>
  3164. <p class="hangnum"><a name="para926"></a><a name="para926_kn5"></a><span class="paranum">926</span>.</p>
  3165. <p class="gatha1"> ‘‘Majjhe <a name="M0.0422"></a><a name="P0.0180"></a> yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hoti;</p>
  3166. <p class="gathalast">Evaṃ ṭhito anejassa, ussadaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci’’.</p>
  3167. <p class="hangnum"><a name="para927"></a><a name="para927_kn5"></a><span class="paranum">927</span>.</p>
  3168. <p class="gatha1"> ‘‘Akittayī vivaṭacakkhu, sakkhidhammaṃ parissayavinayaṃ;</p>
  3169. <p class="gathalast">Paṭipadaṃ vadehi bhaddante, pātimokkhaṃ athavāpi samādhiṃ’’.</p>
  3170. <p class="hangnum"><a name="para928"></a><a name="para928_kn5"></a><span class="paranum">928</span>.</p>
  3171. <p class="gatha1"> ‘‘Cakkhūhi neva lolassa, gāmakathāya āvaraye sotaṃ;</p>
  3172. <p class="gathalast">Rase ca nānugijjheyya, na <a name="T0.0515"></a> ca mamāyetha kiñci lokasmiṃ.</p>
  3173. <p class="hangnum"><a name="para929"></a><a name="para929_kn5"></a><span class="paranum">929</span>.</p>
  3174. <p class="gatha1"> ‘‘Phassena yadā phuṭṭhassa, paridevaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñcñcci;</p>
  3175. <p class="gathalast">Bhavañca nābhijappeyya, bheravesu ca na sampavedheyya.</p>
  3176. <p class="hangnum"><a name="para930"></a><a name="para930_kn5"></a><span class="paranum">930</span>.</p>
  3177. <p class="gatha1"> ‘‘Annānamatho pānānaṃ, khādanīyānaṃ athopi vatthānaṃ;</p>
  3178. <p class="gathalast">Laddhā na sannidhiṃ kayirā, na ca parittase tāni alabhamāno.</p>
  3179. <p class="hangnum"><a name="para931"></a><a name="para931_kn5"></a><span class="paranum">931</span>.</p>
  3180. <p class="gatha1"> ‘‘Jhāyī na pādalolassa, virame kukkuccā nappamajjeyya;</p>
  3181. <p class="gathalast">Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyya.</p>
  3182. <p class="hangnum"><a name="para932"></a><a name="para932_kn5"></a><span class="paranum">932</span>.</p>
  3183. <p class="gatha1"> ‘‘Niddaṃ <a name="P0.0181"></a> na bahulīkareyya, jāgariyaṃ bhajeyya ātāpī;</p>
  3184. <p class="gathalast">Tandiṃ māyaṃ hassaṃ khiḍḍaṃ, methunaṃ vippajahe savibhūsaṃ.</p>
  3185. <p class="hangnum"><a name="para933"></a><a name="para933_kn5"></a><span class="paranum">933</span>.</p>
  3186. <p class="gatha1"> ‘‘Āthabbaṇaṃ <a name="M0.0423"></a> supinaṃ lakkhaṇaṃ, no vidahe athopi nakkhattaṃ;</p>
  3187. <p class="gathalast">Virutañca gabbhakaraṇaṃ, tikicchaṃ <a name="T0.0516"></a> māmako na seveyya.</p>
  3188. <p class="hangnum"><a name="para934"></a><a name="para934_kn5"></a><span class="paranum">934</span>.</p>
  3189. <p class="gatha1"> ‘‘Nindāya nappavedheyya, na uṇṇameyya pasaṃsito bhikkhu;</p>
  3190. <p class="gathalast">Lobhaṃ saha macchariyena, kodhaṃ pesuṇiyañca panudeyya.</p>
  3191. <p class="hangnum"><a name="para935"></a><a name="para935_kn5"></a><span class="paranum">935</span>.</p>
  3192. <p class="gatha1"> ‘‘Kayavikkaye <a name="V0.0219"></a> na tiṭṭheyya, upavādaṃ bhikkhu na kareyya kuhiñci;</p>
  3193. <p class="gathalast">Gāme ca nābhisajjeyya, lābhakamyā janaṃ na lapayeyya.</p>
  3194. <p class="hangnum"><a name="para936"></a><a name="para936_kn5"></a><span class="paranum">936</span>.</p>
  3195. <p class="gatha1"> ‘‘Na ca katthitā siyā bhikkhu, na ca vācaṃ payuttaṃ bhāseyya;</p>
  3196. <p class="gathalast">Pāgabbhiyaṃ na sikkheyya, kathaṃ viggāhikaṃ na kathayeyya.</p>
  3197. <p class="hangnum"><a name="para937"></a><a name="para937_kn5"></a><span class="paranum">937</span>.</p>
  3198. <p class="gatha1"> ‘‘Mosavajje na nīyetha, sampajāno saṭhāni na kayirā;</p>
  3199. <p class="gathalast">Atha <a name="P0.0182"></a> jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe.</p>
  3200. <p class="hangnum"><a name="para938"></a><a name="para938_kn5"></a><span class="paranum">938</span>.</p>
  3201. <p class="gatha1"> ‘‘Sutvā rusito bahuṃ vācaṃ, samaṇānaṃ vā puthujanānaṃ <span class="note">[puthuvacanānaṃ (sī. syā. pī.)]</span>;</p>
  3202. <p class="gathalast">Pharusena ne na paṭivajjā, na <a name="T0.0517"></a> hi santo paṭisenikaronti.</p>
  3203. <p class="hangnum"><a name="para939"></a><a name="para939_kn5"></a><span class="paranum">939</span>.</p>
  3204. <p class="gatha1"> ‘‘Etañca dhammamaññāya, vicinaṃ bhikkhu sadā sato sikkhe;</p>
  3205. <p class="gathalast">Santīti nibbutiṃ ñatvā, sāsane gotamassa na pamajjeyya.</p>
  3206. <p class="hangnum"><a name="para940"></a><a name="para940_kn5"></a><span class="paranum">940</span>.</p>
  3207. <p class="gatha1"> ‘‘Abhibhū <a name="M0.0424"></a> hi so anabhibhūto, sakkhidhammamanītihamadassī;</p>
  3208. <p class="gathalast">Tasmā hi tassa bhagavato sāsane, appamatto sadā namassamanusikkhe’’ti.</p>
  3209. <p class="centered">Tuvaṭakasuttaṃ cuddasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3210. <p class="subhead">15. Attadaṇḍasuttaṃ</p>
  3211. <p class="hangnum"><a name="para941"></a><a name="para941_kn5"></a><span class="paranum">941</span>.</p>
  3212. <p class="gatha1"> ‘‘Attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ, janaṃ passatha medhagaṃ;</p>
  3213. <p class="gathalast">Saṃvegaṃ kittayissāmi, yathā saṃvijitaṃ mayā.</p>
  3214. <p class="hangnum"><a name="para942"></a><a name="para942_kn5"></a><span class="paranum">942</span>.</p>
  3215. <p class="gatha1"> ‘‘Phandamānaṃ <a name="P0.0183"></a> pajaṃ disvā, macche appodake yathā;</p>
  3216. <p class="gathalast">Aññamaññehi byāruddhe, disvā maṃ bhayamāvisi.</p>
  3217. <p class="hangnum"><a name="para943"></a><a name="para943_kn5"></a><span class="paranum">943</span>.</p>
  3218. <p class="gatha1"> ‘‘Samantamasāro <a name="V0.0220"></a> loko, disā sabbā sameritā;</p>
  3219. <p class="gathalast">Icchaṃ bhavanamattano, nāddasāsiṃ anositaṃ.</p>
  3220. <p class="hangnum"><a name="para944"></a><a name="para944_kn5"></a><span class="paranum">944</span>.</p>
  3221. <p class="gatha1"> ‘‘Osānetveva <a name="T0.0518"></a> byāruddhe, disvā me aratī ahu;</p>
  3222. <p class="gathalast">Athettha sallamaddakkhiṃ, duddasaṃ hadayanissitaṃ.</p>
  3223. <p class="hangnum"><a name="para945"></a><a name="para945_kn5"></a><span class="paranum">945</span>.</p>
  3224. <p class="gatha1"> ‘‘Yena sallena otiṇṇo, disā sabbā vidhāvati;</p>
  3225. <p class="gathalast">Tameva sallamabbuyha, na dhāvati na sīdati.</p>
  3226. <p class="hangnum"><a name="para946"></a><a name="para946_kn5"></a><span class="paranum">946</span>.</p>
  3227. <p class="gatha1"> ‘‘Tattha sikkhānugīyanti <span class="note">[sikkhānukiriyanti (ka.)]</span>, yāni loke gadhitāni;</p>
  3228. <p class="gatha2">Na tesu pasuto siyā, nibbijjha sabbaso kāme;</p>
  3229. <p class="gathalast">Sikkhe nibbānamattano.</p>
  3230. <p class="hangnum"><a name="para947"></a><a name="para947_kn5"></a><span class="paranum">947</span>.</p>
  3231. <p class="gatha1"> ‘‘Sacco siyā appagabbho, amāyo rittapesuṇo;</p>
  3232. <p class="gathalast">Akkodhano lobhapāpaṃ, vevicchaṃ vitare muni.</p>
  3233. <p class="hangnum"><a name="para948"></a><a name="para948_kn5"></a><span class="paranum">948</span>.</p>
  3234. <p class="gatha1"> ‘‘Niddaṃ tandiṃ sahe thīnaṃ, pamādena na saṃvase;</p>
  3235. <p class="gathalast">Atimāne na tiṭṭheyya, nibbānamanaso naro.</p>
  3236. <p class="hangnum"><a name="para949"></a><a name="para949_kn5"></a><span class="paranum">949</span>.</p>
  3237. <p class="gatha1"> ‘‘Mosavajje <a name="M0.0425"></a><a name="P0.0184"></a> na nīyetha, rūpe snehaṃ na kubbaye;</p>
  3238. <p class="gathalast">Mānañca parijāneyya, sāhasā virato care.</p>
  3239. <p class="hangnum"><a name="para950"></a><a name="para950_kn5"></a><span class="paranum">950</span>.</p>
  3240. <p class="gatha1"> ‘‘Purāṇaṃ nābhinandeyya, nave khantiṃ na kubbaye;</p>
  3241. <p class="gathalast">Hiyyamāne na soceyya, ākāsaṃ na sito siyā.</p>
  3242. <p class="hangnum"><a name="para951"></a><a name="para951_kn5"></a><span class="paranum">951</span>.</p>
  3243. <p class="gatha1"> ‘‘Gedhaṃ brūmi mahoghoti, ājavaṃ brūmi jappanaṃ;</p>
  3244. <p class="gathalast">Ārammaṇaṃ pakappanaṃ, kāmapaṅko duraccayo.</p>
  3245. <p class="hangnum"><a name="para952"></a><a name="para952_kn5"></a><span class="paranum">952</span>.</p>
  3246. <p class="gatha1"> ‘‘Saccā avokkamma <span class="note">[avokkamaṃ (niddesa)]</span> muni, thale tiṭṭhati brāhmaṇo;</p>
  3247. <p class="gathalast">Sabbaṃ so <span class="note">[sabbaso (syā. ka.)]</span> paṭinissajja, sa ve santoti vuccati.</p>
  3248. <p class="hangnum"><a name="para953"></a><a name="para953_kn5"></a><span class="paranum">953</span>.</p>
  3249. <p class="gatha1"> ‘‘Sa <a name="V0.0221"></a> ve vidvā sa vedagū, ñatvā dhammaṃ anissito;</p>
  3250. <p class="gathalast">Sammā <a name="T0.0519"></a> so loke iriyāno, na pihetīdha kassaci.</p>
  3251. <p class="hangnum"><a name="para954"></a><a name="para954_kn5"></a><span class="paranum">954</span>.</p>
  3252. <p class="gatha1"> ‘‘Yodha kāme accatari, saṅgaṃ loke duraccayaṃ;</p>
  3253. <p class="gathalast">Na so socati nājjheti, chinnasoto abandhano.</p>
  3254. <p class="hangnum"><a name="para955"></a><a name="para955_kn5"></a><span class="paranum">955</span>.</p>
  3255. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ pubbe taṃ visosehi, pacchā te māhu kiñcanaṃ;</p>
  3256. <p class="gathalast">Majjhe ce no gahessasi, upasanto carissasi.</p>
  3257. <p class="hangnum"><a name="para956"></a><a name="para956_kn5"></a><span class="paranum">956</span>.</p>
  3258. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaso nāmarūpasmiṃ, yassa natthi mamāyitaṃ;</p>
  3259. <p class="gathalast">Asatā ca na socati, sa ve loke na jīyati.</p>
  3260. <p class="hangnum"><a name="para957"></a><a name="para957_kn5"></a><span class="paranum">957</span>.</p>
  3261. <p class="gatha1"> ‘‘Yassa natthi idaṃ meti, paresaṃ vāpi kiñcanaṃ;</p>
  3262. <p class="gathalast">Mamattaṃ so asaṃvindaṃ, natthi meti na socati.</p>
  3263. <p class="hangnum"><a name="para958"></a><a name="para958_kn5"></a><span class="paranum">958</span>.</p>
  3264. <p class="gatha1"> ‘‘Aniṭṭhurī <a name="P0.0185"></a> ananugiddho, anejo sabbadhī samo;</p>
  3265. <p class="gathalast">Tamānisaṃsaṃ pabrūmi, pucchito avikampinaṃ.</p>
  3266. <p class="hangnum"><a name="para959"></a><a name="para959_kn5"></a><span class="paranum">959</span>.</p>
  3267. <p class="gatha1"> ‘‘Anejassa vijānato, natthi kāci nisaṅkhati <span class="note">[nisaṅkhiti (sī. pī.)]</span>.</p>
  3268. <p class="gathalast">Virato so viyārabbhā, khemaṃ passati sabbadhi.</p>
  3269. <p class="hangnum"><a name="para960"></a><a name="para960_kn5"></a><span class="paranum">960</span>.</p>
  3270. <p class="gatha1"> ‘‘Na samesu na omesu, na ussesu vadate muni;</p>
  3271. <p class="gathalast">Santo so vītamaccharo, nādeti na nirassatī’’ti.</p>
  3272. <p class="centered">Attadaṇḍasuttaṃ pannarasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3273. <p class="subhead">16. Sāriputtasuttaṃ</p>
  3274. <p class="hangnum"><a name="para961"></a><a name="para961_kn5"></a><span class="paranum">961</span>.</p>
  3275. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="M0.0426"></a><a name="V0.0222"></a><a name="T0.0520"></a> me diṭṭho ito pubbe, (iccāyasmā sāriputto)</p>
  3276. <p class="gatha2">Na suto uda kassaci;</p>
  3277. <p class="gatha3">Evaṃ vagguvado satthā,</p>
  3278. <p class="gathalast">Tusitā gaṇimāgato.</p>
  3279. <p class="hangnum"><a name="para962"></a><a name="para962_kn5"></a><span class="paranum">962</span>.</p>
  3280. <p class="gatha1"> ‘‘Sadevakassa lokassa, yathā dissati cakkhumā;</p>
  3281. <p class="gathalast">Sabbaṃ tamaṃ vinodetvā, ekova ratimajjhagā.</p>
  3282. <p class="hangnum"><a name="para963"></a><a name="para963_kn5"></a><span class="paranum">963</span>.</p>
  3283. <p class="gatha1"> ‘‘Taṃ <a name="P0.0186"></a> buddhaṃ asitaṃ tādiṃ, akuhaṃ gaṇimāgataṃ;</p>
  3284. <p class="gathalast">Bahūnamidha baddhānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ.</p>
  3285. <p class="hangnum"><a name="para964"></a><a name="para964_kn5"></a><span class="paranum">964</span>.</p>
  3286. <p class="gatha1"> ‘‘Bhikkhuno vijigucchato, bhajato rittamāsanaṃ;</p>
  3287. <p class="gathalast">Rukkhamūlaṃ susānaṃ vā, pabbatānaṃ guhāsu vā.</p>
  3288. <p class="hangnum"><a name="para965"></a><a name="para965_kn5"></a><span class="paranum">965</span>.</p>
  3289. <p class="gatha1"> ‘‘Uccāvacesu sayanesu, kīvanto tattha bheravā;</p>
  3290. <p class="gathalast">Yehi bhikkhu na vedheyya, nigghose sayanāsane.</p>
  3291. <p class="hangnum"><a name="para966"></a><a name="para966_kn5"></a><span class="paranum">966</span>.</p>
  3292. <p class="gatha1"> ‘‘Katī parissayā loke, gacchato agataṃ disaṃ;</p>
  3293. <p class="gathalast">Ye bhikkhu abhisambhave, pantamhi sayanāsane.</p>
  3294. <p class="hangnum"><a name="para967"></a><a name="para967_kn5"></a><span class="paranum">967</span>.</p>
  3295. <p class="gatha1"> ‘‘Kyāssa byappathayo assu, kyāssassu idha gocarā;</p>
  3296. <p class="gathalast">Kāni sīlabbatānāssu, pahitattassa bhikkhuno.</p>
  3297. <p class="hangnum"><a name="para968"></a><a name="para968_kn5"></a><span class="paranum">968</span>.</p>
  3298. <p class="gatha1"> ‘‘Kaṃ so sikkhaṃ samādāya, ekodi nipako sato;</p>
  3299. <p class="gathalast">Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano’’.</p>
  3300. <p class="hangnum"><a name="para969"></a><a name="para969_kn5"></a><span class="paranum">969</span>.</p>
  3301. <p class="gatha1"> ‘‘Vijigucchamānassa <a name="V0.0223"></a><a name="T0.0521"></a> yadidaṃ phāsu, (sāriputtāti bhagavā)</p>
  3302. <p class="gatha2">Rittāsanaṃ sayanaṃ sevato ce;</p>
  3303. <p class="gatha2">Sambodhikāmassa yathānudhammaṃ,</p>
  3304. <p class="gathalast">Taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ.</p>
  3305. <p class="hangnum"><a name="para970"></a><a name="para970_kn5"></a><span class="paranum">970</span>.</p>
  3306. <p class="gatha1"> ‘‘Pañcannaṃ dhīro bhayānaṃ na bhāye, bhikkhu sato sapariyantacārī;</p>
  3307. <p class="gathalast">Ḍaṃsādhipātānaṃ sarīsapānaṃ, manussaphassānaṃ catuppadānaṃ.</p>
  3308. <p class="hangnum"><a name="para971"></a><a name="para971_kn5"></a><span class="paranum">971</span>.</p>
  3309. <p class="gatha1"> ‘‘Paradhammikānampi <a name="M0.0427"></a><a name="P0.0187"></a> na santaseyya, disvāpi tesaṃ bahubheravāni;</p>
  3310. <p class="gathalast">Athāparāni abhisambhaveyya, parissayāni kusalānuesī.</p>
  3311. <p class="hangnum"><a name="para972"></a><a name="para972_kn5"></a><span class="paranum">972</span>.</p>
  3312. <p class="gatha1"> ‘‘Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho, sītaṃ atuṇhaṃ <span class="note">[accuṇhaṃ (sī. syā.)]</span> adhivāsayeyya;</p>
  3313. <p class="gathalast">So tehi phuṭṭho bahudhā anoko, vīriyaṃ parakkammadaḷhaṃ kareyya.</p>
  3314. <p class="hangnum"><a name="para973"></a><a name="para973_kn5"></a><span class="paranum">973</span>.</p>
  3315. <p class="gatha1"> ‘‘Theyyaṃ na kāre <span class="note">[na kareyya (sī. syā. ka.)]</span> na musā bhaṇeyya, mettāya phasse tasathāvarāni;</p>
  3316. <p class="gathalast">Yadāvilattaṃ manaso vijaññā, kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.</p>
  3317. <p class="hangnum"><a name="para974"></a><a name="para974_kn5"></a><span class="paranum">974</span>.</p>
  3318. <p class="gatha1"> ‘‘Kodhātimānassa <a name="T0.0522"></a> vasaṃ na gacche, mūlampi tesaṃ palikhañña tiṭṭhe;</p>
  3319. <p class="gathalast">Athappiyaṃ vā pana appiyaṃ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyya.</p>
  3320. <p class="hangnum"><a name="para975"></a><a name="para975_kn5"></a><span class="paranum">975</span>.</p>
  3321. <p class="gatha1"> ‘‘Paññaṃ purakkhatvā kalyāṇapīti, vikkhambhaye tāni parissayāni;</p>
  3322. <p class="gathalast">Aratiṃ sahetha sayanamhi pante, caturo sahetha paridevadhamme.</p>
  3323. <p class="hangnum"><a name="para976"></a><a name="para976_kn5"></a><span class="paranum">976</span>.</p>
  3324. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃsū asissāmi kuvaṃ vā <span class="note">[kudha vā (ka.), kutha vā (niddesa)]</span> asissaṃ, dukkhaṃ vata settha kvajja sessaṃ;</p>
  3325. <p class="gathalast">Ete vitakke paridevaneyye, vinayetha sekho aniketacārī.</p>
  3326. <p class="hangnum"><a name="para977"></a><a name="para977_kn5"></a><span class="paranum">977</span>.</p>
  3327. <p class="gatha1"> ‘‘Annañca <a name="P0.0188"></a> laddhā vasanañca kāle, mattaṃ so jaññā idha tosanatthaṃ;</p>
  3328. <p class="gathalast">So tesu gutto yatacāri gāme, rusitopi vācaṃ pharusaṃ na vajjā.</p>
  3329. <p class="hangnum"><a name="para978"></a><a name="para978_kn5"></a><span class="paranum">978</span>.</p>
  3330. <p class="gatha1"> ‘‘Okkhittacakkhu <a name="M0.0428"></a><a name="V0.0224"></a> na ca pādalolo, jhānānuyutto bahujāgarassa;</p>
  3331. <p class="gathalast">Upekkhamārabbha samāhitatto, takkāsayaṃ kukkucciyūpachinde.</p>
  3332. <p class="hangnum"><a name="para979"></a><a name="para979_kn5"></a><span class="paranum">979</span>.</p>
  3333. <p class="gatha1"> ‘‘Cudito <a name="T0.0523"></a> vacībhi satimābhinande, sabrahmacārīsu khilaṃ pabhinde;</p>
  3334. <p class="gathalast">Vācaṃ pamuñce kusalaṃ nātivelaṃ, janavādadhammāya na cetayeyya.</p>
  3335. <p class="hangnum"><a name="para980"></a><a name="para980_kn5"></a><span class="paranum">980</span>.</p>
  3336. <p class="gatha1"> ‘‘Athāparaṃ pañca rajāni loke, yesaṃ satīmā vinayāya sikkhe;</p>
  3337. <p class="gathalast">Rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgaṃ.</p>
  3338. <p class="hangnum"><a name="para981"></a><a name="para981_kn5"></a><span class="paranum">981</span>.</p>
  3339. <p class="gatha1"> ‘‘Etesu dhammesu vineyya chandaṃ, bhikkhu satimā suvimuttacitto;</p>
  3340. <p class="gatha2">Kālena <a name="P0.0189"></a> so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamāno,</p>
  3341. <p class="gathalast">Ekodibhūto vihane tamaṃ so’’ti.</p>
  3342. <p class="centered">Sāriputtasuttaṃ soḷasamaṃ niṭṭhitaṃ.</p>
  3343. <p class="centered">Aṭṭhakavaggo catuttho</p>
  3344. <p class="bodytext">Niṭṭhito.</p>
  3345. <p class="bodytext">Tassuddānaṃ –</p>
  3346. <p class="gatha1">Kāmaṃ guhañca duṭṭhā ca, suddhañca paramā jarā;</p>
  3347. <p class="gathalast">Metteyyo ca pasūro ca, māgaṇḍi purābhedanaṃ.</p>
  3348. <p class="gatha1">Kalahaṃ dve ca byūhāni <span class="note">[byūhāni (sī.)]</span>, punadeva tuvaṭṭakaṃ;</p>
  3349. <p class="gatha2">Attadaṇḍavaraṃ suttaṃ, therapuṭṭhena <span class="note">[therapañhena (sī.), sāriputtena (syā.)]</span> soḷasa;</p>
  3350. <p class="gathalast">Iti etāni suttāni, sabbānaṭṭhakavaggikāti.</p>
  3351. <a name="kn5_5"></a>
  3352. <p class="chapter">5. Pārāyanavaggo</p>
  3353. <p class="subhead">Vatthugāthā</p>
  3354. <p class="hangnum"><a name="para982"></a><a name="para982_kn5"></a><span class="paranum">982</span>.</p>
  3355. <p class="gatha1"> Kosalānaṃ <a name="M0.0429"></a><a name="V0.0225"></a><a name="P0.0190"></a><a name="T0.0524"></a> purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṃ;</p>
  3356. <p class="gathalast">Ākiñcaññaṃ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.</p>
  3357. <p class="hangnum"><a name="para983"></a><a name="para983_kn5"></a><span class="paranum">983</span>.</p>
  3358. <p class="gatha1"> So assakassa visaye, aḷakassa <span class="note">[muḷakassa (syā.), mūḷhakassa (ka.), maḷakassa (niddesa)]</span> samāsane;</p>
  3359. <p class="gathalast">Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.</p>
  3360. <p class="hangnum"><a name="para984"></a><a name="para984_kn5"></a><span class="paranum">984</span>.</p>
  3361. <p class="gatha1"> Tasseva upanissāya, gāmo ca vipulo ahu;</p>
  3362. <p class="gathalast">Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.</p>
  3363. <p class="hangnum"><a name="para985"></a><a name="para985_kn5"></a><span class="paranum">985</span>.</p>
  3364. <p class="gatha1"> Mahāyaññaṃ yajitvāna, puna pāvisi assamaṃ;</p>
  3365. <p class="gathalast">Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.</p>
  3366. <p class="hangnum"><a name="para986"></a><a name="para986_kn5"></a><span class="paranum">986</span>.</p>
  3367. <p class="gatha1"> Ugghaṭṭapādo tasito <span class="note">[tassito (ka.)]</span>, paṅkadanto rajassiro;</p>
  3368. <p class="gathalast">So ca naṃ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.</p>
  3369. <p class="hangnum"><a name="para987"></a><a name="para987_kn5"></a><span class="paranum">987</span>.</p>
  3370. <p class="gatha1"> Tamenaṃ bāvarī disvā, āsanena nimantayi;</p>
  3371. <p class="gathalast">Sukhañca kusalaṃ pucchi, idaṃ vacanamabravi.</p>
  3372. <p class="hangnum"><a name="para988"></a><a name="para988_kn5"></a><span class="paranum">988</span>.</p>
  3373. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ, sabbaṃ visajjitaṃ mayā;</p>
  3374. <p class="gathalast">Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me’’.</p>
  3375. <p class="hangnum"><a name="para989"></a><a name="para989_kn5"></a><span class="paranum">989</span>.</p>
  3376. <p class="gatha1"> ‘‘Sace <a name="P0.0191"></a> me yācamānassa, bhavaṃ nānupadassati;</p>
  3377. <p class="gathalast">Sattame divase tuyhaṃ, muddhā phalatu sattadhā’’.</p>
  3378. <p class="hangnum"><a name="para990"></a><a name="para990_kn5"></a><span class="paranum">990</span>.</p>
  3379. <p class="gatha1"> Abhisaṅkharitvā <a name="V0.0226"></a><a name="T0.0525"></a> kuhako, bheravaṃ so akittayi;</p>
  3380. <p class="gathalast">Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.</p>
  3381. <p class="hangnum"><a name="para991"></a><a name="para991_kn5"></a><span class="paranum">991</span>.</p>
  3382. <p class="gatha1"> Ussussati anāhāro, sokasallasamappito;</p>
  3383. <p class="gathalast">Athopi evaṃ cittassa, jhāne na ramatī mano.</p>
  3384. <p class="hangnum"><a name="para992"></a><a name="para992_kn5"></a><span class="paranum">992</span>.</p>
  3385. <p class="gatha1"> Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā, devatā atthakāminī;</p>
  3386. <p class="gathalast">Bāvariṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabravi.</p>
  3387. <p class="hangnum"><a name="para993"></a><a name="para993_kn5"></a><span class="paranum">993</span>.</p>
  3388. <p class="gatha1"> ‘‘Na <a name="M0.0430"></a> so muddhaṃ pajānāti, kuhako so dhanatthiko;</p>
  3389. <p class="gathalast">Muddhani muddhapāte vā, ñāṇaṃ tassa na vijjati’’.</p>
  3390. <p class="hangnum"><a name="para994"></a><a name="para994_kn5"></a><span class="paranum">994</span>.</p>
  3391. <p class="gatha1"> ‘‘Bhotī carahi jānāsi, taṃ me akkhāhi pucchitā;</p>
  3392. <p class="gathalast">Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ suṇoma vaco tava’’.</p>
  3393. <p class="hangnum"><a name="para995"></a><a name="para995_kn5"></a><span class="paranum">995</span>.</p>
  3394. <p class="gatha1"> ‘‘Ahampetaṃ na jānāmi, ñāṇamettha na vijjati;</p>
  3395. <p class="gathalast">Muddhani muddhādhipāte ca, jinānaṃ hettha <span class="note">[muddhaṃ muddhādhipāto ca, jinānaṃ heta (sī. syā. pī.)]</span> dassanaṃ’’.</p>
  3396. <p class="hangnum"><a name="para996"></a><a name="para996_kn5"></a><span class="paranum">996</span>.</p>
  3397. <p class="gatha1"> ‘‘Atha ko carahi jānāti, asmiṃ pathavimaṇḍale <span class="note">[puthavimaṇḍale (sī. pī.)]</span>;</p>
  3398. <p class="gathalast">Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ me akkhāhi devate’’.</p>
  3399. <p class="hangnum"><a name="para997"></a><a name="para997_kn5"></a><span class="paranum">997</span>.</p>
  3400. <p class="gatha1"> ‘‘Purā <a name="P0.0192"></a> kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako;</p>
  3401. <p class="gathalast">Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.</p>
  3402. <p class="hangnum"><a name="para998"></a><a name="para998_kn5"></a><span class="paranum">998</span>.</p>
  3403. <p class="gatha1"> ‘‘So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū;</p>
  3404. <p class="gatha2">Sabbābhiññābalappatto, sabbadhammesu cakkhumā;</p>
  3405. <p class="gathalast">Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhikkhaye.</p>
  3406. <p class="hangnum"><a name="para999"></a><a name="para999_kn5"></a><span class="paranum">999</span>.</p>
  3407. <p class="gatha1"> ‘‘Buddho so bhagavā loke, dhammaṃ deseti cakkhumā;</p>
  3408. <p class="gathalast">Taṃ <a name="T0.0526"></a> tvaṃ gantvāna pucchassu, so te taṃ byākarissati’’.</p>
  3409. <p class="hangnum"><a name="para1000"></a><a name="para1000_kn5"></a><span class="paranum">1000</span>.</p>
  3410. <p class="gatha1"> Sambuddhoti <a name="V0.0227"></a> vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu;</p>
  3411. <p class="gathalast">Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṃ labhi.</p>
  3412. <p class="hangnum"><a name="para1001"></a><a name="para1001_kn5"></a><span class="paranum">1001</span>.</p>
  3413. <p class="gatha1"> So bāvarī attamano udaggo, taṃ devataṃ pucchati vedajāto;</p>
  3414. <p class="gatha2">‘‘Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho;</p>
  3415. <p class="gathalast">Yattha gantvāna passemu <span class="note">[gantvā namassemu (sī. syā. pī.)]</span>, sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ’’ <span class="note">[dvipaduttamaṃ (sī. syā. pī.)]</span>,.</p>
  3416. <p class="hangnum"><a name="para1002"></a><a name="para1002_kn5"></a><span class="paranum">1002</span>.</p>
  3417. <p class="gatha1"> ‘‘Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso;</p>
  3418. <p class="gathalast">So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho’’.</p>
  3419. <p class="hangnum"><a name="para1003"></a><a name="para1003_kn5"></a><span class="paranum">1003</span>.</p>
  3420. <p class="gatha1"> Tato <a name="M0.0431"></a> āmantayī sisse, brāhmaṇe mantapārage;</p>
  3421. <p class="gathalast">‘‘Etha māṇavā akkhissaṃ, suṇātha vacanaṃ mama.</p>
  3422. <p class="hangnum"><a name="para1004"></a><a name="para1004_kn5"></a><span class="paranum">1004</span>.</p>
  3423. <p class="gatha1"> ‘‘Yasseso <a name="P0.0193"></a> dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;</p>
  3424. <p class="gatha2">Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto;</p>
  3425. <p class="gathalast">Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ, passavho dvipaduttamaṃ’’.</p>
  3426. <p class="hangnum"><a name="para1005"></a><a name="para1005_kn5"></a><span class="paranum">1005</span>.</p>
  3427. <p class="gatha1"> ‘‘Kathaṃ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa;</p>
  3428. <p class="gathalast">Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu taṃ mayaṃ’’.</p>
  3429. <p class="hangnum"><a name="para1006"></a><a name="para1006_kn5"></a><span class="paranum">1006</span>.</p>
  3430. <p class="gatha1"> ‘‘Āgatāni <a name="T0.0527"></a> hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā;</p>
  3431. <p class="gathalast">Dvattiṃsāni ca <span class="note">[dvittiṃsā ca (sī. syā. pī.), dvittiṃsa tāni (?)]</span> byākkhātā, samattā anupubbaso.</p>
  3432. <p class="hangnum"><a name="para1007"></a><a name="para1007_kn5"></a><span class="paranum">1007</span>.</p>
  3433. <p class="gatha1"> ‘‘Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā;</p>
  3434. <p class="gathalast">Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.</p>
  3435. <p class="hangnum"><a name="para1008"></a><a name="para1008_kn5"></a><span class="paranum">1008</span>.</p>
  3436. <p class="gatha1"> ‘‘Sace agāraṃ āvasati <span class="note">[ajjhāvasati (ka.)]</span>, vijeyya pathaviṃ imaṃ;</p>
  3437. <p class="gathalast">Adaṇḍena asatthena, dhammenamanusāsati.</p>
  3438. <p class="hangnum"><a name="para1009"></a><a name="para1009_kn5"></a><span class="paranum">1009</span>.</p>
  3439. <p class="gatha1"> ‘‘Sace <a name="V0.0228"></a> ca so pabbajati, agārā anagāriyaṃ;</p>
  3440. <p class="gathalast">Vivaṭṭacchado <span class="note">[vivattachaddo (sī.)]</span> sambuddho, arahā bhavati anuttaro.</p>
  3441. <p class="hangnum"><a name="para1010"></a><a name="para1010_kn5"></a><span class="paranum">1010</span>.</p>
  3442. <p class="gatha1"> ‘‘Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ, mante sisse punāpare;</p>
  3443. <p class="gathalast">Muddhaṃ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.</p>
  3444. <p class="hangnum"><a name="para1011"></a><a name="para1011_kn5"></a><span class="paranum">1011</span>.</p>
  3445. <p class="gatha1"> ‘‘Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati;</p>
  3446. <p class="gathalast">Manasā pucchite pañhe, vācāya vissajessati’’.</p>
  3447. <p class="hangnum"><a name="para1012"></a><a name="para1012_kn5"></a><span class="paranum">1012</span>.</p>
  3448. <p class="gatha1"> Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā;</p>
  3449. <p class="gathalast">Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.</p>
  3450. <p class="hangnum"><a name="para1013"></a><a name="para1013_kn5"></a><span class="paranum">1013</span>.</p>
  3451. <p class="gatha1"> Dhotako <a name="P0.0194"></a> upasīvo ca, nando ca atha hemako;</p>
  3452. <p class="gathalast">Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.</p>
  3453. <p class="hangnum"><a name="para1014"></a><a name="para1014_kn5"></a><span class="paranum">1014</span>.</p>
  3454. <p class="gatha1"> Bhadrāvudho <a name="M0.0432"></a> udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;</p>
  3455. <p class="gathalast">Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.</p>
  3456. <p class="hangnum"><a name="para1015"></a><a name="para1015_kn5"></a><span class="paranum">1015</span>.</p>
  3457. <p class="gatha1"> Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā;</p>
  3458. <p class="gathalast">Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.</p>
  3459. <p class="hangnum"><a name="para1016"></a><a name="para1016_kn5"></a><span class="paranum">1016</span>.</p>
  3460. <p class="gatha1"> Bāvariṃ <a name="T0.0528"></a> abhivādetvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;</p>
  3461. <p class="gathalast">Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṃ uttarāmukhā.</p>
  3462. <p class="hangnum"><a name="para1017"></a><a name="para1017_kn5"></a><span class="paranum">1017</span>.</p>
  3463. <p class="gatha1"> Aḷakassa patiṭṭhānaṃ, purimāhissatiṃ <span class="note">[purimaṃ māhissatiṃ (sī. pī.), puraṃ māhissatiṃ (syā.)]</span> tadā;</p>
  3464. <p class="gathalast">Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ, vedisaṃ vanasavhayaṃ.</p>
  3465. <p class="hangnum"><a name="para1018"></a><a name="para1018_kn5"></a><span class="paranum">1018</span>.</p>
  3466. <p class="gatha1"> Kosambiñcāpi sāketaṃ, sāvatthiñca puruttamaṃ;</p>
  3467. <p class="gathalast">Setabyaṃ kapilavatthuṃ, kusinārañca mandiraṃ.</p>
  3468. <p class="hangnum"><a name="para1019"></a><a name="para1019_kn5"></a><span class="paranum">1019</span>.</p>
  3469. <p class="gatha1"> Pāvañca <a name="V0.0229"></a> bhoganagaraṃ, vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ;</p>
  3470. <p class="gathalast">Pāsāṇakaṃ cetiyañca, ramaṇīyaṃ manoramaṃ.</p>
  3471. <p class="hangnum"><a name="para1020"></a><a name="para1020_kn5"></a><span class="paranum">1020</span>.</p>
  3472. <p class="gatha1"> Tasitovudakaṃ <a name="P0.0195"></a> sītaṃ, mahālābhaṃva vāṇijo;</p>
  3473. <p class="gathalast">Chāyaṃ dhammābhitattova, turitā pabbatamāruhuṃ.</p>
  3474. <p class="hangnum"><a name="para1021"></a><a name="para1021_kn5"></a><span class="paranum">1021</span>.</p>
  3475. <p class="gatha1"> Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato;</p>
  3476. <p class="gathalast">Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, sīhova nadatī vane.</p>
  3477. <p class="hangnum"><a name="para1022"></a><a name="para1022_kn5"></a><span class="paranum">1022</span>.</p>
  3478. <p class="gatha1"> Ajito addasa buddhaṃ, sataraṃsiṃ <span class="note">[vītaraṃsiṃva (syā.), sataraṃsīva (ka.), pītaraṃsīva (niddesa)]</span> va bhāṇumaṃ;</p>
  3479. <p class="gathalast">Candaṃ yathā pannarase, pāripūriṃ upāgataṃ.</p>
  3480. <p class="hangnum"><a name="para1023"></a><a name="para1023_kn5"></a><span class="paranum">1023</span>.</p>
  3481. <p class="gatha1"> Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṃ;</p>
  3482. <p class="gathalast">Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.</p>
  3483. <p class="hangnum"><a name="para1024"></a><a name="para1024_kn5"></a><span class="paranum">1024</span>.</p>
  3484. <p class="gatha1"> ‘‘Ādissa jammanaṃ <span class="note">[jappanaṃ (ka.)]</span> brūhi, gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ <span class="note">[brūhissa lakkhaṇaṃ (niddesa)]</span>;</p>
  3485. <p class="gathalast">Mantesu pāramiṃ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo’’.</p>
  3486. <p class="hangnum"><a name="para1025"></a><a name="para1025_kn5"></a><span class="paranum">1025</span>.</p>
  3487. <p class="gatha1"> ‘‘Vīsaṃ vassasataṃ āyu, so ca gottena bāvarī;</p>
  3488. <p class="gathalast">Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.</p>
  3489. <p class="hangnum"><a name="para1026"></a><a name="para1026_kn5"></a><span class="paranum">1026</span>.</p>
  3490. <p class="gatha1"> ‘‘Lakkhaṇe <a name="M0.0433"></a><a name="T0.0529"></a> itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe;</p>
  3491. <p class="gathalast">Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṃ gato’’.</p>
  3492. <p class="hangnum"><a name="para1027"></a><a name="para1027_kn5"></a><span class="paranum">1027</span>.</p>
  3493. <p class="gatha1"> ‘‘Lakkhaṇānaṃ <a name="P0.0196"></a> pavicayaṃ, bāvarissa naruttama;</p>
  3494. <p class="gathalast">Kaṅkhacchida <span class="note">[taṇhacchida (bahūsu)]</span> pakāsehi, mā no kaṅkhāyitaṃ ahu’’.</p>
  3495. <p class="hangnum"><a name="para1028"></a><a name="para1028_kn5"></a><span class="paranum">1028</span>.</p>
  3496. <p class="gatha1"> ‘‘Mukhaṃ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare;</p>
  3497. <p class="gathalast">Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ, evaṃ jānāhi māṇava’’.</p>
  3498. <p class="hangnum"><a name="para1029"></a><a name="para1029_kn5"></a><span class="paranum">1029</span>.</p>
  3499. <p class="gatha1"> Pucchañhi <a name="V0.0230"></a> kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate;</p>
  3500. <p class="gathalast">Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.</p>
  3501. <p class="hangnum"><a name="para1030"></a><a name="para1030_kn5"></a><span class="paranum">1030</span>.</p>
  3502. <p class="gatha1"> ‘‘Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati;</p>
  3503. <p class="gathalast">Manasā pucchite pañhe, kametaṃ paṭibhāsati.</p>
  3504. <p class="hangnum"><a name="para1031"></a><a name="para1031_kn5"></a><span class="paranum">1031</span>.</p>
  3505. <p class="gatha1"> ‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati;</p>
  3506. <p class="gathalast">Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’.</p>
  3507. <p class="hangnum"><a name="para1032"></a><a name="para1032_kn5"></a><span class="paranum">1032</span>.</p>
  3508. <p class="gatha1"> ‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī;</p>
  3509. <p class="gathalast">Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’.</p>
  3510. <p class="hangnum"><a name="para1033"></a><a name="para1033_kn5"></a><span class="paranum">1033</span>.</p>
  3511. <p class="gatha1"> Tato vedena mahatā, santhambhitvāna māṇavo;</p>
  3512. <p class="gathalast">Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati.</p>
  3513. <p class="hangnum"><a name="para1034"></a><a name="para1034_kn5"></a><span class="paranum">1034</span>.</p>
  3514. <p class="gatha1"> ‘‘Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa;</p>
  3515. <p class="gathalast">Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma’’.</p>
  3516. <p class="hangnum"><a name="para1035"></a><a name="para1035_kn5"></a><span class="paranum">1035</span>.</p>
  3517. <p class="gatha1"> ‘‘Sukhito <a name="P0.0197"></a> bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo;</p>
  3518. <p class="gathalast">Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṃ jīvāhi māṇava.</p>
  3519. <p class="hangnum"><a name="para1036"></a><a name="para1036_kn5"></a><span class="paranum">1036</span>.</p>
  3520. <p class="gatha1"> ‘‘Bāvarissa <a name="T0.0530"></a> ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ;</p>
  3521. <p class="gathalast">Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchatha’’.</p>
  3522. <p class="hangnum"><a name="para1037"></a><a name="para1037_kn5"></a><span class="paranum">1037</span>.</p>
  3523. <p class="gatha1"> Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī;</p>
  3524. <p class="gathalast">Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ, tattha pucchi tathāgataṃ.</p>
  3525. <p class="centered">Vatthugāthā niṭṭhitā.</p>
  3526. <p class="subhead">1. Ajitamāṇavapucchā</p>
  3527. <p class="hangnum"><a name="para1038"></a><a name="para1038_kn5"></a><span class="paranum">1038</span>.</p>
  3528. <p class="gatha1"> ‘‘Kenassu <a name="M0.0434"></a><a name="V0.0231"></a> nivuto loko, (iccāyasmā ajito)</p>
  3529. <p class="gatha2">Kenassu nappakāsati;</p>
  3530. <p class="gathalast">Kissābhilepanaṃ brūsi, kiṃsu tassa mahabbhayaṃ’’.</p>
  3531. <p class="hangnum"><a name="para1039"></a><a name="para1039_kn5"></a><span class="paranum">1039</span>.</p>
  3532. <p class="gatha1"> ‘‘Avijjāya nivuto loko, (ajitāti bhagavā)</p>
  3533. <p class="gatha2">Vevicchā pamādā nappakāsati;</p>
  3534. <p class="gathalast">Jappābhilepanaṃ brūmi, dukkhamassa mahabbhayaṃ’’.</p>
  3535. <p class="hangnum"><a name="para1040"></a><a name="para1040_kn5"></a><span class="paranum">1040</span>.</p>
  3536. <p class="gatha1"> ‘‘Savanti <a name="P0.0198"></a> sabbadhi sotā, (iccāyasmā ajito)</p>
  3537. <p class="gatha2">Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ;</p>
  3538. <p class="gathalast">Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi, kena sotā pidhiyyare’’ <span class="note">[pithiyyare (sī. syā. pī.), pithīyare (sī. aṭṭha.), pidhīyare (?)]</span>.</p>
  3539. <p class="hangnum"><a name="para1041"></a><a name="para1041_kn5"></a><span class="paranum">1041</span>.</p>
  3540. <p class="gatha1"> ‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā)</p>
  3541. <p class="gatha2">Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;</p>
  3542. <p class="gathalast">Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhiyyare’’.</p>
  3543. <p class="hangnum"><a name="para1042"></a><a name="para1042_kn5"></a><span class="paranum">1042</span>.</p>
  3544. <p class="gatha1"> ‘‘Paññā ceva sati yañca <span class="note">[satī ceva (sī.), satī ca (syā.), satī cāpi (pī. niddesa), sati cāpi (niddesa)]</span>, (iccāyasmā ajito)</p>
  3545. <p class="gatha2">Nāmarūpañca mārisa;</p>
  3546. <p class="gathalast">Etaṃ <a name="T0.0531"></a> me puṭṭho pabrūhi, katthetaṃ uparujjhati’’.</p>
  3547. <p class="hangnum"><a name="para1043"></a><a name="para1043_kn5"></a><span class="paranum">1043</span>.</p>
  3548. <p class="gatha1"> ‘‘Yametaṃ pañhaṃ apucchi, ajita taṃ vadāmi te;</p>
  3549. <p class="gatha2">Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;</p>
  3550. <p class="gathalast">Viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhati’’.</p>
  3551. <p class="hangnum"><a name="para1044"></a><a name="para1044_kn5"></a><span class="paranum">1044</span>.</p>
  3552. <p class="gatha1"> ‘‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā puthū idha;</p>
  3553. <p class="gathalast">Tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisa’’.</p>
  3554. <p class="hangnum"><a name="para1045"></a><a name="para1045_kn5"></a><span class="paranum">1045</span>.</p>
  3555. <p class="gatha1"> ‘‘Kāmesu <a name="V0.0232"></a> nābhigijjheyya, manasānāvilo siyā;</p>
  3556. <p class="gathalast">Kusalo sabbadhammānaṃ, sato bhikkhu paribbaje’’ti.</p>
  3557. <p class="centered">Ajitamāṇavapucchā paṭhamā niṭṭhitā.</p>
  3558. <p class="subhead">2. Tissametteyyamāṇavapucchā</p>
  3559. <p class="hangnum"><a name="para1046"></a><a name="para1046_kn5"></a><span class="paranum">1046</span>.</p>
  3560. <p class="gatha1"> ‘‘Kodha <a name="M0.0435"></a><a name="P0.0199"></a> santusito loke, (iccāyasmā tissametteyyo)</p>
  3561. <p class="gatha2">Kassa no santi iñjitā;</p>
  3562. <p class="gatha3">Ko ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati <span class="note">[limpati (ka.)]</span>;</p>
  3563. <p class="gathalast">Kaṃ brūsi mahāpurisoti, ko idha sibbinimaccagā’’.</p>
  3564. <p class="hangnum"><a name="para1047"></a><a name="para1047_kn5"></a><span class="paranum">1047</span>.</p>
  3565. <p class="gatha1"> ‘‘Kāmesu brahmacariyavā, (metteyyāti bhagavā)</p>
  3566. <p class="gatha2">Vītataṇho sadā sato;</p>
  3567. <p class="gathalast">Saṅkhāya <a name="T0.0532"></a> nibbuto bhikkhu, tassa no santi iñjitā.</p>
  3568. <p class="hangnum"><a name="para1048"></a><a name="para1048_kn5"></a><span class="paranum">1048</span>.</p>
  3569. <p class="gatha1"> ‘‘So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati;</p>
  3570. <p class="gathalast">Taṃ brūmi mahāpurisoti, so idha sibbinimaccagā’’ti.</p>
  3571. <p class="centered">Tissametteyyamāṇavapucchā dutiyā niṭṭhitā.</p>
  3572. <p class="subhead">3. Puṇṇakamāṇavapucchā</p>
  3573. <p class="hangnum"><a name="para1049"></a><a name="para1049_kn5"></a><span class="paranum">1049</span>.</p>
  3574. <p class="gatha1"> ‘‘Anejaṃ mūladassāviṃ, (iccāyasmā puṇṇako)</p>
  3575. <p class="gatha2">Atthi <span class="note">[atthī (syā.)]</span> pañhena āgamaṃ;</p>
  3576. <p class="gatha3">Kiṃ <a name="V0.0233"></a> nissitā <a name="P0.0200"></a> isayo manujā, khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;</p>
  3577. <p class="gathalast">Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’.</p>
  3578. <p class="hangnum"><a name="para1050"></a><a name="para1050_kn5"></a><span class="paranum">1050</span>.</p>
  3579. <p class="gatha1"> ‘‘Ye kecime isayo manujā, (puṇṇakāti bhagavā)</p>
  3580. <p class="gatha2">Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;</p>
  3581. <p class="gatha3">Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, āsīsamānā puṇṇaka itthattaṃ <span class="note">[itthabhāvaṃ (sī. syā.)]</span>;</p>
  3582. <p class="gathalast">Jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsu’’.</p>
  3583. <p class="hangnum"><a name="para1051"></a><a name="para1051_kn5"></a><span class="paranum">1051</span>.</p>
  3584. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="M0.0436"></a> kecime isayo manujā, (iccāyasmā puṇṇako)</p>
  3585. <p class="gatha2">Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;</p>
  3586. <p class="gatha3">Yaññamakappayiṃsu <a name="T0.0533"></a> puthūdha loke, kaccissu te bhagavā yaññapathe appamattā;</p>
  3587. <p class="gathalast">Atāruṃ jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’.</p>
  3588. <p class="hangnum"><a name="para1052"></a><a name="para1052_kn5"></a><span class="paranum">1052</span>.</p>
  3589. <p class="gatha1"> ‘‘Āsīsanti thomayanti, abhijappanti juhanti; (Puṇṇakāti bhagavā)</p>
  3590. <p class="gatha2">Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ, te yājayogā bhavarāgarattā;</p>
  3591. <p class="gathalast">Nātariṃsu jātijaranti brūmi’’.</p>
  3592. <p class="hangnum"><a name="para1053"></a><a name="para1053_kn5"></a><span class="paranum">1053</span>.</p>
  3593. <p class="gatha1"> ‘‘Te <a name="P0.0201"></a> ce nātariṃsu yājayogā, (iccāyasmā puṇṇako)</p>
  3594. <p class="gatha2">Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;</p>
  3595. <p class="gatha3">Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa;</p>
  3596. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’.</p>
  3597. <p class="hangnum"><a name="para1054"></a><a name="para1054_kn5"></a><span class="paranum">1054</span>.</p>
  3598. <p class="gatha1"> ‘‘Saṅkhāya lokasmi paroparāni <span class="note">[parovarāni (sī. syā.)]</span>, (puṇṇakāti bhagavā)</p>
  3599. <p class="gatha2">Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke;</p>
  3600. <p class="gathalast">Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.</p>
  3601. <p class="centered">Puṇṇakamāṇavapucchā tatiyā niṭṭhitā.</p>
  3602. <p class="subhead">4. Mettagūmāṇavapucchā</p>
  3603. <p class="hangnum"><a name="para1055"></a><a name="para1055_kn5"></a><span class="paranum">1055</span>.</p>
  3604. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi <a name="V0.0234"></a><a name="T0.0534"></a> taṃ bhagavā brūhi me taṃ, (iccāyasmā mettagū)</p>
  3605. <p class="gatha2">Maññāmi taṃ vedaguṃ bhāvitattaṃ;</p>
  3606. <p class="gathalast">Kuto nu dukkhā samudāgatā ime, ye keci lokasmimanekarūpā’’.</p>
  3607. <p class="hangnum"><a name="para1056"></a><a name="para1056_kn5"></a><span class="paranum">1056</span>.</p>
  3608. <p class="gatha1"> ‘‘Dukkhassa <a name="M0.0437"></a><a name="P0.0202"></a> ve maṃ pabhavaṃ apucchasi, (mettagūti bhagavā)</p>
  3609. <p class="gatha2">Taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ;</p>
  3610. <p class="gathalast">Upadhinidānā pabhavanti dukkhā, ye keci lokasmimanekarūpā.</p>
  3611. <p class="hangnum"><a name="para1057"></a><a name="para1057_kn5"></a><span class="paranum">1057</span>.</p>
  3612. <p class="gatha1"> ‘‘Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando;</p>
  3613. <p class="gathalast">Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, dukkhassa jātippabhavānupassī’’.</p>
  3614. <p class="hangnum"><a name="para1058"></a><a name="para1058_kn5"></a><span class="paranum">1058</span>.</p>
  3615. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma <span class="note">[pucchāmi (sī. pī.)]</span> tadiṅgha brūhi;</p>
  3616. <p class="gatha2">Kathaṃ nu dhīrā vitaranti oghaṃ, jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca;</p>
  3617. <p class="gathalast">Taṃ me muni sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.</p>
  3618. <p class="hangnum"><a name="para1059"></a><a name="para1059_kn5"></a><span class="paranum">1059</span>.</p>
  3619. <p class="gatha1"> ‘‘Kittayissāmi <a name="T0.0535"></a> te dhammaṃ, (mettagūti bhagavā)</p>
  3620. <p class="gatha2">Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;</p>
  3621. <p class="gathalast">Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.</p>
  3622. <p class="hangnum"><a name="para1060"></a><a name="para1060_kn5"></a><span class="paranum">1060</span>.</p>
  3623. <p class="gatha1"> ‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi dhammamuttamaṃ;</p>
  3624. <p class="gathalast">Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.</p>
  3625. <p class="hangnum"><a name="para1061"></a><a name="para1061_kn5"></a><span class="paranum">1061</span>.</p>
  3626. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, (mettagūti bhagavā)</p>
  3627. <p class="gatha2">Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;</p>
  3628. <p class="gathalast">Etesu <a name="P0.0203"></a> nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṃ bhave na tiṭṭhe.</p>
  3629. <p class="hangnum"><a name="para1062"></a><a name="para1062_kn5"></a><span class="paranum">1062</span>.</p>
  3630. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃvihārī <a name="V0.0235"></a> sato appamatto, bhikkhu caraṃ hitvā mamāyitāni;</p>
  3631. <p class="gathalast">Jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhaṃ’’.</p>
  3632. <p class="hangnum"><a name="para1063"></a><a name="para1063_kn5"></a><span class="paranum">1063</span>.</p>
  3633. <p class="gatha1"> ‘‘Etābhinandāmi <a name="M0.0438"></a> vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;</p>
  3634. <p class="gathalast">Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ, tathā hi te vidito esa dhammo.</p>
  3635. <p class="hangnum"><a name="para1064"></a><a name="para1064_kn5"></a><span class="paranum">1064</span>.</p>
  3636. <p class="gatha1"> ‘‘Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṃ, ye tvaṃ muni aṭṭhitaṃ ovadeyya;</p>
  3637. <p class="gathalast">Taṃ taṃ namassāmi samecca nāga, appeva maṃ bhagavā aṭṭhitaṃ ovadeyya’’.</p>
  3638. <p class="hangnum"><a name="para1065"></a><a name="para1065_kn5"></a><span class="paranum">1065</span>.</p>
  3639. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ <a name="T0.0536"></a> brāhmaṇaṃ vedagumābhijaññā, akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ;</p>
  3640. <p class="gathalast">Addhā hi so oghamimaṃ atāri, tiṇṇo ca pāraṃ akhilo akaṅkho.</p>
  3641. <p class="hangnum"><a name="para1066"></a><a name="para1066_kn5"></a><span class="paranum">1066</span>.</p>
  3642. <p class="gatha1"> ‘‘Vidvā ca yo <span class="note">[so (sī. syā. pī.)]</span> vedagū naro idha, bhavābhave saṅgamimaṃ visajja;</p>
  3643. <p class="gathalast">So <a name="P0.0204"></a> vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.</p>
  3644. <p class="centered">Mettagūmāṇavapucchā catutthī niṭṭhitā.</p>
  3645. <p class="subhead">5. Dhotakamāṇavapucchā</p>
  3646. <p class="hangnum"><a name="para1067"></a><a name="para1067_kn5"></a><span class="paranum">1067</span>.</p>
  3647. <p class="gatha1"> ‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ, (iccāyasmā dhotako)</p>
  3648. <p class="gatha2">Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ;</p>
  3649. <p class="gathalast">Tava sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’.</p>
  3650. <p class="hangnum"><a name="para1068"></a><a name="para1068_kn5"></a><span class="paranum">1068</span>.</p>
  3651. <p class="gatha1"> ‘‘Tenahātappaṃ karohi, (dhotakāti bhagavā) idheva nipako sato;</p>
  3652. <p class="gathalast">Ito sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’.</p>
  3653. <p class="hangnum"><a name="para1069"></a><a name="para1069_kn5"></a><span class="paranum">1069</span>.</p>
  3654. <p class="gatha1"> ‘‘Passāmahaṃ <a name="M0.0439"></a> devamanussaloke, akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ;</p>
  3655. <p class="gathalast">Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu, pamuñca <a name="T0.0537"></a> maṃ sakka kathaṃkathāhi’’.</p>
  3656. <p class="hangnum"><a name="para1070"></a><a name="para1070_kn5"></a><span class="paranum">1070</span>.</p>
  3657. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ <a name="V0.0236"></a> sahissāmi <span class="note">[samissāmi (syā.), gamissāmi (sī.), samīhāmi (pī.)]</span> pamocanāya, kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke;</p>
  3658. <p class="gathalast">Dhammañca seṭṭhaṃ abhijānamāno <span class="note">[ājānamāno (sī. syā. pī.)]</span>, evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi’’.</p>
  3659. <p class="hangnum"><a name="para1071"></a><a name="para1071_kn5"></a><span class="paranum">1071</span>.</p>
  3660. <p class="gatha1"> ‘‘Anusāsa brahme karuṇāyamāno, vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;</p>
  3661. <p class="gathalast">Yathāhaṃ <a name="P0.0205"></a> ākāsova abyāpajjamāno, idheva santo asito careyyaṃ’’.</p>
  3662. <p class="hangnum"><a name="para1072"></a><a name="para1072_kn5"></a><span class="paranum">1072</span>.</p>
  3663. <p class="gatha1"> ‘‘Kittayissāmi te santiṃ, (dhotakāti bhagavā) diṭṭhe dhamme anītihaṃ;</p>
  3664. <p class="gathalast">Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.</p>
  3665. <p class="hangnum"><a name="para1073"></a><a name="para1073_kn5"></a><span class="paranum">1073</span>.</p>
  3666. <p class="gatha1"> ‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ;</p>
  3667. <p class="gathalast">Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.</p>
  3668. <p class="hangnum"><a name="para1074"></a><a name="para1074_kn5"></a><span class="paranum">1074</span>.</p>
  3669. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, (dhotakāti bhagavā)</p>
  3670. <p class="gatha2">Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;</p>
  3671. <p class="gathalast">Etaṃ viditvā saṅgoti loke, bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.</p>
  3672. <p class="centered">Dhotakamāṇavapucchā pañcamī niṭṭhitā.</p>
  3673. <p class="subhead">6. Upasīvamāṇavapucchā</p>
  3674. <p class="hangnum"><a name="para1075"></a><a name="para1075_kn5"></a><span class="paranum">1075</span>.</p>
  3675. <p class="gatha1"> ‘‘Eko <a name="T0.0538"></a> ahaṃ sakka mahantamoghaṃ, (iccāyasmā upasīvo)</p>
  3676. <p class="gatha2">Anissito no visahāmi tārituṃ;</p>
  3677. <p class="gathalast">Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu, yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ’’.</p>
  3678. <p class="hangnum"><a name="para1076"></a><a name="para1076_kn5"></a><span class="paranum">1076</span>.</p>
  3679. <p class="gatha1"> ‘‘Ākiñcaññaṃ <a name="M0.0440"></a> pekkhamāno satimā, (upasīvāti bhagavā)</p>
  3680. <p class="gatha2">Natthīti nissāya tarassu oghaṃ;</p>
  3681. <p class="gathalast">Kāme <a name="P0.0206"></a> pahāya virato kathāhi, taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa’’ <span class="note">[rattamahābhipassa (syā.), rattamahaṃ vipassa (ka.)]</span>.</p>
  3682. <p class="hangnum"><a name="para1077"></a><a name="para1077_kn5"></a><span class="paranum">1077</span>.</p>
  3683. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbesu <a name="V0.0237"></a> kāmesu yo vītarāgo, (iccāyasmā upasīvo)</p>
  3684. <p class="gatha2">Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;</p>
  3685. <p class="gathalast">Saññāvimokkhe parame vimutto <span class="note">[dhimutto (ka.)]</span>, tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī’’ <span class="note">[anānuvāyī (syā. ka.)]</span>.</p>
  3686. <p class="hangnum"><a name="para1078"></a><a name="para1078_kn5"></a><span class="paranum">1078</span>.</p>
  3687. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, (upasīvāti bhagavā)</p>
  3688. <p class="gatha2">Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;</p>
  3689. <p class="gathalast">Saññāvimokkhe parame vimutto, tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī’’.</p>
  3690. <p class="hangnum"><a name="para1079"></a><a name="para1079_kn5"></a><span class="paranum">1079</span>.</p>
  3691. <p class="gatha1"> ‘‘Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī, pūgampi <a name="T0.0539"></a> vassānaṃ samantacakkhu;</p>
  3692. <p class="gathalast">Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa’’.</p>
  3693. <p class="hangnum"><a name="para1080"></a><a name="para1080_kn5"></a><span class="paranum">1080</span>.</p>
  3694. <p class="gatha1"> ‘‘Accī yathā vātavegena khittā <span class="note">[khittaṃ (syā.), khitto (pī.)]</span>, (upasīvāti bhagavā)</p>
  3695. <p class="gatha2">Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ;</p>
  3696. <p class="gathalast">Evaṃ <a name="P0.0207"></a> munī nāmakāyā vimutto, atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ’’.</p>
  3697. <p class="hangnum"><a name="para1081"></a><a name="para1081_kn5"></a><span class="paranum">1081</span>.</p>
  3698. <p class="gatha1"> ‘‘Atthaṅgato so uda vā so natthi, udāhu ve sassatiyā arogo;</p>
  3699. <p class="gathalast">Taṃ me munī sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.</p>
  3700. <p class="hangnum"><a name="para1082"></a><a name="para1082_kn5"></a><span class="paranum">1082</span>.</p>
  3701. <p class="gatha1"> ‘‘Atthaṅgatassa <a name="M0.0441"></a> na pamāṇamatthi, (upasīvāti bhagavā)</p>
  3702. <p class="gatha2">Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi;</p>
  3703. <p class="gathalast">Sabbesu dhammesu samohatesu, samūhatā vādapathāpi sabbe’’ti.</p>
  3704. <p class="centered">Upasīvamāṇavapucchā chaṭṭhī niṭṭhitā.</p>
  3705. <p class="subhead">7. Nandamāṇavapucchā</p>
  3706. <p class="hangnum"><a name="para1083"></a><a name="para1083_kn5"></a><span class="paranum">1083</span>.</p>
  3707. <p class="gatha1"> ‘‘Santi <a name="V0.0238"></a> loke munayo, (iccāyasmā nando)</p>
  3708. <p class="gatha2">Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu;</p>
  3709. <p class="gathalast">Ñāṇūpapannaṃ <a name="T0.0540"></a> no muniṃ <span class="note">[muni no (syā. ka.)]</span> vadanti, udāhu ve jīvitenūpapannaṃ’’.</p>
  3710. <p class="hangnum"><a name="para1084"></a><a name="para1084_kn5"></a><span class="paranum">1084</span>.</p>
  3711. <p class="gatha1"> ‘‘Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, (na sīlabbatena) <span class="note">[( ) natthi sī.-pī potthakesu]</span></p>
  3712. <p class="gatha2">Munīdha nanda kusalā vadanti;</p>
  3713. <p class="gathalast">Visenikatvā <a name="P0.0208"></a> anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi’’.</p>
  3714. <p class="hangnum"><a name="para1085"></a><a name="para1085_kn5"></a><span class="paranum">1085</span>.</p>
  3715. <p class="gatha1"> ‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando)</p>
  3716. <p class="gatha2">Diṭṭhassutenāpi <span class="note">[diṭṭhena sutenāpi (sī.), diṭṭhe sutenāpi (syā. pī. ka.)]</span> vadanti suddhiṃ;</p>
  3717. <p class="gatha3">Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;</p>
  3718. <p class="gatha2">Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā, atāru jātiñca jarañca mārisa;</p>
  3719. <p class="gathalast">Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’.</p>
  3720. <p class="hangnum"><a name="para1086"></a><a name="para1086_kn5"></a><span class="paranum">1086</span>.</p>
  3721. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="M0.0442"></a> kecime samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā)</p>
  3722. <p class="gatha2">Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;</p>
  3723. <p class="gatha3">Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;</p>
  3724. <p class="gathalast">Kiñcāpi te tattha yatā caranti, nāriṃsu jātijaranti brūmi’’.</p>
  3725. <p class="hangnum"><a name="para1087"></a><a name="para1087_kn5"></a><span class="paranum">1087</span>.</p>
  3726. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="T0.0541"></a> kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando)</p>
  3727. <p class="gatha2">Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;</p>
  3728. <p class="gatha3">Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;</p>
  3729. <p class="gatha2">Te ce muni <span class="note">[sace muni (sī.)]</span> brūsi anoghatiṇṇe, atha <a name="P0.0209"></a> ko carahi devamanussaloke;</p>
  3730. <p class="gathalast">Atāri jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’.</p>
  3731. <p class="hangnum"><a name="para1088"></a><a name="para1088_kn5"></a><span class="paranum">1088</span>.</p>
  3732. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā)</p>
  3733. <p class="gatha2">Jātijarāya nivutāti brūmi;</p>
  3734. <p class="gatha3">Ye <a name="V0.0239"></a> sīdha diṭṭhaṃva sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;</p>
  3735. <p class="gatha2">Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;</p>
  3736. <p class="gathalast">Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi’’.</p>
  3737. <p class="hangnum"><a name="para1089"></a><a name="para1089_kn5"></a><span class="paranum">1089</span>.</p>
  3738. <p class="gatha1"> ‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;</p>
  3739. <p class="gatha2">Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;</p>
  3740. <p class="gatha3">Anekarūpampi <a name="T0.0542"></a> pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;</p>
  3741. <p class="gathalast">Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī’’ti.</p>
  3742. <p class="centered">Nandamāṇavapucchā sattamā niṭṭhitā.</p>
  3743. <p class="subhead">8. Hemakamāṇavapucchā</p>
  3744. <p class="hangnum"><a name="para1090"></a><a name="para1090_kn5"></a><span class="paranum">1090</span>.</p>
  3745. <p class="gatha1"> ‘‘Ye <a name="M0.0443"></a> me pubbe viyākaṃsu, (iccāyasmā hemako)</p>
  3746. <p class="gatha2">Huraṃ <a name="P0.0210"></a> gotamasāsanā;</p>
  3747. <p class="gatha3">Iccāsi iti bhavissati, sabbaṃ taṃ itihītihaṃ;</p>
  3748. <p class="gathalast">Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ, nāhaṃ tattha abhiramiṃ.</p>
  3749. <p class="hangnum"><a name="para1091"></a><a name="para1091_kn5"></a><span class="paranum">1091</span>.</p>
  3750. <p class="gatha1"> ‘‘Tvañca me dhammamakkhāhi, taṇhānigghātanaṃ muni;</p>
  3751. <p class="gathalast">Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’.</p>
  3752. <p class="hangnum"><a name="para1092"></a><a name="para1092_kn5"></a><span class="paranum">1092</span>.</p>
  3753. <p class="gatha1"> ‘‘Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, piyarūpesu hemaka;</p>
  3754. <p class="gathalast">Chandarāgavinodanaṃ, nibbānapadamaccutaṃ.</p>
  3755. <p class="hangnum"><a name="para1093"></a><a name="para1093_kn5"></a><span class="paranum">1093</span>.</p>
  3756. <p class="gatha1"> ‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;</p>
  3757. <p class="gathalast">Upasantā ca te sadā, tiṇṇā loke visattika’’nti.</p>
  3758. <p class="centered">Hemakamāṇavapucchā aṭṭhamā niṭṭhitā.</p>
  3759. <p class="subhead">9. Todeyyamāṇavapucchā</p>
  3760. <p class="hangnum"><a name="para1094"></a><a name="para1094_kn5"></a><span class="paranum">1094</span>.</p>
  3761. <p class="gatha1"> ‘‘Yasmiṃ <a name="V0.0240"></a><a name="T0.0543"></a> kāmā na vasanti, (iccāyasmā todeyyo)</p>
  3762. <p class="gatha2">Taṇhā yassa na vijjati;</p>
  3763. <p class="gathalast">Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa kīdiso’’.</p>
  3764. <p class="hangnum"><a name="para1095"></a><a name="para1095_kn5"></a><span class="paranum">1095</span>.</p>
  3765. <p class="gatha1"> ‘‘Yasmiṃ <a name="P0.0211"></a> kāmā na vasanti, (todeyyāti bhagavā)</p>
  3766. <p class="gatha2">Taṇhā yassa na vijjati;</p>
  3767. <p class="gathalast">Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa nāparo’’.</p>
  3768. <p class="hangnum"><a name="para1096"></a><a name="para1096_kn5"></a><span class="paranum">1096</span>.</p>
  3769. <p class="gatha1"> ‘‘Nirāsaso so uda āsasāno, paññāṇavā so uda paññakappī;</p>
  3770. <p class="gathalast">Muniṃ ahaṃ sakka yathā vijaññaṃ, taṃ me viyācikkha samantacakkhu’’.</p>
  3771. <p class="hangnum"><a name="para1097"></a><a name="para1097_kn5"></a><span class="paranum">1097</span>.</p>
  3772. <p class="gatha1"> ‘‘Nirāsaso <a name="M0.0444"></a> so na ca āsasāno, paññāṇavā so na ca paññakappī;</p>
  3773. <p class="gathalast">Evampi todeyya muniṃ vijāna, akiñcanaṃ kāmabhave asatta’’nti.</p>
  3774. <p class="centered">Todeyyamāṇavapucchā navamā niṭṭhitā.</p>
  3775. <p class="subhead">10. Kappamāṇavapucchā</p>
  3776. <p class="hangnum"><a name="para1098"></a><a name="para1098_kn5"></a><span class="paranum">1098</span>.</p>
  3777. <p class="gatha1"> ‘‘Majjhe <a name="T0.0544"></a> sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, (iccāyasmā kappo)</p>
  3778. <p class="gatha2">Oghe jāte mahabbhaye;</p>
  3779. <p class="gatha3">Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūhi mārisa;</p>
  3780. <p class="gathalast">Tvañca me dīpamakkhāhi, yathāyidaṃ nāparaṃ siyā’’.</p>
  3781. <p class="hangnum"><a name="para1099"></a><a name="para1099_kn5"></a><span class="paranum">1099</span>.</p>
  3782. <p class="gatha1"> ‘‘Majjhe <a name="V0.0241"></a><a name="P0.0212"></a> sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, (kappāti bhagavā)</p>
  3783. <p class="gatha2">Oghe jāte mahabbhaye;</p>
  3784. <p class="gathalast">Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūmi kappa te.</p>
  3785. <p class="hangnum"><a name="para1100"></a><a name="para1100_kn5"></a><span class="paranum">1100</span>.</p>
  3786. <p class="gatha1"> ‘‘Akiñcanaṃ anādānaṃ, etaṃ dīpaṃ anāparaṃ;</p>
  3787. <p class="gathalast">Nibbānaṃ iti <span class="note">[nibbānamīti (sī.)]</span> naṃ brūmi, jarāmaccuparikkhayaṃ.</p>
  3788. <p class="hangnum"><a name="para1101"></a><a name="para1101_kn5"></a><span class="paranum">1101</span>.</p>
  3789. <p class="gatha1"> ‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;</p>
  3790. <p class="gathalast">Na te māravasānugā, na te mārassa paddhagū’’ti <span class="note">[paṭṭhagūti (syā. ka.)]</span>.</p>
  3791. <p class="centered">Kappamāṇavapucchā dasamā niṭṭhitā.</p>
  3792. <p class="subhead">11. Jatukaṇṇimāṇavapucchā</p>
  3793. <p class="hangnum"><a name="para1102"></a><a name="para1102_kn5"></a><span class="paranum">1102</span>.</p>
  3794. <p class="gatha1"> ‘‘Sutvānahaṃ vīramakāmakāmiṃ, (iccāyasmā jatukaṇṇi)</p>
  3795. <p class="gatha2">Oghātigaṃ puṭṭhumakāmamāgamaṃ;</p>
  3796. <p class="gathalast">Santipadaṃ brūhi sahajanetta, yathātacchaṃ <a name="T0.0545"></a> bhagavā brūhi me taṃ.</p>
  3797. <p class="hangnum"><a name="para1103"></a><a name="para1103_kn5"></a><span class="paranum">1103</span>.</p>
  3798. <p class="gatha1"> ‘‘Bhagavā <a name="M0.0445"></a> hi kāme abhibhuyya iriyati, ādiccova pathaviṃ tejī tejasā;</p>
  3799. <p class="gatha3">Parittapaññassa me bhūripañña, ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;</p>
  3800. <p class="gathalast">Jātijarāya idha vippahānaṃ’’.</p>
  3801. <p class="hangnum"><a name="para1104"></a><a name="para1104_kn5"></a><span class="paranum">1104</span>.</p>
  3802. <p class="gatha1"> ‘‘Kāmesu <a name="P0.0213"></a> vinaya gedhaṃ, (jatukaṇṇīti bhagavā) nekkhammaṃ daṭṭhu khemato;</p>
  3803. <p class="gathalast">Uggahītaṃ nirattaṃ vā, mā te vijjittha kiñcanaṃ.</p>
  3804. <p class="hangnum"><a name="para1105"></a><a name="para1105_kn5"></a><span class="paranum">1105</span>.</p>
  3805. <p class="gatha1"> ‘‘Yaṃ pubbe taṃ visosehi, pacchā te māhu kiñcanaṃ;</p>
  3806. <p class="gathalast">Majjhe ce no gahessasi, upasanto carissasi.</p>
  3807. <p class="hangnum"><a name="para1106"></a><a name="para1106_kn5"></a><span class="paranum">1106</span>.</p>
  3808. <p class="gatha1"> ‘‘Sabbaso <a name="V0.0242"></a> nāmarūpasmiṃ, vītagedhassa brāhmaṇa;</p>
  3809. <p class="gathalast">Āsavāssa na vijjanti, yehi maccuvasaṃ vaje’’ti.</p>
  3810. <p class="centered">Jatukaṇṇimāṇavapucchā ekādasamā niṭṭhitā.</p>
  3811. <p class="subhead">12. Bhadrāvudhamāṇavapucchā</p>
  3812. <p class="hangnum"><a name="para1107"></a><a name="para1107_kn5"></a><span class="paranum">1107</span>.</p>
  3813. <p class="gatha1"> ‘‘Okañjahaṃ taṇhacchidaṃ anejaṃ, (iccāyasmā bhadrāvudho)</p>
  3814. <p class="gatha2">Nandiñjahaṃ oghatiṇṇaṃ vimuttaṃ;</p>
  3815. <p class="gathalast">Kappañjahaṃ abhiyāce sumedhaṃ, sutvāna <a name="T0.0546"></a> nāgassa apanamissanti ito.</p>
  3816. <p class="hangnum"><a name="para1108"></a><a name="para1108_kn5"></a><span class="paranum">1108</span>.</p>
  3817. <p class="gatha1"> ‘‘Nānājanā janapadehi saṅgatā, tava vīra vākyaṃ abhikaṅkhamānā;</p>
  3818. <p class="gathalast">Tesaṃ tuvaṃ sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’.</p>
  3819. <p class="hangnum"><a name="para1109"></a><a name="para1109_kn5"></a><span class="paranum">1109</span>.</p>
  3820. <p class="gatha1"> ‘‘Ādānataṇhaṃ vinayetha sabbaṃ, (bhadrāvudhāti bhagavā)</p>
  3821. <p class="gatha2">Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;</p>
  3822. <p class="gathalast">Yaṃ <a name="P0.0214"></a> yañhi lokasmimupādiyanti, teneva māro anveti jantuṃ.</p>
  3823. <p class="hangnum"><a name="para1110"></a><a name="para1110_kn5"></a><span class="paranum">1110</span>.</p>
  3824. <p class="gatha1"> ‘‘Tasmā <a name="M0.0446"></a> pajānaṃ na upādiyetha, bhikkhu sato kiñcanaṃ sabbaloke;</p>
  3825. <p class="gathalast">Ādānasatte iti pekkhamāno, pajaṃ imaṃ maccudheyye visatta’’nti.</p>
  3826. <p class="centered">Bhadrāvudhamāṇavapucchā dvādasamā niṭṭhitā.</p>
  3827. <p class="subhead">13. Udayamāṇavapucchā</p>
  3828. <p class="hangnum"><a name="para1111"></a><a name="para1111_kn5"></a><span class="paranum">1111</span>.</p>
  3829. <p class="gatha1"> ‘‘Jhāyiṃ <a name="V0.0243"></a> virajamāsīnaṃ, (iccāyasmā udayo) katakiccaṃ anāsavaṃ;</p>
  3830. <p class="gatha2">Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ;</p>
  3831. <p class="gathalast">Aññāvimokkhaṃ pabrūhi, avijjāya pabhedanaṃ’’.</p>
  3832. <p class="hangnum"><a name="para1112"></a><a name="para1112_kn5"></a><span class="paranum">1112</span>.</p>
  3833. <p class="gatha1"> ‘‘Pahānaṃ <a name="T0.0547"></a> kāmacchandānaṃ, (udayāti bhagavā) domanassāna cūbhayaṃ;</p>
  3834. <p class="gathalast">Thinassa ca panūdanaṃ, kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ.</p>
  3835. <p class="hangnum"><a name="para1113"></a><a name="para1113_kn5"></a><span class="paranum">1113</span>.</p>
  3836. <p class="gatha1"> ‘‘Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ, dhammatakkapurejavaṃ;</p>
  3837. <p class="gathalast">Aññāvimokkhaṃ pabrūmi, avijjāya pabhedanaṃ’’.</p>
  3838. <p class="hangnum"><a name="para1114"></a><a name="para1114_kn5"></a><span class="paranum">1114</span>.</p>
  3839. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃsu <a name="P0.0215"></a> saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;</p>
  3840. <p class="gathalast">Kissassa vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’.</p>
  3841. <p class="hangnum"><a name="para1115"></a><a name="para1115_kn5"></a><span class="paranum">1115</span>.</p>
  3842. <p class="gatha1"> ‘‘Nandisaṃyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ;</p>
  3843. <p class="gathalast">Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’.</p>
  3844. <p class="hangnum"><a name="para1116"></a><a name="para1116_kn5"></a><span class="paranum">1116</span>.</p>
  3845. <p class="gatha1"> ‘‘Kathaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhati;</p>
  3846. <p class="gathalast">Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, taṃ suṇoma vaco tava’’.</p>
  3847. <p class="hangnum"><a name="para1117"></a><a name="para1117_kn5"></a><span class="paranum">1117</span>.</p>
  3848. <p class="gatha1"> ‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṃ nābhinandato;</p>
  3849. <p class="gathalast">Evaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhatī’’ti.</p>
  3850. <p class="centered">Udayamāṇavapucchā terasamā niṭṭhitā.</p>
  3851. <p class="subhead">14. Posālamāṇavapucchā</p>
  3852. <p class="hangnum"><a name="para1118"></a><a name="para1118_kn5"></a><span class="paranum">1118</span>.</p>
  3853. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="M0.0447"></a><a name="V0.0244"></a> atītaṃ ādisati, (iccāyasmā posālo) anejo chinnasaṃsayo;</p>
  3854. <p class="gathalast">Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ.</p>
  3855. <p class="hangnum"><a name="para1119"></a><a name="para1119_kn5"></a><span class="paranum">1119</span>.</p>
  3856. <p class="gatha1"> ‘‘Vibhūtarūpasaññissa<a name="T0.0548"></a>, sabbakāyappahāyino;</p>
  3857. <p class="gatha2">Ajjhattañca bahiddhā ca, natthi kiñcīti passato;</p>
  3858. <p class="gathalast">Ñāṇaṃ sakkānupucchāmi, kathaṃ neyyo tathāvidho’’.</p>
  3859. <p class="hangnum"><a name="para1120"></a><a name="para1120_kn5"></a><span class="paranum">1120</span>.</p>
  3860. <p class="gatha1"> ‘‘Viññāṇaṭṭhitiyo <a name="P0.0216"></a> sabbā, (posālāti bhagavā) abhijānaṃ tathāgato;</p>
  3861. <p class="gathalast">Tiṭṭhantamenaṃ jānāti, vimuttaṃ tapparāyaṇaṃ.</p>
  3862. <p class="hangnum"><a name="para1121"></a><a name="para1121_kn5"></a><span class="paranum">1121</span>.</p>
  3863. <p class="gatha1"> ‘‘Ākiñcaññasambhavaṃ ñatvā, nandī saṃyojanaṃ iti;</p>
  3864. <p class="gatha2">Evametaṃ abhiññāya, tato tattha vipassati;</p>
  3865. <p class="gathalast">Etaṃ <span class="note">[evaṃ (syā. ka.)]</span> ñāṇaṃ tathaṃ tassa, brāhmaṇassa vusīmato’’ti.</p>
  3866. <p class="centered">Posālamāṇavapucchā cuddasamā niṭṭhitā.</p>
  3867. <p class="subhead">15. Mogharājamāṇavapucchā</p>
  3868. <p class="hangnum"><a name="para1122"></a><a name="para1122_kn5"></a><span class="paranum">1122</span>.</p>
  3869. <p class="gatha1"> ‘‘Dvāhaṃ sakkaṃ apucchissaṃ, (iccāyasmā mogharājā)</p>
  3870. <p class="gatha2">Na me byākāsi cakkhumā;</p>
  3871. <p class="gathalast">Yāvatatiyañca devīsi, byākarotīti me sutaṃ.</p>
  3872. <p class="hangnum"><a name="para1123"></a><a name="para1123_kn5"></a><span class="paranum">1123</span>.</p>
  3873. <p class="gatha1"> ‘‘Ayaṃ loko paro loko, brahmaloko sadevako;</p>
  3874. <p class="gathalast">Diṭṭhiṃ te nābhijānāti, gotamassa yasassino.</p>
  3875. <p class="hangnum"><a name="para1124"></a><a name="para1124_kn5"></a><span class="paranum">1124</span>.</p>
  3876. <p class="gatha1"> ‘‘Evaṃ <a name="V0.0245"></a><a name="P0.0217"></a><a name="T0.0549"></a> abhikkantadassāviṃ, atthi pañhena āgamaṃ;</p>
  3877. <p class="gathalast">Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati’’.</p>
  3878. <p class="hangnum"><a name="para1125"></a><a name="para1125_kn5"></a><span class="paranum">1125</span>.</p>
  3879. <p class="gatha1"> ‘‘Suññato <a name="M0.0448"></a> lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato;</p>
  3880. <p class="gatha2">Attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā;</p>
  3881. <p class="gathalast">Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti.</p>
  3882. <p class="centered">Mogharājamāṇavapucchā pannarasamā niṭṭhitā.</p>
  3883. <p class="subhead">16. Piṅgiyamāṇavapucchā</p>
  3884. <p class="hangnum"><a name="para1126"></a><a name="para1126_kn5"></a><span class="paranum">1126</span>.</p>
  3885. <p class="gatha1"> ‘‘Jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo, (iccāyasmā piṅgiyo)</p>
  3886. <p class="gatha2">Nettā na suddhā savanaṃ na phāsu;</p>
  3887. <p class="gatha3">Māhaṃ nassaṃ momuho antarāva</p>
  3888. <p class="gatha2">Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;</p>
  3889. <p class="gathalast">Jātijarāya idha vippahānaṃ’’.</p>
  3890. <p class="hangnum"><a name="para1127"></a><a name="para1127_kn5"></a><span class="paranum">1127</span>.</p>
  3891. <p class="gatha1"> ‘‘Disvāna rūpesu vihaññamāne, (piṅgiyāti bhagavā)</p>
  3892. <p class="gatha2">Ruppanti rūpesu janā pamattā;</p>
  3893. <p class="gatha3">Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto,</p>
  3894. <p class="gathalast">Jahassu rūpaṃ apunabbhavāya’’.</p>
  3895. <p class="hangnum"><a name="para1128"></a><a name="para1128_kn5"></a><span class="paranum">1128</span>.</p>
  3896. <p class="gatha1"> ‘‘Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ <a name="T0.0550"></a> adho dasa disā imāyo;</p>
  3897. <p class="gatha2">Na <a name="P0.0218"></a> tuyhaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ amutaṃ <span class="note">[asutaṃ amutaṃ vā (sī.), asutāmutaṃ vā (syā.), asutaṃ’mutaṃ vā (pī.)]</span>, atho aviññātaṃ kiñcanamatthi <span class="note">[kiñci matthi (syā.), kiñci natthi (pī.), kiñcinamatthi (ka.)]</span> loke;</p>
  3898. <p class="gathalast">Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ, jātijarāya idha vippahānaṃ’’.</p>
  3899. <p class="hangnum"><a name="para1129"></a><a name="para1129_kn5"></a><span class="paranum">1129</span>.</p>
  3900. <p class="gatha1"> ‘‘Taṇhādhipanne <a name="V0.0246"></a> manuje pekkhamāno, (piṅgiyāti bhagavā)</p>
  3901. <p class="gatha2">Santāpajāte jarasā parete;</p>
  3902. <p class="gathalast">Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto, jahassu taṇhaṃ apunabbhavāyā’’ti.</p>
  3903. <p class="centered">Piṅgiyamāṇavapucchā soḷasamā niṭṭhitā.</p>
  3904. <p class="subhead">Pārāyanatthutigāthā</p>
  3905. <p class="bodytext">Idamavoca <a name="M0.0449"></a> bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ <span class="note">[paricārakasoḷasannaṃ (syā. ka.)]</span> brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ <span class="note">[pañhe (sī. pī.)]</span> byākāsi. Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti, tasmā imassa dhammapariyāyassa pārāyananteva <span class="note">[pārāyaṇaṃtveva (sī. aṭṭha.)]</span> adhivacanaṃ.</p>
  3906. <p class="hangnum"><a name="para1130"></a><a name="para1130_kn5"></a><span class="paranum">1130</span>.</p>
  3907. <p class="gatha1"> Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū;</p>
  3908. <p class="gathalast">Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako.</p>
  3909. <p class="hangnum"><a name="para1131"></a><a name="para1131_kn5"></a><span class="paranum">1131</span>.</p>
  3910. <p class="gatha1"> Todeyya-kappā <a name="P0.0219"></a> dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito;</p>
  3911. <p class="gatha2">Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;</p>
  3912. <p class="gathalast">Mogharājā <a name="T0.0551"></a> ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.</p>
  3913. <p class="hangnum"><a name="para1132"></a><a name="para1132_kn5"></a><span class="paranum">1132</span>.</p>
  3914. <p class="gatha1"> Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ;</p>
  3915. <p class="gathalast">Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ.</p>
  3916. <p class="hangnum"><a name="para1133"></a><a name="para1133_kn5"></a><span class="paranum">1133</span>.</p>
  3917. <p class="gatha1"> Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhe puṭṭho yathātathaṃ;</p>
  3918. <p class="gathalast">Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe muni.</p>
  3919. <p class="hangnum"><a name="para1134"></a><a name="para1134_kn5"></a><span class="paranum">1134</span>.</p>
  3920. <p class="gatha1"> Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;</p>
  3921. <p class="gathalast">Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike.</p>
  3922. <p class="hangnum"><a name="para1135"></a><a name="para1135_kn5"></a><span class="paranum">1135</span>.</p>
  3923. <p class="gatha1"> Ekamekassa <a name="V0.0247"></a> pañhassa, yathā buddhena desitaṃ;</p>
  3924. <p class="gathalast">Tathā yo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato.</p>
  3925. <p class="hangnum"><a name="para1136"></a><a name="para1136_kn5"></a><span class="paranum">1136</span>.</p>
  3926. <p class="gatha1"> Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ;</p>
  3927. <p class="gathalast">Maggo so pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ iti.</p>
  3928. <p class="subhead">Pārāyanānugītigāthā</p>
  3929. <p class="hangnum"><a name="para1137"></a><a name="para1137_kn5"></a><span class="paranum">1137</span>.</p>
  3930. <p class="gatha1"> ‘‘Pārāyanamanugāyissaṃ, (iccāyasmā piṅgiyo)</p>
  3931. <p class="gatha2">Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso;</p>
  3932. <p class="gathalast">Nikkāmo nibbano <span class="note">[nibbuto (syā.)]</span> nāgo, kissa hetu musā bhaṇe.</p>
  3933. <p class="hangnum"><a name="para1138"></a><a name="para1138_kn5"></a><span class="paranum">1138</span>.</p>
  3934. <p class="gatha1"> ‘‘Pahīnamalamohassa<a name="M0.0450"></a><a name="P0.0220"></a>, mānamakkhappahāyino;</p>
  3935. <p class="gathalast">Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasañhitaṃ.</p>
  3936. <p class="hangnum"><a name="para1139"></a><a name="para1139_kn5"></a><span class="paranum">1139</span>.</p>
  3937. <p class="gatha1"> ‘‘Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto;</p>
  3938. <p class="gathalast">Anāsavo sabbadukkhapahīno, saccavhayo <a name="T0.0552"></a> brahme upāsito me.</p>
  3939. <p class="hangnum"><a name="para1140"></a><a name="para1140_kn5"></a><span class="paranum">1140</span>.</p>
  3940. <p class="gatha1"> ‘‘Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya;</p>
  3941. <p class="gathalast">Evaṃ pahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto.</p>
  3942. <p class="hangnum"><a name="para1141"></a><a name="para1141_kn5"></a><span class="paranum">1141</span>.</p>
  3943. <p class="gatha1"> ‘‘Yeme pubbe viyākaṃsu, huraṃ gotamasāsanā;</p>
  3944. <p class="gatha2">Iccāsi iti bhavissati;</p>
  3945. <p class="gathalast">Sabbaṃ taṃ itihitihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ.</p>
  3946. <p class="hangnum"><a name="para1142"></a><a name="para1142_kn5"></a><span class="paranum">1142</span>.</p>
  3947. <p class="gatha1"> ‘‘Eko tamanudāsino, jutimā so pabhaṅkaro;</p>
  3948. <p class="gathalast">Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso.</p>
  3949. <p class="hangnum"><a name="para1143"></a><a name="para1143_kn5"></a><span class="paranum">1143</span>.</p>
  3950. <p class="gatha1"> ‘‘Yo <a name="P0.0221"></a> me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;</p>
  3951. <p class="gathalast">Taṇhakkhayamanītikaṃ<a name="T0.0553"></a>, yassa natthi upamā kvaci’’.</p>
  3952. <p class="hangnum"><a name="para1144"></a><a name="para1144_kn5"></a><span class="paranum">1144</span>.</p>
  3953. <p class="gatha1"> ‘‘Kiṃnu <a name="V0.0248"></a> tamhā vippavasasi, muhuttamapi piṅgiya;</p>
  3954. <p class="gathalast">Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.</p>
  3955. <p class="hangnum"><a name="para1145"></a><a name="para1145_kn5"></a><span class="paranum">1145</span>.</p>
  3956. <p class="gatha1"> ‘‘Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;</p>
  3957. <p class="gathalast">Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci’’.</p>
  3958. <p class="hangnum"><a name="para1146"></a><a name="para1146_kn5"></a><span class="paranum">1146</span>.</p>
  3959. <p class="gatha1"> ‘‘Nāhaṃ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;</p>
  3960. <p class="gathalast">Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.</p>
  3961. <p class="hangnum"><a name="para1147"></a><a name="para1147_kn5"></a><span class="paranum">1147</span>.</p>
  3962. <p class="gatha1"> ‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;</p>
  3963. <p class="gathalast">Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.</p>
  3964. <p class="hangnum"><a name="para1148"></a><a name="para1148_kn5"></a><span class="paranum">1148</span>.</p>
  3965. <p class="gatha1"> ‘‘Passāmi <a name="M0.0451"></a> naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto;</p>
  3966. <p class="gathalast">Namassamāno vivasemi rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsaṃ.</p>
  3967. <p class="hangnum"><a name="para1149"></a><a name="para1149_kn5"></a><span class="paranum">1149</span>.</p>
  3968. <p class="gatha1"> ‘‘Saddhā ca pīti ca mano sati ca, nāpenti me gotamasāsanamhā;</p>
  3969. <p class="gathalast">Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmi.</p>
  3970. <p class="hangnum"><a name="para1150"></a><a name="para1150_kn5"></a><span class="paranum">1150</span>.</p>
  3971. <p class="gatha1"> ‘‘Jiṇṇassa <a name="P0.0222"></a> me dubbalathāmakassa, teneva kāyo na paleti tattha;</p>
  3972. <p class="gathalast">Saṃkappayantāya <span class="note">[saṃkappayattāya (sī.)]</span> vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto.</p>
  3973. <p class="hangnum"><a name="para1151"></a><a name="para1151_kn5"></a><span class="paranum">1151</span>.</p>
  3974. <p class="gatha1"> ‘‘Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upaplaviṃ <span class="note">[upallaviṃ (syā. niddesa)]</span>;</p>
  3975. <p class="gathalast">Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ’’.</p>
  3976. <p class="hangnum"><a name="para1152"></a><a name="para1152_kn5"></a><span class="paranum">1152</span>.</p>
  3977. <p class="gatha1"> ‘‘Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavi gotamo ca;</p>
  3978. <p class="gatha2">Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ,</p>
  3979. <p class="gathalast">Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ’’ <span class="note">[maccudheyyapāraṃ (sī.)]</span>.</p>
  3980. <p class="hangnum"><a name="para1153"></a><a name="para1153_kn5"></a><span class="paranum">1153</span>.</p>
  3981. <p class="gatha1"> ‘‘Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;</p>
  3982. <p class="gathalast">Vivaṭṭacchado <a name="T0.0554"></a> sambuddho, akhilo paṭibhānavā.</p>
  3983. <p class="hangnum"><a name="para1154"></a><a name="para1154_kn5"></a><span class="paranum">1154</span>.</p>
  3984. <p class="gatha1"> ‘‘Adhideve <a name="V0.0249"></a> abhiññāya, sabbaṃ vedi varovaraṃ <span class="note">[paro varaṃ (sī. syā.), paro paraṃ (niddesa)]</span>;</p>
  3985. <p class="gathalast">Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ.</p>
  3986. <p class="hangnum"><a name="para1155"></a><a name="para1155_kn5"></a><span class="paranum">1155</span>.</p>
  3987. <p class="gatha1"> ‘‘Asaṃhīraṃ <a name="P0.0223"></a> asaṅkuppaṃ, yassa natthi upamā kvaci;</p>
  3988. <p class="gathalast">Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti.</p>
  3989. <p class="centered">Pārāyanavaggo pañcamo niṭṭhito.</p>
  3990. <p class="bodytext">Suttuddānaṃ –</p>
  3991. <p class="hangnum"><a name="para1156"></a><a name="para1156_kn5"></a><span class="paranum">1</span>.</p>
  3992. <p class="gatha1"> Urago <a name="M0.0452"></a> <span class="note">[imā uddānagāthāyo sī. pī. potthakesu na santi]</span> dhaniyopi ca, khaggavisāṇo kasi ca;</p>
  3993. <p class="gatha2">Cundo bhavo punadeva, vasalo ca karaṇīyañca;</p>
  3994. <p class="gathalast">Hemavato atha yakkho, vijayasuttaṃ munisuttavaranti.</p>
  3995. <p class="hangnum"><span class="paranum">2</span>.</p>
  3996. <p class="gatha1"> Paṭhamakaṭṭhavaro varavaggo, dvādasasuttadharo suvibhatto;</p>
  3997. <p class="gathalast">Desito cakkhumatā vimalena, suyyati vaggavaro uragoti.</p>
  3998. <p class="hangnum"><span class="paranum">3</span>.</p>
  3999. <p class="gatha1"> Ratanāmagandho hirimaṅgalanāmo, sucilomakapilo ca brāhmaṇadhammo;</p>
  4000. <p class="gathalast">Nāvā <span class="note">[nātha (ka.)]</span> kiṃsīlauṭṭhahano ca, rāhulo <a name="T0.0555"></a> ca punapi vaṅgīso.</p>
  4001. <p class="hangnum"><span class="paranum">4</span>.</p>
  4002. <p class="gatha1"> Sammāparibbājanīyopi cettha, dhammikasuttavaro suvibhatto;</p>
  4003. <p class="gathalast">Cuddasasuttadharo dutiyamhi, cūḷakavaggavaroti tamāhu.</p>
  4004. <p class="hangnum"><span class="paranum">5</span>.</p>
  4005. <p class="gatha1"> Pabbajjapadhānasubhāsitanāmo, pūraḷāso punadeva māgho ca;</p>
  4006. <p class="gathalast">Sabhiyaṃ keṇiyameva sallanāmo, vāseṭṭhavaro kālikopi ca.</p>
  4007. <p class="hangnum"><span class="paranum">6</span>.</p>
  4008. <p class="gatha1"> Nālakasuttavaro suvibhatto, taṃ anupassī tathā punadeva;</p>
  4009. <p class="gathalast">Dvādasasuttadharo tatiyamhi, suyyati vaggavaro mahānāmo.</p>
  4010. <p class="hangnum"><span class="paranum">7</span>.</p>
  4011. <p class="gatha1"> Kāmaguhaṭṭhakaduṭṭhakanāmā<a name="V0.0250"></a>, suddhavaro paramaṭṭhakanāmo;</p>
  4012. <p class="gathalast">Jarā mettiyavaro suvibhatto, pasūramāgaṇḍiyā purābhedo.</p>
  4013. <p class="hangnum"><span class="paranum">8</span>.</p>
  4014. <p class="gatha1"> Kalahavivādo <a name="M0.0453"></a> ubho viyuhā ca, tuvaṭakaattadaṇḍasāriputtā;</p>
  4015. <p class="gathalast">Soḷasasuttadharo catutthamhi, aṭṭhakavaggavaroti <a name="T0.0556"></a> tamāhu.</p>
  4016. <p class="hangnum"><span class="paranum">9</span>.</p>
  4017. <p class="gatha1"> Magadhe janapade ramaṇīye, desavare katapuññanivese;</p>
  4018. <p class="gathalast">Pāsāṇakacetiyavare suvibhatte, vasi bhagavā gaṇaseṭṭho.</p>
  4019. <p class="hangnum"><span class="paranum">10</span>.</p>
  4020. <p class="gatha1"> Ubhayavāsamāgatiyamhi <span class="note">[ubhayaṃ vā puṇṇasamāgataṃ yamhi (syā.)]</span>, dvādasayojaniyā parisāya;</p>
  4021. <p class="gatha2">Soḷasabrāhmaṇānaṃ kira puṭṭho, pucchāya soḷasapañhakammiyā;</p>
  4022. <p class="gathalast">Nippakāsayi dhammamadāsi.</p>
  4023. <p class="hangnum"><span class="paranum">11</span>.</p>
  4024. <p class="gatha1"> Atthapakāsakabyañjanapuṇṇaṃ, dhammamadesesi parakhemajaniyaṃ <span class="note">[varaṃ khamanīyaṃ (ka.)]</span>;</p>
  4025. <p class="gatha2">Lokahitāya jino dvipadaggo, suttavaraṃ bahudhammavicitraṃ;</p>
  4026. <p class="gathalast">Sabbakilesapamocanahetuṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4027. <p class="hangnum"><span class="paranum">12</span>.</p>
  4028. <p class="gatha1"> Byañjanamatthapadaṃ samayuttaṃ <span class="note">[byañjanamatthapadasamayuttaṃ (syā.)]</span>, akkharasaññitaopamagāḷhaṃ;</p>
  4029. <p class="gathalast">Lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4030. <p class="hangnum"><span class="paranum">13</span>.</p>
  4031. <p class="gatha1"> Rāgamale <a name="T0.0557"></a> amalaṃ vimalaggaṃ, dosamale amalaṃ vimalaggaṃ;</p>
  4032. <p class="gatha2">Mohamale amalaṃ vimalaggaṃ, lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ;</p>
  4033. <p class="gathalast">Desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4034. <p class="hangnum"><span class="paranum">14</span>.</p>
  4035. <p class="gatha1"> Klesamale <a name="M0.0454"></a> amalaṃ vimalaggaṃ, duccaritamale amalaṃ vimalaggaṃ;</p>
  4036. <p class="gathalast">Lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4037. <p class="hangnum"><span class="paranum">15</span>.</p>
  4038. <p class="gatha1"> Āsavabandhanayogākilesaṃ, nīvaraṇāni ca tīṇi malāni;</p>
  4039. <p class="gathalast">Tassa kilesapamocanahetuṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4040. <p class="hangnum"><span class="paranum">16</span>.</p>
  4041. <p class="gatha1"> Nimmalasabbakilesapanūdaṃ, rāgavirāgamanejamasokaṃ;</p>
  4042. <p class="gathalast">Santapaṇītasududdasadhammaṃ, desayi <a name="T0.0558"></a> suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4043. <p class="hangnum"><span class="paranum">17</span>.</p>
  4044. <p class="gatha1"> Rāgañca <a name="V0.0251"></a> dosakamabhañjitasantaṃ <span class="note">[dosañca bhañjitasantaṃ (syā.)]</span>, yonicatuggatipañcaviññāṇaṃ;</p>
  4045. <p class="gathalast">Taṇhāratacchadanatāṇalatāpamokkhaṃ <span class="note">[taṇhātalaratacchedanatāṇapamokkhaṃ (syā.)]</span>, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4046. <p class="hangnum"><span class="paranum">18</span>.</p>
  4047. <p class="gatha1"> Gambhīraduddasasaṇhanipuṇaṃ, paṇḍitavedaniyaṃ nipuṇatthaṃ;</p>
  4048. <p class="gathalast">Lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4049. <p class="hangnum"><span class="paranum">19</span>.</p>
  4050. <p class="gatha1"> Navaṅgakusumamālagīveyyaṃ, indriyajhānavimokkhavibhattaṃ;</p>
  4051. <p class="gathalast">Aṭṭhaṅgamaggadharaṃ varayānaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4052. <p class="hangnum"><span class="paranum">20</span>.</p>
  4053. <p class="gatha1"> Somupamaṃ <a name="M0.0455"></a> vimalaṃ parisuddhaṃ, aṇṇavamūpamaratanasucittaṃ;</p>
  4054. <p class="gathalast">Pupphasamaṃ ravimūpamatejaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo.</p>
  4055. <p class="hangnum"><span class="paranum">21</span>.</p>
  4056. <p class="gatha1"> Khemasivaṃ sukhasītalasantaṃ, maccutatāṇaparaṃ paramatthaṃ;</p>
  4057. <p class="gathalast">Tassa sunibbutadassanahetuṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggoti.</p>
  4058. <p class="centered">Suttanipātapāḷi niṭṭhitā.</p>
  4059. </body>